You are on page 1of 18

1

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ


ΓΚΑΛΟΥΑ
Γιώργος Μπαντές www.mpantes.gr

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Λύσεις εξισώσεων τρίτου και τετάρτου βαθμού


Ομάδες (υποομάδες αναλλοίωτες, συζυγείς, κυκλικές, απεικονίσεις, δράση ομάδας
Η συμμετρική ομάδα των μεταθέσεων
Δακτύλιοι σώματα, απεικονίσεις δακτυλίων –σωμάτων
Ανάγωγα πολυώνυμα
Επεκτάσεις σωμάτων
Επισύναψη αλγεβρική απέκταση
Ελάχιστο πολυώνυμο, βαθμός επέκτασης, κυκλοτομικά πολυώνυμα
Θεώρημα πρωταρχικού στοιχείου
Κατασκευές με κανόνα και διαβήτη
Η ΘΕΩΡΙΑ ΓΚΑΛΟΥΑ
Σώματα διάσπασης , κανονικές επεκτάσεις, διαχωρίσιμες επεκτάσεις
Επέκταση Γκαλουά
Ομάδα Γκαλουά επέκτασης
Οι αυτομορφισμοί και οι ρίζες πολυωνύμου
Ομάδα Γκαλουά επέκτασης Γκαλουά
Ομάδα Γκαλουά πολυωνύμων του Q[χ]
Το σταθερό σώμα υποομάδας
Θεμελιώδες θεώρημα θεωρίας Γκαλουά
Επιλύσιμα πολυώνυμα και επιλύσιμες ομάδες
Ριζικές επεκτάσεις –πολυώνυμα επιλύσιμα με ριζικά
Ένα πεμπτοβάθμιο που δεν επιλύεται με ριζικά
2

Σελ. 30-42

12. H ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΘΕΣΕΩΝ.

Οι μαθηματικοί δεν μελετούν αντικείμενα αλλά σχέσεις αντικειμένων. Άρα μπορούν


να αντικαταστήσουν κάποια αντικείμενα με άλλα, αν παραμείνουν αμετάβλητες οι
σχέσεις….. H.Poincare΄

Για το Γκαλουά όλες οι ομάδες είναι οι ομάδες των μεταθέσεων των ριζών των
πολυωνύμων. Γι αυτό θα μεταβούμε από τις αφηρημένες ομάδες στις ομάδες των
μεταθέσεων ενός συνόλου, με το πλεονέκτημα ότι η γνώση των αφηρημένων ομάδων που
έχει προηγηθεί ,θα μας απαλλάξει από πολύπλοκους υπολογισμούς.
Ορισμός Έστω S ένα σύνολο με ν στοιχεία. . Θεωρούμε το σύνολο Sν των
αμφιμονοσήμαντων απεικονίσεων του S επί του S. Τα στοιχεία σ του Sν ονομάζουμε
μετασχηματισμούς του S κι αν το S είναι πεπερασμένο , μεταθέσεις των στοιχείων του S.
Με πιο απλά λόγια οι μεταθέσεις των ν στοιχείων ενός συνόλου , είναι οι διαφορετικοί
τρόποι με τους οποίους μπορούμε να τοποθετήσουμε τα ν στοιχεία σε μια σειρά. Και αφού
δεν ενδιαφέρει η ονομασία των στοιχείων συνήθως τα ονομάζουμε με τους φυσικούς
αριθμούς 1,2,3,…ν .
Είναι εύκολο να κατανοήσουμε ότι ο αριθμός των μεταθέσεων των ν αντικειμένων
είναι ν!=1.2.3…ν. Γιατί ο αριθμός 1 μπορεί να τοποθετηθεί σε οποιαδήποτε από τις ν θέσεις
αφήνοντας ν-1 θέσεις για τον αριθμό 2 κ.ο.κ. Όλες μαζί λοιπόν οι μεταθέσεις είναι ν(ν-1)(ν-
2)..3.2.1=ν!
Μια σπουδαία ιδιότητα των μεταθέσεων είναι ότι μπορούμε να τις εκτελούμε τη μία
μετά την άλλη (γινόμενο μεταθέσεων) και να καταλήγουμε σε μια άλλη μετάθεση (πρώτα
εκτελούμε τη δεύτερη μετάθεση του γινομένου). Με αυτή την πράξη έχουμε το

Θεώρημα112.1

Το Sν αποτελεί μια ομάδα με πράξη τη σύνθεση των συναρτήσεων. Αυτή ή οι


υποομάδες της , θα γίνουν αργότερα οι ομάδες Γκαλουά των πολυωνύμων.

1
Το θεώρημα είναι η καθοριστική παρατήρηση του Γκαλουά για κάποιες μεταθέσεις ριζών
πολυωνύμων . Κατάλαβε τη δομή της ομάδας , η οποία ομάδα του ήταν άγνωστη! Εκεί στήριξε τη
θεωρία του. Βέβαια από τις ιδιότητες της ομάδας σημείωσε μόνο το «κλειστό» της πράξης.
3

Έστω σ και τ δύο στοιχεία του Sν τότε ορίζουμε την πράξη του γινομένου των σ και τ
(πολλαπλασιαστικός συμβολισμός ) ως τη μετάθεση
στ: α→σ(τ(α)) που είναι στοιχείο του Sν. Προφανώς (σ.τ).ρ=σ(τ.ρ) για όλα τα ρ,σ,τ  S.
Η ταυτοτική απεικόνιση (1): α→α έχει την ιδιότητα 1.σ=σ.1=σ και τέλος σε κάθε
απεικόνιση σ του Sν αντιστοιχεί η απεικόνιση
σ-1: σ(α)→α (αντίστροφη απεικόνιση) με την ιδιότητα σσ-1= σ-1 σ=(1).
Άρα το σύνολο Sν των μεταθέσεων του S με πράξη το γινόμενο, αποτελεί ομάδα, η
οποία εν γένει δεν είναι Αβελιανή. Αν το σύνολο S έχει ν στοιχεία τότε η ομάδα
συμβολίζεται Sν και ονομάζεται συμμετρική ομάδα των μεταθέσεων των ν στοιχείων. Αυτή
ήταν η κρίσιμη παρατήρηση του Γκαλουά , για τη θεμελίωση της θεωρίας του.
Για την εμπλοκή των Sν και S παρατηρούμε ότι υπάρχει μια απεικόνιση
 : S  S  S η οποία συμβολίζεται (σ,α )→ σ(α )τέτοια ώστε
i i

(1)(αi)=αi
όπου (1) είναι η ταυτοτική μετάθεση των στοιχείων του S
και (σ1σ2)(αi)=σ1(σ2(αi).
Άρα η ομάδα των μεταθέσεων των στοιχείων ενός συνόλου δρα επί του συνόλου,
έχουμε δηλαδή δράση ομάδας σε σύνολο.

Παράδειγμα 12.69 Αν m  n τότε η Sm είναι (ισόμορφη με μια) υποομάδα της Sn

Απόδειξη Αφού m  n το σύνολο όλων των μεταθέσεων του Sm είναι υποσύνολο του
Sn και το Sm είναι κλειστό αφού είναι ομάδα. Άρα είναι μια υποομάδα της Sn .

Συμβολισμός των μεταθέσεων.

1. Ένας απλός τρόπος για να συμβολίσουμε μια μετάθεση σ είναι να αναγράφουμε τις
εικόνες των στοιχείων μέσω της σ στη δίγραμμη μορφή (π.χ για ν=4)

 1 2 3 4 
 
  (1)  (2)  (3)  (4)  π.χ η ταυτοτική μετάθεση

1 2 3 4  1 2 3 4
e        
1 2 3 4   3 1 4 2  με σ(1)=3 σ(2)=1 κλπ Ακόμα για ν=5 η
1 2 3 4 5
  
2 3 1 5 4
Παράδειγμα 12.70
4

Έστω

1 2 3 4 5  1 2 3 4 5
   
σ1=  2 3 1 5 4  και σ2=  4 3 2 5 1  να βρεθεί το γινόμενο σ1.σ2
είναι σ1(σ2(1)=σ1(4)=5 σ1σ2(2)=σ1(σ2(2))=σ1(3)=1 κλπ το γινόμενο είναι

1 2 3 4 5
 
σ1σ2=  5 1 3 4 2  το 1 στη δεύτερη αντιστοιχεί στο 4 το οποίο στην πρώτη
αντιστοιχεί στο 5 κοκ

1 2 3 4 5
 
όμως το σ2σ1= 
3 2 4 1 5 

Όπως παρατηρούμε τα αποτελέσματα είναι διαφορετικά άρα τα στοιχεία της Sν γενικά


δεν αντιμετατίθενται.

2. Σε ειδικές περιπτώσεις είναι χρήσιμο να χρησιμοποιούμε πιο σύντομο και πιο


δηλωτικό συμβολισμό για τις συμμετρικές ομάδες Sν. Είναι ο κυκλικός συμβολισμός
(κύκλος)
Ορισμός Ονομάζουμε κύκλο μια μετάθεση σ επί των στοιχείων χ1, χ2, …..χν που
συμβολίζεται σ= (χ1,χ2,….χν) τέτοια ώστε
σ(χ1)=χ2, σ(χ2)=χ3, ……σ(χν-1)=χν, σ(χν)=χ1 Η εικόνα του κύκλου δικαιολογεί την ονομασία.

 x1 x2 . . x 
 
x x3 . . x1 
Έτσι (χ1χ2…..χν)=  2
Π.χ ο κύκλος (3241) σημαίνει ότι κάθε στοιχείο αντιστοιχεί στο επόμενο και το

1 2 3 4
 
τελευταίο στο πρώτο , δηλαδή 3→2→4→1→3 δηλαδή η μετάθεση  3 4 2 1 
Για ν=4 ο κύκλος (123) σημαίνει ότι το 4 δεν αλλάζει θέση δηλαδή έχουμε την

 1 2 3 4
 
αντιστοιχία 1→2→3→1 δηλαδή τη μετάθεση  2 3 1 4  . Αν λοιπόν σε μια μετάθεση ν
στοιχείων ορισμένα στοιχεία αντιστοιχούν στον εαυτό τους συμφωνούμε να τα
παραλείπουμε , αλλά η μετάθεση εννοείται ως μετάθεση του Sν.Για να ερμηνεύουμε έναν
κύκλο φανταζόμαστε πάνω από αυτόν τα 1,2,3…..και γράφουμε τη δίγραμμη απεικόνιση
της μετάθεσης.
Προφανώς ο κύκλος δεν γράφεται με μοναδικό τρόπο π.χ
(1234)=(2341)=(3412)=(4123).
5

Το γινόμενο κύκλων το οποίο είναι η πράξη της ομάδας, εκτελείται όπως

Το πρώτο μέλος της τελευταίας ισότητας, το βλέπω ως σ1σ2=(123456)(123456) άρα


σ1σ2(1)=σ1(2)=3 σ1σ2(4)=σ1(5)=6 κλπ.
Ακόμα για τα αντίστροφα στοιχεία των κύκλων ισχύει, (1234)-1=(4321) και το
αντίστροφο του στοιχείου (14)(253) είναι το (41)(352) . το γινόμενό τους είναι η ταυτοτική
μετάθεση.

Παράδειγμα 12.71 συμμετρικής ομάδας είναι η S3 ={(1),(12),(13),(23),(123), (321)} την


οποία θα επεξεργαστούμε καλύτερα στη συνέχεια.
Αποδεικνύουμε τις τέσσερεις ιδιότητες των ομάδων π.χ το ουδέτερο στοιχείο είναι το
(1) , τα αντίστροφα (123)-1=(123) (12)-1=(21)=(12) κλπ, η κλειστότητα της πράξης και η
προσεταιριστικότητα. Δεν είναι Αβελιανή (η μικρότερη μη Αβελιανή ομάδα) αφού π.χ .

1 2 3  1 2 3
   
(12)(23)=(132)=  3 1 2  και (23)(12)=(312)=  2 3 1  δηλαδή τα (12) και (23) δεν
αντιμετατίθενται .
Ένας κύκλος δύο στοιχείων ονομάζεται αντιμετάθεση (transposition)
Μήκος του κύκλου είναι το πλήθος των στοιχείων του.

Θεώρημα 12.2 Κάθε μετάθεση σ (κάθε στοιχείο της ομάδας Sν) μπορεί να γραφεί ως
γινόμενο ξένων (χωρίς κοινά στοιχεία) κύκλων

1 2 3 4 5 6 7 8 9
 
Παράδειγμα 12. 72 η σ= 
9 7 6 2 1 3 4 5 8 

Αρχίζουμε από ένα στοιχείο και σχηματίζουμε τον πρώτο κύκλο. Μετά παίρνουμε (το
πρώτο) στοιχείο του συνόλου που δεν περιέχεται σε αυτόν και σχηματίζουμε το δεύτερο
κύκλο κοκ.
Το αποτέλεσμα είναι (1985).(274).(36) είναι ξένοι κύκλοι με μήκη 4,3,2 αντίστοιχα.
Επομένως κάθε στοιχείο της Sν εκφράζεται τελικά, ως γινόμενο ξένων κύκλων ,
κάποιων 2-κύκλων ,3-κύλων …ν-κύκλων .
Για παράδειγμα η γνωστή μας S3={(1), (12) ,(13) , (23) , (123) , (132)}
6

η S4 {(1), (12), (13), (14), (23), (24), (34), (123), (132), (142), (124), (134), (143), (234),
(243), (1234), (1243), (1324), (1342), (1423), (1432), (12)(34), (13)(24), (14)(23)}

Ορισμός: τάξη μιας μετάθεσης (είναι η τάξη στοιχείου στις αφηρημένες ομάδες) είναι
ο μικρότερος φυσικός εις τον οποίο πρέπει να υψωθεί για να δώσει την ταυτοτική
μετάθεση.

Θεώρημα 12.3 Να δειχτεί ότι η τάξη ενός πεπερασμένου κύκλου είναι ίση με το
πλήθος των στοιχείων του. (μήκος του)
Απόδειξη Έστω σ=(α1α2…..ακ) ένας κ-κύκλος. Η ν-οστή δύναμη σν μετατοπίζει κάθε αι
κατά ν θέσεις . Το ελάχιστο ν τέτοιο ώστε η σν να είναι η ταυτοτική μετάθεση είναι ν=κ άρα
ένας κ-κύκλος έχει τάξη κ. Για παράδειγμα μια αντιμετάθεση έχει τάξη 2.

Πχ η τάξη της (132) είναι 3 διότι (132)3=(132)(132)(132)=(1). Ας δούμε τις πράξεις


αναλυτικά

1 2 3  1 2 3 1 2 3 
   ,  2   ,  3   
3 1 2  2 3 1 1 2 3 

Θεώρημα 12.4 Αν δύο κύκλοι σ1 και σ2 δεν έχουν κοινό στοιχείο τότε σ1σ2=σ2σ1 π.χ για
την S7 οι κύκλοι (123) (456) αντιμετατίθενται.
Απόδειξη Έστω χκ ένα στοιχείο περιεχόμενο στον σ1 και σ1(χκ)=χλ. τότε όμως τα χκ και
χλ δεν περιέχονται στο σ2 αφού δεν έχουν κοινά στοιχεία συνεπώς σ2(χκ)=χκ και σ2(χλ)=χλ ,
σ1σ2(χκ)=σ1(σ2(χκ)=σ1(χκ)=χλ και σ2σ1(χκ)=σ2(σ1(χκ)=σ2(χλ)=χλ και επειδή το χκ υπετέθη τυχόν
στοιχείο του σ1 (ή σ2) προκύπτει ότι σ1σ2=σ2σ1
Π.χ (12)(34)=(34)(12)=(2143).

Θεώρημα 12.5 Αφού η μετάθεση σ


 S n αναλυθεί σε γινόμενο ξένων κύκλων

δηλαδή σ=σ1σ2….σκ όπου σi είναι ένας κύκλος με μήκος ri να δειχτεί ότι η τάξη της
μετάθεσης σ ισούται με το ΕΚΠ( r1,r2,…rk).

Απόδειξη Αφού οι ξένοι κύκλοι αντιμετατίθενται σα=


 1  2 ...... ka και η σα είναι η

ταυτοτική μετάθεση (1) αν και μόνο αν κάθε


 i είναι ταυτοτική. Καθώς κάθε σ έχει τάξη
i

ri, το
 i είναι ταυτοτική μετάθεση αν και μόνο αν το r /α
i
7

Άρα σα=(1)  κάθε


 ia  (1)

 ri /α για όλα τα i
 ΕΚΠ( r1,r2,…rk)/α
Άρα η τάξη της σ είναι το ΕΚΠ( r1,r2,…rk).

Παράδειγμα 12.73 Να βρεθούν οι τάξεις των μεταθέσεων του S9 , αφού τις γράψετε
ως γινόμενο κύκλων:

1 2 3 4 5 6 7 8 9
 
1. σ=  9 7 6 2 1 3 4 5 8 
Αρχίζουμε από ένα στοιχείο και σχηματίζουμε τον πρώτο κύκλο. Μετά παίρνουμε (το
πρώτο) στοιχείο του συνόλου που δεν περιέχεται σε αυτόν και σχηματίζουμε το δεύτερο
κύκλο κοκ.
Το αποτέλεσμα είναι (1985).(274).(36) είναι ξένοι κύκλοι με τάξεις 4,3,2 αντίστοιχα
άρα η τάξη της σ είναι 12 δηλαδή σ12=(1).
2. σ=(123)(241) δεν είναι ξένοι κύκλοι τους γράφουμε σ=(13)(24) με τάξη της σ, ίση με
2.

Παράδειγμα 12.74 Να βρεθεί η τάξη της μεταθέσεως της S9

1 2 3 4 5 6 7 8 9
   
9 6 6 2 1 3 4 5 8
Από το προηγούμενο παράδειγμα η μετάθεση γράφεται σ=(1985).(274).(36) Οι κύκλοι
είναι ξένοι μεταξύ τους, άρα ανά δύο αντιμετατίθενται. Η τάξη του πρώτου κύκλου είναι 4
του δεύτερου 3 και του τρίτου 2. η τάξη της σ ισούται με το ΕΚΠ των 3,4,2 δηλαδή 12.

Ανάλυση κύκλου.

Θεώρημα 12.6 κάθε κύκλος μήκους κ γράφεται ως γινόμενο κ-1 αντιμεταθέσεων (όχι
κατ’ ανάγκη ξένων και όχι κατά μοναδικό τρόπο, μαθηματική επαγωγή).

Παράδειγμα 12.75 είναι (1985)=(85)(95)(15) ή (135249)=(49)(29(59)(39)(19)


Προσέχουμε ότι το δεύτερο στοιχείο κάθε αντιμετάθεσης είναι το τελευταίο στοιχείο του
κύκλου .
8

Θεώρημα 12.7 Μια μετάθεση


  S n έχει τάξη έναν πρώτο αριθμό p αν και μόνο αν

είναι γινόμενο ξένων p- κύκλων.


Απόδειξη έστω η σ αναλύεται σε γινόμενο κύκλων σ1σ2….σκ . Θέτοντας ri την τάξη της
σi έχουμε ότι η τάξη της σ είναι το ΕΚΠ των ri. Όμως κάθε ri είναι παράγων του p άρα κάθε
ri είναι p . Αντίστροφα αν κάθε ri είναι p τότε το ΕΚΠ τους είναι p .Άρα η σ έχει τάξη p αν
και μόνο αν είναι γινόμενο ξένων p- κύκλων. Προσοχή το θεώρημα δεν λέει ότι ένα
στοιχείο τάξεως p είναι ένας p -κύκλος, αλλά το γινόμενο ξένων p- κύκλων Για παράδειγμα
η (12)(34)(56) έχει τάξη δύο και η (123)(456) τρία.

Ορισμός
Άρτια (περιττή) μετάθεση είναι η μετάθεση η οποία γράφεται ως άρτιο (περιττό)
πλήθος αντιμεταθέσεων.

Μια άρτια μετάθεση του συνόλου S={χ1, χ2,…….χν} εφαρμοζόμενη στο γινόμενο

  ( x  x j )  ( x1  x2 )....( x1  x )( x2  x3 )...( x2  x ) .......( x 1  x )
i
i j

το αφήνει αναλλοίωτο. Η μετάθεση που μεταβάλλει το πρόσημο του , είναι


περιττή μετάθεση. Προφανώς καμιά μετάθεση δεν μπορεί να είναι άρτια και
συγχρόνως περιττή.
Θεώρημα 12.8 Το υποσύνολο των άρτιων μεταθέσεων της ομάδας Sν αποτελεί
αναλλοίωτη υποομάδα της Sν και ονομάζεται εναλλασσόμενη ομάδα Αν. Η τάξη της
είναι ν!/2.
Απόδειξη Το γινόμενο δύο άρτιων μεταθέσεων σ1σ2 είναι άρτια μετάθεση διότι
εφαρμοζόμενη η σ2 στη Δ την αφήνει αναλλοίωτη δηλαδή Δ, και σε αυτήν εφαρμοζόμενη η
σ1 την αφήνει Δ. Η ταυτοτική μετάθεση είναι άρτια προφανώς. Άρα το σύνολο Αν των
άρτιων μεταθέσεων δεν είναι κενόν και είναι κλειστό ως προς την πράξη. Άρα το Α ν είναι
υποομάδα της Sν. . Αρκεί να δείξουμε ότι είναι δείκτη 2 ως προς την Sν.
Αν εφαρμόσουμε στη Δ τη μετάθεση (χ1,χ2) το Δ μεταβάλλεται σε –Δ δηλαδή η (χ1,χ2)
είναι περιττή. Τότε οι κλάσεις Αν(χ1,χ2) αποτελούνται από περιττές μεταθέσεις διότι το
γινόμενο μιας άρτιας και μιας περιττής είναι περιττή συνάρτηση. Αν θεωρήσουμε μια
τυχούσα μετάθεση σ του Sν τότε η μία από τις σ και σ.(χ1,χ2) είναι άρτια και η άλλη περιττή
. Αν η σ είναι άρτια ανήκει στην Αν. Αν η σ.(χ1,χ2) είναι άρτια τότε η [σ(χ1,χ2)](χ1,χ2) ανήκει
στην Αν Αλλά [σ(χ1,χ2)](χ1,χ2)=σ(χ1,χ2)2=σ δηλαδή σ  Αν.(χ1,χ2) Δηλαδή η τυχούσα μετάθεση
του Sν ανήκει στο Αν ή στο Αν(χ1,χ2) δηλαδή ο δείκτης της Αν στην Sν θα είναι δύο.
9

Παράδειγμα 12.76 Στην συμμετρική ομάδα S3 η εναλλασσόμενη ομάδα Α3 είναι η


{e,(123), (132)} .

Παράδειγμα 12. 77 Για κάθε ζεύγος αντιμεταθέσεων σ, τ,


 S ισχύει η ταυτότητα

(στσ -1)κ=στκσ -1 , κ  Ν (επαγωγή).

Παράδειγμα 79. στη συμμετρική ομάδα Sν των μεταθέσεων εισάγουμε την απεικόνιση

1   
 :  
- 1   
Να δειχτεί ότι η φ είναι ομομορφισμός . Ποιος είναι πυρήνας; Γιατί αυτός ο
ομομορφισμός μας επιτρέπει να συμπεράνουμε ότι η εναλλασσόμενη Αν είναι αναλλοίωτη
υποομάδα της Sν δείκτη 2;

Συζυγή στοιχεία-υποομάδες στην Sν

Ο ορισμός των συζυγών στοιχείων της ομάδας έχει δοθεί στις αφηρημένες ομάδες.
Έτσι αν θέλουμε τα συζυγή στοιχεία της αντιμετάθεσης (12) στην Sν αυτά θα είναι τα
σ(12)σ-1 για όλα τα σ της Sν.
Τα συζυγή στοιχεία έχουν την ίδια τάξη, οπότε στο κυκλικό συμβολισμό
περιγράφονται ως εξής: δύο στοιχεία της Sν είναι συζυγή αν και μόνο αν αποτελούνται από
τον ίδιο αριθμό ξένων κύκλων του ίδιου μήκους (δηλαδή έχουν την ίδια τάξη) π.χ στην S5 τα
στοιχεία (123)(45) και (143)(25) είναι συζυγή , τα (123)(45) και (12)(45) δεν είναι.
Προφανώς οι κύκλοι του ίδιου μήκους είναι πάντα συζυγείς.
Η συζυγία των στοιχείων διαμερίζει ως γνωστό την ομάδα σε ισοδύναμες κλάσεις
(συζυγείς κλάσεις).

Παράδειγμα 12.80 στην S3 οι συζυγείς κλάσεις είναι οι {1}, {(12),(13),(23)}, {(123),


(132)}.

Παράδειγμα 12.81 στην S4 , η οποία έχει 24 μεταθέσεις-στοιχεία , οι συζυγείς κλάσεις


στοιχείων είναι
η {1}
η κλάση των αντιμεταθέσεων (6 στοιχεία)
10

η κλάση των 3-κύκλων (8 στοιχεία)


η κλάση των 4- κύκλων (6 στοιχεία)
η κλάση της μορφής (12)(34) (3 στοιχεία)
σύνολο 24 στοιχεία.

Θεώρημα 12.9 για ένα κύκλο (i1 i2…..ir) και κάθε σ


 S είναι

σ(i1 i2…..ir)σ-1=(σ(i1) σ(i2)…σ(ir))


Απόδειξη αποδεικνύουμε ότι και τα δύο μέλη έχουν το ίδιο αποτέλεσμα στα σ(i1) ,
σ(i2), …σ(ir) και κανένα μέλος δεν μετακινεί κάποιον ακέραιο εκτός του σ(ij)

Παράδειγμα 12.82 Στην S5 έστω σ=(13)(254) είναι σ(1432)σ-1=(σ(1)σ(4)σ(3)σ(2)=(3215)


αφού σ(1)=3, σ(4)=2 κλπ άρα τα (1432) και (3215) είναι συζυγή στοιχεία.

Παράδειγμα 12.83 στην S7 αν σ=(13)(265) τότε σ(73521)σ-1=(71263) άρα….

Παράδειγμα 12.84 να εξεταστεί αν τα παρακάτω στοιχεία είναι συζυγή στην S7.

1 2 3 4 5 6 7  1 2 3 4 5 6 7
   
3 4 5 6 7 2 1  2 3 1 5 6 7 4  (ναι).

Η συζυγής υποομάδα της υποομάδας Η είναι η ομάδα αΗα-1 για κάθε α


 S και

είναι ισομορφική με την Η (εσωτερικός αυτομορφισμός). Άρα για τις επόμενες εφαρμογές
μας ενδιαφέρει μόνο ένα ισομορφικό αντίγραφο των συζυγών ομάδων.
Τα συζυγή στοιχεία στην Sν αποκτούν συγκεκριμένο νόημα , αφού η Sν είναι
συγκεκριμένη. Τα συζυγή στοιχεία (1432) και (3215) μεταθέτουν 4 από τα 5
αντικείμενα(διαφορετικά, αλλά 4), (αργότερα 4 από τις 5 ρίζες του πολυωνύμου,
αφήνοντας την πέμπτη αμετάθετη), ομοίως τα (73521) και (71263) μεταθέτουν 5 από τα 7
αντικείμενα…..κλπ. Ομοίως οι συζυγείς και οι αναλλοίωτες υποομάδες αργότερα θα
αντιστοιχηθούν σε σώματα παράγοντας την μεγαλοφυή ιδέα του Γκαλουά: οι αναλλοίωτες
υποομάδες αντιστοιχούν σε κανονικές επεκτάσεις και οι συζυγείς, σε συζυγή υποσώματα.

Μεταβατική υποομάδα τηςSν (τη μελετούμε μόνο στη συμμετρική ομάδα) Αν G είναι
μια υποομάδα της Sν των μεταθέσεων του συνόλου Α={1,2,3…ν} τότε η G ονομάζεται
11

μεταβατική υπέρ του Α ,ή η ομάδα G δρα μεταβατικά επί του Α , δηλαδή αν για κάθε

ζεύγος στοιχείων (α,β) του Α, υπάρχει σ  G τέτοιο ώστε σ(α)=β .

Παράδειγμα 12.85 μη μεταβατικής ομάδας υπέρ του Α={1,2,3,4} είναι η


G={(1), (12)(34), (12), (34)} αφού δεν υπάρχει στοιχείο σ της G ώστε σ(1)=3.
Στη θεωρία Γκαλουά η ομάδα Γκαλουά μεταθέτει τις μη ρητές ρίζες ενός
πολυωνύμου. Όταν το πολυώνυμο είναι ανάγωγο , τις μεταθέτει όλες , άρα δρα
μεταβατικά επί του συνόλου των ριζών.

Γενετικά στοιχεία της συμμετρικής ομάδας Sν2

Ορισμός σε μια ομάδα G , ένα υποσύνολο Χ  G είναι ένα γενετικό σύνολο για την G ,

αν κάθε στοιχείο g  G μπορεί να γραφεί ως γινόμενο δυνάμεων στοιχείων του συνόλου Χ


a1 a2 ar
x  X ,  i  Z . Τότε γράφουμε G= X .
: g  x1 x2 ....xr με i
Μια ομάδα με γενετικό σύνολο ένα μονοσύνολο, είναι η γνωστή μας κυκλική ομάδα.

Παράδειγμα 12.86 κάθε αντιμετάθεση της Sn είναι ένα γινόμενο κύκλων , άρα οι
κύκλοι στην Sn είναι ένα γενετικό σύνολο . Θα ορίσουμε στη συνέχεια τα μικρότερα
γενετικά σύνολα της Sn.
Έχουμε δει ότι κάθε κύκλος μήκους κ γράφεται ως γινόμενο κ-1 αντιμεταθέσεων (όχι
κατ’ ανάγκη ξένων και όχι κατά μοναδικό τρόπο).

1 2 3 4 5
   (13)( 45)
Π.χ  3 2 1 5 4  , (123)=(13)(12)=(12)(23)
Άρα ένα γενετικό σύνολο της Sν είναι ένα σύνολο αντιμεταθέσεων .

Θεώρημα 12.10 για ν  2 κάθε αντιμετάθεση γράφεται ως γινόμενο αντιμεταθέσεων


της μορφής (κ,κ+1) δηλαδή το γενετικό σύνολο είναι το Χ={(12) , (23), ……(ν-1 ν)
Τώρα μπορούμε να περιορίσουμε το γενετικό σύνολο σε δύο στοιχεία.

2
Η αφηρημένη ομάδα γεννήθηκε από τις μεταθέσεις , αναπτύχθηκε αυτόνομα και επέστρεψε στον
πραγματικό κόσμο, δηλαδή στις μεταθέσεις, για μια βαθύτερη έρευνά τους.
12

Θεώρημα 12.11 για ν  2 η συμμετρική ομάδα Sν γεννάται (παράγεται) από την


αντιμετάθεση (12) και τον ν- κύκλο (123…ν). Δηλαδή, όλες οι (αντι)μεταθέσεις της Sν
παράγονται από συμπλέγματα πράξεων των δύο αυτών στοιχείων.
Απόδειξη Αρκεί να δείξουμε ότι κατάλληλες πράξεις των (12) και (123..ν) εκφράζουν
όλες τις αντιμεταθέσεις της μορφής (κ κ+1).

για ν  3 και σ=(12..ν) είναι σ(12)σ -1


=(σ(1) σ(2))=(23) και γενικά για κ=1,2, ν-2
σκ(12)σ-κ=(σκ(1) σκ(2))=(κ+1 κ+2).
Άρα κάθε συμμετρική Sν έχει ένα γενετικό σύνολο δύο στοιχείων, του κύκλου
σ=(123…ν) τάξεως ν και της αντιμετάθεσης τ=(12). Αυτό συμβολίζεται με τη γραφή: Sν
=<(123…ν), (12) >.

Παράδειγμα 12.87 Όλα τα στοιχεία της S3 παράγονται από το τ=(12) και τον κύκλο
(123)
(1)=(12)(12) (12)=(12) (13)=(12)(123) (23)=(123)(12) (123)=(123) (132)=(123)(12)
.
Ακόμα στην S3 το σύμπλεγμα (123)1 (12)(123)-1=(23) (123)2(12)(123)-2=(34).
Επίσης στην S4 (1234)1(12)(1234)-1=(23).
Στην S5 (12345)1(12)(12345)-1=(23) .
Ακόμα σ 3τσ -3=(45) σ 2τσ-2=(34) κλπ.

Θεώρημα 12.12 ειδική περίπτωση: Όταν p είναι πρώτος αριθμός η συμμετρική ομάδα
Sp παράγεται από οποιαδήποτε αντιμετάθεση και οποιονδήποτε p- κύκλο. Π.χ οι κύκλοι
(1452376) και (27) παράγουν την S7.

Παραδείγματα

 1 2 3 4 5 6 7 8 9
 
12.88 για τη μετάθεση σ=  7 5 6 9 2 4 8 1 3  να γραφεί ως γινόμενο
διακεκριμένων κύκλων. Ποια είναι η τάξη της σ ; είναι η σ άρτια μετάθεση; Να συνθέσετε
τη σ-1.
Λύση Έχουμε σ=(178)(25)(3649)=(18)(17)(25)(39)(69)49) και η τάξη της είναι 12 αφού
το ΕΚΠ (3,2,4)=12 Είναι άρτια μετάθεση αφού μπορεί να εκφραστεί ως γινόμενο 6
αντιμεταθέσεων (παρ.12.75). Έχουμε

1 2 3 4 5 6 7 8 9 
 
σ-1= 
8 5 9 6 2 3 1 7 4 
13

(187)(25)(3964)

1 2 3 4 5 6 7 8 9 
   
12.89 Για τις μεταθέσεις  8 5 9 6 2 3 1 7 4  και

1 2 3 4 5 6 7 8 9 
   
1 5 4 7 2 6 8 9 3 
Γράψτε τις παρακάτω μεταθέσεις ως γινόμενο διακεκριμένων κύκλων : σ, τα, στ, στσ -
1
,σ-1,
τ-1, τ, τστ-1.
Λύση σ=(1253)(487) τ=(25)(34789) στ=(12389) στσ-1=(18479)(35)
σ-1=(1352)(478) τ-1=(25)(39874) τσ=(15493) τστ-1=(1524)(798).

12.90 Να δειχτεί ότι αν τ


 S είναι μια μετάθεση τάξεως μ τότε η μετάθεση σ τ σ-1 έχει

τάξη μ για κάθε μετάθεση σ


 S .

Λύση υποθέτουμε ότι η τάξη της τ είναι μ . Προκύπτει από την ταυτότητα (στσ -1)μ=στμσ
-1
(παρ.12.77) ότι (στσ -1)μ=σ(1)σ -1=(1) Ακόμα η τάξη της στσ -1
δεν μπορεί να είναι
μικρότερη της μ , γιατί αν ήταν κ, για κ<μ, θα είχαμε: η (στ σ -1)κ=(1) μας δίνει στκ σ-1=(1)
δηλαδή τκ=σ-1 σ=(1) , άτοπο, (η τάξη της τ είναι μ)

12.91 να δειχτεί ότι η S10 έχει στοιχεία τάξεως 10,12 και 14 αλλά όχι 11 ή 13.
Λύση Η μετάθεση (12)(34567) είναι τάξεως 10 (θεώρ. 12.3) ενώ η σ= (123)(4567)
τάξεως 12 και η σ= (12)(3456789)τάξεως 14. Όμως επειδή το 11 και 13 είναι πρώτοι κάθε
στοιχείο-μετάθεση τάξεως 11 ή 13 θα πρέπει να περιέχει 11-κύκλους ή 13-κύκλους (θεώρ.
12.7) και δεν υπάρχουν κύκλοι αυτού του μήκους στην S10.

12.92 Στην S10 έστω α=(13579) β=(126) γ=(1253) Για τη σ=αβγ να γράψετε τη σ ως
γινόμενο διακεκριμένων κύκλων και χρησιμοποιείστε αυτό για να βρείτε την τάξη της και
την αντίστροφή της . Είναι η σ άρτια ή περιττή;
Λύση είναι σ=(163279)= άρα η τάξη της είναι 6 και σ -1=(972361) αφού δε ο κύκλος
είναι έκτης τάξεως άρα μπορεί να γραφεί ως γινόμενο πέντε αντιμεταθέσεων άρα είναι
περιττή.
14

12.93 Να βρείτε την κυκλική υποομάδα της Σ7 που γεννάται από το στοιχείο (123)(57)
Λύση Έχουμε ((123)(57))2=(132) ((123)(57))3=(57)……( (123)(57))6=(1) άρα τα στοιχεία
αυτά μαζί με το (123)(57) αποτελούν τη ζητούμενη κυκλική υποομάδα.

12.94 ( χρήσιμο στη μελέτη των τριτοβάθμιων πολυωνύμων) Υποομάδες της S3

S3 ={(1),(12),(13),(23),(123), 321)} . Όχι Αβελιανή άρα όχι κυκλική.


Επειδή η τάξη κάθε υποομάδας θα είναι 2, ή 3, (θεώρημα Λαγκράνζ) οι γνήσιες
υποομάδες είναι
Η1={(1),((12)} Η2={(1),(13)} Η3{(1),23)} Η4=Α3={(1),(123),(132)}.
Όλες είναι κυκλικές , οι τρεις πρώτες ισόμορφες με τη Ζ2 , συζυγείς, και η τελευταία με
τη Ζ3. Επίσης η τελευταία είναι η μοναδική αναλλοίωτη, και μεταβατικές είναι μόνο η Α3 και
η S3. ( στα αποτελέσματα αυτά θα ανατρέχουμε συχνά).

12.95 Να βρεθούν οι δεξιές κλάσεις modH1


{(1),(12)}.(1)={(1),(12)}
{(1),(12)}.(12)={(12),(1)}
{(1),(12)}.(13)={(13),(312)}..κλπ.

12.96 Υποομάδες της S4 (τεταρτοβάθμια πολυώνυμα)


Γνωρίζουμε ότι η S4 ={(1), (12), (13), (14), (23), (24), (34), (123), (132), (142), (124),
(134), (143), (234), (243), (1234), (1243), (1324), (1342), (1423), (1432), (12)(34), (13)(24),
(14)(23)} έχει 4!=24 στοιχεία. Όχι Αβελιανή άρα όχι κυκλική.
Έχει εναλλάσουσα υποομάδα (αναλλοίωτη) , μεταβατική , με 12 στοιχεία την
1.Α4={(1),(12)(34),(13)(24),(14)(23),(123),(132),(124),(142),(134),(143),234),(243)}, όχι
Αβελιανή , όχι κυκλική.

2.Την υποομάδα D8  {(1), (1324), (1423), (12)(34), (14)(23), (13)(24), (12), (34)} η
οποία είναι μεταβατική , μη Αβελιανή, και είναι τρεις σε πλήθος (συζυγείς).

3.Την V4  {(1), (12)(34), (13)(24), (14)(23)} το ισομορφικό αντίγραφο της τετραδικής


ομάδας του Klein , αβελιανή, αναλλοίωτη υποομάδα της S4 , μεταβατική αλλά όχι κυκλική
15

αφού κάθε στοιχείο της έχει τάξη δύο, η μικρότερη μη κυκλική ομάδα, όχι συζυγείς ως
αναλλοίωτη .(παράδ. 9.53)

4.Την Ζ4  {(1), (1234), (13)(24), (1432)} κυκλική , εννοείται με την πράξη των
μεταθέσεων, τρεις συζυγείς και μεταβατική.

5.Την Ζ2 ΧΖ 2  {(1), (12), (34), (12)(34)}, η ομάδα Klein, είναι ισομορφική με την V4
αλλά όχι μεταβατική υπέρ τη S4 ,μη κυκλική, Αβελιανή, τρεις συζυγείς .

6.Όλες οι υποομάδες με δύο στοιχεία της μορφής W1={(1),(12)} είναι έξη συζυγείς μη
μεταβατικές.
7.υποομάδες με τρία στοιχεία , είναι της μορφής Κ={(1),(123),(132)} είναι τέσσερεις
συζυγείς μη μεταβατικές.

8. υποομάδες με έξη στοιχεία , τέσσερεις συζυγείς , ισομορφικές με την S3 .

Οι μόνες γνήσιες αναλλοίωτες υποομάδες της S4 , είναι η Α4 και η V4.


Στη θεωρία Γκαλουά για τα ανάγωγα πολυώνυμα τετάρτου βαθμού με συντελεστές
ρητούς, μας ενδιαφέρουν μόνο οι μεταβατικές υποομάδες της S4, και μόνο ένα αντίγραφό
τους. Αυτές παρατηρώ ότι είναι πέντε.

12.97 Αναλλοιότητα της V4


Επειδή η S4 γεννάται από την (12) και τον (1234) θα σχηματίσουμε τα σV4σ-1 ως εξής
(αφού λάβουμε υπ’ όψη το (12)-1=(12) και (1234)-1=(1432))

(12)(12)(34)(12)=(12)(34)  V4

(1234)(12)(34)(1432)=(14)(23)  V4 και συνεχίζω ομοίως για τα άλλα στοιχεία της V4.

12.98 Οι μεταβατικές υποομάδες της S5.


Είναι οι πιθανές ομάδες Γκαλουά στη συνέχεια , για ένα πολυώνυμο ανάγωγο υπέρ
του Q , βαθμού πέντε.
Από τη θεωρία ομάδων αυτές είναι
H κυκλική ομάδα πέμπτης τάξεως C5=<(12345)> και οι πέντε συζυγείς της.
Η διεδρική D5={1,(12345), (13524), (14253), (15432), (25)(34), (13)(45), (24)(51),
(35)(12), (14)(23)} τάξεως 10 , και οι πέντε συζυγείς της.
16

H C5XC4 =<(12345),(2354)> τάξεως 20 και οι πέντε συζυγείς της.


η εναλασσόμενη υποομάδα Α4 = <(12345),(123)> τάξεως 60 .
Η S5 =<(12345),(12)> τάξεως 120.

παραδείγματα

12.99 Έστω σ =(2497)(64259)(386)


 S 9 Να γράψετε τη σ ως γινόμενο διακεκριμένων

κύκλων. Ποια είναι η τάξη του; Συνθέστε τη σ-1.

12.100 Έστω η μετάθεση τ=(179)(3 11 5 6 8 10) Να βρεθεί η τάξη της . Αν σ =(387) να


βρεθεί η τάξη της στσ-1 …….(=6).

12.101 Να κατασκευάσετε τους πίνακες Cayley για τις υποομάδες V4 και Ζ2ΧΖ2 της S4.
αν θεωρήσω τα στοιχεία της V4 από το παράδειγμα 12.95 ως (12)(34)=α (13)(24)=b και

 1 a b c
 
1 1 a b c
a a 1 c b
 
b b c 1 a
c c b a 1  επαληθεύουμε π.χ a.b=c
(14)(23)=c τότε ο πίνακας Cayley είναι 

12.102 Αν Ρ=(123456) να δειχτούν οι ισότητες


Ρ2=(135246)→Ρ3=(14)(25)(36)→Ρ4=(153)(264)→Ρ5=(165432)→Ρ6=(1).
Μια επιστροφή στις κυκλικές ομάδες : έστω α=(123456) και θεωρώ την υποομάδα της
S6 που παράγεται από το α, είναι η
G={(1), (123456), (135)(246), (14)(25)(36), (153)(246), (165432)} και οι κυκλικές
υποομάδες της G είναι

   6
<α>={(1), (123456), (135)(246), (14)(25)(36), (153)(246), (165432)} με

2  3
<α2>={ (1),(135)(246) ,(153)(264) με

3
3   2
<α >={(1), (14)(25)(36)} με

6
6  1
<α >={(1)} με
17

Έχουμε ότι οι δυνάμεις των γενετικών στοιχείων αν πολλαπλασιαστούν με τις τάξεις


των υποομάδων τους μας δίνουν την τάξη της αρχικής κυκλικής ομάδας! (εφαρμογή του
θεωρήματος (8.1) των κυκλικών ομάδων).
18