You are on page 1of 10

Δ Η Μ Η Τ Ρ Η Σ Κ.

Σ Α Μ Σ Α Ρ Η Σ

Ο Μ ΕΓΑ Σ Α Λ ΕΞΑ Ν ΔΡΟ Σ ΩΣ Π Ρ Ο Τ Υ Π Ο ΡΩ Μ Α ΙΩ Ν


ΣΤΡΑ ΤΗ ΓΩ Ν Κ Α Ι Α Υ ΤΟ Κ ΡΑ Τ Ο ΡΩ Ν

Μ ια πρώτη αποτίμηση τον φαινομένου της ρωμαϊκής imitatio Alexandri*

Ο ε υ ρ ω π α ϊκ ό ς π ο λ ιτ ισ μ ό ς , ό π ω ς ε ίν α ι γ ν ω σ τ ό , α π ο τ ε λ ε ί ισ τ ο ρ ικ ή σ υ ν έ χ ε ια
το υ λεγόμ ενου ελληνορωμαϊκού π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ . Α ς μ η λ η σ μ ο ν ο ύ μ ε ό μ ω ς ό τ ι ο
π ο λ ιτ ισ μ ό ς α υ τ ό ς ή τα ν , σ το μ ε γ α λ ύ τερ ο μ έ ρ ο ς το υ , α π ο τ έ λ ε σ μ α τ ο υ σ τ ρ α ­
τ ιω τ ικ ο ύ , π ο λ ιτ ικ ο ύ κ α ι ε κ π ο λ ιτ ισ τ ικ ο ύ έ ρ γ ο υ τ ο υ Μ εγ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ . Χ ω ρ ίς
τ ο ν μ ε γ ά λ ο α υ τ ό ν ά ν τ ρ α π ο υ α ν έ δ ε ιξ ε η Μ α κ ε δ ο ν ία δ ε θ α υ π ή ρ χ ε ο ύ τ ε ε λ ­
λ η ν ισ τ ικ ό ς ο ύ τ ε ρ ω μ α ϊκ ό ς κ α ι κ α τ ά σ υ ν έ π ε ια ο ύ τ ε κ α ι ε υ ρ ω π α ϊκ ό ς π ο λ ι τ ι ­
σ μ ό ς. Κ ι α υ τό , γ ια τ ί η π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ α κ α ι τ ο έρ γ ο τ ο υ Μ εγ. Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ
ε π η ρ έ α σ α ν α π ο φ α σ ισ τ ικ ά τ ις ισ τ ο ρ ικ έ ς τ ύ χ ε ς ό χ ι μ ό ν ο τ η ς Ε λ λ η ν ικ ή ς Α ν α ­
τ ο λ ή ς — μ ε τ ο ν ε ξ ε λ λ η ν ισ μ ό τ ω ν δ ια φ ό ρ ω ν λ α ώ ν τ η ς — α λ λ ά ε π ιπ λ έ ο ν κ α ι
α υ τ ή ς τη ς ίδ ια ς α κ ό μ η τ η ς ρ ω μ α ϊκ ή ς α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ία ς . Έ τ σ ι π .χ . η κ α τ ά λ υ σ η
τ η ς ρ ω μ α ϊκ ή ς δ η μ ο κ ρ α τ ία ς κ α ι η ε γ κ α θ ίδ ρ υ σ η τ ο υ p r in c ip a tu s — γ ια ν α π ε ­
ρ ιο ρ ισ τ ο ύ μ ε μ ό ν ο σε α υ τ ά τ α δ ύ ο π α ρ α δ ε ίγ μ α τ α — ο φ ε ίλ ο ν τ α ν , κ α τ ά π ο λ ύ ,
σ τ η ν ισ χ υ ρ ή ε π ί δ ρ α σ η π ο υ ά σ κ η σ ε η π ρ ο σ ω π ι κ ό τ η τ α τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ π ά ­
ν ω σ τ ο υ ς κ υ ρ ιό τ ε ρ ο υ ς Ρ ω μ α ίο υ ς π ρ ω τ ε ρ γ ά τ ε ς τ ω ν π ο λ ιτ ικ ώ ν α υ τ ώ ν ε ξ ε λ ί­
ξ ε ω ν . Ό π ω ς σ υ ν ά γ ε τ α ι α π ό τ ις φ ιλ ο λ ο γ ικ έ ς π η γ έ ς , κ α θ ώ ς κ ι α π ό τ α α ρ χ α ι­
ο λ ο γ ικ ά , ν ο μ ισ μ α τ ικ ά κ α ι ε π ιγ ρ α φ ικ ά δ ε δ ο μ έ ν α , ο ι μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο ι ρ ω μ α ίο ι π ο ­
λ ιτ ικ ο ί κ α ι σ τ ρ α τ ιω τ ικ ο ί η γ έ τε ς ε ίχ α ν ω ς π ρ ό τ υ π ο τ ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο , έ τσ ι
im itatio
ώ σ τ ε ν α μ π ο ρ ε ί κ α ν ε ίς , χ ω ρ ί ς δ ισ τ α γ μ ό , ν α μ ιλ ή σ ε ι γ ι α μ ια ρ ω μ α ϊκ ή
A lexandri ( δ η λ . μ ίμ η σ η τ ο υ Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ ) , η ο π ο ί α α ρ χ ί ζ ε ι α π ό μ ι α α π λ ή φι-
λαλεξανόρία κ α ι φ τ ά ν ε ι ω ς τ η ν αλεξανδρομανία τ ο υ Κ α ρ α κ ά λ λ α . Η μ ίμ η σ η
α φ ο ρ ο ύ σ ε ε ίτ ε τ η ν ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή ε μ φ ά ν ι σ η κ α ι τ α χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά τ ο υ Μ . Α λ ε ­
ξ ά ν δ ρ ο υ , ό π ω ς ή τ α ν π .χ . η α ν α σ τ ο λ ή τ η ς κ ό μ η ς κ α ι η τ υ π ικ ή ε λ α φ ρ ιά κ λ ίσ η
τ η ς κ ε φ α λ ή ς π ρ ο ς τ ’ α ρ ι σ τ ε ρ ά κ .λ .π . ( Π λ ο υ τ ., Αλεξ. IV , 1 -4 ) ε ίτ ε τ η ν π ο λ ι τ ι κ ή

* Το φαινόμ ενο α υτό α π ο τελεί αντικείμ ενο ευρύτερης εργα σ ίας μ α ς, τη ς ο π ο ία ς τα π ρ ώ τα


πορίσματα, ανακοινώ θηκαν — με τη ν παρούσα μορφή— στο Δ ιεθνές επισ τη μ ονικ ό συμ πόσ ιο με
θέμα «Ο ιστορικός ρ όλος τη ς Μ ακεδονίας στη διαμόρφ ω ση του ε υ ρ ω π α ϊκ ο ύ πολιτισ μ ού», π ο υ
διοργανώ θηκε στη Θ εσσαλονίκη (27-28 Οκτ. 1990) α π ό την Ε ταιρεία Μ α κεδονικώ ν Σ πουδώ ν.
254 Δημήτρης Κ. Σαμσάρης

τ ο υ ε ί τ ε τ η σ τ ρ α τ η γ ι κ ή τ ο υ ή τ η ν ι δ ε ο λ ο γ ί α τ ο υ ε ίτ ε γ ε ν ι κ ό τ ε ρ α τ ο π ο ι κ ι λ ό ­
μ ο ρ φ ο έ ρ γ ο τ ο υ 1.
Τ ο φ α ιν ό μ ε ν ο τ η ς μ ίμ η σ η ς τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ έ χ ε ι μ ια ισ τ ο ρ ία π ο λ λ ώ ν
α ι ώ ν ω ν . Ο μ ε γ ά λ ο ς α υ τ ό ς Μ α κ ε δ ό ν α ς β α σ ι λ ι ά ς χ ρ η σ ιμ έ υ σ ε ω ς π ρ ό τ υ π ο π ο λ ­
λ ώ ν σ τ ρ α τ η γ ώ ν κ α ι π ο λ ιτ ικ ώ ν τ η ς π α γ κ ό σ μ ια ς ισ τ ο ρ ία ς , α π ό τ ο υ ς ά μ ε σ ο υ ς
δ ι α δ ό χ ο υ ς τ ο υ ω ς τ ο ν Ν α π ο λ έ ο ν τ α κ α ι τ ο ν Κ ά ρ ο λ ο Ι Β ' τ η ς Σ ο υ η δ ία ς * χ ω ρ ί ς
να υ π ο λ ο γ ίσ ο υ μ ε τη ν α ν ά μ ν η σ ή του που δ ια τ η ρ ή θ η κ ε ζ ω η ρ ή σ ε π ο λ λ ο ύ ς
λ α ο ύ ς α κ ό μ η κ α ι μ έ χ ρ ι σ ή μ ε ρ α . Α ξ ιο σ η μ ε ίω τ ο ε ίν α ι ό τ ι, κ α τ ά τ ι ς ε π ιτ ό π ιε ς
ισ τ ο ρ ικ ο γ ε ω γ ρ α φ ικ έ ς μ ο υ έ ρ ε υ ν ε ς σ τη μ α κ ε δ ο ν ικ ή ύ π α ιθ ρ ο , σ υ χ ν ά δ ια π ισ τ ώ ­
ν ω ό τ ι ο ι χ ω ρ ικ ο ί π ο λ λ ά α ρ χ α ία κ ά σ τ ρ α τ α θ ε ω ρ ο ύ ν κ τ ίσ μ α τ α τ ο υ Μ . Α λ ε­
ξάνδρου.
Ό σ ο ν α φ ο ρ ά τ η ρ ω μ α ϊ κ ή i m i t a t i o A le x a n d r i , θ α π ρ έ π ε ι ν α σ η μ ε ιω θ ε ί ό τ ι
α υ τ ή θ α ε ίχ ε ίσ ω ς π ο λ ύ μ ε γ α λ ύ τ ε ρ η έ κ τα σ η κ α ι α π ρ ό β λ ε π τ ε ς π ο λ ιτ ικ έ ς κ α ι
π ο λ ιτ ισ τ ικ έ ς σ υ ν έ π ε ιε ς σ τη ρ ω μ α ϊκ ή α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ία , α ν δ ε ν υ π ή ρ χ ε η έ ν το ν η
α ν τ ίδ ρ α σ η κ α ι η ε χ θ ρ ό τ η τ α τ ω ν σ υ γ κ λ η τ ικ ώ ν κ ύ κ λ ω ν α π έ ν α ν τ ι σ το π ρ ό σ ω π ο
τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ * τ υ φ λ ω μ έ ν ο ι α π ό ά κ ρ α τ ο ε θ ν ικ ισ μ ό , τ ο ν κ α τ η γ ο ρ ο ύ σ α ν
γ ι α ε κ φ υ λ ισ μ ό , ε κ β α ρ β α ρ ισ μ ό κ α ι δ ε σ π ο τ ισ μ ό .
%%

Α ν ε ξ α ι ρ έ σ ε ι κ α ν ε ί ς μ ε ρ ι κ ά π ρ ώ ι μ α π α ρ α δ ε ί γ μ α τ α , ό π ω ς π .χ . τ ο υ Τ . Φ λ α ^
μ ιν ίν ο υ κ α ι τ ο υ Σ κ ιπ ίω ν α τ ο υ Α φ ρ ικ α ν ο ύ , π ο υ σ το π ρ ό σ ω π ό τ ο υ ς ο ι Έ λ λ η ν ε ς
έ β λ ε π α ν έ ν α ν έ ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο , η ι σ τ ο ρ ί α τ η ς μ ίμ η σ η ς τ ο υ Μ ε γ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ
α ρ χ ί ζ ε ι σ τ η ν ο υ σ ί α τ ο ν Ι ο π . Χ . α ιώ ν α * δ η λ α δ ή τ ό τ ε π ο υ ο ι Ρ ω μ α ί ο ι ο λ ο κ λ η ­
ρ ώ ν ο υ ν τ η ν κ α τά κ τη σ η τη ς Α ν α τ ο λ ή ς κ α ι γ ν ω ρ ίζ ο υ ν α π ό κ ο ν τ ά τ ο ν θ ρ ύ λ ο
τ ο υ μ ε γ ά λ ο υ Μ α κ ε δ ό ν α β α σ ιλ ιά . Έ τ σ ι, κ α τ ά τ ι ς τ ε λ ε υ τ α ίε ς δ ε κ α ε τ ίε ς τ η ς ρ ω ­
μ α ϊκ ή ς δ η μ ο κ ρ α τ ία ς έ χ ο υ μ ε τ ο ν Π ο μ π ή ιο , τ ο ν Κ α ίσ α ρ α κ α ι τ ο ν Μ ά ρ κ ο Α ν τ ώ ­
ν ιο , ο ι ο π ο ίο ι ε μ φ α ν ίζ ο ν τ α ι, τ ό σ ο μ έ σ α σ τ η ν ίδ ια τη Ρ ώ μ η ό σ ο κ α ι σ τ ις ρ ω ­
μ α ϊκ έ ς ε π α ρ χ ίε ς , με χ α ρ α κ τ η ρ ισ τ ικ ά τ ο υ Μ εγ. Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ .
Σύμφω να μ ε τ ο ν Σ α λ λ ο ύ σ τ ιο κ α ι τ ο ν Π λ ο ύ τ α ρ χ ο , ο Π ο μ π ιμ ο ς α π ό τα
π ρ ώ τ α α κ ό μ η χ ρ ό ν ια τ η ς ν ιό τ η ς τ ο υ ε ίχ ε μ ιμ η θ ε ί τ ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο σε α ρ κ ε τ ά
ε ξ ω τ ε ρ ι κ ά χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά τ ο υ ( α ν α σ τ ο λ ή κ ό μ η ς , β λ έ μ μ α ) 2, π ρ ά γ μ α π ο υ ε π ι ­

1. Γενικά για τη σημασία της μίμησης προγενέστερων μεγάλων αντρών (πολιτικώ ν και στρα­
τιω τικώ ν), πρβ. τις προτροπές του Μ ακιαβέλλι, Ο Η γεμόνας, σ. 77: ...ο ηγεμόνας πρέπει να
διαβάζει την ισ το ρ ία και να μελετά ει τις π ρ ά ξ εις τω ν μεγάλω ν αντρώ ν... Π ρ ιν α π ' όλα να
κά νει ό ,τι ο π ρ ο γεν έσ τερ ό ς το ν μ ε γ ά λ ο ς ά νθρω πος, π ο ν μιμήθηκε κά π ο ιο ν αρχαιότερο τον
π α ιν εμ ένο κι ένδοξο και π ο ν τη δια γω γή το ν και τις π ρ ά ξεις το ν είχε π ά ν τα μπ ρο στά τον.
Ό π ω ς λ εν π ω ς ο Μ έγας Α λέξα ν δ ρ ο ς μ ιμ ό τα ν το ν Α χ ιλλ έα , ο Κ α ίσα ρα ς τον Α λέξα νδρο , ο
Σ χ ιπ ίω ν α ς το ν Κ νρο . Κ αι ό π ο ιο ς διαβάζει τη ζωή το ν Κ ν ρ ο ν το ύτο ν. γραμμένη από τον Ξέ­
νο φώ ντα, αναγνω ρίζει μ ελετώ ντα ς τη ζωή το ν Σ κιπίω να...
2. Sail., hist. Ill, 88: Sed Pompeius a prima adulescentia sermone fautorum similem fore se credere
Alexandro regi facta consultaque eius quidem aemulus erat. Πλουτ., Π ομπ. 2, 1: Ή ν δέ τις καί
Η ρωμαϊκή imitatio Alexandri 255

β ε β α ιώ ν ε τ α ι κ ι α π ό τ α α ρ χ α ι ο λ ο γ ι κ ά κ α ι ν ο μ ι σ μ α τ ι κ ά δ ε δ ο μ έ ν α . Ε ξ ά λ λ ο υ
υ π ή ρ ξ ε ο π ρ ώ τ ο ς ρ ω μ α ίο ς ν ικ η φ ό ρ ο ς σ τ ρ α τ η γ ό ς π ο υ α π ό χ τ η σ ε τ ο ν τ ίτ λ ο τ ο υ
« M a g n u s » 1, ο ο π ο ί ο ς α ν α γ ρ ά φ ε τ α ι κ α ι σ τ α ν ο μ ί σ μ α τ ά τ ο υ 2, κ α θ ώ ς κ α ι σ ε λ α ­
τ ι ν ι κ έ ς ε π ι γ ρ α φ έ ς α π ό τ η ν Ι τ α λ ί α κ α ι τ η ν Ι σ π α ν ί α 3. Σ ε ά λ λ η π ά λ ι σ ε ιρ ά ν ο ­
μ ισ μ ά τ ω ν τ ο υ ίδ ιο υ α π ε ικ ο ν ίζ ο ν τ α ι σ ύ μ β ο λ α τ ω ν δ ια φ ό ρ ω ν κ α τ α κ τ ή σ ε ώ ν τ ο υ
π α ρ ό μ ο ι α μ ’ ε κ ε ίν α τ ο υ Μ ε γ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ .
Η i m ita tio A le x a n d r i α π ό τ ο ν Π ο μ π ή ι ο γ ί ν ε τ α ι π ι ο ε μ φ α ν ή ς κ α τ ά τ ι ς ε κ ­
σ τ ρ α τ ε ίε ς τ ο υ ε ν α ν τ ίο ν τ ο υ Τ ιγ ρ ά ν η τ η ς Α ρ μ ε ν ία ς κ α ι τ ο υ Μ ιθ ρ ιδ ά τ η Δ '
τ ο υ Π ό ν τ ο υ , π ο υ κ ι α υ τ ό ς υ π ή ρ ξ ε ε π ίσ η ς μ ιμ η τ ή ς τ ο υ Μ εγ. Α λ εξ ά ν δ ρ ο υ .
Κ α τ ά τ ι ς ε κ σ τ ρ α τ ε ίε ς τ ο υ σ τ η ν Α σ ία , τ ο ν Π ο μ π ή ι ο τ ο ν σ υ ν ο δ έ υ σ ε ο Θ ε ο φ ά ν η ς
α π ό τ η Μ υ τ ιλ ή ν η , π ο υ έ γ ρ α ψ ε κ α ι έ ν α σ χ ε τ ι κ ό έ ρ γ ο (Τά περί Πομπήιον),
κ α τ ά τ ο π α ρ ά δ ε ιγ μ α τ ο υ Κ α λ λ ισ θ έ ν η π ο υ ε ίχ ε α κ ο λ ο υ θ ή σ ε ι τ ο ν Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο
σ τ ι ς ε κ σ τ ρ α τ ε ίε ς τ ο υ ω ς ε π ί σ η μ ο ς ι σ τ ο ρ ι ο γ ρ ά φ ο ς τ ο υ . Ο Θ ε ο φ ά ν η ς π α ρ ο υ ­
σ ιά ζ ε ι σ το έ ρ γ ο τ ο υ τ ο ν Π ο μ π ή ιο ω ς ν έ ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο . Ά λ λ ω σ τ ε έ χ ο υ μ ε
κ α ι τη μ α ρ τ υ ρ ία τ ο υ Π λ ο υ τ ά ρ χ ο υ ό τ ι ο κ ό σ μ ο ς τ ο ν π α ρ ο μ ο ία ζ ε μ ε τ ο ν Μ .
Α λ έ ξ α ν δ ρ ο 4.
Σ τ ις ρ ω μ α ϊκ έ ς ε π α ρ χ ίε ς τη ς Α ν α τ ο λ ή ς ο Π ο μ π ή ιο ς π α ρ έ β α λ λ ε τ ο ν ε α υ τ ό
τ ο υ μ ε τ ο ν Η ρ α κ λ ή κ α ι τ ο Δ ι ό ν υ σ ο , ό π ω ς κ α ι ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς 5. Ε π ί σ η ς ,
σ ύ μ φ ω ν α με τ ο π ρ ό τ υ π ό τ ο υ , ε μ φ α ν ίσ τ η κ ε ω ς κτίστηςf μ ε τ η ν ί δ ρ υ σ η ή ε π α ­
ν ίδ ρ υ σ η δ ια φ ό ρ ω ν π ό λ ε ω ν , μ ε ρ ικ έ ς α π ό τ ι ς ο π ο ίε ς έ φ ε ρ α ν τ ’ ό ν ο μ ά τ ο υ κ α τ ά
τ ο π α ρ ά δ ε ιγ μ α τ ω ν Α λ ε ξ α ν δ ρ ο υ π ό λ ε ω ν . Σ ’ έ ν α θ ρ ία μ β ο π ά λ ι π ο υ τ έ λ ε σ ε σ τη
Ρ ώ μ η ε μ φ α ν ίσ τ η κ ε ω ς ν έ ο ς Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς φ ο ρ ώ ν τ α ς μ ι α χ λ α μ ύ δ α π ο υ λ έ ­
γ ο ν τ α ν π ω ς α ν ή κ ε σ τ ο ν Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο 7. Α π ό τ ο ν Κ ι κ έ ρ ω ν α π ά ν τ ω ς ε ξ υ μ ν ή -

τις καί άναστολή τής κόμης ά ι ρέμα καί τω ν περί τά δμματα φυθμών αγρότης το ϋ προσώ που,
ποιούσα μάλλον λεγομένην ή φαινομένην όμοιότητα π ρ ο ς τάς 'Α λεξάνδρου βασιλέως.
1. Cic.t Arch. 24: ...nosier hie Magnus (Pompeius) et Manil. 67: Quasi vero Cn. Pompeium
non cum suis virtutibus turn etiam alienis vitiis magnum esse videamus. Liv. X X X , 45, 6: Africani
cognomen miiilans favor an popularis aura celebraverit an, sicut Fclicis Suilae Magnique Pompeii
patrum memoria... Πλουτ., Π ομπ. 23, 2: ...δ ν (τον Πομπήιον) υμείς μήπω γενειώντα Μ έγαν
ήξιώσατε καλειν... Ca!v., Carm. frg. 18: Magnus, quern metuunt omnes.
2. Th. M omm sen, Gesch. rom. Miinzw., I, 1860, 609, αρ. 240.
3. A E 1953/54, αρ. 487. 1957, 89, αρ. 309. CIL IX , 5837. X I, 2104.
4. Π λουτ., Π ομπ. 46, 1: ...οί κατά τ φ Αλεξάνδρα) παραβάλλοντες α υ τό ν (Π ομπήιον) καί
προσβιβάζοντες...
5. Plin., Nat. VII, 95: ...Aequato non modo Alexandri Magni rerum fulgore, sed etiam Herculis
propre ac Liberis Paths.
6. Βλ. π.χ. IG X II 2, αρ. 140, 141, 142, 143, 150, 163α, 202.
7. Α ππια ν., Μ ιθρ., 577: ...αυτός δέ ό Π ομπήιος έπί άρματος ήν ...χλαμύδα έχων, ώ ς φασιν,
'Αλεξάνδρου τοϋ Μ ακεδόνος. ει τφ π ισ τό ν έστιν. Έ ο ικ ε δ ' αυτήν εύρείν έν Μ ιθριδάτου, Κ φ ω ν
παρά Κλεοπάτρας λαβόντων.
256 Δημήτρης Κ. Σαμσάρης

θ η κ ε ω ς ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο ς η γ έ τ η ς σ τ η ν π α γ κ ό σ μ ια ισ τ ο ρ ία κ α ι α ν α φ έ ρ ε τ α ι με
τ α τ ιμ η τ ικ ά ε π ίθ ε τ α clarissimus κ α ι invictissimus' .
Γ ε ν ικ ά ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς φ α ίν ε τ α ι π ω ς χ ρ η σ ιμ έ υ σ ε ω ς π ρ ό τ υ π ο τ ο υ Π ο -
μ π ή ιο υ σ το ρ ό λ ο τ ο υ ω ς σ τ ρ α τ η γ ο ύ κ α ι κ α τα κ τη τ ή . Κ ι α υ τ ό , γ ια τ ί α π ό π ο ­
λ ι τ ι κ ή ά π ο ψ η π ί σ τ ε υ ε σ τ η δ η μ ο κ ρ α τ ί α κ α ι δ ε ν ε ίχ ε β λ έ ψ ε ι ς γ ι α τ η ν ε γ κ α θ ί ­
δ ρ υ σ η α π ό λ υ τ η ς μ ο ν α ρ χ ία ς κ α τ ά το π ρ ό τ υ π ο το υ Μ . Α λ εξ ά ν δ ρ ο υ .
Α ν τ ίθ ε τ α ο Κ α ίσ α ρ α ς ε ίχ ε μ ιμ η θ ε ί τ ο ν Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο σ τ ο ν π ο λ ιτ ικ ό κ υ ­
ρ ί ω ς τ ο μ έ α , δ η λ . σ τ ι ς π ο λ ι τ ι κ έ ς τ ο υ ιδ έ ε ς κ α ι μ ε θ ό δ ο υ ς 2. Ε π ε ι δ ή μ ά λ ισ τ α , σ ε
σ ύ γ κ ρ ι σ η μ ε τ ο ν Π ο μ π ή ι ο , ο Κ α ί σ α ρ α ς υ π ή ρ ξ ε α ν α μ φ ισ β ή τ η τ α π ο λ ύ μ ε γ α ­
λ ύ τ ε ρ η π ο λ ι τ ι κ ή κ α ι σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή φ υ σ ι ο γ ν ω μ ί α , η μ ίμ η σ η τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ
α π ό α υ τ ό ν ε ίν α ι π ιο π ε ρ ίπ λ ο κ η , γ ια τ ί α φ ο ρ ά τ ό σ ο τ η ν π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ ά το υ
ό σ ο κ α ι τη ν π ο λ ιτ ικ ή τ ο υ ιδ ε ο λ ο γ ία . Α ρ κ ε τ έ ς ε ίν α ι ο ι α ρ χ α ίε ς π η γ έ ς π ο υ
μ α ρ τ υ ρ ο ύ ν τ η ν ε π ιθ υ μ ία τ ο υ Κ α ίσ α ρ α ν α ε μ φ α ν ίζ ε τ α ι ω ς δ ιά δ ο χ ο ς τ ο υ Μ .
Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ . Έ τ σ ι , ό π ω ς π λ η ρ ο φ ο ρ ο ύ μ α σ τ ε α π ό τ ο ν Σ ο υ η τ ώ ν ι ο κ α ι τ ο ν Α ιώ ­
ν α Κ ά σ σ ι ο , ο Κ α ί σ α ρ α ς ε ί χ ε έ ν α ά λ ο γ ο π ο υ θ ύ μ ι ζ ε τ ο ν β ο υ κ ε φ ά λ α 3 κ α ι ε ίχ ε
σ τ ή σ ε ι έ ν α ά γ α λ μ α τ ο υ α λ ό γ ο υ τ ο υ μ π ρ ο σ τ ά σ τ ο ν α ό τ η ς V e n u s 4. Σ ύ μ φ ω ν α
π ά λ ι με τ ο ν Σ τ ά τ ιο , σ ’ έ ν α ν έ φ ιπ π ο α ν δ ρ ιά ν τ α τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ , έρ γο το υ
Α υ σ ί π π ο υ , ε ί χ ε α ν τ ι κ α τ α σ τ ή σ ε ι ο Κ α ί σ α ρ α ς τ ο κ ε φ ά λ ι μ ε τ ο δ ι κ ό τ ο υ 5. Ε π ίσ η ς ,
έ χ ο υ μ ε έ ν α ν π α ρ α λ λ η λ ισ μ ό μ ε τ α ξ ύ Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ κ α ι Κ α ίσ α ρ α α π ό τ ο ν Σ τ ρ ά ­
β ω ν α , ο ο π ο ίο ς , α φ η γ ο ύ μ ε ν ο ς τ η ν π ο ρ ε ία τ ο υ Κ α ίσ α ρ α π ρ ο ς τ ο Ί λ ιο , τ ο ν
ε π ο ν ο μ ά ζ ε ι « φ ι λ α λ έ ξ α ν δ ρ ο ν » 6. Ε ξ ά λ λ ο υ η π ρ ο ν ο μ ι α κ ή μ ε τ α χ ε ί ρ ι σ η τ ο υ Ι λ ίο υ
α π ό τ ο ν Κ α ίσ α ρ α ε ίχ ε γ ίν ε ι, κ α τ ά κ ο ιν ή ο μ ο λ ο γ ία , σ ύ μ φ ω ν α με τ ο π α ρ ά δ ε ιγ μ α
τ ο υ Μ ε γ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ . Α κ ό μ η , κ α τ ά τ ο ν Λ ο υ κ α ν ό , ο Κ α ί σ α ρ α ς ε ίχ ε ε π ισ κ ε φ τ ε ί
τ ο ν τ ά φ ο τ ο υ Μ ε γ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ σ τ η ν Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α 7 κ α ι η ε ν έ ρ γ ε ιά τ ο υ α υ τ ή
ε ν δ ε χ ο μ έ ν ω ς υ π ο δ η λ ώ ν ε ι τη φιλαλεξανδρία τ ο υ . Τ έ λ ο ς , ο Α π π ι α ν ό ς π α ρ α ­
τ η ρ ε ί γ ι α τ ο ν Κ α ί σ α ρ α ό τ ι ή τ α ν άνήρ... εικότως έξομοιονμενος 'Αλεξάνδρα
κ α ι ο Υ π ε ρ ε ίδ η ς δ ιέ σ ω σ ε τ η ν π λ η ρ ο φ ο ρ ία ό τ ι ο Κ α ίσ α ρ α ς ή θ ελ ε ν α σ τή σ ει
τ ο ν α ν δ ρ ι ά ν τ α τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ σ τ ο f o r u m τ η ς Ρ ώ μ η ς 9.
Σ τ α π λ α ί σ ι α μ ί μ η σ η ς τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ , ο Κ α ί σ α ρ α ς ε π ι δ ί ω ξ ε ν α ε ίσ α ­

ι. Cic., Pis. 34: Cn. Pompei, clarissimi atque invictissimi civis...


2. Α πό τον Στράβωνα, X III, 1, 27, ονομάζεται «φιλαλέξανδρος».
3. Suet., Μ 61. Δίων. Κάσσ. XX X V II, 54, 2.
4. Plin., Nat. VIII, 155.
5. Stat., 5/7ν. I, 1, 86.
6. Στραβ. X III, 1, 27.
7. Lucan. X, 19.
8. Α ππ., Ε μ φ . π ο λ ., II, 620-649.
9. Ύ περ. 1, 32: ...έβονλετο έν τη άγορμ στήσαι εικόνα 'Α λεξάνδρου βασιλέω ς τοϋ άνικήτον
θεοϋ.
Η ρωμαϊκή imitatio Alexandra 257

γ ά γ ε ι τ η θ ε ο π ο ίη σ ή τ ο υ σ τ η Ρ ώ μ η 1 κ α ι ν α ε γ κ α θ ι δ ρ ύ σ ε ι έ ν α ν τ ύ π ο μ ο ν α ρ χ ι κ ο ύ
π ο λ ιτ ε ύ μ α τ ο ς , π ρ ο σ δ ίν ο ν τ α ς ό μ ω ς σ τ ις ιδ έ ε ς τ ο υ α υ τ έ ς σ υ μ β ο λ ικ ό χ α ρ α κ τ ή ρ α
κ α ι σ ε β ό μ ε ν ο ς τη ρ ω μ α ϊκ ή π α ρ ά δ ο σ η . Σ χ ε τ ικ ά με τ ο θ έ μ α τ η ς θ ε ο π ο ίη σ ή ς
τ ο υ , τ α α ρ χ α ιο λ ο γ ικ ά κ α ι ν ο μ ισ μ α τ ικ ά δ ε δ ο μ έ ν α π α ρ έ χ ο υ ν έ μ μ ε σ ε ς μ α ρ τ υ ρ ίε ς
π ο υ α φ ο ρ ο ύ ν τ η ν τ α ύ τ ισ η τ ο υ Κ α ί σ α ρ α μ ε τ ο ν J u p ite r , η ο π ο ί α θ υ μ ί ζ ε ι τ η ν
ε ξ ο μ ο ίω σ η τ ο υ Μ ε γ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ μ ε τ ο ν Δ ί α . Α λ λ η μ α ρ τ υ ρ ί α π ρ ο σ φ έ ρ ε ι μ ι α
ε π ιγ ρ α φ ή σε α ν δ ρ ιά ν τ α τ ο υ , ό π ο υ ο Κ α ίσ α ρ α ς φ έ ρ ε ι τ η ν π ρ ο σ ω ν υ μ ία Θεός
ανίκητος2, ό π ω ς ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς 3. Ο Κ α ί σ α ρ α ς π ρ ο π α γ ά ν δ ι σ ε τ η θ ε ϊ κ ή τ ο υ
κ α τ α γ ω γ ή με π α ρ α σ τ ά σ ε ις τ η ς V e n u s (Α φ ρ ο δ ίτ η ς ) κ α ι τ ο υ Α ιν ε ία σ τ α ν ο μ ί-
σ μ α τά το υ , κ α θ ώ ς κ α ι με τη ν ε π ιγ ρ α φ ή divus Julius. Σ τ η Ρ ώ μ η σ τ ή θ η κ ε τ ο
4 6 π .Χ . έ ν α ά γ α λ μ ά τ ο υ π ά ν ω σ ε σ φ α ί ρ α , ό π ο υ έ φ ε ρ ε τ ο ε π ί θ ε τ ο ημίθεος 4.
Σ τ ις α ν α τ ο λ ικ έ ς ε π α ρ χ ίε ς τ ο υ Ρ ω μ α ϊκ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς έ χ ο υ ν β ρ ε θ ε ί ω ς τ ώ ρ α
α ρ κ ε τ ά μ ν η μ ε ία π ο υ μ α ρ τ υ ρ ο ύ ν τη λ α τ ρ ε ί α τ ο υ Κ α ί σ α ρ α ω ς κ ο σ μ ο κ ρ ά τ ο ρ α .
Δ ε ν χ ω ρ ε ί α μ φ ιβ ο λ ία ό τ ι ο Κ α ίσ α ρ α ς , έ χ ο ν τ α ς σ τ ο ν ο υ τ ο υ τ ο ν Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ,
ε π ιδ ίω ξ ε τη ν κ ο σ μ ο κ ρ α τ ο ρ ία τ ο υ ρ ω μ α ϊκ ο ύ λ α ο ύ . Α υ τ ό δ ια φ α ίν ε τ α ι π ρ ο π ά ­
ν τ ω ν α π ό τ ι ς ε κ σ τ ρ α τ ε ί ε ς τ ο υ σ τ η Γ α λ α τ ία , κ α θ ώ ς κ α ι α π ό τ α μ ε γ α λ ε π ή β ο λ α
σ χ έ δ ιά τ ο υ γ ια ε κ σ τ ρ α τ ε ίε ς μ ε π ρ ό τ υ π ο ε κ ε ίν ε ς τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ .
Σ χ ε τ ικ ά μ ε τ ο ν Μάρκο Αντώνιο ε ίν α ι γ ν ω σ τ ό ό τ ι, μ ε τ ά τη ν ίδ ρ υ σ η τ ο υ
tr i u m v i r a t u s , ε ίχ ε σ υ γ κ ε ν τ ρ ώ σ ε ι ό λ η τ η ν π ρ ο σ ο χ ή τ ο υ σ τ ι ς α ν α τ ο λ ι κ έ ς ε π α ρ ­
χ ίε ς , ό π ο υ δ ια τ η ρ ο ύ ν τ α ν ζ ω η ρ ή η α ν ά μ ν η σ η τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ κ α ι ή τ α ν
σ υ ν ε π ώ ς π ο λ ύ π ιο ε ύ κ ο λ ο ν α ε μ φ α ν ισ τ ε ί εκ εί ω ς ν έ ο ς Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς . Ο
Α ν τ ώ ν ιο ς ή θελ ε ν α μ ο ιά ζ ε ι με τ ο ν Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ’ έ τ σ ι σ ’ έ ν α ν α ν δ ρ ιά ν τ α
τ ο υ , π ο υ β ρ ίσ κ ε τ α ι σ ή μ ε ρ α σ τ ο Κ ά ι ρ ο , α π ε ι κ ο ν ί ζ ε τ α ι μ ε τ η μ ο ρ φ ή τ ο υ Μ .
Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ κ α ι σε σ τά σ η κ υ ρ ία ρ χ ο υ τ η ς Ο ικ ο υ μ έ ν η ς , ό π ω ς ο ι Λ υ σ ίπ π ε ιο ι
α ν δ ρ ιά ν τ ε ς .
Σ τ α π ρ ώ ιμ α χ ρ ό ν ια τη ς σ τ α δ ιο δ ρ ο μ ία ς τ ο υ ο Μ ά ρ κ ο ς Α ν τ ώ ν ιο ς , α κ ο λ ο υ ­
θ ώ ν τ α ς τ ο π α ρ ά δ ε ιγ μ α τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ , π ρ ο π α γ ά ν δ ισ ε τ η ν κ α τ α γ ω γ ή τ ο υ
α π ό τ ο ν Η ρ α κ λ ή 5 μ ε μ ια σ ε ιρ ά ν ο μ ισ μ ά τ ω ν π ο υ ε ίχ α ν π α ρ ά σ τ α σ η λ ιο ν τ α ρ ιο ύ .
Α ξ ιο σ η μ ε ίω τ η ε ί ν α ι η π ρ ο β ο λ ή μ ι α ς φ α ν τ α σ τ ι κ ή ς γ ε ν ε α λ ο γ ί α ς , σ ύ μ φ ω ν α μ ε
τ η ν ο π ο ί α φ έ ρ ε τ α ι ω ς α π ό γ ο ν ο ς τ ο υ Α ν τ ω ν α , γ ι ο ύ τ ο υ Η ρ α κ λ ή 6. Ε π ί σ η ς , ε ν ­

1. Δίων. Κάσσ., XLIV, 6, 4.


2. Δίων. Κάσσ.. XLIII, 45, 3: ...άλλην τέ τινα εικόνα ές τόν Κ υρίνο υ ναόν Θ εφ άνικήτψ
έπιγράψ αντες... άνέθεσαν.
3. Βλ. Πλουτ., Α λέξ. 14, 4. Διοδ. XVII, 51, 3. Ψευόο-Καλλ. A ' 1, 45, 5.
4. Δίων. Κάσσ., XL1I1, 14, 6.
5. Πλουτ., Α ντ. 4, 1. 60,3.
6. Πλουτ., 4, 1: ΎΗ ν δέ καί λόγος παλαιός Ή ρακλείδας είναι τούς Ά ντω νίους, ά π ’ Ά ντω νο ς,
παιόός Ή ρακλέους γεγονότος...
258 Δημήτρης Κ. Σαμσάρης

δ ια φ έ ρ ο ν π α ρ ο υ σ ιά ζ ε ι ο π α ρ α λ λ η λ ισ μ ό ς τ ο υ ζ ε ύ γ ο υ ς Α ν τ ω ν ίο υ - Κ λ ε ο π ά τ ρ α ς
μ ε τ ο ζ ε ύ γ ο ς Η ρ α κ λ ή - Ο μ φ ά λ η ς 1.
Α ρ γ ό τ ε ρ α π ά λ ι , μ ε τ η ν α ν ά π τ υ ξ η σ τ ε ν ώ ν σ χ έ σ ε ω ν μ ε τ η ν Κ λ ε ο π ά τ ρ α (τ ο
4 1 π .Χ . ) , α ρ χ ί ζ ε ι ν α ε μ φ α ν ί ζ ε τ α ι , ό π ω ς π α λ ι ό τ ε ρ α κ α ι ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς , ω ς
ν έ ο ς Δ ι ό ν υ σ ο ς 2. Έ τ σ ι , σ τ η ν Τ α ρ σ ό ε μ φ α ν ί σ τ η κ ε μ ε τ η ν Κ λ ε ο π ά τ ρ α , θ υ μ ί ζ ο ­
ν τ α ς τ ο ζ ε ύ γ ο ς Δ ιο ν ύ σ ο υ -Α φ ρ ο δ ίτ η ς . Δ υ ο χ ρ ό ν ια α ρ γ ό τ ε ρ α , κ α τ ά τη ν π α ρ α ­
μ ο ν ή τ ο υ σ τ η ν Α θ ή ν α , ο Α ν τ ώ ν ι ο ς τ ιμ ή θ η κ ε ε π ί σ η μ α ω ς « ν έ ο ς Δ ιό ν υ σ ο ς »
κ α ι δ ι ο ρ γ ά ν ω σ ε ε κ ε ί δ ι ο ν υ σ ι α κ έ ς γ ι ο ρ τ έ ς . Η τ α ύ τ ισ ή τ ο υ ό μ ω ς μ ε τ ο ν Δ ιό ν υ σ ο
ε κ δ η λ ώ ν ε τ α ι α κ ό μ η π ι ο φ α ν ε ρ ά κ α τ ά τ η δ ε ύ τ ε ρ η ε π ίσ κ ε ψ ή τ ο υ σ τ η ν Α ί γ υ π τ ο
— μ ε τ ά τ ο ν π ό λ ε μ ο ε ν α ν τ ί ο ν τ ω ν Π ά ρ θ ω ν — , ό π ο υ τ ιμ ή θ η κ ε ο ί δ ι ο ς ω ς Δ ι ό ­
ν υ σ ο ς - Ό σ ι ρ η ς κ α ι η Κ λ ε ο π ά τ ρ α ω ς Σ ε λ ή ν η - Ί σ ι δ α 3. Δ ε ν χ ω ρ ε ί α μ φ ι β ο λ ί α
ό τ ι η σ υ μ β ο λ ικ ή τ ο υ τ α ύ τ ισ η μ ε τ ο ν Η ρ α κ λ ή κ α ι τ ο ν Δ ιό ν υ σ ο α π ο σ κ ο π ο ύ σ ε
σ τ ο ν α ε μ φ α ν ι σ τ ε ί έ μ μ ε σ α ω ς δ ι ά δ ο χ ο ς τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ κ α ι ν α ε δ ρ α ιώ σ ε ι
τ η ν κ υ ρ ι α ρ χ ί α τ ο υ σ τ α ε δ ά φ η π ο υ ε ίχ ε κ α τ α κ τ ή σ ε ι ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς .
Μ ε τ η ν ε δ ρ α ί ω σ η τ ο υ p r i n c i p a t u s ε π ί Α υ γ ο ύ σ τ ο υ α ν α β ι ώ ν ε ι τ ο ε ν δ ια φ έ ρ ο ν
τ ω ν Ρ ω μ α ί ω ν γ ι α τ ο ν Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο κ α ι η ι σ τ ο ρ ί α τ η ς μ ίμ η σ ή ς τ ο υ σ υ ν ε χ ί ζ ε ­
τ α ι α υ τή τη φ ο ρ ά α π ό τ ο υ ς α υ το κ ρ ά το ρ ε ς, με π ρ ώ τ ο τ ο ν Οκταβιανό - Αύγου­
στο. Η σ χέσ η τ ο υ Α υ γ ο ύ σ τ ο υ με τ ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο φ α ίν ε τ α ι κ α λ ύ τε ρ α σ τα
τ ε λ ε υ τ α ία δ ε κ α π έ ν τ ε χ ρ ό ν ια τ η ς ζ ω ή ς τ ο υ . Ι δ ια ίτ ε ρ ο ε ν δ ια φ έ ρ ο ν π α ρ ο υ σ ιά ζ ε ι
μ ια π α ρ ά δ ο σ η γ ια τ η ν ο μ ο ιό τ η τ α τ ο υ Α υ γ ο ύ σ τ ο υ με τ ο ν Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο , π ο υ
α ν α φ έ ρ ε ι δ ιά φ ο ρ ο υ ς μ ύ θ ο υ ς γ ύ ρ ω α π ό κ ο ιν ά φ α ιν ό μ ε ν α κ α τ ά τη γέννη σ η
τ ω ν δ υ ο μ ε γ ά λ ω ν α ν τ ρ ώ ν 4. Α π ο δ ε ί ξ ε ι ς γ ι α τ η μ ίμ η σ η τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ
α π ό τ ο ν Α ύ γ ο υ σ τ ο υ π ά ρ χ ο υ ν π ο λ λ έ ς , ό π ω ς π . χ . η ε π ίσ κ ε ψ ή τ ο υ σ τ ο ν τ ά φ ο
του Μ εγ. Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ 5 κ α ι η σ φ ρ α γ ίδ α τ ο υ , η ο π ο ία α π ε ικ ό ν ιζ ε τ ο ν Μ εγ.
Α λ έ ξ α ν δ ρ ο κ α ι α ρ γ ό τ ε ρ α τ ο ν ε α υ τ ό τ ο υ 6. Ν α σ η μ ε ιώ σ ο υ μ ε α κ ό μ η ό τ ι ο Β ιρ -
γ ίλ ιο ς σ τ η ν Α ιν ε ιά δ α τ ο υ ε π ιχ ε ιρ ε ί ν α π α ρ ο υ σ ιά σ ε ι τ ο ν Α ύ γ ο υ σ τ ο ω ς νέο
Α λ έ ξ α ν δ ρ ο 7. Γ ε ν ι κ ά η μ ίμ η σ η τ ο υ Α υ γ ο ύ σ τ ο υ ε π ι κ ε ν τ ρ ώ ν ε τ α ι σ τ ο γ ε γ ο ν ό ς
ό τ ι ε π ιθ υ μ ο ύ σ ε ν α ε μ φ α ν ίζ ε τ α ι ω ς κ ο σ μ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς , ό π ω ς ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς.

1. Πλουτ., Α ντ. 3, 3.
2. Σωκρ. Ροδ., FGrHist 192 F 2: ...έκέλευεν έα ντό ν Δ ιό νυ σ ο ν άνακηρύττεσθαι κατά τάζ π ό ­
λ ε ις άπάσας... Δίων. Κάσσ. XLVIII, 39: ...καί Δ ιό νυσο ν έαυτόν νέον αύτός τε έκάλει καί υπό
τω ν ά λλω ν όνομάζεσθαι ήξίου... Πλουτ., Α ν τ. 60, 3: «...προσφκείου δέ έα υτόν Α ντώ νιο ς Ή ρα-
κ λεΐ κατά γένος καί Δ ιο ν υ σ φ κατά τον του β ίου ζήλον... Δ ιόνυσος νέος προσαγορευόμενος. Veil.
2, 82, 4: ...cum ante novum se Liberum Patrem appelari jussisset.
3. Δίων. Κάσσ., L, 5, 3: ...αύτός μ έν Ό σ ιρ ις καί Δ ιόνυσος , εκείνη δέ Σελήνη τε καί Ίσ ις
λ έγο ν τες είναι.
4. Suet., Aug. 94, 4.
5. Suet., Aug. 18, 1. Δίων. Κασσ. LI, 16, 5.
6. Plin., Nat. XX XV II, 10. Suet., Aug. L, 1. Δίων. Κάσσ. LI, 3, 5.
7. Verg., A en . 6, 794-805.
Η ρωμαϊκή imitatio Alexandri 259

Ε κ τό ς α π ό τ ο ν Α ύ γο υ σ το , υ π ή ρ ξ α ν κ ι ά λ λ ο ι κ α τ ο π ιν ο ί α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς π ο υ
ε ίχ α ν ω ς π ρ ό τ υ π ο το Μ . Α λ έξ α ν δ ρ ο * α ν α φ έ ρ ο υ μ ε ε δ ώ , ε ν δ ε ικ τ ικ ά κ α ι μ ό ν ο ,
τ α π α ρ α δ ε ίγ μ α τ α τ ο υ Κ α λ ιγ ο ύ λ α , τ ο υ Ν έ ρ ω ν α , τ ο υ Τ ρ α ϊα ν ο ύ κ α ι τ ο υ Κ ό μ -
μ ο δ ο υ . Ο Κ α λ ιγ ο ύ λ α ς φ ο ρ ο ύ σ ε έ ν α θ ώ ρ α κ α π α ν ο π λ ία ς π ο υ π ίσ τ ε υ ε ό τ ι α ν ή κ ε
σ τ ο ν Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο . Ο Ν έ ρ ω ν α ς ε μ φ α ν ιζ ό τ α ν , ό π ω ς κ α ι ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς ,
ω ς α π ό γ ο ν ο ς τ ο υ Η ρ α κ λ ή κ α ι ε π ι χ ε ίρ η σ ε ε κ σ τ ρ α τ ε ί ε ς σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή μ ι μ ο ύ ­
μ ε ν ο ς τ ο ν μ ε γ ά λ ο Μ α κ ε δ ό ν α β α σ ιλ ιά . Ο Τ ρ α ϊα ν ό ς π ά λ ι ε ίν α ι φ α ν ε ρ ό ό τ ι
ε ίχ ε π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ή σ ε ι κ ι α υ τ ό ς τ ι ς ε κ σ τ ρ α τ ε ί ε ς τ ο υ σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή κ α τ ά μ ίμ η σ η
το υ Μ . Α λεξάνδρου. Τ έλος, ο Κ όμ μ οόος θεω ρούσ ε το ν εα υ τό το υ μ ετεμ ψ ύ ­
χω ση το υ Η ρακλή, π ρ ο γό ν ο υ του Μ . Α λεξάνδρου, κ α ι ο ν ο μ α ζό τα ν με υ π ε­
ρ η φ ά ν ε ια Hercules Romanus.
Τ ο φ α ιν ό μ ε ν ο ω σ τ ό σ ο τ η ς ρ ω μ α ϊκ ή ς im ita tio A le x a n d ri φ τ ά ν ε ι π ρ ά γ μ α τ ι
σ το α π ο κ ο ρ ύ φ ω μ ά τ ο υ με τ ο υ ς α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς τη ς δ υ ν α σ τ ε ία ς τ ω ν Σ ε β ή ρ ω ν
κ α ι ε ιδ ικ ό τ ε ρ α με τ ο ν Κ α ρ α κ ά λ λ α , γ ν ω σ τ ό γ ια τ η ν αλεξανδρομανία τ ο υ 1, ο
ο π ο ί ο ς « π ίσ τ ε υ ε » ό τ ι ή τ α ν μ ε τ ε μ ψ ύ χ ω σ η τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ 23. Σ τ η ν π ε ρ ί ­
π τ ω σ ή τ ο υ δ η λ α δ ή δ ε ν έ χ ο υ μ ε π ι α α π λ ή μ ίμ η σ η α λ λ ά σ τ η ν ο υ σ ί α α π ό λ υ τ η
τ α ύ τ ισ η μ ε τ ο π ρ ό σ ω π ο τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ , τ ο υ ο π ο ί ο υ μ ι μ ο ύ ν τ α ν τ η ν έ κ ­
φ ρ α σ ή τ ο υ , τ η ν τ υ π ι κ ή α ρ ισ τ ε ρ ή κ λ ί σ η τ η ς κ ε φ α λ ή ς τ ο υ κ .ά Λ
Ό π ω ς ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ό , ο Κ α ρ α κ ά λ λ α ς ε ίχ ε σ τ ρ α τ ο λ ο γ ή σ ε ι μ ι α μ α κ ε δ ο ν ι κ ή
φ ά λ α γ γ α α π ο κ λ ε ισ τ ικ ά α π ό Μ α κ ε δ ό ν ε ς , π ο υ έ φ ε ρ α ν μ ά λ ισ τ α κ α ι τ ο ν π α λ ιό
μ α κ ε δ ο ν ι κ ό ο π λ ι σ μ ό 4. Ε π ί σ η ς , σ τ ο ν Κ α ρ α κ ά λ λ α ο φ ε ι λ ό τ α ν η α ν α β ί ω σ η τ η ς
α λ ε ξ α ν δ ρ ο λ α τ ρ ε ία ς σ τη Μ α κ ε δ ο ν ία , κ α θ ώ ς κ α ι σε ά λ λ ε ς π ε ρ ιο χ έ ς τ η ς Α ν α ­
το λ ή ς. Τ ο ό ν ο μ ά το υ ό μ ω ς σ υ ν δ έθ η κ ε π ρ ο π ά ν τ ω ν μ ε μ ια σ π ο υ δ α ία π ο λ ιτ ικ ή
π ρ ά ξ η , τ η ν έκ δ ο σ η τ η ς π ε ρ ίφ η μ η ς c o n s titu tio A n to n in ia n a , μ ε τ η ν ο π ο ία χ ο ­
ρ η γ ή θ η κ ε η c iv ita s R o m a n a σ ε ό λ ο υ ς τ ο υ ς υ π η κ ό ο υ ς τ ο υ Ρ ω μ α ϊ κ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς .
Ε ίν α ι π ιθ α ν ό σ τη ν π ρ ά ξ η τ ο υ α υ τ ή ν α ε π η ρ ε ά σ τη κ ε α π ό τ ι ς ιδ έ ε ς τ ο υ Μ .
Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ γ ια τη ν α ν ά μ ιξ η τ ω ν δ ια φ ό ρ ω ν ε θ ν ώ ν κ α ι τ η ν ώ σ μ ω σ η ε τ ε ρ ο ­
γ ε ν ώ ν π λ η θ υ σ μ ώ ν , κ α θ ώ ς ε π ί σ η ς κ α ι γ ι α τ η ν ισ ό τ η τ α μ ε τ α ξ ύ κ α τ α κ τ η τ ώ ν
κ α ι κ α τα κτημ ένω ν.
* * *

1. Από τον Δίωνα Κάσσιο, LXXVII, 9, 1, χαρακτηρίζεται ω ς «φιλαλεξανδρότατος».


2. Σωκρ., £κκλ. Ιστορ. III, 21: Έ νόμιζε (ό Κ αρακάλλας) έκ μετενσαρκώ σεω ς τήν 'Αλεξάν­
δρου έχειν ψ υ χή ν μάλλον δέ αυτός είναι 'Αλέξανδρος έν έτέρω σώματι. Δίων. Κασσ. LXXVII,
7, 2: ...άλλα καί αύτόν έκεΐνον (= Α λέξανδρον) έφ ο ν Α ύ γο υ σ το ν έπεκαλεΐτο, καί π ο τέ καί τή
βουλή έγραψεν. ότι εις τό οώμα αϋθις τό τού Α ύ γο υ σ το υ (= Κ αρακάλλα) έσήλθεν, ΐνα, έπειδή
ό λίγον τότε χρόνον έβίω, πλείονα αύθις δ ι ' έκείνου ζήση.
3. Πρβ. π.χ. Scriptores Hist. Aug., Caracalla, passim. Ηρωδ. IV, 8, 1-2. CAH XII, 44 κ.ε.
4. Δίων. Κάσσ. LXXVIII, 7-8: ...φάλαγγα τέ τινα έκ μόνων τώ ν Μ ακεδόνων ές μ υρίους καί
έξακισχιλίους συντάξαι, καί αυτήν 'Αλεξάνδρου τε έπονομάσαι καί τοίς δ π λ ο ις οΐς π ο τέ έ π '
έκείνου έκέχρηντο όπλίσαι...
260 Δημήτρης Κ. Σαμσάρης

Ε ίν α ι α δ ύ ν α τ ο σ τα π ε ρ ιο ρ ισ μ έ ν α χ ρ ο ν ικ ά π λ α ίσ ια μ ια ς α ν α κ ο ίν ω σ η ς ν α
γ ίν ε ι μ ια ο λ ο κ λ η ρ ω μ έ ν η α π ο τ ίμ η σ η κ α ι λ ε π τ ο μ ε ρ ε ια κ ή α ν ά λ υ σ η ό λ ω ν τ ω ν
σ υ ν ε π ε ι ώ ν π ο υ ε ίχ ε τ ο φ α ι ν ό μ ε ν ο τ η ς i m i t a t i o A le x a n d r i σ τ η σ τ ρ α τ η γ ικ ή , σ τ η ν
ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή κ α ι ε σ ω τ ε ρ ικ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ η ς Ρ ώ μ η ς , σ τ ο ρ ω μ α ϊ κ ό π ο λ ι τ ι σ μ ό κ α ι
γ ε ν ι κ ά σ τ η Ρ ω μ α ϊ κ ή ι σ τ ο ρ ί α . Γ ι ’ α υ τ ό θ α π ε ρ ι ο ρ ι σ τ ο ύ μ ε ε δ ώ σ τ η ν ε π ισ ή μ α ν σ η
μ ε ρ ικ ώ ν μ ό ν ο α π ό τ ις κ υ ρ ιό τ ε ρ ε ς α υ τ έ ς σ υ ν έ π ε ιε ς .
Π ρ ώ τ α π ρ ώ τ α λ ο ιπ ό ν σ τ η ν π ο λ ε μ ικ ή τ έ χ ν η , σ τη στρατηγική κ α ι ε ιδ ικ ό τ ε ρ α
σ τ η ν ψ υ χ ο λ ο γ ικ ή ο ρ γ ά ν ω σ η τ ο υ σ τ ρ α τ ο ύ τ ο π α ρ ά δ ε ιγ μ α τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ 1
υ π ή ρ ξ ε γ ι α τ ο υ ς ρ ω μ α ί ο υ ς σ τ ρ α τ η γ ο ύ ς π ο υ τ ο ν μ ιμ ή θ η κ α ν β α σ ι κ ό ς π α ρ ά γ ο ­
ν τ α ς τ ω ν ν ικ η φ ό ρ ω ν π ο λ έ μ ω ν κ α ι ε κ σ τ ρ α τ ε ιώ ν τ ο υ ς . Ε ίν α ι α μ φ ίβ ο λ ο α ν χ ω ­
ρ ί ς τ α δ ι δ ά γ μ α τ α α π ό τ η σ τ ρ α τ η γ ι κ ή α υ τ ή τ έ χ ν η ε ίχ ε ε π ι τ ε υ χ θ ε ί η κ α τ ά κ τ η σ η
τ ο υ μ ε σ ο γ ε ι α κ ο ύ κ ό σ μ ο υ . Ε π ί σ η ς , χ ω ρ ί ς τ η ν ιδ έ α τ ο υ ε λ λ η ν ι σ τ ι κ ο ύ « α ν θ ρ ω ­
π ι σ μ ο ύ » , δ ε θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε η σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή ι σ χ ύ ς τ η ς Ρ ώ μ η ς ν α λ ε ιτ ο υ ρ γ ή σ ε ι
τ ε λ ικ ά ω ς ε κ π ο λ ιτ ισ τ ικ ή δ ύ ν α μ η τ η ς Ε υ ρ ώ π η ς . Ό σ ο ν α φ ο ρ ά τη ν εξωτερική
πολιτική, α π ό τ η ν α ν ά λ υ σ η τ ω ν σ χ ε τ ικ ώ ν σ τ ο ιχ ε ίω ν π ο υ δ ια θ έ τ ο υ μ ε ε ξ ά γ ε τ α ι
τ ο σ υ μ π έ ρ α σ μ α ό τ ι ο ι ε κ σ τ ρ α τ ε ίε ς τ ω ν Ρ ω μ α ίω ν σ τη Δ ύ σ η κ α ι π ρ ο π ά ν τ ω ν
σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή κ α ι γ ε ν ικ ά τ α σ χ έ δ ιά τ ο υ ς γ ια κ ο σ μ ο κ ρ α τ ο ρ ία , ε ίχ α ν γ ίν ε ι
κ α τ ά μ ίμ η σ η τ ω ν ε κ σ τ ρ α τ ε ι ώ ν κ α ι τ ω ν π ο λ ι τ ι κ ώ ν ι δ ε ώ ν τ ο υ Μ ε γ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ .
Ε ιδ ικ ό τ ε ρ α η α ν α τ ο λ ικ ή π ο λ ιτ ικ ή τ ω ν Ρ ω μ α ίω ν θ α π ρ έ π ε ι ν α επ η ρ εά σ τη κ ε
β α θ ιά α π ό τ η ν π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ α κ α ι τ ο έ ρ γ ο τ ο υ Μ εγ. Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ . Έ χ ο υ μ ε
μ ά λ ισ τ α τη γ ν ώ μ η ό τ ι η φ ιλ ε λ λ η ν ικ ή π ο λ ιτ ικ ή α ρ κ ε τ ώ ν ρ ω μ α ίω ν α υ το κ ρ α -
τ ό ρ ω ν δ ε ν ο φ ε ι λ ό τ α ν α π ο κ λ ε ι σ τ ι κ ά σ τ η « λ α τ ρ ε ί α » τ ο υ ς π ρ ο ς τ ο ν κ λ α σ ικ ό
π ο λ ι τ ι σ μ ό τ η ς Ε λ λ ά δ α ς α λ λ ά κ α ι σ τ ο σ ε β α σ μ ό κ α ι τ η ν ε κ τ ίμ η σ η π ο υ έ τ ρ ε φ α ν
α π έ ν α ν τ ι σ τη ν π ρ ο σ ω π ικ ό τ η τ α τ ο υ Μ εγ. Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ κ α ι σ τ ο υ ς π λ η θ υ σ μ ο ύ ς
π ο υ ζ ο ύ σ α ν μ έ σ α σ τ α ό ρ ι α τ ο υ « κ ρ ά τ ο υ ς » τ ο υ . Α κ ό μ η , η α ν τ ίθ ε σ η μ ε τ α ξ ύ
Α ν α τ ο λ ή ς κ α ι Δ ύ σ η ς, π ο υ ά ρ χ ισ ε ν α δ ια φ α ίν ε τ α ι ήδη α π ό τη ν ε π ο χ ή τ ο υ Π ο-
μ π ή ιο υ , γ ια ν α κ α τ α λ ή ξ ε ι α ρ γ ό τ ε ρ α σ τη γ ν ω σ τ ή δ ια ίρ ε σ η τ ο υ Ρ ω μ α ϊκ ο ύ κ ρ ά ­
τ ο υ ς σ ε Α ν α τ ο λ ι κ ό κ α ι Δ υ τ ι κ ό , ο φ ε ι λ ό τ α ν ό χ ι μ ό ν ο σ τ η ν α ν τ ίθ ε σ η δ υ ο π ο ­
λ ιτ ισ μ ώ ν α λ λ ά ε π ιπ λ έ ο ν κ α ι σε ρ ω μ α ίο υ ς σ τρ α τη γ ο ύ ς κ α ι α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς π ο υ
ή θ ε λ α ν ν α ε μ φ α ν ίζ ο ν τ α ι σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή ω ς ν έ ο ι Μ ε γ α λ έ ξ α ν δ ρ ο ι.
Ό σ ο ν α φ ο ρ ά π ά λ ι τη ν εσωτερική πολιτική θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε κ α ν ε ίς ν α υ π ο ­
σ τ η ρ ίξ ε ι ό τ ι η κ α τ ά λ υ σ η τ η ς Ρ ω μ α ϊκ ή ς Δ η μ ο κ ρ α τ ία ς κ α ι η ε γ κ α θ ίδ ρ υ σ η τ ο υ
P r i n c i p a t u s ο φ ε ι λ ό τ α ν κ ι α υ τ ή , ω ς έ ν α β α θ μ ό , σ τ η ν i m i t a t i o A le x a n d r i. Κ ι
α υ τ ό , γ ια τ ί ο ι κ ύ ρ ιο ι π ρ ω τ ε ρ γ ά τ ε ς τ ω ν π ο λ ιτ ικ ώ ν α υ τ ώ ν μ ε τ α β ο λ ώ ν ή τα ν ο

1. Για το θέμα αυτό βλ. Δ. Σαμσάρη, «Ο Μέγας Αλέξανδρος και η ψυχολογική οργάνωση
του στρατού του (Συμβολή στην έρευνα της ψυχολογικής στρατηγικής του), Μ έγας Αλέξανδρος
- 2300 χρ ό νια από τον Θάνατό τον (Αφιέρω μα της Εταιρείας Μ ακεδονικών Σπουδώ ν), Θεσσα­
λονίκη 1980, 199-229.
Η ρωμαϊκή' imitatio Alexandri 261

Κ α ίσ α ρ α ς κ α ι ο Ο κ τ α β ια ν ό ς , μ ιμ η τ έ ς τ ο υ Μ εγ. Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ , α π ό τ η μ ο ν α ρ χ ία
τ ο υ ο π ο ίο υ ε π η ρ εά σ τη κ ε η π ο λ ιτ ικ ή τ ο υ ς ιδ ε ο λ ο γ ία .
Α λ λ ά α κ ό μ η κ α ι ο ι κ ύ ρ ι ο ι ά ξ ο ν ε ς τ η ς ε σ ω τ ε ρ ικ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς τ ω ν Ρ ω μ α ί ω ν
κ α ι ε ιδ ικ ό τ ε ρ α τ η ς ε π α ρ χ ια κ ή ς τ ο υ ς π ο λ ιτ ικ ή ς σ τ ρ ά φ η κ α ν γ ύ ρ ω α π ό τ ι ς π ο ­
λ ι τ ι κ έ ς ιδ έ ε ς τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ . Έ τ σ ι , η β α θ μ ι α ί α ν ο μ ικ ή ε ξ ίσ ω σ η τ ω ν
ε π α ρ χ ι α κ ώ ν , δ ι α φ ό ρ ω ν ε θ ν ι κ ο τ ή τ ω ν , μ ε τ η ν π α ρ α χ ώ ρ η σ η τ ο υ ju s c o n u b ii κ α ι
ι δ ι α ί τ ε ρ α μ ε τ η χ ο ρ ή γ η σ η τ η ς c iv ita s R o m a n a , π ο υ γ ε ν ι κ ε ύ ε τ α ι μ ε τ η ν έ κ δ ο σ η
τ η ς c o n s titu tio A n t o n i n ia n a , φ α ί ν ε τ α ι π ω ς β α σ ίσ τ η κ ε σ τ η μ ε γ α λ ο φ υ ή ι δ έ α τ ο υ
Μ εγ. Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ γ ια τη φ υ λ ε τ ικ ή α ν ά μ ιξ η τ ω ν π λ η θ υ σ μ ώ ν τ ο υ α π έ ρ α ν τ ο υ
« κ ρ ά τ ο υ ς » τ ο υ π ο υ η υ λ ο π ο ίη σ ή τ η ς ε γ κ α ιν ιά ζ ε τ α ι μ ε τ ο υ ς γ ν ω σ τ ο ύ ς ο μ α ­
δ ικ ο ύ ς γ ά μ ο υ ς Μ α κ ε δ ό ν ω ν κ α ι Π ε ρ σ ίδ ω ν . Ε ξ ά λ λ ο υ μ α ς ε ίν α ι γ ν ω σ τ ό α π ό
τ ι ς α ρ χ α ί ε ς π η γ έ ς ό τ ι ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς ε ίχ ε σ τ ο π ο λ ι τ ι κ ό τ ο υ π ρ ό γ ρ α μ μ α
τ η μ ε τ α φ ο ρ ά π λ η θ υ σ μ ώ ν α π ό τ η ν Α σ ία σ τ η ν Ε υ ρ ώ π η κ α ι α ν τ ί σ τ ρ ο φ α .
Η α σ τ ικ ή π ο λ ιτ ικ ή τ ω ν Ρ ω μ α ίω ν επ η ρ ε ά σ τη κ ε ε π ίσ η ς α π ό τ η ν π α ρ ό μ ο ια
π ο λ ιτ ικ ή το υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ κ α ι τ ω ν δ ια δ ό χ ω ν τ ο υ . Ο ι Ρ ω μ α ίο ι, α κ ο λ ο υ ­
θ ώ ν τ α ς π ρ ο φ α ν ώ ς τ ο π α ρ ά δ ε ιγ μ ά τ ο υ , ε ίχ α ν ιδ ρ ύ σ ε ι μ ια ο λ ό κ λ η ρ η σ ε ιρ ά α π ό
σ τ ρ α τ ιω τ ικ έ ς α π ο ικ ίε ς κ α ι π ό λ ε ις , ο ρ ισ μ έ ν ε ς μ ά λ ισ τ α α π ό α υ τ έ ς μ ε τ η ν κ α ­
θ α ρ ά ε λ λ η ν ισ τ ικ ή μ έ θ ο δ ο τ ο υ « σ υ ν ο ι κ ι σ μ ο ύ » , ό π ω ς ή τ α ν π . χ . η Α κ τ ί α Ν ικ ό -
π ο λ η ή π ό λ ε ις π ο υ έ φ ε ρ α ν τ ο ό ν ο μ α τ ο υ κ τ ίσ τ η τ ο υ ς , ό π ω ς ή τ α ν ο ι Π ο μ π η -
ι ο π ό λ ε ι ς , ο ι Τ ρ α ϊ α ν ο υ π ό λ ε ι ς , ο ι Α δ ρ ι α ν ο υ π ό λ ε ι ς κ .ά . Η ε υ ρ ε ί α δ ι ά δ ο σ η τ ο υ
θ ε σ μ ο ύ τ η ς « π ό λ η ς » ε ίχ ε ω ς ά μ ε σ ο α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η ν α σ τ ι κ ο π ο ί η σ η τ η ς ρ ω ­
μ α ϊκ ή ς α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ία ς κ α ι ω ς έμ μ εσ η σ υ ν έ π ε ια τ η ν ο λ ο κ λ ή ρ ω σ η τ ο υ εξ ελ -
λ η ν ισ μ ο ύ τη ς Α ν α τ ο λ ή ς κ α ι τ ο ν ε κ ρ ω μ α ϊσ μ ό τ η ς Δ ύ σ η ς , α φ ο ύ η πόλη λ ε ι ­
τ ο υ ρ γ ο ύ σ ε π ά ν τ α , ό π ω ς ε ίν α ι γ ν ω σ τ ό , σ α ν π ρ α γ μ α τ ικ ή ε σ τ ία π ο λ ιτ ισ μ ο ύ κ α ι
α κ τ ιν ο β ο λ ία ς τ ο υ σ τη γ ύ ρ ω α γ ρ ο τ ικ ή τη ς π ε ρ ιο χ ή .
Ε π ίσ η ς , η α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ο λ α τ ρ ε ί α , σ τ η ν ο π ο ί α σ τ η ρ ίχ τ η κ ε η α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ή
π ρ ο π α γ ά ν δ α γ ια τη ν εν ό τ η τ α τη ς α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ία ς , μ ε τ η ν εκ δ ή λ ω σ η δ η λ . τη ς
ν ο μ ιμ ο φ ρ ο σ ύ ν η ς α π έ ν α ν τ ι σ τ ο π ρ ό σ ω π ο τ ο υ α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α , ε ί χ ε κ ι α υ τ ή γ ι α
π ρ ό τ υ π ο τη Θεοποίηση τ ο υ Μ . Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ .
Τ έ λ ο ς, ο Μ . Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς π ρ ο ε τ ο ίμ α σ ε ιδ ε ο λ ο γ ικ ά τ ο έ δ α φ ο ς γ ια ν α μ π ο ­
ρ έ σ ο υ ν ο ι Ρ ω μ α ίο ι ν α ξ ε φ ύ γ ο υ ν α π ό τ ο ν ε θ ν ικ ισ μ ό , τ ι ς φ υ λ ε τ ικ έ ς δ ια κ ρ ίσ ε ις
κ α ι τ η ν ξ ε ν ο φ ο β ία τ ο υ ς κ α ι ν α υ ιο θ ε τ ή σ ο υ ν κ ο σ μ ο π ο λ ίτ ικ ε ς ιδ έ ε ς γ ια τ η δ η ­
μ ι ο υ ρ γ ί α μ ια ς δ ι α φ υ λ ε τ ι κ ή ς α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς , μ ε τ η φ υ λ ε τ ι κ ή α ν ά μ ι ξ η κ α ι τ η
σ υ γ κ υ ρ ια ρ χ ία κ α τ α κ τ η τ ώ ν κ α ι κ α τ α κ τ η μ έ ν ω ν .
R έ SUΜέ

ALEXANDRE LE GRAND COMME MODELE DE STRATEGES


ET D’EMPEREURS ROMAINS
Une p rem iere estim ation du ph£nom ene de Vim itatio romana Alexandri

p ar
Dim. C. Samsaris

II s’agit du texte d’une communication faite au Symposium International


«Le r61e historique de la Macedoine dans la formation de la civilisation
europeenne» organise par la Societe d’Etudes Macedoniennes (Thessalonique,
27-28 oct. 1990).
On presente ici les premieres conclusions qui sont resultees par Γetude du
phdnomene de V im ita tio rom ana A lexandri. A ce propos, on traite des exemples
de cinq Romains (strateges et empereurs) qui sont: Ροιηρέβ, Cesar, Marc
Antoine, Octave-Auguste et Caracalla.
Enfin, on mentionne quelques consequences principales de cette im itatio
A le x a n d ri sur l’art de guerre —surtout sur la stratdgie psychologique— et sur
la politique (interieure et exterieure) romaine.

U niversity de Jannina
D d p artem en t d’H istoire
e t d ’A rchyologie