You are on page 1of 15

FAKULTET PRAVNIH NAUKA

PREDMET: GRAĐANSKO PRAVO

NOVAC I NOVČANA MASA

SEMINARSKI RAD

SADRŽAJ

UVOD ............................................................................................................................................. 2

1. POJAM NOVCA ........................................................................................................................ 3


2. FUNKCIJE NOVCA .................................................................................................................. 5

3. ZNAČAJ DEFINISANJA I MJERENJA NOVCA .................................................................... 7

4. NOVČANA MASA .................................................................................................................... 8

5. OPTIMALNA NOVČANA MASA I SAVREMENI MONETARNI SISTEM....................... 10

6. MONETARNI AGREGATI CENTRALNE BANKE BIH ...................................................... 13

ZAKLJUČAK ............................................................................................................................... 13

LITERATURA ............................................................................................................................. 14

UVOD

Na početku civilizacije novac je bio nepoznat. Potrebe ljudi za određenim proizvodima su


zadovoljavane trampom. Kada se vremenom, sa sve većom i raznovrsnijom proizvodnjom i
pojavom društvene podjele rada, javio problem da raspoloživi proizvod bude prihvaćen za

2
traženi, iznađena je jedna jedinstvena stvar, proizvod ili životinja za pribavljanje sredstava za
zadovoljavanje najraznovrsnijih potreba.

Kod Slovena su korišćeni dijelovi platna, pa odatle vjerovatno i potiče riječ platiti, kod
Kineza noževi, kod Eskima krzno polarne lisice, kod Indijanaca dabrova krzna i školjke, kod
naroda koji su se bavili stočarstvom stoka, zbog toga se pretpostavlja da kod germanskih naroda
riječ “vieh” znači istovremeno stoka, bogatstvo, imetak i novac.

Za suštinu funkcija novca značajna je činjenica da je to roba koja služi kao opšte sredstvo
razmjene. Zato se i kaže da je novac, prije svega, roba, kao i svaka druga roba. on, znači, kao i
svaka druga roba ima upotrebnu vrijednost i vrijednost. Razlika postoji, jedino po tome, što ova
roba ima i jednu posebnu upotrebnu vrijednost (koja proističe iz njenih specifičnih društvenih
funkcija).

1. POJAM NOVCA

Savremena monetarna teorija razvijala se kao da nisu postojali ozbiljni problemi sa


značenjem i definicijom novca, odnosno, kao da su ti problemi bili više semantičke prirode ili

3
pitanje selekcije odgovarajućeg monetarnog agregata iz zvanično publikovanih serija podataka
koje su se odnosile na novac. Zapravo, razvoj savremene monetarne teorije obilježen je
zanimljivim detaljem – rasprave o ulozi novca u determinisanju privredne aktivnosti vođene su, a
da među ekonomistima još uvijek nije prihvaćena izričita definicija bazičnog koncepta: šta se
podrazumijeva pod pojmom novac?

Novac se uobičajeno definiše u smislu njegovih funkcija, prije nego kao poseban
finansijski instrument. Drugim riječima, novac se definiše kao nešto što (1) služi kao sredstvo
razmjene; (2) čuvar vrijednosti i (3) jedinica za obračun1. To je standardna udžbenička definicija.
Vazno je istaći da je ovo funkcionalna definicija novca: ta definicija ne nabraja finansijske
instrumente koji služe kao novac, kao što su depoziti po viđenju ili odgovarajuće hartije od
vrijednosti.

Temeljna literatura iz oblasti ekonomije novca tradicionalno uzima mikroekonomsku


polaznu tačku: šta predstavlja novac za individulanog transaktora, odnosno držaoca imovine, i
zašto se novac traži? Odgovor se obično daje u izrazima funkcija koje su naprijed izložene i,
naravno, povezano sa rastućom korisnošću koja potiče od monetizacije, tj. od upotrebe novca za
savladavanje ograničenja karakterističnih za razmjenu roba u jednoj privredi.

Odvojeno od standardnih funkcija novca koje su pomenute, ne mali broj ekonomista


ističe ulogu novca kao suptilno lukavstvo za povezivanje sadašnjosti sa budućnošću. Prije
Kejnsovog uticaja na njen razvojni pravac, makroekonomija se bavila u osnovi teorijom
privrednog ciklusa. U to vrijeme, monetarne teorije nisu se slagale sa ekonomskim teorijama o
privrednim ciklusima. Interes za novac u tom kontekstu bio je ograničen suštinski na
makroekonomski novac, jednu varijablu koja posredstvom kamatne stope utiče na nominalni
dohodak ili, u nekim verzijama kvantitativne teorije novca direktno djeluje na nivo cijena.

Monetarna ekonomija je skup pretpostavki i zaključaka o odnosima između novca i


drugih ekonomskih pojava. Njen osnovni cilj jeste da objasni promjene količine novca u opticaju
i efekte tih promjena na cijene, proizvodnju, zaposlenost itd.

1
Erić, D. (2003): Finansijska tržišta i instrumenti, Čigoja štampa, Beograd, str. 64.

4
Raznolikost definicije novca duguje se u velikoj mjeri složenosti samog koncepta. Značaj
novca proističe iz njegovog specifičnog djelovanja u okviru finansijskog sistema. Djelovanje
novca nije jednoznačno već je riječ o više funkcija i novac ih u različitim momentima ističe
različitim intenzitetom.

2. FUNKCIJE NOVCA

Novac, po svojoj prirodi, predstavlja rijetko dobro, dakle specifičnu robu. U


svakodnevnom životu novac koristimo da bismo platili robu i da bismo izmirili naše obaveze po
osnovu korišćenih usluga. S obzirom na njegovu vrijednost i funkciju koju vrši, on je za nas
vrijedna roba. Novac je opšteprihvaćeno sredstvo plaćanja2. On istovremeno predstavlja i
imovinu, dakle nešto što ima i vrijednost. Kao takav on je dio našeg bogatstva. To je neto
vrijednost koju posjedujemo jer predstavlja razliku između naše ukupne imovine, s jedne strane;
i obaveza, sa druge strane.

To je najkvalitetniji dio našeg bogatstva, odnosno, imovine. Možemo ga neograničeno


razmjenjivati za svako dobro ili uslugu, jer novac posjeduje najširu prihvatljivost. Ova osobina
opšte prihvatljivosti se zove likvidnost. Dakle, novac je najlikvidniji oblik imovine, zamjenjiva
za druga dobra i usluge bez visokih transakcionih troškova i uz nepromijenjenu (relativnu)
nominalnu vrijednost.

Savremenu ekonomiju je nemoguće zamisliti bez upotrebe novca ili nečeg sličnog. U
ekonomiji bez novca razmjena bi se vršila trampom (barter).

Ima 4 funkcije:3

1. sredstvo plaćanja
2. obračunska kategorija
3. čuvanje vrijednosti
4. odgođeno plaćanje

2
Erić, D. (2003): Finansijska tržišta i instrumenti, Čigoja štampa, Beograd, str. 65.
3
Isto, str. 66.

5
Ako učesnici u prometu prihvataju novac kao sredstvo plaćanja, time on služi kao sredstvo
razmjene. Pojedinac za svoje proizvode prima novac, za koji on pribavlja nove robe i usluge koje
su mu neophodne. Novac mu pruža mogućnost da se specijalizuje da radi i proizvodi ono za šta
je najsposobniji, za šta ima odgovarajuća umijeća.

Novac kao obračunska kategorija podrazumijeva da se vrijednost svake robe izračunava u


novcu.

Novac kao čuvanje vrijednosti podrazumijeva da se dio imovine može držati u obliku novca,
rjeđe gotovine, a češće u obliku bliskih supstituta novca (likvidnih HoV). Pojedinac čuva
vrijednost kako bi za tu aktivnost mogao obaviti kupovinu u nekom budućem vremenu.

Novac kao sredstvo odgođenog plaćanja je bitan samo za velike svjetske valute, jer se na
ovaj način kreira dodatna tražnja za tom valutom.

Treba imati u vidu razliku između novca i kredita. Novac je nalikvidniji dio imovine u
kome ljudi drže dio svoje aktive, odnosno bogatstva. Kredit je pozajmljena kupovna moć koja je
stavljena na raspolaganje korisniku kredita.

Pojava novca se veže za rast trgovine. Sa pojavom novca svako je mogao da se


specijalizuje u onome što najbolje radi, da to prodaje za novac i sa tim novcem da kupuje sve što
mu je potrebno.

U istoriji monetarne ekonomije, kao novac je najduže služilo zlato, srebro i drugi dragi
metali. Međutim, razvoj modernog novca se veže za pojavu papirnih novčanica koje su imale
puno pokriće u zlatu. Dalji razvoj se veže za pojavu centralnog bankarstva kada je monopol na
štampanje papirnog novca preuzela Centralna banka. Dalji razvoj novca doveo je do pojave
fiducijarnog novca. To je novac iza koga stoji samo povjerenje.

Nastupanjem papirnog, umjesto zlatnog, novca vjerovalo se da se novcem može lako


upravljati. Pretpostavka je bila da i papirni novac može biti stabilne vrijednosti kao i zlato uz
uslov da se on izdaje samo u malim količinama. Jedini problem kod prapirnog novca je u tome
što se njegova količina morala strogo ograničavati, kontrolisati od strane države dok to kod
zlatnog novca nije bilo potrebno jer je količina novca bila direktno određena količinom zlata.

6
Glavno obilježje modernog novca jeste upravo povjerenje. Postoji mnoštvo pojavnih
oblika: papirni novac, kovanice, čekovi, debitne i kreditne kartice, različiti oblici depozita po
viđenju (NOW, S-NOW, MMDA), različiti instrumenti tržišta novca (repo aranžmani, CD-
certifikati o depozitu), devize i elektronski novac.

Banka koja je potrošaču izdala kreditnu karticu praktično je klijentu otvorila kreditnu
liniju koja mu omogućuje da koristi kredit do određenog ugovorenog limita.

POS (Point of sale) kartica4 predstavlja tzv. debitnu karticu putem koje klijent povlači
sredstva sa svog računa putem onlajn veze. Ove kartice se koriste u trgovinskim radnjama u
kojima se nalaze POS terminali ili u bankarskim terminalima, automatima ATM (automated
teller machines).

Mada ne postoji uvijek opšte prihvaćena definicija elektronskog novca bitno je istaći da
taj pojam sadrži dvije karakteristike: prva je: da bi se ovaj novac koristio neophodno je
unaprijed uplatiti određenu količinu konvencionalnog novca s tim što se njegova vrijednost
skladišti na mikročipu plastične kartice ili u hard disku personalnog računara: druga je: da taj
novac mora biti široko prihvaćen, odnosno upotrebljiv za plaćanja.

Kod debitnih kartica plaćanje se vrši u momentu kupovine. Korišćenje kreditnih kartica
znači da se plaćanje vrši kasnije.

3. ZNAČAJ DEFINISANJA I MJERENJA NOVCA

Siguno je da novac, bolje reći količina novca, ima veoma bitan uticaj na veliki broj
ekonomskih agregata kao što su opšti nivo cijena, kamatna stopa, zaposlenost, investicije,
devizni kurs i druge.

Značaj definisanja i mjerenja novca se svodi na pitanje na koje makroekonomske


agregate utiče novac (inflacija, kamatne stope, devizni kurs, BDP, zaposlenost...). Pristalice
kvantitativne teorije smatraju da količina novca u opticaju utiče samo na inflaciju. To su
objasnili formulom Irvina Fišera:5

4
Erić, D. (2003): Finansijska tržišta i instrumenti, Čigoja štampa, Beograd, str. 67.
5
Erić, D. (2003): Finansijska tržišta i instrumenti, Čigoja štampa, Beograd, str. 67.

7
M*V=R*T

M-količina novca

V-brzina opticaja novca

R-nivo cijena

T-obim transakcija

uz pretpostavku da su V i T konstantni, te se na taj način uspostavlja direktna zavisnost nivoa


cijena od količine novca. Novac je, po ovoj teoriji, tretiran kao neutralan i kao takav nema
nikakvog uticaja na kretanje nivoa proizvodnje, relativnih cijena, kamatnih stopa, investicija,
štednje. Novac se tretira u njegovoj funkciji sredstva razmjene pri čemu se zanemaruju ostale
funkcije novca ubog čega se ova teorija naziva i transakcionom varijantom kvantitativne teorije
novca.

Pristalice Kejnzijanske teorije smatraju da količina novca u opticaju može uticati na


privrednu aktivnost što obrazlažu time da V ne mora biti konstantno, a T može biti ispod
maksimuma.

4. NOVČANA MASA

Novčana Masa = M1 podrazumijeva:6

- Gotov novac u opticaju,


- Depozitni novac,
- Sredstva na tekućim račinima,
- Izdvojena sredstva za investicije,
- Sredstva zajedničke potrošnje,
- Sredstva za stambenu izgradnju i
- Ostala novčana sredstva.

6
Komazec, Z., Ristić, Ž., Savić, J., Vukša, S. (2006): Monetarna ekonomija i bankarski menadžment, Viša poslovna
škola Čačak, str. 43.

8
Da li je stvamo kreiranje novčane mase, više ili manje, usklađeno s optimalnom novčanom
masom, a to znači da li postoji optimalno snabdijevanje reprodukcije „potrebnom količinom
novca" po svojoj prirodi je i samo vrlo neodređena kategorija. Osim već poznatog teorijskog stava
da je to ona količina prometnih sredstava „koja osigurava nesmetani tok procesa društvene
reprodukcije", jasnijih i preciznijih formulacija za sada nema. Moderna novčana privreda i
savremeni novčani sistemi sve više traže analizu strukture, raspored i dinamično ponašanje u
formiranju i djelovanju novčane mase. Struktura novčane mase po sektorima značajna je u
projekciji monetarne politike i u monetarnom planiranju. Naime, monetarno planiranje zasniva
se na računima novčanih tokova, a ovi su, zapravo, razrađeni oblik transakcija po
institucionalnim sektorima. Tražnja novca (potrebna količina novca) se određuje prema
promjenama i strukturi novčane mase po sektorima, a ne prema novčanoj masi kao homogenom
agregatu u cjelini. Novčana masa se u globalu može nalaziti na optimalnom nivou, pa da, ipak
zbog neravnomjernog rasporeda novca, dođe do viškova novca na jednim i oskudice novca na
drugim sektorima. Praćenje i analiza novčane mase, kao izraza primarne likvidnosću prirede, a u
svrhu sagledavanja djelovanja i „podešenosti" monetarnog faktora privrednim kretanjima, zahtijeva
da se uz analizu apsolutne visine i promjeni novčane mase vrši praćenje i analiza:7
1. Oblik novčanih sredstava koja ulaze u sastave novčane mase,
2. Novčane mase po korisnicima i sektorima privrede, po kanalima formiranja
novčane mase.

Novčana masa se prema oblicima novčanih sredstava može dekomponovati na dva


osnovna oblika:8

1. Gotov novac,

2. Depozitni novac

Prema oblicima novčanih sredstava koja ulaze u sastav novčane mase praćenje se redovno
vrš upravo sa stanovništa učešća gotovog novca i depozitnog novca.

Struktura novčane mase prema oblicima novca je interesantna sa stanovništva analize

7
Komazec, Z., Ristić, Ž., Savić, J., Vukša, S. (2006): Monetarna ekonomija i bankarski menadžment, Viša poslovna
škola Čačak, str. 45.
8
Isto, str. 46.

9
formiranja strukture tražnje robe za širokom potrošnju, reprodukcione potrošnje, organizacije
platnog prometa, i sl.

Različito učešće gotovog novca i depozitnog novca od bitnog je značaja u ponašanju:9

 strukture i visine tražnje robe široke potrošnje, ili tražnje robe reprodukcione potrošnje.
 veće ili manje mogućnosti kontrole novčanih tokova od strane centralne banke i
bankarskog sistema u cjelini.
 veće ili manje efikasnosti stabilizacione monetarne politike privredi.
 djelovanja na dalji proces stvaranje novca i novčane mase izvan centralne banke – kroz
proces multiplikacije kredita i depozita.

Ovakva struktura novčane mase uglavnom je indikator sektorskog rasporeda novčane mase, a
time veće ili manje likvidnosti reprodukcje u celini, te adekvatnosti monetarne politike a pogledu
njenog strukturnog delovanja.

5. OPTIMALNA NOVČANA MASA I SAVREMENI MONETARNI SISTEM

Optimalna novčana masa, prema savremenoj teoriji, jeste ona količina novca u prometu, koja je
dovoljna da se nesmetano omogući tok društvene reprodukcije uz održavanje potrebne stabilnosti
tržišta i cijene10. Optimalna novčana masa se ne može vezivati za jednu ili dvije godine već za duži
vremenski interval, za ciklične oscilacije prirede i kompenzirajuću ulogu monetarne politike u to
me.Optimalna novča masa mora da bude efikasna i elastična kako po strukturi tako i po vremenskoj
dimenziji. Optimalna novčana masa i društveni proizvod se mora pratiti prije svega mjesečno,
eventualno tromjesečno, jer se postiže:11

- Veća efikasnost monetarne politike,


- Brže usklađivanje realnih tokova,
- Omugućava blagovremenu kontrolu,
- Blagovremeno podešava monetarne politike tim promjenama,
- Sezonsko podešavanje,

9
Komazec, Z., Ristić, Ž., Savić, J., Vukša, S. (2006): Monetarna ekonomija i bankarski menadžment, Viša poslovna
škola Čačak, str. 46.
10
Isto.
11
Isto, str, 47..

10
- Monetarno – kreditna politika u nastojanju da ostvari optimalnu novčanu masu, obično polazi
od izračunavanja društvenog proizvoda po tekućem cijenama.

Priroda i djelovanje novca u savremenoj privredi, kao i transmisioni mehanizam novca u


savremenoj monetamoj teoriji i politici postaju predmet sve širih i dubljih istraživanja, posebno kod
sve razvijenijih surogata savremenog novca. U monetamoj teoriji postoje i danas različita objašnjenja
optimalne količine novca, mada svi autori polaze od istih polaznih osnova. Optimalna novčana masa
je i dalje ostala centralno pitanje i problem monetarne teorije i politike. Jer, ne samo da je rastući ili
dodajni dio količinne novca u rastućoj privredi (∆M), već je i cjelokupna novačana masa (M +
∆M) u određenom periodu postala problem, kako za teoriju tako i za politiku.

Proces emisije i poništavanja novca, odnosno cjelokupan emisioni mehanizam obično sam za
sebe nije u stanju da pruži odgovor na pitanja formiranja optimalne novčane mase u privredi, a
upravo je to osnovno pitanje, koje treba da reguliše emisioni mehanizam. Snabdijevanje privrede
potrebnom količinom novca danas je ostao od najsloženijih zadataka monetarne i ekonomske
politike.

Za razliku od zlatnog važenja, čiji je automatizam omogućavao i automatsko regulisanje


potrebne količine novca i stabilnost novčane jedinice, danas je to postao izuzetno složen i
odgovoran zadatak. Regulisanje porasta novčanog opticaja, u skladu s razvojem proizvodnje i
prometa danas, u uslovima papirnog važenja depozitnos novca, predstavlja otvoreno i osnovno
pitanje aktivnosti kreditnog i bankarskog sistema. Danas ne postoji mehanizam automatskog
regulisanja potrebne količine novca a spoznaja o djelovanju različitih faktora u tom procesu
nameće i drugo pitanje: da li je iz mnoštva faktora moguće izvući neke objektivne kriterijume
kojima bi se exante utvrđivala optimalna novčana masa? U situaciji u kojoj ne postoje neki
mehanizam za automatsko uspostavljanje potrebne novčane mase svaka zemlja nastoji da se, bar
expost, stara o strukturi novca, količini primarnog novca, djelovanju na faktore koji određuju
brzinu opticaja i sl. Ovo tim prije što se u savremenom bankarskom sistemu ne pojavljuje samo
centralna banka kao emisija ustanova, već i sve poslovne banke, dakle cjelokupni bankarski sistem.
Ona preko emisije bankarskog kredita, posebno potencirane procesom multiplikacije istovremeno
višestruko kreira novac.

11
Nije, dakle, problem regulisanja novca koji emituje centralna banka, problem se javlja prije
svega u većoj ili manjoj mogućnosti regulisanja kredita sistema poslovnih banaka i procesa
multiplikacije, ali i sistema prelivanja jednih u druge novčane obiike tražnji novca i dr. Takvi
procesi otežavaju i gotovo onemogućavaju vođenje adekvatne monetarno - kreditne politike i
snabdijevanje privrede „optimalnom količinom novca". Optimalna novčana masa, prema
savremenoj monetarnoj teoriji, smatra se ona koiličina novca u prometu koja je dovoljna da se
omogući nesmetan ukupan tok društvene reprodukcije, uz održavanje potrebne stabitnosti tržišta i
cijena. To je, dakle, ona masa novca koja predstavlja optimum u snabdijevanju privrede prometnim
sredstvima. „U razmatranju optimalne novčane mase često se polazi od toga da prilikom
projektovanja monetarne politike za određeni vremenski period mora da se obezbijedi ona
količina novca koja će pri datoj prosječnoj brzini novčanog opticaja biti dovoljna da obezbijedi
realizaciju materijalne proizvodnje, ali koja neće biti suviše velika da ne bi izazvala implikacije." S
druge strane, polazi se od toga da „optimalna novčana masa odgovara tražnji novca kao prometnog
i platežnog sredstva, odnosno novca za obavljanje finansijskih transakcija u vezi s proizvodnjom,
potrošnjom, ínvesticijama i "raspodjelom". Ovako definisana novčana masa ne bi u sebe
uključivala tražnju novca kao dijela imovine, odnosno i takve finansijske transakcije koje nisu u
neposrednoj vezi s proizvodnjom i prometom. Novčana masa se, dakle, nalazi na „normalnom"
nivou, kada se u privredi ne osjeća ni „višak" ni „manjak" novčanih sredstava. To su najpovoljniji
monetarni uslovi za tokove društvene reprodukcije. Osiguranje najpovoljnijih monetamih uslova
optimalne novčane mase, za normalno odvijanje svih faza reprodukcije jeste i osnovni zadatak
bankarskog i kreditnog sistema. Osiguranje optimalnih monetarnih uslova reprodukcije treba
apriori da otkloni monetarni faktor kao uzrok inflacionih ili deflacionih poremećaja.

Makroekonomski optimalna novčana masa može se prikazati na sljedeći način:12

Mo * V = To

pri cemu je:

Mo - optimalna novčana masa,

V - brzina opticaja novčane mase, i

12
Komazec, Z., Ristić, Ž., Savić, J., Vukša, S. (2006): Monetarna ekonomija i bankarski menadžment, Viša
poslovna škola Čačak, str. 48.

12
To - platežno sposobna novčana tražnja.

Statistički promatrano, stvarna novcana masa (Ms) objekivno se može naći i tri različita
položaja u odnosu na optimalnu novčanu masu (Mo):

1. Stvarna novčana masa se poklapa s optimalnim nivom novčane mase (Ms=Mo),

2. Stvarno formirana novčana masa veća od optimaine novčane mase (Ms>Mo),

3. Stvarno formirana novčana masa manja je od optimaine novčane mase (Ms<Mo).

6. MONETARNI AGREGATI CENTRALNE BANKE BIH

Primarni novac, monetarnu bazu ili rezervni novac prema definiciji, koju je koristila
Centralna banka BiH u 2002.godini, čine gotov novac u opticaju (izvan banaka), novac u
blagajnama banaka, depoziti banaka, depoziti ostalih bankarskih institucija i depoziti ostalih
domaćih sektora kod monetarnih vlasti, odnosno Centralne banke BiH.13

Centralna banka BiH prati novčanu masu preko tri agregata:

M0=gotovina u rukama građana i privrede+gotovina u trezorima banaka+depoziti komercijalnih


banaka kod centralne banke

M1= M0+depoziti koje nebankarski sektor drži od komercijalnih banaka

M2= M1+štedni i oročeni depoziti+depoziti po viđenju u stranoj valuti

ZAKLJUČAK

13
Centralna banka BiH (www.cbbh.ba , pristupljeno 14.12.2016. godine)

13
Novac se uobičajeno definiše u smislu njegovih funkcija, prije nego kao poseban finansijski
instrument. Drugim riječima, novac se definiše kao nešto što služi kao sredstvo razmjene; čuvar
vrijednosti i jedinica za obračun. Novac, po svojoj prirodi, predstavlja rijetko dobro, dakle
specifičnu robu. U svakodnevnom životu novac koristimo da bismo platili robu i da bismo
izmirili naše obaveze po osnovu korišćenih usluga. S obzirom na njegovu vrijednost i funkciju
koju vrši, on je za nas vrijedna roba. Novac je opšteprihvaćeno sredstvo plaćanja. On
istovremeno predstavlja i imovinu, dakle nešto što ima i vrijednost. Kao takav on je dio našeg
bogatstva. To je neto vrijednost koju posjedujemo jer predstavlja razliku između naše ukupne
imovine, s jedne strane; i obaveza, sa druge strane. To je najkvalitetniji dio našeg bogatstva,
odnosno, imovine. Možemo ga neograničeno razmjenjivati za svako dobro ili uslugu, jer novac
posjeduje najširu prihvatljivost. Ova osobina opšte prihvatljivosti se zove likvidnost. Dakle,
novac je najlikvidniji oblik imovine, zamjenjiva za druga dobra i usluge bez visokih
transakcionih troškova i uz nepromijenjenu (relativnu) nominalnu vrijednost.

U istoriji monetarne ekonomije, kao novac je najduže služilo zlato, srebro i drugi dragi
metali. Međutim, razvoj modernog novca se veže za pojavu papirnih novčanica koje su imale
puno pokriće u zlatu. Dalji razvoj se veže za pojavu centralnog bankarstva kada je monopol na
štampanje papirnog novca preuzela Centralna banka. Dalji razvoj novca doveo je do pojave
fiducijarnog novca. To je novac iza koga stoji samo povjerenje.

Da li je stvamo kreiranje novčane mase, više ili manje, usklađeno s optimalnom


novčanom masom, a to znači da li postoji optimalno snabdijevanje reprodukcije „potrebnom
količinom novca" po svojoj prirodi je i samo vrlo neodređena kategorija. Osim već poznatog
teorijskog stava da je to ona količina prometnih sredstava „koja osigurava nesmetani tok procesa
društvene reprodukcije", jasnijih i preciznijih formulacija za sada nema. Moderna novčana
privreda i savremeni novčani sistemi sve više traže analizu strukture, raspored i dinamično
ponašanje u formiranju i djelovanju novčane mase. Struktura novčane mase po sektorima
značajna je u projekciji monetarne politike i u monetarnom planiranju.

LITERATURA

14
1. Erić, D. (2003): Finansijska tržišta i instrumenti, Čigoja štampa, Beograd.
2. Živković, A., Kožetinac, G. (2003): Monetarna ekonomija, Ekonomski fakultet,
Beograd.
3. Komazec, Z., Ristić, Ž., Savić, J., Vukša, S. (2006): Monetarna ekonomija i bankarski
menadžment, Viša poslovna škola Čačak.
4. Lakić, S. (2006): Instrumentarijum monetarnog menadžmenta. Ekonomski fakultet,
Podgorica.
5. Mishkin, Frederic S. (2006): Monetarna ekonomija, bankarstvo i finansijska tržišta.
Beograd.
6. Plakalović, N. (2004): Monetarna ekonomija, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Srpsko Sarajevo.
7. Ćirović, M. (1998): Monetarna ekonomija, Ekonomski fakultet u Beogradu, Beograd.
8. Centralna banka BiH (www.cbbh.ba , pristupljeno 14.12.2016. godine)

15