You are on page 1of 218

RAMESH BALSEKAR

Vredecn
harmonie
in het dagelijks leven
Ramesh S. Balsekar

Vrede en harmonie
in het dagelijks !even
Leven in het moment, gegrondvest in rust

samsara
Eerder verscheen van deze auteur bij Samara

Er was eens...
Nou en?

Opgedragen aan
Goran Ekdahl uit Zweden,
een gesprek met hem
was de aanleiding voor dit boek.
.

'Ik had geld, aanzien, ik was gezond


zodat ik van het !even kon genieten,
en toch miste er iets.
Het was niet bevredigend.'

En zo werd een zoeker geboren .

© 207
1 Ramesh Balsekar
© 2017 Nederlandse vercaling uicgeve rij Samsara BV
Oorspronkelijk cicel Peace and Harmony in Daily Living
Venaald door Ronald Hermsen
Omslagonrwerp en lay-out: Erik The, www.erikthedesign.com

ISBN 978 94 9141 167 o


NUR728

Niets uic dezc uitgave mag worden vecveelvuldigd


zonder uicdrukkclijke en schrifcelijke roestemmjng

van uicgcvcrij Samsara BV


I5 september 200I

Beste Ramesh,

Het was heel vervullend om u weer te zien en horen spreken in


Schermau, in Duitsland. Vanwege fomilieomstandigheden
moest ik al voor het einde van het seminar weg, maar op de
.
terugweg overdacht en herinnerde ik me een heel recente gebeur­
tenis die mijn !even veranderde. Jk zal het u vertellen.
De afgelopen zesjaar was ik onafhankelijk voorzitter tijdens
aandeelhoudersvergaderingen van een naamloze vennootschap
met tussen de drie- en vierhonderd aandeelhouders. Tweederde
van die aandeelhouders zorgde voortdurend voor conjlicten. Ik
vond het altijd zwaar omdat ik me druk maakte over wat er
deze keer weer zou gebeuren en over de reacties op mijn manier
van Leiding geven aan de discussies en stemmingen.
Maar bet afgelopen jaar, nu ik u iets !anger dan een jaar
ken, heeft zich een grote verandering voorgedaan. Hoe dom of
rancuneus de voorstellen ook waren, ze werden op een neutra­
le manier, zonder te oordelen behandeld. Vervolgens werd er
enkele keren over gestemd en dat stelde eigenlijk niet meer voor
dan steeds de handen opsteken bij Ja' of 'ne/
Na ajloop kreeg ik heel veel waardering en complimenten.
Iemand zei bijvoorbeeld dat ik nooit mijn zeljbeheersing
verloor en zelfi onaangedaan leek door de onderlinge strijd
tussen de aandeelhouders en de aanvallen op mij· als voorzitter
die er soms waren.
lk deed gewoon wat er op zo'n moment in me opkwam, lnhoud
waarbij ik gebruik maakte van mijn ervaring en soms me!
advies vroeg van de juridisch medewerker. Na ajloop was ik
volkomen ontspannen, werd ik overladen met bedankjes en

gefeliciteerd door de directeur en de raad van bestuur.

Een hartelijke groet,


Goran Ekdahl

Voorwoord 15
P.S.
Dank u voor The Ultimate Understanding, uw nieuwste Een woord van de uitgever 19
boek - dit is het beste wat ik ooit in handen had. Het is een
avontuur te merken hoe uw woorden langzaam in mij bezin­ lnleiding 27
ken. DIT is hoe het is.
HOOFDSTUK I
Vrede en harmonie in bet dagelijks leven 43
Wat betekent Zelfrealisarie voor her dagelijks leven?;
hoe verkrijg je vrede en harrnonie in het dagelijks !even?;
bewusczijn, waarin alles plaatsvindt als in een droom,
is de dromer in deze levendige droom van het leven;
echt waarnemen; een uitspraak van de Boeddha: samsara
is dukkha; de denkgeesc in het dagelijks leven;
advies van een avatar, Paramahamsa Rarnakrishna.

HOOFDSTUK 2
Ego: de 'ik:'-doener 63
Hee gevoel van persoonlijk doenerschap; overcuigen van
de ego-doener-zoeker; de vrede die we zoeken kun je niet
'verwerven'; de eerste oorzaak van angst; onderscheid
tussen de ervaring en degene die ervaart; iedere vorrn van
vluchten leidt tot afgescheidenheid en meer weerstand; een uitspraak van de Boeddha: 'handelingen worden
het belang van stilte; wat is meditatie? verricht, maar er is geen individuele doener';
incentie en handelen; 'Niets is goed of slecht, dac maakt
HOOFDSTUK 3 het denken ervan.'; identificacie en wilskrachc; overgave;
'Ilc' en de 'ander': de eerste oorzaak van problemen 89 de werkgeesc en de denkgeest; 'War doe je als ... ?';
Problemen lijken de essentie van her leven te vormen; harmonie is de afw-ezigheid van conflicten.
beslissingen nemen; vanuic de scilte in de geest komt
niet het antwoord op het probleem maar her handelen; HOOFDSTUK 6
de geese creeerc het probleem; het onvermogen Advaita: de leer 193
om te accepteren War-ls; de hel dat zijn de anderen; Advaita (non-dualiteit); !even ip een wereld vol oordelen;
een persoonlijke ervaring in mijn loopbaan. dualiteit en dualisme; uiterlijke en innerlijke waarneming;
spontaan handelen en virtualiteit; de polariteit cussen
HooFDSTUK 4 tegengestelden is een natuurlijk gegeven; illusies kunnen
Gedachte en denken 107 geen onafbankelijk bestaan leiden; de wijze in het dagelijks
De begrippen dukkha en anitya; spontaan handelen; leven; het verhaal van Ramana Maharshi; ware leegte
'dood de geese'; de Verheven Subjectiviteit is geen bestaat niet; de kwantumtheorie en 'vele werelden';
te bevatten object; de staat van 'niet-denken'; kosmologische cijd; bescaat tijd?; menselijke relaties;
een persoonlijke ervaring; hoe inzicht doorwerkc in het op een bepaald niveau weet her collectieve bewusnijn
dagelijks !even; we leven in een toekomscdroom die zich wat er gaat gebeuren.
voorcdurend herhaalc; de wil tot ervaren en het proces
van kennis verzamelen; de hedendaagse mens leeft HOOFDSTUK 7
voortdurend in een staat van angst en hezorgdheid; De geestelijke zoektocht 231
een geweldig verhaal over maya en Lila; 'Waarom zou ik me bezighouden met verlichting of een
de Waarschijnlijkheidstheorie; het Onzekerheidsprincipe. geestelijke zoektocht?'; de eerste oorzaak van menselijke
ellende; de mens als het subjectieve middelpunt en niet
HOOFDSTUK 5 her objectieve middelpunt van het !even; zuiver inzicht;
Wtlskracht en vrije wi1 145 de houding van de wijze ten opzichte van het !even;
Een oud verhaal over de vrije wil; vrije wil versus niet klagen; advies van Neem Karoli Baba;
determinisme; wat de wetenschap nu ontdekt weten bhakta en jnana; de Nacuur of Het Geheel beperkt
mystici al eeuwen; het menselijk mechanisme; Zelfrealisatie niet tot een bepaald type mens;
de 'meest verheven gedachte'; heeft de mens een vrije wil?; een aannemelijke benadering van het dagelijks leven
virtuele werkelijkheid; de Al-Eenheid van de oosterse van Shivdas Balsekar.
mystici wordt erkend door moderne wetenschappers;
HOOFDSTUK 8 handelen zonder te handelen; hoe de wijze leeft;
Het inzicht 2 57 het belang van ontspanning, zowel fysiek als mentaal.
Paramahamsa Ramakrishna over 'non-dualisrisch
gewaarzijn'; 'Omspan en laat los'; HOOFDSTUK II

twee verhalen over Chinese wijzen; de lege geesr, Zel&ealisatie in het dagelijks leven 363
het 'astrolab van Gods mysteries'; de nutteloosheid van De heilige Tukaram en Zelfrealisatie; de sleutel tot
positieve inspanningen om de Werkelijkheid te bevatten; her Ultieme lnzichr; het idee van 'afgescheidenheid';
waarom zou ik me met God of religie bezighouden? her leven van de Boeddha; wat doer Zelfrealisatie nu
zelfonderzoek: wie hen ik?; nier-doenerschap; precies met de zoeker?; Meister Eckhart, 'Leef alsof je
her verschijnsel dood; Advaita. wordt geleefd'; war houdt bevr_ ijding uit gebondenheid
in?; spontaan handelen; de meeste belangrijke beslissingen
HOOFDSTUK 9 zijn intu"itief of spomaan; 'Dominee, that was a hell ofa
Wat-Is 295 g ood sermon'; een eenvoudige pottenbakker-heilige vertelt
Het leven is een ding, het dagelijks !even iets toraal hoe je in vrede en harmonie kunt leven.
anders - de twee zijn uit balans en dit zorgt voor
frustraties; een individu kan de stroom van her !even HOOFDSTUK 12

nier veranderen; de mens is geconditioneerd en denkr Adviezen van de wijze Mukundaraj 393
al eeuwen in termen van persoonlijk handelen; Adviezen van de 12e-eeuwse heilige uit Maharashcra
is seks een probleem?; angst voor de dood; de wijze is (India) over de aard van Zelfonderzoek en een rustig
nier bang voor de dood omdar hij niet bang is voor het en vredig leven.
leven; de gehele kosmos is 'oneindig dynamisch';
her menselijk lichaam is na iedere twaalf jaar volledig Tot slot 409
veranderd; her verhaal van de dichter-koning; 'Ook die
gaat voorbij'; mannen en vrouwen zijn verschillend en
niet beter of minder; nieuw inzichr over het universum;
Einstein - her veld (niet materie) is de enige werkelijk­
heid; blijf gegrondvest in her Ze1£

HOOFDSTUK IO

Pure Vreugde van Zijn 341


'Vrede van God' betekent Pure Vreugde van her Zijn;
de wijze leeft in her huidige moment, de gewone mens
in her dode verleden of de onzekere toekomst; 'wu wei',
Voorwoord

e beroemde psychotherapeur en sociale hervormer


D Erich Fromm zei: 'De mens is het enige dier dat zijn
eigen bestaan als een probleem beschouwt dat opgelost
moet worden.' Zo kijken de meesten van ons naar het !even,
verstrikt als we zijn in het dagelijks leven, met zijn hoogte­
en dieptepunten, pieken en dalen en alle emotionele romp­
slomp die hierbij hoort. De advaita-wijze Ramesh Balsekar
zegt: 'War we niet beseffen is dat her !even lijkt op een
brede, diepe rivier die voortdurend in beweging is, terwijl
de meeste mensen voor hun dagelijks !even schijnbaar
bewust kiezen voor de zekerheid van de kleine, stilstaande
watertjes naast de rivier.'

Ramesh beweert dat onze vrede en rust meestal verstoord


worden door ons denken. Door een gedachte over iets war
we wel of niet hadden moeten doen, of over iets wat een
ander ons al dan niet heefi: aangedaan. Zulke gedachten
veroorzaken boze gevoelens, haat, jaloezie, schuld- en
schaamtegevoelens, angst, arrogantie en zelfingenomen
boosheid. De Franse dichter Paul Valery had her niet beter
kunnen verwoorden toen hij zei: 'Het grootste ongeluk van
de mens is dat hij geen orgaan heefi:, een soort ooglid of

15
rem, om een gedachce of alle gedachten mee te maskeren of passen in het dagelijks leven. En juist daar gaat dit boek
re blokkeren als hij die wil.' over. Dus ga je gang en lees deze gift van een van India's
meest vooraanstaande, eigentijdse wijzen. De kans bestaat
De Indiase advaita-filosofie heeft het non-dualisme als dat je dan vrede en harmonie in je dagelijks leven vindt.
uitgangspunt, dit wil zeggen dat er slechts 'Een Bron' is. Ramesh zou zeggen: 'Het zal gebeuren als het moet
Ramesh gebruikt een toepasselijke metafoor waarmee hij gebeuren.' Ikzelf schat de kans hoog in, omdar dit boek de
dit omschrijft: elektriciteic stroomt door verschillende appa­ weg naar jou al gevonden heeft. Ik wil graag afsluicen met de
raren, die op hun beurt weer doen war ze behoren te doen. woorden van Jonathan Swift: 'Dar je alle dagen van je !even
Op soortgelijke wijze werkt de onpersoonlijke energie in de mag leven.'
afzonderlijke lichaam-geest organismen, waarbij ieder
lichaam-geest organisme iets voortbrengt, gebaseerd op zijn In vrede en geluk.
eigen programmering en conditionering. Niemand 'doet'
iets, maar alle handelingen voltrekken zich en dit had niet
kunnen gebeuren als ze niet door deze 'Ene Bron' die Gautam Sachdeva,
sommigen God noemen, waren voorbeschikt. december 2002

We zoeken allemaal naar de moed om dat wat het !even ons


brengt onder ogen te zien, terwijl we toch in rust gegrond­
vest blijven. In dit boek laat Ramesh ons zien dac we deze
staat van 'zijn' kunnen bereiken als we de volgende woorden
van de Boeddha accepteren: 'Dingen gebeuren, hande­
lingen warden verricht, maar er is niemand die iets doer.'
Maar wanneer kennen we innerlijke vrede? Eenvoudiger
dan zo kan Ramesh her niet zeggen: 'We kennen innerlijke
vrede als we ons op ons gemak voelen bij onszelf en bij
anderen. Of, omgekeerd, als we ons niet ongemakkelijk
voelen bij onszelf en bij anderen.'

Ramesh is misschien wel de helderste en toonaangevendste


geestelijk leraar op het gebied van advaita. Hij is echt een
kostbaar advaita-juweel en dit briljante boek is de diamant
in de kroon. Waarom? Omdat advaita en al het spiricuele
gepraat geen enkele waarde heeft als je het niet kunt toe-

16 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Voorwoord 17


Een woord van de uitgever

.
ijdens de jaren 2001-2002 hadden de ochtendlezingen
T van Ramesh een aantal maanden hetzelfde thema:
vrede en harmonie in het dagelijks leven. De inspiratie voor
dit boek over het dagelijks !even is het verhaal van een
zoeker uit Zweden, genaamd Goran Ekdahl, die als een van
de topadvocaten van zijn land wordt beschouwd. In zijn
kennismakingsgesprek met Ramesh legde Goran uit dat hij
alles bezat wat iemand zich kon wensen: succes, geld, goede
vrienden en familie, aanzien en een goede gezondheid.
Maar toch miste er iets, het was niet bevredigend. Nadat hij
van zijn accountant had gehoord dat hij nog meer geld had
clan hij al dacht, besloot hij met onmiddellijke ingang te
stoppen met werken om erachter te komen wat er nu precies
miste. Hij werd een actieve zoeker. Hij had enkele boeken
van Ramesh gelezen en al snel besloot hij hem in Bombay
re bezoeken. Met een beetje hulp van zijn leraar werd al heel
snel duidelijk dat Goran op zoek was naar vrede en harmo­
nie in zijn dagelijks leven.

De leer van advaita (a+dvaica "" non-dualisme) richc zich op


het hier en nu. Op het leven dat we iedere dag leven en niet
op een of ander leven in de toekomst en zeker niet op een
onbekend persoon in een volgend leven. Als de plotselinge

19
realisacie zich volcrekt (de gebeurtenis die we 'verlichting' conflicten binnen zulke leerstellingen aanvoelt, maar vaak
of
noemen), waarop er werkelijk geen doener is en geen enkele zijn ze zo versluierd dat ze de verwarde zoeker ontgaan
gen wordc een
handeling door iemand wordt verrichc, maar alle hande­ zoveel leed aanrichten dat de zoeker gedwon
lingen goddelijke gebeurcenissen zijn, dan blijf je gewoon nieuwe manier te zoeken om het probleem dieper te onder-
herzelfde individu, benadrukt Ramesh, alleen zonder her zoeken.
idee dat jij de doener bent en zonder dat je gebukt gaat
onder zonde, schuld-, haat- en boze gevoelens; al die Behalve dat veel leraren weigeren of nalaten om uit te leggen
bekende dingen die zorgen voor 'gebondenheid'. Hee wat zoeken inhoudt, doen ook veel mythen over verlichting
Ultieme lnzichc ligt dus niet ergens buicen ons dagelijks de ronde. Er is een aanlokkelijke verscheidenheid aan beoe­
leven. Door bewuste waameming ontscaat de diepst moge­ feningen die verlichting belove�: bij de een kun je re horen
lijke acceptatie en vrede terwijl we in de ons vercrouwde krijgen dat je een aantal jaren als een sadhu of zwervende
wereld verder leven. Zo eenvoudig is het volgens Ramesh. bedelmonnik moec !even. Bij de ander dien je urenlang in
Van begin af aan is her belangrijk dat de zoeker helder ziet een chique ashram re chanten en mediceren. En dan is er
wat zoeken is: dat zoeken zich voltrekt, er wordt gezocht natuurlijk nog zelfonderzoek en contemplacie in drie, zeven
maar er is geen zoeker, en dat het eigenlijke doel van de of elf voorgeschreven scappen. Leraren die duidelijk maken
ego-zoeker is dat hij zich op zijn gemak voelt bij zichzelf en dat het noodzakelijk is dat de zoeker beseft dac er niemand
anderen. In wezen betekenc dit dat hij op zoek is naar vrede is die oefenc en dac het beancwoorden van de vraag 'Wie is
en harmonie in her dagelijks leven. de doener?' het echce onderzoek is, zie je zelden. Hoe vaak
krijgt een zoeker niet re horen dat hij zijn ego moet doden
Ramana Maharshi zei dat je een concept kunt vergelijken zonder dat hem ooit duidelijk wordt verteld war het ego is?
met een doom, een instrument dat je gebruikt om een Als het de zoeker lukt om 'God door hem heen te laten
andere doom te verwijderen, waama je beide weggooit. werken', wordt hem verceld dat hij waarschijnlijk in die
Concepten zijn nooit de Waarheid, maar verwijzingen naar leven al verlicht zal warden, en anders zeker in het volgend
de Waarheid. Veel verwarring ontstaat door de retoriek van of daaropvolgend.
zogenaamde geestelijke meesters, goeroes, verlichte leraren
en new-age therapieen. Alleen iemand met inzichc, iemand Zoeken vindt plaats in de wereld van verschijnselen en in de
die volledig is doordrongen van inzichc, kan de Waarheid cijd. Hee dagelijks !even speelc zich af in de wereld van
overdragen en de krachc van de Waarheid uitscralen. Hee is verschijnselen en in de tijd. Doel van allebei is dat we ons
een wijdverbreide trend om hapklaar en troostrijk onder­ goed voelen, vredig, op ons gemak bij onszelf, anderen en
richt aan te bieden, maar hierbij gaat het vaak om de finan­ de Schepper. Wat blijft er verder nog te wensen over? Er is
ciele beloning. Vandaar die grote verscheidenheid aan nooic een periode zonder lijden (dukkha) geweesc, zoals er
beoefeningen, ovenuigingen en denkpatronen. Het kan ook nog nooit een periode zonder vrede (shantz) is geweest.
zijn dac de beoefenaar de diepgeworcelde tegenstellingen en De hoeveelheid dukkha en shanti die een mens ervaarc, is

20 Vrede en harmonic in her dagelijks [even Een wooed van de uitgevcr 21


zijn lot, Gods wil. Het een bestaat nooit zonder het ander. alleen nog handelen in het Geheel. lnzicht {s de vrede en
Het enige war een mens kan doen, is doen wat hij wil en harmonie in het dagelijks leven. Maar zolang de vraag 'Wat
vervolgens accepteren Wac-Is. moet ik doen?' nog opkomt, bijvoorbeeld bij beslissingen
nemen, geestelijke oefeningen doen, of raad geven aan een
Vaak wordt een zoektocht aangewakkerd door het idee van kind, dan is het antwoord namurlijk 'doe wat je denkt dat je
karma, dat op vele manieren kan warden ge'interpreteerd. moet doen en laat de rest aan God'.
'Je oogst wat je zaait,' maar is dit ook een dagelijkse ervaring?
Karma betekent 'handeling' en meer niet. Er is geen impli­ Zelf heb ik tien jaar lang van de begeleiding en oefeningen
ciete veronderstelling van punya of verdienste die je ver­ van een specifiek 'geestelijk pad' geprofiteerd. Maar mijn
zamelt door goede <laden te verrichten. Het leven gaat door, onverwachte ommoeting met �esh en zijn ideeen gaven
ook als je de geneugten en de vruchten van dit !even niet aan me direct een gevoel van opluchting en maakten een einde
je voorbij laat gaan om er meer van te verkrijgen in een aan de verwarring en strijd die al een jaar aan me knaagden
volgend !even. De edelmoedige uitspraak van iemand die cerwijl ik nog in een ashram leefde. Het werd me duidelijk
zegt dat hij voor altijd een einde wil maken aan het lijden dat er een tegenstrijdigheid was mssen de oefeningen die
van de gehele mensheid, kan alleen maar voortkomen uit de we vooral 'deden', 'training-' en 'contemplatie-oefeningen'
veronachtzaming van de werkzaamheid en suprematie van met de bedoeling om er beter van te warden, vaak onder
Gods wil. Het zorgt ook voor de nodige frustraties, want het supervisie en begeleiding. De bedoeling was dat we 'Gods
bindt de zoeker aan zijn gevoel van doenerschap. Ramesh aanwezigheid door ons heen lieten werken'. Dat klonk aan­
gaat zelf uit van het idee van de 'erfzonde' en beschrijft dit op trekkelijk, maar op de een of andere manier pasten de oefe­
een heel precieze, prakcische manier: het zich toe-eigenen ningen en de bedoeling niet bij elkaar en ook van de
van zuivere Subjectiviteit door een individueel object in bedoeling zelf bleef na een grondig onderzoek weinig over.
relatie tot een ander object. Als je in zo'n alcijd nutteloos Ramesh's compromisloze opvattingen over non-dualiteit
gevecht verwikk.eld raakt - waarbij het gevecht zelf het bevrijdden me van de beklemmende pogingen om meester
obstakel is dat de gezochte vrede en harmonic in de weg te worden over mezelf door alsmaar te doen. Maar nog
staat - dan wordt het onmogelijk om zelfs maar een glimp belangrijk was de bevrijding van schuldgevoelens ten
van het doe! van het zoeken op te vangen. aanzien van mezelf en anderen voor wat werd gezien als
verkeerd en verwerpelijk handelen.
Alles wat er gebeurt kan alleen maar gebeuren als het over­
eenstemt met Gods wil. Als er oorlog is, kan het niet anders Ramesh's was in staat en bereid om met heel weinig woorden
of dit is Gods wil. Hetzelfde geldt voor een schrikbewind en helder en precies uit te leggen hoe her leven werkt. Ik werd
een tijd van vrede. Wanneer de wil van God volledig en er volkomen door overdonderd. Hij zei dat er helemaal niets
onder alle omstandigheden wordt geaccepteerd, komt het gebeurt tenzij het Gods wil is, dat dit in essentie ligt ingebed
leven van de 'zoekende zoeker' vanzelf tot rust, dan is er in de schepping, in het Geheel, doordat een enkele

22 Vrede en harmonic in her dagelijks !even Een woord van de uitgever


Oorspronkelijke Energie werkzaam is. Hij maakte duidelijk intellecmeel weten is en dat hij maar wat graag wil dat het
dat het er niet am gaat dat je dit 'laat' gebeuren, het gebeurt 'wortel schiet', waarop het ego vraagt hoe het hierbij kan
gewoon. Mijn verwarring verdween, samen met het lijden helpen. Ramesh benadrukt steeds weer dat een concept pas
aan schuldgevoelens. Vrede en harmonie in het dagelijks Waarheid kan warden wanneer her beproefd wordt in
leven kwamen ervoor in de plaats - terwijl ik toch in die het vuur van de persoonlijke ervaring. De enige sadhana
uitdagende stad Bombay woonde! Een tweede belangrijke (geestelijke oefening) die Ramesh aanbeveelt, is am een
invloed was de bevestiging van Ramesh dat dukkha en aantal handelingen op een dag - zoveel als je wilt - stuk
shami hand in hand gaan. Zadra Wat-Is werkelijk wordt voor stuk te onderzoeken am erachter te komen of dit 'jouw'
geaccepteerd, wordt het leven met al zijn pieken en dalen handelingen waren, of dat ze zich ook hadden kunnen vol­
meer een spel, raak je steeds minder verwikkeld en wordt het trekken als er geen handeling�n aan waren voorafgegaan.
steeds leuker en plezieriger. Dankzij de vrede en harmonie ga Ongetwijfeld kom je clan tot de conclusie dat geen enkele
je het wonder van het leven met nieuwe ogen zien en neem handeling jouw handeling was. Besef wel: of je als zoeker
je je rol in de schepping op een vanzelfsprekende en natuur­ vijf, vijftig of vijfhonderd handelingen moet onderzoeken,
lijke manier volledig in. ligt besloten in je lot en de wil van God. Sterker nog: of het
onderzoek al dan niet plaatsvindt, is oak de wil van God!
Niet ten onrechte heeft Ramesh zijn bedenkingen over het
'verkopen' van zijn opvattingen, of ze nu geaccepteerd Het dagelijks leven en de geestelijke zoektocht sluiten elkaar
warden of niet. Het belangrijkste voor hem is dat de zoeker niet uit en zijn ook geen aparte dingen. De schoonheid van
zijn concept in zijn geheel helemaal tot zich door laat Ramesh's leer is: de schijnbare 'vrucht' van het zoeken, is het
dringen zonder in verwarring te raken. Daarom nodigt hij effect in het dagelijks leven.
zoekers uit am iedere vraag te stellen; persoonlijke, gepaste,
maar ook ongepaste. En behalve met antwoorden komt hij
zelf ook met vragen. Op een ochtend was er een gedreven Susan Waterman
zoeker die Ramesh wilde uirdagen en vroeg of hij hem Mumbai, India,
mocht 'confronteren'. Ramesh was in de wolken. Aan het juli, 2002

eind van een zeer onderhoudend gesprek was de zoeker diep


geraakt door de confrontatie, en Ramesh zelf had ervan
genoten.

Wanneer intellectueel weten meer en meer verandert in een­


heidsbesef, krijgt het concept van niet-doen zo'n aantrek­
kingskracht, dat het de zoeker verlost van schaamte- en
schuldgevoelens. Goed, mogelijk geeft hij toe dat het een

Vrede en harmonie in het dagelijks !even Een woord van de uitgever 25


lnleiding

''Dingen gebeuren, r is heel veel verwarring over wat geestelijk zoekers nu


handelingen warden verricht, E eigenlijk zoeken. Toch kun je je moeilijk voorstellen dat
maar er is niemand er iets gezocht wordt zonder dac een zoeker weet wat hij
die iets doet. ' zoekt. Wie zich aan een antwoord waagt, komc al snel uit
bij 'verlichting' of 'Zelfrealisatie', iets wat je bovenmenselij­
ke kcachcen geeft of van iemand een perfect mens maakt.
Maar als je ietsje verder doordenkt, wordt het duidelijk dat
dit een tamelijk onrealisrische, romantische voorstelling van
zaken is. Niemand kan perfect worden orndat de basale aard
van het leven zoals we dat kennen altijd bestaar uit polaire
cegengesrelden. Bovendien lopen de gedachten over war
'perfect' is behoorlijk uiteen.

Een ander mogelijk antwoord is dar Zelfrealisacie voorkomt


dat je opnieuw wordt geboren. Maar ook wedergeboorte is
een concept dat niet iedereen accepteert. Hoe clan ook,
niemand heeft weet van een eerdere geboorte, ook niet de
rnensen die zeggen dar zij zich een vorige geboorte herin­
neren. Hee enige wat zij hebben is een herinnering aan een
vorig leven, niet hun vorige leven zel£ Al met al heerst er
groce verwarring over wat een zoeker mag verwachten als hij
in dit leven de verlichting bereikt. Daarom moeten veel
zoekers na twincig of dercig jaar oefenen van her een of
ander noodgedwongen toegeven dat hun leven niets is plezier, kan laten verdwijnen. De Boeddha had overduidelijk
veranderd. ingezien dat het besloten ligt in de basale aard van het leven
dat verschillende sootten plezierige momenten en verschil­
Wat een zoeker diep vanbinnen wel weet, is dat hij iets totaal lende soorten pijnlijke momenten zich voottdurend afwisse­
anders zoekt dan wat mensen doorgaans verlangen: een goede len. Zo is het leven nu eenmaal en dat dienen we te accepteren.
gezondheid, een mooi uiterlijk, geld, aanzien, enzovoorts. Is er dan nag een vorm van lijden wanneer we hebben geac­
Juist omdat hij doorgaans van dit broodnodige onderzoek cepteerd dat dit de basale aard van het leven is? En is dit het
wordt afgeleid en zich direct diem te richten op oefeningen lijden waar geestelijk zoekers vanaf willen? Dit lijkt inder­
die horen bij de morning waarbij hij zich heeft aangeslocen, daad te zijn waar de geestelijk zoeker naar verlangr.
is er zoveel verwarring, frustratie, ellende en wanhoop onder
zoekers. En daarom worden geestelijk zoekers door de rest Nu moeten we die specifieke doel van de zoeker verder
van de maatschappij meestal als drop-outs beschouwd. onderzoeken. Is her een haalbaar doel of is het luchtfietserij?
De Boeddha wist het wel: het is geen luchtfietserij omdat hij
De Boeddha gaf een eenvoudige omschrijving van verlich­ de afwezigheid van dit 'lijden' af en toe had ervaren. Alleen
ting: 'het einde van lijden'. Daar hoeft inderdaad niers meer duurde zo'n ervaring maar een bepaalde tijd. Maar hij wist
aan toegevoegd re warden, want de beeindiging van lijden is hierdoor wel dat 'het einde van het lijden' waarnaar hij
het doel van ieder zoeken. Wie vraagt wat er overblijft zocht een haalbaar doel was. Alleen was her niet blijvend!
wanneer aan ieder lijden een einde is gekomen, heeft her De echte zoektocht werd dus: hoe verwijder ik het obstakel
niet goed begrepen. War overblijft is dat alles wat wij onder dac voorkomt dat de 'afwezigheid van lijden' gegrondvest en
'lijden' verstaan is verdwenen. Dit lijden zorgde ervoor dat verankerd raakt! Wat is dat voor een obstakel en hoe kom je
alle mogelijke goede dingen in het leven van de zoeker, zoals ervan af, daar draait het echte geesrelijk zoeken om. Hoe
een goede gezondheid, een mooi uiterlijk, geld, aanzien, verkrijg ik de shanti (vrede) van nirvana en verdwijnt
enzovoorts, niet werden gezien. Het is daarom belangrijk dukkha (lijden). Nu weet de zoeker dat het doel dat hij op
dat we ons afvragen war de Boeddha bedoelde met het zijn zoektocht nastreeft niet denkbeeldig is en niet iets is wat
woord 'lijden'. Her heeft duidelijk niets te maken met de in her dagelijks leven onbereikbaar is. Het doel van de gees­
pijn van iemand met een slechte gezondheid, een lelijk relijke zoektocht is dus helemaal verweven met het dagelijks
uiterlijk, geen geld of aanzien, enzovoorts, want veel zoekers leven. Het is niet iers denkbeeldigs, niers romantisch en ook
hadden al dat moois wel en waren toch op zoek gegaan niers bovennatuurlijk zoals over water lopen, weten wat er
omdat ze iets misten en niet vervuld waren. overal ter wereld gebeurt, alle ziekten kunnen genezen, of
op meerdere plekken tegelijkertijd aanwezig kunnen zijn.
De Boeddha besefte dus dat je onmogelijk kunt verwachten
dat er ook maar iets is wat de basale aard van het ]even, de We weten nu wat er wordt gezocht, namelijk het einde van
tegenstelling tussen afwisselende momenten van pijn en het lijden. En we weten ook wat her lijden waar het hier

Vrede en harmonie in het dagelijks !even Inleiding 29


orngaat nietis. Nu rnoeten we erachter zien re kornen war de slaac hec fundarnent van die prachtige ervaring helemaal aan
ervaring die de rneesten van ons - sornrnigen vaker dan diggelen. En dan kleeft er nog een aspect aan diezelfde
anderen - wel eens hebben gehad blokkeert en ervoor zorgt gedachte: de enorme lading haat en boosheid naar 'de ander'
dat de ervaring zich niet verankert wanneer ze zich voor­ die iets kwalijks heeft gedaan of die de hulp die hij had
doet. Zelfonderzoek laat al snel zien dat deze geweldige kunnen bieden juist niec bood. Dus dat wat de ervaring met
ervaring vaak verstoord wordt door een gedachte. En over de grond gelijkrnaakt, is ofwel de lading schuld- en schaamce­
het algerneen gaan we ervan uit dat we het opkornen van gevoelens voor iets wat we hebben gedaan of juist niec
een gedachte niet zelfin de hand hebben. Een natuurkundige hebben gedaan, of de lading haat en boosheid om war 'de
zal zeggen: iedere gedachte die in een rnens opkornt is de ander' heeft gedaan of juist niet heeft gedaan. Met andere
realisatie van een uit duizenden waarschijnlijkheden en woorden: het fundarnent wordt onder de ervaring wegge­
daarorn heeft degene in wie de gedachte opkornt er geen slagen door wilskracht of hec gevoel van persoonlijk doener­
controle over. schap, waarbij het zowel orn 'mij' als om 'de ander' kan gaan.
De belangrijkste vraag is echter: welk soort gedachte ver­
stoort de 'afwezigheid van lijden' die ervaren wordc slechcs, We mogen ervan uicgaan dac bijna iedereen we! eens 'hec
en welk soort gedachte slaat werkelijk de bodern onder de einde van lijden' heeft ervaren in zijn dagelijks !even, rnaar
ervaring uit? Iedere gedachte over het leven dat zich nu dac die ervaring niec beklijft omdat ze verbrijzeld wordt
afspeelt, wordt gevolgd door een gedachte die een oplossing door de wil of her gevoel van persoonlijk doenerschap dat
biedt voor het probleem dat door de voorafgaande gedachte we hebben. Oaarom is nu de vraag: kunnen we het gevoel
werd gecreeerd. Die verstoort de ervaring wel, rnaar zij van persoonlijk doenerschap opgeven zodat we ons kunnen
wordt niec volledig door elkaar geschud of verbrijzeld. verankeren in de ervaring van 'het einde van lijden' terwijl
we ons !even van moment tot moment !even? Natuurlijk is
Welk soon gedachte hebben we dan niec in de hand die het het antwoord: ja, dat is mogelijk. Er zijn immers mensen die
fundarnent onder die uitzonderlijke, prachtige ervaring door de wereld 'wijzen' warden genoernd en die voorbeel­
vandaan slaat? Ik denk dat ieders ervaring zal bevestigen dat den zijn van een individu aan wie 'het einde van lijden' zich
dit gedachten zijn die-zonder dat we die in de hand hebben heeft voltrokken. Wat 'het einde van Iijden' betekent kunnen
- uit het geheugen oprijzen. Bijvoorbeeld gedachten die we op ecn positieve manier duidelijk terugzien in de manier
herinneren aan iets war je een vriend(in) hebe aangedaan. waarop deze wijzen hun dagelijks !even leiden. Zij Lijken
Of aan iets wat je voor een vriend(in) had kunnen doen, van moment tot moment te leven, van dezelfde geneugcen
waar die vriend(in) ook op rekende, rnaar wat je toch niec te genieten en aan dezelfde dingen te lijden als ieder ander,
hebt gedaan en waar die vriend(in) orn een of andere reden maar dan wel gegrondvest in vrede en harmonie.
heel erg onder geleden heeft. Zo'n soort gedachte over iets
wat je iernand hebe aangedaan of juist niet voor iernand Nu is de vraag: wat wordc er precies bedoeld met, in de
hebe gedaan - ook al is hec meer clan cwintig jaar geleden! - woorden van de Boeddha, 'her einde van lijden'? Wat het

30 Vrede en harmonic in het dagelijks leven Inleiding 31


overduidelijk betekent kunnen we goed terugzien in het kan gebeuren doordat het Gods wil is en overeenstemt met
dagelijks leven van de wijze: de wijze leeft zijn leven van een universele wetmatigheid. Mogelijk vraag je je nu af of de
moment tot moment terwijl hij zijn dagelijkse dingen doet, wijze er echt van overtuigd is dat alle handelingen niet door
werkt am in zijn levensonderhoud te voorzien, geniet van iemand warden gedaan, maar gewoon gebeuren omdat ze
de gebruikelijke geneugten van het leven en ook de gebruike­ nu eenmaal moesten gebeuren. De wijze aarzelt nu mis­
lijke ellende ondergaat. Toch kun je duidelijk zien dat zijn schien even, maar hij zal vol overruiging zeggen: 'altijd en
gezicht doorgaans zorgeloos staat, zijn lichaam meestal ont­ overal'. Maar je bent nag niet overtuigd en vindt dit roch
spannen is en dat hij over het algemeen 'goedgeluimd' is. wel een boude uitspraak. Dus vraag je: 'Houdt dit dan in
Mensen zoeken hem graag op, niet alleen voor de gezellig­ dat je niet verantwoordelijk bent voor je daden?'
heid, maar vaak ook voor advies over dingen die spelen in
hun leven. Hij geeft alleen advies als hem hierom wordt Mogelijk kijkt de wijze je nu indringend aan. Maar als hij
gevraagd en clan nog vanuit grate nederigheid, gecom­ ziet dat je vragen oprecht zijn, stelt hij zich volledig open op
bineerd met mededogen en soms zelfs met genegenheid. Ze en legt hij het je vermoedelijk zo uit:
ervaren hem als transparant en open, eerlijk en argeloos.
Maar gek is hij niet en hij laat zich voor niemands karretje 'In wezen is er helemaal geen sprake van verantwoordelijk­
spannen! Dit is misschien waar de hoogdravende woorden heid. Als ik er volledig, zonder enige terughoudendheid,
naar verwijzen: hij is gegrondvest in vrede en harmonie. van uitga dat er helemaal niets kan gebeuren dat niet Gods
Maar wat je ziet is dat hij er niet echt op uit is om advies te wil is, wil dit helemaal niet zeggen dat ik op de een of
geven en het op een eenvoudige, zelfverzekerde en nederige andere fataliscische manier stop met dingen doen. lk weet
manier alleen doet wanneer erom wordt gevraagd. dat ik niet niets kan doen. Dus als ik iets moet doen, dan
besluit ik naruurlijk wac ik ga doen en hoe ik hec ga doen.
We zijn zo onder de indruk van de persoonlijkheid van de Als ik een beslissing genomen heb, dan zec ik mij hier
wijze, zijn vanzelfsprekendheid, dar we hem vaker opzoeken helemaal voor in. Wac hierna gebeurt, en dat weet ik zeker,
clan we ons hadden kunnen voorstellen, zelfs als we niers heb ik niet meer in de hand en hangt volledig af van Gods
met hem te bespreken hebben. Dan kan het zijn dat je hem wil. lk wacht rustig, zonder stress en spanning af wat het
vraagt hoe hij zo geworden is, zo innemend. Misschien dat resultaat van 'mijn handelen' is. Dit kan succesvol of niet
de wijze dan glimlacht en op een eenvoudige, nederige succesvol zijn en daarom zijn de gevolgen van het resultaat
manier zegt dat dit 'enkel en alleen Gods genade' is. En dan oak weer volledig afhankelijk van Gods wil. Alles wat er
weet je precies wat hij bedoelt. Als je voorzichtig door­ gebeurt is Gods wil en de gevolgen, goed, slecht of neu­
vraagt, zou hij hoogstwaarschijnlijk zeggen dat het zijn traal, zijn ook Gods wil en mijn lotsbestemming. Er is
diepe overtuiging is dat Gods wil altijd en overal aanwezig helemaal geen probleem en geen sprake van hec vermijden
is. Hij is er volledig van doordrongen dat alles waarvan je van verantwoordelijkheid.'
denkt dat jij her doer en alles wat er gebeurt, alleen maar

32 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Inleiding 33


Inmiddels heh je her idee geaccepteerd dat er in werkelijk­ Heb je eenmaal een beslissing genomen, voer deze dan
heid geen individuele doener is. Maar je beseft ook dar deze naar besce weten en kunnen uit zodat je beslissing vrucht
acceptatie je niet meteen ook her stille vertrouwen van de draagt. Toe zover niets nieuws. Je hebt je een doe! gesteld,
wijze heeft geschonken. En je beseft eveneens dat dit komt gebaseerd op wat je wilt bereiken - de "rnotivatie" klopt. Je
doordat je nog lang niet klaar bent voor een 'waarheids-test' hebt een goed plan gemaakt en je best gedaan. Niemand,
wat betreft je overtuiging. De overtuiging is daarom nog ook jij niet, kan van je zeggen dat je hypocriet bent. Tot
niet volledig. Eigenlijk wil je de overruiging nag niet hele­ zover is wat er gebeurt precics wat er altijd al gebeurde in
maal omarmen, vanwege de duizenden jaren van conditio­ je leven en dus is er niets veranderd. Wat hierna gebeurt is
nering: 'Hoe kan ik leven in een maatschappij die de ook precies zoals het altijd al was: je hebt niet in de hand
fatalistische houding dat alles wat er gebeurt de wil van God war er nu gebeurt. Uit ervaring weet je dat er drie dingen
is totaal niet accepteert, terwijl ik er echt van overtuigd hen kunnen gebeuren: je handeling.is succesvol, niet succesvol,
dat ik niet de doener hen en, wat nog belangrijker is, dat of heeft helemaal geen resulcaat tot gevolg. Het punt is dat
ook anderen geen doeners zijn?' Ook deze lastige kwestie leg er helemaal niets veranderd is. Je kunt alleen een doel voor
je weer voor aan de wijze. Het verrast je wanneer de wijze jezelf scellen, een plan maken en je best doen, je hebt geen
zegt dat dit inderdaad niet meevalt. Hij bevestigt je argu­ controle over wat er vervolgens gebeurt. Het !even is weer
ment nag door te zeggen dat je je wel heel onbehaaglijk zult zoals het was.'
voelen omdar je jezelf zo'n hypocriet vindt. Want hoe kun
je werkelijk accepteren dat niemand iets doet en toch blijven 'Wat,' vraag je je af, 'is clan die grote verandering?' Waarop
handelen en leven alsof er niets is veranderd? het antwoord luidt: 'Er is een heel grate verandering. Alleen
war er in je leven gebeurt verandert nier, dat blijft net als
Waarop de wijze antwoordt: voorheen. De grote verandering ligr niet in wat er in je leven
gebeurc, maar in je persoonlijke houding regenover her
'Ik verzeker je dat je gewoon je !even kunt leven alsofje een !even. Die bepaalt of je je op je gemak voelt bij jezelf en
doener bent.' Vooruitlopend op je rnogelijke reactie anderen, war er verder ook gebeurt in je leven.'
vervolgt hij: 'Nee, je zult je geen hypocriet voelen, omdat
je het je hele !even al zo hebt gedaan. Je weet dac de zon Je zegr dat je het behoorlijk verwarrend vindr, waarop de
niet beweegt en dat alle planeten om de zon heen draaien, wijze verder gaat:
maar toch gebruik je de woorden "zonsopkomst" en
"zonsondergang", alsof de zon wel beweegt. Net zo kun je 'Al die kcren dar je deed war je voor je gevoel moest doen,
je dingen blijven doen alsof jij degene bent die ze doet en besefte je al - en iedercen kcnt dat - dat de doener er
alsof alle anderen ook doeners zijn. Kijk onder alle naderhand geen controle meer over had. Ondanks je
omstandigheden zocgvuldig wat de feiten en gegevens zijn nieuwe inzicht is er geen verandering in wat er gebeurt.
en maak dan je keuze uit de verschillende mogelijkheden. Maar wat er met jou gebeurt is voortaan we! heel erg ver-

34 Vrede en harmonic in her dagelijks leven Inleiding 35


anderd. Voorheen, toen je er nog van uicging dat je de accepteer ik nu dac niemand iets doer en deze intellecruele
doener was, wcrd je trots en arrogant als jc succes had en acceptacie geeft me al een groot gevoel van vrijheid. Maar
als je geen succcs had voelde je je schuldig, schaamde je je vooralsnog kan ik alleen maar bedenken hoe het moet zijn
en was je verontwaardigd. Nu je inziet dat jc in wcrkelijk­ wanneer ik die niet alleen als een concept accepteer, maar als
heid niet een docncr bent die dingen doer, maar dat de een absolute waarheid beleef. Ik besef dat die alleen kan
dingen gewoon gebeuren, betekent succes alleen maar gebeuren als God het wil en als het mijn lotsbescemming is,
plczicr en geen trots en arrogantie; misschien dat je wat maar omdat het gevoel van doenerschap nog altijd sterk in
bedroefd bent als je faalt, maar je voelt geen frustratie, mij leeft, wil ik u vragen of ik nier iets kan doen om dit
schuld- of schaamtegevoelens. Jij was niet de doener, het proces te versnellen.'
was iets wat zich voordeed en waarover jij geen controle
had. Die is een groot verschil. Je vecht nu niet !anger tegen De goeroe kijkt zijn nieuwe feeding liefdevol en mede­
de stroom van hec !even, maar je beweegt onbezorgd mee dogend aan en zegt:
met de scroom.'
'Ik begrijp heel goed waarom je die vraagt. Je voelc dat hcc
Je zit even mec je ogen dicht te genieten van hoe een !even einde van je zoekcocht nadert. lk zal je precies vertellen
wnder stress eruir ziet. Het voelt ongewoon vervullend aan wat je zou kunnen proberen, omdat je accepteert dac de
en dat komr door de afWezigheid van wilskracht, van her uiceindelijke uickomst vollcdig afhangt van Gods wil. Wat
gevoel van doenerschap. ik je wil mccgeven is heel eenvoudig. Hee enige wat je
hoeft ce doen is die concept testen in het vuur van je eigen
Je zoektochr is echter nog niet ten einde. Je hebe nog een ervaring. Als je die hebe gedaan, zul je het ofwd volledig
laatste vraag voor de wijze. Vanwege de diepte van zijn per­ verwerpen, of volledig accepteren. Nu niet !anger als een
soonlijkheid en het mededogen dat hij uirstraalt is de relatie concept, maar als de waarheid zelf. Je hebt her nu namelijk
mssen jou en de wijze op subtiele wijze veranderd sinds het zelf getesc en zelf ervaren.
moment waarop hij zag dat je een oprechte zoeker bent en Je hoe& slechts een handeling uit te kiezen en die diep­
niet alleen maar nieuwsgierig of brutaal. Hij is geen vreemde gaand en eerlijk te onderzoeken. Zoek niet naar de beves­
meer, je kunt nu spreken van een persoonlijke relatie. De tiging dat jij hec bent die handelt, maar houd een open
wijze voelt sreeds meer voor je. Je vriendelijke genegenheid geese. Neem aan hec eind van de dag twintig minucen de
voor hem is geleidelijk maar merkbaar veranderd in een tijd voor jezelf en ontspan. Onderzoek een enkele hande­
respectvolle liefde voor de Goeroe. Je bent hem enorm dank­ ling waarvan je zeker weet dat jij degene was die haar uit­
baar voor wat er in je gebeurt - zoiets had je je nooic kunnen voerde. Hoe volcrok die handeling zich? Beslooc ik op een
voorscellen. Binnen deze merkbaar anders geworden relatie bepaald moment, zomaar uit het niets, dat ik die hande­
stel je je vragen heel liefdevol, met respect en toewijding: ling ging verrichten? Je onderzoek zal onmiddellijk aan­
'Ik heb nog een vraag, goeroeji. Op imellectueel niveau tonen dat die handeling begon met een gedachte, en hec

Vrede en harmonic in het dagelijks !even Inleiding 37


opkomen van die gedachte op dat moment had je vanzelf­ iets probeert te bewijzen waar het ego schijnbaar baat bij
sprekend niet zclf in de hand. Belangrijk is ook, dat de heeft.
handeling niet was verricht als de gedachte die je niet zelf
in de hand had nooit was opgekomen. Kun je nu nog Als de flits van volledige acceptatie zich voordoet, wordt
alrijd zeggen dat die bepaalde gebeurtenis jouw eigen duidelijk dat een individuele doener - ik of de ander -
handclen was? Het antwoord is nacuurlijk "nee". Hee was eenvoudigweg niet kan bestaan. Je ziet nu in dat iedere
niet jouw handeling. schijnbare handeling niet wordt verricht door een individu­
Op deze manier kun je meerdere handelingen onder­ ele doener, maar dat dit een gebeurtenis is die voortkomt uit
zoeken. Iedere kecr zul je opnieuw bij dezelfde condusie de Oorspronkelijke Energie die door her lichaam/geest­
uitkomen: als de gedachce die opkwam niet was opgeko­ instrument been werkzaam is. Precies zoals elektriciteit door
men, zou ik nier hebben gehandeld. AJs ik nier had gezien een apparaat stroomt en ervoor zorgt dat het dat doet waar­
war ik wcl heb gezien, zou ik nier hebben gehandcld. AJs voor het is gemaakt. Nu ervaar je de woorden van de
ik dar gcsprek niet had gehoord, had ik niet gedaan war ik Boeddha zelf: 'Dingen gebeuren, handelingen worden ver­
heb gedaan. AJs ik niet had gelezen war ik heb gelezen, had richt, maar er is niemand die iets doer.' Dit geeft op zijn
ik niet gedaan war ik heb gedaan ... AJs her enc na het beurt een intens en diep gevoel van bevrijding van trots,
anderc onderzoek tot dezelfde conclusie lcidt, namelijk arrogantie, schuld- en schaamtegevoelens ten aanzien van
dat jc de handeling niet jouw handeling kunt noemen, wat je eerder nog beschouwde als je eigen handelingen. Ook
komt er op een gegeven moment een flits van volledige ben je nu volledig bevrijd van haat, boosheid en kwaad­
acceptatie. Op welk tijdstip dar gebeurt is nacuurlijk de wil sprekerij ten aanzien van anderen. Her diepe inzicht is
van God en je lotsbestemming. Wanneer je accepteert dat duidelijk: als ik in overeenstemming met mijn lotsbestem­
je niet de doener bent, kun je niet anders clan aanvaarden ming of Gods wil niet hoef te lijden, dan kan niets en
dat niemand ooir een doener is.' niemand ter wereld mij leed bezorgen. Is het daarentegen
mijn lot dat ik wel moet lijden, clan is het voor mij totaal
We moeten goed begrijpen dat het onderzoek zich toespitst irrelevant welk individueel lichaam/geest-instrument mij
op een bepaalde handeling en zich niet richt op iets wat over door zijn handelen dit leed bezorgt.
een langere periode speelt. Blijkbaar is dit niet duidelijk en
als de bezoeker zijn onderzoek met mij doorneemt, wordt Het Ultieme Inzicht werkt heel eenvoudig in bet dagelijks
duidelijk dat hij her niet goed begrepen of uitgevoerd heeft. leven. Het dagelijks leven wordt een meegaan met de stroom.
Het onderzoek moet echt door het ego zelf vanuit de eigen Je neemt op onpersoonlijke wijze waar wat er gebeurt en
ervaring worden gedaan. Niemand anders kan her voor je beseft dat dit niet door iemands toedoen wordt veroorzaakt,
doen - dat heeft geen zin. Her doel is dat de werkgeest, maar een reeks van gebeurtenissen is die overeenstemt met
werkzaam in her moment, eerlijk onderzoek verricht en niet een universele wetmatigheid. Je bent volledig bevrijd van
de denkgeest die altijd in het verleden of heden verkeert en persoonlijk doenerschap. Volledig bevrijd van trots en arro-

Vrcdc en harmonic in het dagelijks !even Inleiding 39


gancie, haat- en schuldgevoelens. Volledig bevrijd van haac
en boze gevoelens voor anderen. Die is leven als een wijze.

Een ding moec duidelijk zijn. Met hec Ultieme Inzicht in


niet-doenerschap, ofwel Zelfrealisatie, verdwijnc niet auto­
matisch ook her ego. Dit is onmogelijk, om de eenvoudige
reden dat de wijze zijn ego nodig heeft om de rest van de cijd
die hem gegeven is zijn leven te leiden. De wijze reageert als
iemand zijn naarn zegt, handelt als een individuele enciceit
en speelt de hem toegewezen rol in het leven. Maar her ego
van de wijze kent geen angel omdac het gevoel van persoon­
lijk doenerschap is uicgewist. Ramana Maharshi zegt dat je
het ego van de wijze kunt vergelijken met de 'as van een
verbrand stuk touw', volkomen onschuldig en onschadelijk.

40 V(ede en hacmonie in het dagelijks !even


HOOFDSTUK I

Vrede en harmonie
in het dagelijks leven

We hoeven niet te zoeken naar oplossingen edereen kent momenten vari pure vreugde in zijn leven.
voor het probleem rond geluk oflijden, I Wanneer we deze in woorden uitdrukken, komen we al
we hoeven alleen maar in te zien snel uic bij rust, vrede, kalmce in het dagelijks leven. Wat
dat er nooit een probleem is geweest. verscoorde die soon momenten? Wat die soort momencen
doorgaans verstoorde waren herinneringen aan iecs wat je
hebe gedaan en niet had moeten doen, of aan iets wac je niet
hebt gedaan en wel had moeten doen. Hee ego gaat al heel
lang gebukt onder schuld- en schaamtegevoelens die af en
toe in het geheugen opspringen en waardoor je je heel onge­
makkelijk voelt. En als het niet iets is wat je zelf al dan niet
hebe gedaan, dan kan het iets zijn wat een ander deed en wat
je op de een of andere manier zo heeft geraakt dat je rond­
loopt met gevoelens van haac of jaloezie.

Iedereen kent het dus, dat die zeldzame momenten van


pure Vreugde van Zijn plotseling worden verstoord door
gedachten waarmee we onszelf of een ander beschuldigen
voor iets wat er is gebeurd. Hoe zou het zijn wanneer iemand
absoluut zeker weec dat geen enkele handeling door iemand
wordt verricht en dac alle handelingen slechts gebeurrenis­
sen zijn die zich voltrekken?!

43
Hier gaat het over bij de geestelijke zoektocht. Leraren Er is pas vrede en harmonie in her dagelijks leven van een
spreken wel over verlichting of Zelfrealisatie, maar wat bete­ mens wanneer hij de precieze, kernachtige uitspraak van de
kent dit voor ons alledaagse leven? Niecs, behalve wanneer Boeddha begrijpt: 'Dingen gebeuren, handelingen worden
Zelfrealisatie de vrede en rust van de wijze in ons dagelijks verricht, maar er is niemand die iets doer.' Met andere
leven brengt. woorden: iedere handeling is een gebeurtenis die overeen­
stemt met een universele wetmatigheid (die geen enkel mens
Een wijze wordt een wijze genoemd omdat hij gegrondvest ooit zal kunnen doorgronden) en niet iets dat door een indi­
lijkt in vrede en rust, terwijl hij het gebruikelijke lijden en vidu wordt 'gedaan'. Wie dit accepteert, zal ook moeten
plezier onder ogen ziet dat hoort bij de door hem gekozen accepteren dat de mens een ander niet de schuld kan geven
manier van !even, net als ieder ander. Een gewoon mens voor iets wat via een lichaam/geest-organisme gebeurt.
voelt zich om meerdere redenen tot de wijze aangetrokken. Daarom hoefc hij zich ook niet· schuldig te voelen over zijn
Het is duidelijk dat de wijze aan dezelfde pijnen en kwalen eigen handelen. Hij hoeft zich niet te schamen of schuldig te
lijdt als hij en dat hij van dezelfde dingen kan genieten, voelen vanwege iets wat hij heeft gedaan. Ook kan hij een
maar wat er ook gebeurc, de wijze voelt zich altijd op zijn ander niet haten vanwege de dingen die hem laten lijden.
gemak bij zichzelf en anderen, terwijl een gewoon mens Het gevolg is dat iemand die dit in zijn dagelijks leven kan
hunkerc naar de vrede en rust van de wijze. accepteren, niet langer gebukt gaat onder schuld- en schaam­
tegevoelens, of onder haatgevoelens, boosheid, jaloezie of
Wat betekent Zelfrealisatie voor een wijze? Zelfrealisatie afgunst. Dan is hij gegrondvest in vrede en harmonic. Hij
betekent voor een wijze eenvoudigweg de realisatie - de voelt zich voortdurend op zijn gemak bij zichzelf en anderen.
absolute, volledige overcuiging - van de volgende woorden
van de Boeddha: 'Dingen gebeuren, handelingen worden De volledige acceptatie dat er geen doener is die iets doet, is
verricht, maar er is niemand die iets doet.' In het dagelijks ten diepste gebaseerd op het inzicht dat het waarnemen in
leven luisteren rowel de wijze als de gewone mens wanneer de zintuiglijke wereld een onpersoonlijke, noumenale
iemand zijn naam roept. In beide gevallen is er dus sprake functie is van de manifestatie van het waarneembare univer­
van identificatie met het lichaam en met de naam, alsof het sum. Dit waarnemen is zuiver waarnemen omdat er niets
om een van alle anderen afgescheiden entiteit gaat. Wat is wordt gezien en er niets (een object dat uitgaat van pseudo­
dan het verschil tussen de wijze en een gewoon mens? Oat subjectivireit) is dat waarneemt. Er is dus geen object dat
ligt in her feit dat de wijze weet dat er 'dingen gebeuren, ook maar iets kan waarnemen. Hoewel we dit maar moeilijk
handelingen worden verricht, maar er is niemand die iets kunnen accepteren vanwege onze langdurige en hardnekkige
doer', terwijl een gewoon mens ervan overtuigd is dat ieder conditionering, blijft her feit dat wij als levende wezens
individu zelf handelt en zelf verantwoordelijk is voor zijn objecrief gezien niet meer zijn clan denkbeeldige droom­
handelen. figuren. Alle verschijnselen zijn slechts verschijningsvormen
in Bewustzijn. En alle kenmerken van levende wezens, de

44 Vrede en harmonic in het dagelijks leven Vrcde en harmonic in het dagelijks !even 45
vorm, het waarnemingsvermogen, denken, voelen, enzo­ en handelen, beschouwen we als we wakker worden als
voorts, zijn slechts bewegingen in Bewustzijn, net als in een denkbeeldige personages zonder keuzevrijheid en vrije wil.
droom. Alle handelingen zijn bewegingen en alle gebeurce­ In ons dagelijks leven denken wij dat we het subject zijn in
nissen zijn uitbreidingen binnen de ingebeelde struccuur onze relaries met anderen die we als objecten beschouwen,
van ruimte en tijd; hierdoor kunnen we ze zincuiglijk waar­ maar ook dit is slechcs een droomleven dat in essentie niet
nemen en in tijdsduur meten. Maar alles vindc plaars binnen anders is dan de persoonlijke droom. We zitten er volkomen
Bewustzijn, precies zoals in een droom. naast als we denken dat we autonome en onafhankelijke
entiteiten zijn die kunnen denken, kiezen en beslissen. Als
We moeten goed begrijpen dat Bewustzijn, waarin alles we in alle rust terugblikken op een bepaalde periode in ons
gebeurt zoals in een droom, de dromer is. Dit is het subjec­ leven, zullen we er zeker achter komen dat de dingen die
tieve en dynamisch waarnemende aspect van het statisch gebeurden een blauwdruk volgden van een overweldigende
Bewusrzijn. Het objectieve aspect is het element dac wordt grootsheid waarin wij niet meer clan pionnen zijn, terwijl
waargenomen, gedroomd en onderscheiden. Dus de droom, we destijds dachten dat we onze eigen keuzes maakcen.
oftewel de verschijnselen die zich manifesteren, doet zich
voor in Bewustzijn. Hij wordc waargenomen en gekend in In het droomleven dac ons leven in werkelijkheid is, zijnalle
Bewusczijn en ook gei'nterpreceerd door Bewustzijn door personages slechts objecten in de dromende geest (die is de
middel van de dualiteit die aan de basis ligt van ieder ver­ inhoud van Bewusczijn). Dit gebeurt via een dualistisch
schijnsel dac zich manifesteert: de subject-object relacie. We proces dar we 'causaliteic' noemen. Behalve Bewustzijn kan
dienen voortdurend te beseffen dat deze dualiteic van de er nooit een ander subject zijn, metals gevolg dat hec object
subject-object relatie slechts het mechanisme is, of het her subject is, dat hec waargenomene de waarnemer is! Er is
instrument (net als ruimte-tijd zelf) dat manifestatie moge­ een interessant verhaal over de Chinese wijze Zhuang Zi.
lijk maakt - en natuurlijk is het een concept. Hee gevolg is Op een ochrend zegt hij tegen zijn leerlingen dat hij
dat hec waargenomene nooit iets anders kan zijn clan de droomde dat hij een vlinder was die in een tuin van bloem
waarnemer. Bewustzijn is het enige wat er is: niec-verbeeld naar bloem fladderde en dat hij zich daar zorgen over
en niet-gemanifesteerd zijn subject en object een onscheid­ maakte. Zijn leerlingen lachen en zeggen: 'Het was maar
bare eenheid, ze lijken slechts cweeledig en gescheiden een droom, meester.' Waarop Zhuang Zi zegt: 'Wacht even.
wanneer ze worden verbeeld in de waarneembare wereld der Als je denkt dat er geen reden is om me zorgen te maken,
verschijnselen. dan heb je het mis. Ik hen nu wakker en in de war. Ik vraag
me namelijk af: als Zhuang Zi kan dromen dat hij een
Misschien dat dit alles duidelijker wordt en overcuigender vlinder is, waarom zou een vlinder dan niet kunnen dromen
klinkt wanneer we de droomtoestand onderzoeken. De per­ dat hij Zhuang Zi is? Wie is nu wie? Ben ik een vlinder die
sonages die zich in een droom aan ons voordoen als echte, droomt dat hij Zhuang Zi is, of ben ik Zhuang Zi die droomde
levende personen - waaronder wijzelf- die kunnen voelen dat hij een vlinder is geworden?'

Vrcdc en harmonie in het dagelijks !even Vrede en harmonie in het dagelijks leven 47
Als we op een zintuiglijke manier naar het droomleven kijken, selen als onszelf, waarbij we beseffen dat zowel het object als
blijkt het inderdaad slecbts een verschijnsel in Bewustzijn dat het subject slechcs verscbijningsvormen zijn. Echt waarne­
wordt waargenomen en gekend door Bewustzijn. Zo bezien is men is dus niet !anger conceptueel. \\'le zien het zintuiglijk
bet inderdaad een denkbeeldig verschijnsel, vergelijkbaar met waarneembare universum zonder te vergelijken, zonder te
een luchtspiegeling. Maar op een noumenale manier bekeken kiezen, zonder te oordelen, zonder in een subject-object relatie
is de zintuiglijk waarneembare manifestatie niet alleen geen verstrikt te raken.
denken, maar omvat deze alles, aangezien alle essentiele
onderdelen van de droom niets anders kunnen zijn dan de Waarom is dit echte waarnemen zo belangrijk? War gebeurt
dromer zelf. Dit-wat-droomt, bet subjectieve aspect van er dan? Het antwoord is: niets gebeurt en alles gebeurt.
Bewustzijn, is inderdaad de droom en alles in de droom. 'Niets' omdat alles war er gebeurt slechts conceptualisering
Met andere woorden: de levende wezens die niet meer zijn is. Als dit stopt gebeurt er niets ineer, behalve dat wij (als het
clan zintuiglijk waarneembare objecten in de manifestatie, subjectieve 'ik') zijn wat we waren 'voordat we werden
zijn in wezen her zuivere Subject, het Potentiele Plenum. geboren'. '.Alles' omdat het niets van de waarneembare leegte
Op zintuiglijk niveau lijkt het misschien een leegte gevuld in werkelijkheid de volheid van her waarneembare Poten­
met niets, die overblijft wanneer de in de dualiteir met tiele Plenum is. Dus als het conceptualiseren, het verkeerde
elkaar verbonden tegenpolen hier volledig in opgaan. Dat kijken, het naar-buiten-kijken stopt, clan blijft het naar­
wat in die droomleven wakker wordt, is niet her object. Het binnen-kijken, de bron van al her zien, over. Dit is niet her
ontwaken vindt plaats in de disidentificatie van de dromer kijken van de entiteit, maar het zien van binnenuit, kijken
met zijn object, in het verdwijnen van de illusie, het oplos­ vanuit de Bron, oftewel noumenaal kijken zonder enrireit.
sen van de enriteit door de ontdekking dat datgene war op
een object leek in wezen het zuivere Subject is. Bij echt waarnemen ontstaat er een directe relatie tussen het
noumenaal ongemanifesreerde en de zintuiglijk waarneem­
Zodra waarnemen wordt herkend als her objectieve, ofwel bare manifestatie. De manifestatie kan tal van vormen aan­
waarneembare, functioneren van het Subject, verdwijnt her nemen, maar het substraat van allemaal is het Bewustzijn
pseudo-subject en wordt de ego-entiteir opgelost. Bij echt dat immanent in alle verschijnselen aanwezig is -zoals goud
waarnemen worden verschijnselen niet !anger als onze objecten immanent aanwezig is in alle gouden sieraden, ongeacht
gezien. Zodra we verschijnselen als onze objecten beschou­ hun vorm en naam. Van alles wat waargenomen wordt,
wen, bouwen we een objectieve relatie met dingen en wordt nu gezien dat het niet onafhankelijk van het noume­
brengen we een tweedeling aan russen subject en object, nale Bewustzijn bestaat. Echt waarnemen is dus inzien,
mssen 'zelf ' en 'ander'. Deze schijnbare scheiding is de acceptatie op het diepste niveau, dat er geen onderscheid is
oorzaak van veel menselijke ellende; we noemen het door­ tussen ons en het universum, tussen het gemanifesteerde en
gaans 'gebondenheid'. Noumenaal waarnemen is geen ongemanifesteerde, her tijdelijke en blijvende. Het is slechts
objectief maar subjectief waarnemen, we zien de verschijn- een schijnbaar verschil. Teiwijl dit onderscheid onverzoen-

Vrede en harmonic in het dagelijks !even Vrede en harmonie in her dagelijks !even 49
baar lijkt, net als het onderscheid tussen alle zintuiglijk waar­ ervaart. Het lijden omstaat doordat we onszelf uit het
neembare tegengestelden, verdwijnt het volledig wanneer er huidige moment sleuren om een denkbeeldig toekomstig
geen sprake is van conceptualisering, omdat 'onderscheid' geluk, dat ons steeds weer omglipt, na te jagen.
zelf een concept is! Tijdens de diepe slaap is geen sprake van
conceptualisering of van onderscheid en verschillen. Er zijn De Boeddha zag zich genoodzaakt om !even gelijk te stellen
geen ingebeelde, waargenomen objecten en er is ook geen aan lijden vanwege de volkomen normale ontwikkelingsfase
ingebeeld, waargenomen subject. Er is alleen maar noume­ waarin we ons !even leiden: onze relatie tot de buitenwereld.
naal funccioneren in de ene geest, zonder het dualisme van Onze manier van !even is niet zozeer het probleem, maar
de gespleren geest. het gebrek aan inzicht in menselijke verhoudingen. Dit
gebrek aan inzicht komt doord�t we ons geluk laten afhan­
In zijn statische toestand is het Bewustzijn in rust. Het hoefi: gen van onze relaries, van wat we voor anderen doen en wat
niets waar te nemen of te kennen, omdat er geen manifes­ zij voor ons doen! We zu1len ons geluk niet vinden in een
taties zijn. Wanneer er door beweging een manifestatie bepaalde manier van !even, maar in het inzicht in wat 'leven'
verschijnt met de bijbehorende concepmele waarnemer, is werkelijk is. We hoeven niet op zoek te gaan naar een oplos­
er nog altijd niets anders dan Bewustzijn. Kort gezegd: of er sing voor her feit dat we niet gelukkig zijn of lijden, we
nu sprake is van een waarneembare manifestatie (plus de dienen alleen maar te beseffen dat er in werkelijkheid geen
conceptuele individuele waarnemer) of niet, het substraat probleem is. We beschouwen iets als lijden terwijl zoiets als
van Bewusczijn is onafgebroken en onveranderlijk aanwezig. lijden helemaal niet bestaat.

Intu'itief kennen wij mensen de vrede en harmonic van de Wij zijn nier degenen die ons leven leven. Dit is de werke­
standvastigheid van ons basale, onveranderlijke Zijn. We lijkheid op het niveau van de zincuiglijk waarneembare
ervaren het in de diepe slaap en op de zeldzarne momencen wereld. Hee !even speelt zich af in miljarden dynamische
waarop de geese stil en leeg is terwijl we wakker zijn. Door te lichaamoperationele centrumgeest-organismen. We hoeven
bewegen zoekt hij echter tevergeefs naar die onbeweeglijk­ alleen maar de coeschouwer te zijn van het schouwspel dac
heid. Die komt doordat hij zichzelf bij vergissing identificeert we leven en dood noemen. Wanneer je je ergens mee iden­
met zijn dynamische lichaamoperacionele cemrumgeest­ tificeert word je deel van her schouwspel. Omar Khayyam,
organisme als een individuele doener. de grote Perzische dichter die aan het einde van de elfde
eeuw werd geboren, staat bekend om zijn uitgebreide zoek­
De uitspraak van de Boeddha 'samsara is dukkha' - het tocht naar inzicht. In zijn beroemde gedicht Rubaiyat
!even is lijden - wordt vaak niet goed begrepen. Hee wil schrijft hij iers soortgelijks over het dagelijks leven:
zeker niet zeggen dat de mens geen vreugde en hoop op
geluk kan ervaren. De Boeddha wil hiermee zeggen dat de De bal is niet voor oftegen,
mens niet van geluk kan genieten op het moment dat hij dit maar gaat Links ofrechts waar de speler hem slaat;

Vrede en harmonie in het dagelijks !even Vrede en harmonic in hec dagelijks !even 51
en Hij die je het veld in slingerde werkzaamheid in het huidige moment van de werkgeest
weet hoe alles zit- Hij weet, Hij weet/ onderbreekt. Je kunt dit alleen voorkomen door de denk­
geest niet te voeden. We hebben her opkomen van gedach­
De bewegende vinger schrijft en schrijft, ten niet in de hand, maar als we deze negeren en onze
en geen vrome ofspitsvondige gedachte aandacht weer richten op het huidige moment, ontnemen
kan hem verleiden ook maar een zin te schrappen, we de denkgeest de voeding die hij nodig heeft voor zijn
evenmin zullen al je tranen een woord kunnen wissen. heerschappij over de horizontale tijd.

Op de Far Side-stripkalender staat een plaatje van de hel, De denkgeest ontneemt ons in bet dagelijks leven de essen­
waarop satan met een speer in zijn handen naar een rij langs­ tie van bet leven in bet huidige moment. Hij voorkomt dat
lopende mensen staat te kijken. Op de muur hangt de tekst: we kunnen genieten van de schoonheid en veelheid aan
'Vandaag is de eerste dag van de rest van je leven.' Het lijkt leven in her huidige moment. Wanneer je de volgende keer
wel of satan er zeker van wil zijn dat wij mensen nooit in her een bloem of insect ziet, kijk er clan met je volledige aan­
huidige moment leven! dacht naar. Je zult verbijsterd tot bet besef komen dat bet
onderscheid tussen de twee slechts een geconditioneerde
We ervaren dagelijks dat ons denken problemen kan creeren reactie is en in werkelijkheid helemaal niet bestaat.
die zich misschien nooit zullen voordoen. Ze warden ver­
oorzaakt door de denkgeest die uit het huidige moment wil Wanneer je in vrede en harmonie gegrondvest bent, hen je
vluchten omdat het huidige moment te saai is!! De geest ontspannen aanwezig en ondergedompeld in her gelijkmoe­
verlangt naar de toekomst omdat hij die kan vullen met zijn dige licht van de Werkelijkheid. Tegelijkertijd geniet je van
eigen verlangens en angsten en haar zo interessanter kan de verkoelende bries van de wereld van verschijnselen; je
laten lijken dan bet huidige moment. Deze vlucht van de bent slechts getuige van het opkomen en verdwijnen van
geest in de toekomst - in de vorm van hoop en blijde ver­ gedachten en gebeurtenissen in het dagelijks leven. Anderen
wachting of zorglijke problemen - voorkomt dat we hebben her zo uitgelegd dat je je dan nooit ongemakkelijk
gegrondvest raken in de vrede en harmonie van het huidige voelt bij je jezelf en bij anderen.
moment.
We zeggen steeds dat we in ons dagelijks leven het liefst
Dit betekent niet dat je je niet moet bezighouden met prak­ gegrondvest willen zijn in vrede en harmonie. Maar wat
tische zaken die op het horizontale tijdlijn van verleden en bedoelen we eigenlijk met 'ons dagelijks !even'? Wanneer we
toekomst spelen. De werkgeest houdt zich bezig met het onze gedachten hierover laten gaan, wordt het al snel duide­
vinden van oplossingen voor praktische problemen in het lijk dat het concept van tijd aan de basis van het leven ligt.
heden. Het is de denkgeest die in het verleden duikt of zich­ Het idee en de ervaring dat er een begin, midden en einde
zelf in een onzekere toekomst projecteert en de efficiente is, dat er sprake is van een reis die begint met een wens of

Vrede en harmonie in her dagelijks !even Vrede en harmonie in her dagelijks !even 53
verlangen, gevolgd door pogingen om deze te realiseren, om cempels en ashrams, mediceren, vastendagen en verschillende
zo ons doel te bereiken (of niet). Dit proces passen wij als andere oefeningen in de ooscerse traditie.
individu op alles in ons !even toe. We moeten iets doen, iets
bereiken en iets worden. Door het concept 'tijd' en het Doelstellingen, inspanningen, hoop en geloof warden een
verloop van de tijd, ontstond het idee dat er een doel is, dat bron van inspiratie. Maar als we deze waarden nastreven,
we moeten investeren, ons moeten inspannen en dat we zijn we ons meestal niet bewust van de hiermee samen­
vervolgens een resultaat van deze inspanningen mogen ver­ hangende tegengestelden die er onlosmakelijk mee verbon­
wachten. Her is duidelijk dat ons hele dagelijks !even hierop den zijn: hopeloosheid, verwarring, falen en fruscracie. Het
is gebaseerd. Dit begint als we naar school gaan en vervol­ gebruikelijke resultaat van iemands persoonlijke inspanning
gens naar de universiceit om ons diploma te halen. We is daarom doorgaans: succes, opwinding, trots, of: falen,
worden verliefd, trouwen en stichten een gelukkig gezin. frustraries, schuldgevoelens. War spijtig is aan die hele
Ondertussen doorlopen we een hopelijk 'succesvolle' proces is dac het basale beginsel van iedere religie totaal
carriere, alweer met een begin, midden en einde. wordt vergecen- doordat we alles laten afhangen van onze
persoonlijke inspanningen - namelijk: Uw wil geschiede;
Het dagelijks !even is dus in feite gebaseerd op tijd - doel - Insjallah; Gij zijt de Doener en Gij zijt de Waarnemer.
inspanningen - verwachtingen. Succes betekent geluk,
falen betekent frustratie en ongeluk. Dit hele proces is ge­ Er is een oeroud verhaal over God en de duivel - de grond­
baseerd op iemands persoonlijk handelen, war bet doel en slag van hec dualisme dat totaal voorbijgaat aan de Ene
de verwachtingen ook mogen zijn. Vanaf dag een zijn we Bron - waarin ze allebei zien dat de mens de Waarheid
geconditioneerd om te geloven dat 'we oogsten wat we ontdekt. 'Ah,' zegt God triomfantelijk tegen de duivel, 'nu
zaaien'. Ons geloof in de eerlijkheid van her leven die uit dit de mens de Waarheid kent, heb jij niets meer te doen.'
gezegde spreekt, wordt danig op de proef gesteld wanneer Waarop de duivel zegt: 'lntegendeel mijn vriend, met veel
steeds weer blijkt dat het niec waar is. En toch blijven we plezier zal ik hem helpen bij het organiseren ervan.'
maar vertrouwen op onze persoonlijke inspanningen.
Tijdens die hele proces van dagelijks leven - tijd-verlangen
Die blinde verrrouwen op onze persoonlijke inspanningen - doelstellingen - inspanningen - doel, zijn er meestal
passen we toe op bijna al onze doelen en alles wat we willen meerdere pieken en dalen. Deze leiden allemaal naar een
bereiken. Ook op onze spirituele doelen, waarbij her niet nog grotere zelfidentificatie, wilskracht, scerkere bevestiging
uitmaakt of we een westerse of oosterse achtergrond en con­ van het zelfbeeld, met als uiteindelijk doel om een nuttig,
ditionering hebben. Beide zijn gebaseerd op persoonlijke evenwichtig en doelmatig individu te warden. De wils­
inspanningen; erfzonde, bidden, biecht, berouw, vergeving, kracht zelf ligt ten grondslag aan de laatste frustratie, omdat
communie en zuivering in het Westen, of her herhaling van bijna iedereen uit persoonlijke ervaring weet dat het eind­
een stotra, Gods naam (japa), erediensren in verschillende resultaat van iedere onderneming uiteindelijk niet afhanke-

54 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Vrede en harmonic in het dagelijks levcn 55
lijk is van de eigen inspanningen, maar van meerdere andere van iemand die ons vertelt hoe we ons tot het leven moeten
factoren waarover wij totaal geen zeggenschap hebben. verhouden. Nier van een denker of filosoof, maar van
Noem het wat je wilt: toeval of lot! iemand die er duidelijk in slaagt zijn opvattingen in praktijk
te brengen. Als je daarom een bepaald advies krijgt van een
Toch moet ook gezegd warden dat hedendaagse rherapieen erkende avatar - een direcre, volledig tot bewustwording
heilzame alcernatieven bieden voor een meer uirgebalan­ gekomen manifestatie van de Goddelijke Werkelijkheid in
ceerde persoonlijke houding bij mensen die, in ieder geval menselijke vorm - moet je heel goed opletten. Paramaham­
in zekere mate, beseffen dat - behalve van persoonlijke sa Ramakrishna was w iemand. Hij was een 19e-eeuwse
inspanningen - veel afhangt van iemands persoonlijke Bengaalse heilige en wijze, die ook bekend sraat als de 'Grote
houding tegenover her !even in het algemeen en intieme en Zwaan'. In zijn boek Great Swan beschrijft Les Hixon ver­
andere relaties in her bijzonder. Zulke therapieen kunnen schillende gesprekken die Ramiliishna met zijn leerlingen
her noodzakelijke grondwerk verrichten en zo het soon had. Een van die opgetekende gesprekken gaat als volgt:
energie opwekken dat leidt tot een dieper en realisrischer
zicht op her Gewaarzijn, de Aanwezigheid, de Onper­ Ramakrishna: De geestelijk volwassen mens, iemand die
soonlijke Energie die aan de basis ligt van het functioneren werkelijk ontwaakt is, hoeft zich niet Langer hezig te houden
van de wereld van verschijnselen - dat wij kennen als ons met sociale verantwoordelijkheden of religieuze oefeningen.
'dagelijks !even'. Het gevoel dat je zelfook maar iets moet, ofzelfi kunt, onder­
nemen, verdwijnt langzamerhand wanneer je heseft dat
In wat wij het dagelijks leven noemen, komt her individu alleen God handelt. Dit beseJ is de uiteindelij'ke vrucht van
(afhankelijk van zijn lot, dat een afspiegeling is van Gods a/le aspiraties en oefeningen. Als rk vrucht verschijnt, valkn
wil volgens een conceptuele universele wctmatigheid) op rk hloemhladeren van de boom. Delen uit rk heilige geschrif
een gegeven moment tot de conclusie dat het heel goed ten dwarrelen uit rk geest als hloemhlaadjes in de wind. De
mogelijk, zo niet zeker is, dar alles wat er in zijn leven mantra, het gecondenseerde, innerlijk aanroepen van de
gebeurt niet afhankelijk is van zijn persoonlijke inspan­ Godrklijke Aanwezigheid, kan nog een tijd actief blijven,
ningen. Hij beseft dat er meerdere andere factoren kunnen maar uiteindelijk zullen zelfi deze heilige woorden wegwaaien
z.ijn die daadwerkelijk kunnen bepalen wat er in het dage­ en slechts een oorspronkelijke nagalm achterlaten: Ohm,
lijks !even gebeurt. Dan komt her individu op het punt Ohm, Ohm. Dit is niet Langer een door de traditie overgele­
waarop hij al dan niet open kan blijven staan voor een verd woord, maar een hummenrk toon in bet centrum van
gebeurtenis die doorgaans 'verlichting' of 'Zelfrealisatie' bet gewaarzijn, hoorhaar in het hart van ierkr geluid in het
wordt genocmd. universum. Ohm is rk open toegangspoort tot de Allerhoogste
Werkelijkheid
In ons leven gebeuren dingen waarover we heel graag advies Hoe Lang moet je de verschillende niveaus van religieuze
zouden krijgen van iemand die we door en door vertrouwen, oefeningen hlijven uitvoeren? Zolang je tranen niet vloeien en

Vrede en harmonie in hec dagelijks !even Vrede en harmonie in het dagelijks !even 57
je geen tintelingen inje lichaam voelt terwijlje een van de dier­ En toch leeft zo iemand verrassend genoeg vaak in over­
bare Goddelijke namen herhaalt, dien je je te onderworpen vloed (. . .)De geliefde van God is als het kind van een machtige
aan de structuren van moraal en religieuze beoefening. Hoe koning. De koninklijke prins ofprinses is onder a/le omstan­
leert een klein kind wakker te warden uit zijn diepe slaap als digheden ontspannen en vol vertrouwen. De Bhagavad Gita
het moet pla.rsen? Totdat dit vermogen zich ontwikkelt, moet omschrijft zo iemand kart en bondig als 'iemand die van zich­
het kind een luier dragen. zelftevreden blijft met alles wat er gebeurt. 'Iemand die enkel
van de Waarheid houdt en bevrijd is van a/le ik-gerichte drijf
Deze schitterende vergelijking die de meester vaak gebruikte, veren, zal zowel zijn basale benodigdheden als enorme
roept veel hilariteit op. Soms zei de meester speels dat je rijkdom dankbaar als geschenken aanvaarden, waar ze ook
goeroes kunt vergelijken met knuffeldieren waar kinderen vandaan komen. Doordat hij er niet naar verlangt - en dus
op kunnen kauwcn als hun tanden <loorkomen. Hij koes­ ook niet nastreeft- zuivert hij ze en gebruikt hij ze genereus
tert geen schijnheilige gehechtheid aan bepaalde religieuze voor het algemeen we/.zijn.
vormen ... Vaak zei hij: 'Vtilg de regels rond zuiverheid en
vroomheid alleen op zolang dit absoluut noodzakelijk is. Vervolgens vroeg iemand de meester hoe een geestelijk
Mensen die geobsedeerd zijn door religie kunnen niet tot diepe zoeker praktisch gezien hoort re !even in de mondaine
inzichten komen. ' wereld.
Ramakrishna: Leef gewoon binnen de structuur van
lemand vroeg de meester hoe we met geld en onze inspan­ gezin, religie en de maatschappij waarin je lee.ft, zoals het
ningen om dit te verkrijgen moeten omgaan. moddervisje in de zachte madder op de bodem van een meer.
Ramakrishna: God aanbidden om er materieel gezien De vis vindt de madder niet vies, maar zit er ook niet in vast.
beter van te warden ofeen rechtszaak te winnen, is geen teken Hij kan wanneer hij maar wil door het ruime, kristalheldere
van ware beoefening. De ware beoefenaar staat gewoon open water zwemmen, zonder dat er ook maar iets van de madder
voor welke overvloedige gift dan ook die spontaan en op aan hem blijft kleven (. .)
.

mysterieuze wijze uit de Goddeiijke Werkelijkheid stroomt. Natuurlijk kun je gewoon thuis blijven wonen, omringd
Deze houding betekent niet dat hij niet hard werkt in een of door je familie, enje dagelijkse taken verrichten. Behoud wel
ander eerzaam beroep. Maar wanneer hij zich persoonlijk het gevoel van volledige vrijheid, helderheid en ruimte, van
inspant, ervaart de liejhebber van de Waarheid de miracu­ moment tot moment en onder alle omstandigheden. Wat
leuze stroom van Goddelijk Levensonderhoud en kan hij een­ maakt het uit dat de wereld vol doornstruiken staat? Trek
voudigweg niet !anger obsessiefproberen geld te verdienen of gewoonje sandalen aan en loop eroverheen. De sandalen zijn
te vergaren. Zo iemand kan wegens zijn gesteldheid niet de kennis dat God alleen bestaat [God schiep de wereld, laat
!anger onderdanig of slaafi zijn, of op slinkse wijze op zoek Hem ervoor zorgen].
gaan naar een of am/ere vorm van materiele of emotione/e
compensatie.

Vrcde en harmonie in het dagelijks !even Vrede en harmonic in het dagelijks !even 59
Hierop vroeg de bezoeker aan de meester: 'Zeer vereerde Jronteerd, weerlegd en ontmaskerd wordt ( ..). Zie wat de
heer, ik had de indruk dat her leven van een gezinshoofd juist kracht van maya werkelijk is: niet meer dan holle schijn, een
een obstakel is voor gccstelijke voortgang en dat volledige fafade die zich spontaan terugtrekt, ook al duikt het ego steeds
realisacie onmogelijk is in cen omgeving van wereldse geneug­ weer op in een van zijn andere verbazingwekkende vermom­
ten en verantwoordelijkhcden.' ming.
Ramakrishna: Je kunt alleen volledig ontwaken tot de Niemand kan radicale vrijheid cultiveren door deze alleen
Goddelik j e aanwezigheid wanneer je je volledig vrij voelt van maar voor zichzelfte wensen. Ook er wanhopig naar streven
alle beperkende, egocentrische drijfoeren; het maakt hierbij helpt niet!Je moet heel bedreven omgaan met ta! van mbtiele
niet uit of het gaat om familiezaken of religieuze doelstel­ neigingen die lichamelijk overgee'rfd zijn, door de maatschap­
lingen. lemand die zich volledig toelegt op bevrijding uit pij opgeiegd, ofdoor een eerdere ervaring in de denkgeest zijn
ik-gerichtheid, ervaart zijn pmoonlijk egofsme en verschil­ achtergelaten. Dit complexe we'tfiel van mentale en fysieke
lende vormen van collectiif egoi'sme als Jors uit de hand neigingen is moeilijk te ontrafelen.
gelopen bosbranden die de Levens van alle mensen in gevaar Luister naar het volgende verhaaL Er was eens eenyogi, die
brengen. ieifde in het bos. Hij kon zich heel goed concentreren, maar
Een onthecht mens ziet heftier dat de obsessieve gehecht­ bezat weinig wijsheid. Op een dag nodigde hij een machtige
heid aan echtgeno(o)t(e) en kinderen, waarmee iemand hen koning uit om zich samen met hem terug te trekken in de
probeert te bezitten en hun !evens probeert te controleren, te wiidernis, zodat deze zich kon bevrijden van de grote last van
vergelijken is met een diepe put waaruit je onmogelijk kunt het koningschap. De heerser, een wijze in woord en daad, zei:
ontsnappen ( . .) Degene wiem hart totaal gewijd is aan het 'Goede man, ik ben bang dat ik u zou teieurstellen. lk kan
radicale pad van totale bevrijding, volledige verzaking en heel goed zonder mijn paleis, bedienden en a/le verfijnde luxe
zelftuchtige inspanningen, weigert gewoonweg om binnen de en zou best bij jou in je hutje in het bos kunnen komen
conventionele kaders te !even, al is het maar even; geen wonen. Maar de subtiele neigingen in mij om een koninkrijk
familie, geen kLooster, geen zwervend bestaan, geen zelfdat te stichten en regeren, zouden nog altijd in mij doorwerken en
doet- helemaal niets behalve God [Uw wil geschiedc]. mensen en gebeurtenissen aantrekken om zichzelfin vervul­
De misleidende kracht die de zelftuchtige, vertrouwde ling te zien gaan. ]e vredige kluizenaarshut zou geleidelijk
omgeving zo gevaarlijk maakt, is slechts de imtinctieve drang aan een drukke ashram worden en uiteindelijk het mondaine
om te volharden in het beperkende zelf en het beperkende centrum van mijn nieuwe koninkrijk'.
bestaan. Dit wordt de atavistische neiging tot bezitten,
domineren, controleren en consumeren. Seksualiteit die niet
spiritueel gewijd en verheven is, wordt een voor de hand
liggend instrument van deze misleidende kracht, net als
rijkdom en een hoge positie. Maar deze misleidende kracht,
dit maya, lost vanzelfop naarmate ze beter herkend, gecon-

60 Vredc en harmonic in het dagelijks )even Vrede en harmonic in het dagelijks )even 6r
HOOFDSTUK 2

Ego: de 'ik' -doener

CJJe basis van rust en verstilling Laat defilosoofen dokter verkondigen


is de afwezigheid van bet gevoel wat ze willen en niet willen - schakels
van persoonlijk doenerschap, zijn ze, allebei, in een eindeloze ketting
de afwezigheid van persoonlijke gevoelens die niet kan slippen, breken ofuitrekken.
van hebzucht en schuld,
haat en boosheid. En die omgekeerde kom die we hemel noemen,
waaronder we opeengepakt rondkruipen, /even en sterven;
strek je armen niet naar HEM uit om hulp, want
ook HI] draait hulpeloos rond, net als jij en ik.

- Omar Khayyam, Rubaiyat

n het dagelijks leven spam de geest, het 'ik', zich in om te


I krijgen wat het wil hebben. Die 'ik' dat zich inspant is de
idencificatie met een specifiek lichaam/geest-organisme
met een bepaalde naam en een wil, het idee van persoonlijk
doenerschap. In werkelijkheid bestaat het slechts uit een ver­
zameling herinneringen en ervaringen en wat het zoekt is
enkel en alleen gebaseerd op deze verzameling. Op een
bepaald punt in het leven wil dir 'ik' zijn eigen handelen om
de een of andere reden ontvluchten en gaat het op zoek naar
vrede en harmonie. Zijn inspanningen kunnen bestaan uit
het navolgen van een bepaalde vorm van beoefening, yoga,
meditatie of iets anders. Maar wat deze inspanningen ook hebzucht, jaJoezie en verdriet. Dit is ware ZelfreaJisatie,
zijn, de tragische grap is dat dit 'ik', oftewel de geesr die oftewel verlossing.
zoekt naar vrede en harmonie, vergeet dat hij eigenlijk op
zoek was naar bevrijding van zichzelfl De basale structuur van het ego bestaat uir de identificarie
met een lichaam/geesr-organisme als de individuele entiteic,
Pas als de 'ik'-geese die ten diepsee beseft, zal hij zijn inspan­ die volledig los sraac van aJle andere entiteiten in de wereld
ningen sraken. Pas nu zal de geese bereid zijn om sril, hele­ van verschijnselen. Maar de essentie van het ego, die her zijn
maal sril re warden en ee stoppen met zoeken, niet geforceerd laterale eigenschap geeft, is het idee van persoonlijk doener­
door een of andere vorm van discipline. Pas nu kan hij schap. Her ego zelf begrijpt dit belangrijke onderscheid
ontvankelijk zijn voor het onbekende, war betekent dat hij niet. Het raakr in de war en wordt bang als hem in de
werkelijke vrede en harmonie kan ervaren. hoedanigheid van geestelijk zoeker wordt verreld dat Zelf­
realisatie pas mogelijk is aJs het ego wordr gedood. Vanzelf­
De methode zelf werkt afleidend, want een merhode heeft sprekend vraagt bet ego zich af wat voor soort Zelfrealisatie
een bepaaJde tijdsduur, en tijdsduur betekent automacisch de moeite waard is wanneer hij er niet meer is om ervan te
de afwezigheid van rust en stilte in het moment! Een genieren.
methode, her 'hoe', betekent tijdsduur, en cijdsduur wil
zeggen dat je de onmiddellijke urgentie van het 'moment' De ego-zoeker moet er dus van warden overtuigd dat de
van verscilling niet ziet. Een volledig stille geest - her plaats­ basale scructuur van het ego zelf, de identificatie als een
vinden ervan - is de versrilling die je niet kunt najagen met afgescheiden entiteit, niet vernietigd hoeft te warden, maar
een bepaalde methode en discipline. dat het hier gaat om her idee van persoonlijk doenerschap.
De ego-zoeker moet zichzelf, door zijn persoonlijke ervarin­
Her diepe inzicht in dit feirelijke gegeven is de enige gen ee onderzoeken, ervan overtuigen dae hij niet zal sterven
'methode'. En dit kan alleen maar in her moment ontstaan, als het idee van persoonlijk doenerschap verdwijnt, maar
dus zonder tijdsduur. De geese, her 'ik', kan die dus niet dat hij juist verder zal leven met een enorm gevoel van vrij­
bereiken. Hee kan alleen gebeuren als de 'ik' -geese, de heid en vrede.
'ik'-doener inzicht krijgt in bet basale feit dat hijzelf de
dader is. Het kan alleen gebeuren wanneer helemaal be­ Wanneer her idee van persoonlijk doenerschap uirdooft in
grepen worde dat er in wezen geen onderscheid is tussen de de volledige aanvaarding dat 'ik niet de doener kan zijn', is
denker en het denken, Cussen het doen en de doener. Als die het belangrijkste gevolg waarschijnlijk dat bet overweldi­
fundament is gelegd en her duidelijk is dat iedere handeling gende gevoel van verantwoordelijkheid vanwege dit per­
slechts iets is war zich afspeelt, dat zal met her verdwijnen soonlijk doenerschap verdwijnt. Her onmiddellijke resultaat
van de 'ik'-docner ook de gehele psychologische structuur is dat bet idee 'die moet ik nu meteen aanpakken' ook ver­
van de wil verdwijnen en hen je vrij van angst, inspanningen, dwijnt. Her ongeduld omdat je zo nodig 'iets moet doen'

Vrede en harmonic in het dagelijks !even Ego: de 'ik'-doener


verdwijnt en 'iets dat zich voltrekt' komt ervoor in de plaats. moet vandaag vroeger naar kantoor. Ik kan er niets aan doen
Dit is alcijd nieuw, fris en interessant en je geniet ervan met als mijn vrouw boos wordc omdat ik al voor her ontbijt weg
het besef dat her onderdeel is van de gehele verscheidenheid moet. Ik moet mijn baas vertellen wat ik hem eigenlijk al
van Gods schitterende en voortdurende manifestatie. Je eerder had moeten zeggen, namelijk dat we een grate
wordt een met wat zich voltrekt wanneer het idee van per­ opdracht kwijt zijn.' We zouden er heel veel voor over
soonlijk doenerschap met wortel en al is uicgeroeid. hebben om deze cirkel te doorbreken!

Hee idee van persoonlijk doenerschap leidt onvermijdelijk Op her moment van wakker worden verschijnt niet het ego,
tot spanningen: ik doe die en zodra ik hiermee klaar ben de 'ik'-doener, maar hec onpersoonlijk Zijns-gewaarzijn:
moet ik niet vergeten om dat ce doen, als er iets tussenkomt IK BEN. Doorgaans neemc de ego-doener her meteen
bestaat de kans dat ik het vergeet ... Dit soort spanning doet over van het onpersoonlijk Zifns-gewaarzijn en wordt de
zich niet alleen voor bij heel belangrijke zaken, maar ook vicieuze cirkel niet doorbroken. Misschien is het heel een­
bij alledaagse klusjes. Ik weet nog dat ik op bezoek ging bij voudig mogelijk om het onpersoonlijk Zijns-gewaarzijn,
mijn dochter in Bangalore. Ik zag dat een bediende de dat opkomt als we wakker worden, te verlengen. Laat het
nederigste klussen deed terwijl ze de hele tijd tegen zichzelf moment een aantal momenten voortduren. Laat het-naar­
aan her mompelen was. Ik vertelde dit aan mijn dochter. Ze buiten-kijken vanzelf gebeuren. Kijk gewoon, zonder
moest lachen en zei: 'Ze benoemt het werk dat ze aan het mencaal te reageren op wac wordt gezien. Ga gedachten die
doen is: "Ik doe nu dit en zodra ik klaar ben moet ik dae nog opkomen niet onderdrukken, maar word je passief gewaar
doen en daarna ga ik dat klusje doen".' (oftewel: ik moee de van de respons van het lichaam/geesr-organisme op war
keeen van handelingen niec vergeten ... ) Hee is waarschijn­ buiten wordt gezien. Sea vervolgens toe dat de geese zich
lijk overbodig om hier te zeggen, maar toch: zonder span­ onderdompelt in her onpersoonlijk Zijns-gewaarzijn -
ningen schep je grotere efficiency. IK BEN. Als her ego het censlotte weer overneemt, doet het
die hopelijk zonder de gewoonlijke hecciek en kun je de
In her dagelijks beseaan zijn er momenten waarop hee ego, ovcrname van het ego observeren. Neem gewoonwaar
de 'ik'-doener niet aanwezig is. We zijn ons niet bewust van dac dit gebeurt. Je zult pas weten war dit is wanneer je her
her basale feit dat onze geese, behalve tijdens de korte experiment doet!
periode van diepe slaap, nooit tot rust komr. Vanaf het
moment dat we wakker worden tot we gaan slapen, is de De oorzaak van de problemen die dac waar we her meest
geese bijna voortdurend actief. En zelfs als we slapen stopt naar verlangen in her !even in de weg staat, is her 'ik',
de activieeit van de geest niet, want clan dromen we. De de 'denkgeest', die altijd bezig is met ervaringen uit her
problemen van de dag vercalen zich naar dromen terwijl we verleden en de vervulling van verlangens in de toekomst. De
slapen. Als we wakker worden, al voor het moment van 'denkgeest' is iets anders dan de 'werkgeest'. De laatste
ontwaken, zijn de mentale activiteiten alweer begonnen: 'Ik houdt zich alleen bezig met het werk dat voorhanden is,

66 Vrede en harmonic in hec dagelijks !even Ego: de 'ik' -doener


ongeacht de mogelijke resultaten en consequenties. De dat ook de wijze een ego heefc, maar dat het ego van de wijze
denkgeest is hec 'ik', de denker, de doener, degene die ervaart, onschuldig is 'als de as van een verbrand stuk touw.'
en de oorzaak van de verstoringen die rust en vrede in de weg
staan. Een geest - de denkgeest - die stil is, lijkt de oplossing Als het Ultieme lnzicht zicb heefc getoond, heefc de trotse
voor bet probleem. Maar die kan nooit bet antwoord zijn, weerstand van de ijdele wil plaats gemaakt voor de zachtere,
want een geese die door 'mij' met kracbcsinspanningen, meegaande, gewilliger acceptatie van niet-doenerschap. De
discipline en dwang stil wordt 'gemaakt', kan nooic een rusteloze benauwdbeid van de weerstand heeft plaats
'scille' geese zijn. Dar is een geest in gevangenschap. gemaakt voor de tranen van vrede en vreugde van de accep­
tatie van niet-doenerschap. Dit is de ware nederigheid van
Een wellusrig man die zijn lusten koescert maar ze al enige de wijze.
rijd in bedwang boudt en zijn geese tot stilte maant, zal Het is belangrijk dat we blijven beseffen wat Ramana
nooit de vrede ervaren die je alleen maar kan overkomen. Maharshi over concepten zei: een concept kun je gebruiken
Pas als de volledige aandacht zicb alert maar passief richt op als een doom waarmee je een doom in je voet verwijdert.
de lust, ambitie, of wat dan ook, zonder enig besef van Zodra dat is gelukt, gooi je beide doornen weg. Je moet niet
persoonlijk doenerschap, kan de geese stilvallen en krijgen tot her bittere einde vasthouden aan een concept door alle
rust en vrede een kans. aspecten ervan te blijven vergelijken en analyseren.

De vrede die we allemaal wel eens spontaan bebben leren Angst is waarschijnlijk bet overheersende gevoel in ons leven.
kennen, wordt versroord door de voortdurende neiging om Niet de angst voor iemand of iets, maar angst op zich. Angst
iets te doen, aan jezelf re werken, of een of ander nobel doel voor het onbekende als een soort onderliggende spanning.
na te streven. Het diepe gewaarzijn dat dit ambitieuze, com­ Die komt doordat we van jongs af aan hebben geleerd dat
petitieve handelen zelf de oorzaak van de verstoring is, is het we onszelf moeten beschermen. Deze onderliggende angst
enige wat nodig is om de vrede die de grondslag van ons voor her onbekende ligt ten grondslag aan al onze verde­
wezen vormt te bewaren. Je hoeft niet naar vrede te streven. digingsmechanismen, zowel de lichamelijke als geestelijke.

De kern van de boosaardigheid van her ego is dus niet de De vraag is daarom: kunnen we ons bevrijden van deze
identificacie met een bepaald lichaam/geest-organisme (en angst? Deze vraag berust op een totale misvatting, namelijk
zijn naam) als een afgescheiden entiteit, maar het idee van dat wij, de denkgeest die op her horizontale vlak van de tijd
presterend doenerschap van de afgescheiden entiteit. Dit werkzaam is, iecs kunnen doen om deze angst te laten ver­
onderscheid, dac noodzakelijk is wil je het begrip 'ego' dwijnen! Hoe kan een geest die zo sterk geconditioneerd is
kunnen begrijpen, werd helder uitgelegd door Ramana ook maar iets bedenken dat deze angst kan laten verdwijnen?
Maharshi, de wijze van Arunachala. Hij maakte duidelijk De denkgeest, die is gebaseerd op her idee van persoonlijk

68 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Ego: de 'ik'-doencr


doenerschap en een persoonlijke wil, is zelf juist bet hele En dit kunnen we alleen als we begrijpen dat het hele
proces van angst. mechanisme van het bewuste denken aan de basis ligt van
de angst waar we vanaf willen. De basis van de angst is de
Het enige ancwoord op dit probleem is dat we stoppen met toekomst en de toekomst bestaat alleen in onze geest. En de
zoeken naar een ancwoord, maar ons volledig bewust worden geest kan niet anders clan zijn eigen behoeften en verlangens
van bet probleem zelf: de angst die is gebaseerd op een toe­ op de coekomst projecteren: zijn eigen angsten. Als de geest
komst die er nu nog belemaal niet is. Deze psychologiscbe in scaac is om in het nu, het buidige moment, te blijven, dan
angst houdt zich helemaal niet bezig met het nemen van wordt angst niet op de nu nog niet bestaande coekomst
eenvoudige voorzorgsmaatregelen om mogelijke onvoorzie­ geprojecteerd. Wie her proces van dit borizontale denken
ne omstandigheden mee tegemoet te treden. Als de geest ten begrijpt,ervaart stilte en vrede en afWezigheid van angst.
diepste stil - volledig stil en leeg - blijft, niet zoekt naar de
oplossing voor een probleem dat hij zelf heeft geschapen en Angst rijst op nacuurlijke wijze op als gedachce in het
de verschillende angsten die opkomen passief waarneemt moment, doorgaans gevolgd door een onmiddellijke hande­
zonder er iets mee te doen, clan ligt in die passiviteit, in die ling gebaseerd op een aangeboren instinct tot zelfbehoud.
diepe stilte, de mogelijkheid tot spontaan handelen als en Dit heeft niets te maken met tijd. Een gedachte is in het
wanneer dat nodig is. moment, denken vindc plaats in de horizontale tijd. Denken
fragmenteert ons !even. Een van de belangrijkste factoren
In deze passieve stilte ligt een goede mogelijkheid voor een die verancwoordelijk is voor deze fragmencatie in ons leven,
onbewuste transformatie, een fundamentele verandering in is angst gebaseerd op horizontaal denken en niec de angst
perceptie waarbij de denkbeeldige toekomst opzij wordt die in het moment opkomt. Angst gebaseerd op horizontaal
gezet. Her is belangrijk te beseffen dat de conditionering denken zorgt ervoor dat je 'bang bent': 'Ik hen bang.' Deze
van de geest de basale oorzaak van angst is. Deze conditione­ angst bestaat al zolang we ons kunnen heugen; de mens
ring diem te worden getransformeerd door een nieuwe con­ heefc het probleem nooit kunnen oplossen en zal dit ook
ditionering die niet is gebaseerd op bewusce, persoonlijke nooic kunnen. Die komt doordat de angst van 'ik ben bang'
inspanningen. Hee lezen van deze woorden kan de nieuwe is gebaseerd op tijd en de oplossing kan nooit in de tijd
conditionering zijn die nodig is voor de vereiste transforma­ warden gevonden. Alleen inzicht in het probleem kan her
tie. De bewuste geese kan zichzelf niet bevrijden van de angst probleem oplossen.
die het zelf heeft gecreeerd. Een basisvoorwaarde is dat de
geest stil wordc, zodat hij de angst zelf diep gewaar kan We lijken alcijd bang te zijn: bang dat we onze baan kwijt­
warden, zonder dat hij bewust probeert er iecs aan te doen. raken, bang dat we ziek worden, bang voor de mening van
anderen, bang voor onze baas, bang voor her danker. Van
De conclusie die we kunnen crekken is dus heel eenvoudig: bet woord 'angst' alleen al worden we bang. Dus: denken
we moeten in het nu, in het buidige moment kunnen !even. veroorzaakt angst. Een levensverzekering aanschaffen is een

Vrede en harmonic in her dagelijks !even Ego: de 'ik'-doener


handeling in het moment die vooruitloopt op angst voor de daarom disciplineren we onszelf En toch verlangt de gedis­
consequenties van je overlijden. Alleen volledig accepteren �
ciplineerde gees t regelijker�ijd naar ru�t, vrede en arr:ionie.
··
dat de toekomst niet afhankelijk is van je vrije wil - wat je Dir is onmogehJk. De basis van rust is de afwez1ghe1d van
ook van plan mag zijn - maar van de wil van God, kan her idee van persoonlijk doenerschap, de afwezigheid van
ervoor zorgen dat het horizontale denken met zijn ingebak­ persoonlijke hebzuchr, schuldgevoelens, haat e� �
�ad­
ken angst stopt. sprekerij. Rust is geen vis die je met her �et :an d1sc1�lme,
verlangen en wedijveren kunt vangen. W1e w1l rusten m her
De woorden 'pijn' en 'angst' veroorzaken krachtige reacties onbekende diem zich re bevrijden van de denkgeest. Dit
in her lichaam/geest -organisme, omdat we ten aanzien van moeten we goed leren begrijpen terwijl we ons dagelijks
deze woorden sterk geconditioneerd zijn. Hetzelfde geldt !even leiden. We zullen dus diepgaand moeten begrijpen dat
voor het woord 'lijden'. Her komt erop neer dat er pijn, wij denken dat we ons leven !even, terwijl her in werkelijk­
lijden of angst opkomt in her lichaam-geest organisme. Als heid zo is dat ons !even gewoon plaatsvindt. Alleen in de
je in sraac bent om in stilte en objectief te kijken naar het vrijheid van doenerschap (zowel war betreft doen als niet­
geheel dat in je opkomt, alsofhet in een ander lichaam-geest doen) kunnen rust, vrede en harmonie ontstaan.
organisme gebeurc, zou het resultaat heel anders zijn.
Gedachten, of nog preciezer 'denken in de horizoncale tijd Wanneer er stilte en rust heersen, kan er eenvoudigweg
over iets wat zich in het huidige moment afspeelc', voor­ geen kenner, iemand die deze stilte ervaart, aanwezig zijn.
komt dat we die doen. Die denken zorgt voor identificacie Zodra er sprake is van een 'ervaarder' die stilte wil ervaren,
met de pijn, de angst of het lijden. Lijden op zich verandert kan er geen echte stilte zijn. Wanneer er een ervaarder is die
in zelfmedelijden: ik lijd en ik wil niet lijden. Als je deze zegt: 'Nu heb ik de scilte ervaren waar ik zo lang naar heb
identificatie kunt voorkomen en volkomen stil en objectief verlangd, her is me gelukt', is er geen sprake van stilte. Dir
in het moment kum kijken naar Wat-ls, ontstaat er een vol­ kan alleen maar een true van de geest zijn, een soort zelf­
komen ander beeld. Het gaat hier nu niec over al dan niet hypnose. Her is belangrijk re beseffen dat stilte er alleen in
hevige fysieke pijn, behalve dat de pijn en zelfs her uic­ her moment kan zijn, daarom kan er niet iemand zijn die
schreeuwen van de pijn beide waargenomen worden alsof ervaart, een doener die de stilte op dat moment wilde
dit uitschreeuwen plaatsvindt in een ander lichaam-geest ervaren. Het moment van stilte en rust is onpersoonlijk;
organisme. De afwezigheid van persoonlijke becrokkenheid geen ervaring, maar iecs war zich voltrekt. Her komt erop
maakt het verschil. En die is nu door de persoonlijke erva­ neer dat je de stilte er laac zijn zonder een verlangen naar
ring getest en niet !anger slechts theorie. meer van heczelfde, zonder dat de hebberige geese hec over­
neemc. Je kunt in deze stilte ondergedompeld blijven zolang
Her verlangen naar succes ligt ten grondslag aan ons dage­ deze zich voordoec - dac wil zeggen totdat de ego-ervaarder
lijks leven en werken. Hee is gebaseerd op de angst te mis­ her overneemc.
lukken. We zijn bang dat we niet slagen in her leven en

Vredc en harmonic in hec dagelijks leven Ego: de 'ik' -doener 73


Het lijden in ons dagelijks leven is in wezen enkel en alleen in de geest. In die srilte van de geest voltrekken al onze dage­
het gevolg van het gemaakte onderscheid cussen de ervaring lijkse handelingen zich zonder de last van een ononder­
en de ervaarder; dat is het echte probleem. Als we pijn broken reeks reacties van her horizontale denken.
hebben wordt dit in wezen pas een probleem wanneer het
ego zich in een flits vereenzelvigt met die pijn, in paniek War betekenr 'leven' eigenlijk voor ons? Accepteren we
raakt en onmiddellijk op zoek gaat naar verlossing van die War-Is in her moment zonder na te denken over Wat-Is met
pijn. Wanneer er geen ego is dat zich met de pijn die ervaren betrekking tot her verleden en de toekomst? We zijn alleen
wordt idenrificeert, clan wordt de pijn slechts bewust waar­ maar bang voor de dood omdat we bang zijn voor her !even.
genomen en is er geen 'lijder' die de pijn ervaart. Er is pijn,
maar geen individuele lijder aan de pijn. Ik heh dit zelf Laten we zeggen dat we op dit moment genieren van een
ervaren na mijn blindedarmoperatie. Ik lag in bed te heerlijke maalrijd. Vallen we sainen met dit genieten in het
wachten cot de pijn waarvoor de chirurg me had gewaar­ moment? Of, en dat is waarschijnlijker, denken we aan
schuwd zou opkomen. Toen bedacht ik dat ik de pijn mis­ genieren, en clan met name aan momenten uit het verleden
schien gewoon bewust kon waarnemen in plaats van mereen waarop we hebben genoten en aan toekomstige genots­
pijnstillers aan de zuster te vragen. Dat heh ik toen gedaan. momenten?! We verminderen zo de intensiteit van het
Ik nam waar hoe de pijn geleidelijk aan opkwam en op een genieten in het moment, doordat we denken in de horizon­
bepaalde plek bleef hangene. Toen kwam er een andere tale tijd - een totale verspilling van genor.
gedachte in me op: als ik met deze pijn was geboren, had ik
hem als bij mijn lichaam horend geaccepteerd! Hierdoor Leven betekent voor velen van ons niet veel meer dan de
kon ik de pijn de hele dag verdragen. Maar voor mijn nacht­ dodelijk saaie, dagelijkse werkroutine en de altijd aanwezige
rust stand de zusrer er 's avonds op dat ik een injectie tegen existentiele bestaansangst: wanhoop, scrijd, bezorgdheid,
de pijn kreeg. eenzaamheid en depressiviteit, schuldgevoelens, hebzucht
en haat. Die noemen we leven en we zijn bang her re ver­
Waarom worstelen we in ons dagelijks leven toch zo met liezen door de dood! Maar is de dood we! iets anders dan
Wat-ls? Misschien woon je niet in een mooi en prettig huis een terugkeer naar wat we waren voor we werden geboren?
en doe je er alles aan om je siruatie te verbeteren, waardoor
je je gefrustreerd en ongelukkig voelt. Het enige antwoord Je zou kunnen zeggen dat ons dagelijks !even bestaat uit een
is dat je accepteerr Wat-Is, terwijl je doet wat je vindt dat je aaneenschakeling van conflicten en gedoe, voortdurende
moet doen om je situatie te verbeteren. Als je dit accepteert, onrust en bezorgdheid over onze relaties, persoonlijk of op
wat iets anders is dan je noodgedwongen overgeven, weet het werk, over zekerheden, !even in het algemeen en uitein­
je oak dat je alles hebt gedaan wat je had kunnen doen. delijk over de dood. De meeste van onze handelingen lijken
Deze acceptatie, en dus niec geforceerd opgeven, is het voort te komen uit gedachten over onszelf, gebaseerd op een
gevolg van - of leidt tot - een zekere verstilling van en stilte patroon van ik-gericht denken. De ervaring leert dac dit

74 Vrede en harmonie in hcc dagelijks !even Ego: de 'ik'-doener 75


soort handelingen, gebaseerd op een reeks reacties van her God is - en God is de Bron waaruir de hele schepping voort­
ego, allerlei soorten verwarring en conflicten veroorzaken. komt.

In ons streven naar rust vluchten we op allerlei verschillen­ Nog specifieker: wat gebeurr er met een gewoon mens? Een
de manieren voor het conflict, via religieuze rituelen, vrij­ 'goede spreker' heeft sociaal gezien een groat voordeel en
willigerswerk of drugs, in plaats van dat we proberen om ook voor je carriere is dit een pre. Hoe welsprekender je
met een rustige geest inzicht te krijgen in het probleem. We bent rijdens bijeenkomsten, privegesprekken of publieke
zullen moeten beseffen dat iedere vluchtweg leidt tot afge­ manifestaties, hoe hoger je aangeslagen wordt. Het nadeel is
scheidenheid en meer weerstand. We kunnen het probleem natuurlijk wel dat iemand die goed uit zijn woorden kan
alleen oplossen als we het in zijn geheel bekijken, objectief komen altijd tot een mening gedwongen wordt. Als het gaat
en vanuit stilte, en her accepteren zonder op de vlucht te am de uitbuiting van vrouwen, moet je een standpunt
slaan. Acceptatie zal er pas zijn als we objectief naar het innemen en ben je voor of tegen het feminisme. Her pro­
probleem kijken zonder er voor weg te vluchten. Deze bleem is dat situaties waarin je voor-of-tegen moet zijn,
acceptatie is niet geforceerd of opgelegd. Alleen deze spon­ ervoor zorgen dat je het grotere geheel uit het oog verliest.
tane acceptatie brengt rust, het soort rust die je enigszins
kunt vergelijken met de dood. Zelfmoord is een vlucht, Ook in het dagelijks leven raken we soms gefascineerd door
deze acceptatie is een bevrijding, de acceptatie van War-Is in de wereld waarin we leven. Die wordt wel een spel genoemd,
het moment. een goddelijk lila, een droom. Maar de echte vraag lijkt: is
er iemand die het geheel bestuurt? Ieder antwoord hierop is
De echte vraag is: kunnen we in ons dagelijks leven functio­ een concept en bij een concept kan het twee kanten op: her
neren zonder dat we vastzitten in her patroon van aaneen­ wordt geaccepteerd of niet. 'God' is een concept, net als her
geschakelde reacties? Kunnen we ons vrij verhouden rot ons alternatief 'Uiteindelijke Werkelijkheid' of wat dan ook.
zogenaamde handelen? We weten dat dit mogelijk is, omdat Wat is de ware aard van de Bron, de Uiteindelijke Werke­
we een aantal mensen kennen, slechts een handjevol, dat zo lijkheid of Oorspronkelijke Energie? In de Katha Upanishad
leeft. Ze leven hun leven, doen wat ze moeten doen in het staat: 'De Uiteindelijke Werkelijkheid kan niet gekend
moment, genieten van of lijden aan dat wat zich in het worden met woorden of met de ogen. Alleen degene die
moment voordoet en blijven gegrondvest in een bepaald zegt "Het Is" kan Het kennen.'
soort vrede en harmonie. Ze voelen zich op hun gemak bij
zichzelf en bij anderen. Wat heeft een wijze wat een gewoon ledere discussie over de Uiteindelijke Werkelijkheid is uit­
mens niet lijkt te hebben? Het antwoord is heel eenvoudig: eindelijk zinloos, omdat een discussie uit woorden bestaac en
de wijze is er volledigvan overtuigd dat alle handelingen zich alle discussies slechts tot een conclusie leiden: het belang
voltrekken en dat deze niet her 'werk' zijn van een individu­ van scilte! Dit was zonder meer de reden waarom de Boeddha
ele entiteit. Dar er niets kan gebeuren dat niet de wil van weigerde te antwoorden op vragen over het al dan niet

Vrede en harmonic in het dagelijks leven Ego: de 'ik'-doencr 77


bestaan van God. Dan vroeg hij de vraagsteller om enkele leren kennen. De land.kaart is niet het gebied zel( Woorden
kunnen alleen her bekende omschrijven en de Uiteindelijke
jaren in stilte bij hem te zitten en clan de vraag nog een keer
re stellen. De oprechte zoekers die dit deden, merkten dat al Werkelijkheid gaat aan woorden en gedachten vooraf.

hun vragen verdwenen als er volledige stilte in hen heerste.


Dit komt doordat dat-wat-we-zijn er altijd al was, vooraf­ Het is heel ongelukkig dat het dagelijks leven van de heden­

gaand aan iedere, al dan niet uicgesproken, gedachte. Stilte daagse mens voornarnelijk gebaseerd is op de psychologische

is wat we zijn, de Uiceindelijke Werkelijkheid. structuur van de maatschappij: verlangen, concurreren,


faalangst, jaloezie, hebzucht, frustratie, schuldgevoelens,

De wijze Ashtavakra legde aan zijn leerling de koning haat en kwaadsprekerij. En toch verlangt de mens naar en

Janaka uit dat we pas volkomen vrij zijn als we de dualiteit hoopt hij op vrede en rust in zijn leven. Hij denkt dat hij die

overstijgen en boven alle twijfels en vragen verheven zijn. vrede zal vinden als hij gedisdplineerd leeft, mediteert en

De wijze vroeg: goede daden verricht. Als hij na verloop van tijd merkt dat
de vrede waarnaar hij zo verlangt uitblijft, raakt hij gefrus­

'Waar bevindt zich de wereld en waar de zoeker naar treerd.


bevrijding? Waar bevindt zich de contemplatieve mens en
waar de mens met inzicht? Waar bevindt zich de gebonden
De oorzaak van deze frustratie is duidelijk: hij gaat er ten

ziel en waar de bevrijde ziel? Waar vind ik, die van nature
onrechte van uit dat hij rust kan verkrijgen door ik-gericht

niet-cwee is, deze? Waar bevinden schepping en vernieti­


handelen: onbaatzuchtigheid, deugdzaamheid en edel­

ging zich? Waar vind ik, die verblijft in zijn enkelvoudige


moedigheid. Rust en stilte zijn echrer geen beloning voor

natuur, de zoeker en succes? Waar zijn de kenner, de


persoonlijke goede <laden en zelfdiscipline. Misschien 'medi­

middelen om kennis te verkrijgen, her object van kennis of teer' je, maar de 'Werkelijke Staat', het 'onbekende', de stilte
de kennis zelf die gezocht wordt? Waar bevinden alles en en verstilling, zul je zo niet leren kennen. Meditatie is geen

niers zich voor iemand die altijd zuiver is?'


gedisciplineerde, gestuurde handeling. Meditatie is de activi­
teit van de srille, lege geese waarin geen spoor van denken is.

Zelfs in ons dagelijks leven merken we dat de stilte een heel


nuttig instrument kan zijn waarmee we onze geest kunnen Van zazen, ofwel 'zitten' in meditatie, wordt gezegd dat het
scherpen, dat ons in afzondering kan leren reflecreren en onmisbaar is wanneer je satori - de zen-benaming voor de

kan helpen om her grotere geheel te overzien. En regelmatig ervaring van verlichting - wilt bereiken. De bedoeling is dat

is bewezen dat stilte door haar welsprekendheid een diepere je 'geconcentreerd mediteert' op een koan, concept of

uitwerking heeft dan woorden. Van een gerespecteerd woord. Maar deze meditatiemethode lijkt niet voor ieder­

generaal wordt gezegd dat 'hij in tien talen zijn mond kon een geschikr. Lang stilzitten in de lotushouding lukt nier zo

houden'. Het punt is dat woorden nooit uitdrukking heel veel mensen.

kunnen geven aan dat wat we alleen in de stilte kunnen

Ego: de 'ik'-doencr 79
Vrcde en harmonic in het dagelijks !even
Meditatie wordt vaak gelijkgesteld aan 'concentratie' op een allerlei diepzinnige opmerkingen. Alleen Mahakasyapa 'zag'
woord of beeld. Dit is een misverstand. Concentratie de bloem echt. Hij glimlachte en zei niets. Mahakasyapa zag
betekent dat je alles buitensluit en verwetpt. Het is een de bloem niet als 'een bloem', maar plakte er geen label op.
ik-gerichte handeling. In werkelijkheid is meditatie volle­ Het zien was volledig, intens en niet vertekend door voor­
dige helderheid. Deze kan er pas zijn als de geest volkomen gekauwde conditionering. Het oog dat ziet is het Ik Ben,
stil is - dus niet bij ik-gerichte concentratie. Helderheid kan het onpersoonlijk Gewaarzijn dat Zichzelf ervaart in alles
et pas zijn als je je niet op iets concentreert. Niet wanneer je wat het ziet. Het is Zichzelf-gewaar als 'een integraal onder­
alles buitensluit, maar als je stil en aandachtig gewaar bent deel van het grote continuum van alles wat in het moment
van iedere gedachte, iedere beweging zonder dat je probeert aanwezig is. Ieder ding, ieder voorwerp staac op zichzelf en
iets te verbeteren. Meditatie betekent helderheid: aandacht tegelijkertijd niet op zichzelf. In die zien lose nieuwsgierig-
voor iedere gedachte, ieder woord, ieder gevoel, ieder ver­ heid op in verwondering.
·

langen, zonder dat je probeert iets te verbeteren volgens een


aangeleerd patroon. Meditatie is nu eenmaal geen handeling die je kunt oefenen,
scuren of controleren. Uit het helder gewaarzijn van iedere
De bedoeling van meditatie lijkt dat je jezelf bevrijdt van de gedachte en ieder gevoel - zonder ook maar iets te verande­
mechanische, aangeleerde, hebzuchtige automatismen van ren, zonder te oordelen of af te wijzen en door alleen waar te
onze samenleving. Hierdoor wordt ons zenuwstelsel over­ nemen en mee te bewegen - komt de stilte voort, de rust,
prikkeld; Wei Wu Wei noemt dit 'een overbelaste telefoon­ vibrerend maar niet geveinsd of gecontroleerd. Deze stilte
centrale'. Een mogelijke oefenmethode heet 'gerichte en rust zijn niet de zelfhypnose van wat we doorgaans onder
mindfulness'. Hierbij focus je je aandacht tot het moment meditatie verstaan (of misverstaan!). Meditacie gebaseerd op
dat het inzicht doorbreekt. Maar je kunt ook een methode discipline en controle over het lichaam is geen meditatie.
gebruiken waarbij de geest volledig open en vrij blijft, alleen Het lichaam heeft zijn eigen intelligentie die de vrijheid
maar waarneemt zonder te vergelijken en te oordelen, en moet krijgen, de denkgeest en de persoonlijke doener
zich nergens mee bemoeit, wat er ook in de geest opkomt. moeten zich er niet mee bemoeien.

Hui-Neng was een zen-patriarch uit de zevende eeuw. Hij Meditatie wil zeggen dat je je ware natuur doorziet, dat je
wees erop dat de echte relatie tussen het zelf en de ander ervaart hoe deze Namur zich in en buiten jezelf manifes­
'ingebakken zit in onze geest', het hoort bij de geestelijke teert. Dit is iets volkomen anders dan zelfanalyse. Het is de
bagage van de mens: 'Inzicht in de waarheid verkrijg je door sprong uit de afgescheidenheid van her 'ik' in de volledig­
de geest (hsin, hart), niet door in stilte te mediteren.' Er is heid van het Zijn in het huidige moment, de Absolute
een verhaal over de Boeddha die een bloem omhoog houdt Aanwezigheid. Dit is niet gebonden aan de een of andere
en zijn leerlingen om commentaar vraagt, om iets 'zinnigs' vorm van beoefening. Het kan ook gebeuren terwijl je een
te zeggen. De leerlingen proberen elkaar te overtreffen met

80 Vrede en harmonie in het dagelijks leven Ego: de 'ik'-doener 81


drukke straat oversteekt of op een perron staat en de geest uw liefde voor God het hele huis. Iedereen is opgewekt.
zich in de juiste, ontvankelijke staat bevindt. Vanmorgen moest ik zelfs huilen tijdens het bidden en
mediteren omdat ik aan uw bezoek moest denken."
Als je de geestelijke woorden van een leraar bewondert, hen De meester glirnlacht opgetogen als een kind. Hij kijkt
je geneigd te vergeten dat een ware leraar er ten diepste van zijn vriend een moment indringend aan en loopt dan de
overtuigd is dat hij niet degene is die praat, maar dat het oncvangsthal in, verrukt van vrcugde starnelt hij: "Echt
spreken door hem heen plaatsvindt. Doordat een toehoorder waar? Tranen van lie/de? Prachtig!"
dit principe vergeet, kan hij kwaad of ongeduldig warden Enkele vooraanstaande imellcctuelen van Calcutta zijn
als hij zich beledigd voelt door iets wac wordt gezegd. vandaag ook uitgenodigd om de Paramaharnsa te ontmoe­
Dit werd een aantal keren heel duidelijk toen mensen luis­ tcn. Voor de meesten van hen is hij een relick uit Indiaas
terden naar de woorden die in de Bengaalse geestelijk leraar vcrlcden. Een aantal gascen bes�houwcAdhar als een excen­
Paramahamsa Ramakrishna opkwamen: triekeling omdac hij zulke nauwe banden aanhoudt met dit
soort primicieve vormen van kcnnis en de Briese cu!tuur
'Vandaag bezoekt de Grote Zwaan het huis van zijn gelicf­ met zijn onderwijssysteem niet vollcdig omarmt, zoals zij -
de vricndAdhar, een warm en gastvrij huis dat Ramakrishna vcrstandig als ze zijn - allemaal we! hebben gedaan.Andere
"de bestc woonkamer van Calcutta'' noemt.Adhar bezoekt hoogontwikkelde bezoekers zijn ruimdenkend genoeg om
Paramahamsa vaak in de Tempeltuin nadat hij een ver­ onbevangen naar de meester te kunnen luistcren en de
moeiende werkdag vol juridische en administracieve zaken auchenciciteic van zijn leer te coetsen aan hun mix van
achter de rug heeft. De liefdevolle wijze laat altijd een mat oosterse gevoeligheid en westcrsc voorkeuren.
op de vloer van zijn kamer leggen, zodac Adhar vredig aan Ramakrishna loopt tussen dcze indruk:wekkende
de hcilige voeten van zijn leraar kan slapcn. Zo mist hij dames en heren door zonder OOk maar een blik Op Ze te
wat er wordt gezegd, maar oncvangt hij wel de krachtige wcrpen. Hij gaac staan bij een klein groepje cxtatische lief­
instroom van de Goddelijke Aanwezigheid. hcbbers dat zich aan de ene kant van de mooic eetzaal
De welgcmanierde, goedgekledc Adhar verwelkomt nu bevindt, die helemaal vol scaat met bloemen en allerlei
op zijn beurt de extatische, slonzige God-mens met grotc hecrlijke hapjcs en drankjes.We maken grappen en lachen,
devotie en emhousiasme. Openlijk adoreert hij deze precies zoals we doen wanneer we in de tempeltuin bij
perfccte eenheid van hcc goddelijke en menselijke voor de elkaar zitten.
kritischc blik van andere arnbtenaren, rechters en collega's In een poging de groeperingen sarnen cc brengen,
die hij bij hem thuis had uitgenodigd voor deze feescelijke introduceerc Adhar de meest vooraanstaande gast aan
gelegenheid. Ramakrishna. "Eerwaarde heer, mag ik u Bankim Chandra
Adhar: "Eerwaarde heer, het is lang geleden dat u ons Chatterji voorsccllen. Hij is een grooc geleerde en schrijver
huis met een bezoek vereerde en het stof van uw heilige van boeken waarin hij de oude geschriftcn op nieuwe
voetcn hier achterliet (... ) Maar nu doordringt de geur van

82 Vrede en harmonic in het dagelijks !even


Ego: de 'ik' -doener
manieren interpreteert. Hij is een grooe voorstander van Zijn-Bewustzijn-Gelukzaligheid te komen -van een bepaalde
sociale hervormingen." afitand gezien lijkt deze op de donkerblauwe Krishna (. . .)
Mee dezelfde verrukte glimlach waarmee hij ook Adhar We zullen ons deze directe kennis van de ware aard van God
begroette, draait de gelukzalige wijze zich om en begroec eigen moeten maken. Dan ervaren we de Goddelijke Werke­
deze grote lieeraire figuur van zijn tijd. Hij buigt respecrvol lijkheid niet !anger als op drie plekken kromgebogen, donker­
en vraagt: "Waardoor bent u zo kromgegroeid, zo bankim blauw en klein van stuk. Maar wat een ongeloojlijke
geworden?" verworvenheid is deze directe kennis, waarde vriend. Deze
Een aantal conservatieve gasten zijn ontsceld door die intimiteit met de Hoogste Werkeiijkheid ontstaat niet fangs
vreemde woordspel met Bankims naam. Bankim Chandra normale, zintuiglijke weg, via kennis ofgeloofiovertuigingen.
zelf kan de droge humor en onconventionele houding Alleen de volledige concentratie van om bewuste wezen,
[als van een onschuldig kind} echter we! waarderen. Hij samadhi genoemd, kan ons a�n de kust van de oceaan
gaac bij de wijze op het Perzisch tapijt zitten en kaatst de brengen. En daar zijn woorden niet !anger van toepassing.
bal op ironisch humoristische wijze terug. "Geachte heer, Zolang 'ik-heid' en 'mijn-heid' blijven bestaan, ervaren
dac heeft u goed gezien. Ik ga gebukt onder alle schoppen we elkaar als namen en vormen en zullen we ons tot God op
van de laarzcn van onze Briese koloniale overheersers." overeenkomstige wijze verhouden door middel van Zijn God­
De nervosiceit in de kamer neemt af nu het crop lijkt dat delijke Namen en Goddelijke Vormen. Maar deze toestand
zich een heel incercssant gesprek aandienc. hoeven we niet te beschouwen als een deprimerende afgescheiden­
Ramakrishna: "Nee, nee, mijn beste. U moet zichzelfniet heid van God. De dynamische wereld van naam en vorm is
zo onderschatten. De verheven Heer Krishna was ook op drie geen schimmige, e/lendige, benauwende plek. Het is het schit­
plekken kromgegroeid, bij zijn knieen, middel en nek, krom­ terende lifa, het Goddelijk Spel. tot de rand toe gevuld met de
gebogen door de extatische lie/de voor zijn mooie echtgenote, verrukkelijke mogelijkheid om God te proeven, te dienen en je
de hartstochtelijke R.adha. Zo interpreteren de oude commen­ eindeloos te verwonderen over het ontzagwekkende Godde­
tatoren de traditionele iconen van Krishna, de incarnatie van lijke Mysterie.
Goddelijke Liefde. Weet u hoe ze zijn donkerblauwe h11ids­ Krishna, die de harten doer smelten, is in wezen Zuiver
kleur verk!aren? Vindt u het niet vreemd dat de Heer van het Bewustzijn. Zijn betoverende echtgenote Radha is de oor­
Universum als hij verschijnt slechts drie en een halve el groot spronkelijke kracht van Zuiver Bewustzijn, die de veelsoortige
is, afgemeten aan de grootte van zijn eigen, verfijnde, Godde­ were/den van naam en vorm weerspiegelt. W'at is de betekenis
lijke Hand? van de extatische eenheid die wordt afgebeeld op het traditio­
Net als de diepe wateren van de oceaan lijkt de Goddelij'ke neie icoon van R.adha en Krishna, samen damend en versmel­
Werkelijkheid van een afitand bekeken donkerblauw. Als je tend tot een golfbeweging van Goddelijke Vreugde? Dit:
dichterbij de oceaan komt en wat water in je handen neemt, Zuiver Bewustzijn en zijn eigen Oorspronkelijke Kracht zijn
zie je hoe glashelder en volkomen tramparant het is. Hetzelfde in werkelijkheid een en niet twee. je kunt het Absolute niet
gebeurt wanneer je het aandurft om dichterbij de oceaan van kennen zonder te dansen in de relativiteit. En je zult het spei

Vrede en harmonie in het dagelijks leven Ego: de 'ik' -doener


van de relativiteit nooit kunnen begrijpen als je niet bent
ondergedompefd in de stralende stilte van het Absolute. "

Er heerst een diepe stilte in de kamer, die deels Engels en


deels tradicioneel Indiaas is ingericht en gemeubileerd.
Onze instinctieve gehechtheid aan de dualiteit is voor een
moment totaal verdwenen. Bankim Chandra en zijn
bewonderaars, die zowel op Europese als lndiase wijze zijn
geschoold, voelen de diepe werking van de overgeleverde
tancrische leer die zojuist op overtuigende wijze door de
Paramahamsa uit de doeken is gedaan. Hee fundament
van hun samengestelde, moderne wereldbeeld wordt op
geweldloze manier becwisr.'

86 Vrede en harmonic in hec dagelijks !even


HOOFDSTUK 3

'Ik' en de 'ander':
de eerste oorzaak van problemen

.
et ]even - en dus ook ons eigen leven - lijkt om 'pro­
'De belangrijkste oorzaak
van bijna ieder probleem H blemen' te draaien. Allemaal verschillende soorten
problemen, persoonlijke en relationele, problemen die we
is dat de betrokken individuele entiteit
het Wat-Is in het moment kunnen voorzien en problemen die we niet kunnen voor­
zien. De oorspronkelijke, Griekse betekenis van het woord
niet kan accepteren,
'probleem' is 'wat je toegeworpen wordt'. Als iets je roege­
maar naar iets anders verlangt.
worpen wordt, of je dit nu verwacht of niet, kun je her 6f
vangen 6f ontwijken. Het gaat erom dat de beslissing en de
handeling spontaan en tegelijkertijd plaatsvinden.

We raken gestrest van problemen, maar ze brengen ook


nieuwe ervaringen en nieuwe conditioneringen waardoor
we onze bestaande conditioneringen herzien en met andere
ogen naar problemen kijken. Als we alert en open in her
moment aanwezig zijn, kunnen we zien dat problemen ons
mededogen met anderen vergroten, ons iets kunnen leren
en menselijker maken. In her dagelijks leven is er geen
grotere four denkbaar dan niec tevreden zijn met wie je
bent; een grotere ramp dan begerig zijn is ondenkbaar. Als
je tevreden bent met je eigen aard, clan heb je altijd genoeg,
de fictieve, denkbeeldige problemen lossen dan op in hun
eigen denkbeeldigheid.
Er zijn problemen die je als individu niet kunt oplossen. Dit helemaal geen probleem is en dat er dus ook niet naar een
zijn het soort problemen waar mensen die onder de armoede­ oplossing gezocht hoeft te worden.
grens !even mee te maken hebben. Een extreem voorbeeld
van dit soort problemen lees je vaak in de Indiase pers: een Hoe ga ik om met alles wac er in mijn leven gebeurt? Als er
vrouw zonder enige vorm van inkomen gooide eerst haar iecs gebeurc verwelkom ik her. Ik onderga de ervaring zolang
vier kinderen in een put en daarna zichzelf. Maar zulke pro­ ze duurt en laat haar los als ze voorbij is. Voorvallen die
blemen heeft de gemiddelde mens, iemand met een modaal eerder heel ernstig leken, blijken nu van weinig belang en
inkomen, doorgaans niet. Zijn problemen zijn eerder psy­ soms zelfs lachwekkend. Op een gegeven moment merkce ik
chologisch, geestelijk van aard. We zijn zo gedreven op zoek dat zelfs de oorlogsdreiging met een buurland me lachwek­
naar een oplossing dat we verzuimen het probleem zelf te kend voorkwam, cerwijl de rest van de wereld zijn adem
onderzoeken en in stilte te observeren. inhield. Niet dat ik 'ongevoelig''was geworden, maar wat er
ook zou gebeuren, kon alleen maar gebeuren als het Gods
Dit berekent dat ons zoeken naar een antwoord in feite wil was.
zoeken naar een uirvlucht voor ons probleem is, want
meestal blijkt de zogenaamde oplossing slechts een opper­ Voor de meeste mensen bestaat het dagelijks leven uit 'pro­
vlakkige remedie. We zullen naar de oorzaak van her pro­ blemen' en hoe ze ermee moeten omgaan. Omdat we accep­
bleem moeten zoeken. En die oorzaak zullen we pas teren dat het leven uit problemen bestaat, zijn we begaan
vinden wanneer we het probleem op een ongedwongen met mensen die lijden doordat ze met een of ander probleem
manier volledig tot ons laten doordringen. Passief maar te kampen hebben. Maar de enige mensen die echt in de
alert en spomaan gewaarzijn zal aantonen dat 'ikzelf' 'problemen' zitren, zijn de mensen die onder de armoede­
meestal de oorzaak ben van her probleem, waardoor het grens !even. Zij zijn lamgeslagen door hec onheilspellende
probleem oplost. Stel je probleem is: hoe pak ik iemand vooruitzicht dat ze de hongerdood zullen srerven. Ieder
die mij heeft beledigd terug? Wil je de ware oorzaak van ander 'probleem' is geen echt probleem, maar een 'conflict'
het probleem zien, dan zul je er in stilte naar moeten dat is gebaseerd op het niet accepteren van Wat-is. Niet
kijken. Heb je de ware oorzaak eenmaal gezien, dan ver­ accepteren van Wat-is, is het resultaat van een denkbeeld
dwijm de woede die samen met het onderdrukte pro­ over hoe het zou moeten zijn!
bleem opkwam en maakt plaats voor een glimlach. In de
glimlach lost bet probleem op. In werkelijkheid wordt her Op een dag kreeg ik een lift van een vriend. We stonden te
probleem veroorzaakt door veroordelen en rechtvaar­ wachten voor een verkeerslicht, terwijl een kreupele jongen
digen. Alleen als je de hele omvang van her probleem zelf door de drukke straat strompelde. Hij glimlachte vriende­
vanuit onbevooroordeeld gewaarzijn aanschouwt, kan lijk en stak zijn hand naar me uit. Terwijl hij wach.tte tot
zich een oplossing die meer dan alleen oppervlakkig is ik hem iets gaf, riepen zijn vrienden hem vanaf de stoep
aandienen. Dan kan blijken dar her probleem eigenlijk iets toe: 'He Langda (Kreupele) kom 's hier.' Glimlachend

Vrede en harmonic in het dagelijks !even 'Ik' en de 'ander': de eerste oorzaak van problemcn 91
antwoordde hij: 'Even wachten.' Hij was niet bitter of boos gebeuren: stop. Wacht en kijk wat er gebeurt. In zo'n ver­
omdat ze. hem Kreupele noemden, hij had geaccepreerd dar warde toestand krijg je de dingen gewoon niet helder. Dan
hij kreupel was. Mijn vriend, die maar zat te klagen over de weet je niet war goed of verkeerd is Stop daarom en doe
medische kosten vanwege zijn gehandicapte zoon, reed niets. Breng je geese tot ruse, helemaal tot rust, maak hem
gewoon door. stil en leeg. Komen er gedachcen? Laat ze komen en vervol­
gens weer gaan. War komt er op in die stilte van de geest?
Meestal hebben alle problemen in het leven te maken met Niet het antwoord, maar de handeling die nodig is.
een ding: een beslissing nemen. Bij het nemen van een
beslissing krijgt de gewone mens te maken met het 'pro­ De manier waarop inzicht ontstaat in de omgang met je
bleem' dat hij moet kiezen tussen verschillende criteria die dagelijkse problemen, is op zijn zachtst gezegd wonder­
besloten liggen in zijn conditionering, op persoonlijk, maat­ baarlijk. Soms vertelt een bezoeker tijdens de ochtend­
schappelijk of religieus gebied. Dat is het echte probleem. lezing hoe een inzicht, op welk niveau dan ook, zijn
Het enige antwoord is: beseffen dat wat er gaat gebeuren al dagelijks leven heeft bei:nvloed. Goran Ekdahl wordt
is gebeurd. Dan maakt wat je beslist niet meer uit. Of dat gezien als een van de topadvocaten van Zweden. Hij vertel­
wat je beslist ook daadwerkelijk gebeurt, heb je niet in de de dat her moment waarop hij besloot om te stoppen met
hand; noch de handeling die ten grondslag lag aan je beslis­ werken, het moment was waarop hij besefte dat hij ondanks
sing, noch de resultaten of gevolgen van die beslissing. Dit zijn vele materiele verworvenheden onrustig en ontevre­
zegt Heer Krishna tegen Arjuna in de Bhagavad Gita: 'Je den was. Tijdens zijn geestelijke zoektocht besefte hij dat
denkc dac je je familieleden, vrienden en zelfs je leermeescers het hem ontbrak aan echte vrede en harmonie in zijn dage­
zult moeren doden, maar in werkelijkheid heb Ik, in mijn lijks ]even. Hieronder staat de brief die Goran Ekdahl me
hoedanigheid van 'Tijd' hen al gedood. Jij bent slechts het stuurde:
voorbestemde instrument dat hun dood op het gepaste tijd­
stip laat plaatsvinden. Dus je besluit is van geen enkele bete­ If september 200I

kenis, ook als je besluit om niet te vechten.'


Beste Ramesh,
De lasrigste momenten in het leven zijn de situaties waarin
je niet weet war je moet doen. Wat moet ik doen? Waar kan Het was heel vervullend om u weer te zien en horen spreken
ik heen? Je kunt dit enigszins vergelijken met iemand die in in Schermau, in Duitsland. Vtmwegefomilieomstandigheden
het hos is verdwaald. Hij is verward en kan niemand de weg moest ik al voor het einde van het seminar weg, maar op de
vragen. Juist zij - de maatschappij, familie, vrienden, vijan­ terugweg overdacht en herinnerde ik me een heel recente
den, de kerk of cempel - hebben ervoor gezorgd dat je zo gebeurtenis die mijn I.even veranderde. Ik zal het u vertellen.
verward bent en je je niec op je gemak voelt. In zo'n situatie De afge/.open zesjaar was ik onafhankelijk voorzitter tijdem
kun je maar een ding doen, er is maar een ding dat moet aandeelhoudersvergaderingen van een naam/.oze vennoot-

92 Vrcdc en harmonic in hec dagelijks !even 'Ik' en de 'andcr': de eerste oorzaak van problemen 93
schap met tussen de drie- en vierhonderd aandeelhouders. plane en de dingen gaan niee zoals je wile; c) je iers niet plant
Tweederde van die aandeelhouders zorgde voortdurend voor en de dingen gaan zoals je wilt; d) je iets niet plant en de
conflicten. Jk vond het altijd zwaar omdat ik me dmk maakte dingen gaan niet zoals je wile. Her anrwoord is dus een­
over wat er deze keer weer zou gebeuren en over de reacties op voudig. Als je 'van nature' alles plane (als je zo geprogram­
mijn manier van Leiding geven aan de discussies en meerd bent), zul je gelukkiger zijn als je je eigen aard volgc.
stemmingen. Als je plannen erg vervelend vindt - en je uit ervaring weet
Maar het afgelopenjaar, nu ik u iets !anger dan eenjaar ken, dae plannen niet altijd werkt - plan dan niet, doe de dingen
heeft zich een grote verandering voorgedaan. Hoe dom of sponraan. Met andere woorden: je 'aard' of je 'programme­
rancuneus de voorstellen oak waren, ze werden op een neutrale ring' was nier je eigen keuze; of je ondernemingen slagen of
manier, zonder te oordelen behandeld. Vervolgens werd er mislukken hangr af van je locsbesremming.
enkele keren over gestemd en dat stelde eigenlijk niet meer
voor dan steeds de handen opsteken bij Ja' of'nel Wat is her probleem? Hoeveel (in)spanningen en stress kun
Na afloop kreeg ik heel veel waardering en complimenten. je in je dagelijks !even niet voorkomen wanneer je deze
Jemand zei bijvoorbeeld dat ik nooit mijn zelfbeheersing analyse volledig accepteert? Wat er gebeurt is je locsbestem­
verloor en zelfi onaangedaan leek door de onderlinge strijd ming. War hier al dan niet aan vooraf is gegaan, is ook je
tussen de aandeelhouders en de aanvallen op mij als voorzitter locsbesremming. De drie verdrierigsce woorden in onze taal
die er soms waren. zijn: 'had ik maar .. . '

Jk deed gewoon wat er op zo'n moment in me opkwam,


waarbij ik gebruik maakte van mijn ervaring en soms snel Voor veel mensen bestaat her !even voornamelijk uit pro­
advies vroeg van de juridisch medewerker. Na afloop was ik blemen. Is er op her moment geen acuut probleem, dan
volkomen ontspannen, werd ik overladen met bedankjes en bedenkr de geese er wel een voor de toekomst. Weer weten
gefeliciteerd door de directeur en de raad van bestuur. de meesten van ons uic de prakrijk dar zo'n probleem niec
'opgelosr wordt', maar 'oplost' als je her direct onder ogen
Een hartelijke groet, zier, mereen doorziet zonder dat de geese zorgelijk naar een
Goran Ekdahl oplossing zoekt. Die komt doordar de geese niet anders kan
dan zoeken naar de oplossing voor een probleem dar het zelf
In her dagelijks !even scellen we onszelf vaak de vraag: geschapen heefc. Die geldt met name voor relacionele
moeten we alles war we horen re doen nu wel of niet problemen.
plannen? Meesral verdwijnen die soort vragen vanzelf weer
omdat ze over denkbeeldige problemen gaan en kunnen we In wezen komt het hierop neer: zoeken naar een oplossing
gewoon vertrouwen op onze eigen levenservaring. War voor of anrwoord op een probleem is vluchten voor het
plannen maken beereft, heeft iedereen weleens meegemaakr probleem. Hee probleem hoorc bij her zelf, de individuele
dat: a) je iets plant en de dingen gaan zoals je wilt; b)je iets entiteit. Hee anrwoord, de beslissing, de handeling kunnen

Vrede en harmonic in her dagelijks !even


94 'Ik' en de 'ander': de ccrscc oorzaak van problemen 95
alleen maar van binne1:mic komen als de individuele entireic Maar wacht even! Nu, op dit moment, had er we! een gefd­
er niec is. Her zelf, de enciceit is het echte probleem. probleem kunnen zijn. Ik moet vandaag mijn hypotheek­
aflossing aan de bank overmaken. Is dat dan geen probleem?
Ik wil geld, maar dat heb ik niet. Ik wil niet ziek zijn, maar Ja, maar is dit 'geUiprobleem' net zo erg als de problemen van
heb last van migraine. Ik zou geld kunnen stelen, maar als ik iemand die bijvoorbee/,d zijn baan is kwijtgeraakt, of van
gepakt word, word ik gestraft. Bovendien heb ik er de moed iemand die helemaal geen ge/,d heeft om eten voor zichzelfen
niet voor. Ik kan medicijnen nemen tegen migraine, maar ze zijn gezin te kopen?
komt steeds weer terug. Zal ik er ooit eens van verlost zijn?
Zijn er niet altijd mensen die er veel slechter aan toe zijn dan ik?
Ja, als ik diep in slaap ben. Maar ik kan niet altijd in diepe
slaap zijn, ik moet ook mijn brood verdienen. Heb ik dan echt een probleem? En als ik uitga van een denk­
beeldig probleem, kan ik er op dit moment dan iets aan doen?
Waarom had ik geen last van dit probleem toen ik in diepe Nee? Dan kan ik het beste maar stoppen met heel die
slaap was? Omdat er toen ik geen 'ik' was dat zich er zorgen gedachtenkraam en dankbaar genieten van alles wat er op dit
over maakte. Maar ik was niet dood. Ik was er dus wel a/Leen moment wel is.
maakte ik me geen zorgen over het probleem. Wdt wil dit
zeggen? Het kan alleen maar betekenen dat ik er wel was, Onze conditionering - onze opvoeding en onze hele maat­
maar dat er geen probleem was zonder een 'ik' dat zich ergens schappij - heeft onze geese aangeleerd dat hij bezig moet
zorgen over maakte. zijn, maar juist dit bezig zijn creeert de meesre problemen.
Een geese die zich zorgen maakt over zijn geescelijke ont­
Hoe is dit mogelji k? Geen 'ik' en geen probleem?! Is er op dit wikkeling zic net zo vol als de geese van iemand die verteerd
moment werkelijk een probleem voor het 'ik'?' Ik heb nog we! wordc door wereldse problemen.
een beetje geld. Daarom heb ik op dit moment niet echt een
probleem, ook niet terwijl ik wakker ben! Op dit moment is Als we te maken hebben met een echt probleem en we moeten
er geen probleem en geen 'ik' zolang ik er niet vanuit ga dat er handelen, clan voltrekt die handeling zich doorgaans vrij
een probleem is. sponraan. Door de betrokkenheid van her zelf- van 'ik' en
'mijn' - onrstaan angst en twijfel in de geese en ga je op zoek
Daarom is het overduidelijk dat het probleem is geschapen naar een oplossing die in werkelijkheid een vlucht is en dus
door het 'ik' dat in de horizontale tijd denkt en dus niet in het niet een echce oplossing. Seil en onpersoonlijk waarnemen
huidige moment aanwezig is. In het huidige moment is er zonder te vergelijken en te oordelen is het enige antwoord.
geen probleem en daarom ook geen behoefte aan een 'ik'. Dit geldt vanzelfsprekend niet voor de werkende geese. Seel
je moet uit meerdere kandidaten iemand kiezen voor een
promotie, dan is vergelijken en oordelen noodzakelijk en

Vrede en harmonic in her dagelijks !even 'Ik' en de 'ander': de ecrsce oorzaak van problemen 97
ook geen enkel probleem. Tenzij een bepaalde vooringe­ creatieve of intultieve vermogens van de stille geest - in de
nomenheid opspeelt, maar dan draait het probleem weer vorm van het onderbewuste of passief gewaarzijn.
rond 'ik' en 'mijn'.
De gemiddelde mens kenr in zijn dagelijks !even waar­
Het komt erop neer dat een probleem altijd iers te maken schijnlijk we! momenren waarop de geese stil is. Maar hij is
heeft met her zelf. Sterker nog: het zelf is her probleem. Als wat huiverig voor het woord 'meditatie'. Her woord is nogal
we inzichc krijgen in de manier waarop her zelf bezit neemr beladen en wordt geassocieerd met zitten op een mat, rigou­
van de geest, dan volgt een antwoord op hec probleem reuze discipline, een kaarsrechte rug en dat allemaal op vaste
meestal vanzel£ Die gebeurt alleen wanneer we niet bang cijden. In werkelijkheid kan iedereen overal en altijd medi­
zijn om de oorzaak van her probleem re ontdekken. ceren als hij ergens alleen is. Mediteren betekent eenvoudig­
weg dat je iedere gedachte, ieCl.er gevoel dat zich in het
In ons dagelijks leven maken we ons zorgen over problemen moment voordoec gewaar bent. Dae je deze alleen maar
die we niet kunnen oplossen. Het tragische van het leven is waarneemr en erbij blijft zonder ze als 'goed' of 'slechc' ce
dat veel van deze problemen worden gecreeerd door her besternpelen en zonder ze ce rechtvaardigen of veroordelen.
horizonrale tijdsdenken en in her moment zelf helemaal Uit dit gewaarzijn rijst stilte op. Deze stilre die uit zichzelf
niet bestaan. De problemen bestaan in de stroom van opkomt, niet wordt geveinsd, opgewekr of gecontroleerd, is
gedachren en her antwoord ligt in war we noemen, de 'lege zelf de medicacie waarin de waarnemer, degene die medi­
geest' of de 'srille geest', een geesrescoesrand zonder de teert afwezig is.
srroom aan gedachten. Deze doer zich voor wanneer de lege
geese zich niet identificeert met de gedachtenstroom, maar Deze meditatie kun je altijd en overal doen: als je in het park
deze slechts waarneemt zonder onderscheid te maken tussen loopt, in de bus zit en zelfs in de woonkamer, omringd door
de verschillende onderdelen en deze re labelen met 'goed' of degenen die je dierbaar zijn. Her beste is dat je je clan niet in
'slecht', 'belangrijk' of 'onbelangrijk', 'waardevol' of 'waarde­ de gesprekken mengc. In tegenstelling tot war vaak wordt
loos'. Die zonder oordeel waarnemen van de voorbijtrek­ gedacht, is medicacie dus niet iets waarvoor je je moec afzon­
kende parade aan gedachten speelt een heel belangrijke rol deren. Ook in gezelschap kun je alleen zijn. Medicatie wil
bij het verminderen van spanningen en het scheppen van gewoon zeggen dac je je volledige aandacht voortdurend
een gevoel van echte vrede en rust. De ervaring heeft geleerd richt op wat zich in her moment aandient. Het is een staat
dac deze onpersoonlijke manier van waarnernen niec alleen van voortdurend, volmaakt gewaarzijn waarin geen indivi­
de meeste psychologische problemen oplosr, maar - belang­ duele waarnemer is die iers waarneemt of over iets oordeelt.
rijker nog - ook onverwachte oplossingen voor zelfs prakti­ Tijdens deze meditatie, die totale stilte is, verdwijnt de
sche problemen aanreikt. Die komr doordat onpersoonlijk scheidslijn tussen jou en mij.
waarnemen of passief gewaarzijn alle ruirnte biedt aan de

Vrede en harmonie in hec dagelijks !even 'Ik' en de 'antler': de eersce oorzaak van problemen 99
De grondoorzaak van bijna ieder probleem is dat een indi­ De basale oorzaak van de problemen in ons dagelijks leven
viduele entiteit nier kan accepteren War-Is in het moment, is het idee van een 'ik'. Dit komt voort uit dualisme
maar naar iers anders verlangt. Mijn ervaring is dat veel van ('dualisme' niet 'dualireir', het laatste is een noodzakelijke
mijn bezoekers die een goed leven hebben, toch ontevreden voorwaarde voor de wereld van verschijnselen). Her
zijn en zich helemaal niet op hun gemak voelen bij zichzelf. verscheurt de ene werkelijkheid op onherstelbare wijze en
Diep vanbinnen overheerst het gevoel dat ze zich niet zorgt ervoor dat iemand als Sartre zegt: 'De hel, dat zijn de
genoeg interesseren voor her welzijn van anderen en alle anderen.' Wat her 'ik'-concept oak mag geloven, her komt
ellende in de wereld. Een van hen, een intellectueel, zei erop neer dar de 'ik'-doener, her pseudo-subject dat zichzelf
bijvoorbeeld: 'Waarom voel ik geen oprechte liefde in mijn tegenover de 'ander' plaarst, slechts een zintuiglijk waar­
hart? Waarom is er alrijd een kloof tussen het zelf en anderen, neembaar object is. Door jezelf ermee te identificeren en
mssen het denken en her hart? Hierdoor voel ik me heel jezelf te beschouwen als een afzonderlijke entiteit die eigen­
ongemakkelijk met mezelf.' handig beslissingen neemt en handelt, creeer je onherroepe­
lijk ook conflicten waaraan angst en hoop ten grondslag
Deze persoon accepteerde zijn programmering - de 'aard' liggen. Die roept vervolgens weer allerlei andere emotionele
van her lichaam-geest organisme waarmee het ego zich heeft verschijnselen op. Zelfs als je de 'vijand' overwonnen hebt,
ge"idemificeerd - dus niet zoals die is. Hij wilde horen dat blijft de angst voor de toekomst met 'andere' vijanden
hij liefdevoller moest zijn dan hij is en bier vervolgens aan bestaan, ook al maskeert de angst zich als woede, frustratie
gaan werken. Meesral komt her probleem hierop neer: hoe of opstandigheid. Wij mensen zijn voorrdurend bang dat
verander ik War-Is in war ik wil zijn? Eigenlijk zou je moeren her geluk dat we momenteel ervaren voorbijgaat en we
beseffen dar je bent wat God wil dat je bent. Dus WEES dat hopen op eeuwigdurende, onveranderlijke vreugde. Alleen
gewoon. Her probleem is zelfgeschapen en door <lit in te beseffen we niet dat voortdurende verandering ten grond­
zien, verdwijnt het. slag ligr aan het leven in de wereld van verschijnselen.

Her is werkelijk verbazingwekkend hoe snel we de grond­ Gedurende mijn carriere als bankier heb ik een voorval
oorzaak van een probleem vergeten als we er in ons dagelijks meegemaakr dat heel belangrijk was, omdat ik hierdoor het
leven mee te maken krijgen. De volgende grap gaat precies empathisch vermogen van het leven leerde kennen. Ik was
hierover. Een jonge vrouw gaat naar de dokter en vraagt of in die rijd geen actief geestelijk zoeker, maar vanuit mezelf
er een onschadelijk maar wel honderd procent veilig anti­ was er wel een besef dat er eigenlijk nooir sprake is van ik
concepriemiddel bestaat. Ze klaarde helemaal op toen de tegenover de ander, maar dat we elkaar aanvullen binnen de
dokter zei dat er wel degelijk zo' n middel bestaat. Toen ze harmonie en empathie van her !even.
om een recept vroeg, stand hij op en zei: 'Heel eenvoudig:
geen seks.' In die tijd was ik manager van een van de grotere vestigin­
gen van de bank en ik was nog behoorlijk jong voor zo'n

100 Vredc en harmonic in her dagelijks !even 'lk' en de 'andcr': de eerste oorz.aak van problemen IOI
soort functie. Een klant, iemand die een grote lening had heb geleerd. Her belangrijkste was dat ik uit eerste hand het
afgesloten, zat in de problemen. Op mijn verzoek hadden directe effect zag van wat er gebeurt als je de scheiding
we bij mij op kantoor een afspraak gemaakr. Ik had mijn tussen de bankier die krediec verscrekt en de client die
bureau helemaal opgeruimd, alleen de papieren van deze kcedier neemt, tussen 'ik' en de 'ander', ophefr en een hechte
client lagen er nog op. Mijn kantoor was op de begane relatie opbouwt waarin je een gemeenschappelijk doe!
grond en terwijl ik uit her raam keek, schrok ik toen ik de nastreeft. Als tweede werd me voor eens en voor altijd
heer in kwestie verslagen in zijn auto zag zitten. Hij zat duidelijk hoe oprecht medeleven en het echte verlangen om
duidelijk moed te verzamelen om binnen te komen voor dit de ander te helpen langs intuitieve weg door de ander
heel lastige gesprek. Ik voelde onmiddellijk met hem mee en worden opgepikt. Als derde werd door het openhartige,
kon me als vanzelf in zijn gemoedstoestand verplaatsen. heldere gesprek met de debiteur duidelijk waarom hij finan­
cieel in de problemen was geraakt. Al deze ophelderingen
Opeens kwam hij uit zijn auto, keek op zijn horloge en zag hebben ons ongetwijfeld geholpen bij ons werk. Maar het
dat het tijd was voor de afspraak. Ik maakte me behoorlijk belangrijkste was dat de getoonde goede wil mijn 'vijand'
zorgen over de banklening, maar nu ik hem zo had zien veranderde in een PR-man voor de bank en voor mij per­
zitten, begroette ik hem bij binnenkomst hartelijker dan ik soonlijk.
anders waarschijnlijk had gedaan. Hij was duidelijk in de
war door mijn hartelijke onrvangsr, met name omdat ik net De beroemde schrijver Rudyard Kipling geeft ons een
op deze vestiging werkte en hij erg slechte ervaringen had prachtige richdijn voor het dagelijks !even:
met mijn voorganger. Ik wees hem de stoel tegenover mijn
bureau en wilde naar mijn eigen stoel aan de andere kant Alsje met helder hoofd alom beroering kunt aanschouwen,
van het bureau lopen, toen ik imu·irief halt hield en in een Paniek en dreiging omje heen met kalme blik
stoel naast de man ging zitten. Zo zaren we op dat moment kunt gadesfaan;
naast elkaar tijdens onze eerste ontmoeting, en ik vroeg hem Alrje, waar anderen aanje twijfelen,
of hij thee of koffie wilde voor we begonnen. lk zal de uit­ jij jezelfwe/ kunt vertrouwen,
drukking op zijn gezicht nooit vergeten. Hij kreeg tranen in Maar toch die twijfel aanje trouw ook kunt vergeven
zijn ogen toen hij goed en wel doorhad hoe ik mij opstelde: en verstaan;
we zaten niet tegenover elkaar aan het bureau. Alsje kunt wachten, hetjuiste tijdstip met geduld verbeiden,
En, alr een lastertongje treft,
Ik ging even de kamer uit, zodat hij weer war tot rust kon je faster slechts met waarheid keert;
komen. Het gesprek verliep heel goed. De debireur kon zich Alsje, vervolgd door haat, je niet tot rancune faat verleiden,
aan zijn hulpeloze gevoel van paniek onrtrekken en samen En daarbij nooit metje deugdzaamheid
kregen we de rekening weer in balans. Dit voorval staat in of wijsheid paradeert;
mijn geheugen gegrift, omdat ik er een aantal dingen van

102 Vrede en harmonic in het dagelijks leven 'Ik' en de 'ander': de ecrscc oorzaak van problcmen 103
Alsje dromen kunt - maar jeje toch niet Alsje nooit een kostbare minuut onnuttig laat verlopen,
doorje dromen laat regeren; Maar elke tikkende seconde hard werkt aanje plan,
Als je denken kunt - maar nietje heil zoekt in gepeim allein; Dan ligt de wereld volledig voorje open,
Alsje aile wisselingen van het noodlot kunt trotseren, En - wat oneindig meir betekent
En rustig koers houdt, om de klippen van triomf - dan, m'n zoon, benje een man!
oframpspoed heen;
Alsje kunt verdragen dat een smeerlap
het woord door Jou gesproken,
Verdraait, vervalst, en dan voor goede munt verkwamelt
aan een zot;
Alsje, wanneer het werk van heelje leven voorje ogen
wordt gebroken,
het weer opbouwt, met gereedschap deels versleten,
deels kapot:

Alsje met al je geld, door vlijt en spaarzaamheid verkregen,


Een gooi naar rijkdom hebt gedaan,
een sprong gewaagd naar meir gewin,
En het mislukt... en je al je Leed voor iedereen
hebt verzwegen:
dan toch weer aanpakt en begint bij het begin;
Alsje, als het moet, je ziel en zaligheid kunt dwingen
je doe/ te dienen, ook al gingje energie reeds fang teloor,
zodatje nog een laatste ruk aan hun vermogem
kunt ontwringen,
Waaruitje onverwachte wilskracht put voor het bevel:
Zet door!

Alsje met de menigte, maar oak met koningen kunt verkeren,


Moree! en geestelijk de kern van beide inje hart omvat;
Als een liefdevolle vriend, noch een fol verbitterd vijand
je kan deren;
Als iedereen voorje meetelt, maarje niemand overschat;

104 Vrede en harmonie in hec dagelijks leven


HooFDSTUK 4

Gedachte en denken

Volmaakt gewaarzijn eel mensen weren dat tegensrellingen, conflicten en


plus volledige ontspanning in het moment V spanningen die de vrede en harmonie in het dagelijks
leiden tot spontaniteit en efficient handelen, leven verstoren, het gevolg zijn van voortdurend denken en
en tot vrede en harmonie in niet-handelen. het invullen van de toekomst op basis van het verleden. Her
enige antwoord hierop is: besef dat het bewuste denkproces,
bet ego, een creacie is van de gespleten geest die uitgaat van
subject-object verhoudingen.

Pas als de geest met rust wordt gelaten zodat hij op een
natuurlijke manier kan functioneren, namelijk op de ge"in­
tegreerde, spontane manier van de ene geese, kun je waar­
nemen hoe zijn werkzaamheid uitmondt in een speciale,
ondefinieerbare effectiviteit en kracht. De Chinese tao'isti­
sche filosofie noemt deze kracht 'De', war je vrij vertaald
kunt omschrijven als 'nacuurlijke en spontane virtuositeit'.
Zo'n geestestoestand die 'nier-actief' functioneert, wordt
'niet-denken' of 'de vastende geese' genoemd. Dit is zeker
geen onbenullige leegte, maar juist her tegenovergestelde:
de geest die niet verstoord wordt door horizontaal denken
en die niets tot object maakt, is juist zo alert als maar kan.

Deze alerte staat van de geest ontstaat als de gespleten ik-en­


de-ander geest de onmogdijke taak opgeeft om zichzelf

107
voorbij een zeker punt te willen blijven controleren. Dan ik-en-de-ander geese meer en grotere successen gaat najagen.
geeft hij zichzelf over omdat hij beseft hoe vruchteloos het Dit leidt weer tot grate frustratie en het gevoel dat je je leven
eeuwigdurend functioneren van her dualisme van denken vergooid hebe. Meer dan achthonderd jaar geleden wise
en handelen is, en dan kan de 'ene geest' her overnemen. De Omar Khayyam deze toestand al prachtig te verwoorden:
gespleten geest stopt nu met het voortdurend gelijktijdig
denken, handelen en nadenken over de handeling. Zo' n Sommigen gaan voor de glorie van de were/,d, anderen
blokkade doet zich ook voor bij het dualisme tussen hande­ smachten naar het komend paradijs van de Proftet;
len en gevoel. Bijvoorbeeld als je je niet helemaal gelukkig Och, neem het geld, faat de belofte los en geef
voelt terwijl je in her moment geniec van muziek, ecen of geen gehoor aan de roffel van em verre trom!
iets anders, doordat je tegelijkertijd ook van jezelf verlangt
dat je het in jouw ogen bijbehorende gevoel voelt. Precies Is het niet dwaas om, als een spin, de draad
om deze reden wordt er in de Yoga Vasishta gezegd dat de van ons /even hier en nu, verder uit te spinnen
jnani, de wijze, niet zomaar geniet van wat er op zijn pad om wat te winnen? Hoe weten we ofwe deze
komt - hi j jaagt her plezier niet na - maar dat hij een maha­ inademing ooit weer zullen uitademen?
bhogi, een 'super-genieter' is. De jnani schenkt met zijn ene
geese zijn volledige aandacht aan wat hij in het moment doet Die is de basis van het concept dat samsara (her leven en ons
(preciezer gezegd: aan wat zich in het moment voordoet), dagelijks !even) gelijk is aan dukkha (lijden) en ook, war
zonder afleidende gedachcen gebaseerd op vergelijkingen en nog belangrijker is, van het concept dat de wereld anitya is,
mogelijke tegenstellingen met vorige ervaringen of toekom­ dus niet slechts vergankelijk, maar denkbeeldig is in de zin
stige verwachtingen. dat werelds succes nooit kan leiden tot een diep gevoelde
shanti of harmonie en rust, vrede en stilte. Pas als we helder
Tijdens het gewone dagelijks leven beseffen de meeste inzien hoe wezenlijk de leer van dukkha en die van anitya
mensen niet hoe belangrijk dit niet-handelen in de staac van zijn, zal de geese zichzelf niet !anger opsplitsen en zijn oor­
niec-denken is. Hee wordt juist vaak gezien als luiheid of spronkelijke helderheid hervinden. Dan wordt hij, zoals dac
zonde van de tijd in onze maatschappij waarin hevige com­ heet, 'ongeboren' of de 'ene geest', hierdoor wordt iedere
petitie en concurrentie bij hec bereiken van een bepaald doel handeling 'niet-handelen', ofWel een spontane, intu'itieve
van oudsher warden gewaardeerd, geaccepteerd en ook ver­ handeling.
wacht. Hierbij wordt over het hoofd gezien dac al die denken
en handelen zich binnen het dualisme afspeelr. Zelfs de Het komt erop neer dat mensen in hun dagelijks !even
schijnbare successen die zo warden behaald zijn beladen teveel waarde hechten aan opvattingen uit het verleden, aan
vanwege een diepgeworceld schuldgevoel- en zelfs schaamte­ bewusc denken, aan lineaire communicatie en wiskundige
gevoelens - waardoor de prestatie en het behaalde succes al symbolen en lang niet genoeg aan het inniitieve 'voelen'. We
snel leeg en vluchtig lijken. Met als gevolg dat de gespleten vinden een centrale schijnwerper-visie dus veel belangrijker

108 Vrede en harmonie in her dagelijks !even Gedachre en denken 109


dan een breed overzichr en analyrische gegevens belangrij­ Jezus zegt dat we de betekenis van het !even pas zullen
ker dan een 'onderbuikgevoel'. We moeren goed begrijpen kennen wanneer we als kleine kinderen zijn. Hieruit spreekt
dar her nier her een of her ander is. Het gaat er juist om dat duidelijk dat we in ons dagelijks !even geen vrede en geluk
we beseffen dat ze eikaar aanvulien. Doorgaans is de conditio­ zullen vinden zolang we niet de houding van een klein kind
nering van het convemionele zo krachtig en overweldigend hebben. In veel religies wordt gezegd dat we door de ogen
dat her alle sponraniteit in de kiem smoort. van een kind naar de wereld en alles wat erin gebeurt moeten
kijken. Dit is zo omdac een kind niec vol zic met concepten
Dit kun je heel duidelijk zien bij de opvoeding van kinderen. en daarom in zijn handelen niet gehinderd wordt door hori­
Hier is de nadruk op abstract, lineair denken, gekoppeld zontaal denken dat is gebaseerd op het verleden en in de
aan sociale opvattingen, soms zo groat dat het de aangebo­ toekomst wordt geprojecteerd. Een kind leeft in het huidige
ren, spontane uicdrukkingswijzen van een kind onderdrukr moment. De wijze, vanwege tijn diepe Ultieme lnzicht,
en her denken van een kind kan beschadigen. We moeren leeft ook in het huidige moment. Soms wordt daarom
ons zeker niec overgeven aan al onze grillen en bevliegingen, gevraagd of kinderen Zelf-gerealiseerd zijn.
maar we zullen wel de intelligentie die niet is gebaseerd op
de al te geordende werkwijze van de rede en het denken Maar een kind weet helemaal niet wat Zelfrealisatie is en
moeten leren herkennen. Dit is een inrelligenrie die we heel heeft hier ook geen enkele behoefte aan! Een kind realiseert
duidelijk aan het werk zien als we onze ledemacen bewegen zich helemaal niets, laat staan het Zel£ Want om je iets te
en in- en uitademen. We lijken wel bang dat we onze geest, kunnen realiseren moet er een denkvermogen zijn, en in
ons denkvermogen, vergeten, alsof we dan in de diepte zijn eerste levensjaren beschikt een kind slechts over een
storten en er niets meer is waaraan we ons kunnen vasc­ heel elementaire vorm van denken. Bijna alle geestelijke
houden. Wij mensen durven ons niet toe te verrrouwen aan leraren zullen zeggen dat conceptualisering Zelfrealisatie in
bet spontane funccioneren dat ons van nature is meege­ de weg staat. Toen Ramana Maharshi zei 'dood de geest'
geven. Dit raakt geblokkeerd als het wordt beperkt in zijn besefce hij maar al te goed dat de denkgeest ook het instru­
natuurlijk functioneren door pogingen om bet met conven­ ment is dat je voor Zelfrealisatie nodig hebe.
tionele middelen te begrijpen:
Her denken ontwikkelt zich geleidelijk. Als dit niet zo was
De duizendpoot was heel gelukkig, en her denken met al zijn mogelijkheden en potentie al bij
tot een pad hem voor de grap eens vroeg: de geboorte aanwezig was geweest, dan zou een kind -
'Zeg, welk been volgt bijjou op welk?' omdat het nog niec geconditioneerd is - zeker beseffen dat
Hij raakte danig in de war en gleed al het Absolute in alle objecten in de wereld der verschijnselen
peinzend zo een greppel in. En daar aanwezig is en dat dir het enige blijvende beginsd is in alle
lag hij dan, denkend: hoe gaat !open ook al weer? verschijnselen. Dan had je kunnen zeggen dat een kind
Zelf-gerealiseerd is. Maar als ieder kind Zelf-gerealiseerd

no Vrede en harmonie in het dagelijks !even Gedachte en denken III


zou zijn, was het spel van maya er nooic geweest. In ieder Vanaf nu realiseert een mens zich niec !anger dat non-inte­
mens is sprake van een geleidelijke mencale transformatie gratie geen desincegratie becekent in her niets, maar dar we
van een baby zonder gedachten, naar een kind en vervolgens opgaan in de ongemanifesteerde volheid van het Plenum,
naar de volwassene die in staat is tot verbaal denken. de totaliteit van het ongemanifesreerde potentieel waaruir
de hele wereld van verschijnselen is voortgekomen. De
Het denken ontstaac als een kind ongeveer twee jaar oud is. idencificacie met een zincuiglijk waarneembaar object als
Tot clan beschikc een baby slechts over een animale manier afgescheiden entiteit met een eigen wil en zelfscandige
van denken, die noch verbaal, noch logisch is. Op die niveau doener, wordc zo volledig dat hij zijn afgescheiden idencireit
lijkt de baby, net als een dier, oppervlakkig gezien op een niet door middel van wilskrachr kan opgeven - ook al accep­
wijze, omdat her denken van een baby in deze pre-verbale reerc hij dat alleen het lichaam bij de dood uit elkaar valt.
fase volledig vloeiend is, zonder intelleccuele conditione­ Hij bedenkt dat de afgescheide·n entiteit (die verschillende
ring. Hee grote verschil cussen een baby en een wijze is dat namen heeft, zoals 'geest' of 'ziel', of wat dan ook) naar een
in een baby de twee dualiscische toestanden 'versmelten' en andere wereld gaat en op een bepaald moment een andere
'afgescheidenheid', 'harmonic' en 'disharmonie' naast elkaar vorm krijgr, maar we! nog altijd een afgescheiden entiteit
bestaan in de oorspronkelijke coescand van ogenschijnlijke blijft. Hij zal niec beseffen dar hij de werkelijkheid is, zolang
verwarring en chaos. In de wijze daarencegen zijn deze twee hij niet accepteen dat de dood her einde is. Door de macht
toescanden volledig in balans en met elkaar verzoend, omdat van maya - goddelijke hypnose - ziet de mens de denkbeel­
Zelfrealisatie door middel van het denken roe stand is dige, zincuiglijk waarneembare wereld als werkelijk en de
gekomen. Hee denken is dus het verschil tussen de kleucer Werkelijkheid als een illusoir niecsl
en de wijze.
Als de voorkeur voor integratie (!even, besraan, geluk) en de
De ontwikkeling van hec denken gaac geleidelijk en is pro­ hiermee verbonden cegenpool, de afkeer van desincegratie,
gressief; van hec associeren van bepaalde woorden met eenmaal srevig in de psyche van een kind geworceld zijn,
bepaalde voorwerpen naar hec formuleren van concepcen gaat hij geluk als een object zien en najagen. Maar die is een
over abscracte zaken, tot mecafysische vragen als 'wat hen ik puur subjeccieve scaat. De 'ik-entiteir' blijft die idee van
nu eigenlijk?' Tijdens deze ontwikkeling scuit het kind als geluk vanaf nu heel gedreven najagen en hec is onlosmake­
het een jaar of drie, vier is, op het verschijnsel 'dood' en het lijk verbonden met de 'ander' die gezien wordt als de vijand.
idee van 'desincegracie', iets wac het daarvoor helemaal niet Ieder conflict met een 'ander' maakt die denkbeeldige
kende. Dan ontdekc het kind het idee van 'leven' via het probleem alleen maar grocer. Deze denkbeeldige jacht naar
ermee samenhangende concept 'dood'. Vanaf nu zet hec denkbeeldig geluk zal pas stoppen als iemand helder inziet
idee 'incegracie is gelijk aan zijn, aan bestaan en non-inte­ dat de tijdspanne waarin die najagen plaatsvindt, een
gratie becekent desintegratie, dood, hec einde van zijn' zich concept is (nacuurkundigen vertellen ons dat 'tijd' niet
srevig vast in de geest. bestaat), dat wat werkelijk bescaat zich alleen maar in het

112 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Gedachte en denken Il3


moment kan voordoen en dat alles wat op een bepaalde dat deze geconcencreerde aandacht alle afleidende gedach­
tijdsduur is gebaseerd een illusie is. cen buitensloot en juist aan de basis stond van de geslaagde
handeling.
Wilskracht en begeerte metals gevolg het najagen van denk­
beeldig geluk, leiden altijd tot de angst voor mislukking. De zen-term 'mindfulness' wil ik met behulp van het vol­
Deze angst om niet te krijgen wat je verlangt is op zijn beurt gende voorval proberen uir re leggen. De schoonmoeder
onvermijdelijk gekoppeld aan de hoop dat je op een goede van mijn dochter was door een ziekte aan bed gekluisterd.
dag bevrijd zult zijn van deze angst. In wezen zit je dus aan Ze was een bijzondere vrouw. Ze was niet bitter vanwege
twee kanten vast, je jaagt denkbeeldig geluk na en tegelijker­ haar ziekte, maar had zich helemaal aangepast aan haar
tijd zoek je naar bevrijding van deze dwangmatige zoektocht omstandigheden. Op een ochtend kwam de 'kokosnoten­
naar geluk. Dit is het eeuwige probleem in ons dagelijks man' om zijn werk te doen. Hij klom in de twee kokos­
!even. Terwijl we dit mythische geluk najagen, hebben we palmen in de tuin, haalde de kokosnoten eruit en liet ze op
geen tijd om van het huidige moment te genieten. In feice de grond vallen. Toen hij klaar was, liep hij het huis in en zei
willen we tegelijkertijd gelukkig zijn en vrij zijn van dit tegen de vrouw deze huizes dat hij zesenveertig kokosnoten
najagen van geluk alsof het een object is. had geteld. Ze zei meceen dat het er achtenveertig hadden
moeten zij n en dat er misschien twee waren weggerold
Het komt erop neer dat we het Onvergankelijke in het tij­ waardoor hij ze had gemist bij hec cellen. De man was totaal
delijke zoeken, en het permanence van de Eenheid in de verbaasd. Hij liep weer naar buiten en pakte de twee kokos­
dualiteit van de cijdelijke wereld der verschijnselen. Die noten die hij voor zichzelf apart had gehouden. Na een paar
afschuwelijke dilemma maakt ons dagelijks leven tot een minuten rapporteerde hij dat hij de twee verloren kokos­
hel. Deze situatie duurt voort tot we beseffen - de Zelfreali­ noten had gevonden en dat er nu in totaal inderdaad acht­
satie - dat een zintuiglijk waarneembaar object de Verheven enveertig kokosnoten waren. Terwijl ze hulpeloos in bed
Subjectivireit nooit zal bevatten zolang hij dit als een ander lag, had de nog niet zo oude dame de 'plof' van iedere geval­
object beschouwt. En dit is nu precies wat wij mensen doen. len kokosnoot geteld.

***
De essentie van de zen-filosofie - misschien vergelijkbaar
met advaita in her hindoe1sme - is de staat van 'niet-denken',
Veel mensen kennen in hun leven momenten waarop hun de meest alerte geese. Op een bepaald moment tijdens ons
denken en inm'itie volledig in balans waren en de dingen die dagelijks werk kan het gebeuren dat onze denktaal de vrije
ze deden verrassend genoeg ongelooflijk effectief tot stand hand krijgt, doordat we onze gewoonlijke voorkeur voor
kwamen. Ze hebben ervaren dat deze balans tussen denken teveel rationed, convergent denken loslaten. De Japanse
en intu'itie de geconcemreerde aandacht die nodig was voor meescer-zwaardvechrer weet dat het onbekende geen ego­
de betreffende handelingen niet verstoorde. Het is zelfs zo bewustzijn bevat (bewust denken heeft dit wel) omdat her

u4 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Gedachte en dcnken ll5


zich nier op het niveau van het dualisme beweegt. Als meer bedoeld was om de minder gemotiveerde kandidaten
bewust denken wordt nagelaten en er geen enkele gedachte eruit te halen en niet zozeer om ons niveau te testen. Ik had
is over het winnen van de wedstrijd, dan maakt her zwaard ook ontdekr dat degenen die hun bachelor hadden gehaald
bijna uit zichzelfde bewegingen die her moet maken. en zich hadden aangemeld voor de Bachelor of Commerce
(B.Com., commerciele economie) opleiding, doorgaans
Sun Tzu, de grote Japanse krijger, schijnt het zo te hebben alleen de aantekening 'gedeeltelijke vrijstelling' kregen. Dit
gezegd: 'Iedere strijd willen winnen is niet het beste doel. berekende dat ik het jaar erop een accountancy-examen
De hoogste overwinning is winnen zonder te willen winnen.' moest afleggen, omdat dit vak geen onderdeel uitmaakte
De staat van niet-denken is een staat van grote alertheid. In van mijn B.A.-opleiding.
deze staat is de geest vrij van alle strijdige gedachten over
leven en dood, winnen en verliezen; daarom werkt hij dan Toen de resultaten bekend w�ren moest ik bij professor
op de meest natuurlijke en effectieve manier. Plant komen voor mijn cijfer. Nadat ik tijdens onze kennis­
making mijn naam had genoemd, nam hij de lijst door,
In de staac van niet-denken is her persoonlijke 'ik' met zijn keek vervolgens glimlachend op en zei: 'Algehele vrijstel­
denkende geest die altijd in de toekomst bezig is, niet aan­ ling'. Toen ik vertelde dac ik in India mijn B.A. had gehaald,
wezig. Net als de meester-boogschutter in het hindoei"sme maar niet mijn B.Com., keek hij opnieuw naar de lijst en
staat de Japanse meester-zwaardvechter boven ieder dualisme. herhaalde: 'Algehele vrijstelling'. Hij stak zijn hand uit, we
namen afscheid en stomverbaasd liep ik de kamer uit. Toen
Uit mijn eigen dagelijks leven kan ik me twee gelijksoortige ik mijn vrienden vertelde dat ik algehele vrijstelling had
voorvallen herinneren. De eerste keer was nadat ik in gekregen, konden ze het niet geloven en zeiden ze dat ik het
Bombay voor mijn B.A. examen was geslaagd en ik naar nog eens moest nakijken als de lijst op her bard hing. Er
Londen vertrok om te gaan scuderen aan de London School bleek niets veranderd. Later begreep ik dat de examinatoren
of Economics. Ik moest een toelatingsexamen afleggen voor zo onder de indruk waren van mijn antwoord dat ze me een
een bepaald economisch onderwerp, maar er was geen algehele vrijsrelling hadden gegeven. Hierdoor was ik de
curriculum. Ik kon me dus niet specifiek op her onderwerp enige B.Com. aan de Universireit van Londen die nog nooit
voorbereiden en alleen vluchtig de elementaire punten een accountancy-examen had afgelegd! Naruurlijk hen ik
ervan doornemen. Toen het vragenformulier werd uit­ me later wel in accountancy gaan verdiepen.
gedeeld, zag ik dat er een mime keuzemogelijkheid was. Ik
koos enkele algemene onderwerpen waarop ik de econo­ Het enige wat ik me later nog van het examen kon herin­
mische basisprincipes kon toepassen en beargumenteren, en neren, was dit ik tijdens het schrijven volledig afgestemd
waarvoor ik verder weinig achtergrondinformatie nodig moet zijn geweest op de polsslag van het universum. Mijn
had. Ik kon het antwoord dus vrij ontspannen opschrijven. lichaam en geest werkten vanuit volledige ontspanning,
Misschien kwam dit ook doordat ik besefte dat de toets zonder gedachten, laat staan bezorgdheid, over wat er zou

n6 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Gedachte en denken u7


kunnen gebeuren. Ik herinner me dat ik, terwijl ik de Zoiets ervaart een gemiddelde mens slechts af en toe, maar
examenzaal uitliep, alleen maar blij was over mijn ver­ voor de wijze is het heel gewoon. Nadat hij de ware aard van
richtingen zelf de Werkelijkheid heeft aanschouwd, beseft de wijze dat de
onderlinge verbondenheid binnen de dualiteit het weefsel is
Tijdens her tweede voorval gebeurde iets soortgelijks. Ik was waaruit de wereld van verschijnselen bestaat. Hij beseft dat
aan her golfen met de beroeps-golfer die aan de dub ver­ juist het willekeurig accepteren van een bepaald aspect van
bonden was. Het was de eerste dag van mijn vakantie en het leven en het uitsluiten van een ander aspect voor con­
toen ik bij de eerste tee stand, had ik her fantastische gevoel flicten zorgt in het dagelijks leven. Oit besef zorgt voor een
dat ik in topconditie was. Ik voelde me ontspannen en keek diepgewortelde, natuurlijke balans in het leven van de wijze.
uit naar een rondje golf. Het ging niet om winnen of verlie­
zen, niet van mijn gezicht en ook niet van geld! Na afloop in De wijze leidt zijn fysieke bestaan zolang dit hem is gegeven
het dubhuis bleek dat ik mijn beste rondje met het laagste en schikt zich voortdurend soepel in war er ook gebeurt,
puntenaantal ooit had gespeeld. De beroepsspeler met wie zonder dat hij zijn diepgewortelde gevoel van gelijkmoedig­
ik had gespeeld hoefde dat niet nog eens extra te zeggen, op heid en harmonie verliest. De wijze leidt geen eigenwillig
een bepaald moment moest hij namelijk echt zijn best gaan leven, hoewel dit er in de ogen van anderen soms doelloos
doen om zijn gezicht niet te verliezen. uit kan zien. Een zen-gedicht zegt bet zo: 'Wilde ganzen
hoeven zich niet te spiegelen; het water vraagt niet om hun
Ik had die dag veel geleerd. Als eerste dat de beste resultaten beeld.'
'komen' - en niet warden 'gepresteerd' - als je je concentreert
op het werk zelf, op wat je in het moment doet, of je nu een War hen je nu aan het doen? Kijk je tv? Lees je een boek?
bal slaat, een verslag schrijft, of wat dan ook. Deze concen­ Ben je aan het wandelen? Zit je in een stoel of lig je in bed
tratie brengt geen spanningen met zich mee, maar is juist te rusten? Ben je aan het werk? Heb je een zakelijk gesprek
ontspannen. Deze treedt op als er geen verstorende gedach­ met een collega of klant? Praat je met een vriend of meer­
ten zijn over het resultaat van je inspanningen. Bij echte dere vrienden? Zit je in de auto? Geef je een lezing? Schrijf
concentratie en ontspanning gaat de inspanning moeiteloos je een brief? Maak je een schilderij? Doe je lichamelijke
als vanzelf en zo gaat het met alle verdienstelijke inspan­ oefeningen? Ben je op een feest? Zit je te eten? Poets je je
ningen van experts op hun vakgebied. Uit zo'n vanzelf­ tanden? Zit je op het toilet? Genier je van een douche? Wat
sprekende handeling spreekt de Vreugde van het Zijn die je ook aan het doen bent, stel dat iemand je vraagt of je je
wordt ervaren in de handeling zelf, onafhankelijk van het op dit moment op je gemak voelt bij jezelf, clan zou je meest
mogelijke succes dat erop volgt. eerlijke antwoord waarschijnlijk zijn: 'Ik weet het niet.' Was
de vraag geweest: 'Heb je er plezier in?' clan zou het ant­
***
woord waarschijnlijk weer 'Ik weet het niet' zijn. (Nu ga ik

n8 Vrede en harmonie in her dagelijks leven Gedachte en denken u9


er even van uit dat je deze vraag niec krijgt als je prettig aan­ alleen voordoen wanneer volledig wordt ingezien dat er in
geschoten bent!) her !even geen individuele doener is, geen jij en geen 'ander',
en dat wat er is gebeurd niet had kunnen gebeuren als het
Hieruit blijkt duidelijk dac we ons vaak niet volledig bewust niet de wil van God was geweest, overeenkomstig een uni­
zijn van de sicuatie. Er is geen sprake van helder en volmaakc versele wetmatigheid. Je diem er dus volledig van door­
gewaarzijn in het moment, wat betekenc dat er een onder­ drongen te zijn dat een handeling zich alleen maar kan
stroom is van onbehaaglijkheid, onzekerheid en misschien voltrekken wanneer die de wil van God is en dat ieder gevolg
zelfs van angst dat je iets verkeerd doet of dat iemand je van een handeling, verricht door een bepaald lichaam-geest
bedriegt. Hoe dan ook duidt het op een voortdurende organisme, dus ook de wil van God is.
onderstroom van stress en spanningen.
Vaak vragen geescelijk zoekers zlch af wat dit inzicht, of het
Dus bij alles wat je doet, of je nu iets leuks doer of serieus gebrek eraan, met het dagelijks leven te maken heeft. Die is
aan het werk bent, wordt de aanwezigheid van volmaakt een goede vraag die een helder antwoord verdient dat de
gewaarzijn in het moment gevraagd. Dan is er sprake van verwarring niet nog grocer maakt. Onze ervaring is dat bijna
spontaan en efficient handelen, waarbij de werkgeest zich alles war we doen of ervaren met een gedachte of gevoel
richt op het werk dat voorhanden is, zonder dat de denk­ begint, en her oprijzen van een gedachte of gevoel in het
geest allerlei twijfels en problemen veroorzaakt door zichzelf bewustzijn hebben wij zelf niet in de hand. We zien of horen
ce projecceren in een onzekere, denkbeeldige coekomst. iers (of een ander zintuig reageert op een bepaald object) en
De werkgeest houdt vooraf al rekening mec de verschillende als reactie komt er een gedachce of gevoel op. Deze gedach­
mogelijke alternatieven en de eventuele resultaten, waarbij ce komt in hec bewustzijn op en komt overeen met je lots­
hij zich baseert op bestaande gegevens. Als er in het moment beste �ming, met de programmering van je lichaam-geest
geen handelingen plaatsvinden, dan zorgen volmaakt orgamsme.
gewaarzijn en volledige ontspanning sarnen voor vrede en
harmonic en de afwezigheid van stress en spanningen. Boosheid, angst, blijheid, spijc, afkeer of mededogen kan
Die komt doordac wat er in het moment gebeurt op een bijvoorbeeld zo'n reaccie in het moment zijn. Zo werkt het
onpersoonlijke manier wordt waargenomen, dus zonder te bij alle reacties die als gevolg van de programmering van het
vergelijken en oordelen. lichaam-geest organisme omhoog komen. Of er al dan niet
sprakc is van inzicht, en of de beuokkene een wijze of een
Volmaakt gewaarzijn en volledige ontspanning in het doorsnee mens is, heeft er niets mee te maken. War er ver­
moment leiden cot spontaan en efficient handelen en tot volgens gebeurt hangt voor een dee! af van de mace waarin
vrede en harmonie bij niet-handelen. Die gebeurt alleen als inzichc aanwezig is.
het 'ik', de ego-doener die denkbeeldige problemen in een
denkbeeldige toekomst creeert, er niet is. En ook die zal zich

120 Vrcde en harmonie in hct dagelijks !even Gcdachte en dcnken 121


Dit is wat er zou kunnen gebeuren: a) de gedachte of het organisme wordt zijn aanspraak op zijn individuele wezen
gevoel vertaalt zich spontaan in een handeling; of b) de absoluut: de zoektocht van het individu naar het bewustzijn
werkgeest komt eraan te pas en neemt bezit van de gedach­ van her Absolute Zijn wordt noodzakelijk en dwingend.
te of bet gevoel, afhankelijk van de mate en diepte van het
aanwezige inzicht. Is er geen inzicht, dan komt de denkgeest De 'wil tot ervaren' (en de bijbehorende handelingen) is
om de hoek kijken, waardoor her ego verwikkeld raakt in de absurd omdar her doel nooit wordt bereikc. Volledig door­
horizontale tijd. Zodra je helder inziet dac deze verwikke­ drongen raken van deze absurditeit - namelijk dat her indi­
ling plaatsvindt, komc er een einde aan. Als de gedachte of viduele wezen zijnAbsolute nacuur niec kan realiseren-is her
bet gevoel niet leidt tot een bepaalde handeling, dan neemt uiteindelijke doel van iedere spiricuele zoektocht!
de wijze of de man met inzicht de gedacbte of bet gevoel
alleen maar waar terwijl deze uit bet bewustzijn verdwijnc. In de 'wil tot ervaren' is in principe geen sprake van dua­
Preciezer gezegd: het inzicht zelf leidt tot onpersoonlijk lisme tussen de uiterlijke wereld en het individuele bewust­
waarnemen van het verdwijnen van de gedachte, zonder zijn. AJs je je naar buiten richr om ervaringen op re doen,
enige betrokkenbeid. Die proces coonc het opkomen van de dan is her individuele 'ik' niet zozeer gelnreresseerd in de
gedachte of het gevoel en het verloop ervan tot hij weer ver­ buitenwereld, maar in her bewustzijn van het absolute
dwijnc. Zijn dar her 'ik' in contact met de wereld hoopt re vinden.
Diep vanbinnen is her 'ik' in zijn contacten met de buiten­
Ik herinner me een gebeurcenis, een ervaring die ik als leer­ wereld niet ge'interesseerd in het individuele lichaam-geesc
ling op school had. ik zal cwaalf of dercien jaar zijn geweest, organisme, maar in het bewustzijn van het Zijn.
toen we voor her eerst les kregen in algebra. Ik was helemaal
in de ban en kon nier wachcen op her examen aan het eind AJs je een extatische ervaring van vervulling hebt, clan heb je
van het kwarcaal. Ik was echt bang dat ik dood zou gaan in wezen al je inceresse voor de buitenwereld en hec lichaam­
voordar het examen plaatsvond. Trouwens, in ons dagelijks geest organisme verloren. Je kunt zeggen dat het 'ik' wordt
leven ervaren wij 'een ervaring' allemaal als een partijdig voorbereid om in die extatische ervaring re sterven. Voordat
oordeel dat zich als iets absoluuts voordoet. Maar in wezen deze ervaring zich voordeed, was het idee dat je 'niet moest
is het een dynamisch proces. Ik ervaar omdat ik wil ervaren. sterven voor je onderneming geslaagd was'. Dus wat betreft
De wens tot ervaren is w dwingend dat het een behoefte je 'wil tot ervaren' was er geen onderscheid tussen het
wordt. De bron van deze dwang kan teruggevoerd warden lichaam-geest organisme en de buirenwereld. Beide zijn
tot de wil, her instrument waarmee de absolute Bron zich nodig om te kunnen ervaren en na de ervaring hebben ze
manifesteert. Ieder schepsel verwezenlijkt onvoorwaardelijk hun werk gedaan.
zijn eigen 'wezen', omdat de absolute Bron zichzelf onvoor­
waardelijk verwezenlijkt in ieder wezen. Vanaf het moment Deze intieme verbinding russen de buitenwereld en her
waarop de mens zichzelf idemificeert met het lichaarn-geest individuele lichaarn-geest organisme kun je duidelijk rerug-

122 Vrede en harmonic in hec dagelijks !even Gedachce en denken 123


zien in de psychologische toestand van je geese. Ben ik in Behalve de wil rot ervaren streven we in ons dagelijks leven
een 'positieve' staar, dan is het leven zo goed als maar zijn ook voortdurend naar meer kennis en informatie. Een
kan. De buirenwereld en 'ikzelf' worden allehei als posirief bepaalde hoeveelheid rechnische kennis over je vakgehied of
ervaren. Mijn 'sraat' lijkt een soort werveling te veroorzaken beroep is natuurlijk nodig. Maar de geest raakt gewend aan
die dat war ik ervaar fixeert: ik hen verdriecig omdar ik de en verlangt voortdurend naar meer kennis en ervaring, bijna
wereld als duisrer ervaar en ik ervaar de wereld als duister alsofhet om een competitie met 'anderen' gaat. Her jammer­
omdar ik verdrietig hen. De manier waarop ik mezelf en de lijke hiervan is dat deze opeenstapeling voor wijsheid wordt
wereld ervaar, lijkt op de reflecties van een object wanneer aangezien. lemand met veel ervaring wordt nogal eens
er twee spiegels tegenover elkaar staan. verward met een wijs iemand. Maar in werkelijkheid kun je
wijsheid niet scheiden van spontaniteit, terwijl de opeen­
Met andere woorden: in theorie leef ik in het huidige moment stapeling van kennis en inforinatie zich baseert op her
dat zich bij voortduring verplaatst, maar in de praktijk merk geheugen. Dit hecekent natuurlijk niet dat een ongeletterde
ik dat ik vast zit in de tijd, die ondanks mijzelf wel lijkt te meceen ook een wijze is.
stromen. Ik leef in een droom van de toekomst die zichzelf
voortdurend herhaalt. Ondanks mijn wil om het altijd-nieu­ Een echce wijze is iemand die niet voortdurend op zoek is
we te ervaren, lukt het me dus niet om in bet huidige moment naar meer. Doorgaans is hij bevrijd van dit soort processen,
te leven. Ik merk dar ik vastzit. waardoor hij ontspannen en spontaan opensraae voor war
her moment brengc. Alles war uit de stilte omhoog komr, is
Het inherente dualisme in iedere wil tot ervaren, lijkr zich spontaan en geen op verzamelde informaeie gebaseerde
re weerspiegelen in mijn hanger naar het bestaan en mijn reactie. Deze seilee is geen verworvenheid, maar een vanzelf­
angst voor her bestaan. Hierdoor word ik de slaaf van mijn sprekend gevolg van her feir dar hij volledig gewaar is van
huidige bestaan, mijn huidige ervaring. Deze immobiliteit iedere gedachte, ieder gevoel en iedere reactie. In die gewaar­
van mijn wil tot ervaren is de grondoorzaak van mijn zijn, die zuiver gewaarzijn, lose ieder denken en reageren op
ongeluk: ik heb verwachtingen omtrent de toekomsr geba­ en blijft de geest leeg en open voor het moment. Als de geest
seerd op mijn huidige ervaring, in plaats van rustig af re stil is, wordr dae wat er gebeurc een spontane handeling die
wachten wae de roekomst brengr als deze daar is. We niet is gebaseerd op verzamelde informatie. Zo' n handeling
moeren deze absurdireie niet zien als iets waartoe we veroor­ heefc iets heiligs en myseerieus, juise omdae deze niet is
deeld zijn, maar erkennen en inzien dat verandering nood­ gebaseerd op verzamelde informatie en condicionering.
zakelijk is; een verandering die je niet kunt 'bewerksrelligen',
maar die zich alleen vanuit diep inzichr kan voltrekken. We Onze natuurlijke staat, als onlosmakelijk onderdeel van de
zullen de oplossing voor her probleem nooit vinden. Her Toealiteir, is een seaar van ontspanning. Deze ontspannen,
probleem moet zelf oplossen door her recht in de ogen te vrcdige, kalme seaat onderscheide de wijze al snel van de
kijken. gcmiddelde mens. Een wijze heeft de afgescheidenheid van

124 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Gedachte en denken 125


de Totaliteit die de oorzaak is van agressiviteit, spanningen voordoet in de relatie tussen 'mij' en de 'ander' en is de
en angsten met behulp van Gods genade weten te overbrug­ oorzaak van agressie. Angst en agressie zijn onderling met
gen. Alleen de overgave aan deze Totaliteit kan de wezens­ elkaar verbonden, de een is de oorzaak van de ander. Ze
vreemde spanningen en angsten uit ons systeem verwijderen. komen allebei voort uit onze behoefte aan bevrediging of
Dit is geen gedwongen, uit frustratie of verbittering geboren
voldoening.
overgave, maar een zacht ingefluisterde overgave als gevolg
van een helder inzicht in onze ware natuur. Het inzicht van Bevrediging is een normale, basale behoefte. Zo eten we om
de wijze is eenvoudig genoeg, namelijk: in deze wereld van onze hanger te bevredigen. Maar het wordt heel anders
verschijningsvormen zijn wij geen onafhankelijke entiteiten wanneer de gezochte voldoening is gestoeld op een verlangen
met wilskracht en een vrije wil, maar slechts uniek gepro­ naar macht of status in de maatschappij. Als angst voort­
grammeerde lichaam-geest organismen, of instrumenten, komt uit een mogelijke, directe fysieke dreiging, clan ver­
waardoorheen de Bron - dat wat 'Ik' werkelijk hen en dus dwijnt die angst zodra het gevaar verdwijnt. De angst van de
niet het 'ik' dat zich voortdurend ergens mee identificeert - primitieve mens is gebaseerd op een instinctief gevoel van
werkzaam is. De wijze begrijpt dat zijn functioneren hande­ gevaar en verdwijnt ook weer met dit gevaar zonder sporen
lingen en gebeurtenissen teweegbrengt, die overeenkomstig na te laten. Maar tegenwoordig zijn mensen uit gewoonte
een universele wetmatigheid ook horen te gebeuren. Dit bijna voortdurend gespannen, omdat we ons in wezen
gaat het menselijk verstand volledig te boven. agressief opstellen tegenover de 'ander'. Deze wordt name­
lijk als een bedreiging gezien bij alles wat wij voor onszelf
De oorzaak van alle angst, dat waardoor de gemiddelde hopen en proberen te bereiken.
mens zijn natuurlijke, ontspannen staat verliest, is de indi­
viduele entiteit, de identificatie met een specifiek lichaam De mens is tegenwoordig zo gewend aan die toestand van
en een naam, alsof dit een afgescheiden, autonoom en onaf­ voortdurende angst en bezorgdheid, dat hij inmiddels ver­
hankelijk individu is met een wil en vrije keuze. In het dage­ slaafd is geraakt aan psychologische angst. Wat in wezen
lijks leven zijn angst, verlangen en alle andere vormen van slechts een fysieke, natuurlijke biologische reactie is op een
affectiviteit slechts manifestaties van de pseudo-entiteit. acuut gevaar, iets wat bijna alle dieren kennen, is veranderd
Juist deze pseudo-entiteit client te verdwijnen en niet zozeer in een chronische, psychologische toestand. Hierdoor zijn
de manifestaties van deze pseudo-entiteit. We dienen angst, wij het zelfs vreemd gaan vinden wanneer we op onbewaak­
als verschijnsel in ons dagelijks leven, helder te analyseren te momenten ontspannen zijn en even geen last hebben van
en begrijpen. Het subjectief noumenale is Wat-We-Zijn, die benauwende angstgevoelens die onze tweede natuur en
maar door de identificatie met een afgescheiden entiteit die gevangenis zijn geworden.
zich onderscheidt van anderen, ontstaat her ongelukkige
concept 'angst'. In de Upanishads staat: 'Angst bestaat waar De mens zit niet fysiek gevangen, maar de 'gebondenheid
'
een "ander" bestaat.' Angst is dus een verschijnsel dat zich waarover we spreken verwijst doorgaans naar een gebond
en-

126 Vrede en harmonie in hec dagelijks leven


Gedachte en denken 127
heid die wordt veroorzaakt door de geest. En alles wat door en emotionele behoefcen goed te praten. Een gezegde luidt:
de geest wordt geschapen, kan niet anders clan een illusie veel mensen klagen over hun uiterlijk, maar niet over hun
zijn. Ik heb een Amerikaanse vriend, Gary, die me over een hersens. Onze ratio mag dan de grootste zegen van de mens
gebeurtenis uit zijn !even vertelde. Enkele jaren geleden zijn, maar het is ook een vloek en misschien zelfs wel ons
ging zijn vrouw er plotseling vandoor en liet hem alleen grootste euvel. 'Ons denken schenkt ons een zekere mate
achter met de zorg voor hun drie jaar oude dochterrje. Op van heerscbappij over de wereld, maar ontneemt ons ook
een avond bracht hij baar naar bed nadat hij haar te eten iets door ons af te scheiden van de wereld. Deze afgeschei­
had gegeven en in bad had gedaan. Hij bleef nog even bij denheid is de belangrijkste oorzaak van de gebondenheid en
haar zitten en rookte zwijgend een sigaret. Zijn dochtertje ellende van de mens.'
had goed door hoe hij zich voelde en vroeg of hij verdriecig
was. Toen hij 'ja' zei, antwoordde het meisje heel eenvoudig: Doordat we onszelf van de wereld afgescbeiden hebben,
'Pap, als je niet aan mamma denkt, voel je je ook niet ver­ kunnen we gewoonweg niet accepteren dat de becekenis van
drietig.' bet leven ligt in het feit dat bet stopt. Ons veelgeprezen
denken vertelt ons dac her gewoon absurd is om te accepte­
Een schrijver schreef ooit dat de grootste pech van de mens ren dat het !even slechts bestaat uit de momenten tussen
is dat hij niet een of ander orgaan heefc, een soon ooglid of geboorte en dood. Dat zou ons gelijkstellen aan de dieren!
rem waarmee bij een bepaalde gedachte - of al het denken Ons hele bestaan - ons lijden - moet gewoon een grotere
- kan maskeren of blokkeren als dat nodig is. Verstand en betekenis hebben! En als we die niet van het universum zelf
denken zijn vanzelfsprekend belangrijke instrumenten voor te horen krijgen, dan bedenken we zelf wel iets. En zie daar:
ons overleven en ook voor het bouwen van vliegtuigen en een hele wereld aan goden en religies, 'ismen', landen en
her schrijven van mooie, beeldende zinnen. Maar zelfs de staten en zelfs lifestyles. Als we niet een hoogste reden voor
grootste wetenscbappers zullen erkennen dat bet niet de ons bestaan, ons leven, kunnen ontdekken, clan creeren we
ratio is die belangrijke, nieuwe uitvindingen bedenkt. lees redelijk bevredigende aardse doelen: een coekomstig Utopia,
anders doet die - 'ices doet ergens wat waarvan wij geen vrijheid of vooruitgang.
weet hebben!' Albert Einstein gaf nederig toe dat de verge­
lijking E=MC2 'van buitenaf' was gekomen. Misschien bad Joseph Campbell het bij bet recbte eind toen
hij zei: 'lk geloof niet dat het !even een doe! heefc. Hee leven
Het komt erop neer dat wij mensen niet weten hoe we bestaat uic een hoop protoplasma met de drang om zich
moeten denken. Hoe clan ook denken we te vaak op een voon ce plancen en te blijven bestaan.' Misschien is die alles
verkeerde manier. Onze zogenaamde ratio is in hoge mate wat we hier komen doen: 'Gaar heen en vermenigvuldigt u.'
gecondirioneerd, zowel psychologiscb als maacschappelijk. Misschien k.rijgen we antwoorden op al onze vragen en mis­
Wat we doorgaans onder redeneren verscaan, zijn in werke­ schien ook niet. Dit is wat Gertrude Stein ooit zei:
lijkheid vaak pogingen van de geest om zijn reactieve gedrag

128 Vrede en harmonic in her dagelijks !even Gedachre en dcnkcn 129


Er is geen antwoord, bevinden als we ons tegelijk ook niet binnen de tijd bevin­
Er zai nooit een antwoord zijn, den. Misschien kunnen we ons alleen maar in het HIER en
Er is nooit een antwoord geweest, NU bevinden.
Dtit is het antwoord.'
Een fundamenteel, door de geest geschapen probleem voor
Er wordt wel gezegd dae God de mens schiep omdat hij van ons dagelijks leven is overduidelijk: de mens weec niet war
verhalen houde, varianten van maya en lila. Of dat zo is ... hij van het !even verlangt. En erger nog, hij neemt in alle
die is in ieder geval een goed verhaal: drukte niet eens de tijd om even rustig re gaan zitten en over
dit probleem na ee denken. Hij denkt dae hij wel weee wae
Ooit, slechts em paar honderd jaar geleden nog, geloofden de hij van het leven verlange: plezier! Zo bezien lijkt er geen
meeste westerlingen dat de planeet waarop zij woonden zich enkel probleem. Hee probleem· is echeer dat hij niet weee
in het hart van het universum bevond. Toen ontdekte een wae 'plezier' inhoudt en hoe en waar hij dit kan vinden.
grote wetenschapper, Galileo genaamd, dat de aarde om de
zon draait en dat de zon daarom in het centrum moet staan. De meesee mensen jagen lichamelijke en materiele geneug­
De katholieke kerk geloofde dat de schepping voor de mens een na, omdae ze denken dat die ze gelukkig zal maken. Of
geschapen was en dwong Galileo om zijn uitspraak terug te ze zoeken verschillende vormen van psychologische vol­
nemen. Dit gebeurde in I630, maar de kerk rehabiliteerde doening in de hoop dat die ze 'plezier' of geluk brengt. Maar
Galileo pas in 1979.' Toen hadden astronomen en natuur­ al snel komen ze erachter dat dit plezier of geluk kortsron­
kundigen natuurlijk allang ontdekt dat de zon zelfslechts een dig is, waarop de zoektocht naar nieuwe wegen naar geluk
relatief kleine ster is die zich aan de rand van een relatief onverminderd verder gaat. Hee kome erop neer dae het
klein sterrenstelsel bevindt in een universum dat miljarden gezochte zich altijd in een denkbeeldige eoekomse bevinde
sterrenstelsels omvat die weer ontelbaar veel miljarden sterren en nooie in hee huidige moment. Die is hee echee probleem.
bevatten. Het vaticaan schonk Galileo absolutie, maar deed
verder geen uitspraken over het centrum van het universum. Sleches enkele bevoorrechee mensen komen tot het inzicht
dac hee gezochte niec iets is wat hun lichamelijke en psycho­
Die each al krankzinnige verhaal gaat nog verder: astrono­ logische behoeften kan bevredigen, maar dae het iets is wat
men hebben onlangs ontdekt dat de Big Bang alles in het in het huidige moment, HIER en NU, al aanwezig is
universum uit elkaar slingerde en dae ieder punt in her uni­ wanneer de geest seil en rustig is, en niet druk en verward in
versum als hee cenerum beschouwd kan warden. Wat je de weer met een verre, niet bestaande toekomst. Echt 'plezier'
geloofde - en hoopte - klopt dus: je bent nag altijd het in het !even betekenr bevrijding van angst, bevrijding van
centrum van hee universum! Hier volgt dan nog de plot van een gevoel van ontoereikendheid en bevrijding van voorbij­
die meeslepende drama: volgens Albert Einseeins onedek­ gaande ervaringen die alleen maar leiden tot frustratie en
king van de ruimtetijd kunnen we ons niet in de ruimee 'een roekomst najagen' in de denkbeeldige roekomst.

130 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Gedachte en denken 131


Ze zullen vinden wat ze zoeken als ze beseffen dat ze geen Filosofen breken hun hoofd hierover sinds Pascal deze tak
behoefte hebben aan plezierige, kortstondige ervaringen, van de wiskunde introduceerde. Von Neumann, waar­
maar aan vervulling, vrede en harmonic in het huidige schijnlijk de groocste wiskundige van de vorige eeuw,
moment. Echt geluk vind je niet in het positief ldinkende noemde dit 'zwarte magie'. De paradox is dat de Waar­
'plezier', maar je zult het vinden als je je nooit meer onge­ schijnlijkheidstheorie de algemene uitkomst van veel ver­
makkelijk voelt bij jezelf en anderen, en dit kun je zelf schillende gebeurtenissen die op zichzelf onvoorspelbaar
blijvend ervaren. Wie vrede en harmonie ervaart is vrij van zijn, met grote nauwkeurigheid kan voorspellen. Heel veel
dwangmatig conceptualiseren van verleden en toekomst, onzekerheden kunnen dus samen tot een zekerheid leiden,
vrij van de spoken van het verleden en de denkbeeldige calloze willekeurige gebeurtenissen hebben op voorhand
doelstellingen in de toekomst. Slechts de eigen ervaring van een aannemelijke consequentie!
deze vrede en harmonie zal je ervan kunnen ovenuigen dat
deze vrede niet hetzelfde is als de verveling waar we zo bang Laten we eens kijken naar wat bizarre voorbeelden die
voor ZlJn. Arthur Koestler noemt. De statistieken van het New York
Department of Health tonen de gemiddelden van het aantal
De 'gebondenheid' die wij mensen ervaren heeft ook een pas­ honden dat dagelijks een mens bijt: 75,3 in 1955; 73,6 in
sieve oorzaak. We hebben voortdurend het gevoel dat we 1956; 73>5 in 1957; 74,5 in 1958; en 72,4 in 1959. Een even
gevangen zitten omdat we een bepaalde mate van controle betrouwbare statistiek toont het aantal cavaleriepaarden dat
over ons dagelijks leven lijken te hebben. We leiden, zo zeggen soldaten een dodelijke schop gaf in het Duitse leger in de
we, 'ons' leven en toch kunnen we het diepgewortelde, aan­ 19e eeuw. De moorden in Engeland en Wales, hoewel
houdende gevoel dat we hulpeloos zijn overgeleverd aan een verschillend in aard en motief, komen ook overeen met de
andere wil, van een andere superieure orde, niet van ons statistische wecmatigheden. Sinds het eind van de Eerste
afschudden. Schopenhauer noemde deze wil 'een metafysi­ Wereldoorlog was het gemiddeld aantal moorden: in de
sche entiteit, een soort Universeel Bewustzijn, waartoe het jaren '20 3,84 per I miljoen inwoners; in de jaren '30 3,27
individueel bewustzijn zich verhoudt als een droom tot de per I miljoen; in de jaren '40 3,92 per miljoen; in de jaren
werkelijkheid.' Bevrijding uit die gevoel van gebondenheid '50 3,30 per rniljoen; en in de jaren '60 3,50 per 1 miljoen
ontstaat pas wanneer we werkelijk beseffen dat het universum inwoners. Hoe wiscen de honden wanneer ze moesten
een ononderbroken geheel is en we onvoorwaardelijk accep­ stoppen met bijten en weer beginnen, en de paarden met
teren dat er een mysterieuze, wonderbaarlijke orde voortkomt schoppen en de mensen met moorden?
uit iecs wat er in onze ogen als een enorme chaos uitziec.
Het antwoord van hedendaagse wetenschappers is dat je die
Een van de best bewaarde geheimen van het universum en wonder alleen maar kunt bezien in het licht van de Waar­
wat de menselijke geest in verwarring brengt, heeft te maken schijnlijkheidstheorie (of de Wet van de Grote Aantallen).
met de vraag rond deparadoxale aard van waarschijnlijkheid. Dit is een wet die met natuurkundige krachten alleen niet te

132 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Gedachte en denken


verklaren is. Paradoxaal of niet, de wet werkt wel. Hij is door de wetenschap als 'onwerkbaar' beschouwd. Het
inmiddels onmisbaar binnen de natuurkunde, de genetica, minuscule elektron in ieder atoom zou altijd en op elk
voor economische planners, verzekeringsmaatschappijen, moment moeten stralen, waardoor het zijn energie al snel
casino's en opiniepeilingen - zo onmisbaar dat de 'zwarte zou kwijtraken en in de nucleus zou vallen. Alle atomen
magie' in de woorden van von Neumann voor lief wordt zouden verdwijnen, alle elektromagnetische energie zou ver­
genomen. Het principe 'orde uit wanorde' lijkt onomsto­ dwijnen, geen zenuwsysteem zou nog kunnen functioneren.
telijk en onverklaarbaar 'aanwezig'. De waarom-vraag is Al het 'leven' zou verdwijnen, want leven zoals wij dat
hetzelfde als vragen waarom het universum bestaat. kennen kan er alleen maar zijn dankzij onzekerheid. Zeker­
heid, persoonlijk of collectief, is een mythe.
Het belangrijkste kenmerk van de moderne natuurkunde is
dat deze steeds holistischer wordt. Dit komt door het inzicht Een van mijn vrienden ontdekte een ademhalingsmethode
dat het geheel net zo noodzakelijk is voor meer begrip van waardoor hij niet meer zo snel verkouden zou warden. Hij
de ahonderlijke delen, als de ahonderlijke delen noodzake­ oefende ermee en had al snel resultaat. Natuurlijk was hij
lijk zijn voor meer inzicht in het geheel. Professor David heel opgetogen en hij vertelde iedereen over deze methode.
Bohm zei het zo: 'Dit leidt tot een nieuw inzicht van onon­ Toen ik hem laatst weer ontmoette, moest hij voortdurend
derbroken heelheid, wat haaks staat op het gangbare idee niezen. Het was duidelijk dat hij een kou te pakken had en
dat de wereld is terug te brengen tot ahonderlijk en onaf­ ik wist dat hij hier alweer een tijdje last van had. Ons gesprek
hankelijk bestaande delen.' ging als volgt:

Oat wat wij in ons dagelijks leven beschouwen als Gods 'Jk dacht datjeje kwaal overwonnen had. Wtzt is er gebeurd?
orde lijkt overeen te komen met het zogenaamde Onzeker­ Doeje de ademhalingsoefeningen niet meer?'
heidsprincipe. Er lijkt sprake van een paradox en toch is er 'Klopt, ik hen ermee gestopt. '
een duidelijke orde - behoorlijk verwarrend voor het klein­ Jk vroeg verder niets en mijn vriend ging verder:
geestige menselijk denken. We vinden dat we tekortschieten 'Vraagje niet waarom ik ermee hen gestopt?'
en voelen ons hulpeloos, alleen maar omdat we proberen Ik zei: 'Nee, ik ga niet vragen waarom je de oefiningen niet
een patroon te omdekken. De menselijke geest verlangt meer doet.'
naar veiligheid en zekerheid in deze ten diepste onzekere Hij zei: 'Mijn vrouw zegt dat ik zelfmijn ergste vijand hen.'
wereld. We beseffen niet dat onzekerheid aan de basis ligt Ik zei: 'Heb je gevraagd waarom je ervoor zou kiezen om je
van het omscaan en bestaan van de wereld. De wereld kan eigen ergste vijand te zijn?'
niet bestaan zonder onzekerheid. In een zekere wereld waarin Hij zei: 'Nee, dat zou ze niet begrijpen. '
alles vaststaat, zeggen natuurkundigen uitdrukkelijk, zouden
deeltjes vastgelegde patronen volgens vastgelegde punten Als een hoog ontwikkelde moderne jongeman een geestelijk
volgen. Maar bet alternatief voor een 'zekere' wereld wordt leraar ontmoet, zal dit interessante gevolgen hebben. En

134 Vrede en harrnonie in het dagelijks !even Gedachte en denken 135


wanneer de hedendaagse, bekende Bengalese auteur Bankim beetje, maar volledig. Het initiatief moet van God komen,
Chandra Chatterji een leraar als Paramaharnsa Ramakrish­ niet van een ofandere persoonlijke ambitie. Natuurfijk kan
na ontmoet, heeft dit zelfs een verbijsterend effect. Als ze niemand populaire predikers tegenhouden bij het schreeuwen
elkaar ontmoeten in het huis van een gemeenschappelijke van hun leuzen en het opwekken van emoties bij blinde vol­
vriend stelt Bankim Chandra het volgende voor: 'Hoog­ gelingen. Mensen zullen even - ofeen paar jaar - naar hen
geeerde Pararnaharnsa, u bent zo briljanc en begiftigd met luisteren, en dan alles weer vergeten, zoals bij alle nieuwe
de gave van het woord, waarom preekt u niet vanaf de sensaties die op een gegeven moment toch weer saai worden.
kansels en preekgestoelten van Calcutta? Uw woorden Luister goed, Bankim Babu: ook inteliigente lezers en luis­
zullen die van de hedendaagse pandits zeker overtreffen.' teraars die je enthousiast feliciteren met je verfijnde woorden
Ramakrishna antwoordde: zullen de betekenis die je erin he_bt willen leggen zeker ver­
geten. Je zult meer boeken moeten schrijven en meer lezingen
Het woord 'preken' vind ik ronduit stuitend. Het suggereert moeten geven om hen eraan te herinneren. En ook dan sijpelt
dat iemand de Waarheid kan uitdelen alsofhet handelswaar is je onderricht weg uit hun drukke geest. Zo raak je verstrikt in
in plaats van de verheven en enige Werkelijkheid. Het is die een negatieve spiraal. En als je sterft, zal al je werk verdwij­
eeuwige menselijke ijdelheid waardoor we denken dat er ook nen, meteen of geleidelijk ( . .) Je zult je vermogen om de
maar iemand kan preken, dat er iemand is die voor een Waarheidskracht te kunnen verdragen en over te dragen gelei­
publiek of gemeente kan gaan staan en de Waarheid presen­ delijk aan moeten vergroten. Hoe? Door intensieve sadhana,
teren. Het menselijk ego is een jlinterdunne, onbelangrijke oprecht en onbaatzuchtig beoefende geestelijke oefeningen.
constructie. Het houdt geen stand tegen de geringste inwerking Jullie inwoners van Calcutta willen onderrichten zonder dat
van een echte Waarheidskracht. Alleen de Goddelijke Werke­ je zelfgerealiseerd bent. Luister naar het wijze gezegde: "Wie
lijkheid kan de Waarheid overdragen en alleen de tijdloze zelfgeen kamer heeft om in te slapen, nodigt altijd vrienden
essentie van de ziel kan deze krachtige overdracht ontvangen. uit om bij hem te komen slapen. " (. . .) Pas wanneer je de
Door middel van de mysterieuze activfreit van de ontzagwekkende kracht van het Goddelijk Gezag tot in het
Oorspronkelijke Kracht, kristalliseert het Bewustzijn de struc­ diepst van je wezen vertegenwoordigt, zullen anderen naar je
turen die de menselijke vorm mogelijk maken - de grote onderricht luisteren.
aarde, de levengevende zon, de oneindige hoeveelheid sterren.
Alleen het Goddelijk Licht schijnt zijn licht op al het gemani­ Alle gascen luiscerden met respeccvolle aandacht naar de
festeerde Zijn en zal dit uiteindelijk tot verlichting brengen. ongeleccerde wijze. Een ongeschoolde dorpeling is nu een
Een geestelijk leraar dient transparant te zijn en eindeloos te erkend verlichte, die de knapste juridische en literaire
stralen. Is dit eenvoudig te bereiken? Verkrijg je deze transpa­ koppen van Calcutta inwijdc. De Paramahamsa vraagc nog
rantie door studie, wilskracht, of publieke bevestiging? verder door:
Niemand kan de Waarheid doorgeven tenzij het Goddelijk
Licht bewust door iemand heen schijnt, en niet slechts een

136 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Gedachte en denken 137


Ramakrishna: Mijn beste Bankim, je hebt veel nagedacht de mensheid, zoals Sukhadeva en Shankara. Dit is waarachtig
over de menselijke conditie nadat je deze diepgaand hebt Goddelijk Handelen en geen menselijk initiatief.
bestudeerd, kun je zeggen wat volgen.s jou onze uiteindelijke Wel Bankim, geef ons alsjeblieft antwoord. Wat is onze
verantwoordelijkheid is? Welke kennis blijft overeind en uiteindeiijke verantwoordelijkheid?
vruchtbaar onder al/e mogelijke omstandigheden van het
bestaan, zelfi tot na het sleutelmoment van de dood? Ga je uit De meester vraagt dit om zo de gedachtenstroom van
van het hemelse bestaan van de ziel? Bankim Chandra te onderzocken en zuiveren, maar wel
Bankim: 'Ik schenk geen cnkele aandach t aan gedachten met een speelse lach. Misschien begrijpt de geletterde man
over het bestaan van de hemel.' de geestelijke gemoedstoestand van de meester niet goed,
Ramakrishna: Goed zo! Als het fJsieke lichaam sterft, omdat hij gewend is aan een grove, wereldse vorm van
.
hoe.ft iemand die tot verheven inzicht is gekomen geen hoger humor. Zijn poging grappig te reageren, is volkomen
of subtie/.er bestaansniveau te betreden, hij wordt gelukzalig misplaatst.
een met de transparante Grond van het Bestaan. Hij raakt
niet bewusteloos, maar wordt Zuiver Bewustzijn. Als het Bankim: 'Mcneer, als u een eerlijk antwoord wilt, dan zou
individuele gewaarzijn tijdens zijn /even echter niet volledig ik zeggen dat onze uiteindelijke verantwoordelijkheid is
is ontwaakt in oneindig gewaarzijn, zal zelfi de meest toege­ dat we overvloedig eten, goed slapen en genieten van de
wijde en gezuiverde persoon de hemelse rijken moeten bezoe­ menselijke voortplaming.'
ken voor verdere transformatie en zuivering. Deze Ramakrishna: Nu zie ik hoe oppervlakkig u bent. Dat
individuele gedachtenstroom moet zichzelfopnieuw uitdruk­ waar u dag en nacht door geobsedeerd bent, komt ongewifd
ken tegenover levensvormen op aards niveau, ofivel op deze uit uw eigen mond. Het lichaam van iemand die knoflook
aarde ofergens anders in het uitgestrekte universum. Alleen de met bonen heeft gegeten, ruikt ongewild naar knojlook en
authentieke kenner van de Waarheid, de jnani, hoe.ft niet bonen. lemand die zich vo/propt met radijsjes, stinkt naar
opnieuw terug te keren in een lichaam en zich niet weer uit te radijs als hij een boer laat.
drukken in een bepaalde eindige vorm, niet op hetfJsieke, het
subtiele en ook niet op het vormloze bestaanmiveau. Bankim en de hoogontwikkeldc mensen die hem om­
Door de mysterieuze genade van God keren sommige ringen zijn opnieuw onder de indruk van en verrast door
bevrijde zielen in verschillende eindige bestaans-domeinen en de directheid van de meester. Nederig, met neergeslagen
lichamen terug, om waarachtige leraren en liefdevoile ver­ ogen, ondergaat de literaire reus de uitbrander van de
zorgers te zijn. Maar deze terugkeer is het werk van de God­ ongeletterde wijze.
delijke Verantwoordelijkheid, niet van menselijk verlangen. Ramakrishna: Je bent, zowelfjsiek als geestelijk, voortdu­
Zuiver Bewustzijn manifesteert vanzelfzijn Oorspronkeiijke rend bezet door ck egocentrische gewoontepatronen van lust
Kracht waarmee de Waarheid kan worden overgedragen. Dit m begeerte. Dat is een giftige omgeving. Vrouwen worden niet

wonderbaarlijke proces doet zich voor bij de grote gidsen van als een heilig voertuig van de Godin gezien, maar als object

Vrede en harmonie in hec dagelijks leven Gedachte en denkcn 13 9


van tijdelijke bevrediging. Rijkdom wordt niet beschouwd goede balans gevonden hebben. We houden van filosofie en
als de overvloed van de Goddelij'ke Moeder, barmhartig religie, maar ook van de geneugten die geld, eer en status om
geschonken voor het welzijn van al Haar schepsels, maar als brengen. We bidden tot God, maar we jagen ook zintuiglji ke
een machtsmiddel en manier om iedere denkbare obsmie te verrukkingen na. 'Deze eigenzinnige mensen zijn als eksters, die
bevredigen. ]e mond is een machine geworden, die automa­ zichzelfde slimste vogel onder de vogels vinden. Maar heb je het
tisch over lust en begeerte begint. Je oppervlakkige geest mag gedrag van een ekster we! eens goed bekeken? Zodra het licht
zich dan wel in een indrukwekkende, intellectuele ruimte wordt schuimt hij fangs het afoal en eet alles wat eetbaar is op.
bewegen, maar je geestesoog is, net als de blik van een hoog Vervo{�ms loopt hij heel gewichtig en kwetterend in het rond.
zwevende gier, slechts gejixeerd op dood of stervend vlees.
In werkelji kheid ben jij, Bankim, niet degene die zich in Er heerst een geschokce scilce in de chique woning van
deze obsessieve patronen uitdrukt; dit is een geest die zichzelf Adhar. Iedereen voelt de loucerende werking van deze
onbewust heefi toegestaan om berekenend, turbulent en onbe­ snijdende woorden in het centrum van zijn bewustzijn, in
trouwbaar te worden. Maar diezelfde geest wordt sereen en de kern van zijn persoonlijkheid, de plek waar we voor
onschuldig wanneer hij zich concentreert op de Goddelijke alles naar oprechtheid verlangen. Ook terwijl de meester
Werkelijkheid. Een geest die direct is doorgedrongen tot de langz.aam en licht stocterend praat, straalt zijn glimlach
Waarheid, ook al is het maar een moment, zal nooit, zoals u van Goddelijke Verrukking.
net, op die manier grappig proberen te zijn, Bankim Babu. R.amakrishna: Degenen van wie de gedachten altijd en overal
U hebt laten zien hoe armoedig uw gewaarzijn eraan toe is. instinctiefuitgaan naar de Ene Werkelijkheid, kun je daaren­
�t is de betekenis van grote kennis, een uitrtekende uitdruk­ tegen vergelijken met de behendige zwaan uit de volksverhalen,
kingsvaardigheid en betrokkenheid bij sociale veranderingen die van een mengsel van water en melk alleen de zuivere melk
als het verhevene niet van het gewone en gebruikelijke kan drinkt en het water Laat staan. De grote Zwanen, de Parama­
worden onderscheiden? En wat voor pandit of wijze oudere hamsa's, zijn eenvoudige, waarachtige mensen. Zoals de zwaan
binnen de samenleving is hij die niet volledig afitand heefi naar het noorden vliegt tijdem zijn jaarlijkse migratie, beweegt
gedaan van het gewone en gebruikelijke?Zo iemand kan mis­ de waarachtige mms zich ook daadkrachtig in tin richting,
schien lange passages uit de heilige boeken citeren of zeer inge­ richting de Waarheid. Hij heeft gem oog voor iets anders en
wikkelde verhandelingen schrijven in een traditionele of zoekt ook niets anders.
moderne stij!, maar als zijn geest niet spontaan en zonder
inspanning bij en in God verbl jft, kun je hem dan een pandit Ramakrishna voegt hier liefdevol aan roe: Alsjeblieft,
mijn
i
of een wijze noemen? beste Bankim, voel je niet beledigd door mijn woorden. Jk
Bepaa!de hoogontwikkelde, moderne memen zeggen over kan gewoon niet anders dan Waarheid spreken.
de geliefden van God: 'Die arme, misleide zielen zijn gek.
Dag en nacht spreken ze over de Goddelijke Werkelijkheid en Bankim Chandra is zichrbaar geraakt. Zijn antwoord is
hebben het nooit eens over iets anders, terwijl wij hierin een duidelijk: 'Eerwaarde Paramahamsa, ik waardeer uw corn-

140 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Gedachte en denken 141


promisloze houding zeer. lk ben niec naar u coegekomen
voor strelende woorden en vleierijen. Ik ben gekomen om
een Kenner van Waarheid te oncmoeten.'
Op dat moment spreekt Bankim Chandra Chatterji
namens alle aanwezigen. Iedereen, ofhij nu die pad gaat of
niet, voelc zich nederig en geheiligd door de oncmoeting
tussen de craditionele Paramahamsa en de moderne
pandit. Bankim toonde dat hij oprechc en veerkrachtig
genoeg was voor het onderzoek en de zuivering van een
heelmeester op geestelijk gebied, een levende manifestatie
van Waarheid.
Iemand beginc te zingen. De Groce Zwaan springt op
en becreedc een diepe staat van samadhi.'

142 Vrede en harmonie in het dagelijks !even


HOOFDSTUK 5

Wilskracht en vrije wil

Wij creeren geen Er is een heel oud verhaal dat gaat als volgt:
al dan niet beslissende gedachten.
Gedachten doen zich voor. Raju, een jonge boer, werkte heel hard op het land. Op een
Het komt redelijk vaak voor avond zat hij te rusten onder een bodhiboom, toen de konink­
dat wij onze beslissingen lijke bode langskwam en verkondigde dat de koning een onge­
niet in de hand lijken te hebben. wone droom had gehad. Degene die een bevredigende
verklaring voor de droom had, km:g honderd goudstukken. In
zijn droom zag de koning een hooghartige jakhals die op zijn
schoot wilde springen. De koning werd met een ongemak­
kelijk gevoel wakker terwijl hij hem probeerde afte weren.
�ls ik het antwoord toch eem wist, ' mompelde Raju bij
zichzelf. Toen sprak een lieftallige stem: 1k zal je het ant­
woord geven als je mij de he/ft van je beloning schenkt. 'Het
was een prachtig klein vogeltje dat op een /age tak v/ak boven
Raju's hoofd was gehipt. Opgewonden accepteerde Raju het
aanbod onmiddellijk. Het antwoord was: 'De troon staat
voor het koninkrijk, de jakhals staat voor verraad en achter­
baks, egoistisch handelen. Zeg tegen de koning dat hij heel
voorzichtig moet zijn. '
De volgende dag ging Raju op bezoek bij de koning en
interpreteerde de droom. De koning was tevreden en gaf Raju
de honderd goudstukken. Terwijl hij terug naar huis liep
dacht hij: wat Jammer dat ik de helft van de beloning moet

145
weggeven. Hij nam een omweg om de vogeL te ontwijken. Hij Waarover wordt in het dagelijks leven volgens jou het meesc
investeerde het gel.d heel verstandig en werd een rijk man. Vijf gesproken? De kans is groot dat de meesce mensen, onge­
jaren gingen voorbij. Op een avond kwam de generaaL van de
achc cot welke groepering of maatschappelijke klasse ze
koning aan galopperen. Hij riep: 'Schiet op. De koning had behoren, zullen zeggen dat de meeste gesprekken gaan over
weer een intrigerende droom. Hij zag een bloederige dolk een gebeurtenis waarvan iemand de schuld krijgt. Iemand is
boven zijn hoofd cirkelen.' verancwoordelijk en moet daarom worden gestraft! Dit is de
Raju beloofde dat hij de koning de volgende dag zou basis van ons leven geworden en de oorzaak van het 'lijden'
bezoeken. dat de Boeddha beschouwd als de essenrie van het leven:
Het was avond en de maan scheen. Zodra Raju bij de 'samsara is dukkha' - hec leven is lijden. Hieruic condudeer­
bodhiboom aankwam verscheen het vogeltje en zei: 1k heb de de hij dat het lijden alleen zal st?ppen als we accepteren dat
droom al gehoord. 'Raju beloofde de vogel de he/ft van de belo­ 'dingen gebeuren, handelingen worden verricht, maar er is
ning en de vogel legde uit dat de dolk voor gewel.d staat, dat niemand die iets doet'.
de koning hiermee omringd was en heel goed op zijn telien
moest passen. s Ochtends verklaarde Raj� de droom en kreeg Die roept wel meteen een vraag op: 'Betekent dit dat ik mijn
duizend goudstukken als beloning. mond moet houden en niets moet doen als ik ergens onrecht
Raju was bang dat de sprekende vogel alles aan de koning zie?' Het ancwoord is simpel: 'Klaag niec. Doe wac je denkc
zou vertellen en toen hij hem de volgende dag zag, bekogelde hij dac je moet doen. Wat diem te gebeuren zal al dan niec
hem met een steen om hem te doden. Maar de vogel wist te ont­ gebeuren. Aan zeuren en klagen heefc niemand iets, ook jij
snappen. Raju vergat het h& voorval, tot hij vijf jaar later .
niet.
,

opnieuw door de koning werd ontboden. Deze keer had de


koning gedroomd dat er een sierlijke duifop zijn schoot kwam Ons idee van wilskracht of vrije wil lijkt afhankelijk van een
zitten rusten. Raju ging weer naar de vogel en opnieuw beloofde bcpaald evenwicht tussen betrouwbaarheid en flexibiliteit in
hij hem de he/ft van de beloning. De vogel vertelde hem dat de relatie tot oorzaak en gevolg, inspanning en resultaat. Zonder
duifvrede betekende en dat de koning gerust kon zijn. Nu kreeg het eerste lijkc iedere uitkomsc willekeurig, en zonder het
Raju tienduizend goudstukken. laatste lijkt iedere uickomst voorbeschikt. In geen van beide
Dit keer liep Raju rechtstreeks naar de Bodhiboom en gevallen is de vrije wil betrokken bij een passend resulcaac.
nederig bood hij de vogel het hele bedrag aan. De vogeL wist Die lijkt heel duidelijk, maar het vinden van deze delicate
echter niet wat hij ermee aan moest en raadde Raju aan om met balans blijkt zo' n frustrerende ins panning, dat zelfs Kane
het geld anderen te heLpen. Raju was in tranen en vroeg de vogeL niet anders kon dan concluderen dat 'de vrije wil' een van de
om vergiffenis voor zijn gedrag. Je gedrag?' vroeg de vogel, 'waar in totaal drie metafysische problemen is die her menselijk
was je gedrag? De eerste keer hing verraad in de Lucht, de tweede denken onmogelijk kan bevatten ( de twee andere niet te
keer was er sprake van geweld en nu heersen vrede en vertrou­ bevatcen problemen zijn 'God' en 'onsterfelijkheid').
wen. Niemand handelt ooit volgens zijn persoon/ijke wil.'

146 Vrede en harmonic in het dagelijks !even


Wilskracht en vrije wil 147
Er wordt al jaren gediscussieerd over de vraag of de mens de theologisch-deterministische kijk riep heel wat vragen op
volledige controle over zichzelf en zijn omgeving heeft. Dit rond het belang van morele verantwoordelijkheid. Toch
was voorheen altijd een religieuze kwestie, die bekend stond verschilt dit niet heel erg van de huidige situatie, waarin
als de discussie over 'vrije wil of determinisme'. De onenig­ problemen worden beschouwd in het licht van het 'fysiek
heid ging met name over de mate van vrijheid die de Schep­ determinisme' van wetenschappers als Colin Blakemore.
per ons had gegeven om te handelen - meer specifiek: al dan
niet te zondigen. Toen de meeste mensen nog geloofden dat Volgens de analyse van Kant regeert fysiek determinisme
God ons leven in zijn hand had, werd vaak aangenomen dat over de wereld van verschijnselen, de wereld van empirische
Hij met wat goede <laden of berouwvolle smeekbeden kennis, maar kan het best zo zijn dat er in de verborgen
omgekocht kon worden, waardoor we toch in enige mate wereld van 'de-dingen-in-zichzelf' ruimte bestaat voor de
zelf over onze toekomst konden beschikken. In de twintig­ vrije wil. Kants analyse heeft niet kunnen voorkomen dat de
ste eeuw heeft de wetenschap zich echter ook in het onder­ natuurwetenschappen weinig affiniteit zijn blijven vertonen
werp verdiept door de biologische en psychologische met het concept van de vrije wil. Laten we Albert Einstein
geaardheid van de individuele mens diepgaand te onder­ als voorbeeld nemen:
zoeken. En, zoals een oud gezegde luidt, zelfkennis betekent
doorgaans slecht nieuws. 'Als de maan in haar baan rond de aarde was begiftigd met
zdfbewusrzijn, zou ze er vast van overtuigd zijn dat ze haar
De wetenschap ontdekt nu wat mystici al eeuwenlang weten, weg geheel zclfstandig aflegde, op basis van een voor eens
namelijk: wij heersen niet over her universum en de pla­ en voor altijd genomen besluit. Zo zou een Wezen, geze­
neten, we hebben nauwelijks controle over onszelf - we zijn gend met een hoger inzicht en volmaakce intelligencie,
als een blad in de wind. De dichter Rumi zegt het zo: moeten glimlachcn om de illusie van de mens die denkt
dat hij volledig uit eigen vrije wil handelt ( ... )
Denk je dat ik weet wat ik doe? De mens wil niet gezien worden als een machteloos object
Dat ik tijdens ook maar ten in- ofuitademing aan mezelf binnen de loop van het universum. Maar zouden de wet­
toebehoor? matigheden die ten grondslag liggen aan gebeurtenissen
Net zomin als een pen weet wat hij schrijft, en die zich meer of minder duidelijk tonen in de anorga­
Ofeen bal beseft waar hij heengaat. nische natuur, niet !anger functioneren met betrekking tot
de activireiten in onze hersenen?
Het lijkt erop dat de oude theologische discussies tegen­ De inconsistentie van dit standpunr daargelaren, laten de
woordig veel relevanter zijn dan ze mogelijk lijken. Volgens invloed van alcohol en andere factoren die onze gedachten,
sommigen ligt alles wat er in de schepping gebeurt volledig gevoelens en handelingen in sterke mate beheersen
in de macht van Gods handen. 'Er vale geen druppel regen duidelijk zien dat determinisme zich niet laat regenhouden
als dit niet de uitdrukkelijke wil van God is.' Deze extreme, door de superioriteit van onze menselijke wil.'

148 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Wilskracht en vrije wil 149
Wat de natuurwetenschappen betreft lijkt het universum in ons systeem'. Muizen die met fenylethylamine worden
vrolijk zijn eigen weg te gaan als een door en door determi­ ingespoten springen op en neer en gaan geluiden maken,
nistisch systeem, ook al is het verloop niet volledig voorspel­ terwijl resusaapjes met hun lippen gaan smakken.
baar voor de beperkte menselijke geest.
Inmiddel s laten de meest recente onderzoeksresulcaten van
Recent hersenonderzoek heeft aangetoond dat mensen in biologen zien dat de toekomst van ons allemaal vanaf onze
wezen drie verschillende hersenen hebben: het reprielen­ geboorte genetisch bepaald wordt door de dubbele helix van
brein, her zoogdierenbrein en de neocortex ofwel her ons DNA. We zitten opgeslocen in onze cellen. Maar mole­
'menselijk' brein. Onderzoek heeft eveneens aangetoond culaire genetici zeggen ook dat het DNA-molecuul is gepro­
dat we ons reptielen- en zoogdierenbrein opcimaal benut­ grammeerd met informatie die ?epaalt hoe lang we worden,
ten. Experimencen liecen zien dat we ons nieuwe menselijk hoe sterk onze tanden worden, welke ziekten we waarschijn­
brein slechcs voor vijftien procent gebruiken en dat zelfs lijk zullen krijgen en, tot op zekere hoogte, hoe lang we
deze vijftien procenc voornamelijk wordt gebruikt om het zullen leven. Het lijkt wel alsof we in een spionageroman
reactieve gedrag van de andere twee breinen te beredeneren zijn geboren. Terwijl bet verleden zich onthult, oncdekken
en rechtvaardigen. we geleidelijk aan onze identiteit. Alsof die niet genoeg is,
krijgen we van onze genen ook nog een gezicht mee dat we
De meeste mensen menen dat ze van moment tot moment van geboorte af aan moecen dragen, of we het nu mooi
zelfstandig handelen. Maar de menselijke vrijheid van vinden of niet (tenzij we verregaande ingrepen lacen ver­
handelen lijkt in hoge mate bepaald door onze basale richten). En ook een bos onhandelbaar haar, een loensend
biochemische geaardheid. Wetenschappelijk auteur Jon oog of flaporen krijgen we er gratis bij - allemaal uicerlijke
Franklin beweert in Molecules ofthe Mind, het boek waarmee kenmerken die mede bepalen hoe de buitenwereld ons ziet
hij de Pulitzer Prize won, dat ons geloof in een vrije wil zelf en hoe wij naar de wereld kijken. Dan wordt er bovendien
deterministisch is bepaald: 'Zo heeft Moeder Natuur in nog gesuggereerd dat de programmering van onze DNA-mo­
haar gelaagdheid, ironisch en gemeen als ze is, maar bij tijd leculen ook onze seksuele neigingen, zelfs onze 'perversitei­
en wijle ook verrassend zachtmoedig, een mechanisme in ten', bepalen en bovendien de waarschijnlijkheid dat we
het menselijk mechanisme gelegd dat moet voorkomen dac verslaafd raken aan alcohol of drugs! Op fysiek niveau zijn
dit mechanisme zijn mechanistische natuur volledig kan we dus niec vrij om onszelf te zijn, maar worden we gedwon­
doorgronden.' gen onszelf re zijn.

Biochemici zeggen oak dat stemmingen en emoties direct Vanuit een ander gezichtspunc vertellen psychologen dat
gekoppeld zijn aan bepaalde chemische scoffen. Gek genoeg onze individuele keuze- en handelingsvrijheid bijna volledig
kun je dat war wij 'liefde' noemen ook omschrijven als 'de wordt bepaald door de opvoeding tijdens onze eerste levens­
aanwezigheid van een stimulator, fenylethylamine genaamd, jaren. '.A.ls peuters absorberen we onze ouders en de rest van

150 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Wilskracht en vrije wil 151
ons !even proberen we ze te verteren. We eten ze helernaal om geving we! eens gevoed kunnen hebben. We weten
op, vanaf hun genen tot aan hun oordelen, we eten hun gewoo n niet wie of wat we zijn, waarom we hier zijn en wat
waarden, hun gernoedssternrningen, hun angsten, de rnanier hec !even - of het universum - nu eigenlijk te betekenen
waarop ze naar de wereld kijken. Zelfs als we tegen ze rebel­ heeft.
leren, bepalen zij de vorm van die rebellie: hun stemmen
echoen voortdurend in ons door, eigenlijk verlaten we ons Als het onderscheid cussen de dingen die we doen uic vrije
ouderlijk huis nooit.' wil en de dingen die we doen uic noodzaak inderdaad geen
wetenschappelijke basis heeft, dan zullen we de consequen­
We hebben zoveel banden met het verleden, met mensen, ties hiervan dringend onder ogen moeten zien. Dan reikt
met politiek. Er zijn bibliotheken vol geschreven over hoe het probleem verder dan het terrein van leunstoel-filosofen
we zijn geprogrammeerd om ons aan te passen aan de en gaat het over het welzijn van· de samenleving en de hele
waarden en manieren van doen binnen de maatschappij beschaving. Wetenschappers lijken al behoorlijk radicale
waarin zijn we geboren. Ook de sterke vereenzelviging van conclusies te crekken over een ander juridisch sysceem op
sommige mensen met 'individualiceit' en 'vrijheid' zou een meer wecenschappelijke basis. Natuurlijk dienen funda­
weleens het product van een (cultured) bepaald scelsel van mencele veranderingen in onze wetgeving alcijd de uitkomst
waarden en normen kunnen zijn. Vanuit hun eigen gezichcs­ te zijn van een diepgaand debat tussen de verschillende
punt spreken ancropologen over 'geografisch determinisme'. gezichtspunten binnen filosofie, sociologie, religie, echiek
De hypothese is dat onze blik op de werkelijkheid in ieder en politiek. Maar je kunt al we! voelen uit welke hoek de
geval voor een dee! wordt gevormd door de bergen, open wind waait.
vlakten, bossen of woestijn waarin wij wonen. Een soefi
zegt: '.A.ls je de werkelijkheid wilt kennen, trek dan 's nachrs Sommige wetenschappers en filosofen hebben een robuus­
de woescijn in en kijk naar de sterren.' tere benadering van het probleem en kwamen met bepaalde
gevolgtrekkingen die inderdaad als 'ongehoord' werden
Kosmisch, geografisch, biologisch, psychologisch, cultured, bestempeld. lnceressant is dat Erwin Schrodinger, een van
policiek; er zijn zoveel krachten die ons en ons denken de grondleggers van de kwantumtheorie, over dit probleem
vormen - en dan hebben we het nog niet eens over de rnoge­ nadacht in het prikkelende slotwoord van zijn klassieker
lijkheid dat ook vorige !evens ons huidige !even zouden What ls Life? Schrodinger behandelde het concept bewust­
kunnen belnvloeden! Ook 'vrijheid' lijkt een woord of zijn aan de hand van twee scellingen: 1) Mijn lichaam
begrip zonder een echte betekenis. functioneert puur als een mechanisme volgens de natuur­
wecten; 2) En roch weet ik uit eigen ervaring heel zeker dat
De eeuwige blinde vlek die ervoor zorgt dat we denken dat ik zijn opvattingen en gezichtspunten stuur, de mogelijk
we afgescheiden zijn van de rest van de schepping, zou ook noodlottige en uitersr belangrijke gevolgen ervan voorzie,
het idee dat wij de controle hebben over onszelf en onze waarvoor ik ook de volledige verantwoordelijkheid voel en

152 Vrede en harmonic in het dagelijks leven Wilskracbr en vrije wil 153
op me neem.' Vanwege de duidelijke tegenstelling voegde schreef Schrodinger: '( ...) kennis, gevoelens en keuzes
hij er nog aan toe: 'De enig mogelijke conclusie die je uit (zogenaamd van jezelfl zijn in essentie altijddurend en
deze twee feiten kunt trekken is, denk ik, dat ik- "ik" in de onveranderlijk, en numeriek gezien een in alle mensen, nee,
meest brede zin van het woord, dat wil zeggen iedere bewuste in alle levende wezens.' Vervolgens negentien jaar later:
geest die ooit "ik" heeft gevoeld ofgezegd degene ben, als die
- 'Bewustzijn is enkelvoud, her meervoud ervan is onbekend
er al is, die de "beweging van atomen" controleert overeen­ (misschien dar 'Eenheid' daarom een beter woord zou zijn).
komstig de natuurwetten.' Omdat je zou kunnen conclu­ Er is slechts een ding, en dat wat meervoudig lijkr, is slechrs
deren dat Schrodinger hier provocatief stelt dat 'ik dus de een reeks verschillende aspecten van dit ene ding; dit ver­
Almachtige God ben' - een uitspraak die zowel 'godslaste­ oorzaakt de misleiding.' En dercig jaar later: 'Er is duidelijk
rend als idioot' zou klinken - wees de oorspronkelijke, maar een alternatief, namelijk de eenwording van geesten of
kacholieke uitgever van What Is Life? het boek af. bewustzijn. Hun veelheid is slech.ts schijnbaar, in werkelijk­
heid is er slechts een Geese.' Tenslotte schreef hij zesender­
Het .idee van een 'ik' in de meest brede betekenis van het tig jaar later, kort voor zijn dood, als commentaar op een zin
woord dat het zielige, kleine 'ikje' volledig uitsluit, was uit de Upanishads: ' ( ... ) de meervoudigheid van bewuste
natuurlijk niet nieuw! Schrodinger zelf schreef dat deze 'meest wezens is slechts schijnbaar (maya), in werkelijkheid zijn ze
verheven gedachte' al 2500 jaar geleden in de hindoei" stische allemaal aspecten van her Ene wezen.'
Upanishads was opgetekend en lang werd beschouwd als het
diepste inzicht binnen de Indiase filosofie. Schrodinger: 'De Het is verbazingwekkend dat de filosofie van Benedict de
enkelvoudigheid van het bewustzijn is intu"itief gezien in ieder Spinoza zijn weerklank vindt in Schrodingers standpum en
geval veel overtuigender dan het westerse idee van een meer­ dat we in de monistische filosofie van Spinoza weer de
voudig bewustzijn, dat onvermijdelijk leidt tot het bedenksel standpunten uit de Upanishads terug kunnen vinden. Zelfs
van de ziel - net zoveel als er lichamen zijn - en tot niet echt nag duidelijker dan in het werk van Schrodinger, en dat
behulpzame vragen als: blijft de ziel bestaan na de dood? terwijl Spinoza helemaal niets van de Upanishads afwist.
Hebben dieren (en bacrerien) ook een ziel?' Voor Spinoza en de Upanishads geldt: 'Uiteindelijk is er
slechts een ding in her universum, God of Substantie,
Schrodingers vanuit westers perspectief opmerkelijke stand­ dat wat zich in zichzelf bevindt en schept vanuit zichzel£'
punt is opvallend genoeg in bijna veertig jaar tijd nauwelijks Al het individuele bewustzijn is dus deze Ene Uiteindelijke
veranderd. Schrodinger verwees naar het traditionele vedan­ Substantie, 'die waarneemt door de individuele, unieke
tische standpunt dat stelt: 'Bewustzijn is slechts een en geaardheid van iedere lichaam-geest.'
enkelvoudig, samenvallend met zijn universele Bron
(Brahman). De in de ruimte waarneembare, rijdelijke meer­ Hee monisme van Spinoza en van de Upanishads suggereerc
voudigheid van bewustzijn, oftewel de individuele geest in dus dat de vrije wil slechts een illusie is. Want, om met
levende wezens, is slechts een verschijnsel of illusie.' In 1925 Spinoza re spreken, als iemands organisme dermate gei'nte-

154 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Wilskracht en vrije wil 155
greerd is dat hij alles ziet 'door de ogen van de eeuwigheid' een vrije wil. De Boeddha zei: 'Er is sprake van handelingen
- oftewel: als hij 'verlichr' is - dan beseft hij dat de vrije wil en ook van de gevolgen van die handelingen, maar niet van
niet meer was dan een illusie veroorzaakt door een eerder, iemand die iets doet.' Voor degenen die deze staat niet
ontoereikend, zinmiglijk en concepmeel perspecrief. In de kennen, klinkt dit behalve tegenstrijdig waarschijnlijk ook
Upanishads wordt in dir verband gesproken over maya als een bedreiging voor de heersende waarden en normen.
(goddelijke hypnose). Als in werkelijkheid slcchts het Ene Maar als deze staat zich voordoet, wordt het als de meest
besraat, dan kunnen alle verschillende wezens, toesranden vanzelfsprekende en gemakkelijkste manier van bestaan
en handelingen slechrs verschijnselen zijn en geen werke­ ervaren. Je bent narnelijk en verlost van die lading schuld­
lijkheden. Gezien vanuir de verlichre staar is ieder willen, en en schaamregevoelens met betrekking tot jezelf, en van de
daarom dus ook de vrije wil, slechts 'alsof'. haat en wrok naar 'anderen' toe. Mensen die deze ervaring
kennen, worden vaak merkbaar aardiger in plaats van akeli­
Michael Persinger heeft met behulp van elektro-encefalo­ ger wanneer ze op deze manier !even. Ze lijken zich nooir
gra.fie en vragenformulieren aangetoond dat mystieke erva­ ongemakkelijk te voelen met zichzelf of bij anderen. Ze
ringen en paranormale overtuigingen te maken hebben met lijken gegrondvest in vrede en harmonic.
'instabiele temporale kwabben of grote ontvankelijkheid
van de remporale kwabben.' Hij heeft ook uimedingen en Het punt wat betreft de vrije wil is dat er geen direct bewijs
andere ervaringen op weten te wekken door snel wisselende, is voor de bewering dat de vrije wil een illusie is. Voor her
zwakke magnetische velden aan re sluiten op de temporale tegendeel trouwens ook niet. Het onderzoek van weten­
kwabben van deelnemers aan het onderzoek. Anderen schapper Benjamin Libet heeft aangetoond dat een gedachte
beweren dat neurologische veranderingen niet alleen tunnels die zich in de hersenen voordoet pas een halve seconde
van licht en uittredingen kunnen veroorzaken, maar ook nadat hij is opgekomen wordt opgemerkr. Libet zei:
hct gebruikelijke zelfbesef kunnen laten oplossen, en dit is
de kern van iedere mystieke ervaring. In her dagelijks !even 'Een herkenbaar gegeven is dat de meesten van ons vinden
houden wij vast aan het onjuiste besef van een blijvend dat we een vrije wil hebben, in ieder geval war betreft een
innerlijk zelf dat bewustzijn en een vrije wil bezit. Onder aantal van onze handelingen en binnen bepaalde grenzen,
bepaalde omstandigheden, bijvoorbeeld tijdens een mystie­ die mogelijk door de toestand van onze hersenen en ooze
ke ervaring en een bijna-doodervaring, valt deze illusie aan omgeving zijn bcpaald. IntuYtieve gevoelens over de ver­
diggelen en ontstaat er een nieuw besef van een Zelf dar een schijnselcn vormen het fundamcnc voor de manier waarop
is met het universum, of een staat van Niet-zelf. wij naar onze menselijke nacuur kijken. We moeten oplet­
ten dat we wgenaamd wecenschappelijke conclusics hier­
Als her gevoel van een persoonlijk zelf oplost, ontsraat een over niet klakkeloos aannemen, want deze zijn afhankelijk
gewaarwording van levendige echtheid, van helder bewusr­ van verborgen ad hoe aannames. Ecn theorie die her
zijn en verdwijnt het gebruikelijke gevoel van wilskrachr of verschijnscl van de vrije wil zomaar als een illusie wegzet

156 Vredc en harmonic in hct dagclijks lcven Wilskracht en vrije wil 1 57


en de geldigheid van die fenomenale feit ontkent, is minder De praktische kant van de kwestie of wij al dan niet een vrije
aantrekkelijk dan een theorie die dit fenomenale feit wil hebben, is gelukkig een stuk eenvoudiger. Het draait
accepteert en omarmt. eigenlijk maar om een vraag: wac doe ik rijdens een gegeven
Bij een kwestie die 20 fundaroenteel is voor de manier
omsta ndigheid in mijn dagelijks leven? E n ook het ant­
waarop wij naar onszelf kijken, dient de bewering dat de woord is eenvoudig: doe wat je denkt dat je op het moment
vrije wil een illusie is gebaseerd te zijn op vrij direct bewijs. zelf moet doen - alsof je een vrije wil hebt! Laat de ingewik­
Dit bewijs is er niet. kelde kwestie rand determinisme versus non-determinisme
Mijn conclusie over de vrije wil, helemaal vrij en dus maar aan de theoretici over!
niet gedetermineerd, is dat het bestaan ervan minstens
net zo overtuigend is als, en wetenschappelijk gezien een ***

betere optic dan, de ontkenning ervan volgens de deter­


ministische theorie. Waarom gaan we er, gczien de Enkele jaren geleden stond her volgende artikel m het
speculatieve aard van zowel de deterministischc als de Aroerikaanse tijdschrift Time.
nict-deterministische theorieen, niet gewoon vanuit dat
we een vrije wil hebben tot het tegendeel echt bewezen is, Yoshiko !garashi uit Tokyo kon maar niet beslissing hoe haar
als die ooit gebeurt? Dan kunnen we in ieder geval verder nieuwe keuken eruit moest zien. Hoe meer ze in tijdschriften
cerwijl we ons diepgcwortelde gevoel van een vrije wil en winkels keek, hoe verwarrender het voor haar werd. Dus
accepteren en omarmen. Dan hoeven we onszelf niet als keek ze in de toekomst en dat werkte. Ze bezocht de smetteLoze
machines te beschouwen die in hun handelen volledig showroom van Matsushita Electric WOrks in Tokyo. Ze zette
gecontroleerd worden door de bekende natuurwetten.' een vreemdsoortig geval op haar hoofd en liep gewoon de
kettken in die ze zelfhad ontworpen. Het ding op haar hoofd
Deze tolerance optie wordt gedeeld door de neuroloog bestaat uit een masker waaraan twee kleine lcd-schermen
Roger Sperry En ook bij de grate schrijver Isaac Bashevis
.
waren verbonden die driedimensionale afbeeldingen verto­
Singer vinden we een ciraat dat aansluit bij deze manier van nen, en een stereo koptelefoon. voor de interactie met de voor­
kijken. Singer is er volledig van overtuigd dat wij een vrije werpen in deze virtuele keuken dragen de klanten een
wil bezitten. In een interview zegt hij: 'Het grootste geschenk handschoen met optische vezel sensoren. Zodra het systeem
dat wij mensen hebben gekregen, is keuzevrijheid. Al zijn wordt opgestart, verschijnt er een virtuele hand in het beeld
we wel beperkt in het gebruik van die vrije keuze. Maar deze van de keuken. Door met de wijsvinger te draaien en te
geringe keuzevrijheid is zo'n groat geschenk en in potentie wijzen, beweegt de hand in de aangegeven richting. Met een
zo waardevol, dat zij alleen al het !even de moeite waard simpele vingerbeweging kun je de keuken verkennen, deurtjes
maakc.' openen, de kraan opendraaien of een kopje in een kastje
zetten. En alsje een bord laat vallen, valt het met een hoop
herrie 'aan scherven'.

Vccde en harmonic in hec dagelijks !even Wilskrachr en vrije wil 1)9


Een onderzoeker van Macsushica's Information System kent een oorzaak en een oorsprong ( ...)en ieder onderdeel­
Center zei: ' In de vircuele werkelijkheid is de geese degene tje van de werkelijkheid is op een niet ce scheiden manier
die ziet en het idee van een fysieke ervaring creeerc.' een samenstelling van hec fysieke en het geestelijke. Het
onderwerp van de filosofie is daarom het bewaren van de
Niet alleen de uiterlijke wereld houdt ons voor de gek, onze eenheid in verscheidenheid, de geese in de materie en de
binnenwereld doer die ook. Eeuwenlang hebben myscici ons maeerie in de geese ( ...) om op te stijgen tot de hoogsce
verceld dat we niet zijn wac we lijken te zijn en dat we geen kennis van de Universele Eenheid die het incellectuele equi­
afgescheiden 'zelf ' bezitten. Nu vertellen psychologen en valent is van de liefde van God.' Zoals je mogelijk al ver­
biologen ons hetzelfde: het 'zelf' dat we denken te zijn, is wachtte werd de 16e eeuwse filosoof op de brandscapel
niet het echce Zelf, de zogenaamde 'zelven' warden bijna gegooid vanwege deze en andere ketterijen. Zijn gedachte­
helemaal bepaald door genen, chemische stofjes en de con­ goed leeft echcer voorc. Sterker' nog, het wordt bevestigd
ditionering in onze vroegste levensjaren. De conclusie door de moderne wecenschap die erachter komt dat mine­
waartoe wetenschappers lijken te komen -maar die ze nog ralen, planten en dieren 'op bijna alle mogelijke manieren
niet durven uicen - is dat zoiets als een afgescheiden 'zelf' met elkaar in contact staan en met elkaar verbonden zijn.'
helemaal niet bescaac. We hebben er gewoon geen. Hee zelf
waarvan we allemaal denken dat her een onafhankelijk Het is aangetoond dat het menselijk lichaam op microsco­
individu met een vrije wil is, is net zo goed een illusie als de pisch niveau slechts uit leegte bestaat, uit een dynamisch
materiele wereld! patroon van geconcentreerde energie, die met een enorme
snelheid klopt en vibreert. Hee lijkt wel de uitzinnige dans
Alleen een verschuiving van niveaus richting een alomvat­ van Shiva, waarin schepping en vernietiging voorcdurend
tend Bewustzijn -het Universeel ofKosmisch Bewusczijn­ en bijna tegelijkertijd plaatsvinden. Hee heeft er dus alle
als basis van de onderlinge verbondenheid van al het leven, schijn van dar zoiets als een afgescheiden 'entiteit' niec
kan er mogelijk voor zorgen dat we de 'zelfloze' stappen bestaat. Maar hec wonderbaarlijke van de paradoxale natuur
zetten die onze collectieve problemen kunnen oplossen. De is dat deze zo ontworpen is, dar iedere leegte, ieder lichaam­
echte vraag is of er ooit twee objecten of factoren in de geest organisme, iedere persoonlijke identireir (geschapen
wereld kunnen zijn die niet op de een of andere manier door maya of goddelijke hypnose) een serie persoonlijke
gerelateerd zijn. De vraag rond een universele, onderlinge kenmerken heeft die haar van alle andere onderscheid.Deze
verbondenheid houdt filosofen inmiddels al eeuwenlang persoonlijke identiteit en her gevoel van persoonlijk doener­
bezig. Anaximander van Milece in het oude Griekenland schap vormen de basis van menselijke relaties en daarom
zou hebben onderwezen dat 'de primaire substantie van de van het !even zoals wij her kennen.
wereld oneindig, onvergankelijk en allesomvattend is'.
Tweeduizend jaar lacer ging Giordano Bruno nog iets verder De botanicus vercelt ons dat alle bladeren aan een boom of
coen hij schreef: 'De hele werkelijkheid is een subscantie en struik op de een of andere manier net iets van elkaar ver-

160 Vrcde en harmonic in het dagelijks !even Wilskracht en vrije wil 161
schillen. De kans dat twee vingerafdrukken hetzelfde zijn is Kosmisch Bewustzijn - dat Zichzelf verstoffelijkt heeft als
volgens computerberekeningen minder dan een op zestig het zintuiglijk waarneembare universum en dat in zijn 'zin­
miljard. Patronen in hersengolven blijken van elkaar te ver­ tuiglijk' aspect de zintuigen van levende wezens laat functi­
schillen. Met een stemopname kun je met behulp van de oneren en het mogelijk maakt dat we elkaar herkennen.
frequenties de spreker identificeren en de adempatronen
van pasgeboren baby's schijnen net zoveel van elkaar te Eenheid en verscheidenheid, her ene en het vele, liggen
verschillen als onze vingerafdrukken. dialectisch gezien ingebed in elkaar. De ervaring van deze
eenheid van bestaan doet zich alleen voor wanneer we vol­
De Alles-in-Eenheid van de oosterse mysticus wordt tegen­ ledig beseffen dat we allemaal afzonderlijke entiteiten zijn
woordig duidelijk geaccepteerd door de moderne weten­ in de zin van verschillende, van elkaar te onderscheiden
schapper. Maar net als de leek wordt hij geconfronteerd met instrurnenten waardoorheen deielfde ene Oorspronkelijke
de schijnbaar absurde conclusies van de kwantumtheorie, Energie werkzaam is en handelingen verricht die volgens de
die totaal niet overeenkomen met wat we doorgaans onder natuurlijke of kosmische wet dienen re gebeuren. Het
'gezond verstand' verstaan. Maar hij moet ze we! accepteren, ervaren van de eenheid van bestaan kan iemands relatie tot
want de theorie werkt! Een formulering van de natuur­ her dagelijks !even en zijn acceptatie van zowel het !even als
kundige J.S. Bell, de 'stelling van Bell', benadrukt her vol­ de dood ingrijpend veranderen. Je mededogen groeit en
gende: 'Geen enkele theorie over de werkelijkheid die oordelen en beschuldigingen ten aanzien van jezelf en
aansluit bij de kwantumtheorie kan beweren dat door anderen verdwijnen, waardoor je jezelf gaat zien als een van
ruimte van elkaar gescheiden gebeurtenissen daadwerkelijk de vele spelers in een eeuwigdurend schouwspel. De
afzonderlijk plaatsvinden.' Dit betekent dat aparte gebeurte­ mystieke ervaring die zich samen met de gewaarwording
nissen onderling verbonden zijn. Verbazingwekkender nog van niet-doenerschap voordoet, begint met Eenheid en
is de implicatie dat ieder elektron moet weten wat alle elek­ raakt als vanzelf ge'integreerd in het dagelijks !even.
tronen in het universum doen om te kunnen weten wat het
zelf op ieder gegeven moment moet doen. Het impliceert In feite is het universum onbeweeglijk en compleet. In onze
ook dat ieder innerlijk subatomair deeltje in contact staat beleving is er echrer volop beweging en is het niet af. Maar
met Alles-War-Is. het is helemaal af en van een ongelooflijke schoonheid. Uit­
eindelijk zijn in werkelijkheid alle gebeurtenissen en situa­
De situatie die voor de natuurkundige een probleem vormt, ties, hoe belangrijk of onbelangrijk ook, nauw en
begrijpt de mysticus intuYtief: alles wat er is, is Oorspronke­ waarneembaar met elkaar verbonden: 'Je plukt een gras­
lijke Energie, een aspect van het Universeel of Kosmisch spriet en je laat het universum trillen.' Wanneer dit dus­
Bewustzijn. Deze schiep op of in zichzelfhet 'geest-spul' van danig wordt beseft dat het idee van tijd overbodig wordt,
her universum (chittamatra) als een verstoffelijkte weergave client rechtvaardigheid zich aan, niet als iets wat er ooit zal
van Zichzelf (vijnaptimatra). Oftewel: alles is Bewustzijn - zijn, maar als iets dat er nu al IS.

162 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Wilskracht en vrije wil 163
Imeressant is ook dat het naruurkundig concept van tijd daden. Doen alsof er een God is die deugdzaam handelen
volledig veranderd is sinds de 19e-eeuw. Sir Fred Hoyle vat beloont, enzovoorts. Net zo client een individu tegenwoor­
dit op een provocerende manier samen: dig te !even alsof hij nooit zai sterven en moet de mensheid
zijn toekomst plannen alsof we nooit zullen uitsterven. Dan
'We zitten opgescheept met een grocesk en absurd waan­ is er ook nog het onloochenbare feit dat we hier te ma.ken
beeld... het idee dat tijd een altijd voorcgaande scroom is. hebben met mogelijkheden en niet met zekerheden: het
Een ding is hier in ieder geval zeker: het idee van tijd als onverw achte en onvoorziene behoort altijd tot de mogelijk­
een constante voortgang van verleden naar roekomst klopt heden.
niet. Ik besef heel goed dat die subjectief gezien voor ons
zo aanvoelt, maar we zijn de slachtoffers van een misbruik Wat moeten we clan doen in ons dagelijks !even? Herken je
van ons vertrouwen.' jezelf in de volgende gedachtengang?

Noem her 'een misbruik van vertrouwen' of 'goddelijke Ik zit met een probleem. Een groot probleem. Ik heb een
hypnose' of om het even wat. We weten wat er is gebeurd. matige gezondheid, mijn financilie situatie is onzeker, ik lee/
in een gewelddadige stad, bet is een politieke chaos in het
En toch moeten we ons dagelijks leven leven. Het !even land, in het buurland zijn rellen tussen verschillende bevol­
komt voortdurend op ons af en we kunnen niet zeggen: kingsgroepen, de regering en de Tweede Kamer /even op
'Wacht even, ik hen er nog niet helemaal klaar voor, ik moet gespannen voet, enkele grote steden zijn failiiet, de corruptie
het eerst nog even helder krijgen.' Dus wat doen we? We loopt de spuigaten uit, het Leger is in staat van paraatheid
zullen beslissingen moeten nemen en keuzes moeten ma.ken. gebracht en bewaakt de grenzen, AIDS is overal de bevolking
Het antwoord is eenvoudig: in ons dagelijks !even zijn we groeit explosief terwijl er berichten zijn van mensen die de
vrij om te kiezen. Het feit dat keuzes ma.ken op zich voor hongerdood sterven, de economie groeit niet meer, de regering
veel mensen in deze moderne tijd een probleem is, is weer is de kluts volkomen kwijt, de prijzen van grondstojfen rijzen
een andere kwestie. Maar het staat ons vrij om te geloven de pan uit, ik word met de dag ouder, ik moet niet vergeten
dat we kunnen kiezen. Hee punt is echter, en onze ervaring een afipraak met de tandarts te maken, met de buren vait niet
leert dit ook, dat we de gevolgen van onze beslissingen niet meer te Leven, de verkeersproblemen worden steeds erger
in de hand hebben. (gelukkig hoeJik niet al te vaak mijn huis uit!}, de zomer is
net begonnen en de hitte is nu al niet meer te harden, ik weet
Volgens de Duitse filosoof Hans Vaihinger heeft de mens niet wat de voorspeliingen zijn, maar als het binnenkort weer
geen andere keuze dan te !even in 'verbalen'. Dus doen alsof gaat plenzen hebben we een groot probleem, de gebouwen
de denkbeeldige wereld van de zintuigen een weergave is warden steeds groter en hoger zonder dat men rekening houdt
van de Uiteindelijke Werkelijkheid. Doen alsofde mens een met brandgevaar, het lsraelisch-Palestijns conflict duurt maar
vrije wil heeft die hem verantwoordelijk maakt voor zijn voort en de communisten gaan ook weer voor de harde Lijn ...

164 Vrede en harmonic in hcc dagelijks lcvcn Wilskracht en vrijc wil


Is er iets wat ik ze/f in de hand heb? Nee. Kan ik er nu, gevoel van identiteit, vrije wil en liefde, zijn niet meer dan
vandaag, ook maar iets aan doen? Nee. Is mijn gezin wan­ de gedragingen van een enorme verzameling zenuwcellen.'
hopig omdat we geen geld hebben en doodziek zijn? Nee. Lig
ik in het ziekenhuis? Nee. Zit ik in de gevangenis? Nee. Je kunt je afvragen waarom mensen zo lang hebben gedacht
Heb ik op dit moment een probleem? Nee. Heb ik uber­ dat de zon om de aarde draaide. Wittgenstein schijnt hierop
haupt wel een probleem?!Nee. God schiep het univmum, laat te hebben geantwoord met: 'Hoe zou het zijn geweesr als
Hem er zelfvoor zorgen. het er had uitgezien alsof de aarde om de zon draaide?' Her
antwoord is natuurlijk: 'Zo ongeveer hetzelfde.' De echte
Nogmaals de vraag: hoe leven we ons dagelijks !even als we vraag is: waarom is er zoveel weersrand regen het bevragen
niet over een vrije wil beschikken? Het antwoord luidr dat en herzien van 'volks-theorieen'? Er zijn meerdere redenen.
het onmogelijk is om je leven te !even zonder een onvoor­ Als eerste moeren er natuurlijk speciale apparatuur of test­
waardelijk geloof in de eigen verantwoordelijkheid. Dus methoden voorhanden zijn voor er een alternatieve theorie
doe alsofje verantwoordelijk bent voor je handelen. Leef in mogelijk is. De tweede reden is dat deze theorieen worden
het huidige moment, vergeet het verleden en maak je geen ingegeven door het 'gezond verstand' en een geruststellend
zorgen over de toekomst die je toch niet in de hand hebt. En beeld schetsen van individuen en hun plek in het geheel der
is dit niet precies de boodschap die Heer Krishna aan Arjuna dingen. Zo plaatst het idee dat de zon om de aarde draait de
meegeeft in de Bhagavad Gita? 'Je bent een geboren strijder, men.<> als 'Gods uitverkorenen' in het centrum van de schep­
een goed getrainde vechter. Tegen wie je vecht en of je wine ping en niet als het tijdelijk voortvloeisel van een enorme
of verliest, bepaalt her lot. Oat is nier aan jou, dus vecht!' aaneenschakeling van historische toevalligheden. Een derde
reden kan zijn dat her tegenbewijs - dat haaks staat op de
Misschien heb je nog altijd moeite met het concept van heersende overruiging - buiten zicht blijft, doordat de
niet-doenerschap of met het feit dat, in de woorden van de perceptie zelf selectief en ver vormd is en dat hardnekkige
Boeddha 'dingen gebeuren, handelingen worden verricht, denkbeelden zichzelf versterken. Voor de ene cultuur met
maar er is niemand die iets doet'. Mogelijk vind je het wel bepaalde overtuigingen is het simpele 'feit' dat de oogst is
intrigerend en kun je het ook echt intellectueel accepteren mislukt, te wijten aan ontevreden goden. Voor een andere
omdat het aan je gezond verstand appelleert, maar kun je cultuur werden de stormen en overstromingen die de oogst
het niet volledig beamen omdat je het niet 'voelt'. Dan moet vernietigden veroorzaakt door demonische krachten ergens
je misschien eens luisteren naar war een Nobelprijswinnaar in de uithoeken van de planeet. Alleen scherpe, belangeloze,
hierover zegt. Toen de Engelse werenschapper Francis Crick 'eerlijke' waarneming zal kunnen erkennen dat de dingen
en zijn collega's de Nobelprijs voor Geneeskunde kregen niet altijd zijn wat ze lijken te zijn.
voor het ontrafelen van de DNA-strucruur die de genetische
code bepaalt, verbaasde hij de medische wereld met de De manier waarop mensen over hun 'wil' denken - de
woorden: 'Jij, je plezier, verdriet, herinneringen, ambities, je onmiddellijke, causale relatie tussen hun intenties en hun

166 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Wilskrachr en vrije wil 167
handelingen - is een goed voorbeeld van het volks-model.
zijn. Feitelijk staan we heel regelmatig niet op wanneer we
Het lijkt er inderdaad op dat ieder van ons een wilscentrum besluiren om op re sraan. Her oncbreken van wilskracht is
is en dat bewuste afWegingen een causale rol spelen bij het eerder regel clan uitzondering.
bepalen van onze plannen en handelingen. Dir is de
'gezond-verstand' manier van kijken. '.Als we nier over vrije Heel regelmarig lijkr her erop dat wij onze beslissingen nier
wil en zelfcontrole zouden beschikken, zou het een enorme in de hand hebben. We moeten wachten op onze eigen
bende worden!' Alleen oprecht en belangeloos onderzoek in
beslissingen! En als we clan een beslissing nemen, clan
de fenomenologie van de vrije wil is in staat om re achter­ komt die beslissing plorseling in ons bewustzijn op. Volgens
halen hoe het werkelijk zir. D. Denner zegt: D. Denner 'nemen we niet waar dar de beslissing gemaakt
wordt, maar dat hij opkomt. .Qir kan vervolgens tot de
'Als her belangrijk is dat we een vrije wil hebben, dan komt vreemde gedachte leiden dar De Concrolekamer zich niet
die doordat het vreselijk moet zijn om er geen te hebben daar bevindt waar wij, als bewuste zelf-onderzoekers,
( ...) Maar waar zijn we eigenlijk bang voor? (...) Leven zijn, maar ergens dieper in ons en onbereikbaar voor ons.'
zonder een vrije wil zou aanvoelen als vastzitten in een E. M. Foster stelde de beroemd geworden vraag: 'Hoe kan
gevangcnis, als gehypnotiseerd zijn, als verlamd zijn, alsof ik weten wat ik denk voordar ik zie wat ik zeg?' Dit zijn, zo
je een marionet bent ( ...) Erkenning van het onderbe­ lijkt het, de woorden van een buirenstaander die wacht op
wuste zou zijn gebaseccd op vage, maar krachtige beelden een bericht uir het innerlijk. We ervaren dus steeds weer dat
van zombies, aliens, Machiavelli-achtige manipulatoren of
wij de ontvanger en niet de architect van onze gedachten
her sinistece 'brein' achter de delicate, gevoelige onder­ zijn. Maar we construeren een psychologische theorie rond
neming die we denken te zijn.' 'beslissingen-nemen' doordat we beslissingen op basis van
de cheorie een bepaalde plek toekennen en ze niet daar
Het is een bekend feit dat intenties geen voorwaarde zijn, en plaarsen waar we ze daadwerkelijk ervaren.
op zich ook niet voldoende zijn voor intelligente handelin­
gen. Er zijn een aantal simaties waarin handelingen zich Het gevolg hiervan is dat het misverstand rond bewuste
voordoen zonder dat er bepaalde intenries aan voorafgaan. controle en intentie vaak leidt tot onzekerheid en een bijbe­
Als ons wordt gevraagd hoe en waarom we iets hebben horende huivering of zelfs vermindering van onze prestaties.
gedaan, komen we mogelijk met een plausibele reden, maar Ook ervaren we regelmatig dat een vloeiende uitvoering van
moeten we coch toegeven dat deze redenering eigenlijk een een handeling die met groce vaardigheid en onder moeilijke
post hoe gevolgtrekking is en geen voorafgaande intentie. omstandigheden moet worden uitgevoerd, wordt geken­
Zelfs uit bed komen levert geen echt bewijs voor het bestaan merkt door de volledige afWezigheid van enige intentie,
van een wil. War heel vaak in werkelijkheid gebeurr, is dat overpeinzingen of kijken naar jezelf. We zitten dan, zoals we
we ons middenin een stroom van niet-gerelareerde gedach­ dat noemen, 'in de flow'.
ten bevinden en opeens 'merken' dat we aan het opstaan

168 Vrede en harmonic in hcc dagelijks levcn


Wilskrachc en vrijc wil 169
Het lijkt er daarom op dat de 'imentie' niet een of andere comforrabele bed zullen verlaten, met name op een koude
vorm van controle is, maar eerder een innerlijke prognose ochten d. Dan voelt het alsof we hebben gekozen uit twee
en dat de 'vrije wil' met verwachtingen te maken heeft en mogelijkheden.
geen bewuste impuls is. Deze kijk op de zaak lijkt de basis te
leggen voor de scherpzinnige definitie van 'intentie' van Hubert Benoit zei het zo: 'Als iemand zichzelf eerlijk en
Ambrose Bierce: 'De geese heeft het idee dat een bepaalde onbevooroordeeld onderzoekt, merkt hij dat hij niet de
reeks invloeden dominanter is dan andere: dit is een gevolg bewuste en met een wil begiftigde schepper van zijn gevoe­
van de aanstaande, directe of larere, door de persoon lens en gedachten is, maar dat zijn gevoelens en gedachten
beoogde handeling overeenkomstig de intentie.' Deze bena­ slechts verschijnselen zijn die opkomen.' Gedachten komen
dering betekent dat: a) bewuste intenties eerder voorkomen op. Dit wordt glashelder als je stil zit en je je gewaarzijn net
bij ingewikkelde beslissingen waarvan de verwerking langc als tijdens de meditatie volledig op de beweging van de
tijd duurt; en b) ze het vaak bij het verkeerde eind hebben. ademhaling richt. Hoe hard je die ook probeert, je zult al
De conclusie lijkt dan oak dat, net als het besef dat de aarde snel merken dat je allerlci wil!ekeurige gedachten aan het
om de zon draait en niet andersom, zijn herijking van de bekijken bent, die 'afzonderlijk in het bewustzijn verschij­
begrippen 'wil' en 'intentie' minder geruststellend lijkt, nen'. Ze warden eerder als een gebeurtenis ervaren dan als
maar in feite veel waarheidsgetrouwer en daarom functio­ iets wat je bewust heht gecreeerd. Dit is een alledaagse erva­
neler is. ring en niet iets war zich alleen tijdens de meditatie voor­
doet, ook al ervaar je het op het moment zelf misschien niet
Vertaald naar het dagelijks leven kun je je afvragen: hen ik zo. Mark Twain beschrijft dit gedachcenproces als volgt:
vanmorgen opgestaan, of deed opsraan zich voor? Heh ik 'voortrazend van voorwerp naar voorwerp - een verschui­
vanmorgen mijn tanden gepoetst? Ik herinner me niet dat vend panorama van voortdurend veranderende en verdwij­
ik mijn tandcn heh gepoetst. Opstaan is doorgaans de cerste nende door de geest geschapen beelden, zonder enige hulp
bewuste beslissing die we op een dag maken na een lange van mij.'
passieve periode en vervolgens poetsen we meestal onzc
tanden. Vaak voelt het helemaal niet alsofwe bewust uit bed We maken geen enkele gedachte zelf, geen beslissende en
stappen. Het lijkt eerder een automatische reactie: we ook geen andere. Gedachten komen op. Zoals we in een
komen met een schok overeind. Het kan zijn dat die schok alledaags gesprek kunnen zeggen 'het regent' of 'het waait',
het gevolg was van het geluid van de wekker, een druk op de zo kunnen we eigenlijk ook 'het denkt' zeggen. Je maakt je
blaas of hct idee dat je te laat komt op je werk. Meestal staan gedachten niet, we maken geen keuzes, nemen geen beslis­
we dus op zonder dat er een worsteling of beslissing aan singen, enzovoorts. Je kunt alleen zeggen dat 'gedachten
voorafgaat. We merken ineens dat we zijn opgescaan. Maar komen en gaan'. Het echte beslissende moment doer zich
het kan ook geheuren dat onze bewegingen wel voort lijkcn voor zonder dat je ecn besluit neemt. J. Krishnamurti zegt:
te komen uit de beslissing of we al dan niet ons warme, 'Ook al lijkt de respons, de beweging van gedachten nog zo

170 Vrcdc en harmonic in hec dagelijks !even Wilskrachc en vrije wil 171
snel, als je heel zorgvuldig kijkt, zul je zien dat er ruimte, er nog geen ego. De eerste verschijnselen die wijzen op een
een interval, tussen gedachren zit. Tussen twee gedachten onderscheid tussen het zelf en de ander, hebben slechcs
bevindt zich een moment van stilte dat niets re maken heefc betrekking op het lichaam. Dit proces breidt zich geleidelijk
met het denkproces.' Deze tussenruimte is echcer onderdeel verder uit van 'mijn arm' of 'mijn been' naar de identificatie
van de ononderbroken stroom van her Bewusczijn. Juist met een hele verzameling herinneringen, ervaringen,
omdar de stroom van her Bewusczijn een ononderbroken gevoelens, hoop en angsten. Die wordt allemaal 'mijn' en zo
continulreit is, kan de ruimte tussen gedachten als zodanig ontstaat het ego.
warden herkend. Gedachten verschijnen en verdwijnen
tegen de achcergrond van het Bewusrzijn. Als je de dander Het ego is om re beginnen dus niet meer dan een verzame­
hoort, komt die doordat de dander de stilte (Bewustzijn) ling waarnemingen, ervaringen en herinneringen. Maar het
doorbreekt en ermee contrasteert. gevoel van doenerschap raakt in de loop van de tijd dieper
geworteld. Hierdoor neemt het schaduwachtige ego meer
Door meditatie kan het bestaan van. dit onderliggende, en meer de vorm aan van een afzonderlijke entiteit met
voortdurende, 'ongebroken' en waarnemende Bewustzijn gevoelens van eigenwaarde. Het gaat belang hechten aan
zich openbaren. Volgens de hindoetraditie is her Waarne­ zichzelf als een individu dac verantwoordelijk is voor zijn
mer-Bewustzijn of de 'Ziener' (drishta) het zuivere Gewaar­ handelen. Wanneer deze van oorsprong vormloze entiteit
zijn dat altijd aanwezig is, buiten het bereik van de zintuigen meer en roeer de vorm aanneemt van de initiatiefnemer van
en de geese, en ononderbroken alle verschillende en veran­ zijn handelen, gaat hij ook roeer en meer autoriteic en
derende inhouden van het Bewustzijn waarneemt. Alie verantwoordelijkheid uitstralen. Hierdoor scheidt hij zich
scholen binnen het hindoelsme zijn het erover eens dat de af van de wereld van de 'anderen'.
Uiteindelijke Werkelijkheid geen versteende, verdoofde
toestand is, maar een Superbewusrzijn. Die is geen specu­ Ditzelfde ego wordt een geestelijk zoeker, die op zoek gaat
latie, maar gebaseerd op de daadwerkelijke realisatie van naar zijn 'ware natuur' of naar 'zelfoverstijging'. En als hem
duizenden yogi's, en hun ervaringen zijn door mystici uit wordt verteld dat hij in werkelijkheid niet-bestaat, raakt hij
andere delen van de wereld bevestigd. niet alleen in de war, maar wordt hij oak boos en woedend.
Dus terwijl het ego in werkelijkheid niet bestaat, zeggen we
om praktische redenen dat het ego de zoeker is en dat het
***
ego ervan moet worden overtuigd dat zijn 'bestaan' enkel en
alleen het gevolg is van goddelijke hypnose. Bovendien
Her oncsraan van het ego - de identificatie met een bepaald wordt hem nog verteld dat het idee van een vrije wil of wils­
lichaam-geest organisme als een afgescheiden entiteit en krachr is gebaseerd op de programrnering van zijn lichaam­
met een wil of een gevoel van persoonlijk doenerschap - is geesr organisme (de gencn en de condirionering door de
een interessant fenomeen. Tijdens onze eerste levensjaren is omgeving) die hij niet in de hand heefc.

172 Vrede en harmonic in her dagelijks leven Wilskracht en vrije wil 173
Pas als her ego na zelfonderzoek van de eigen ervaringen zelf regenwoordig allerminst eenvoudig en we zijn onderste­
tot de conclusie komt dat al 'zijn' handelingen zijn geba­ boven van de enorme keuzemogelijkheden bij bijna alles
seerd op een voorafgaande gebeurtenis die hij niet in de war we doen. En toch, diep vanbinnen weten we allemaal
hand had, zal hij zijn gevoel van persoonlijk doenerschap dar terwijl we ons dagelijks !even zelf vorm proberen te
noodgedwongen opgeven. Tegelijkertijd zal hij accepreren geven, de dingen lijken te gebeuren zoals ze horen te gebeu­
dat hij slechts het handelend aspect is van het lichaam-geest ren. En op een verloren moment komt dan de gedachte op:
organisme waarin de Bron (of de Oorspronkelijke Energie, Waarom maak ik me toch zo druk? Waarom vaar ik niet
Bewustzijn, of God) de enige ware functionerende autori­ mee op de srroom van her !even in plaats van zo te worste­
teit is. Alie andere manieren waarop hec ego naar bevrijding len? Ik weet gewoon dat ik alleen maar een keuze kan maken
van zichzelf zoekt, lijken slechts dwaalwegen. en dat ik ondanks al mijn inspanningen geen enkele con­
trole heb over alles wat er vervoigens al dan niet gebeurt.
In her dagelijks !even draagt de gemiddelde mens een enorme Hoe !anger je hierover nadenkt, hoe meer je tot de con­
lading gevoelens van zonde en schuld met zich mee. Dir komt clusie komt dat de grens van onze vrije wil ligt bij her nemen
doordat hij her concept dat er niets - 'goed' noch 'slecht' - kan van een beslissing en je best doen om die beslissing om re
gebeuren tenzij her de wil van God is, eenvoudigweg niet kan zetten in handelen. Of onze inspanningen slagen of niet
accepceren. Of, in de woorden van Shakespeare: 'Niets is goed hebben wij zelf niet in de hand, dit is wat we voortdurend
of slecht, dat maakt ons denken ervan.' meemaken in ons leven. Het heeft er daarom alle schijn van
dat de spanningen en stress in ons !even het gevolg zijn van
Ooit kwam er een jonge, getrouwde man op bezoek bij ons verlangen om te slagen. Waarom beslissen we niet over
Ramana Maharshi. Hij huilde, want hij was bang dat hij het probleem op her moment zelf? Vervolgens doen we ons
overspel zou plegen omdar hij opgewonden raakte van de best om het op re lossen en verder laten we her hierbij.
borsten van zijn jonge buurvrouw. Hij smeekte am hulp. Verwachtingen over een bepaald resultaat leiden tot frus­
Ramana Maharshi's ancwoord zou een gemiddeld mens tratie.
totaal verbijsteren: 'Je bent altijd zuiver. Je wordc verleid
door je zintuigen en je lichaam, je verwart ze met je ware Een ander voortdurend aanwezig, onderliggend gevoel als
Zelf. Realiseer je eerst wie er verleid wordt en wie verleidt. gevolg van het hectische, moderne leven, is her gevoel van
Maar zelfs al pleeg je overspel, denk er dan naderhand nier onzekerheid. Bijna iedereen die van nature niet lui is, heeft
langer over na, want Jij bent alcijd zuiver. je bent de zondaar hiedast van. Moet ik niet nag iets doen? Ik heb gemerkt dat
niet.' Hee voorval zou overeenkomen met de wil van God, je dit onbehaaglijke gevoel voor een grooc dee! kwijt kunt
war de consequenties ook mogen zijn. raken door: a) een notitieboekje. Als je dit altijd bij je hebe,
kun je snel dat opschrijven wat je later nog moet doen
Ons dagelijks !even is enorm ingewikkeld en dit zorgt bijna (naruurlijk moet je dan wel vaak in het notitieboekje
voortdurend voor veel stress en spanningen. Hee leven is kijken); en belangrijker nog is b) je moet de gewoonte

r74 Vrcdc en harmonie in het dagelijks !even Wilskracht en vrije wil 175
aankweken om dat wat je direct kum doen ook te doen. lk dat veroorzaakt weer een cominu aanwezig, onbehaaglijk
herinner me een heel goede vriend die vertelde dat zijn gevoel.
vader altijd overal bovenop zat toen hij nog jong was en
altijd wel een of ander advies had. Inmiddels was hij de Het enige wat je in zo'n situatie kum doen, is je gewaar zijn
meeste vergeten, want die waren alleen bedoeld om het van het huidige moment. Besef dat je geen controle hebt
leven van zijn vader makkelijker te maken. Maar een ding over jouw plaats in het weefsel van alles wat op dit moment
had hij altijd omhouden en zich er oak altijd nauwlettend bestaat. Dit besef betekem dat op dit en op ieder moment
aan gehouden: doe het nu! (Hij vertelde dat hij zich nag 'alle levende wezens op aarde hun ogen wijd opensperren en
altijd herinnerde hoe knarsetandend zijn vader dit zei!) Mij direct aankijken'. Het is het simpele besef dat alles wat
op dit moment bestaat precies zo is als het moet zijn volgens
Wie heeft niet ooit wanhopig uitgeroepen: 'Had ik her maar een universele wetmatigheid die· het menselijk denken nooit
gedaan toen ik eraan dacht!' Of: 'Waarom heb ik dit niet zal kunnen bevatten.
eerder gedaan?' Zou ons dagelijks leven er niet veel vrediger
en harmonieuzer uitzien wanneer deze vertwijfelde woorden Deze radicaal realistische en op ervaring gebaseerde benade­
eerder uitzondering zijn dan regel? ring van de Werkelijkheid komen we met name in het
Oosten, en meer specifiek in India, tegen. Maar deze was
Normaal gesproken proberen we verantwoordelijke beslis­ ook bij de grate mystici en authencieke kunstenaars elders
singen te nemen. Maar als we die beslissing eenmaal hebben in de wereld niet onbekend. Het toppunt van Gewaarzijn is
genomen, komr er een knagende twijfel op: heb ik wel de in Oost en West precies hetzelfde. De negende-eeuwse lerse
juiste beslissing genomen? Het allerbelangrijkste op zo'n mysticus Johannes Scotus Eriugena wist: 'Ieder zichrbaar en
moment is dat er nooit sprake is van de 'juiste' beslissing. onzichtbaar schepsel is een verschijningsvorm van God.'
Onze zogenaamde 'vrije wil' reikt niet verder clan het nemen En de Duitse Meister Eckhart uit de dertiende eeuw zei:
van een beslissing. ledereen weet dat je nooit in de hand 'Het oog waarmee ik God zie, is hetzelfde oog (ziende)
hebt wat er gebeurt nadat je een bepaalde beslissing hebt waarmee God mij ziet.' Eckharts 'oog' wordt in het Oosten
genomen en al het nodige hebt gedaan om die beslissing 'her oog van de Boeddha' genoemd en in de Upanishads
uit te voeren. Oit komt doordar andere krachten die we on­ staat: 'Werkelijk, je bent zelf her Oog, het oneindige Oog.'
mogelijk kunnen comroleren ook gaan meespelen. Hier Dit is niet her oog van 'mij' maar van 'God geboren in de
komt nog bij dat het al clan niet uitvoeren van de handeling ziel van de mens', van het ware Zelf. Het is dus niec het oog
gevolgen kan hebben die totaal niet waren voorzien. Nog waarmee de ene mens de ander ziet, niet het oog dat functio­
bijzonderder is dat de resultaten niet alleen de zogenaamde neert in subject-object relaties in de relatieve wereld van
doener van de handeling aangaan, maar ook andere mensen verschijnselen.
die in eerste instantie niet direct betrokken waren. Dit zorgt
voor de nodige verwarring en onzekerheid in her leven en

176 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Wilskracht en vrije wil 177
Op een avond kreeg ik een telefoontje van Subbarao, een organisme is omworpen en geprogrammeerd - net zoals
gepensioneerde heer die in een van de buitenwijken van elektriciteit werkzaam is in de verschillende elektrische
Bombay woonc. Hij is al lange tijd ge'interesseerd in de apparaten. Subbarao accepteert ook iedere keer opnieuw
geestelijke zoektocht en in hoge mate geconditioneerd door dat de ultieme acceptatie niet iets is wat hij zelf kan bewerk­
het idee van persoonlijk doenerschap en zijn persoonlijke scelligen, maar dat dit iets is wat zich aandienc. lk kijk uit
waarden- en normensysteem, dat zich door wedergeboorte naar het telefoontje waarin Subbarao me blij vertelt dat er
tijdens meerdere levens heeft opgebouwd. Toen hij over geen enkel probleem meer is.
mijn concept van niet-doenerschap hoorde, kwam dit voor
hem als een enorme psychologische schok. Hij wist niet hoe In een van zijn gedichten zegt de heilige Tukaram:
hij hiermee moest omgaan. Hij is niet heel gezond en kan
·
daarom niet zo vaak als hij zou willen naar mijn ochtend­ Laten we ons haasten naar waar God verblijft,
lezingen komen. Laten we daar onze toevlucht nemen,
En onze zorgen en ellende aan hem overgeven.
Subbarao is een heel oprecht persoon. Hij heeft mij meer­
malen verzekerd dat hij geen enkele intentie heeft om mijn Deze drie regels, vol overtuiging gesproken door de heilige,
opvattingen onderuit te halen en dat hij ten diepste niet vullen hart en geest van de gewone mens, die in zijn dage­
anders kan dan dezc beamen. Maar tegelijkertijd kan hij lijks leven doorgaans te maken heeft met strijd en conflict,
niet loskomen van het diepgewortelde gevoel dat de mens met een heerlijk vooruitzicht. Tegelijkertijd is het woord
zclf verantwoordelijk is voor zijn handelen. Daarom belt hij 'overgave' niet acceptabel voor de geconditioneerde, heden­
me regelmatig, waarbij hij zich voortdurend verontschul­ daagse mens.
digt voor de tijd die hij in beslag neemt. Ik ken zijn situatic
en leef heel erg met hem mee. We doorlopen steeds weer Daarom wil de moderne mens graag weten wat al die
dezelfde cirkel en komen uiteindelijk steeds weer bij de kern heiligen en wijzen nu precies bedoelen met 'overgave'. Wat
van het probleem: wat kan ik doen om van mijn verstande­ moet een mens over- of opgeven? Moet hij zijn identificatie
lijke acceptatie van niet-doenerschap een volledige en met het lichaam-geest organisme als een afgescheiden
onvoorwaardelijke acceptatie te maken? entiteit, het ego, opgeven? Dit is ondenkbaar, want zonder
dezc identificatie met de afgescheiden identiteit zou ook een
Iedere keer hangt hij aarzelend op terwijl hij toegeeft dat hij wijzc zijn leven, en de rol die hij in dit leven client te spelen,
moet accepteren dat de mens geen vrije wil heeft en dat niet ten einde kunnen ]even. Je kunt je nog voorstellen dat
doenerschap niet bestaat. En dat de mens in wezen een een !even zonder enige vorm van identificatie mogelijk is
uniek geprogrammeerd lichaam-geest organisme is waar­ voor iemand die in uiterste eenzaamheid in een grot in de
doorheen de Oorspronkelijke Energie stroomt en precies Himalaya leeft. Zolang je in de maatschappij leeft, is idenci­
dat tot stand brengt waarvoor die specifieke menselijk ficatie met een afgescheiden entiteit noodzakelijk. Zander

I78 Vrede en harmonie in het dagelijks leven Wilskcacht en vrije wil 179
deze wu ook een wijze niet kunnen reageren aJs iemand zijn gevoelens, haac en kwaadwilligheid, in wezen een mythe is.
naam roept. Hij bewrgt ons alleen maar last en die verdwijnt onmiddel­
lijk aJs her ego zijn wil, of idee van doenerschap en verant­
Die is een gegrond bezwaar, waar we niet zomaar aan voorbij woordelijk.heid, daadwerkelijk kan opgeven. Deze overgave
kunnen gaan. Waarom moeten we onze idencificatie betekenc de cocale en volledige acceptatie van her feit dat de
opgeven? We moeten onze idencificatie opgeven omdac die wil van God - volgens een conceptuele universele wet­
de benauwende oorzaak is van de afgescheidenheid die de matigheid - voortdurend over alles heerst. De overgave van
mens in zijn leven wveel lase bezorgt. Maar waaruit bescaat je denkbeeldige vrije wil betekenc dus dac je de woorden van
deze 'last' eigenlijk? Uit het feit dac hij een afgescheiden de Boeddha accepteert: 'Dingen gebeuren, handelingen
enciteic is die zich onderscheidt van aJle andere enticeiten? worden verricht, maar er is niemand die iets doer'.
Of heeft her niet zozeer re maken met de identificatie, maar
eerder met her idee van persoonlijk doenerschap of wils­ De mens gaat volledig op in de zorgen en verantwoordelijk­
kracht dat doorgaans samenhangt met deze idencificatie? heden van her dagelijks leven. Daarom begrijpen we her als
iemand boos wordt of in de war raakt als een heilige hem
We kunnen niet onckennen dac een bad in zout water lekker vercelc dat hij zijn zorgen en angsten bij God kan neerleggen
is; die geeft namelijk een heerlijk lichc gevoel. Als iemand omdac Hij een oceaan van gelukzaligheid en vreugde is.
met overgewichc flink wat gewichc verliest, is er bijna meteen Hij vat her advies van de heilige op slechcs een manier op:
een gevoel van verlichting. Van welke last zouden we in ons ik kan mijn zorgen en angsten niet tegengaan en ik kan ook
dagelijks leven her liefst verlichc willen worden? Oat is de niet stoppen met denken over de dingen waarnaar ik verlang
vraag waar her om draait. Het ancwoord is natuurlijk de lase - waardoor hij zich zorgen blijft maken en bang is dat hij
van de verantwoordelijkheid voor onze zogenaamde indivi­ niet krijgt waarnaar hij verlangt - en ik moec me tot God
duele handelingen. richten om Hem re vragen gehoor te geven aan mijn wensen,
want aJleen Hij heeft de macht om die te doen. Eigenlijk is
De vraag waar her eigenlijk om gaat is dus: beschikt een die heczelfde als een oorlog beginnen en dan aan God vragen
individu over wilskracht of een vrije wil? Iedereen ervaart om jouw kanc te kiezen en samen tegen de slechteriken te
voortdurend dat een vrije wil in wezen becekenc de vrije wil vechten!
om een keuze te maken. Hoeveel van onze beslissingen
zetten we daadwerkelijk in handelingen om? En hoeveel van War de heilige bedoelt ce zeggen, is totaal her tegenover­
de beslissingen die in handelingen zijn omgezet hebben tot gescelde. Hij zegt namelijk dat we ons concepcuele denken
her resultaat geleid dat we verwachtten coen we de beslissing moeten opgeven, want die is de basis van onze zorgen en
namen? De antwoorden op beide vragen tonen duidelijk angsten - 'bij Hem leggen we onze angsten en zorgen neer'.
aan dat de vrije wil waaraan wij mensen zoveel waarde We dienen onze wilskracht aan Hem over te geven om de
hechten en die de oorzaak is van zoveel schuld- en schaamte- eenvoudige reden dat onze wil noodgedwongen kortzichtig

180 Vrcde en harmonic in het dagelijks !even Wilskracht en vrije wil 181
is. War we in de nabije toekomst voor onszelf verlangen, is geb£:uren als het niet precies hergeen was war volgens Gods
mogelijk helemaal niet dat war voor ons her beste is. Hoe wil en een conceptuele universele wetmatigheid had moeten
dan ook: dat war er echt gebeurr, hebben we helemaal niet �gebeu ren. De nietige menselijke inrelligenrie zal dit nooit
in de hand. Waar om zouden we dan onnodig vasthouden kunnen bevatten. De acceptatie hiervan berekent dat we
aan onze angsten en zorgen? onze angsren en zorgen bij Hem, de oceaan van gelukzalig­
heid en vreugde, neerleggen. Als je de korte poten van een
Hoewel een ouder zijn kind alles zou willen geven, geeft hij eend niet mooi vindt, ga je ze niet !anger maken, want dan
hem geen fles met vergif om mee te spelen, ook al blijft het bezorg je de eend veel pijn. En als je de lange poten van een
hierom zeuren. Hier volgt een goede illustratie van het kraanvogel niet mooi vindt, kort je ze om dezelfde reden
beperkte zicht van de gespleten geest van het individu tegen­ niet in. Zo accepteren we ook �mze eigen tekortkomingen,
over de ene geest van de wijze met het Ultieme Inzicht. Als gezien vanuit een breder perspectief, als passend en gepast.
we inzoomen op de cellen van een organisme dan lijkt het
alsof ze voortdurend heftig strijden voor hun eigen over­ Zo'n breder perspectief beteugelt onze neiging tot concep­
leven. Maar kijken we naar het organisme als geheel, dan cualiseren, vergelijken en beoordelen van Wat-Is in het
zien we duidelijk dat wat vanaf een ingezoomd standpunt huidige moment. Daarnaast bevordert het onze overgave
nog op strijd leek, vanaf een hoger niveau waarbij we het aan de Totaliteit van de schepping en zijn natuurlijke
hele organisme overzien, harmonie blijkr te zijn. manier van functioneren. Deze overgave is geen bescha­
mende overgave na een nederlaag. Het is j uist een verhef­
Het beeld van de dansende Shiva, met zijn vier armen, fende overgave vanuir het inzicht dat onze wil niets anders
gebaren en dynamiek die volledig in evenwicht is, geeft her is dan her oneigenlijk roe-eigenen van de subjectiviteit van
ritme en de eenheid van het !even prachtig weer. Het ver­ de Bron. Als de subject-object relatie vanuit het juiste per­
persoonlijkt de onophoudelijke, oneindige energiestroom spectief wordt beschouwd doordat we ons foutieve idee van
die door onnoemelijk veel verschillende patronen stroomt doenerschap hebben opgegeven, ervaren we her huidige
en samenkomt in de Totaliteit van de zintuiglijk waarneem­ moment waarin alles war zich manifesteert Brahman is en
bare handelingen van het Brahman, en die zich uitdrukken we beseffen dat we slechts instrumenten zijn die het univer­
in de voortdurend veranderende, talloze manifestaties in de seel functioneren kunnen waarnemen. We zien niet langer
wereld van verschijnselen. Nag indrukwekkender is het allerlei aparte, afgescheiden organismen met hun zoge­
beeld van Moeder Kali in aerie: de verpersoonlijking van naamde verantwoordelijkheid- en hun bijbehorende angst
Oorspronkelijke Energie. en zorgen - voor hun onafhankelijke keuzes, beslissingen
en handelen.
De heilige Tukaram zong: 'Bij Hem leggen we onze angsten
en zorgen neer.' Hij bedoelde hiermee dat Wat-ls op ieder Voor volgelingen van de weg van bhakti betekent 'overgave'
moment een onomstotelijk gegeven is, dat niet had kunnen hetzelfde als 'Uw wil geschiede'. Voor de zoeker naar kennis

182 Yredc en harmonic in her dagelijks leven Wilskracht en vrijc wil 183
becekent 'overgave' de acceptatie dat de conceptuele, indivi­ flink onthecht bent, dat je reacrics op verschijnselen
duele enticeit slechts een piepklein, maar wezenlijk onder­ afnemen en dat de eindeloze gedachtenstroom stopt.'

deel is van de totale manifestatie en als driedimensionaal


voorwerp gewoonweg geen onafhankelijk bestaan met een In de coestand die volgt op de afwezigheid van het concep­
eigen wil heeft. tualiseren en fabriceren van objecten in de geese, warden
alle gedachten en handelingen noumenaal van aard. Met
Een zoeker naar kennis vindt het moeilijk om die ce accep­ andere woorden: als er gehandeld moet warden, zorgt de
teren, omdac hij duizenden jaren lang is gecondicioneerd en werkgeest voor gedachcen en handelingen, zonder tussen­
er daarom van overtuigd is dat hij een onafhankelijke komst van de denkgeesc die zich alleen maar bezighoudc
entiteic is die zelf verancwoordelijk is voor 'zijn' handelen. met her resultaat en mogelijke toekomscige gevolgen. Vanuit
Toch kan hij niet anders dan accepteren dat er in de hele her inzicht dac alle gebeurtenis�en voorbestemd onderdeel
wereld van verschijnselen, die de objeccieve, waarneembare, zijn van her functioneren van de Tocaliteit, wordc er gehan­
uicdrukkingsvorm is van pure Subjectiviceit, geen individu­ deld zonder enige bezorgdheid over mogelijk succes of
ele, onafhankelijke enticeic met een eigen wil kan bescaan. falen. Als het inzicht dac subject en object een zijn helder en
De grote vraag voor de zoeker naar kennis blijft, ook nadac duidelijk ligt verankerd in de psyche, worden alle hande­
hij accepteerc dat hij gewoonweg geen onafhankelijke lingen spontaan en vanzelfsprekend, niet besmet door de
entiteic met een eigen wil en handelingsvrijheid kan zijn: dualistische scheiding tussen zelf en ander.
'.Als ik geen onafhankelijke entiteit met handelingsvrijheid
en een bijbehorende verantwoordelijkheid ben, hoe moet ik Belangrijker is waarschijnlijk nag dat de zuiverheid en van­
me dan gedragen in mijn dagelijks !even? Hoe blijf ik dag zelfsprekendheid van het handelen alleen maar sympathie
in, dag uic gewoon mijn dingen doen?' opwekken bij 'anderen', zelfs al zijn die handelingen niet
direct in het voordeel van de betrokkenen. Kortom, een
Het amwoord komt van de Chinese wijze Huang-Po: diep inzicht met zijn mysterieuze, miraculeuze werking
maakt het leven veel aangenamer en veel minder gecompli­
'.A.ls je je geest oefent om voorcdurend en onder alle ceerd.
omstandigheden stil te zijn met als doel gecn gedachten tc
1 creercn, dan resulceerc dit in de afwezigheid van dualismc, 'Wat doe je als er iemand met een mes voor je scaat?' Zo'n
onafhankelijkheid van andcren en volledige onthechcing. vraag, of iets van gelijke strekking, maakt het leven tot een
AJs je gedurende de dag de dingen gewoon op hun beloop hel. Dit soorc denken zorgt alleen maar voor onrust, pijn en
laat alsof je te ziek bent om je ermee te bemoeien, zonder beroering in de buirenwereld. We scheiden ons van anderen
dat je beroemd of niet beroemd wilt zijn en met een geese 1 af en beveiligen ons. Maar in deze wereld is zekerheid een
van stecn zonder gaten om te dichten, dan zal de Univer­ · illusie, dat wecen we eigenlijk allemaal. Misschien denken
sele Wet je wccen doordringen. AJ snel zul je merken dat je we dat her stellen van die soorc hypochetische vragen ons zal

184 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Wilskracht en vrije wil 185
vertellen wat we moeten doen. Maar ook nu weer weten we komen, is door op het moment zelf te genieten van het
eigenlijk wel dat war er feicelijk gebeurt bijna alcijd iets plezier dat of de ervaring die je hebt en het daarbij te laten,
anders is dan wat we hadden gepland. zodat er geen beeld of litceken achterblijft in de geese. Zo
doet de wijze her en daarom wordt hij tot verrassing en ver­
'Wat doe je als er iemand met een mes voor je staat?' Het warring van veel mensen soms een mahabhogi, 'de aller­
enige antwoord is: 'Ik weet het niet. Ik weec niec wac ik dan grootste genieter', genoemd.
doe.' Dit komt omdat wat er in het moment gebeurt - en
dit geldt onder alle omstandigheden - een gebeurtenis is en De geweldige momenten van verrukte harmonie komen als
niet iecs wac wij zelf doen. Die is onze eigen ervaring, maar er geen conflicten zijn. Als er geen scheiding is tussen de
die ontkennen we voortdurend en we blijven maar zwelgen denker en de gedachte, tussen de ervaring en degene die
in onze angst voor de toekomst, die eindigc met onze angst •ervaarc en als het denken in de horizontale tijd geen twee­
voor de dood. deling aanbrengt cussen mij en de ander. De diepe accep­
tacie hiervan is de enige vereiste 'handeling', want als het
Evengoed kennen de meesten van ons uit eigen ervaring lichaam zich ontspant en de geese zich verruimt tot voorbij
momenten, soms zelfs korte perioden, van volkomen het dualisme van mij en de ander, dan is het hart vrij van de
helderheid en vrijheid, waarin we zuiver zijn afgestemd op angst om ce falen.
de stille polsslag van het universum, wat duidt op een in­
geboren synchroniciteit en Eenheid. Er is geen specifieke Er heerst harmonie als het denken stopt m et her begeren en
'reden' voor die gevoel en het gevoel verdwijnt zelfs wanneer najagen van ervaringen en samenvalt met de ervaring.
je op zoek gaac naar een reden. Denken, het horizontale Onchecht van het scarre en onbeweeglijke centrum van het
cijdsdenken, dringt binnen in hec natuurlijke ricme van het 'ik' met zijn eisen en verlangens, wordt her ervaren zelf een
moment, breekt en vernietigt het, omdat het denken is heerlijk vrije beweging zonder de beperkende begrenzingen
gebaseerd op hoop en angst en op het dualisme van 'ik' en van her denken in de horizontale tijd. Dan heerst er harmo­
de 'ander'. nie omdac de geese bevrijd is van de voortdurende eisen van
het 'ik' en zich vrij kan bewegen in de grenzeloze ruimte,
We moeten goed begrijpen dat er een basaal verschil is terwijl denken en gedachten zich voortdurend en onver­
tussen plezier en genot op zich, en hec verlangen naar of de minderd richten op her werk dat op die moment voor­
behoefte aan genot. Genieten zelf veroorzaakt geen inner­ handen is.
lijke conflicten, maar denken dat het verlangen of de
behoefte aan genot in de toekomst niet vervuld zal worden Harmonie betekent afwezigheid van conflict. Hee betekent
wel. Hee denken jaagt genoc na, koestert de herinnering stilte en verstilling, vrede en rust in het dagelijks leven in
eraan, eist dat het voortduurc en produceert de angst dat dit onze hedendaagse maacschappij - en niet ergens in een grot
niet zal lukken. De enige manier om van deze angst af te in de Himalaya! Hee leven gaat door en Wat-Is in het

186 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Wilskracht en vrije wil 187
moment wordt geaccepteerd, zodat de onmetelijke vitale hier voortdurend tegenaan. Wtzt moet ik doen als ik met een
energie van het universum vrijuit kan srromen, niet gehin­ probleem zit?'
derd door de echte beperkingen van her 'ik' met zijn begren­
zingen en conflicren. Deze stilte en verstilling draagt Het antwoord is verbazingwekkend eenvoudig. Laat het ego
onlosmakelijk het inzicht in zich, dat alles wat besraat de met zijn idee van persoonlijk doenerschap gewoon doen
totalireit van het gemanifesteerde universum in zijn onge­ wat het wil en wat het denkt dat het moet doen nadat hij
broken heelheid vormt. Het individu is een onlosmakelijk alle mogelijkheden zorgvuldig heeft afgewogen. Hij is
onderdeel van deze Eenheid, slechts een verschijningsvorm sprakeloos vanwege de eenvoudige oplossing voor dit
in Bewustzijn, begiftigd met het vermogen de andere probleem omdat hij niet begrijpt hoe diepgaand het begin­
verschijningsvormen waar te nemen, te kennen en - dit is sel van niet-doenerschap is. Dit beginsel is ook al weer
her belangrijkste - te beseffen dat de verschijningsvormen verbazingwekkend eenvoudig: e'r gebeurt niets dat niet de
nooit een afzonderlijk of onafhankelijk bestaan kunnen wil van God is. Daarom is dit probleem zelf de wil van God.
leiden en evenmin een eigen wil of een vrije keuze en Dus ook de oplossing die het ego vindt kan niets anders zijn
handelingsvrijheid kunnen bezitten. dan de wil van God!

Stel dat we de eerste beginselen van niet-doenerschap in de Dit is waar het om draait: als zich een probleem voordoet
wereld van de dualiteit op een inrellectuele manier accep­ en her ego met een oplossing komr, zijn de handelingen die
teren. Dit betekenr dat we accepteren dat alle handelingen op de oplossing volgen altij d in overeensremming met de
gebeurtenissen zijn, gebaseerd op de wil van God, overeen­ wil van God. Belangrijker is nog dat de handeling - het
komstig een universele wermatigheid die voor het nierige probleem en de oplossing - de wil van God is, net als de
menselijk denken niet te doorgronden is, en dus niet het resultaten of gevolgen van de handeling, om het even op wie
doen en laten van een individuele doener. Als dit het geval ze betrekking hebben. Het beginsel van verantwoordelijkheid
is, ontstaat er een ogenschijnlijk probleem in het dagelijks is gebaseerd op een ego dat nadenkt over de gevolgen van
leven van die persoon. Het ego dat met zijn idee van per­ 'zijn' handelen, in de eersre plaats voor hemzelf. Het punt is
soonlijk doenerschap nog altijd duidelijk aanwezig is, heeft dat de resultaten of gevolgen mogelijk veel meer wijd­
een probleem en dat probleem lijkt behoorlijk echt. Dit is, verspreid zijn! Mogelijk zijn er veel meer mensen bij betrok­
zegt her ego, het probleem: 'Het concept van niet-doener­ ken. En iedereen die erdoor geraakt wordt, wordt erdoor
schap spreekt me heel erg aan, met name omdac ik niet geraakt omdat dit de wil van God is.
!anger de persoonlijke verantwoordelijkheid draag voor
mijn handelen, want dit is helemaal in overeenstemming Wanneer het .ego zijn eigen ervaringen grondig en eerlijk
met Gods wil. Mijn probleem is dac de samenleving waarin onderzoekt, zal her tot de eenduidige conclusie komen dat
ik leef, die beginsel niet wil aannemen en wel vindr dac ik iedere handeling waarvan het dachr dat het 'zij n' handeling
verantwoordelijk ben voor mijn eigen handelen. Ik loop was, bij nader onderzoek een reactie blijkr te zijn op een

188 Vrcdc en harmonic in het dagelijks !even Wilskracht en vrije wit 189
1 eerdere gebeurtenis waarover hij geen enkele controle had. cerende Perzische filosoof Omar Khayyam beschreef de
Bij onderzoek blijkt al snel dat een simpele handeling als menselijke condicie in de Rubaiyat als volgt:
krabben aan je neus, een reactie van de hersenen is op jeuk
en over die jeuk hadden wij geen enkele zeggenschap. We zijn slechts schimmen op een rij,
Zonder jeuk had 'zijn' handeling, het krabben aan de neus, die komen en gaan rond de zonverlichte /,antaarn
nooit plaatsgevonden. Het ego maakte zich alcijd grote in de hand van de Ceremoniemeester,
zorgen omdat hij dacht dat zijn hele bestaan in gevaar kwam middenin de nacht.
als het idee van persoonlijk doenerschap zou verdwijnen.
Maar het merkt al snel dat de basis van zijn bestaan, de Weerloze stukken zijn we, in het spel dat Hij speelt
identificatie met een specifiek lichaam-geest organisme als op dit schaakbord van dagen en nachten.
een afgescheiden entiteit, gewoon blijft zoals die was. Maar We bewegen links en rechts, Hij slaat en zet schaakmat,
hec beseft ook dac zijn dagelijks leven een stuk eenvoudiger en stopt om een voor ien weer terug in de la.
is geworden nu de last van het persoonlijk doenerschap is
verdwenen. Wie leeft in het besef dat alle verschijningsvormen onder­
' deel zijn van het Ene oneindige universum, waardoor alle
Het ego merkc dat zijn dagelijks leven niec is veranderd, omschrijvingen en indelingen zijn verdwenen, leeft gegrond­
maar ook dat her mogelijk is om vanuit vertrouwen te leven. vest in de vrede en rust van Zelfrealisatie.
Het ik-gerichte streven met alle besluiteloosheid en cwijfels
is nu verdwenen. Hierdoor is het bevrijd van de gevangenis
van de verantwoordelijkheid die het gevolg is van het
idee van persoonlijk doenerschap. Zonder de bemoeienis
van de denkgeest is alles helder, transparant en bijna zelf­
verlichtend.

Het ego weet nu dat het slechts een ding hoeft te beseffen
om in harmonie met de Ene Werkelijkheid te zijn - en
zelfs dit 'beseffen' is nu iets heel natuurlijks en vanzelf­
sprekends. Her beseft dat er slechts Een Werkelijkheid is
die in ieder lichaam-geest organisme werkzaam is, zonder de
minste bemoeienis van het lichaam-geest organisme als
afgescheiden entiteit, en dit functioneert voortdurend als
een essentieel onderdeel van het Ene Geheel. De provo-

190 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Wilskcacht en vrije wil 191
HOOFDSTUK 6

Advaita: de leer

<:Alleen de Werkelijkheid bestaat, dvaita (a+dvaita non-dualiteit) wil slechts zeggen dat
A
=

en iedere voorstelling, iedere verschijningsvorm de Bron Een, Eenheid, Niet-twee is -welke naam we
en iedere schaduw is slechts de afspiegeling ook aan die Bron geven: Oorspronkelijke Energie, Bewust­
van diezelfde Werkelijkheid zijn, Gewaarzijn, Volkomenheid, God. De manifestacie die
opkomt of tevoorschijn komt uit de Bron vindt zijn basis in
de dualiteit, het onontkoombare bestaan van onderling
verbonden tegenpolen: man en vrouw; mooi en lelijk; goed
en kwaad. Overal en altijd is er sprake van onderling
verbonden tegengestelden. De wijze accepteert de dualireit
die ten grondslag ligt aan het leven, hij is gegrondvest in
vrede en rust, terwijl hij net als gewone mensen te maken
heeft met de vreugden en verdriet van het dagelijks leven.
De gewone mens accepteert de dualiteit niet, hec besraan
van onderling verbonden regengestelden rijdens ieder
moment van ons leven. Hij gaat kiezen en is ongelukkig. De
wijze accepteert de 'dualiteir' van her leven, de gewone mens
maakt een keuze uit de onderling verbonden tegenpolen en
leeft in de treurigheid van het 'dualisme'.

De mens met inzicht heeft in het dagelijks leven wel voor­


keuren voor een van de polaire cegengestelden, maar hij is
zich volledig bewusr van her feit dat de voorkeuren allemaal
her gevolg zijn van de individuele programmering. Er is

193
geen sprake van een individu dat zijn eigen voorkeur Mooi en lelijk, liefde en haat, goed en slechr bestaan pas als
bepaalt. De mens met inzicht is daarom altijd afgestemd op her denken dit ergens van maakt. Wanneer we beseffen dat
de Bron. Als het inzicht volledig is, kan het individu tot het deze tegenpolen de basis van het !even zijn, verdwijnen
besef komen dat het universum een ononderbroken heel­ voorkeuren en oordelen, dan wordr alles helder en transpa­
heid is en helder inzien dat alle mogelijke polaire cegenge­ rant. Een kind zat alleen in de slaapkamer te spelen met zijn
stelden slechts een illusie zijn, of een toneelstuk waarin twee speelgoed. De peuter van twee-en-een-half was volledig
geliefden net doen of ze ruzie hebben. Her is mogelijk dat verdiept in haar spel, toen de moeder binnenkwam en haar
hij hierdoor in een ongecontroleerde schaterlach uitbarst, of vroeg of zij haar gezichtspoeder op de grond had gemorst.
juisr een enorme huilbui krijgt. De moeder zei dat ze het kon ruiken. Het kind keek haar
even wezenloos aan en toen viel het woord 'ruiken' op zijn
Doorgaans realiseren we het ons niet, maar ons dagelijks plek. 'O ja,' zei ze, 'ik heb net een wind gelaten.' Het kind
leven is in wezen een aaneenschakeling van keuzes maken, was zich intu:itief bewust van alles wat er gebeurt.
vergelijken en oordelen, beschuldigen en verheerlijken. Er
zijn maar weinig momenten van waarnemen en accepteren. In ons dagelijks leven komen we tal van verschillende
Hoe kan er dan ooit sprake zijn van vrede en harmonie in problemen met allerlei verschillende gevolgen tegen. Een
ons !even? Hier volgr een herinnering aan Neem Karoli interessante vraag is daarom: is hier een algemene gemeen­
Baba: schappelijke oorzaak voor waaraan we iets kunnen doen? Ja,
die is er. De belangrijkste oorzaak van menselijke conflicten
]e wut van tevoren nooit hoe laat de maharaj ZOU komen. Hij en van ongelukkige gevoelens, is het 'dualisme' - en dus niet
kon een week fang iedere dag hetzelfde doen, tot je dacht: de 'dualiteit'. We moeten goed onderzoeken en begrijpen
goed, hij komt dus om acht uur. En vervolgens komt hij een wat het verschil tussen deze twee is. lnzicht hierin zou
dag helemaal niet opdagen ofgaat hij naar een andere kamer, weleens de oplossing voor het menselijk ongeluk kunnen
trekt de deur achter zich dicht en blijft twee dagen binnen. Je zijn, omdar her de mens verlost van zijn dubbele gebonden­
moest leren om het onverwachte te verwachten. Op een dag heid als gevolg van zijn voortdurend najagen van genot.
kwam hij' en zei de hele dag niets anders dan: 'Thal-Thal,
Nan-Nan'. Als een mantra bleefhij die woorden voor zichzelf Her punt is dat de 'dualireit' polair is, waarin alles met alles
herhalen. Zo gingen er dagen voorbij, tot iemand vroeg: is verbonden, en niets werkelijk afgescheiden is. 'Dualisme'
'Maharaj, wat zegt u toch de hele tijd?' Het bleek een oud daarentegen betekent tegenstand, afgescheidenheid en
dialect uit de deelstaat Bihar te zijn en het betekende 'te groot, daarom conflict. De wereld van verschijnselen is een proces
te groot, te klein, te klein'. Toen iemand hem uiteindelijk van verstoffelijking, waarvoor een twee-eenheid vereisr is.
vroeg waarom hij dit zei, antwoordde hij: 'O, jullie Leven Er client namelijk een subject te zijn dat waarneemt en een
allemaal in Thal-Thal Nan-Nan, jullie !even in de wereld object dat wordt waargenomen. Die proces staat bekend
van oordelen. Het is altijd te groot ofte klein.' onder de naam 'dualiteit': alle verschijnselen die zintuiglijk

194 Vrede en harmonic in her dagelijks !even Advaira: de leer 195


waameembaar zijn, zijn de wisselwerking tussen subject (de innerlijk waarnemen, cussen 'gewaarzijn' en 'voelen'. Je bent
kenner van het object) en object (het object dat wordt in de bergen en kijkt naar een totaal andere omgeving dan
gekend). Uit dit duale proces blijkt heel duidelijk dat er je als stadsbewoner gewend bent. Je kijkt naar de schoon­
geen verschijnselen kunnen besraan buiten dit proces. Geen heid om je heen, en dat doe je natuurlijk zintuiglijk, visueel,
van beide verschijnselen (de kenner van het object niet en en met een gevoel van verwondering, iets waar je niet aan
het gekende object niet) leidt een eigen, afzonderlijk gewend bent. Vervolgens komt er een gevoel van grote
bestaan. Het bestaan van de een hangt samen met het vreugde, vrede en harmonie omhoog, waardoor je je ogen
bestaan van de ander. sluit. De zintuiglijke waarneming waardoor je de buiten­
wereld objectief leert kennen, is de uitwerking van een
Wanneer de basis van de dualiteit helder is, hebben we het mentaal beeld dat door resonantie bepaalde aspecten van
niet !anger over samsara (het zintuiglijk waarneembare het uiterlijke object reproduce�rt. Hoewel het waargeno­
dagelijks leven) of gebondenheid van het conceptuele men beeld zich in de geest bevindt, kun je het toch het uiter­
individu. Dit komt doordat het betrokken 'individu' slechts lijke beeld noemen. Maar de vreugde die je voelt is een
een psychosomatisch instrument is waarin het proces van ander soort waarneming, een innerlijke waarneming die
waarnemen en kennen plaatsvindt. Ons ongelukkig zijn, heel persoonlijk is. Als je samen met een vriend of vriendin
onze conflicten en gebondenheid zijn het gevolg van de bent, clan zal zijn of haar uiterlijke waarneming min of meer
idemificatie van Wat-We-Zijn (Bewustzijn) met de kenner overeenkomen met die van jou, maar de innerlijke waarne­
van her object binnen de twee-deling van de enc geest ming van je vriend(in) zou weleens volledig anders kunnen
(Bewusrzijn) in subject en object in her proces van dualiteit. zijn. Behalve de bergen heeft hij misschien ook de armoede
gezien in de omgeving en terwijl zijn uiterlijke waarneming
Deze identificatie of entitificatie als een afgescheiden, onaf­ hetzelfde was, zou zijn innerlijke waarneming weleens
hankelijke entiteit (als het pseudo-subject) is het 'dualisme', verdrietig kunnen zijn in plaats van vreugdevol.
her maya. Zo drukt her oorspronkelijke beginsel van de dua­
liteit, dat polair, maar onderling verbonden en daarom nier De uiterlijke waarneming, de zintuiglijke waarneming,
afgescheiden is, zich vervolgens uit in het dagelijks leven. geeft een algemene indruk die de mens kenmerkt als een
Deze denkbeeldige entitificatie veroorzaakt alle conflicten, al eigen identiteit tussen andere verschijningsvormen, net
her leed en verdriet dar we onder de noemer 'gebondenheid' zoals een zilveren beker zich onderscheidt van een zilveren
samenvatten. Het ogenblikkelijke waarnemen van her feit kan. De innerlijke waarneming is ook een resonantie, maar
dat her pseudo-subject als een onafhankelijke doener-entiteit deze keer is dit geen resonantie van het algemene verschijn­
een illusie is, is de bevrijding uit gebondenheid. sel mens, maar van de unieke programmering binnen het
menselijk object. Vandaar dat deze waarnemingen onder­
lnteressant genoeg is er bij het proces van waarnemen in ons ling verschillen. De mentale beelden schommelen tussen de
dagelijks !even een belangrijk verschil tussen uiterlijk en non-dualistische buitenwereld en de dualistische binnen-

196 Vrede en harmonic in hec dagelijks !even Advaita: de leer 197


wereld: de uiterlijke of zintuiglijke waarneming zouden we voel. Dan is het alsof mijn bewustzijn van een persoonlijk
'gewaarzijn' kunnen noemen, de innerlijke waarneming bestaan de omgekeerde reflectie is van mijn bewusrzijn van
noemen we dan 'voelen'. Gewaarzijn is algemeen, voelen is "zijn": hoe minder ik voel, hoe grocer mijn indru.k dat ik
in essentie dualistisch, gebaseerd op iemands voor- en het moment nader waarop ik het bewustzijn van "zijn" zal
afkeur. bezitten, het moment waarop mijn bewustzijn zich van
zichzelf bewust wordt.'
De algemeen menselijke structuur is we! gebaseerd op de
wezenlijke dualiteit van man en vrouw, maar stemt overeen ***

met het universum als harmonieuze eenheid, een micro­


kosmos die overeenstemt met de macrokosmos - de oor­ Soms kan zomaar de gedachte 'hoe zou het zijn om dood te
spronkelijke mens, een replica van de gehele schepping. gaan?' in je opkomen. Die vraag komt overduidelijk van het
De persoonlijke structuur stemt daarentegen overeen met ego. Het eenvoudige antwoord is dat 'doodgaan' betekenc
de binnenwereld, het 'ik' tegenover de 'ander' en is geba­ dat je je niet meer bewust bent van wat er in het dagelijks
seerd op de idenrificatie van het ego met het lichaam-geest leven gebeurt, dat je ook geen belangstelling meer hebt voor
organisme. en niet gehinderd wordt door wat er in hec dagelijks leven
gebeurt. Dus als we iedere dag kunnen sterven aan de
In zijn Lacher Prise (Let Go) geeft Hubert Benoit heel mooi geneugten en pijn van wat we nu als ons leven beschouwen,
aan waarom hec onderscheid tussen de uirerlijke en inner­ dan zouden we iedere dag kunnen sterven. Met andere
lijke waarneming zo belangrijk is: woorden, als we dat wac er in hec moment gebeurt accepte­
ren en doen wat in het moment gedaan moet worden,
'Naarmate mijn lichaam en gedachten steeds doorzich­ zonder ertegen te vechten vanuit eigendunk, zelfmedelij­
tiger worden en hun realiteitsgehalte verliczen, wordt mijn den, haat en boosheid tegenover anderen en de schuld en
bewusczijn daarentegen steeds reeler. Hoe oplettender, schaamte die opkomen in het geheugen, clan kunnen we
lichcer, onbelangrijker en onwerkelijker mijn gedachcen genieten van het feit dat we elke dag sterven. Dit kan alleen
[mijn denken] worden, hoe echter en belangrijker mijn als de denkgeest, die onvermijdelijk in het verleden of de
bewustzijn aanvoelc. En hoe werkelijker mijn bewustzijn toekomst functioneert en nooit in het huidige moment,
aanvoelt, hoe meer ik ervaar dac ik "ben", onafhankelijk heel erg stil en rustig is. En dit gebeurt alleen als we volledig
van mijn lichaam en gedachten. In tegenstelling tot en onvoorwaardelijk kunnen accepteren dat ieder mens niet
Descartes wu ik kunnen zeggen: "Ik denk niet, dus ik ben" me�r is dan een uniek geprogrammeerd instrument waar­
[of"Ik ben, daarom denk ik"] ( ... )Hoe subtieler en lichter doorheen de Oorspronkelijke Energie werkzaam is. Of zoals
de waarneming van de manifestatie van mijn "zijn" wordt, de Boeddha zei: 'Dingen gebeuren, handelingen warden
oftewel hoe minder ik ervaar dat ik als mezelf besca, hoe verricht, maar er is niemand die iets doet'.
meer ik de indruk krijg dat ik ben en hoe gelukkiger ik me

198 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Advaita: de leer 199


Het kan niet anders dan dat de gemiddelde mens in zijn wordt gezien dat niets op zichzelf bestaat. Door ze binnen
leven weleens iemand regenkomt die we doorgaans een dit geheel re plaatsen, zijn deugden en ondeugden niet
'wijze' noemen. Zo iemand genier van dezelfde basale !anger elkaars tegenpolen, maar blijken ze polaire tegenhan­
dingen en krijgt te maken met dezelfde pijn en verdrier. gers die regen elkaar wegvallen.
Maar toch merk je dat diegene gegrondvest blijft in vrede en
harmonie. Zo iemand lijkt over het algemeen heel ontspan­ Alie handelingen warden spontaan. Ze zijn de verrichtingen
nen, niet alleen in zijn dagelijks leven, maar oak in zijn rela­ van virtualireit, de potenriele kracht die zichtbaar is in de
ties, zowel de persoonlijke als zakelijke. Vaak voelen we ons bloei van planren, de vorming van ogen en oren, de bloed­
in her gezelschap van zo iemand zelf ook vredig en onrspan­ circulatie en her netwerk van zenuwen. Deze kracht ontstaat
nen en merken we dat dit niets te maken heeft met wat er wnder een bepaald oogmerk. Her is een natuurlijke, spon­
.
tijdens de ontmoeting wordt gezegd. Alleen al de aanwezig­ taan werkende kracht. Niemand weet precies hoe ze werkt,
heid van de wijze lijkt vrede en harmonie te ademen, terwijl maar wel dat ze werkt; elektriciteit is bijvoorbeeld een aspect
hij heel gewoon reageert op de ding�n die van buiten op van deze kracht. Waarachtig inzicht vertaalt zich in spon­
hem af komen! taan en ongedwongen handelen in het dagelijks leven.

Misschien vraag je je hierdoor af hoe her geestelijke Ultieme Deze wonderbaarlijke natuurlijke kracht met als basis de
Inzicht zich vertaalt naar her dagelijks handelen. Het ant­ afwezigheid van persoonlijke wilskracht, deze virtualiteit
woord is dat de wijze zich voorrdurend, maar zonder zich die niets te maken heeft met bovennatuurlijke krachten of
hiervoor in re spannen, bewust is dat her leven 'zich vol­ siddhi's, wordt op een prachtige manier omschreven door
trekt' en her niet onnodig in de toekomst projecteert. Lao Zi:
Hierdoor blijft zijn gewaarzijn ook functioneren als zijn
gedachten, gevoelens en verlangens opkomen in her 'De Hoogste Kracht vraagt geen (wils)kracht en is daarom
lichaam-geest organisme. Omdat deze alleen maar waar­ Kracht.
genomen warden terwijl ze opkomen en voorbijgaan, is er Lagere kracht vraagt wel kracht en is daarom geen Kracht.
geen bemoeienis bij war zich voordoet vanuit een gevoel van De Hoogste Kracht doet niets, maar niets blijft ongedaan.
persoonlijk doenerschap. Lagere kracht doet wel iets, maar er wordt niers gedaan.'

Zuiver inzicht bevat her besef dat gedachten en gevoelens Virtualiteit is doortrokken van het gewone en anonieme,n
door de geest zweven als wolken aan de hemel. Ze hebben juist hierdoor raakt de gewone mens zo in de war wanneer
geen vaste plek en zitten nergens aan vast. Als we beseffen hij her in zijn dagelijks leven tegenkomt. Diezelfde kracht
dat Bewustzijn het substraat is van alle verschijnselen (waar­ maakt van sommige mensen een genie op een bepaald
onder levende wezens en hun gedachren en handelingen), gebied. Hoe is niet te verklaren in gewone raal en aan de
verdwijnt het onderscheid makend oordelen, omdat clan hand van een bepaalde lineaire, stap-voor-stap merhode.

200 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Advaita: de leer 2or


We kunnen het niet beschrijven, maar alleen omschrijven controle alleen maar tot meer verwarring leidt. Heer Krishna
met verwijswoorden, zoals Lao Zi doet: zei in de Bhagavad Gita: 'De mens die een is met het God­
delijke en de Waarheid kent, weet dat hij helemaal niets
'Nadat de Tao verloren was gegaan, ontsronden (gedachten doet. Bij het kijken, ademen, spreken, uiten, vascpakken,
over) medemcnselijkheid en rechrvaardigheid. openen en sluiten van de ogen, beseft hij dat het slechts de
Met kennis en incelligencie kwamen de grate misleidingen, zintuigen zijn die zich bezighouden met de objecten van de
Toen familierelaties vcrstoord raakten, ontstonden zintuigen.' Alleen door waarachtig inzicht kunnen gedach­
(gedachten over) goede ouders en loyale kindcren. ten, emoties en verlangens echt veranderen. Fysieke pogin­
Toen het land tot wanorde verviel, kwamen er {gcdachten gen om ze onder controle te houden zijn sowieso grotendeels
over) loyalc ministers.' nutteloos, omdat her zenuwstelsel in essentie een elektrisch
circuit is en niet uir spieren bestaat.
Bij spontaan handelen zonder aarzeling, is geen ruimte voor
gedachten over de toekomst. Het vreemde is dat de kans op Een van de meest gedurfde uitspraken hierover komt van de
een lang !even het grootst is als we ons geen onnodige zorgen Chinese wijze Yang Zi:
maken over ons leven. Dit komt doordat de speciale kracht
van de virtualiteit beschikbaar is voor degenen die zich niet 'Laat het oor horen wat het wil horen, het oog zien wat het
door zorgen en angst laten uitputten. Dit kun je aflezen aan wil zien, de neus ruiken wat het wil ruiken, de mond
het aantal succesvolle 'alles of niets' handelingen. Nog merk­ zeggen wat het graag wil zeggen, laat de geest doen wat hij
waardiger is echrer dat actieve pogingen om te stoppen met wil ( ...) Het lichaam verlangt naar warmte en goed eten.
je zorgen maken juist een onderdeel zijn van bezorgdheid. Ga je hier ccgenin, dan beknot je dat wac voor de mens
Alie wilshandelingen, zowel positieve als negatieve, zijn een nacuurlijk en essentieel is. De geest wil vrij zijn en van hier
vorm van weerstand om de eenvoudige reden dat het altijd naar daar kunnen gaan. Zonder die vrijheid wordt de ware
het onechte, niet-bestaande individuele ego met het idee nacuur van de mens aan banden gelegd.'
van persoonlijk doenerschap is dat zich zorgen maakt.
Waarachtig inzicht accepteert war her leven brengt en geeft We moeten natuurlijk niet vergeten dat dit advies bestemd
overal zonder weerstand of terugdeinzen een antwoord op, is voor zoekers naar kennis, die anders mogelijkerwijs tot
waarbij de geese alle vrijheid heeft om te denken, en dus ook gedisciplineerde oefenmethoden vervallen die een hindernis
om zich zorgen te maken! Daarom zegt Zhuang Zi bij het op zich kunnen worden. Met andere woorden: alles wat
overlijden van Lao Zi: 'De meester kwam toen her zijn tijd moet verdwijnen, dient als vanzelf van je af re vallen. Iedere
was, en hij ging volgens het natuurlijk verloop der dingen.' poging om gcdachten en voorkeuren te beheersen versterkt
ze alleen maar, en hierdoor ook het gevoel van persoonlijk
Gewaarwordingen, gevoelens en gedachten moeten dus doenerschap in her ego.
hun natuurlijke gang kunnen gaan, omdat iedere poging tot

2.02 Vrede en harmonie in her dagelijks !even Advaita: de leer 203


Het diepe, heldere Ultieme lnzichc - en dus niec her incel­ Nog moeilijker is her om toe te geven dat het bereiken van
leccuele begrip op lineair niveau -van War-ls, leidc tot waar­ hun doe! hen nice her diepe gevoel van vrede en harmonie
achcige nederigheid en de uirdoving van her idee van heeft gebracht waarnaar zij in hun hart zo verlangen. Zodra
persoonlijk doenerschap in de ego-entiteit. Dit leidt tot iemand een doe! stelt, verdwijnc iedere spontaniteit en
natuurlijk en spontaan handelen dat overeenstemt met neemt her zelfbewustzijn van de ego-entiteit met zijn idee
het feit dat de menselijke intelligentie niet iets is dat van van persoonlijk doenerschap het over. Vanaf dat moment is
buitenaf in een levend wezen is geplant. De menselijke de blik strak op her doe! gericht en mist daardoor alles war
intelligentie, dus niet het kennis-denken, is een inherent de moeite waard is in het !even.
onderdeel van de wereld van verschijnselen als een, heel
organisme, dac de dynamische balans in de functionele orde Een 'zinvol' leven mist de zin van het dagelijks !even. Die
in stand houdt door middel van de werking van het Bewust­ zin is: genieten van de eenheid in de dualiteit en van de veel­
zijn dat het substraat is van de gehele zintuiglijk waarneem­ vormigheid van het !even. Pas wanneer de ego-entiteit dit
bare manifestatie. beseft, kan er een gevoel van volledige vrijheid ontstaan.
Dan straalt waarachtig zicht als een schijnwerper, het laat
Die dynamisch evenwicht in de functionele orde van de zin­ niets onverlicht en geniet overal van. Spontaan handelen is
tuiglijk waarneembare manifestatie wordt onderhouden niet in strijd met het naruurlijk verloop der dingen, met
door het nacuurlijke mechanisme van de polariteit tussen Wat-Is. Hierdoor staat de mens met zuiver inzicht via de
schijnbare tegenpolen. Conflicten gebaseerd op harde, zintuigen volledig open voor het hele universum. Hij doer
onverzoenlijke tegengestelden zoals goed en slechc, subject het rustig aan in het !even, is ontspannen omdat hij zich op
en object, 'ik' en de 'ander', zijn daarom niet alleen opper­ zijn gemak voelt en zich niet druk maakt over zijn inspan­
vlakkig en van cijdelijk belang, maar in wezen ook onaccep­ ningen en mogelijke resultaten. Hij geniet voluit van het
tabel als we onze noodzakelijke cultuur willen behouden. spel van het [even. Hij wordt een mahabhogi, een super­
Hee komt erop neer dat het hele spektakel der verschijnse­ genieter van het !even.
len van het universum, het lila, geen enkel doel heeft. Hee
heeft ook geen zin om in een wedscrijd met allemaal andere De zoeker moet goed begrijpen dat een helder inzicht in
mededingers naar een oorzaak of doe! in het !even te zoeken. Wat-Is de wereld van verschijnselen niet tot een illusie
reduceert. Doer hij die wel, clan maakc hij een oneigenlijk
De meeste 'succesvolle' mensen zullen dit diep vanbinnen al onderscheid russen het echte en her onechte, tussen vorm
snel toegeven. Maar de conditionering is in de loop der en schaduw, russen her noumenale (de wereld van de ideeen)
jaren zo diep geworteld dat veel mensen, met name in het en het fenomenale (de wereld van de verschijnselen). De
Westen, dit niet openlijk zullen accepteren en niet zullen Boeddha was hier heel duidelijk over: samsara (!even) is
toegeven dat hen in de loop der jaren duidelijk is geworden dukkha (lijden), nirvana (de Bron) is shanci (vrede) - en ze
dat zoeken naar een zin in het !even geen enkel nut heeft. zijn niet-twee.

204 Vredc en harmonic in het dagelijks leven Advaica: de leer 105


De Werkelijkheid is alles wat er is. Alie illusies, alle ver­ roem - en dat hij zich zo verveelde dat hij niet meer verder
schijnselen, alle schaduwen, zijn slechts een weerspiegeling wilde !even.
van die Werkelijkheid. Illusie kan geen onafhankelijk
bestaan hebben. Zuiver inzicht accepteert dat het noume­ Inzicht in de basale becekenisloosheid van convemionele
nale zowel transcendent is aan, als immanent aanwezi$ in, waarden en normen gezien in her lichr van de Werkelijk­
de wereld van verschijnselen. Zo wordt ieder onderscheid heid, tilt de mens uit al her streven en strijden van her leven.
teniecgedaan. Niecs wordc voor werkelijk aangenomen en Hij ziet bet !even nu als een spel dat hij volgens de regels
niets wordt als illusie gezien. Nu ontstaat er een zekere moet spelen en niet al te serieus hoeft te nemen. Hoe krijg

onthechting, omdat ingezien wordt dat ieder gemaakt je dit voor elkaar? De mens die War-Is accepteert, bevrijdt
onderscheid tussen aantrekkelijk en onaantrekkelijk een zichzelf van de conventionele manier van oordelen. Hij

bepaalde betrokkenheid betekent, wat vervolgens weer weigert het leed dat met die startdaard-waarden en -normen

onnodig leed zal veroorzaken. Het aantrekkelijke en het gepaard gaat te accepteren en gaat ook niet mee in de dingen

onaantrekkelijke zijn onderling verbonden tegenpolen en die doorgaans als een bron van grote vreugde worden gezien.

liggen aan de basis van de zintuiglijk waarneembare mani­ Hij ziet hoe dom her is om al die schuld- en schaamte­

fescatie en zijn functioneren. gevoelens met je mee te dragen vanwege handelingen die
gewoon onderdeel waren van War-Is. Of om vast te houden
Hee is zeer belangrijk om te weten is dat rivaliceit en onder­ aan de haat en wrok voor een object dat een bepaalde

linge concurrencie door dit inzicht tot een spel worden, een gebeurtenis heeft veroorzaakt die hem pijn heeft gedaan.
lila. Er is niet langer sprake van worsteling en strijd, die tot
haat, boosheid, jaloezie en nijd kunnen leiden. Hee onmid­ Een mens met inzichr trekt zich niet letcerlijk terug uit zijn
dellijke gevolg van diep inzicht is dat iemand zichzelf leefomgeving en verbergt zich niet voor de mensen en
bevrijdt van de gebondenheid aan de wereld met zijn gebeurtenissen die hierbij horen. Wanneer hij dit doec,
angsten en kwade kanten, leed en chaos, doordat hij de bekent hij eigenlijk dat hij een oordeel velt over de wereld
absurditeit ervan inziet: 'Maakt het echt wat uit?' Hij beseft op basis van conventionele waarden die door diezelfde
dat de dingen die hij beschouwde en labelde als prettig en wereld warden gehanteerd. Hij neemt gewoon zijn plek in
onprettig - het denkbeeldige onderscheid waarop hij zijn de samenleving in en speelt de regels van her spel. Hij laat
idealen en doelstellingen had gebaseerd - slechts onderdeel zich in zijn handelen alleen niet leiden door de gangbare
zijn van de verscheidenheid aan dingen die hij op een dag drijfveren die bij gewone mensen de worsteling naar
tegenkomt, een dag die hij anders als ongelooflijk saai had rijkdom, roem en zekerheid veroorzaken. Zijn geese is niet
ervaren. De beroemde acteur George Sanders liet bij zijn pieduttig ambitieus, doortrapt, begerig en sluw. Opgewekt
zelfmoord een briefje achter. Hierop had hij geschreven dat accepteert hij war er op zijn pad komt en her gegeven dat
hij zichzelf van het leven had beroofd omdat hij alles bezat verandering aan de basis van het leven ligt. Als onderdeel
wat her leven te bieden had - een goede gewndheid, geld, van de werkzame tocaliteit blijft hij een met de onderliggen-

206 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Advaita: de leer 207


de eenheid die mens en natuur omvat in de totaliteit die we ***

het universum noemen. Hij beweegr zich door het leven,


neemt waar en neemt deel aan alles wat zich voordoet, Er is een bekend verhaal over Bhagwan Ramana Maharshi.
zonder zich ook maar aan iets re hechren - positief gezien Een man uit het noorden van India hoorde midden in de
niet aan de geneugten en negatief bekeken niet aan het leed. nacht iemand op de deur kloppen. Hij deed open en daar
Het is alsof zijn goede eigenschappen en vriendelijkheid stond een sannyasin die hem vertelde dat hij naar T iruvan­
zich over de hele wereld verspreiden, zonder dat hij met namalai in her zuiden moest gaan en daar de ashram moest
iemand de strijd aangaat. bezoeken. Hier zou hij de nodige hulp voor zijn geesrelijke
zoektocht vinden. Hij ging naar Rarnanashram. De eerste
Als her concept van een onafhankelijke entiteit met een keer dat hij er binnenging, zag hij Ramana Maharshi op een
zogenaamde wil is opgegeven, droogt de bron van begeerte grote stoel zitten terwijl hij met een aantal mensen in
op. Tegelijk hiermee lost ook de gebondenheid op, veroor­ gesprek was. Hij besefte dat dit de man was die een paar
zaakt door begeerte en pogingen om de objecten van deze dagen eerder op zijn deur had geklopt. Hij werd heel boos,
begeerte te verkrijgen. Voor alle duidelijkheid: her is niet omdat hij dachr dat het een soort oplichterij, een gemene
zo dat gedachten, gevoelens en verlangens als een natuur­ grap was. Hij besloot iemand in de ashram te vertellen wat
lijk, biologisch gegeven nu niet meer opkomen in het er was gebeurd en was nog veel meer geschokt toen hij
lichaam-geest organisme. Dar gedachten-gevoelens­ hoorde dat Ramana Maharshi al jarenlang de ashram niet
begeerten in de geest opkomen is net zo gewoon en van­ had verlaten, nog niet voor een nacht.
zelfsprekend als her ontstaan van golven op her water.
Iedere poging om deze natuurlijke beweging te onderdruk­ Hoe kon Ramana Maharshi tegelijkertijd aanwezig zijn op
ken is tot mislukken gedoemd en leidt tot frustratie. Het is twee plaatsen die honderden kilometers van elkaar ver­
wel zo dat gedachten-gevoelens-begeerten die opkomen wijderd liggen? Zo zijn er meerdere ooggetuigenverslagen
niet /anger achterna gejaagd worden wanneer het inzicht is van wijzen uit verschillende tijden, die op twee plekken
ontwaakt. Ze komen wel op, maar als ze worden genegeerd tegelijkertijd gezien werden. Nog niet zo heel lang geleden
en geen voeding krijgen van de wil van het ego, kunnen ze was dit her geval bij de bekende Neem Karoli Baba. Voor
niet anders clan verdwijnen. lnzicht zorgt er dus voor dat je nacuurkundigen is het idee dat een subatomair deeltje meer
her proces van opkomen en verdwijnen van gedachten­ dan een plek of toestand tegelijk kan innemen heilig. Nu
gevoelens-begeerten alleen nog maar waarneemt zonder breken ze hun hoofd op de logische gevolgtrekking: kan een
dat je je ermee bemoeit. Vervolgens zullen de begeerten persoon dan ook op meer dan een plek tegelijk aanwezig
geleidelijk aan steeds minder vaak opkomen en in hevig­ zijn?!
heid afnemen. De schoonheid van dit proces is dat de
mens met inzicht zich eigenlijk helemaal niet bezighoudt We weten dat Albert Einstein klaagde dat er iets helemaal
met her proces! mis was met Max Plancks geraffineerde kwantumtheorie.

208 Vrede en harrnonie in het dagelijks !even Advaira: de leer 2.09


Toen Werner Heisenberg en anderen de beginselen van mentele onderdelen van de werkelijkheid - protonen, elek­
kwantummechanica verder ontvouwden, werd de theorie tronen en andere subatomaire deeltjes - niet hard en
nog veel bizarder. Hoe meer we tegenwoordig over de ondeelbaar zijn. Volgens hen gedragen ze zich als golven en
kwantumwereld te weten komen, hoe vreemder en 'tegen­ als deeltjes. Ze kunnen uit het niets verschijnen - een pure
namurlijker' het aanvoelt. Zo weten we nu bijvoorbeeld dat leegte - en vervolgens weer verdwijnen. Her is natuurkun­
een oceaan aan deeltjes overal om ons heen voortdurend het digen zelfs gelukt om acomen te teleporteren, ze van de ene
bestaan in- en uirfloepr. Als je een doos de lege ruimre in plek naar de andere plek te laten bewegen zonder dat ze een
zou meenemen en er voorzichrig in zou kijken, zou je zien tussenliggende ruimte passeren. Dit lijkt volledig in tegen­
dat hij helemaal niet leeg is. Uit her niets zouden er deeltjes spraak met de 'grote' natuurkunde van Newton en Einstein.
in de doos opdoemen, die een oogwenk weer verdwijnen
om plaats te maken voor nieuwe. Echte leegte bestaat niet. Orn deze tegenscellingen te kunnen bevatten, kiezen veel
Theoretische natuurkundigen menen dat we van de kwantum­ natuurkundigen voor de makkelijke weg en zeggen dat de
mechanica nog veel meer wonderbaarlijke zaken kunnen kwantumtheorie alleen opgaat voor de subacomaire wereld.
verwachten: meer universa, waaronder universa met een Maar puriscen als David Deutsch menen dac de theoretische
andere versie van jou. Ze zijn er vast van overtuigd dat de wetmacigheden wel voor ieder niveau van de werkelijkheid
beginselen van de kwantummechanica niet alleen in de moeten opgaan, omdat alles in de wereld - dus ook de mens
subatomaire wereld opgaan, maar ook in de wereld om ons - uit deze deeltjes bestaat, en omdat de kwantumtheorie
heen. zich in alle denkbare experimenten heeft bewezen. Daarom
kan her niet anders dan dat ook wij in veel toestanden tege­
En het is natuurlijk zo dat we geen smartphones en tablets lijkertijd bescaan, ook al beseffen we dit niec. Misschien
zouden hebben als de kwantumtheorie niec zou gelden voor leven we nier in een universurn, maar in een uicgestrekt en
de wereld waarin wij leven. De natuurkundige David Deutsch overvloedig 'mulriversum'. Hee belangrijksce gevolg van de
vraagt zich af: 'Waarom negeren zoveel wecenschappers de weigering om de kwancumtheorie volledig re accepteren, is
grotere implicaties van de kwancummechanica?' De meerdere­ volgens de puristen dac naruurkundigen nooit verder zullen
werelden-interpretatie van de kwantummechanica suggereert doordringen in een nieuw en dieper inzicht in de ware aard
dat er in een oneindig aantal andere universa tweelingen van van de natuur.
ons rondlopen. Maar ondanks de ongekende empirische
successen van de kwantumtheorie, stuic her idee dac ze Inceressant is dar veel natuurkundigen overal ter wereld,
weleens letterlijk waar zou kunnen zijn op behoorlijk wat waaronder een team in Oxford, proberen om een kwanmrn­
cynisme. computer te bouwen die acomen en foconen kan manipule­
ren en her vermogen van deeltjes om tegelijk in verschillende
Maar heel weinig natuurkundigen ontkennen de geldigheid toescanden re bescaan kan benutten. Mee deze kwanrum­
van deze wetmatigheden. De wetten beweren dat de funda- eigenschappen zal de snelheid en her vermogen van de

210 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Advaita: de leer 211


computer ongelooflijk toenemen, waardoor hij taken zal We gaan iedere dag weer gebukt onder de tirannie van de
kunnen uitvoeren die onze huidige computers niet aan­ tijd. Maar weten we eigenlijk wel wat 'tijd' is? Heeft iemand
kunnen. In theorie moet een kwantumcomputer een bere­ die ooit geweten? Augustinus formuleerde het kort en
kening aankunnen die uic meer stappen bestaat dan er bondig: 'Wat is tijd eigenlijk? Als niemand het me vraagt,
atomen in het hele universum zijn! Orn die re kunnen moet weet ik het. Maar als ik het aan de vraagsceller wil uicleggen,
de computer al die informatie kunnen bewerken en opslaan. dan weec ik het niet meer.'
Calculatie is immers een fysiek proces dat echte hulpbron­
nen, materie en energie verbruikt. Maar als die bronnen de Feitelijk leven we niet in een wereld van 'zijn', maar in een
in ons universum beschikbare hoeveelheid overschrijden, wereld van 'worden', waarin niecs ooit stilstaat. Voor onszelf
dan moet de computer hulpbronnen uit andere universa vertalen we deze voondurende scroom in een continu"iteit,
gaan benutten. De resulcaten zullen, op z'n zachtst gezegd, in een tijdsduur. Zonder dit idee van continu"iteit kunnen
interessant zijn! we niet vasthouden aan het gevoel van bestendigheid in ons
individuele zelf en leven in een wereld die voortdurend aan
De uiteindelijke vraag blijft: wac als de kwantumtheorie het verandering onderhevig is.
mis heeft? De nacuurkundige David Deutsch antwoordt:
'Ik hen ervan overtuigd dat ooit bewezen wordt dat de Volgens de hindoe-filosofie wordt kosmologische tijd
kwantumtheorie het bij het verkeerde eind had, want het gemeten in yuga's. Hierin wordt het begrip cijd voor mensen
lijkt ondenkbaar dat we nu bij de laatste naruurkundige wet hanteerbaar, maar ook beschouwd vanuit hec breder per­
zijn aanbeland. Maar ik wed mijn laatste euro dac een speccief van goddelijke tijd en geassocieerd met Brahma de
nieuwe theorie of aansluic bij de parallelle-universum Schepper. De kleinste cijdseenheid wordt een oogwenk
gedachce die kenmerkend is voor de kwantumfysica, of dat genoemd en een menselijk jaar scaac gelijk aan een dag voor
deze met een nog veel wildere theorie komt.' de goden. Volgens de wijze Manu kunnen er vier yuga's
Wat de heersende natuurkundige theorie ook is, een feit worden onderscheiden: krita yuga bestaande uit 4800 men­
blijft dat deze alleen maar kan verwijzen naar de materiele selijke jaren; treta yuga omvat 3600 menselijke jaren;
manifestatie en haar functioneren - de wereld van verschijn­ dwapara yuga kem 2400 menselijke jaren; en kali yuga dat
selen. De niet-gemanifesteerde Bron, de Ene Werkelijkheid bestaat uit 1200 menselijke jaren. Aan hec eind van een
waaruit de wereld van verschijnselen is voortgekomen blijft cyclus van vier tijdperken of mahayuga's, beginc de eerste,
nog altijd een raadsel voor het geschapen object, de mens, krica, opnieuw en start er een nieuwe cyclus.
die deel uitmaakt van de wereld van verschijnselen.
In het oude Griekenland scond de slang Ouroboros symbool
***
voor tijd. Hij wordt afgebeeld met zijn sraarc in zijn mond.
Hij eet zichzelf voortdurend op en wordt clan weer uic zich­
zelf geboren. De Ouroboros staat voor de eeuwigheid en de

212 Vrede en harmonic: in het dagelijks !even Advaita: de leer 213


eenheid van alle materiele en spirituele dingen. Niets hicr­ geven, hoe duidelijk en verstandig het ook overkomt, bleek
van verdwijnt, maar alles veranden voortdurend van vorm uiteindelijk niet re voldoen. Rand het einde van de twintig­
in een eeuwigdurende cyclus van vernietiging en herschep­ ste eeuw leidde Newtons concept van universele tijd tot
pmg. absurde en paradoxale conclusies over het gedrag van licht­
golven en de bewegingen van fysieke lichamen. Binnen
De associatie van tijd met mystiek is op zich fascinerend, enkele jaren viel het Newtoniaanse wereldbeeld aan duigen
maar hceft cen gedegen wetenschappelijk onderzoek eeuwcn­ en daarmee ook de 'gezond verstand-'benadering van die
lang in de weg gestaan. De cruciale rol van tijd binnen de rijd. Deze diepgaande en verreikende transformatie was met
natuurwetten werd pas duidelijk door het werk van Newton name te danken aan het werk van Einstein.
aan het eind van de zeventiende eeuw. Newton leidde zijn
werk in met de beroemde definitie van 'absolute, echte en Einsteins Relativiteitstheorie in�roduceerde het idee dat tijd
wiskundige tijd, [die] van zichzelf en overeenkomstig zijn van zichzelf flexibel is binnen de natuurkunde. Hee was
wezenlijke natuur gelijkmatig stroomt zonder zich te geen eerherstel van de oude, mystieke ideeen over tijd als
verhouden tot iets excerns.' Doordat hij de wiskundige iets dat in essentie pcrsoonlijk en subjectief is, maar zijn
wetmatigheden had ontdekt volgens welke natuurlijke theorie verbond de beleving van tijd wel direct aan de
lichamen zich langs voorspelbare banen door de ruimte individuele waarnemer. Tijd werd relatief Hoewel Einsteins
bcwegen, kon Newton de bewegingen van de maan, de tijd nog altijd onderhevig bleef aan de structuur van de
planeten en de banen van projectielen en andere aardse natuurkundige wetten en de mathematische regels, was het
lichamen berekenen. Dit betekende een enorme vooruit­ psychologischc effect van de afschaffing van universele tijd
gang in onze kennis van de fysieke wereld en het begin van dramatisch. In de cientallen jaren die volgden op Einsteins
de wetenschappelijke theorie zoals wij die nu kennen. cheorie, doken wetenschappers dieper en dieper in de
myscerien van tijd. Was er zoiets als een begin van de tijd?
In deze wereld van starre tijdelijkheid werd Albert Einstein En zal er ooit een eind aan komen? Hoe is ons idee van een
geboren. Newtons invloed duurde al twee eeuwen en werd tijdsrroom ontstaan? Is tijdreizen mogelijk? Na bijna een
door wcsrerlingen nauwelijks in twijfel gctrokken. Maar eeuw van onderzoek, is er nog altijd geen einde gekomen
zijn gedachrengoed wrong wel met her mysrieke gedachte­ aan de revolutie die Einstein srartte.
goed van her Oosten. Maar de tijd van Newton was de tijd
van het 'gezond verstand': er is slechts een allesomvattende, Dankzij Einstein heeft de wereld de gelijkheid van ruimte
universele rijd en die is er nu eenmaal. Tijd kan nergens en tijd - ruimtetijd - geaccepteerd. Op de verschillende
door worden aangerast en blijft altijd regelmatig stromen. chronometers zien we in wezen slechts een beweging van
Newtons concept van rijd verdeelt hem op een absolute en ruimte en daarom dus ook een beweging van tijd. Onveran­
universele manier in verleden, heden en toekomst. Maar derbare, naadloze, ondeelbare en onmeetbare tijd geeft een
deze simpele kijk op tijd als een vaststaand en absoluut substraat waarin zich een beweging voordoet en waaraan

214 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Advaita: de leer 215


vervolgens een waarde wordt coegekend door de bevooroor­ Dalai Lama voor het diner warden uitgenodigd in zijn
deelde menselijke geese. In vedische bewoordingen is tijd paleis in Lhasa. Ene meneer Nicholson vette1t dat hij de
(of ruimte) de adhisthana; het substraat en de tijd-gerela­ Atlantische oceaan in slechts drieenhalf uur heeft overge­
teerde bewegingen zijn de adhya's, die hier als een schil scoken. De Dalai Lama vraagc deze held of hij hem iets mag
bovenop liggen. Een walvis of containerschip laat de oceaan vragen. De held antwoordt: 'Zijne Heiligheid, u mag me
niet bewegen, maar de oceaan laat je vanuit een neerbuigen­ alles vragen.' Waarop de Dalai Lama zegt: 'Ik wil u slechts
de grootmoedigheid denken dat die zo is. een ding vragen: waarom had u zo' n haast?'

Naasc externe tijd is er ook a) individuele, innerlijke of De mens client te beseffen dat hec noumenale de blijvende
psychische tijd en b) biologische tijd. Stilte is de beste maat­ Werkelijkheid is, terwijl de wereld van verschijnselen met
staf van innerlijke tijd. Maar sommige gegevens over alle gebeurtenissen, objecten en wezens een tijdelijk univer­
biologische tijd zijn heel interessant. Leeft een rat echt sum is, geregisseerd door de onzichcbare Werkelijkheid. Het
'minder lang' dan een olifant? Als we naar de onderlinge noumenale is van nature conceptueel, vormloos en vanzelf­
verhoudingen in grootte kijken, blijkr dat kleine, warm­ sprekend niet gebonden aan ruimte en tijd, terwijl de laatste
bloedige dieren in een hoger tempo !even dan hun grotere twee nu juist de basis vormen van de wereld van verschijn­
verwanten. Volgens een aancal criteria van rdatieve tijd, selen. De mens is slechts een onderdeel van de wereld van
!even alle dieren ongeveer even Jang en ademen ze allemaal verschijnselen. Hij is een uniek instrument waardoorheen
ongeveer hetzelfde aantal keren in en uit tijdens hun leven. her noumenale in de vorm van de Oorspronkelijke Energie
Doordat we dagelijks ervaren dat bewegingen betrekkelijk (shaktr.) werkzaam is en ieder moment dat wat er diem te
zijn - een stilstaande trein die lijkt te bewegen terwijl een gebeuren laat gebeuren. De verzekering die de Bhagavad
andere trein beweegt, of de zon die lijkt onder te gaan terwijl Gita geeft, namelijk dat niemand sterft omdat niemand
wij eigenlijk ondergaan - zouden we toch moeten beseffen geboren wordt, wordc door de biologie ondersteund. Alles,
dat tijd nergens beweegt, maar dat de maya van onze zintui­ alle cellen, acomen, moleculen en lichamen bestaan allemaal
gen ons ertoe verleidt te denken dar die zo is. tegelijkertijd binnen de kosmische oceaan. Er rijsc een golf
op, een enkele golf die toch verbonden is met de oceaan,
Het probleem is dat wij de eigenschap van scromen hebben die weer terugvalc als haar kortstondige fase als verschij­
toegekend aan stilstaande tijd. Voor een basaal inzicht in dit ningsvorm voorbij is. Iedere golf heeft haar unieke vorm te
niec-bestaan van cijd, zullen we in ons dagelijks leven danken aan her water als geheel, en andersom. Hee concept
moeten leren denken zonder een gevoel van 'hoogmoedige in de Gita is gebaseerd op de concepcuele kosmische wec­
haast'. De door tijd geregeerde hoe-sneller-hoe-beter matigheid van het universum. De eerste mens bestaat cege­
vervoersmiddelen op de wegen, hec water en in de luchc, lijkertijd met alle menselijke wezens van alle tijden, want
richten ongelooflijk veel schade aan. Er doer een verhaal de niemand scerft echc en niemand wordt echt geboren.
ronde over vier Amerikanen die door Zijne Heiligheid de

i.16 Vrcde en harmonic in her dagelijks !even Advaica: de leer i.17


Een van de lastigste,.dingen om te accepteren, zelfs voor de lijk niet wilt, dat je verliefd wordt teiwijl je dit eigenlijk niet
'ervaren' zoeker, is her concept dat tijd niet bestaat. Een wilt ...' Hieronder volgt een onderzoeksrapport dat de
vraag blijft voortdurend terugkomen: handelingen kunnen 'chemie van_ verliefd worden' verklaart:
alleen maar plaatsvinden binnen horiwntale tijd, her ver­
leden leidde cot her heden en het heden zal tot de toekomst 'Neuraal bewijs toont aan dat het fenomeen "verliefd
leiden, hoe kunnen we clan ooit accepteren dat tijd niet worden" bestaat uit een reeks chemische reacties in de
bestaat? Toch is het antwoord in wezen heel eenvoudig. Her hersenen, die menrale en fysieke reacties veroorzaken. Er
verleden was ooit het heden en kon zich alleen maar in het zijn ongeveer 100 miljard neuronen die samen het
huidige moment afspelen. Dat war we nu als her verleden communicatienetwerk van de hersenen vormen. Candace
beschouwen, is niet her verleden, maar de herinnering Pert voerde in 1999 een pionicrsonderzoek uit waarbij
eraan. Een toekomstige gebeurtenis kan zich alleen maar in neuropeptiden werden ontdekc," strcngen aminozuren die
het heden afspelen. Nu is die toekomstige gebeurtenis alleen door her lichaam drijven en zich aan receptoren hechten.
nog maar een veronderstelling. Zij bestaat niec. Het belang Tot nu toe zijn er 60 verschillende neuropeptidcn onrdekt.
van die alles is met het denken niet ce bevatten. Inzicht komt Zij veroorzaken cmotionele reacties in het lichaam als ze
in een 'flits': alleen het huidige moment bestaat. zich hechten aan hun gastheren. Met andere woorden, al
onze emoties, liefde, verdrier, geluk, zijn allemaal bio­
De vorige vraag lijkt op deze: een film duurt twee uur, hoe chemisch. Toen de Engelse wetenschapper Francis Crick
kun je dan zeggen dac horizontale cijd niet bestaac? Her en zijn collega's de Nobelprijs voor de gcnecskunde
antwoord is dat de 'film' zich van moment tot moment, onrvingen voor hcc ontcijferen van de DNA-struccuur die
beeld voor beeld, in hec heden afspeelc. De film als geheel, de geom bepaalc, verbaasde hij de medische wereld met de
als een samenhangend verhaal, bevindc zich alleen in de woorden: 'Jij, je pleziercjes, je verdriet, herinneringen,
geese. Dus: de film ontvouwt zich beeld voor beeld in her ambirics, je gevoel van identiteit, vrije wil en liefde, bestaan
huidige moment, de horizontale verbindingen tussen de uit nice meer clan de gedragingen van een enorme ver­
beelden gebeurt in de geest. Horizoncale tijd bestaat uit­ zameling zenuwccllen.'
sluitend in de geese. Dat wat daadwerkelijk, beeld voor
beeld, gebeurt, is in het huidige moment. Als we her concept van niet-doenerschap volledig kunnen
accepteren en dat er, om met de Boeddha te spreken,
'dingen gebeuren, handelingen warden verricht, maar er is
***
niemand die iets doet', als we - weer anders gezegd - de
diepe betekenis van de woorden 'Uw wil geschiede' volledig
De Arabische wijze Monoimus zei: als je God wilt begrijpen, accepteren, dan heeft het woord 'vergeven' (of 'vergiffenis')
'zoek dan uit hoe her komt dat je in slaap valt terwijl je dit geen enkele betekenis meer. Als je in her dagelijks !even
eigenlijk niet wilt, dat je wakker wordt wanneer je dit eigen- durft te beweren dat je iemand hebt vergeven voor war hij

2.I8 Vrede en harmonic in hec dagelijks leven Advaita: de leer 2.I9


heeft gedaan, dan mag je ervan uitgaan dar je nier volledig wezig zijn in het huidige moment, maar eerder met 'op
hebe kunnen accepteren dat er niets kan gebeuren war niet !even en dood'!
de wil van God is. Als ik gekwetst ben, dan wil dar roch
zeggen dat her Gods wil - en mijn lotsbestemming - was Misschien heefi: dit te maken met de ervaring die velen van

om gekwetst te warden (en ik kan nooit ofte nimmer weten ons zeker hebben gehad onder levensbedreigende omstan­
waarop de wil van God is gebaseerd), en als het niet in mijn digheden of in een noodsituatie. Dan is er een plotselinge
bestemming ligr om gekwetst re warden, clan zal niets op de verschuiving in bewustzijn van tijdgebondenheid naar her
wereld - en een individu dus al helemaal niet - mij ooit iets huidige moment. Her 'ik' dat is gebaseerd op een concep­
kunnen aandoen. Dus a1s iemand zegt dat hij een ander cueel verleden en heden, heeft plaatsgemaakt voor een
heeft vergeven, speelt hij dan eigenlijk niet voor God? Als onpersoonlijke, bewuste, heel energieke en alerre aanwezig­
iemand werkelijk accepteert dat er niets kan gebeuren dat heid, die op een verbazingwekkend vanzelfsprekende
niet Gods wil is, dat iedere handeling niets anders is clan een manier een passend antwoord op situaties geeft. Er is een
goddelijke handeling, dan kent hij het woord 'vergeven' niet grote vreugde op het moment zelf, die niets te maken heeft
eens, dan zit dat niet in zijn vocabulaire. met een persoonlijk 'ik' en zijn omstandigheden.

Alleen door de acceptatie dat alles war er gebeurt Gods wil Ik heb me vaak afgevraagd of her juisc dit aspect van her
is, wordt het hele concept van vergeving totaal overbodig. leven - niet 'plezier' maar 'vreugde' - is dat mensen ertoe
Dan heeft het ook geen enkele zin meer om te zeggen dat je aanzet om gevaarlijke dingen te ondernemen, zoals stunts in
'jezelf of anderen niet volledig kunt vergeven zolang je je films, of autoracen of iets dergelijks. Al sinds mensen­
ik-besef ontleent aan het verleden'. Je beseft dat tijd, of tijd­ heugenis bestaat er een bepaalde vorm van onderricht, die
loosheid, niets re maken heeft met vergevingsgezindheid. direct naar deze erv(j.fing verwijst. Zo lijkr zen gebaseerd op
deze ervaring, op !open op her scherpst van de snede in het
huidige moment, daar waar tijd niet bestaat en waar dus
***
ook geen lijden is.

Her is zo jammer dat we in het dagelijks leven altijd maar op In het evangelie staat meen ik een passage waarin gesproken
zoek zijn naar 'plezier'. 'Plezier' is het parool geworden. Dit wordt over de lelies in her veld die nier aan morgen denken.
is jammer en zonde, omdat we allemaal diep vanbinnen op Of neem de passages over het koninkrijk Gods: 'Niemand
een bepaald moment de grate levensvreugde hebben ervaren die zijn hand aan de ploeg slaat en achterom kijkr, is geschikt
die niet door een ding of gebeurtenis buiten onszelf, maar voor her koninkrijk Gods.' Jammer genoeg lijkr het erop dat
die door iets war geen 'ding' is binnen onszelf werd veroor­ iedereen denkt dat deze woorden niets met het dagelijks
zaakt. Her lijkt niets te maken te hebben met tijd en aan- leven te maken hebben.

220 Vrcde en harmonic in her dagelijks !even Advaita: de leer 221


door de geografische en sociale omgeving van de desbetref­
***

fende persoon. Wil een relatie met een 'ander' (wie dan oak)
Bijna geen mens leeft zijn !even alleen en alleen levende soepel en harmonieus kunnen verlopen, dan zullen beide
yogi's zijn een zeldzame uitzondering. Meestal hebben we partners de onvermijdelijke grenzen van de genen en condi­
intieme relaties. Deze relaties lijken helemaal perfect zolang tionering door de omgeving in allebei de lichaam-geest
twee mensen 'verliefd' zijn, maar op de een of andere manier organismen moeten doorzien. Dit wil zeggen dat ieder 'ik'
veranderen ze al snel in haat-liefde verhoudingen wanneer moet accepteren dat de 'ander' werkelijk niet in de hand
meningsverschillen en ruzies steeds vaker binnensluipen en heeft wat hij of zij lijkt te 'doen'. Zijn 'denken' is gebaseerd
steeds heftiger warden. Het resultaat is meestal voorspel­ op de programmering (genen en conditionering door de
baar. Misschien denken ze allebei dat hun volgende relatie omgeving) en zijn 'doen' is gebaseerd op zijn lotsbestem­
alleen maar beter kan zijn, maar uiteindelijk verandert ook ming oftewel de wil van God, ·volgens een conceptuele,
die hoop weer in frustratie. eeuwige universele wetmatigheid die geen enkel mens ooit
zal kunnen doorgronden.
In wezen verschillen de. intieme relaties tussen mensen niet
van alle andere relaties tussen 'mij' en de 'ander'. Relaties Problemen en moeilijkheden rijzen op en verdwijnen weer
zijn nu eenmaal onvermijdelijk in het leven. Ze vermijden aan de oppervlakte van het leven, dat hoort erbij. Maar
is niet praktisch en is ook geen oplossing. Pas als je uitvindt iemand met een redelijk diep inzicht in de twee hierboven
waar alle menselijke relaties, zowel de intieme als minder genoemde zaken, kan deze oppervlakkige problemen met
intieme, op zijn gebaseerd, vind je het antwoord. De basis een glimlach en zonder rancune accepteren. Als iemand de
van de relatie met een collega, een vogel of hond die regel­ fantastische relatie van een bepaalde man en vrouw oprecht
matig bij je langs komt, verschilt in wezen niet van een en met mededogen bekijkt, zou hij ontdekken dat de man
intieme relatie. De reden waarom zo'n relatie op de klippen denkt dat hij alles doet wat zijn vrouw wil dat hij doet en dat
loopt, is dezelfde: de 'ander' doet iets wat je niet leuk vindt. de vrouw denkt dat zij altijd doet wat haar man wil dat zij
Maar niemand vindt herzelfde leuk, dat is nu eenmaal zo. doet.

Een relatie, zowel een formele als intieme, kan alleen soepel In het dagelijks leven is het een jammerlijke gewoonte am
en harmonieus blijven lopen als de personen in kwestie naar de verschillen in manieren van leven te kijken, waar­
accepteren dat de ander, de andere persona, niet bestaat en door er onnodig veel haat en wrok tussen mensen ontstaat.
niet kan bestaan -voor zover de programmering in het Het begint op grate schaal met cultuurverschillen en ver­
lichaam-geest organisme dit toestaat. De persona, de schillen tussen landen en religies. Op een bepaalde manier
persoonlijkheid, wordt sterk beperkt door de positieve en is het grappig om te zien dat dit zich verder toespitst op de
1negatieve aspecten van de genen en door de conditionering verschillen tussen de Staten in een land, de gebieden binnen
in het lichaam-geest organisme. En dit wordt weer beperkt een staat, de verschillende sceden binnen een gebied en

222 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Advaita: de leer 223


verbazingwekkend genoeg ook op de verschillende lagen Hetzelfde fenomeen werd ook gekoppeld aan de Indiaanse
binnen de bevolking van een stad! Natuurlijk leiden deze regendans. Indianen konden het laten regenen op een
verschillen tot groot onbegrip en ernstige conflicten. srralende dag zonder ook maar een wolkje aan de hemel. Na
afloop van de dans verzamelden zich zonder aantoonbare
Eigenlijk z ijn de fysieke, culturele en sociale verschillen reden een aantal wolken en begon het te regenen. Ik weet
gewoon onderdeel van de verscheidenheid binnen de groots­ nog dat ik toen dacht dat beide fenomenen waarschijnlijk
heid van Gods schepping. En zo moeten we ze ook zien. Er dezelfde oorsprong hadden als de yagna's die met een speci­
is niets goeds of slechts aan, er zijn slechts verschillen, ale reden worden gehouden, bijvoorbeeld voor een goede
interessante verschillen. Binnen sommige culturen wordt moesson, een goede oogst, een overwinning in een oorlog of
het als onbeleefd gezien wanneer je de ander in de ogen iets dergelijks.
kijkt, ergens anders is het juist onbeleefd als je een ander
niet in de ogen kijkt. Soms is het beleefd om wat afstand te Net voor het einde van het vorig millennium, in 1999,
houden tijdens een ontmoeting en een gesprek. Binnen verscheen een rapport over een opmerkelijk experiment
sommige culturen hoor je te buigen vanaf een bepaalde uitgevoerd door een team onderzoekers van het Institute of
afstand, in andere leg je je handpalmen tegen elkaar in een Noetic Sciences en het Global Consciousness Institute.
namaste. In weer andere schud je elkaars hand en in Arabi­ Verspreid over de hele wereld hadden ze veertig apparaten
sche landen schrijft de traditie voor dat je de geur van de opgesteld, die ze Toevalsgeneratoren (Random Number Gene­
adem van je vriend moet kunnen ruiken en kan het juist als rators, RNG's) noemden. Oeze verstuurden hun gegevens naar
een teken van afstandelijkheid worden opgevat wanneer je een centrale computer in de Princeton University in de VS.
beleefd wat afstand houdt.
De reeksen toevalsgetallen werden gemaakt om de synergie
***
van massabewusrzijn te signaleren. Wanneer het massa­
bewustzijn zich rond een bepaalde gebeurtenis centreerde
Enkele jaren geleden las ik een verslag van een medicacie­ (een groot dee! van de mensen denkt dan op hetzelfde
retraite die was georganiseerd door Mahesh Yogi. Negenrig moment aan hetzelfde) waren de gecallen geordend en
dagen lang mediteerden honderd mensen iedere dag een minder willekeurig. Zo onrdekten ze op Oudejaarsavond
bepaalde tijd samen in een klein stadje in het Midden­ 1999, terwijl de tijdlijn die het jaar 2000 inluidde zich over
westen van de Verenigde Staten. Aan het einde van die de wereld verplaatste en grote delen van de plaatselijke
periode bleek dat het misdaadcijfer in hec gebied fors omlaag bevolking samen feestvierden, dac de getallen werkelijk
was gegaan. De politiechef had geen idee waardoor dit geordender en minder willekeurig werden.
kwam. Het leek daarom aannemelijk dat de scherpe daling
van de misdaad in het gebied iets te maken had met de Men liet de apparatuur staan en in september 2001 gebeurde
intensieve meditatie-retraite. er iets opmerkelijks. Na de verschrikkelijke gebeunenissen

2.2.4 Vrede en harmonic: in het dagelijks leven Advaita: de leer 225


in New York en Washington D.C. op n september waren de groep bedachtzame, betrokken burgers de wereld kan ver­
onderzoekers stomverbaasd nadat ze de gegevens van veettig anderen.' Het is een gruwelijke gedachte dat hetzelfde ook
RNG's verspreid over de hele wereld hadden onderzocht. geldt voor het tegenovergestelde; dat een kleine groep
Ze zagen dat er niet alleen een enorme piek was op II Sep­ berrokken mensen nog een n september of erger kan ver­
tember, maar dat deze rwee dagen ervoor al began. In de oorzaken!
avond van 9 september verschenen de getallen minder
willekeurig en meer geordend. Er waren een aantal pieken Hee is bekend dat historicus Arnold Toynbee toen hij twee­
op IO september en op u september schoot hij omhoog. endenig jaar oud was Turkije bezocht am de Grieks-Turkse
Oorlog te bestuderen. Als eersee bekeek hij de zaak vanuit
Aan de hand van deze gegevens kwamen ze tot een onge­ het Griekse standpunt en vervolgens vanuic een Turks per­
looflij ke conclusie: hee menselijk bewustzijn wist op een spectief. Hij luisterde met name "heel goed naar de kant die
bepaald niveau wat er ging gebeuren! Die was weer een 'het gevaar liep om niee gehoord te warden'. Hij was getuige
bewijs voor het bescaan van her hologram, narnelijk dat we van de massaslachting onder Turkse vluchcelingen en was
niet los staan van elkaar, maar nauw verbonden zijn en dat woedend omdac deze gruwelijke wreedheden in het Westen
we allemaal onderdeel zijn van een fundarnentele eenheid. helemaal geen aandacht kregen. Hij schreef alles precies op
Ze zijn er inmiddels van overtuigd dac dit prograrnma zoals hij het had gezien en stuurde zijn bericht door aan de
gebruikt kan warden om belangrijke wereldgebeurtenissen Manchester Guardian. De uitgever van de krant had de
mee te voorspellen. moed om her volledige verslag op te nemen. Het artikel
maakee grate indruk op de Turken. Het was voor bee eerst
Eerdere gegevens ondersteunen het feit dat er slechts een dat hun kant van het verhaal bekend werd gemaake, tot dan
klein gedeelte van de bevolking nodig is voor een ver­ toen ging het altijd over die 'afschuwelijke Turken'. Bij zijn
schuiving in bewustzijn. Feitelijk is aangetoond dat de vier­ terugkeer in Groot Brittannie moest Toynbee gedwongen
kaneswortel van 1% van een bepaalde bevolking de kwalieeit ontslag nemen bij de London University vanwege zijn steun
van het bewustzijn voor die bevolking bepaalt. Op een aan de Turken. In de drieendertig jaar die volgden moest hij
bevolking van 1 miljoen mensen is de vierkaneswortel dus zijn brood verdienen met her schrijven van verslagen over
slechts 100 mensen. internationale kwesties voor het Royal Institute of Inter­
nationalAffairs.
Die becekent dat er zich een volledige verschuiving in
bewustzijn kan voordoen als 100 op 1 miljoen mensen hun We zullen allemaal wakker moeten worden en beseffen dat
denken op elkaar afstemmen. Er is dus maar een gering we allemaal schepsels zijn van dezelfde Schepper en dat
aantal mensen nodig dat werkelijk wereldvrede wil, om de niemand het maaksel is van een mindere god. Zander dit
vrede waarnaar we zo verlangen re bewerkstelligen. Zoals diepe besef creeren we alleen maar haat en vijandschap die
Margaret Mead zei: 'Twijfel er nooit aan dat een kleine iedere dag in kracht toenemen. Bovendien zadelen we

2.2.6 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Advaita: de leer 2.2.7


onszelf op met steeds meer schuld- en schaarntegevoelens
vanwege de haat en boosheid die we verspreiden. Ongetwij­
feld duidde de Boeddha op deze zware geestelijke belasting
toen hij zei: 'dukkha in samsara', het lijden in het leven.

We dienen niet alleen goed te beseffen dat de hele mensheid


geschapen is door dezelfde God, maar ook dat het !even zelf
zich onrvouwt in volledige overeenstemming met de wil van
God, die ieder moment door ieder mens heen werkr. Zo
dienen we naar het leven te kijken. Ieder mens is een uniek
geprogrammeerd instrument, waardoorheen God tot stand
brengt wat tot stand gebracht dient te warden volgens een
conceptuele universele wetmatigheid die voor altijd en
eeuwig opgaat. Dit besef ligt aan de basis van vrede en
harmonie in het dagelijks leven.

128 Vrede en harmonie in het dagelijks !even


HOOFDSTUK 7

De geestelijke zoektocht

Sen natuurlijke en intui"tieve ls ik kijk naar de fruscracies· van veel mensen die mijn
geesteJ'ijke zoektocht is niet meer A ochtendlezingen bezoeken, kan ik eruit afleiden dat de
dan bet eenvoudige verfangen ogenschijnlijk zo benarde toestand van geestelijk zoekers
om dichtbij God te zijn door de eeuwen heen niet is veranderd:
en je op je gemak te voelen
bijjezelfen anderen. Alie heiligen en wijzen die de twee were/den
zo geleerd bespraken, zijn als dwaze profeten afgedankt.
Hun bespottelijke woorden zijn vervlogen
en hun monden zitten vol met zand.

In mijnjonge jaren bezocht ik menig dokter en heilige


en hoorde hun gesprekken hierover aan.
Maar altijdging ik door dezelfde deur naar buiten
als waardoor ik binnenkwam.

Door hen werd het zaad van wijsheid gezaaid


en eigenhandig heb ik bet laten groeien.
Dit is de oogst die het heeft opgeleverd:
1k kwam als water en ga als wind. '

Omar Khayyam, Rubaiyat

231
Tijdens de geestelijke zoektocht in her dagelijks leven raakt )Ve moeten daarom heel goed hegrijpen wat geestelijk
de vraag van een oprecht en gewoon mens vaak onder­ oeken in werkelijkheid inhoudt. Je zou versteld staan als je
gesneeuwd door een lawine aan woorden en emoties: 'Ik V"ist hoeveel trots en arrogantie er schuilgaat achter het
ben best tevreden met mijn leven zoals het is. Ik hou me scetisch gedrag en de discipline van sommige geestelijk
keurig aan de regels en gedraag me netjes naar anderen toe. oekers. Wat ze werkelijk zoeken, al dan niet hewust, is de
Ik hen gewoon een aardig, normaal en geen herhoren mens. -enoegdoening dat ze innerlijk iets hereikt hehhen dat ver
Waarom zou ik me hezighouden met verlichting of een ·erheven is haven de pleziertjes die de gewone mens najaagt.
geestelijke zoekrocht? Wat hrengc die me dat ik niec al
hezit?' �en natuurlijke en intu'itieve geestelijke zoektocht is niee
neer dan het eenvoudige verlangen om dichtbij God ce zijn
Dit zijn terechte vragen. Zeggen dat het leven geen picknick n je op je gemak te voelen bij jezelf en anderen. Als je dan
is en dat ziekten en tegenslagen hem wel hij God zullen le vruchten plukt - wat iets anders is dan op eigen krachc
hrengen, heeft geen enkele zin en is eigenlijk een vorm van ets bereiken - hen je heel dankbaar voor het goddelijk
geestelijke chantage. Hee enige echte antwoord is: 'Je heht ;eschenk dac je gegrondvest bent in vrede en harmonie, de
gelijk. Er is geen duidelijke reden om op zoek te gaan naar ;hanti van nirvana', om met de Boeddha te spreken, terwijl
verlichting. Maar weet je zeker dat er onder die zogenaamde e in de 'samsara van dukkha' (het leven met al zijn vreugde
eevredenheid met je dagelijks leven geen schuldgevoelens, :n verdriet) leeft.
schaamte, haat en woede voor anderen verborgen liggen?
Vreet dit niet aan je? En zorgc die er niec voor dat je geen faak hekommeren gewone mensen zich toch wel om de
rust en vrede vindt? Weet je zeker dae je je altijd op je gemak vare natuur van de dingen. De gemiddelde mens is veel
voelt hij jezelf, anderen en bij je Schepper? Die is de ware iieuwsgieriger naar 'de zin van het leven' - de geestelijke
reden achter de geestelijke zoektocht naar je ware natuur.' :oektocht - dan we doorgaans denken. En waarom eigenlijk
Die is het antwoord dat van een gewoon mens in het alle­ iiet? De 'gewone mens' verschilt in niets van de Bron of het
daagse leven een geestelijk zoeker maakt. �ewustzijn, want dat is alles wat er is! Alleen identificeert
iij zich met een hepaald lichaam-geest organisme als een
Een veelgehoord misverstand is dat leefregels en oefeningen tfzonderlijke entiteit. En het ge'identificeerde Bewustzijn
de basis van de geestelijke zoektocht zijn. Hee lichaam moet ;aat natuurlijk op zoek naar zijn eigen bran of'ware natuur'.
afiien, alle verlangens moeten worden onderdrukt, je moet
dagenlang vasten en jezelf dwingen am urenlang te medite­ vfaar vaak zie je dat de natuurlijke nieuwsgierigheid van de
ren. Frustratie en depressie zijn hiervan vaak het gevolg, een ;ewone mens naar zijn ware natuur in de kiem gesmoord
soon donkere nacht van de ziel. Hee is heel jammer dat de vordt door een overijverige goeroe, die liever zijn eigen
ongelukkige zoeker het uithlijven van resultaat wijt aan een ;eleerdheid tentoonspreide dan dat hij de geestelijk zoeker
gebrek aan inspanning! ielpt op zijn pad. Een al te grate vertrouwdheid met de

232 Vrede en harmonie in het dagelijks !even De geestelijke zoektocht 1-33


sleutelwoorden, zinnen en formuleringen van de zoge­ Ondanks het beangstigende aspect van zo'n eenheids­
naamde goeroe kunnen de gemiddelde zoeker om te begin­ ervaring gaat de mens toch op zoek naar deze Absolute
nen afschrikken. Of ze zetten hem op het rechte pad tot hij Werkelijkheid, omdat hij beseft dat de gebruikelijke lading
uiteindelijk na verloop van tijd diep gefrustreerd en depres­ schuld- en schaamtegevoelens, haat en vijandigheid tijdens
sief raakt. Een echte en oprechte goeroe spreekt uit eigen deze ervaring volledig verdwenen waren. Dit zoeken naar
ervaring en leunt zo min mogelijk op de geijkte woorden en een-zijn met de Bron is ongelooflijk frustrerend omdat de
uitspraken in de vele traditionele geschriften. Maar niet Bron, dat wat zoekt, zichzelf zoekt! Het gevolg van deze
iedere geestelijk zoeker zal intuYtief de grootsheid van een frustratie is dat het denken een concept van God als Schep­
oprechte goeroe als Nisargadatta Maharaj of Ramakrishna per creeert en Hem allerlei eigenschappen toeschrijft zoals
Paramahamsa aanvoelen. Dit is de reden waarom Heer alwetend, almachtig, genadig, e�zovoorts. Nu gaat de mens
Krishna in de Bhagavad Gita tegen Arjuna zegt dat er onder Hem zoeken en als bondgenoot beschouwen cegen alle
duizenden mensen slechts een zoeker is en onder duizenden onzekerheden van het leven. Maar God blijft een concept
zoekers die denken dat ze zoekers zijn, er 'nauwelijks een is en het denken dat dit concept gecreeerd heeft, kan niet
die Mij werkelijk kent'. anders dan de vraag stellen die maar blijft knagen: als God
het universum heeft geschapen, wie heeft dan God gescha­
Als je je leven eerlijk en objectief onderzoekt, vind je dan pen? En dat is precies de vraag die ieder intelligent kind aan
niet dat je dagelijks leven eigenlijk een zielig en rommelig zijn ouders vraagt.
geheel is vol conflicten, strijd, ambitie, competitie, schuld­
gevoelens, schaamte, haat en woede? Zo af en toe beseffen De mens heeft van God een concept gemaakt naar een beeld
we wat voor een gekkenhuis ons dagelijks leven eigenlijk is. van zichzelf. We dichten hem alle edelmoedige gevoelens en
Dan vragen we ons af of die alles is wat het !even te bieden kwaliteiten toe die we zelf missen. We raken gefrustreerd
heeft. Een mens weet diep vanbinnen, intu'itief, dat er meer omdat ons denken in ons streven naar Datwat voorbij God
moet zijn dan dat wat hij '!even' noemt, met al het leed, ligt machteloos is. Dat ligt namelijk ten grondslag aan ons
gedoe en de chaos die erbij hoort. Dat er iets voorbij het denken. Dat is tijdloos en dus leidt er geen enkel pad
concept 'tijd' moet zijn, iets dat niet is aangetast, onver­ naartoe, omdat een pad alleen maar kan leiden naar iets wat
anderlijk, puur en heilig. De mens weet diep vanbinnen dat vastligt en onbeweeglijk is. Dat-Wat-Is, de Bron van het
dit er is, gewoon omdat dit op onbewaakte momencen tot denken, kan alleen maar het Potentiele Plenum zijn, pulse­
hem is doorgedrongen en hij als vanzelf een was met de rend met de onpersoonlijke, Oorspronkelijke Energie die
polsslag van her universum. De stilte en verstilling tijdens overal aanwezig is en niet slechts op een bepaalde plek.
deze momencen was beangstigend vanwege de onbekende
onmetelijkheid en intensiteit die het gevoel van individuali­ De mogelijkheid dat er een Goddelijke Grand bestaat, die
teit volledig vernietigden. niets te maken heeft met de conceptuele God als opper­
bevelhebber van het multinationale universum, is voor het

23 4 Vrede en harmonie in het dagelijks !even De geestelijke zoektocht z35


denken nauwelijks te bevatten. Een soefi-verhaal illustreert maar de meeste zoekers zullen het heel erg moeilijk vinden
dit op een prachtige manier: om hun individuele identiteit met haar sterke gevoel van
doenerschap en verantwoordelijkheid los te laten. Liever
Er wordt em groot banket gehouden ter ere van de koning. zouden geestelijke zoekers willen dac hun individualiteit
Alie gasten hebben een plek overeenkomstig hun rang, slechts samensmelc met de Absolute Werkelijkheid en accepteren
i!n stoel is nog leeg, die is gereserveerd voor de koning na zijn dac er een groce, langdurige inspanning van hen wordc
officiele entree. Dan komt er een in vodden gekiede soefi­ gevraagd.
bedelaar binnen. Hij loopt recht naar de Lege stoel voor de
koning m maakt het zich gemakkelijk. De Eerste Minister Er is een basale oorzaak van alle menselijke ellende die vaak
gelooft zijn ogen niet en loopt boos op de bedelmonnik af de onderliggende reden is van de geestelijke zoekcochc.
EM: 'Hoe durfi u hier te gaan zitten! Bent u soms een belang­ Namelijk dat de mens zichzelf disi:antieert van het subjectieve
rijke minister, nog belangrijker dan ik?' waarnemingscentrum, het subjectief functionerende aspect
Soefi: 'Nee, ik ben meer dan dat. ' van de Bron, en zich identificeert met het objectieve,
EM: 'U bent zeer zeker niet de koning. ' psychosomatische apparaat (of lichaam-geest organisme)
Soefi: 'Nee, ik ben meer dan dat. ' waardoorheen het waarnemen plaarsvindt. De mens vergeet
EM: 'En u bmt ook zeer zeker niet de profeet. ' dus dat 'hij' in wezen gewaarzijn is, het functionele aspect
Soefi: 'Nee, ik ben meer dan dat. ' van het Bewustzijn dat onze ware natuur is (Bewustzijn, de
EM: 'Dan bent u zeker God?!' Bron, alles wat er is). Ten onrechte gelooft hij dat hij een
Soefi: 'Nee, ik ben meer dan dat. ' afgescheiden entiteit is in de vorm van een specifiek psycho­
EM (vol afichuw): 'Hoe kunt u dat zeggen? Meer dan God. somatisch mechanisme. We zullen erachcer moeten komen
Niets is meer dan God. ' hoe die gebeutt. Eerst in algemeen theoretische bewoordin­
Soefi: 'Precies, en Dat NIETS dat alies is, dat ben ik. ' gen en vervolgens met betrekking tot de praktische details
van het dagelijks !even.
***

Het subjectieve centrum moet duidelijk worden onder­


Er zijn mensen die werkelijk ge"interesseerd zijn in de God­ scheiden van het objectieve centrum. Want de verwarring
delijke Grond als vormloze Werkelijkheid. Maar ook zij cussen de twee zorgt ervoor dat we ons gaan afvragen: wat
zullen het gevoel krijgen dat de bodem onder hun bestaan doen we hier op aarde? Wathen 'ik' precies, behalve deze
vandaan wordt geslagen en dat ze in een ondoordringbare fysieke vorm die is geboren en na een cijd moet sterven? We
duisternis cerecht zijn gekomen wanneer een wijze hen heel kunnen deze vragen negeren en aan de kant schuiven als ze
serieus vercelt dat het individu een illusie is en daarom niet opkomen, maar ze zijn zeer hardnekkig en komen steeds
zelfstandig op eigen initiatief en eigen wilskracht kan han­ weer terug. Er is een groot verschil tussen het subjectieve
delen. Die is dan misschien pure advaita (of non-dualiteit) cenrrum waarnaar we op een intu'itieve manier verwijzen

236 Vrede en harmonic in het dagelijks !even De geestelijke zoektocht 237


wanneer we 'Ik' zeggen - het ulcieme symbool van war we Vanzelfsprekend bezitten ze daarom oak geen eigen wil,
zijn - en de driedimensionale verschijningsvorm waarmee autonomie of onafhankelijkheid als het gaat over het maken
we ons idencificeren als we 'ik' zeggen, omdac we denken van keuzes ofbeslissingen.
dat we die zijn.
Het onderscheid tussen het subjectieve funcrionele cencrum
Een diep besef van dit bestaande onderscheid tussen het en het objectieve operacionele centrum laat duidelijk zien
subjecrieve waarnemingscentrum dat we zijn en het objec­ hoe de identificatie met een zogenaamd aueonome enciteit
tieve operationele centrum dat we denken te zijn is dus van met een eigen wil oncseaat. Door deze valse idencificacie
groat belang. Hierdoor krijgen we antwoord op die hard­ van dat war we noumenaal zijn met her handelende psy­
nekkige vragen over onze ware natuur en, wat belangrijker chische orgaan binnen her psychosomatische apparaat, ons
is, het bevrijdt ons van veel ellende en leed waaronder wij lichaam-geest organisme, veronderstellen we dat er zoiets als
mensen gebukt gaan. Ten onrechte idencificeren we-ons met een pseudo-subjectiviceit bescaat, een zogenaarnd 'zelf' of
het objectieve operationele cencrum (her mechanisme) en 'ego' dat zogenaamd onafhankelijk is en zelf kan kiezen en
vergecen we dat we het subjectieve waarnemingscencrum handelen. De toescand waardoor deze sicuacie kan oncstaan,
zijn dat niecs te maken heeft met de wereld van verschijn­ noemen we 'dualisme'. Deze vloeic op logische wijze voorc
selen. Dit subjeccieve waarnemingscencrum levert de uit her proces van dualiceit, wat weer een noodzakelijke
Oorspronkelijke Energie (als bewustz.ijn en gewaarzijn) aan voorwaarde is voor het absolute noumenon om in al zijn
de miljoenen organismen die we levende wezens noemen - diversiteic tot vorm te kunnen komen. Hee couw dat voor
en dus niet slechts aan menselijke wezens. Zonder deze een slang wordt aangezien is inmiddels een klassiek voor­
Oorspronkelijke Energie zijn deze wezens sleches 'dode beeld: de waarneming van het touw is de eerste waanvoor­
materie'. Het is alsof we onszelf voor hee elektrische stelling, die van de slang de tweede.
apparaat aanzien en niec voor de elektrische energie die door
het apparaat heen funcrioneert. Steeds als we een object zien, zien we in wezen zijn
pseudo-subject. Dat wil zeggen: we zien het Subject in zijn
Deze 'vergissing' is begrijpelijk. En ook logisch, omdat alle objectieve verschijningsvorm, want ieder object (een levend
handelingen van het psychosomatische apparaat vanuir her wezen of anderszins) is in wezen een spiegel die Dae wae
objectieve centrum warden gestuurd. Die objectieve kijke weerspiegele. Objecten kunnen alleen maar als
cencrum wordt daarom aangezien voor her subjectieve verschijningsvorm bestaan, ze worden met de zintuigen
centrum (gewaarzijn), daarmee houden we het verbindings­ waargenomen en ge'interpreteerd. Die becekent dac hetgeen
station voor de energiecencrale. In wezen is het objectieve wordt waargenomen alleen maar een reflectie kan zijn van
operationele cencrum puur psychisch, zoals her hart en de dat wat waarneemt. Hee waarnemer-object is slechcs een
lever puur somacisch zijn. Ze behoren cot de wereld van ver­ object en dat warwaameemt is het echce Subject.
schijnselen en hebben geen subjectief noumenaal aspect.

138 Vrede en harmonic in het dagelijks !even De gecscelijke zockcoch t 239


Het valt niet mee om dit overduidelijke feit tot je door te wereld van verschijnselen. Alles wat bestaat is het functio­
laten dringen. Dit komt doordat we het waarnemer-object neren van de ene geest van Bewustzijn en dit objectieve
beschouwen als een entiteit met een onafhankelijk bescaan. functioneren wordt geconceptualiseerd door de gespleten
In wezen is hij slechts een verschijningsvorm, een apparaat geest in een subject dat een object waarneemt. Maar in
of object met bepaalde typerende reacties. De echte waar­ wezen is er geen 'objectiveerder' en niets 'geobjectiveerds'.
nemer is het waarnemen zelf, het subjectieve functionele De mens maakt een kardinale fout door de wereld van ver­
centrum. Samengevat: waarnemen vanuit het subjectieve schijnselen te beschouwen als iets dat los staat van hemzelf,
functionele centrum (gewaarzijn) is echt waarnemen, terwijl terwijl hij zelf een onlosmakelijk onderdeel en deeltje is van
waarnemen vanuit het objectieve operationele centrum (de de totale manifcstatie, die natuurlijk het objectieve aspect is
entiteit) een onvolkomen of gespleten geest-waarneming is. van het niet-gemanifesteerde Absolute Subject.

Een aspect van echt waarnemen is waarnemen dat ieder De manifestatie van de wereld van verschijnselen is niet
waargenomen object en iedere gebeurtenis slechts kunnen speciaal geschapen zodat de mens hem kan waarnemen en
bestaan doordat een van onze zintuigen het als zodanig kan kennen. Levende wezens ontstonden als onderdeel van de
kennen en interpreteren binnen de subject-object dualiteit. cotale manifestatie, cegelijk met het hele universum. Helder
Het object of de gebeurtenis kan daarom niet los bestaan inzicht hierin maakt duidelijk dat de waarnemer en het
van onze waarneming ervan als verschijningsvorm in ons waargenomen object allebei objecten zijn in de wereld van
bewustzijn. Met andere woorden: her objectief bestaan - verschijnselen. Bij twee levende objecten (twee mensen)
zowel fysiek als psychisch, zowel een object als een gedachte wordt de een de waarnemer en de ander het waargenomen
- en het subjectieve waarnemingsvermogen zijn van elkaar object. Het subject en object worden dan onderling
afhankelijk binnen een object-subject relatie. Pas in de vol­ inwisselbaar en met elkaar samenhangende concepten. De
ledige onrkenning van beide aspecten kan de Totaliteit zich waarnemer kan de waarnemer dus niet waarnemen en de
voordoen. Alie gedachten en verschijningsvormen zijn waarnemer-kenner is in wezen niet meer dan de daad van
gebaseerd op het ruimtetijd-principe en omdat ruimtetijd waarnemen en kennen. Het ding dat gekend wordt, is zijn
niet een waarneembaar of herkenbaar 'ding' is, moeten tegenhanger. Er is dus geen object, alleen het ene, echte
waarnemen en herkennen als zodanig - net als iedere vorm subject waarvan de totale manifestatie de objectieve
van functioneren - we! noumenaal zijn. Of zoals de wijze expressie is. Zo wordt het dualisme van subject-object
Jnaneshwar zei, subjectiviteit en functioneren in de wereld overstegen. De wereld van verschijnselen wordt potentiele
van verschijnselen verhouden zich tot elkaar als 'lucht en aanwezigheid. De geest keert van buiten, van het verscof­
ruimte, wind en beweging, of vlam en licht'. felijken van de dingen (war waarnemen binnen de dualiteit
eigenlijk is) terug naar binnen, naar de heelheid of niet­
Het essentiele element van echt waarnemen is het feit dat de objecciviteit van waaruit o bjectiviteir oprijst.
waarnemer/waargenomene-relatie niet echt bescaat in de

240 Vrede en harmonic in hec dagelijks leven De geestelijke zoektocht 241


In hec dagelijks leven vinden we het heel vanzelfsprekend Het 'zelf', het subject, laat de buitenwereld alleen maar
dat we dingen of objecten (bezield of onbezield) waarne­ binnen om hem vast te pakken zoals een spin een prooi vangt
men. Het dagelijks leven is synoniem geworden voor bee in zijn web. Zo' n situatie veroorzaakt spanningen in het indi­
waarnemen van en reageren op dingen. Maar nader onder­ viduele 'zelf'. De Boeddha herkende dit gebruikelijke 'lijden'
zoek van dit alledaags gegeven leidt tot interessante conclu­ als een onlosmakelijk onderdeel van samsara of het dagelijks
sies. Wat gebeurt er als je bewust een object waarneemt waar leven. Volmaakt gewaarzijn, zonder de tegenstelling subject­
je je aandacht op richt? Dit betekent dat het object niet in object, 'ik' en 'ander', staat gelijk aan verlichting. De onvol­
zijn cotaliteit wordt beschouwd, maar als een mentale voor­ maakte, gebroken waarneming leidt tot duisternis, verkeerde
stelling die ontstaat doordat het oog - een van de zintuigen interpretaties, maya en onwetendheid. Hee ontwrichtende
- op hec object reageert. De gemiddelde waarneming is dualisme tussen het zelf en de buitenwereld bestaat in eerste
gebaseerd op de versmelcing van subject en object, doordac instantie niet, ook al denkt het inClividuele 'zelf van wel. Het
identificatie optreedt. Een gemiddelde waarneming van bestaat alleen binnen de beperkingen die de idemificatie met
een waarnemer die een object waarneemt, is geen volledige, een bepaalde naam en vorm als het individuele 'ik', met zich
maar een gedeeltelijke waarneming. Die komt doordat er brengt. Dit 'ik' scheidt zich af van de 'ander' en is de indivi­
sprake is van identificatie. Er is geen sprake van een volledige duele doener naast alle andere doeners. Bij volmaakt zicht of
waarneming van het object als manifestatie van de Absolute inzicht warden het 'ik' en de 'ander' allebei objecten waar­
Tocaliteit, door de individuele waarnemer-idenciteit, een doorheen de Bron in de vorm van Oorspronkelijke Energie,
individueel zelf tegenover de buicenwereld. Deze gebruike­ of God, ieder moment werkzaam is. Maya en onwetendheid
lijke blik schept noodzakelijkerwijs een tegenstelling tussen verdwijnen, er is sprake van volmaakt zicht zonder de tegen­
de individuele waarnemer en de buitenwereld op basis van stelling tussen het ziener-subject en bet geziene-object. Dan
'ik' en 'ander', subject en object. word je toeschouwer bij het schouwspel van het leven. Waar­
neming is nu volmaakt en onpersoonlijk waarnemen.
Doorgaans gaan we ervan uic dat we onze eigen realisatie
hebben voorbereid en dat we de buitenwereld hierbij als In de Bhagavad Gita vraagt Arjuna aan Heer Krishna hoe hij
hulpmiddel hebben gebruikt. Maar volledig aandachtig zijn iemand die is gegrondvest in de wijsheid van het Ultieme
wil zeggen, dat je als antwoord op de buitenwereld het lnzicht kan herkennen. Hoe leeft zo iemand? Hoe gedraagt
volledige en spontane gewaarzijn van de buitenwereld en hij zich? Hoe kun je hem herkennen? Heer Krishna ant­
jezelf als de Totaliteit, afwacht en verwelkomt. Volledig, woordt: 'Oat wat de innerlijke vrede en harmonic verstoort,
aandachtig gewaarzijn wordt geblokkeerd door de cwee­ is de aantrekking tot objecten in de buitenwereld.' Hij legde
deling cussen je afgescheiden 'zelf' en her object. Er is geen uit dat het Ultieme lnzicht helder maakt dat de aantrekking
gewaarzijn van de centrale identiteit tussen bet ogen­ tot objecten in de buitenwereld opkomt in her geprogram­
schijnlijke subject als het 'zelf ' en het object dat staat voor meerde lichaam�geest organisme. Dat dit een biologische
de 'ander'. reactie is op de zintuigen die hun respeccievelijke objecten

242 Vrede en harmonic in her dagelijks !even De geestelijke zoektocht 243


gewaarworden en dat hier voor her ego helemaal niets te de wil van de Bron. Wat er momenteel ook voor biologische
doen en te bereiken is. Als die duidelijk is, vale alle beroering reactie in hem opkomt, bijvoorbeeld woede, angst, blijd­
weg en worden de innerlijke vrede en harmonie niet langer schap, pijn, mededogen of een andere gedachte, gevoel, of
aangetast. war dan ook, het verstoort zijn gelijkmoedigheid niet en hij
blijft gegrondvest in vrede en harmonie. Hij accepteert
De wijze begrijpt dat alles wat er gebeurt de wil van de Bron volledig dat alles wat er gebeurt niet iemands toedoen is,
is en dat het individuele ego nooit de doener is. Hij beseft niet van hemzelf en niet van een ander. Daarom heeft hij
dat iedere schijnbare handeling in wezen een gebeurtenis is wat betreft de handelingen die door zijn lichaam-geest
die in overeenstemming is met de wil van de Bron volgens organisme warden verricht, geen last van trots en arrogantie
een universele wecmacigheid en dus niet de handeling of het aan de ene, en schuld- en schaamcegevoelens aan de andere
toedoen van een individueel ego. Hierdoor is de wijze kant. Ook kent hij geen haat er{ woede, jaloezie en afgunst
gegrondvest in de wijsheid van het Ultieme lnzicht. Hij naar anderen toe. Daarom voelt hij zich altijd op zijn gemak
accepteert alle leuke en vervelende dingc::n die het leven hem bij zichzelf en anderen. Hij laa.c alles over aan de wil van de
in het moment brengt en beschouwt alles als zijn locsbe­ Bron en voelt zich daarom ook alrijd op zijn gemak bij zijn
stemming en de wil van de Bron. Daarom warden zijn vrede Schepper. Dus terwijl de gewone mens zodra hij wakker
en harmonie nooit verstoord. Zoals de volle maan zijn gloed wordt last heeft van schaamte- en schuldgevoelens vanwege
over alles verspreidc en daarbij geen onderscheid maakt zijn gedrag en rondloopt met haat en woede voor anderen,
tussen goed en slecht, hoog en laag, zo behandelc de wijze ervaart de wijze bij het wakker warden dezelfde vrede en
die weet dat er geen individuele doener is die iets slechts of rust als in de diepe slaap en aanvaardt hij gelijkmoedig wat
goeds doet, iedereen gelijk. Zijn mededogen kent geen het leven hem brengt.
grenzen. Zijn gelijkmoedigheid wordt nooit verstoord,
ondanks de kortstondig oprijzende biologische reacties in ***

zijn lichaam-geest organisme. Als het leven hem vreugde


schenkt, dan geniet hij hier vol van, daarom staat hij ook Veel mensen willen weten of er een specifiek aandachtspunt
bekend als de super-genieter, de mahabhogi. Maar hij jaagt is waardoor het dagelijks leven eenvoudiger en minder
plezier niet na. En als het lot lijden in zijn leven brengc, dan gestrest wordt. Volgens mij bestaat dac inderdaad: klaag
ondergaat hij dit moedig en raakt niet in een depressie. niet. Klagen is een verspilling van energie. Helemaal als het
niet meer dan gezeur en zelfmedelijden is. Als je goed naar
De houding van de wijze ten opzichte van het leven verschilt je geklaag kijkt, zul je merken dat het altijd gaat over iets
behoorlijk van die van onwetende leerlingen. Zij proberen wat speelt en wat je niet wilt, of over iets wat je niet hebe
hun verlangens ce onderdrukken door de zintuigen te maar wel graag wilt. Ook wordt er altijd geklaagd over iecs
bedwingen terwijl ze met hun geest genot blijven najagen. waar je wel iets 6f juist helemaal niets aan kunt doen.
De wijze laat het leven aan zich voltrekken overeenkomstig Duidelijk is dat klagen over iets waar je niets aan kunt doen

244 Vrede en harmonie in het dagelijks !even De geestelijke zoektocht 245


totaal geen zin heeft. En is er wel iets wat je kunt doen, druk over wat wel en wat geen vlees is? Kun je zonder vlees,
waarom doe je het clan niet? Waarom klagen en zeuren? prima. Kun je niet zonder, eet het clan.'

Heel vaak wordt er geklaagd over iets wat een collega al dan Dan is er nag bet gebed. Teveel nadruk op beperkende dis­
niet heeft gedaan, ondanks alle instructies ·en suggesties. cipline en routine schiet voorbij aan het doe! van het gebed.
Ook nu geldt: deed hij het opzettelijk, clan versterkt klagen Bidden is een spontane uiting, al clan niet met woorden, van
en zeuren her gedrag van diegene alleen maar; gebeurde bet wat diep in ons hart verborgen ligt. Het is het hartsverlan­
niet opzettelijk, clan zet klagen enkel kwaad bloed en dat gen naar vrijheid van de enge beperkingen van bet indivi­
kun je beter vermijden. Een succesvolle zakenman sprak uit duele zelf om her universele onpersoonlijke Zelf te kunnen
eigen ervaring over zo'n soon situatie: '.A.ls iemand iets heeft vinden, van afgescheidenheid naar gemeenschappelijkheid.
gedaan wat hij niet had moeten doen of juisc nagelaten wat Maar als de disciplinaire wegwljzers voor de bestemming
hij wel had moeten doen en ik weet dat hij dit niet expres zelfworden aangezien, als de middelen voor her doel worden
heeft gedaan, clan maak ik het zelf in orde of ik laat die gehouden en de vinger wordt aangezien voor dat waarnaar
bewuste persoon komen en leg hem nog een keer zo beleefd hij wijst, clan worden gebeden slechts holle frasen, rituelen,
mogelijk uit wat zijn taken zijn. Dit werkt altijd heel routine. Dan wordt de geestelijk zoeker een slaaf van de
positief.' gewoonte. Nizamuddin Aulia, de beroemde soefi-heilige,
schijnt te hebben gezegd: 'Het naleven van rituelen en doen
In het hedendaagse, moderne !even ligt de nadruk misschien van geestelijke oefeningen is als de kruiden in een kookpot:
wel teveel op voedingswijzen en discipline. Ze zijn allebei alles draait om her vlees. Zit er geen vlees in de pot, dan heb
nodig, maar vaak vergeten we als maatschappij dat deze je geen stoofpot en clan hebben de kruiden ook geen zin.'
altijd een plek hebben gehad binnen de traditie, maar dat ze
nooit overdreven belangrijk zijn geweest. Zo legde de Iedereen weet dat momenten van diepe vreugde in het leven
beroemde heilige Baba Neem Karoli Maharaj nooit de geen momenten zijn van plezier om iets, maar van de afwe­
nadruk op de gebruikelijke dieten, maar stelde hij we! voor zigheid van diepgevoelde pijn. Pas als je weet hoe knallende
dat we 'eenvoudig voedsel' eten. Hij raadde mensen oak aan hoofdpijn of vlammende kiespijn voelt, weet je hoe de
om eten uit de eigen omgeving te eten. Dit is gewoon een vreugde die grenst aan extase voelt als de pijn verdwijnt. We
heel goed advies van de heilige. Het zou raar zijn als een ervaren iedere dag dat de tegengescelde energieen altijd
Scandinavicr in zijn ijskoude klimaat een sattvisch, vegeta­ samengaan en dat de een nice zonder de ander kan. Maar
risch dieec zou volgen. Neem Karoli Baba gaf een aantal roch lijken onze energieen, in de dualiteit waarin we leven,
volgelingen enkele specifieke dieetinstructies, bijvoorbeeld constant gericht op her verkrijgen van het een of her ander,
om geen wijn, vlees, eieren of pittige kruiden te gebruiken, altijd maar gericht op bet een of her ander, geluk of frustratie.
omdat deze 'een onzuiver hare veroorzaken'. Maar tegen
andere volgelingen zei hij clan weer: 'Waarom maak je je zo ***

i.46 Vrede en harmonic in het dagelijks leven De geestelijke zoektocht i.47


Het is interessant re zien hoe een bhakta, iemand die het projectie van de Moeder. Maar bijt er niet in. Het gouden
devotionele pad bewandelt in tegenstelling tot her pad van vruchtvlees van de kennis is eveneens haar magische projectie.
jnana of kennis, tot besef van de Eenheid van het leven Je hebt het maya van onwetendheid en het maya van kennis.
komt. De meest geeerde bhakta in het recente India is waar­ Het ten is een wezenlijk onderdeel van het functioneren van
schijnlijk Paramahamsa Ramakrishna. Ik was diep onder de het ander, in dit theater van mahamaya. De Moeder, als tijd­
indruk van de woorden van Ramakrishna over de Eenheid loos gewaarzijn ofNitya, is hier ver boven verheven terwijl ze
van her universum: volledig incarneert als lila, Haar kosmisch speL'

'Onze meester huilt cranen van pure liefde: "Dit alles is Als de zoeker zo ver gevorderd is dat hij kan accepteren dar
haar spel haar uitzinnige plAn. Ohm Kali, Ohm Kali, Ohm een mens slechrs een geprogrammeerd instrument is waar­
Kali. "Heel even verwachten we dat de Grote Zwaan in een doorheen de Bron of Oorspronk�lijke Energie in de wereld

van de vele dimensies van goddelijke extase zal verzinken van verschijnselen werkzaam is, komr bij hem vaak deze
( ... ) Maar de Paramaharnsa verbaasc iedereen met ,zijn vraag omhoog: is er een soorc programmering die 'Zelfreali­
glasheldere woorden op menselijk niveau. satie' of 'verlichting' bespoedigt? Door de eeuwen heen zijn
Ramakrishna: Deze ogenschijnlijk tegengestelde energieifn - overal ter wereld ral van mensen tot verlichting gekomen.
kennis en onwetendheid, positief en negatief- zijn niet meer Hieruit blijkr wel dat de Natuur ofTotaliteit verlichring niet

dAn Gods eenvormige spel. Ik zie heel heMer dAt de Moeder beperkt tot een bepaald menstype. De term 'dharma' wordt
het zwaard, degene die het zwaard hanteert In het ojferdier is in de Bhagavad Gita heel doeltreffend gebruikt om de
geworden. Er is geen dualiteit. We genieten van het stralende belangrijkste kenmerken, de aangeboren natuur van een
licht en van de ondoordringbare duisternis. Ze versterken levend wezen waarmee hij zich duidelijk van anderen onder­
elkaar. Wie geestelijk volwassen is, zal zowel in geluk als in scheid, te omschrijven. Dharma wordt beschouwd als de

ellende een manifistatie van het goddelijke herkennen. Ze basis van zijn wezen, de reden waarom hij leeft. Tot op
zijn van elkaar afhankelijk en dienen volledig te worden zekere hoogte vormt de dharma van een individu de basis
doorleefd. Een bepaa/,de mate van lijden is goed. Het helpt je van en reden voor de manier waarop hij geachr wordt te
bij het vinden van het pad naar de Waarheid en om verder leven.
vooruit te komen. Het kosmische conflict tussen goed en
kwaad is een integraal onderdeel van Moeders drama, zo test Volgens de hindoe-traditie zijn er drie wegen naar verlos­
zij de ziel. Had je van het zoete goudkleurige vruchtvlees van
·
sing. Iemand die van nature de neiging heeft om zijn emoties
de mango kunnen genieten zonder de bittere, groene schil? De te uiten, zal waarschijnlijk vanzelf kiezen voor het pad van
schil die onwetendheid is, het instinctieve grijpen naar de devotie voor een persoonlijke God (bhakti). En onlosmake­
levenskracht, zorgt ervoor dAt het heerlijke vruchtvlees van de lijk hiermee verbonden ook voor vriendelijkheid voor alles
ontwaakte geest kan groeien en rijpen. Wees je ervan bewust wat leeft, liefdadigheid en mededogen met alle levende
dAt de bittere schil van onwetendheid Maya is, de magische wezens. Het pad van handelen (karma) past bij iemand met

248 Vrede en harmonie in het dagelijks !even De geestelijke zoektocht 249


een groot lichamelijk uithoudingsvermogen en veel energie, zegc dac die 'werelds gediscussieer' is. Hee antwoord, wat
waardoor hij altijd maar bezig is. En het pad van kennis natuurlijk ook weer 'werelds gediscussieer' is, is dat de wijze
(jnana) is duidelijk geschikt voor een introvert iemand of wijs geworden is omdat hij door het Ultieme Inzicht beseft
een inrellectueeL Deze drie wegen naar verlossing zijn zuiver dat er geen individu is dat iets doet en dat alle handelingen
conceptueel en sluiten elkaar zelden uit. Als je de Bron of goddelijke gebeurtenissen zijn overeenkomstig een concep­
God op een bepaalde, beperkende manier benadert, bestaat tuele universele wetmatigheid. Daarom kan er ook geen
de kans dat je zichc op de Totaliteit en de Werkelijkheid ver­ sprake zijn van 'het handelen van de wijze'.
vormd raakt. Dan benader je de kwestie puur vanuit een
individueel standpunt en hiec vanuit hec standpunt van de Dan komt de volgende vraag op: 'Als ik nu niet over het
wereld van verschijnselen als geheel. Ulrieme lnzichc beschik en mezelf nog altijd zie als een
individuele doener, moet ik da'n niet bepaalde dagelijkse
De echce vraag is: heeft de verlichting bij die mensen met handelingen verrichten, ook al zal die niet meevallen?' Op
allemaal een eigen persoonlijkheid en neiging tot bhakti, zich een goede vraag. Hedendaagse rherapievormen en
karma of jnana - overgoten met een sausje van de andere specialisten op het gebied van menselijk gedrag komen
twee - toch een gemeenschappelijke basis? Door zo te allemaal met hun eigen oplossing.
denken krijgen we mogelijk meer inzicht in de Zelfrealisatie Een antwoord dat het overwegen meer clan waard is, wordt
of verlichting die de mens transformeert van verschijnings­ gegeven door Shivdas Balsekar, expert op het gebied van
vorm tot noumenon. menselijke relaties en management, in zijn boek Life and the
Management ofSuffering. Hij komt met een aancal suggescies:
Deze drie types en al hun mogelijke onderlinge combinaties
hebben inderdaad een en dezelfde basis: het verdwijnen van 'Dit moeten we proberen te ontwikkelen:
het 'ik' of 'zelf' als individuele doener in het dagelijks !even
waarin we menen dat wij degenen zijn die handelen. De I. De grootst mogelijke integrireit en de hoogste waarden,
Boeddha maakt dit heel helder en mooi duidelijk met de ook al leven we in een immorele wereld.
woorden: 'Dingen gebeuren, handelingen worden verricht, 2. · ZelfVertrouwen, maar geen zelfoverschatting, zodat je je
maar er is niemand die iets doet.' Die uitdoven van het 'ik' imenries in handelen kunt omzetten.
of 'zelf' als individuele doener is niet iets wac 'bereikt' kan 3. Moed, om de ingewik.kelde dingen in het ]even aan te
worden, omdat degene die dit wil bereiken juist hec 'ik' of pakken teiwijl je zo open en eerlijk mogdijk blijft.
'zelf' als 'ego-zoeker-zelf' is. De zoeker-doener kan zichzelf 4. Torale eerlijkheid naar jezelf, door je voortdurend
niec laten verdwijnen. bewust te zijn van je echte motivatie, kracht en tekort­
komingen en door de feiten onder ogen re zien, ook al
Nu vragen we ons af: 'Als ik met Ultiem Inzicht begiftigd kun je ze door omstandigheden niet met anderen delen.
ben, hoe moet ik me als wijze dan gedragen?' Het verstand

250 Vredc en harmonic in hct dagelijks !even De geestelijke zoektocht 251


5. Ncderigheid, door op geen enkele arbeid neer cc kijkcn, bepaalde groep binnen de maatschappij met een eigen

je cigen fouten te erkennen en anderen hun fourcn tc leefwijze en ronder realiteitszin.

vergcven. 3. Woede, haat en boosheid als de dingen niet gaan zoals

6. Vermogen om problemen op te lossen, omdac de wereld je wilt; dit veroorzaakt een verlies aan zelfbeheersing en

zich nu eenmaal niet aan jou aanpast. woorden en daden waarmee je anderen pijn doet en

7. Marigheid, omdat extreme houdingen bijna nooit kwetst omdat je niet kunc terugnemen wat is gezegd/

gerechtvaardigd of nodig zijn. gedaan en veroncschuldigingen eenmaal verstoorde

8. Zorg en medcdogen voor, en empachie met mensen verhoudingen niet meer kunnen herscellen.

door jezelf in hun positie te verplaatsen. 4. Afgunst en jaloezie awanneer anderen her beter doen

9. Handel allcen als:


of het beter hebben. Dit is jammer genoeg bijna een

a) het doel helemaal duidelijk is; algemeen menselijke reflex, omdat iedereen te ma.ken

b) je de verantwoordelijkheid volledig op je neernt; krijgen met gcluk en lijden in zijn leven.

c) je je volledig inzet; 5. Bezorgdheid en angst vanwege de toekomst die er nog

d) je de alcernacieve mogelijkheden goed hebe niet is en spijc om het verleden dat niet te veranderen

bcstudeerd op basis van feitcn en meningen en is, want die is pure verspilling van energie.

niec slechcs via-via; 6. Bijgeloof en irrationeel handelen als gevolg hiervan, ten

c) je her nodige advies hebe ingcwonnen en logisch behoeve van eigen voordeel of orn nadeel te voorkomen;

denkcn, intu'itie en geweten in balans zijn. gebcurtenissen zijn op deze manier niet te be"invloeden.

10. Bcreidhcid om te leren van iedere ervaring die het !even 7. Vooroordelen en incolerantie ten aanzien van mensen

aanreikc, met name van de lascige en pijnlijkc. die zich anders gedragen, die voorkornc een juisce
inschaccing van mensen en heeft een nadelig effect op

Wat we moeten proberen te vermijden: de verhoudingen.


8. Verwachtingcn van rnensen als tegenprestatie voor ices

I. Trots en arrogantic omdat onze aangeboren kwalirciten wat je mogelijk voor hen hebe gedaan; rnensen advies

ccn geschenk van God zijn; geen prestatie sraat op zich­ geven, tenzij ze je zo nabij zijn dac ze je niet verkeerd

zclf. Je dcnkt dat je uniek bent maar dat is nice zo, en interpreteren.

de tijd vecgt uiteindelijk alle herinneringen aan ecn 9. Mensen in vcrtrouwen nemen zonder heel selectief tc

bepaalde handeling uic. zijn, omdat hcc voor mensen bijna onmogelijk is om

2. Zucht naar macht en rijkdom, en de verleiding van en ices geheirn te houden.

begeercc naar bcvrediging van je zinnelijkheid. Die lcidt JO. Mensen bekritiseren en klagen over mensen of gebeur­

onvermijdelijk cot corruptie, zelfverhecrlijking en her cenissen, met name als jc hier zelf helemaal niecs aan

verlics van evenwichtigheid. Je vereenzelvigt je met ecn kunt docn. Die is volkomen zinloos en is voor iedereen
heel fruscrerend.'

252 Vrcde en harmonic in het dagclijks lcvc:n De geestelijke zoektocht 253


***

Hieronder volgt een van mijn favoriete verhalen over


geestelijk zoeken. De meeste kleine gemeenschappen, de
l<leine sekten binnen het hindoe"isme, hebben allemaal hun
eigen goeroe. Hij wordt aanbeden en vereerd door de leden
van die specifieke gemeenschap. In een van die gemeen­
schappen kwam de moeder van de jonge goeroe, die pas was
ge'initieerd en gei'nstalleerd, hem bezoeken. Toen ze hem zag
viel haar op dat hij behoorlijk was afgevallen, hij zag er
mager uit. Ze zei dit tegen hem, omdat ze zich als moeder
zorgen maakte over haar zoon. De jongeman bleef in zijn
rol van goeroe van de gemeenschap en beantwoordde haar
bezorgdheid met het advies: 'Je moet al je gehechtheden
opgeven.' Waarop de moeder prompt antwoordde met:
'Goeroeji, ik ben niet degene die sannyasin is geworden.'

154 Vrede en harmonic in hcc dagclijks !even


HOOFDSTUK 8

Het inzicht

et was een luie, warme, �rije zondagmiddag, eind


H
'De man met inzicht
kent geen problemen in het dagelijks !even, augustus. Paramahamsa Ramakrishna deed na het
omdat dit inzicht de overgave van het idee middageten een dutje in zijn verrassend koele kamer. Hier
van persoonlijk doenerschap volgt een verslag van de bijeenkomst:
aan de wil van God in zich draagt.
'De bezoekers leggen hun voorhoofd op de geurende vloer
van de kamer van de meester. Ze buigen eerbiedig voor de
hedendaagse rishi, die overduidelijk alle trekken van een
wereklleraar vertoont. Toch kleedt de meester zich als een
eenvoudige dorpcling. Gisteren nog zag een nieuwe
bezoeker de meester aan voor een van de tuinmannen van
de rempcl, cerwijl hij in de rozentuin liep en de bloemen
zorgvuldig onderzocht. De keurige heer uit Calcutta beval
hem bijna om een roos voor hem re plukken. Terwijl hij
zijn vingers pijn deed, gehoorzaamde de zelfloze wijze
meteen en zonder cegenspraak.
Nu kunnen we zien hoe Ramakrishna de gemoedstoe­
stand van een leraar aanneemt. Het kind van de goddelijke
Moeder verdwijnt op mysterieuze wijze en maakt plaacs
voor het leeuwengebrul van een volledig oncwaakte
boeddha.
Ramakrishna: Het objectloze, subjectloze inzicht in de
ware aard van Bewustzijn - ofacmajnana - wordt maar in

2 57
enkele vedanta-teksten onderzocht en uitgefegd, bijvoorbee!d king hiervan, als hij So Ham, So Ham in- en uitademt, ver­
in de Ashtavakca Samhica [of Gira]. Niet veel zoekers zullen dwijnt het idee dat hij wezenlijk betrokken is bij polariteiten
zich aangetrokken voefen tot deze compromisloze methode als goed en kwaad, deugd en ondeugd, zeif en ander, bestaan
van directe kennis. Vrolijk en volkomen vanzelfiprekend doen en niet-bestaan, voor eens en voor altijd. !dentificeert hij zich
mensen die geschikt zijn voor dit pad van kennis, afitand van echter met handelingen en niet met het beginsef, waardoor het
ieder idee over aftonderlijke, op ztchzeif bestaande vormen ego ontstaat dat meent dat het reeksen van gebeurtenissen in
[ze doen afstand van het idee van persoonlijk doenerschap]. gang zet, dan spli:ften de spanningen tussen de polaire tegen­
Zij zijn de echte vertegenwoordigers van advaita - non­ geste!den het bewustzijn van die persoon. Hierdoor ontstaan
dualiteit - omdat ze echt begrijpen dat ze niet Los van de verschillende vormen van lijden, overduidelijke en subtiefe.
Verheven Werkelijkheid bestaan. De kenner en het gekende Mijn goede vriend Krishnakishore is een radicale vedantist
zijn eenvoudigweg niet twee [er is alleen kennen). Alleen de die de grootst mogelijke verzaki�g nastreeft. Met volledige
Werkelijkheid straalt: niet twee en zelfi niet tin - voorbij overtuiging en op authentieke wijze zegt hij: 'Jk hen het
iedere beschrijving en berekening. begimef van Lege ruimte waarin en waardoor a/le verschijn­
Zelfi je ad.em moet de bewuste, tijdloze getuigenis van de selen zich tramparant manifesteren. 'Deze grootse beoefenaar
Werkelijkheid worden: So Ham, So Ham - Ik ben Dat. is geen monnik. Hij komt zijn sociale enfamiliaire verplich­
Alleen de du.alistische verbee!ding ziet een afgescheiden beoe­ tingen heel zorgvu!dig na, op dezeifde ejfectieve manier als
fenaar die het oorspronkelijke getuigenis So Ham afagt. De waarop de ruimte de verschillende vormen tevoorschijn laat
ware betekenis van sannyasa, van afitand doen, is het verlies komen. Dit is een vergevorderd niveau van realisatie, een
van ieder besefvan een afgescheiden zeif[als de doener], hoe innerlijk sannyas, en niet zomaar een intellectueel standpunt
mbtiel en imtinctief ook. Non-dualiteit is afitand doen van waarop iedereen die de Ashtavakra Samhita bestudeert zich
[er wordt afsrand gedaan van zelf-doenerschap]. Zolang je kan beroepen.
je verhee!dt dat je een onajhankel jk bestaan feidt als de Wllnneer iemand de allereerste overdracht van advaita
i
initiatiefaemer van bepaa!de handelingen ofals iemand die vedanta van een verlichte wijze heeft ontvangen en het niet
deze ondergaat - als initiatiefoemer, instrument, subject of slechts uit een boek heeft, is het zinvol om de radicale houding
een bepaa!d object - dan heh je nog niet volledig afitand van bevrijding van individualiteit, van uniciteit en a/le denk­
gedaan (. ..) Zolang je nog volledig kijkt vanuit de persoon en bare beperkingen, in praktijk te brengen. je kunt het merken
zegt 'Dit is mijn verantwoordelijkheid en die moet ik nemen, wanneer deze houding dicht in de buurt komt van waarachtig
want als ik geen initiatiefneem geheurt er helemaal niets' ben atmajnana, van allesomvattend kennen zonder de versluie­
je nog niet rijp voor advaita vedanta. ring van kenner en gekende en voorbij gegoochel met woorden
Maar ondanks de verschillen in bevattingsvermogen is het en intellectuele aanstellerij. Hoe? Eigenlijk net zo eenvoudig
zo dat deze Waarheid voor ieder bewust wezen opgaat (. . .) als je een rijpe mango van een groene onderscheidt.
Als de beoefenaar zich bewust identificeert met het levende Dan wordt iedere ademhaling, iedere hartslag, iedere
heginsel van gewaarzijn en niet met een bepaa!de uitdruk- intentie en handeling, zonder dat je je dit bewu.rt bent een

258 Vrede en harmonic in hec dagelijks leven Hee inzichc 259


bevestiging van '1k bm vrij van iedere beperking. lk ben het De wijsheid van advaita kun je in het dagelijks leven van de
beginsel van tijdloos gewaarzijn. "Aan de andere kant is het wijze duidelijk terugzien. Er is geen verschil tussen zijn
de functie van het gewone, zich identificerende bewustzijn - inzicht en zijn handelen. Dit zie je oak bij een gewoon mens
op persoonlijk, sociaal en religieus gebied - om grenzen, bar­ wanneer we zeggen dat hij 'in de flow zit'. Dan beweegt hij
rieres, aficheidingen te ste/len en om verschillen en begrippen soepel, doeltreffend en moeiteloos. Moeiteloos omdat er
aan te duiden. Vervo{gens gee.ft het zich over aan deze abstrac­ geen 'ik' is dat wil slagen bij wat hij doer. Alleen de werk­
ties en op em gegeven moment wordt het er de slaafvan. In de geest functioneert soepel en efficient in het huidige moment,
praktijk betekent dit de voortdurende herhaling, bewust of zonder dat de denkgeest zich met de toekomst bemoeit en
onbewust, van: '1k ben niet vrij. Ik ben gebonden aan a/le zich zorgen maakt over de resultaten.
classificaties van het denken en waarnemen. "Zo'n geconditi­
oneerd persoon herhaalt obsessief en zelfi instinctief "Jk ben Alie dagelijkse handelingen van de wijze zijn een uirvloeisel
niets waard. Jk ben namaak. Ik zal nooit enig transcendent van zijn inzicht, zonder tussenkomst van de twijfels van de
inzicht hebben. Jk word volledig in beslag genomen door mijn denkgeest, omdat het idee van persoonlijk doenerschap
gezin, mijn carriere en mijn politieke belangen. " Dit is niet volleclig verdwenen is door het Ultieme Inzicht. Alie hande­
slechts een woordelijke herhaling, maar een routineuze, lingen die voortvloeien uit waarachtig inzicht zijn nood­
rituele bezwering van een beperkt bestaan door het hele zakelijkerwijs spontane, vanzelfsprekende handelingen
lichaam-geest organisme van het bewustzijn dat zich ten waarbij het individuele 'ik' als de doener niet alleen a.fwezig,
onrechte identificeert met een afgescheiden individu. Deze maar oak volkomen irrelevant is.
toestand van zogenaamde gebondenheid wordt steeds leven­
sechter en overtuigender. Kies daarom met je hele wezen voor Als alles de kans krijgt om gewoon zijn eigen gang te gaan,
de affirmatie: "!k weet dat alleen de Verheven Werkelijkheid 'zijn eigen ding te doen', dan wordt de harmonie in hec
bestaat en dat dit transcendente inzicht zelfde Werkelijkheid universum niet verstoord. Dit komt doordat alle processen
is.' Hoe kan dit non-dualistische gewaarzijn ooit beperkt binnen het universum met elkaar samenhangen. Voor veel
worden door ideeen over gebondenheid, onzuiverheid of mensen komt dit misschien als een schok. Misschien verge­
onvolmaaktheid?' lijken zij het met de anarchistische theorie van Kropotkin.
Hij zegt dat er vanzelf een sociale orde ontstaat, zelfs vanuit
Een oprechte zoeker bezocht Rarnana Maharshi. Met rranen anarchic, als mensen in alle rust zelf mogen uitmaken wat ze
in zijn ogen bekende hij dat hij maar een eenvoudig man prettig vinden, als ze hun eigen aanleg en kromme gedach­
was en dat alle geleerde discussies ver boven zijn pet gingen ten mogen volgen, omdat individualiteit eigen is aan de
en zijn verwarring niet weg namen. Hij vroeg heel emo­ gemeenschap en een natuurlijke orde iets anders is dan een
tioneel of Maharshi hem met enkele eenvoudige woorden opgelegde orde. Het individu zal dit beginsel zeker niet
wilde venellen wat voor geestelijke methode hij moest aanhangen, omdat hij aan zijn eigen geluk denkt, terwijl dit
volgen. Ramana Maharshi zei: 'Ontspanje g ewoon en laat los! principe is gebaseerd op de hele manifestatie en haar

260 Vrede en harmonic: in het dagelijks !even Het inzicht 261


functioneren. Het individu protesteert en zou zeggen dat
posme naar de hoofdmonnik Shen-Hsiu zou gaan en
dit alleen maar leidt tot chaos in de wereld. Als iemand dit
daarom deed niemand mee.
argument zou inbrengen, zou het droge commentaar van
een wijze zijn: en hoe ziet de wereld er nu dan uit? Nu de De hoofdmonnik schreef het onderscaande gedicht met
dingen niet hun natuurlijk verloop mogen hebben en overal prachcige, vloeiende penseelstreken op het bord. Het was
bijna alles geregeld lijkt? duidelijk dat hij uit een gegoede familie met een diepe
culturele interesse stamde. Maar hij schreef her gedicht
Men zegt dat de Boeddha geen voorstander was van een anoniem met het idee dat hij zijn naam alleen bekend zou
filosofie die zo samenhangend is dat zij de intellectuele
maken als de patriarch het gedicht goedkeurde:
nieuwsgierigheid op een conventionele manier bevredigt.
Als hem iets werd gevraagd over zaken die in zijn ogen niets 'Het lichaam is de bodhiboom;
te maken hadden met de directe ervaring, dan 'verbleef hij
De geest is als een heldere, staande spiegel,
in nobele stilte'. Ramana Maharshi keek ook langs een Maak hem steeds zorgvuldig schoon
bezoeker heen de verte in wanneer deze vragen bleef stellen En laat er geen stof op komen.'
waarvan Maharshi eerder al had gezegd dat ze niet relevant
waren en daarom alleen maar afleidden.
Toen Hui-Neng langs het bord liep en het gedichr las,
schreef hij er in zijn hanepoten spontaan de volgende regels
Er bestaat een mooi verhaal over de Chinese wijze Hui-Neng.
onder:
Er wordt gezegd dat hij zijn eerste satori kreeg toen hij als
kind hoorde voorlezen uit de Diamantsoetra. Hij werd hier 'Er was nooic een bodhiboom,
zo door overweldigd dat hij zonder er verder over na te En ook geen heldere, scaande spiegel,
denken op weg ging naar het beroemde klooster van Hung­ In wezen bestaac er geen enkel ding,
J an om monnik te worden en geestelijk onderrichc te Dus waarop zou stof zich kunnen hechcen?'
krijgen. In die tijd stond hij bekend als een ongeletterde
hoer. Toen Hui-Neng bij het klooster aankwam, herkende
De patriarch die her bord in de gaten had gehouden,
Hung-Jan onmiddellijk de diepte van Hui-Nengs inzicht en
las beide gedichten voor. Hij wise door wie ze waren
stelde hem aan als keukenhulp, misschien omdat hij bang
geschreven. Hij wise dat de hoofdmonnik hee� zorgvuldig
was dat de meeste van de geleerde monniken in het klooster
en bedachtzaam re werk was gegaan - en ook waarom hij
zich anders van hem zouden afkeren vanwege zijn nederige
het gedicht anoniem had geplaacst. En hij wise ook dat
komaf. Na enige tijd kondigde Hung-Jan aan dat hij een
Hui-Neng heel spontaan en vol overtuiging zijn woorden
opvolger zocht en dat hij een beslissing zou nemen als alle
klakkeloos op het bord had gekrast.
monniken een gedicht hadden geschreven waaruit de diepte
van hun inzicht duidelijk werd. Iedereen nam aan dat de

262 Vrede en harmonic in her dagelijks leven


Het inzichc 263
De patriarch riep Hui-Neng die nacht in het geheim bij zich en de tijd voor haar geboorte. Niet alleen over de tijd voor
en droeg het ambt van patriarch aan hem over door hem de haar geboorte, maar ook over de tijd voor ze een lichaam
officide onderscheidingstekenen - het traditionele kleed en had. En niet alleen over de cijd voor ze een lichaam had,
de bedelnap waarvan wordt gezegd dat ze van de Boeddha maar ook over de tijd voor ze een gecst bezat. In de warboel
zelf afkomstig waren - te overhandigen. Vervolgens zei hij vol myscerien vond een verandering plaacs en hierdoor
tegen Hui-Neng dat hij de bergen in moest vluchten, want kreeg ze de geesr. Een tweede verandering bewrgde haar
als het nieuws bekend werd wu de macheige hoofdmonnik ecn lichaam en door weer een verandering werd ze gebon�_n.
Shen-Hsui weinig goeds met hem voorhebben. Er wordt Nu was er opnieuw een verandering en is ze gestorven.
inderdaad gezegd dae Shen-Hsui Hui-Neng achtervolgde, Hee is net als de cydus van de seizoenen; lente, zomer,
's middags inhaalde en probeerde om het gewaad en de herfsc en winter.'
bedelnap uie zijn handen te grissen. Kalm legde Hui-Neng
***
ze op een rots naast het pad en zei tegen hem: 'Die zijn
slechts spullen, niet meer dan symbolen. Als je ze zo graag
wilt, mag je ze hebben.' Het verhaal vertelt verder dat Shen­ Op een gegeven moment in hun !even krijgen veel mensen
Hsui ze uit alle macht probeerde op te pakken, maaI dat hij behoefte aan een 'geestelijk' raadsman. Misschien door een
ze niet eens kon verplaatsen omdae 'ze net zo zwaar waren plotselinge crisis of door een aanhoudend gevoel van leegte
als de berg zelf'. Daarop viel hij aan de voeten van Hui-Neng en doelloosheid vanwege her oncbreken van een ankerpunt
en zei: 'Vergeef me, ik wil de leer ontvangen en niet die in het leven. En dan verrellen vrienden of familieleden je
spullen.' Hui-Neng liet hem naast zich plaatsnemen op de over iemand die zij als hun goeroe beschouwen en die ze
rots en zei vriendelijk: 'Het is heel eenvoudig. Stop het dit­ regelmatig ontmoeten voor darshan en advies. Jammer
is-van-mij-en-dit-is-niet-van-mij denken en vertel me dan: genoeg is dit vaak iemand die alleen de juiste woorden, uit­
waar ben je?. En zeg me ook: hoe zag je gezicht emit voordat spraken en formuleringen kent, deze willekeurig herhaalt en
je ouders waren geboren?' die herhaling als een doel in zichzelf beschouwt.

De Chinese wijze Zhuang Zi kreeg bezoek van een vriend, Hoeveel pseudo-pandits, pseudo-heiligen en pseudo-goeroes
die hem wilde condoleren met het overlijden van zijn vrouw. kennen we niet, die er trots op zijn dat ze de hele Bhagavad
Hij trof hem ziteend met gescrekte benen aan, eerwijl hij op Gita of andere klassieke teksten uit hun hoofd kunnen
een omgekeerde tobbe zat te trommelen en luidkeels aan opzeggen. Het gevaar is naruurlijk dat de ware beeekenis van
her zingen was. Toen de vriend zijn ongenoegen uitte deze sleutelwoorden en -uitspraken op de achcergrond
vanwege die ongepasee gedrag, zei Zhuang Zi: dreigt te raken of zelfs helemaal wordt genegeerd. Hee gevaar
is dae de formule (E=MC2) voor de Relaeivieeicstheorie zelf
'Denk je niet dat ik net als iederecn heel verdrietig was wordt aangezien.
toen mijn vrouw stierf? Toen dacht ik na over haar begin

264 Vrede en harmonie in her dagelijks !even Her inzichr z65


Je kunt je nacuurlijk heel goed voorstellen dae een aantal van niet en of we her nu kunnen accepteren of niet. Inzicht in
deze formuleringen binnen de advaita-filosofie in een grijs deze Waarheid is de enige Zelfrealisatie of verlichcing die
verleden is oncscaan na afloop van een reeks verlichte zich kan volcrekken. Die inzicht, het Ultieme Inzicht, dient
lezingen, dialogen en discussies binnen een groep vergevor­ naruurlijk meer te zijn dan alleen verstandelijk, maar client
derde beoefenaars en heel begaafde leerlingen. De leerlingen diepgaand en met voile overtuiging te worden ingezien.
vragen de oude, verlichre wijze dan respeccvol om het hele
onderricht in een zin of formulering samen re varten. De Het belangrijkst is dat die inzicht alleen kan ontstaan in een
'
bedoeling hiervan is dat zo n formulering de vreugdevolle geese (de inhoud van Bewusczijn) die niet vol zic met angsten
vlam van inzicht weer aanwakkert of op zijn minst de geese en hoop van her individuele zelf met betrekking tot de zin­
volledig leegmaakt. Zo kan de formulering Tat Twam Asi -
tuiglijke wereld van verschijnse�en. De geese dient leeg re
Dat Zijt Gij bijvoorbeeld zijn ontstaan. Vaak zie je echter zijn, re vasten als her ware, dan kan hij die inzicht ontvangen.
dat zo'n stralend hoogtepunt van een diep, mystiek onder­ Zo'n lege geest - niet te verwarren met de geest van een
richr, de mahavakya (de Verheven Uitspraak) cegenwoordig dwaze gek - is een heel scherpe, alerte geese, door soefi­
als uitgangspunt wordt genomen. Die gebeurt dan zonder dichter Jalaloeddin Roemi beschreven als een geese die is
de gedegen voorbereiding die er oorspronkelijk aan voor­ uitgerust met het morele 'astrolabium dat Gods mysterien
afging. Hee gevolg is vaak dat mensen zo'n formulering meet'. De gewone, zinruiglijke geese houdc zich alleen bezig
oppervlakkig begrijpen, waardoor 'een soon indrukwek­ met de bewegende, voorcdurend veranderende wordings­
kende onverschilligheid ontstaat, een ongevoeligheid van processen, terwijl Dae-War-Is de blijvende staat van Zijn
geese, een innerlijke doofheid voor de ware becekenis van de is. Hee individuele zelf kan niet anders dan zich met her
heilige woorden'. wordingsproces bezighouden en van her ene naar het andere
springen. Pas als de individuele entiteic die her idee van per­
In essentie behandelt de leer de ene Goddelijke Werkelijk­ soonlijk doenerschap of een eigen wil koestert is vernietigd,
heid die ten grondslag ligc aan de totale wereld van ver­ kan de staat van Zijn in de noumenale dimensie worden
schijnselen: het Universeel Bewustzijn, of zoals de Chinese waargenomen en gerealiseerd.
filosofen het noemen, de Geese. Zonder deze Ene kan niers
tot manifestatie komen, dus oak her waarnemen en kennen Een ander fundamenteel punt war betreft het waarnemen
ervan niet. Bewustzijn is her enige war er is. De hele mani­ van de Goddelijke Grond is dac deze onveranderlijke scaat
festatie en al hee andere daarbinnen is een verschijnings­ niet 'verkregen' of 'verworven' kan worden. De enige voor­
vorm in dit Bewusczijn. Mensen en alle levende wezens, waarde is dat de conditionering van worden en veranderen
wormen en dieren, zijn slechrs verschijningsvormen en die als een schil over de onveranderlijke staat ligt, wordt
onderdeel van de eocale wereld van verschijnselen, daar­ verwijderd. Hee proces, als je her al zo kunt noemen, is geen
buiten leiden ze geen auconoom of onafhankelijk bescaan. kwestie van creeren of iets bereiken door de consrruccieve
Die is de Waarheid, of wij mensen her nu leuk vinden of inzec van een individuele enciceit, maar juist door de

266 Vrede en harmonie in her dagelijks !even Her inzichc 267


destructieve verwijdering van de sluier of schil - maya - die niet anders dan dat je Hee voelt. Zonder Hee - Bewustzijn
de oorspronkelijke staat bedekt, door middel van de destruc­ - zou je een dood lichaam zijn. Wanneer Bewustzijn tijde­
cieve werkzaamheid van diepgaand inzicht. Inzicht is alles. lijk afwezig is, zoals in diepe slaap, hen je je al niet meer
Meister Eckhart zegt het zo: 'De kenner en hec gekende zijn bewust van de wereld en alles erin. je bent Bewustzijn zodra
een. Eenvoudige mensen denken dac ze God moeten je de Werkelijkheid als Eenheid wilt zien. Bewustzijn is
kunnen zien, alsof Hij echc tegenover ze staat. Maar w is hec voortdurend aan het werk en scuurt de subtiele fysiolo­
niet. God en ik zijn een in inzicht.' Alleen God is. gische intelligencie aan bij continue processen als adem­
halen, spijsvercering, enzovoorts.
De zinloosheid van constructieve inspanningen orn de
werkelijkheid te kunnen bevatten wordt prachcig weerge­ Wat anders dan Bewustzijn kan een niecig zaadje laten uit­
geven door Yung-Chia Ta-Shih: groeien tot een volledige foetus of een machtige boom? Je
beschikt nier over 'jouw' bewustzijn. De vele bewuste
'Alleen als je Hee najaagc, verlies je Het. wezens - 'de tienduizend dingen' zeggen de tao'isten, zijn
Je kum Hee niet bezinen en je kunt Het fysieke mechanismen waardoorheen Bewustzijn werkt en
ook niet kwijtraken. handelc in de wereld en de rest van de schepping. Bewust­
En terwijl dit allebei niet kan, zijn is het totale functioneren van de schepping en wordt
gaat Het volkomen zijn eigen weg; waargenomen en gekend door Bewustzijn dat werkzaam is
Als je stil bent, spreekt Her, in de talloze psychosomatische mechanismen die bekend
Spreek jij, dan verstornt Het. sraan als mensen en andere levende wezens. Die is de lila.
De grote Poort van Barmhattigheid staat wagenwijd open, Iemand die dit inziet, beseft dat het Bewustzijn of 'God' in
er is niets dat Hem blokkeert.' Meister Eckharts term, de Schepper en voortdurende
her-Schepper van het universum, 'wordt en onr-wordt' in
In de loop van de tijd is de ware aard van de dingen door de cotaliteit van het functioneren van de wereld van
mensen die de waarheid niet hebben gerealiseerd met grate verschijnselen en dat de hele wereld van verschijnselen is
mysterien omhuld. Gerealiseerden zeggen daarentegen dat geworreld in de Goddelijke Grand. We hoeven ons alleen
her allemaal heel eenvoudig is. De enige voorwaarde is dac maar te ontdoen van hec idee dat we een afgescheiden
je er intens naar moet verlangen. Oat is het enige myscerie entiteit zijn, die onafhankelijk handelt en keuzes maakt.
en ook de ironie: je kunt Hee niec zien en niec voelen omdac
je het eigenlijk niec wilt. En je wile her niec omdat je of re Voor een deel wordc deze eenvoudige waarheid in nevelen
druk bent met geniecen van de 'goede' dingen van her leven, gehuld door de grote beperking van woorden en caal. Taal is
6f te vol zit met zelfmedelijden vanwege al het verdriec en een lichtstraal waarmee je probeert een enorme ruimte te
ongeluk dat je door de 'nare' dingen in het leven is aange­ beschijnen en die je dan alleen scukje voor stukje kunc bekij­
daan. Je hoefc alleen maar rustig en scil ce zijn en hec kan ken. Daarom zeggen veel leraren ook dat de Werkelijkheid

268 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Het inzicht 269


alleen in een plotselinge licheflits gezien kan worden. De mag zijn, leerc kennen.' Dan kan zo iemand in alle eerlijk­
kunstenaar zier het eindproduce al in het seuk steen, waar de heid en oprechtheid vragen: 'Waarom?' Dar is een goede
gewone mens alleen de steen zier. Pas als hij de overbodige vraag, die om een even oprecht antwoord vraagr. Het staat
stukken Steen heeft weggehakt, ontstaat her beeld dat hij een individu of hzelf, alleen om praktische redenen al,
voor ogen had. natuurlijk volkomen vrij om zichzelf te identificeren met
alle mogelijke zaken: eten, drinken, seks, rijkdom, macht,
In deze heel toepasselijke en prachtige bewoordingen roem, man/vrouw en kinderen, vrienden en familie, hobby's,
schrijft de 5e eeuwse auteur die bekend staat als Dionysius verzamelingen, clubs, beroep, politiek, ambities, pijn,
de Areopagiet die als volgr: ziekte, hoop, angst, en iedere mogelijke combinatie van
deze dingen. Waarom zou een aardig, gewoon tevreden
'Want dit verschilt niet wezenlijk van de kunst waarbij mens gelnteresseerd moeten zijn in de betekenis en zin van
iemand een levensecht beeld uit steen hakt. Hij haah alles het leven, in God of de Werkelijkheid?
om de latente vorm heen weg en onchult de verborgen
schoonheid door alleen iers weg re halen. Z.0 schrijven wij Het oprechte antwoord op deze legitieme vraag kan alleen
eigenschappen toe aan Hem als we ons in plaars van op het maar zijn: 'Je hebt gelijk, je hoeft je helemaal niet bezig te
universele op derails richten. Maar richten we ons in plaars houden met religie, God, Werkelijkheid of iets dergelijks.
van op details op her universele, dan ontdoen we Hem van Mocht dit in de roekomst veranderen, dan kun je het alsnog
dingen, waardoor we het onkenbare dat verborgen ligt in doen.'
en onder alle dingen die we met de zintuigen kunnen
ervaren, openlijk kunnen kennen.' Die oprechte antwoord is niet uit de lucht gegrepen, maar
gebaseerd op onloochenbare feiten over het leven: a) De
Als we her hebben over de Goddelijke Grond, Waarheid, individuele entiteit - het ego - besraat helemaal niet en kan
Werkelijkheid, God, of hoe je her ook wilt noemen, dan daarom ook geen problemen hebben, behalve de problemen
raakt een vraag vaak verborgen onder een seortvloed aan die het denken zich verbeeldt. Vandaar het antwoord van de
woorden en emoties. Die is de vraag van een opreche iemand leraar aan de leerling: 'roon je ego en ik sla het persoonlijk
die zich afvraagt: 'Ik hen helemaal niee gelnteresseerd in voor je aan diggelen.'; b) Als er binnen her totale functione­
spirituele concepten en religieuze beginselen. Mensen ren van de wereld van verschijnselen behoefte is aan een ego
zeggen vaak dat ik me moet interesseren voor diepzinnige (hoewel fictief) in een bepaald psychosomatisch apparaat
zaken en niet alleen voor materide, maar waarom zou ik me zodar dit in rermen van God ofWerkelijkheid kan denken,
druk maken over zoiers als de Uiteindelijke Werkelijkheid?' dan zorgt de grond van alle Zijn - Bewustzijn - voor een
gepast denkparroon in de geese en voor de vereiste hande­
Misschien is het antwoord dan: 'Zodat je God, je ware lingen; c) Omdat zoiers als een individueel zelf of een
natuur, of wat dan ook het uiteindelijke doel in het !even individuele entiteit met een autonome en onafhankelijke

270 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Her inzicht :q1


handelingsvrijheid niec bestaat, is het idee van een indivi­ lukt gewoon niet. Dit is goed te begrijpen, omdat het juist
dueel zelf dat op zoek is naar eenwording met de Werkelijk­ hee ego zelf is dat los moet laten, dat zichzelf moet uit­
heid volkomen absurd; d) Alles wat beseaat is Bewustzijn wissen. En dit is eenvoudigweg onmogelijk.
dat binnen de Totaliteit werkzaam is in de mechanismen
van de enorme verscheidenheid aan levende wezens. Alle Orn deze reden herhalen leraren sinds mensenheugenis dat
gebeunenissen - gezien vanuie het fictieve ego, ofwel de alleen het diepste inzicht, de diepste overtuiging- de waar­
gespleten geest, zowel de 'goede', 'nare' als 'neutrale' - zijn neming - een plotselinge transformatie kan veroorzaken.
onderdeel van het totale functioneren van de Bron, Energie Dit waarnemen is niet het waarnemen van het ruimte­
of God, overeenkomseig een universele wetmatigheid die tijd-denken. Die is de gespleten geest die in subject-object
voor het menselijk verstand nooit en te nimmer te bevanen denkt en ontstond toen Bewustzijn zich identificeerde met
zal zijn. het individuele lichaam-geest organisme. Dit deed het met
een speciale reden, namelijk om de manifestatie waar te
Met andere woorden: de individuele entiteit, het ego, is een kunnen nemen als een waarnemer die een object waar­
puur fictieve creatie, maya, of goddelijke hypnose. Deze neemt. Waarnemen zoals hier bedoeld is van een totaal
onrstond toen het Universeel Bewustzijn zich identificeerde andere orde, niet gebonden aan ruimte en tijd en de ene
met bet individuele psychosomatische mechanisme, zodat geese van Universeel Bewustzijn. Die waarnemen ontstaat,
er intermenselijke relaties konden ontseaan die de basis van omdat het tijdloos is, plotseling en spontaan, in een flits, en
het 'leven' zoals wij dat kennen vormen. Dit Universeel de individuele notie van persoonlijk doenerschap wordt in
Bewustzijn, de energie in alle levende wezens en alle gemani­ hee ego opgelose.
festeerde verschijningsvormen, is de echte werkzarne kracht
binnen bet geheel. Daarom zullen iemands 'individuele' Hee is al heel lastig om her concept van plotselinge verlich­
gedachten zich pas dan op God en de Werkelijkheid richten ting waarbij bet ego geen actieve rol speelt verseandelijk te
wanneer de Totaliteit her nodig vindt dat dit gebeurt, niet kunnen bevatten. Dit blijkt wel uit hoe dit concept
eerder, maar oak niet later. (verkeerd) begrepen wordt, zelfs door bekende en oprechte
eigenrijdse denkers. Een beroemde filosoof-schrijver heeft
De meeste mensen kunnen niet accepteren dae het indivi­ het over 'metanoia'. Hij omschrijft die als 'een plotselinge
duele wezen volkomen fictief is en dus niee zelfstandig, samentrekking of volledige ommekeer van bewustzijn' en
onafhankelijk en op eigen inieiatief kan handelen, pure zegt dat dit de 'realisatie is van een scaat van "niet-denken",
advaiea dus. De vrije wil en wilskrache vormen de basis van vrij van intellectuele gehechtheid aan het ego-principe.' De
hun leven. Mensen die oprecht ge'interesseerd zijn in de auteur zegt verder dat deze staat van niet-denken als het
Goddelijke Grand als vormloze Werkelijkheid, kunnen en ware besraat 'op her scherpst van de snede tussen de achte­
zullen niet ingaan tegen de onweerlegbare logica die aan­ loosheid van de gemiddelde, zinmiglijk ingesrelde mens en
toont dat bet ego, de enrieeit, niet besraat, maar 'loslaten' de gespannen, te gedreven gretigheid van de zoeker naar

272 Vrede en harmonic in het dagelijks lcven Her inzicht 273


verlossing'. Orn dit te 'bereiken', vervolgt hij, moet je je heel gebeurtenis binnen de Totalireir is en dus niet iets war een
zorgvuldig bewegen en om het te 'behouden' moet je een onechre enriteit - het individuele psychosomatische appa­
enorme vasrberadenheid koppelen aan 'een totale overgave raat is slechts her tot vorm gekomen instrument waarin die
aan de uirnodigingen van de Geese.' gebeurr - bereikt, onder welke specifieke omstandigheden
doet verlichting zich dan voor? Hoewel verlichting zich
Dus wat er in feite gebeurt, wordt vaak beschreven of vast­ overal en altijd kan voordoen, is de Totaliteit of de Bron niec
gelegd als een proces van het 'bewust' onderscheiden van gebonden aan wetten of regels binnen de dualiteit van ruimce­
het persoonlijke zclf en het Zelf dat Brahman is, tussen het tijd. Maar als verlichting plaarsvindt, is er duidelijk wel
individuele ego met een wil en de Universele Geest. Je kunt enige voorbereiding aan voorafgegaan. In sommige gevallen
je, behoorlijk gefrustreerd, afvragen 'wie' dit bewust onder­ is dit echter niet duidelijk zichtbaar.
scheiden doet. Deze voorstanders van verlichting denken
- en spreken - vanuit het standpunt van een individu met ***

enig inzicht, dat een doel heeft om iets te bereiken. De wijze


spreekt vanuit het standpunt van inzicht als zodanig; besef, Voor een gewoon mens is religie, om het even welke, de
inzicht zelf spreekt en niet het individu. zoektocht van een individuele entiteit naar God, hij hoopt
hier zelf berer van re worden, in deze wereld of in de concep­
De Duitse mysticus Meister Eckhart verwoordde het als volgt: tuele wereld die zal komen. Op verschillende manieren
beschrijven religies de crapsgewijze voortgang van een enti­
'Een mens moet werkelijk arm worden en net zo vrij van
teit van een laag bestaansniveau naar een hoger. Bovenaan
zijn cigcn wil als hij was bij zijn geboone. Ik zeg u narnen staat God, de hoogste entiteit die het tot vorm gekomen
de Ecuwigc Waarhcid, zolang u her vcrlangcn heeft om de universum tot in eeuwigheid bestuurt. Zo'n ordening
wil van God te vervullen en hunkert naar hct ccuwig lcven verbeeldt de voorcgang van een lager naar een hoger niveau
en naar God, zolang bent u nog niet werkelijk arm. Alleen en de loodzware, aanhoudende persoonlijke inspanningen
diegene is geestelijk arm, die niets wil, niets weet en niets die geleverd moeten worden wil je de top bereiken en in de
verlangt.'
nabijheid van de verheven entiteit kunnen verkeren. De
dingen worden met verschillende goddelijke entiteiten
Vanuit her perspectief van de coraliteit van het functioneren geassocieerd, gebeden zijn persoonlijk en Zijne Heiligheid
van de wereld van verschijnselen kunnen er geen problemen is van essentieel belang voor iemands materiele welvaarr en
ontstaan. Maar zodra iets bekeken wordt vanuit het stand­ geescelijk welzijn.
punt van her fictieve individu, zullen de problemen zich
blijven opsrapelen. Als inzicht daagt, wordr het ego door­ In de geestelijke hisrorie van de mensheid hebben overal in
zien als de rnythe die het in werkelijkheid is en door dezc de wereld, maar vooral in het Oosten en met name in
ontmaskering lost her ogenblikkelijk op. Als verlichting een India, zeldzame gebeurtenissen plaarsgevonden, waarbij

274 Vrcdc en harmonic in her dagelijks leven Her inzicht 275


een intuYtieve benadering van de Waarheid een radicaal, Uitgangspunt van deze transcendence weg die de individu­
transcendent visioen opleverde. T ijdens zo'n transcendent ele enciteit als een fictie, als totaal niet-bestaand beschouwt,
visioen verplaatst de Werkelijkheid zich naar een andere staat volkomen haaks op de traditionele religies. De 'kennis'
dimensie, waarin de gemanifesteerde verschijningsvormen die zo'n entiteit behoort te verwerven wordt gelijkgesteld
als een illusie warden gezien en het afWezige ongemanifes­ aan onwetendheid, omdat kennis (informatie) en onwe­
teerde als de Werkelijkheid. Dit gebeurde bij de mystici en tendheid van elkaar afhankelijke, polaire tegengestelden
wijzcn die intuYtief begrepen dat hun inzicht buitengewoon zijn. Uiteindelijk verkrijgt men het besef van Eenheid. Dit
was en niet begrepen kon warden door de gemiddelde mens betekent de volledige vernietiging van de afgescheiden enti­
die te diep verweven was met zichzelf als een onafhankelijke teit die het zoeken voor zijn rekening nam. Deze kijk op de
entiteit met een vrije wil en keuze- en handelingsvrijheid. Werkelijkheid is onder meerdere namen en op beperkte
schaal in verschillende delen van het Oosten blijven voort­
Zo'n afgescheiden entiteit kan onmogelijk zelfs maar een bestaan. Enkele van de bekendere vormen zijn advaita in
glimp opvangen van het mysterie van transcendentie en India, chan of tao'isme in China en zen in Japan. Het belang­
Eenheid, wat om de een of andere goddelijke reden alleen rijksce kenmerk bij allemaal zou je kunnen omschrijven als
aan de wijzen was voorbehouden. Hee zou goed kunnen dat 'Zelfonderzoek': wie of wat hen ik? - of iets soortgelijks.
de wijzen meenden dat iedere paging am hun inzichc in het Uitgangspunt bij die Zelfonderzoek is vanzelfsprekend het
mysterie te delen zinloos was en hen bovendien onnodig besef dat 'ik' nier het psychosomatische apparaac hen, niet
ernstige problemen met hun geestelijke autoriteiten en de het lichaam dat doorgaans wordt beschouwd als een teken
wetmatigheid van het universum zou bezorgen. Daarom van her individuele bestaan van een mens. En dus moest het
leefden deze wijzen in alle rust en zonder ophef ce maken beeld van God als de verheven enriteit noodzakelijkerwijs
tussen de mensen. Sommigen kozen er zelfs voor om als ook een revolucionaire verandering ondergaan.
kluizenaar buiten de gemeenschap te !even. Maar als ze een
gclijkgezinde tegenkwamen die op de drempel van zo'n Xenophanes (zesde eeuw v.Chr.) bekritiseerde en bespotte
transcendent inzicht stood en hun hulp nodig had, dan de overheersende gewoonte van de mens am God te
deden ze zonder cwijfel hun uiterste best om zo iemand te personifieren naar zijn eigen heeld en het essentiele Zijn
helpen. Degenen die deze hulp ontvingen, beschouwden de niet te beschouwen als oneindige Tijdloosheid, maar als een
wijze vanzelfsprekend als een superieur mens en als de ver­ p�ojectie van het eigen ego: 'Terwijl de Traciers hun goden
persoonlijking van de Waarheid. Ongetwijfeld is langs deze blauwe ogen en rood haar geven, geven de Afrikanen
weg de bijzondere relatie tussen goeroe en leerling in India hun goden een korte wipneus en een donkere huid.'
ontstaan. Voor westerlingen is het met her verstand niet te C. M. Bakewell citeert Xenophanes in zijn Source Book in
vatten dat de ene mens een ander, ogenschijnlijk dood­ Ancient Philosophy: '.A.ls ossen en leeuwen handen zouden
normaal, mens zo kan aanbidden dat het veel meer is clan hehben gehad en net als mensen hadden kunnen schilderen
alleen respecter! en beeldhouwen, zouden ze goden naar hun eigen gelijkenis

276 Vrede en harmonic in het dagelijks leven Het inzichc 277


hebben geschilderd en verbeeld. Bij paarden zouden ze eruit Zelfonderzoek is in wezen een onderzoek naar de ware aard
hebben gezien als paarden, en bij ossen als ossen.' van de mens, want hoe de mens ook denkt over God als
Schepper, en hoe hij zich Hem ook voorstelt, het blijft
Hee was ongetwijfeld om de mens van deze antropomorfe speculeren en conceptualiseren. De enige Waarheid, het
voorseelling van God los te weken, dae de Boeddha vragcn enige wac een mens zeker weet, is dae hij bestaar en dac hij
over God zou hebben genegeerd en zelfs oncmoedigd. Hier­ leeft- IK BEN. In diepe slaap is hij zich niet bewust van de
door heerse nu wel al eeuwenlang hec misverseand dae de wereld, maar als hij weer wakker wordc, weee hij niet alleen
Boeddha een agnosc was. Hee enige wac geschriften kunnen dae hij leeft, maar ook dat hij leefde cerwijl hij sliep. Hee
doen, is de weg wijzcn naar het bestaan van de hogcre onpersoonlijke Gewaarzijn van IK BEN, was er namelijk
krache, hee Zelf, de Paramatman, hee Tao of iecs met een ook tijdens de slaap.
andere naarn. Alie mythen en symbolen worden gebruikt
om de verwijzingen wat inzichrelijker te maken. Maar We kunnen niet onrkennen dac abseraceies onmisbaar zijn
jammer genoeg wordt die over her algemeen niet gezien en voor de communicatie tussen mensen. Het woord 'boom'
worden de wegwijzers, de symbolen, voor God zelf aan­ vormt een redelijk goede basis voor de communicatie tussen
gezien. De landkaart wordt aangezien voor her gebied zelf. twee mensen. Zander zouden we steeds heel veel beschrij­
vingen moeeen gebruiken als we hee willen hebben over iets
Orn deze reden hebben veel leraren zich met vreugde wat we nu 'boom' noemen. Maar wat blijft is dac abscracties
ondergedompeld in volledig vercrouwcn in en corale over­ en de gebruikelijke tekens en symbolen nodig zijn om
gave aan 'God'. Terwijl het werkelijke uitgangspunt van de gebeurtenissen een voor een te kunnen begrijpen, waarbij er
advaita-leer nacuurlijk is dat God als zodanig niet meet is steeds een in het spodicht staae. Zo'n mechode lijkt echter
dan een van de concepten van de mens. In wezen is er echter ontoereikend en bovendien misleidend als we het hebben
geen sprake van tegenstrijdigheden - als die er al zijn, ligt de over het dagelijks leven in een universum waarin de gebeur­
oorzaak in het begrip van de leer. Wie kon bevatten dat de tenissen zich allemaal tegelijkertijd voordoen en ook nog
essenriele Eenheid de Totaliteit van het onbekende Poren­ eens met een ongelooflijke snelheid. Alleen een krachcige
tieel is, her Plenum van waaruit alles wac we als manifestatie stortvloed aan licht met een enorm bereik kan onder deze
kennen (en wat uiteindelijk weer opgaat in het potcntieel) omscandigheden voor enig inzicht zorgen.
voortkomt, zag heel duidelijk dat God als almachtige cnti­
reit slechts een concept was. Her uiteindelijke doel is hoe Proberen om her dagelijks leven binnen het functioneren
dan oak de vernieeiging van hec ego, van de identificacie van het universum ee begrijpen met behulp van lineair
met een afgescheiden entieeit met een idee van persoonlijk denken en verbale concepten, is ongeveer heczelfde als pro­
doenerschap, ofwel door inru1tief inzicht, of door inrellec­ beren een hele wandschildering van Michelangelo in hee
tuele overgave, afhankelijk van de programmering van het donker ce bekijken met her zwakke lichtstraaleje van een
desbecreffende lichaam-geest organisme. zaklampje. Hee menselijk lichaam zic in de ogen van een

278 Vrede en harmonic in hec dagelijks lcven Hee i n2ichc 279


student geneeskunde ongelooflijk ingewikkeld in elkaar, bevinden zich in een groot, grijs gebied. Een soortgelijk
omdat hij de afzonderlijke deeltjes probeert te begrijpen, probleem zorgde ervoor dat de theoretische natuurkun­
terwijl het voor een ervaren arts of chirurg een uitgemaakce digen van vroeger de beginselen van de subatomaire natuur­
zaak is: zijn ervaring heeft van een zwak lichtstraaltje een kunde niet konden bevatten, terwijl de jongere generatie,
srortvloed aan licht gemaakt. Het succes van een expert, op de cwintigers, zich hier helemaal thuis bij voelden.
welk gebied dan ook, hangt af van de mate waarin hij het
centrale, bewuste denken op de achtergrond kan houden en Een ander probleem in de communicatie over de Werkelijk­
het intu"itieve, onbewuste denken zijn gang laat gaan. Dit is heid in relatie tot het dagelijks leven is dat het gebruik van
precies wat de geestelijke leraar bedoelt als hij zijn toehoor­ overgankelijke werkwoorden met betrekking tot een subject
ders steeds weer aanspoort om met volledige aandacht te luis­ onvermijdelijk is geworden. Hee gebruik van de verleden
teren: negeer de afzonderlijke woorden die de aandacht tijd zonder een subjectief 'wie' �ordt daarom al vrij snel als
afleiden, en laat de diepere betekenis ervan diep in je door­ verdacht beschouwd, alsof iemand bewust iets wil verhul­
dringen. Deze berekenis verliest elke betekenis wanneer len. Als de leraar uiclegt dat 'denken' gebeurt of dat 'doen'
iemand haar met behulp van het lineaire denken, met formu­ gebeurt zonder een individuele 'doener', dan kan de denk­
leringen, aan een ander- of aan zichzelf- probeert duidelijk geest dit nauwelijks accepteren. Zo gaan we er doorgaans
te maken. Hee is dus noodzakelijk dat het intu"itieve weten vanuit dat het werkwoord 'kennen' een subject heeft dat
zonder weerstand kan worcelen en tot bloei kan komen. weet, en een object om iets over te weten. De afspraak dat
Werkelijk inzicht in de Werkelijkheid ontstaat niet door subjecc-objecc-werkwoord bij elkaar horen, voorkomt dat
'moeizame rheologische redeneringen, metafysica en ver­ we helder zien dat de wereld van verschijnselen een ver­
standelijke bemoeienis.' Die vormen slechts een hindernis. zameling processen is in plaats van entiteiten. Het dagelijks
leven met alle dingen en mensen die hierbij horen, zijn in
Tijdens mijn ochtendlezingen merkte ik dat een tamelijk wezen voorvallen of gebeurtenissen in plaats van her
eenvoudige man een redelijk eenvoudig punt (in mijn 'toedoen' van individuele entiteiten. We begrijpen dat de
ogen!) begreep, terwijl iemand die bekend stand om zijn zon alle dingen in de wereld beschijnt, maar kunnen maar
geleerdheid er juist niets van begreep. Die veroorzaakre wat moeilijk bevatten dat her schijnen zelf belangrijker is dan de
verwarring bij de bezoekers. Dit kwam eenvoudigweg zon en dat schijnen de ware aard van de zon is en niet iets
doordat een academische geese in dit soon situaties een war de zon bewust doet.
bepaald gedachtenpatroon volgt. Hierdoor kan deze persoon
onderwerpen die niet gebaseerd zijn op een zuiver weten­ De omgang met problemen in het dagelijks leven wordt ook
schappelijke of dialectische benadering van problemen in bemoeilijkt door het feit dat wij mensen gedwongen warden
het dagelijks !even niet bevatten. Dit zijn problemen die om ons aan te passen aan het leven in een gemeenschap
doorgaans niet zo specifiek en eenduidig zijn. Problemen in waarin we een aantal traditionele rollen spelen. Dit berekent
ons dagelijks !even zijn doorgaans niet zo zwart-wit, maar een grote geconditioneerdheid ten aanzien van wet- en

280 Vrcdc en harmonie in het dagelijks !even Her inzichr 281


regelgeving, ethiek, gedrag volgens sociale regels en voor­ naarmate de indrukken die deze entiteit over zichzelf heefc
schriften, enzovoorts. Dit werkt in alles door en maakt een veranderen!
dagelijks leven zonder persoonlijke identiteit gekoppeld aan
een bepaalde rol- echrgenoot of echtgenote, vader of moeder, Als iemands inzicht naar een hoger niveau stijgt, blijft de
kantoormedewerker of fabrieksarbeider - bijna onmogelijk, vraag hoe hij in zijn dagelijks leven praktisch gezien moet
en die nog los van alle rollen die te maken hebben met onze omgaan met zijn relaties, met de beslissingen die hij moet
persoonlijke hobby's en clubs. nemen en de keuzes die hij moet maken. We kunnen het
probleem in een vraag sarnenvatten: zal de acceptatie van
Als gevolg hiervan zijn we gewend geraakr en diep gecondi­ het feit dat de zogenaamde entiteit slechts een denkbeeldig
cioneerd om te denken in termen van her individu. Hier­ concept is zonder een eigen wil en onafhankelijke keuze­
door wordt her bijna onmogelijk om langs lijnen te denken en handelingsvrijheid, een werhaam dagelijks leven niet
zonder dat daarbij een individu als afgescheiden entiteit met volledig ondermijnen? Dit is inderdaad een wezenlijk pro­
een autonome keuze- en handelingsvrijheid betrok.ken is. bleem. Het sluwe antwoord dat het probleem helemaal niet
Deze conditionering zorgt ervoor dat een echt 'intelligent' bestaat voor iemand die in inzicht is gegrondvest, is een
mens zichzdf de volgende vraag stelt: 'Ik begrijp, in ieder dooddoener voor de gemiddelde zoeker. De gemiddelde
geval verstandelijk, wat de basis is van die blijvende staat zoeker interpreteert een antwoord als 'vestig jezelf stevig in
waarnaar we allemaal op zoek zijn. Maar hoe komt het dat inzicht en kijk dan of er eigenlijk wel een probleem is'
ik mijn huidige staat hiervoor niet wil opgeven als ik de hoogstwaarschijnlijk als een uitvlucht.
keuze heh, hoe volmaakt die eeuwige staat ook is? Deze
vraag van een intelligent mens geeft wel aan hoe diep de Het is wel belangrijk dat we dit probleem voor de zoeker
geconditioneerdheid van een individuele entiteit is. De zin ook als een serieus probleem beschouwen. Laten we eens
van die vraag is een heel ander verhaal. We stellen hem kijken wat Lao Zi hierover zegt. Met name omdat hij zich
omdat de individuele entiteit die zo eenduidig, specifiek en verre houdt van allerlei ftlosofische beginselen en uitgangs­
substantieel lijkt, in feite slechts een concept, een gewoonte, punten. Het gaat hem voornamelijk om het praktische
een gevolgtrekking is die we maken op grond van bepaalde resultaat in een duister tijdperk vol oorlogen, waarin her ene
selectieve herinneringen over een bepaalde periode in het verraad op het andere volgde en diverse legers door her land
verleden. Het belangrijkst is echter dat er in feite niets zwierven waar nog slechts 'doom- en l:iraamstruiken groei­
anders bestaat dan een driedimensionaal object, dat samen den'. Hij kwam, zonder zich op religieuze beginselen te
met miljarden andere objecten de totale wereld van baseren maar langs strike logische weg en aan de hand van
verschijnselen vormt. Een interessant gegeven is dat deze eigen ervaringen, tot de duidelijke conclusie dat 'degene die
ogenschijnlijk zo duidelijk afgebakende entiteit er in ieders handelt schade veroorzaakt, degene die graait onderuit
ogen anders uitziet en bovendien ook steeds verandert gaat'. Dit betekent dat dwang en geweld in menselijke
relaties alleen door zichzelf teniet kunnen worden gedaan,

181 Vrcdc en harmonic in het dagelijks !even Het inzicht 183


want op iedere actie volgt een reaccie en op iedere uitdaging toen hij enkele minuten later terugkwam, hoorde hij boze
een overeenkomstig antwoord, in een oneindige keten van stemmen in de kamer en een moment lacer stormde de
oorzaak en gevolg. Die lijkt van toepassing op alle objecten klant de kamer uit, keek de PR-medewerker met een beschul­
en regelingen op ieder gebied van hec leven, in persoonlijke, digende blik aan en liep wnder ook maar iets te zeggen het
zakelijke en politieke relacies. gebouw uit. De PR-medewerker liep de kamer in terwijl de
leidinggevende zijn gezicht met een zakdoek afveegde en
Ik wil hier graag een heel toepasselijk verhaal vertellen. Het mompelde: 'Die was wel hec laatste wat ik wilde.' Hoe vaak
gaat over een leidinggevende bij een bank die ik persoonlijk hebben we die niec horen zeggen! De wil lijkt daarom slechcs
heh gekend. Hij bezac een bovenmatig krachcig ego, dac een denkbeeldig iets, terwijl de programmering van het
natuurlijk gepaard ging met de intrinsieke beleving van een lichaam-geest organisme en de locsbestemming van de
vrije wil, persoonlijke inspanningen en resultaten. Steeds als betrokkenen - de wil van God -· altijd werkzaam zijn.
hij succes boekte, kwam dat door zijn persoonlijke inspan­
ningen. Faalde hij, dan was het altijd de schuld van anderen. Voor de mens met inzicht speelt de vraag hoe hij zijn
Hij realiseerde zich niec dat hij een baan had dankzij de dagelijks leven op waarachtige wijze kan !even helemaal
klanten die er waren. Hij was heel erg trots en arrogant, met niet. Dit komt eenvoudigweg doordac hij van zichzelf ziet
name omdat hij uit een heel arm gezin kwam. Hij ontdekte dat hij helemaal niets 'doet'. Hij vormt zich geen denkbeel­
dat een bepaalde klant die hij altijd had genegeerd en zelfs den over de gevolgen van zijn handelen. De 'zachte' aanpak
vaak beledigd en getreiterd had, plorseling een belangrijke van de man met inzicht - handelen door niet-handelen -
positie had gekregen. Hij besefte dat hij veel werk zou kwijt­ slaagt doordac hij is en niet doordat hij doet, door zijn
raken als hij deze klant niec persoonlijk zou benaderen, iecs houding en niet door zijn handelingen, door mededogen in
wat alle andere bankiers ook zouden doen. Daarom vroeg plaacs van dwang, door nederigheid en tolerantie in plaacs
hij of de populaire PR-medewerker van de bank een afspraak van macht en agressie. In de woorden van Lao Zi: 'Wijken
voor hem wilde maken. Dit lukte na veel gedoe en deze is heel blijven ( ... ) Omdat de wijze niet strijdt, strijdc
belangrijke klanc zou naar de bank komen. Toen de afspraak niemand met hem.' Het dagelijks leven is voor iemand met
was gemaakc, waarschuwde de PR-medewerker de zelf­ inzicht dus helemaal geen probleem.
genoegzame leidinggevende voor de gevolgen wanneer deze
zich dit !ceer niet zou kunnen beheersen tijdens het gesprek lemand met inzicht heeft geen probleem met het dagelijks
met de klant. !even, omdat die inzicht betekent dat hij het idee van
persoonlijk doenerschap heeft overgegeven aan de wil van
Op de dag van de afspraak leek alles op rollecjes ce lopen. De God. Hierdoor warden al zijn handelingen spontane
leidinggevende ontving de klanc met een ongewone harce­ handelingen, handelen door niec-handelen, handelingen
lijkheid en nederigheid. De PR-medewerker slaakce een zonder spanning, gevoel van persoonlijke verantwoorde­
zuchc van verlichting en ging wat te drinken halen. Maar lijkheid of schuldgevoelens. Als we in onze ware aard

284 Vrede en harmonic in bet dagelijks leven Hee inzicht 285


verblijven, komen vrede en rust vanzelf doordar we Wat-ls zo misplaacst als de vraag: war gebeurt er met mijn schoot
accepceren als de wil van God, overeenkomscig een uni­ als ik opsca? Of: war gebeurt er met mijn vuist als ik mijn
versele wetmacigheid of natuurwet. Ooze 'ware aard' is het hand open? Lacen we in ieder geval hopen dat ooze verstan­
Universele Bewustzijn, her onpersoonlijke besef van Aan­ delijke geconditioneerdheid minder wordt als we naar de
wezigheid - IK BEN. Die is het Universele Bewustzijn dat samenvatting van Boeddha's leer in de Vishuddimagga
de heilige Tukaram God noemt en als hij zingt: 'Waar ik luisteren:
ook hen, daar benc u en neemt me bij de hand; al mijn
verantwoordelijkheden en zorgen neemt u op u, u bent mijn 'Er is lijden maar niemand die lijdt,
voorcdurende steun.' Er zijn gebeurtenissen, maar niemand die iets doet,
Er is Nirvana, maar niemand die het wekt,
Als we her hebben over problemen in ons dagelijks leven Er is een pad, maar niemand die. erop loopt.'
dan bedoel ik hiermee niet een gebrek aan voedsel, kleding
en onderdak. Die zou een belediging zijn voor mensen die De enige zekerheid in bet leven is de dood. En de dood is
'
onder de armoedegrens leven en helaas wel re kampen her einde van alles. Zo keek men in de vroege jaren 70 van
hebben met deze problemen. We moeten ons ervan bewusc de vorige eeuw in her Westen naar de dood. De dood bete­
warden dac onze dagelijks problemen doorgaans met een kende her einde van alles, dus war viel er over na te denken?
bepaald begrip en inzicht re maken hebben. Onze lineaire Behalve clan dat je zoveel mogelijk uic het leven moest halen
manier van denken zorgt hier voor grace problemen. Onder­ en zien te bereiken war je wilde bereiken. De basishouding
deel hiervan is de grammacicale gewoonte dac een overgan­ in her Oosten is over bet algemeen gesproken anders: !even
kelijk werkwoord als 'wecen' een subject en een gezegde en dood warden sinds mensenheugenis niet als ahonder­
moec hebben, dat er geen 'wecen' kan zijn zonder iemand lijke gebeurtenissen beschouwd, maar als een reeks met
die weet en iets war geweten wordt. elkaar verbonden gebeurtenissen in de stroom van de tijd.

'
Ooze idencificatie met deze gewoonte is zo sterk dat we niet In de jaren 70 ontstond er in het Westen een explosieve
kunnen bevatten dat er ook 'weten' en 'kennen' op zich kan belangsrelling voor de dood en het scervensproces. Dit kwam
zijn, dus zonder kenner en gekende. Ons onvermogen om met name door onderzoeken hierover van enkele psychia­
de geesrverschijning van de individuele entiteit - een creacie cers, artsen en wecenschappers. Door deze onder:z:peken
van maya of goddelijke hypnose - los te laten, drukt zich uit naar 'bijna-doodervaringen' kregen westerlingen meer aan­
in de mace waarin gewoonten en concepcen ons !even dacht voor de aard en her belang van de dood. Die bracht
dicceren. Die is de oorzaak van ooze permanence obsessie her Ooscen en Westen samen rood de vraag of her individu
voor wat er met ons zal gebeuren als we sterven. Hee over­ na de dood blijft bestaan. Hee belangrijksce punt wordc in
duidelijke antwoord op deze vraag lijkc: je bent precies war deze bijna-dood-onderweken echter over het hoofd gezien,
je was voor je ouders werden geboren. De vraag is daarom nee namelijk her feit dat alle bijna-doodervaringen niet anders

186 Vrede en harmonic in het dagelijks leven Hee inzicht 187


dan bewegingen in het bewustzijn kunnen zijn en daarom Wanneer hec besraan wordt geaccepteerd en wordt gezien
de aard van dromen hebben en dus conceptueel en denk­ als een onpersoonlijke gewaarwording van levend aanwezig
beeldig zijn. Bijna-doodervaringen kunnen zich alleen aan zijn in hec HIER en NU, dan verdwijm het concept van
het ego voordoen en we kunnen onmogelijk ontkennen dat ruimre en cijd. Dan ook lost de individuele enticeic met zijn
hec ego niet bestaac. Het ego is niets anders clan een concept, eigen geese en idee van doenerschap op. Ieder zoeken wordt
een illusie. Pas wanneer het ego volledig is opgelost, kan irrelevant. Het enige wat overblijfc is het Onpersoonlijk
waarachtig Zijn ontstaan. Zijn is Datwac vanwege zijn aard Bewustzijn, onze ware aard als de onvergankelijke geboorte­
nooit niec-zijn kan zijn. en dood-loze oneindigheid en eindeloosheid, het zuiver
subjectieve 'Ik'. Die besef kan alleen ontstaan als de denk­
In de meesce gevallen zijn mensen niec geinceresseerd in het geesc (her ego) zijn inherente beperkingen accepceert - de
proces als zodanig en in her principe achcer her verschijnsel geese kan zijn eigen oorsprong niec lokaliseren -, zijn zoek­
van de dood, maar zijn ze op zoek naar een sleutel die leidt tot tocht naar zin en betekenis opgeefc en zich volledig over­
her overleven van de persoonlijke enciceic, naar de zekerheid geefr. Dan wordc de geese een lege, vascende geese die zich
die die overleven verscha.ft, de onsterfelijkheid van de indivi­ open kan scellen voor hec opkomen van intu!tief begrijpen,
duele persoonlijkheid. Tijdens deze onophoudelijke zoektocht wac je ook 'besef' kunt noemen. Dit besef kun je niec tot
vergeten we efo fundamentele vraag te stellen: wie of wat is die stand brengen. Bij zulke pogingen is namelijk alcijd de indi­
individuele enciceit die bang is voor onzekerheid? viduele geese berrokken en de individuele geese is een gesple­
ten geese, opgesplirst in subject-object, in 'zelf' en 'ander'.
De sleucel tot het probleem - en de zoekcocht - is het diepst lnzichc in zijn ware aard ligt niet in bet vermogen van een
mogelijke besef dat geen enkel individu zichzelf aan de enkele golf Pas als die weer terugvalt, zich overgeefr en een
voortdurende levensstroom kan onttrekken, dat hij een wordc met de oceaan, is hij de oceaan.
onlosmakelijk onderdeel van de hele manifestatie is en dac
leven en dood deel uicmaken van de onlosmakelijke en Diep vanbinnen heeft de mens altijd intu1tief geweren dac
onderling afhankelijke dualiceit van hec wezenlijke geheel. hij in wezen onscerfelijk is. Daarom is hij, al dan niet bewust,
Zeggen dac die diepe besef niec langs verscandelijke weg kan alcijd maar op zoek naar zijn ware aard. Deze zoekcocht is
oncstaan, maar alleen vanuic een cocaal andere dimensie cot zinloos tot her besef indaalt dar her ego - de gespleten geese
je kan komen, klinkc als een enorm diche. Hee denken - er nooit achcer kan komen war zijn eigen bron is zolang
behoort tot de wereld van verschijnselen en het benodigde hij de zoektocht niet opgeeft en zich volledig overgeeft.
besef kan nooit tot de verschijnselen behoren en moet dus De geese kan de geese niet overstijgen, het oog kan zichzelf
wel noumenaal zijn. Her individuele begrip client zichzelf niet zien.
dus te verliezen en op te gaan in noumenaal bevatcings­
vermogen of besef, waarin her individu als zodanig niet Over het algemeen wordt aangenomen dat de weg naar
langer bestaat en her ego is opgelost. Zelfkennis een proces is. Die is een misvatting. Zelfkennis

288 Vrede en harmonie in her dagelijks !even Hee inzicht z89


wordt in het moment zelf ervaren wanneer de geesr stil is en hebben en iedereen treffen overeenkomstig zijn of haar lors­
daarom heel alert. Deze alertheid van geest bevat een soon bestemming. Je kunt dan glimlachen om her feit dat die
bewegingsloze stilte - en die is Zelfkennis. Zelfkennis staat gedachte je eerder zoveel zorgen baarde, al was het maar heel
• daarom niet los van her dagelijks leven. Terwijl we gewoon even. Misschien is dit wat de zenleraar bedoelde toen hij zei
onze dingen doen, is er soms een plotseling, stil gewaarzijn dat onrwaken altijd 'plotseling' is, terwijl bevrijding tijd kan
van de activiteiten van de geest. Dit is een passief gewaarzijn kosren.
van de hoop, angsten, verlangens en vreugden van de denk­
geest, een stil gewaarzijn van de begeerten van de geest. In Advaita wordt doorgaans gezien als iets voor gepensioneer­
dit gewaarzijn, dat vrij is van her gekakel van de denkgeest, den, iets om je vrije tijd mee re vullen. Enige tijd geleden nam
ligt Zelfkennis, her Zelf-gewaarzijn. We moeten goed mijn neefMahesh, een bekende kinderarts, mij mee naar een
begrijpen dat dit stille, passieve maar alerre gewaarzijn totaal van zijn collega's, een hartspe�ialist, voor een controle­
anders is clan de zelfobservatie van de geest en her onder­ onderzoek. Mahesh verrelde dat ik al enkele jaren lezingen
zoek van her ego. Zelfkennis kan zeker geen versrandelijk over advaita hield. Zijn collega deed dit meteen af door re
begrijpen zijn. zeggen dat hij pas tweeenvijftig was en dat hij na zijn
pensioen nog tijd genoeg zou hebben om over dat soon
Het Ultieme lnzicht betekent her einde van alle vragen en zaken na re denken. Mahesh keek me aan en glimlachte. Hij
een einde aan de zoektocht naar kennis. En dus ook een verrelde zijn collega dat de meeste van mijn toehoorders
einde aan zorgen en ergernissen. De geestelijk zoeker onder de vijftig waren en dat bijna iedereen had gewild dat
begrijpt en accepteerr op een bepaald moment dat alle ze rnij tien jaar eerder hadden leren kennen. Mijn neef
rwijfels en vragen over her zoeken helemaal oplossen als her vertelde ook nog dat hij door advaita veel beter met stress en
Ultieme lnzicht plotseling oplichr. Maar war gebeurt er met spanningen in het dagelijks leven had leren omgaan.
het ego in her dagelijks leven nadat deze gebeurrenis zich
heeft voorgedaan? Gebeurr er clan misschien wel iets Advaita, of non-dualiteit, maakt duidelijk dat her gemani­
geleidelijk aan? Her anrwoord is: 'Ja'. festeerde universum slechts een verschijning binnen Bewust­
zijn, de Bron is. En dus zijn de Bron en de verschijning erin
De wijze beseft dar de programmering op een of andere niet twee. Het verschijnen van her ogenschijnlijke univer­
manier milder wordt. De reacties in her lichaam-geest sum staat niet los van ons mensen, evenmin is het er v66r
organisme op de buitenwereld worden minder en minder ons mensen. Zowel her universum als de mensen hierin ver­
intens. De waarneming wordt helderder en de automatische schijnen spomaan regelijkenijd samen, net als in een droom.
reacties minder. De dreiging van een ramp, bijvoorbeeld een Alleen Bewustzijn (net als de dromer) neemt waar en kent
oorlog, die eerder nog een hevige reactie veroorzaakte, voelt het universum door de instrumenten van bewuste, mense­
nu veel minder aan als een ramp - die er misschien helernaal lijke wezens. Er is alleen maar Bewusrzijn. De verschijning
niet eens komt. En gebeurt het toch, dan zal hij zijn beloop van het gemanifesceerde universum met alles erop en eraan

290 Vrede en harmonic in her dagelijks !even Her inzicht 291


is het statische aspect van Bewustzijn; her waarnemings­ Met het nieuwe inzicht in non-dualiteit dat alle mensen
vermogen (waarmee verschijnselen worden waargenomen slechts fysieke instrumenten zijn waardoorheen de Bron of
en gekend door middel van de zinruigen van fysieke licha­ het Bewustzijn werkzaam is en geen onafhankelijke entitei­
men) is het dynamische deel van Bewustzijn. ten die eigenhandig kunnen kiezen en handelen, wordt het
leven een stulc meer ontspannen en ontstaat er een moeite­
Een helder begrip van de ware aard van het universum en de ' loze, niet op wilskracht gebaseerde manier van !even. Deze
mensen daarbinnen maakt duidelijk dat de individuele mens natuurlijke manier van leven is moeiteloos vanwege de
in wezen slechts een verschijningsvorm is, die in deze afWezigheid van het denkbeeld van persoonlijk doener­
droom-manifesratie 'wordt geleefd'. Dit hele proces van schap.'Het gevolg is niet een lui en verspild leven, maar juist
geleefd worden sluit het idee van een individuele wil die een gezonder en zinvoller. Dit komt doordat er geen angsten
·
ervoor zorgt dat de mens kan beslissen en najagen wat hij zelf en spanningen meer zijn die eerder nog onze energie
wil, volkomen uit. Met andere woorden: de wil - vrije keuze opslokren met hun denkbeeldige doelen en bijbehorende
en eigenmachtig beslissen en handelen - kan eenvoudigweg verdorven waarden.
geen werkzame factor zijn in de wereld van verschijnselen.
Bij niet-moedwillig handelen is het idee van persoonlijk
We zullen moeten beseffen dat ieder mens een slapende doenerschap dus niet !anger aanwezig. Een belangrijk gevolg
dromer is, die alleen maar getuige kan zijn van de droom en hiervan is dat de geest openstaat en ontvankelijk is voor de
alles wat zich hierin voordoet, en dat hij geen actieve rol kan directe, intuYtieve influisteringen die veel effectiever zijn
spelen in de droom. De dromer is net zo echt als Bewustzijn dan de werking van het beperkte menselijk verstand. Alle
zelf. De gedroomde figuren zijn een illusie, net als de hele beroemde wetenschappers, musici, kunstenaars, schrijvers,
droom. Hoe kunnen de gedroomde personen een andere rol spotters en dansers hebben toegegeven dat hun beste
spelen dan de rol die ze toebedeeld hebben gekregen? prestaties voortkwamen uit spontane en intuYtieve inspiratie
Wanneer iemand dit door en door beseft, dan overbrugt dit - her ego kan alleen maar terugdeinzen en begrenzen, niet
besef- Zelfrealisatie- de kloof die was ontstaan doordat hij uitgroeien en scheppen. Uiteindelijk is her Ultieme Inzicht
zichzelf was gaan zien als een afgescheiden entiteit met een her besef dat er niemand is die ook maar iets kan begrijpen.
wil en vrijheid van handelen. Hierdoor maakt het gevoel
van benauwenis en angst als gevolg van de voormalige,
scheiding brengende agressie, plaats voor een gevoel van
vrijheid en acceptatie van Wat-Is. De afWezigheid van angst
betekent een liefde die nooit het resultaat kan zijn van een
gebod, maar alleen van een diep inzicht in de Eenheid van
non-dualiteit.

292 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Het inzicht 293


HOOFDSTUK 9

·wat-Is

cA'ls we eenmaal Jk herinner me hoe ik stopte fangs de weg en keek


een beslissing hebben genomen, Naar een pottenbakker met zijn duimen in de natte klei,
hebben we alles wat erna gebeurt Die met zijn alles wegvagende tong zacht
totaal niet meer in de hand, Mompelde: 'Voorzichtig, broeder, bidt voorzichtig!'
en oak nooit gehad.
Niemand kan de onontkoombare W'lznt is er niet een eeuwenoud verhaal
levensstroom veranderen. Dat generaties fang is herverteld,
Over zo'n klomp verzadigde aarde
Die door de Schepper tot mens werd omgevormd?

Omar Khayyam, Rubaiyat

et leven als zodanig is iets anders dan ons dagelijks


H leven. Door ons gebrekkige onderscheidingsver­
mogen valt ons dagelijks leven niet meer samen met de
levensstroom. Dit gebrek aan onderscheidingsvermogen
veroorzaakt veel frustraties en ontevredenheid. En dit is
precies het verschil tussen de gewone mens en een mens met
inzicht. We beseffen niet dat het leven te vergelijken is met
een wijde, diepe rivier, die voortdurend stroomt en altijd in
beweging is. De meeste mensen daarentegen lijken in hun
dagefijks leven, schijnbaar bewust, te kiezen voor de zeker­
heid van de stilscaande poeltjes naast de rivier.

2 95
In hec dagelijks leven zijn mensen doorgaans niec op zoek Ons !even is omgeven met mysterien en het is gepast dat wij
naar de levensscroom, de onvermijdelijke levensprocessen, uiterst dankbaar zijn voor die feest en ons minder druk
Wat-ls. Meestal streven ze naar een denkbeeldige zeker­ maken over allerlei pieduttigheden in onze geest. Het is
heid en standvasrigheid, die ze zoeken in het vergaren van werkelijk zo dat een korce overpeinzing van zelfs het kleinste
rijkdom, status en her naleven van ricuelen en craditione­ product van Gods handwerk uren aan pijn en verdriet goed­
le gebruiken. Hee gevolg is dat de meeste mensen on­ maakt. Hierdoor leren we dankbaar zijn voor alle kleine,
gevoelig en angstig warden. De enige oplossing is een goede dingen. We leren God dankbaar te zijn voor het lijden
volledige transformatie in het denken over her leven: dat hij ons toewijst, wanneer we beseffen hoeveel slechter
niemand kan de onontkoombare levensstroom veran­ we eraan toe hadden kunnen zijn.
deren.
Deze verwondering en dankba�rheid werken bevrijdend.
De grootste wijsheid is misschien wel gewoon dat je je door Ze openen de deur naar een grater universum waarin we
alles laat verrassen. Zo schreef Chestertcm: mogen ontdekken en genieten, en om ons been kunnen
kijken naar de goddelijke myscerien. Het mysterie omvat
'Ik zal al in de hemel zijn vol goud en glas, vanzelfsprekend oak al het verschrikkelijke leed dat ons kan
,
nog berekcncnd piekerend en in de ban; overkomen. Dan zien we Gods mysterieuze universum
Of de vuren in de hel al zien vervagen, waarin al onze geescelijke bekrompenheid weggeblazen
nog voor ik God heb gedankt voor het velc gras.' wordt door 'een onstuimige storm aan elemencair en essen­
tieel gelach'.
Een gevoel van verwondering drukt zich uic in dankbaar­
heid, en ook in nederigheid en humor. Echte humor is niet Een oudere man genaamd Subbarao belt me regelmatig op
het zien van bet grappige en gekke in anderen en in dingen, om te klagen over zijn trage geestelijke ontwikkeling.
maar van het grappige en gekke in jezelf. Humor is eigenlijk Hij komt met een probleem of vraag en ik geef antwoord.
niets anders dan kijken naar jezelf, naar de mens zoals hij is Hij is het ermee eens, maar komt dan met weer een vraag
in verhouding tot het universum. Gelach is het gevolg van die begint met: 'Ja, maar ...' Die gaat zo een tijdje door en
het besef van de volslagen onbelangrijkheid van menselijke na afloop moppert mijn vrouw omdat ik zo lang aan de
kennis, wijsheid en macht tegenover de macht en het mys­ telefoon zat. Dan zeg ik cegen mijn vr�uw dat deze man erg
terie van het universum. Die slaat_ niet alleen op het enorme, lijdt, ook al doet hij dit voornamelijk zichzelf aan. Een
uitgestrekte universum van de astronomen, maar ook op gesprek met mij lucht hem op. Moet ik dan boos warden als
het net zo mysterieuze universum dat enorm is in zijn klein­ ik met hem praat?
heid en ontdekt kan warden in de poeltjes met modderig
water en in krachtige organismen die we met hec bloce oog Tijdens een van onze laatste gesprekken vroeg hij me iets
niet kunnen zien. over bidden. Ik vertelde hem dat bidden voor mij niet

296 Vrede en harmonic in het dagelijks leven Wat-ls 297


hetzelfde is als smeken. Mijn gebed is een gebed van dank­ Het is al jaren geleden, maar ik kan me het voorval nog goed
baarheid voor wat ik heb. Waarop Subbarao meteen vroeg: herinneren. Sam.en met een vriend ging ik ergens naartoe.
'Bedoel je dat ik God moer bedanken voor mijn lijden?' 'Ja,' Hij hield een taxi aan en toen deze stopte nodigde hij me uit
zei ik. Hij geloofde zijn oren niet. Dus zei ik nog een keer om in te stappen. Maar voor hij zelf instapte, klapte hij her
dat hij God moest bedanken voor zijn lijden, dat vele malen vlaggetje omhoog dat aangeeft dat de taxi bezet is. De chauf­
lichter is clan het lijden van heel veel anderen op dit moment. feur glimlachte en bedankte hem. Ik benijdde mijn vriend
Bijvoorbeeld de vele dorpelingen in India, Ethiopie en op voor het gemak en zelfverrrouwen waarmee hij de dingen
andere plekken waar niet genoeg eten is! Het bleef even stil. deed. Maar jaloezie maakt ongelukkig, onnodig ongeluk­
Toen antwoordde hij stilletjes: 'Ik begrijp het.' Zachtjes kig. Toen bedacht ik dat mijn vriend misschien ook dingen
legde hij de hoorn neer. benijdde die ik van nature heh meegekregen, die hem dan
mogelijk weer onnodig ongelukkig maken.
Als je vraagt om een makkelijk leven, mis je waar her werke­
lijk omgaat. Kiezen voor de makkelijke weg is accepteren De oorzaak van ongelukkige gevoelens is her niet accepteren
dat er ook een moeilijke weg is die je wilt vermijden. De van Wat-ls. Betekent dit clan dat je niet aan jezelf hoeft te
enige weg waarop je vrij door her leven kunt gaan, is gehoor werken? Antwoord: er is geen enkele reden om dit niet re
geven aan de ware aard van de dingen in de wereld van doen. Maar er is een behoorlijke kans dat aan her al bestaan­
verschijnselen, door je eigen ware aard en die van anderen re de ongeluk nog extra frustratie wordt toegevoegd, als het
accepteren. Alie handelingen voltrekken zich door de ver­ niet lukt om iets aan jezelf toe re voegen war niet een intrin­
schillende lichaam-geest organismen overeenkomstig hun siek onderdeel is van je natuur. Ik herinner me twee geval­
specifieke programmering (genen en omgevings-conditio­ len. In her ene geval gaar her over een vriend van mij. Hij is
nering). Alles war zich door alle lichaam-geest organismen ontevreden rerwijl hij toch een redelijk comfortabel leven
heen op ieder moment voltrekt, is Wat-Is in her moment. leidt. Toen ik bij hem thuis kwam, zag ik dat hij een enorme
Niemand kan ook maar iets veranderen aan Wat-ls in het verzameling zelfhulpboeken bezat! Her tweede geval gaat
moment, omdat dit is war er op dat moment hoorr te zijn over een andere vriend van mij, bij wie ik eveneens thuis op
volgens een conceptuele universele wermatigheid, of over­ bezoek ging. Hij had een enorme verzameling boeken over
eenkomsrig Gods wil. Iedere handeling die zich in dit hoe je je geld her best kunt investeren om zoveel mogelijk
moment voordoer, is onderdeel van Wat-Is in het moment. winst te maken. Zijn vrouw fluisterde· me in her oor dat hij
Werkelijke acceptatie van de zintuiglijke en de conceptuele heel veel geld met speculeren had verloren. Als je iets
wereld, zonder ook maar iers af te keuren of af re wijzen, is nasrreefc wat vreemd is aan je eigen natuur en war misschien
ware verlichting. Door doelen re stellen en na te streven, zelfs haaks staat op je lotsbestemming, is de kans heel groat
ketent de dwaze en onwetende, individuele doener zich vast dat je er ongelukkig van wordt.
aan frustratie.

Wac-Is 299
298 Vrede en harmonic in het dagelijks leven
Je kunt niet voorkomen dat de levensstroom je in situaties maal gingen over 'goed gedrag in een slechte wereld'. In hec
brengt waarin je met anderen moet concurreren. Dit wordt artikel stond dat Kenc M. Keith, die ooic de Rhodes Scholar­
een probleem wanneer je de strijd aan moet gaan met klein­ ship kreeg, meer dan dertig jaar geleden als student aan de
geestige mensen en je gaat denken dat je hen met hun eigen universiteit van Harvard de zogenaamde 'Paradoxale
middelen moet bestrijden. Of erger: dat je ervan overcuigd Geboden' had geschreven. Dit zijn die Paradoxale Geboden:
raakt dat je hiercoe gedwongen wordt en her dus ook recht­
vaardig vindt dat je dit doet. Maar is het ook m0gelijk om 'Mensen zijn onredelijk, irrationeel en egocentrisch.
te wedijveren met anderen zonder de stress en spanningen Toch moet je van ze houden.
die normaal gesproken bij concurrentie horen? Mogelijk Als je goed doet, zal men je van bijbedoelingcn
ligt het anrwoord verscholen in de vraag of je al dan niet beschuldigen. Toch moet je goed doen.
verwacht dat het resultaat enkel en alleen afhankelijk is van Als je succesvol bent, word je eeh aantal valse vrienden
je eigen inspanningen. Iedereen weet dat zelfs onze grootste en echte vijanden rijker. Toch moet je succesvol zijn.
inspanningen, ook die keren dat we tegen onze eigen Wac je vandaag aan goeds doec, is morgen vergeten.
principes in net over de schreef gingen, niet altijd hebben Toch mocc je goed doen.
geleid tot het gewenste resultaat. En soms, toen je niet tegen Eerlijkheid en onbevangenheid maken je kwetsbaar.
je principes inging of je verlaagde tot hec niveau van je Toch moec je eerlijk en onbevangen zijn.
concurrenten, was hec resultaat verrassend positief. Heel Mensen prefereren underdogs, maar !open achter topdogs
vaak hebben we noodgedwongen en tegen ons gezond aan. Toch moet je je inzetten voor sommige underdogs.
verstand in het concept van een 'lotsbestemming' moeten Wac je in jaren hebe opgebouwd, kan van de ene op de
accepteren. andere dag worden verwoest. Toch moet je blijven bouwen.
Mensen kunnen hulp nodig hebben en cegelijkertijd
Als je de zeer waarschijnlijke mogelijkheid kunc accepteren naar je uithalen als je helpc. Toch moet je mensen helpen.
dat ons hele leven al volledig door God, het lot of wat dan Geef de wereld hec besce wac je ce bieden hebe en je krijgt
ook is bepaald - iets war wordt bewezen door ons intultieve een klap in je gezicht. Toch moet je de wereld geven wat
verlangen om de toekomst te kennen met behulp van de je cc bieden hebe.'
astrologie en andere hulpmiddelen - dan zou dit weleens
een goed afschrikmiddel kunnen zijn, dat voorkomt dat je De uiceindelijke, wijze boodschap van deze paradoxale
het slachtoffer wordc van je eigen verleidingen en corrupt geboden is: wees een goede burger, een goede buur, zonder
gedrag. Her kan ook voorkomen dat we onszelf de schuld iets terug re verlangen. Uiteindelijk komt het erop neer dat
gaan geven voor ons falen, omdat we ons niet hebben ver­ je deze paradoxale geboden alleen kum accepteren als ze een
laagd rot het niveau van de concurrentie. beroep doen op je 'ware natuur' of je persoonlijke 'program­
In een recent verschenen nieuwsartikel beschreef de auteur mering' - de genen waarover je geen enkele zeggenschap
zijn ontdekking van een aantal populaire gezegden die alle- had, sarnen met omgevings-conditionering bestaande uit

300 Vredc en harmonie in het dagelijks !even War-Is 301


onder meer je opvoeding, opleiding en je ervaringen in vanbinnen altijd een soort weerstand opgeroepen. Meestal
jouw specifieke sociale en geografische omgeving. Of je denken mensen dat het hier gaat om een systeem van
handelen, al dan niet in het moment, overeenkomt met deze ethische leefregels die zich toespitsten op onbaatzuchtig
paradoxale geboden, hangt behalve van je programmering handelen: 'De zelfzuchtige handeling is immoreel, de
ook af van je lotsbestemming, ofwel Gods wil volgens een onzel&.uchtige moreel; werk is nooit de oorzaak van ellende,
conceptuele universele wetmatigheid die wij mensen nooit ego'isme wel.' Her is goed te begrijpen dat die advies door­
zullen kunnen bevatten. gaans niet heel enthousiast wordt ontvangen. Waarom
werkt de gemiddelde mens? Natuurlijk om in zijn levens­
'
De belangrijkste reden waarom het dagelijks leven als zo n
onderhoud te voorzien, om voor zijn gezin te kunnen
last aanvoelt, is dat we al duizend jaar of langer gecondicio­ zorgen en om zo af en toe iets bij re kunnen dragen aan de
neerd zijn om te denken in termen van handelen in combi­ samenleving als geheel. Is die 'irhmoreel'? En hoe kan een
natie met persoonlijke inspanningen. De basis van die gemiddeld mens zonder 'motivatie', war trouwens eveneens
handelen is de keuze om het een re accepteren en her ander af ego"istisch is, zich ertoe zetten om zijn best te doen? Dit is
te wijzen. Doordat we dit doen, verliezen we het zicht op de doorgaans de reactie op karma-yoga en daarom blijft het
ware aard van de verschijnselen. Alle schijnbare handelingen veelal voorbehouden aan mensen die verlichting of moksha,
zijn niet de handelingen of het toedoen van een individuele de bevrijding van de cirkel van geboorte en dood, als levens­
entiteit, maar gebeurtenissen die tot stand worden gebracht doel hebben.
warden door het ene functionerende element Oorspronkelijke
Energie, dat werkzaam is in een bepaald lichaam-geest Mijn interpretatie van wat er in de Bhagavad Gita staat is
organisme overeenkomstig zijn aard en programmering. net iets anders. Orn te beginnen geeft het boek geen voor­
schriften, maar een beschrijving van wat er in het leven
De echte kosmische grap is dat zodra je probeen te stoppen gebeurt. De Bhagavad Gita stelt dat het juiste handelen,
met handelen en je je passief op gaat stellen, die poging juist waarvan we gelukkig worden, betekent dat je je taken
ook een vorm van handelen is. De enige mogelijkheid is vervult overeenkomstig je svadharma, je individuele natuur.
accepteren War-Is in het moment en in vrede zijn binnen de Hiermee wordt overduidelijk, in mijn woorden, je natuur­
Eenheid der dingen. En dan heeft de kosmos nog een grap lijke 'programmering' bedoeld. Belangrijk is dat niemand
in petto: ook die acceptatie kan zich alleen maar voordoen van ons ook maar iets te zeggen had over deze programme­
binnen de Eenheid der dingen. Hoe meer je erover nadenkt ring, zowel wat onze genen als wat onze leefomgeving
en praat, hoe verder je verwijderd raakt van de Eenheid der t
betreft. En toch is dit onze individuele natuur. Iedereen
dingen. weet ook uit eigen ervaring dat als je het geluk hebt - als het
je lotsbestemming of de wil van God is - dat je een beroep
De karma-yoga voor het dagelijks leven van de gewone hebt dat bij je natuur of programmering past, je een veel
mens roals in de Bhagavad Gita beschreven, heeft diep prettiger !even hebt dan wanneer je gedwongen wordt werk

302 Vrcdc en harmonic in hcc dagelijks leven


War-Is 303
te doen wat niet past bij je natuur of programmering. Dit nemen, daarna hebben we de zaak niet meer in eigen hand.
is precies wat de Bhagavad Gita bedoeld met: 'Je eigen De beslissing kan al dan niet een handeling tot gevolg
dharma, hoewel niet volmaakt gedaan, is beter dan het hebben, afhankelijk van onze lotsbestemming of de wil van
perfect uirvoeren van de dharma van een ander. Degene die God. En vindt de handeling plaats, dan nog weten we niet
de taken doet die horen bij zijn eigen natuur, begaat geen of deze tot het gewenste resultaat leidt. Ook dit hangt weer
zonde.' (vm/47) af van onze lotsbestemming of de wil van God. Dit maken
we iedere dag opnieuw weer mee. Nadat we een beslissing
Er zijn ook veel misverstanden rond de volgende verzen in nemen, hebben we helemaal niets meer in de hand, nooit
de Bhagavad Gita: ofte nimmer.

'Houd je slechcs bezig met je voorgeschreven taken Dus als we dankzij Gods genade (of onze Lotsbestemming)
(svadharma), maar niet met de vruchten van je werk. volledig kunnen accepteren dat we noch het zich voltrekken
Beschouw jez.df niet als de verantwoordelijke voor de van de handeling, noch de gevolgen ervan ooit zelf in de hand
resultaten van je handelen en laat jezelf niet verleiden om hebben, zijn we v rij van de teleurstellingen en frustraties als
je plichten ce verzaken. Doe je werk met gelijkmoedigheid, we de gewenste 'vruchten van ons handelen' niet kunnen
o Arjuna, en laac alle gehechtheid aan succes offalen achter plukken. Evenmin zijn we dan trots en arrogant als het wel tot
je, blijfgelijkmoedig onder alle omstandigheden.' (11/47-50) handelen met de gewenste resultaten komt. Dit is de een­
voudige, directe verklaring die de Bhagavad Gita geeft over
Het grate misverstand ontstaat doordat we menen dat wat zich zoal in her leven voltrekt. Het is geen voorschrift.
werken zonder motivatie, zonder de vruchten van je hande­
len te claimen onmogelijk is. Het meest voor de hand Lig­ Seks is voor veel mensen een van de grootste probleem­
gende advies is dat je niet moet verwachten dat juist gebieden in het dagelijks !even. Vee! problemen binnen
handelen altijd succesvol zal zijn. Doe je dit wel, dan zul je zogenaamde liefdesrelaties zijn in wezen seksuele proble­
teleurgesteld en gefrustreerd zijn wanneer je handelen niet men. Seks is een onderdeel van de menselijke biologic,
tot het verwachte resulraat leidt- iets wat zeker zal gebeuren. onderdeel van Wat-ls. Vee! van onze problemen ontstaan
inderdaad in de geest en warden door de denkgeest gecre­
Als je kijkt naar je eigen ervaringen zul je zien dat je alleen eerd. Maar seks is iets lichamelijks: Vandaar dat 'waar­
maar kunt beslissen om iets te gaan doen als je iets wilt nemen' of 'passief gewaarzijn' bij seks niet werkt, terwijl her
doen. We ervaren dagelijks dat a) ons handelen soms her wel veel van onze gewoonlijke problemen kan oplossen.
verwachte resultaat heeft, maar heel vaak ook niet; en b) dat
onze beslissingen soms niet tot de verwachte handelingen Seks wordt vaak als iets negatiefs gezien, alsof het haaks staat
leiden om redenen die wij niet in de hand hebben. Iedereen op een geestelijk !even. Maar Ramana Maharshi en vele
weet: het enige wat we kunnen 'doen', is een beslissing anderen dachten hier anders over. Rarnana Maharshi maakte

304 Vrede en harmonie in her dagelijks [even War-Is 305


duidelijk dat Brahmacharya niets te maken heeft met het Is er tijdens de seksuele daad behalve het plezier ook geen
celibaat, iets wat doorgaans wel wordt gedacht. Hij zei dat sprake van tederheid, verrukking, zelfVergetelheid, zelf­
'Brahmacharya' 'leven in Brahman' betekent, een zijn met bevrijding, een volledige afwezigheid van het 'ik', het zelf
Brahman. Celibatair leven is geen noodzakelijke voorwaar­ dat doorgaans helemaal opgaat in de angsten en wrgen van
de voor verlichting of Zelfrealisarie; hier was hij heel duide­ het leven? Het probleem zelf ontstaat pas later, 'in het
lijk over. Misschien dat het voor yoga en dat waar yoga voor denken achteraf', zegt Ramana Maharshi, als hec degene­
staat noodzakelijk is. Misschien is het zelfs een van de vele die-ervaart-ego, die noodgedwongen afwezig was op het
hulpmiddelen bij realisatie, maar het is niet noodzakelijk. moment van Wat-Is, een herhaling van het genot wil of juisc
Hij legde er de nadruk op dat zowel een getrouwd als een vindt dat hij een zonde heeft begaan.
ongetrouwd persoon hier en nu tot Zelfrealisatie kan komen.
Toen hem werd verteld dat in Sri Aurobindo's ashram de Seks als uitdrukking van liefde" is in de regel geen enkel
strikte regel gold dat getrouwde stellen er alleen konden probleem. De problemen ontstaan pas als seks en liefde niet
wonen als ze zich onthielden van geslachtsgemeenschap, zei samengaan en door de denkgeest van elkaar warden geschei­
Ramana Maharshi kort maar krachtig; 'Waar is dat goed den. Als seks en liefde niet samengaan, dan verbeelden we
voor? Als het de geest bezighoudt, heeft het geen enkele zin ons of doen we net of we van iemand houden om seks te
om mensen te dwingen tot onthouding.' kunnen hebben, en dan ontstaan de problemen. Of als we
hopen dat we door de mechanische, seksuele handeling de
Hee is verbijscerend om te zien hoe sommige sannyasins in door ons verlangde genoegdoeningen van de liefde, zoals
India, en leden van vergelijkbare groeperingen elders in de tederheid, vriendschap, zekerheid, enzovoorts, zullen
wereld, zichzelf (en anderen) geweld aandoen om w tever­ smaken. De problemen in ons dagelijks !even ontstaan als
geefs hun seksualiteit te ontstijgen. Ze zijn zich er helemaal we Wat-ls niet accepteren en de denkgeesr helemaal los gaat
niet van bewust dat seksueel verlangen in essentie fysiek en in zijn voorstellingen van en verlangens naar wat er niet is.
daarom nacuurlijk is. Seks is ten diepste geen product van
het denken. Voor zover de geest erbij betrokken is en voor Een ding dat we makkelijk over het hoofd zien in het dage­
zover het een herinnering betreft die wordt versterkt door lijks leven, in Wat-Is, is dat we door de jaren heen niet de
horizontaal denken, kan passief gewaarzijn hiervan zeker minst geringste verandering in het 'ik' opmerken. Ik was
behulpzaam zijn. Maar omdat seks fundamenteel fysiek is, dezelfde 'ik' die ik vijftig jaar gelederi of vijfhonderd jaar
is het echt afschuwelijk als je jezelf straft met zelfkastijding geleden of zelfs voor het begin van de tijd was, en over vijftig
van het lichaam. Zelfmarteling door verzaking zal je niet ver jaar, of zelfs na het einde van de tijd, zal ik dat nog altijd
brengen op het pad naar Zelfrealisatie. We dienen basale zijn. Dit is geen woordspelletje, maar een diep gewortelde
lichamelijke behoeften als hartstochten en seks te zien en overtuiging wanneer de conceptuele denkgeest zich er met
accepteren als onderdeel van Wat-Is en niet te onderdruk­ zijn redenaties en rationaliteit even niet mee bemoeit. 'Ik'
ken of overbelichten. ben onveranderlijk terwijl de tijd voortschrijdt. Het lichaam

306 Vrede en harmonie in het dagelijks leven Wat-ls 307


veranderr, maar'ik' verander niet. Maar de overtuiging gaat en vie! weer terug op mijn ongezonde gewoonce waar ik me
nog verder: ik mag dan oppervlakkig denken dat ik een veel beter bij voelde. Jaren later veranderde de opinie van
entiteit hen die zijn !even leeft, maar in wezen word ik medici en zeiden ze dat vaker kleine maaltijden eten goed is,
'geleefd' als een minuscuu1 - maar wel heel belangrijk- dee! omdat de maag zich dan niet overmatig hoeft in re spannen
binnen het functioneren van het universele geheel van de zoals bij her verteren van zware maalrijden.
wereld van verschijnselen. Ik denk nu niet vanuit een con­
ceptueel vaderfiguur, een Oppergod met een hemel en een Weer later zei men dat ik aan een slecht en vroegtijdig einde
heL Ik denk puur en alleen vanuit de eigen, dagelijkse zou komen als ik zo regelmacig aspirines bleef slikken tegen
ervarmg. mijn erfelijk overgedragen migraine. Ik probeerde alle
mogelijke medicijnen lange tijd uit, maar had mijn lange
Mijn geboorte was niet mijn eigen keuze, ik had er helemaal werkdagen op kantoor nooit veil kunnen houden zonder
niets over te zeggen. Als de dood komt, ga ik ervan uit dat aspirines. Maar sinds enkele jaren wordt het regelmacig
ik daar zelf niets aan kan doen. Ik kan de dood niet vragen innemen van aspirine volgens mij voorgeschreven bij
of hij alsjeblieft twee dagen later terug wil komen, zodat ik bepaalde hartkwalen. Wat mijn eigen migraine betreft, ik
nog war lopende zaken kan afmaken. Maar tussen geboorte ben er uiteindelijk van genezen door de behandelingen van
en dood beschouw ik mezelf als heer en meester over mijn een osteopaat. Hierdoor is me duidelijk geworden dat ieder­
eigen lotsbestemming. Ik heb een aantal boeken gelezen een cot op zekere hoogce anders is. Iedere vingerafdruk is
over de kracht van positief denken en me laten brainwashen anders en biologen zeggen ons dat alle bladeren van dezelf­
door de 'wonderen die kunnen gebeuren door wilskracht en de plane verschillend zijn.
beheersing van de geest'. Toch heb ik gemerkt dat bijna alle
belangrijke dingen en gebeurtenissen in iedere fase van mijn Zo heh ik in mijn dagelijks leven het wonder van de Natuur
!even voor een groot deel toegeschreven kunnen worden aan leren waarderen. Deze is zo enorm divers en verscheiden
her 'toeval'. Als iets lukt, beschouwen we het als het resultaat binnen de uiteindelijke Eenheid. De mystici spreken al
van onze geconcentreerde inspanningen. Luke iets niet, dan sinds mensenheugenis over deze Eenheid binnen het uni­
is het pech of'hadden we niet genoeg connecties'. versum en de subatomaire natuurkundigen hebben die­
zelfde Eenheid onlangs in hun laboratoria kunnen aantonen.
Niets in het leven lijkt zeker. Mijn eigen ervaringen in hec Ik heb geleerd dat ik nooit moec vergeten dat ik een intrin­
!even zijn wat dit betreft, voorzichcig uitgedrukt, interes­ siek onderdeel ben van het gemanifesteerde universum en
sant. Toen ik nog jong was, vertelde mijn moeder, die heel tegelijkertijd ook een afgescheiden individu in de veelheid
veel las, mij dat mijn neiging om vaker per dag kleine maal­ van dat universum. Ik moec niets dat in her algemeen wordt
tijden te eten niet goed voor me was. Volgens de arcsen moet geadviseerd aannemen zonder zorgvuldig over na te denken
de maag tussen de maalcijden door voldoende rust krijgen. of deze algemene aanbeveling voor mij persoonlijk we!
Ik stopte ermee, maar dat beviel me niet, ik werd er ziek van gepa.st is. Dit geldt naruurlijk voor alle gebieden van her

308 Vrede en harmonie in hec dagelijks !even Wac-Is 309


menselijk bestaan, voor de landelijke wetgeving en de gang­ verschijnsel dood. Deze acceptatie is niets waard als zij is
bare sociale omgangsvormen. gebaseerd op hulpeloze frustratie. De doodsangst kan ver­
dwijnen als de accepratie voortkomt uir een helder inzicht
In het dagelijks leven Wat-ls accepteren als de levensstroom, in de werking van de wereld van verschijnen en verdwijnen.
is een ding, de dood aanvaarden als een onvermijdelijk Deze acceptatie bevat de overgave van her denkbeeldige
onderdeel van Wat-ls, is voor veel mensen heel erg lastig. ego aan de Absolute Werkelijkheid, van het onbelangrijke,
Op een morgen kreeg ik een ongewone dame op bezoek. Ze fictieve 'ik' aan het echte 'lk'. Kortom: de overgave van het
had enkele boeken gelezen en wilde mij graag bezoeken. Ze fictieve deel om de totale Eenheid te kunnen zijn.
begreep goed wat geestelijk zoeken inhoudt. Ze leidde een
comfortabel leven en begreep dat er in het ]even goede en Als we vanuit her juiste persp�ctief naar de wereld van
slechte tijden waren en ook dat er iets onechts aan het !even verschijnselen kijken, kunnen we eigenlijk al zien dat het
kleefde. Er was niecs specifieks waarnaar ze heel erg verlang­ proces van leven en dood volkomen onwerkelijk is. We
de en ze was dankbaar voor wat het leven haar had gebracht. hechten heel erg aan lichamelijke gemakken en comfort, en
Je kon de vrede en haar diepe inzicht aflezen aan haar gezicht aan de noodzaak van het scheppen van zekerheden voor
en houding. Maar opeens bekende ze dat ze bang was voor 'onszelf'. Als we even denken aan wat een mens gedurende
de dood. Toen ik vroeg of ze bang was voor de dood zelf of vijftien minuten, of minder, van zijn leven doet, dan vale de
voor het stervensproces, antwoordde ze dat ze dat nier goed identificatie met wat we ons 'zelf' - dar zich onderscheidt
wist. Misschien was ze alleen maar bang voor her proces van van de 'ander - noemen volledig weg. Zijn we in wezen
sterven. anders dan alle miljarden 'wezens' die voortdurend gescha­
pen en vernietigd worden rerwijl ze gewoon bezig zijn met
Deze verwarring kom je overal cegen. De dood zelf is niec ademen, eten, verteren, reproduceren, de miljarden micro­
heczelfde als bet psychosomatische proces van sterven. Het scopisch kleine 'wezentjes' die hetzelfde levende bewustzijn
laatste is slechts een klein onderdeel van her eersce. Angst als wij bezitten? Wij leven gemiddeld misschien !anger
voor de dood is iecs totaal anders clan de angst voor mogelij­ (maar ook die levenslengte wordt onbelangrijk wanneer we
ke pijn tijdens het stervensproces. Het eerste heeft te maken rekenen in miljoenen jaren), maar zijn we oak belangrijker
met een verlies van identiteit, her laatste alleen met de binnen de Totaliteit die functioneerc als de wereld van
mogelijke fysieke pijn cijdens het stervensproces. De angst verschijnselen?
voor de dood is de angst voor het onbekende en her onken­
bare, terwijl de angst voor eventuele pijn tijdens her stervens­ Ieder levend wezen begint met sterven zodra het wordt
proces we! bekend is en ligt opgeslagen in het geheugen. geboren. Is het zo moeilijk am helder te zien War-ls en het
vanuir diep inzicht te accepteren, wat zich vertaalt in een
De enige manier am van doodsangst af te komen is door de zoete overgave aan dat Wat-ls? Als we Wat-ls kunnen zien
acceptatie van het onvermijdelijke en 'onkenbare' van het en accepteren zonder tussenkomst van onze denkgeest of

310 Vrede en harmonic in het dagelijks leven War-Is 311


concepcualiseringen, en onze fictieve maar egoistische heeft ontvangen? Wat zijn we anders clan de ervaringen van
individualiteit kunnen overgeven, dan kunnen we van het vreugde en verdriet die de vorm gedurende een periode
leven gaan genieten terwijl het zich ontvouwt. Zowel van heeft ondergaan en waarop ons denken en conceptualiseren
'her goede' als 'het slechte' (concepcuele criteria die onder zich baseerr?
wisselende omstandigheden voortdurend veranderen) en
met een gevoel van verwachtingsvolle verwondering. Het In feite is de blijvende ziel (mocht je in wedergeboorte
'leven' wordt dan vrij, natuurlijk en dus noumenaal, omdat geloven) of de blijvende entiteit die je denkt te zijn, niets
het denkbeeldige verschijnsel 'ik' niet langer storend aan­ anders dan her denkbeeldige ding geschapen door her
wez1g is. denken en her geheugen. Het is het resultaat van het rerug­
deinzen voor de bewegingen en onzekerheden die ten
Waar het op neerkomt, is dat we het 'leven' zullen moeten grondslag liggen aan het leven, die droornleven. Alle vragen
begrijpen willen we het vreemde, onbekende en onvermij­ rond wat de dood werkelijk is, komen sarnen in de vraag:
delijke verschijnsel dat we 'de dood' noemen kunnen begrij­ bestaat die entiteit eigenlijk wel - en zo niet: wie houdt
pen. De mens heeft altijd nagedacht en gedroomd over zich clan bezig met de dood?! Tijdens deze confrontatie
lichamelijke onsterfelijkheid. Maar hij zou beter kunnen wordt de denkgeest - sowieso de schurk in dit hele schouw­
nadenken over de ware betekenis van de dood voor hij zich spel- ontmaskerd, hij kan niet anders dan zich schaamtevol
gaat bezighouden met lichamelijke onstereflijkheid. terugtrekken. Oat wat we zijn - noern het Bewustzijn of
Misschien komt hij clan wel tot het inzicht dat de dood Gewaarzijn of Waarnemer of God, of wat clan ook- blijft
helemaal niet zo onwelkom is! Leven en dood zijn onlos­ aanwezig in het NU en is volledig bevrijd van alle concep­
makelijk verbonden, omdat ze niet twee verschillende tuele problemen en vragen.
dingen zijn, rnaar het begin en einde van het proces dat wij
'leven' noemen. En omdat we nog in leven zijn, moeten we In feite is dit de dood: sterven in ieder moment en aan iedere
de dood onderzoeken zonder ons re laten afleiden door ervaring. Oat is de eeuwigheid. Dat is onsterfelijkheid. Het
discussies over wedergeboorte. Een ding is in ieder geval daadwerkelijke srerfmoment - en het stervensproces - is
duidelijk: als we eenmaal dood zijn, zullen we nooit meer slechts een formaliteit, want inzicht in de Waarheid wil
achter de betekenis van de dood kunnen komen. En alle zeggen dat je ieder moment sterft aan je huidige gehecht­
gedachcen over de dood zijn slechrs voorstellingen. heden, ervaringen uit het verleden, je. schuldgevoelens en
Gedachten over wedergeboorte als een vorm van conti­ angst, hoop en ambities voor de toekomst. Dan vergeet je
nuiteit van leven zijn ook niets anders dan concepten en zowel her leven als de dood en je leeft- of beter nog: wordt
voorstellingen. We moeten erachter zien te komen wat we geleefd - liefdevol en nederig. Je accepteert vol overgave war
NU zijn. Wat zijn we anders clan de vorm met een naarn die ieder moment je brengt. Zo word je weer een kind met zijn
ons is gegeven door mensen die zich onze 'ouders' noemen? gevoel van Eenheid en Een-zijn mec alles wat wordt gezien,
War zijn we anders clan de conditioneringen die de vorm gehoord en gevoeld.

312 Vredc en harmonie in het dagelijks !even Wat-ls 313


De wijze is niet bang voor de dood omdat hij niet bang is was de dood onderdeel van het leven en degenen die niet
voor het leven. Hij is niet bang voor het leven omdat hij gedood werden, leefden gewoon hun leven.
zonder aarzeling accepteert dat er niets gebeurd wat niet
Gods wil is, ofwel volgens een universele wetmatigheid die De dood is een probleem voor de hedendaagse mens, omdat
een sterfelijk mens nooit kan kennen. Hij beseft daarom dat hij wordt overrompeld door het plocselinge 'verdwijnen' van
er geen enkele reden is voor schaamte of schuld, ijdelheid een gescorven geliefde. Door dit overlijden wordr hem, ook
en trots vanwege dingen die zich via zijn lichaam-geest al is het maar heel even, duidelijk dat ook hij op een gegeven
organisme hebben voltrokken. De wijze heeft geen last van moment zal sterven. Het echte probleem waar hij voor scaat
de oppervlakkige valkuilen van het idee van persoonlijk is dit: mijn organisme, het lichaam, zal verdwijnen. Maar
doenerschap of eigen wil. Hij is hierdoor vrijelijk onder­ hoe zit her met het 'ik' dat het lichaam bestuurde voordat de
gedompeld in de natuurlijke flow van de levensstroom en adem en het bewustzijn het lich:i:am verlieten?
leeft zonder stress. Belangrijk is dat de angst voor de dood
volledig verdwijnt wanneer je je in de levensstroom bevindt. Dit is een probleem omdat de mens zich aan de ene kam
Leven en dood moeten samengaan. De wijze beschouwt de beschouwc als het leidinggevende principe, het functionele
dood als iecs heel natuurlijks en niet als de ulcieme obsce­ element in het fysieke organisme in ruimtetijd. Aan de
niteit waarbij we, in de woorden van Shakespeare, 'in kille andere kam beschouwc hij dit functionele element niet
verdorvenheid scerven en wegrocten'. Wees cevreden met langer als de Tijdloze Bron die losstaat van het fysieke appa­
ieder eeuwig moment en bereid om de stroom te volgen. raat, maar verpersoonlijkt hij hec en gaac hij denken dat het
Dan is er geen reden voor vreugde of verdriet, maar alleen een eeuwigheidswaarde heefc. Hij ziet dus niet meer dat het
voor vrede en rust. functionele element (of het Zelf of de Ziel) lijdloosheid zelf
is. Hij denkt ten onrechte dat het een entiteit is die losstaat
leder mens worstelt op een bepaald moment in zijn leven van her psychosomatische apparaat, maar dat toch zal
met zaken rondom leven en dood. De kern van het pro­ blijven bestaan in een oneindige 'ruimtetijdelijkheid', die
bleem wordt, hoe ironisch, goed weergegeven door Woody - zo denkt hij - binnen de tijdelijkheid eindeloos zal blijven
Allen als hij zegt: 'Ik ben niet bang om dood te gaan, maar bestaan. Zo ontstaat de vraag: Waar ga 'ik' been na de dood?
ik wil er niet bij zijn als het gebeurt!' Als we kijken hoe Orn deze vraag helder te kunnen begrijpen, moeten we de
gedachten over de dood zich door de eeuwen heen hebben struccuur van het menselijk wezen iri zijn geheel onder­
ontwikkeld, krijgen we een goed inzicht in onze worsteling zoeken en het niet beschouwen als een manifesratie, een
met de dood. Voor de primicieve mens was de dood niet fysieke verschijningsvorm.
echt een probleem. De uitspraak 'alle mensen zijn sterfelijk'
zou hem verbijsteren. Voor hem was het leven eeuwig­ 'Oneindige dynamiek', met deze woorden geef je een rede­
durend, tenzij hij door natuurgeweld of in gevecht met een lijk accurate weergave van het universum als geheel. Alle
vijand of dier om hec leven kwam. Voor de prirnitieve mens verschijnselen zijn onderdeel van het voorcdurende spel van

314 Vrede en harmonic in bet dagelijks leven War-Is 315


Oorspronkelijke Energie, waarin de dingen steeds weer een combinatie van twee tegengestelde metabolismen, een
verschijnen en verdwijnen, integreren en uiteenvallen. Maar voor desintegratie en een voor integratie. leder levend ding
dit alles vindt plaats binnen de voortdurende stabiliteit van is een geheel dat bestaat uit verschillende sub-gehelen, indi­
de Absolute Tijdloosheid. Hee hele universum is een illusie, viduele cellen die voortdurend aan verandering onderhevig
die verschijnt binnen Bewustzijn als die Bewusczijn in bewe­ zijn, verdwijnen en warden vervangen door nieuwe cellen.
ging is. De illusie verdwijnt en gaat op in Bewustzijn als de Deze polaire dualiteit is de basis van wat wij 'leven' noemen,
bewegingen van de energie stoppen en het Bewustzijn terug­ van het verschijnen en bestaan van de gehele schepping -
keert naar zijn voortdurende staat van rust. In zijn toestand van de integratie en desintegratie die binnen de vedanta
van denkbeeldige beweging schotelt het universum ons symbolisch wordt weergegeven met purusha-prakriti en
beelden van ontelbaar veel objecten voor, die voortdurend binnen de Chinese traditie met Y_in-yang.
verschijnen en verdwijnen. Zij vormen een holistische
hierarchie vanaf het eerste waterstof(atoom) tot aan de rnens De derde categorie, die zich onderscheidde door het ont­
die is begiftigd met een intellect. Allemaal samen vormen ze staan van her intellect dat zich manifesteert als het 'woord',
steeds complexere gehelen en een in toenemende mate vinden we alleen terug bij de mens. Dankzij het intellect
ge"individualiseerde organisatie binnen de totale hierarchie. heeft de mens zich kunnen oncwikkelen tot het niveau van
algemene ideeen - pure abstracties, symbolen - die een veel
Hee lijkt misschien alsof het functioneren van deze hierar­ diepere betekenis hebben dan de dingen die ze verbeelden.
chic een bepaalde cominu'iteit bezit, maar bij nadere De mens neemt net als de dieren dingen waar, maar hij is
beschouwing kun je twee kwantumsprongen ontdekken. zich ook nog eens bewust van die waarneming en in staat
De eerste is bet onderscheid tussen onbezielde en bezielde om over die waarnemingen na te denken. Dieren zijn net als
dingen (de aanwezigheid van waarnemingsvermogen). De mensen levende wezens, maar doordat ze geen intellect
tweede is het verschijnen van het intellect (de fysieke wereld bezitten, kunnen ze het functioneren van hun individuele
is hier de uitdrukking van), wat in de mens in een andere of persoonlijke bewustzijn niet waarnemen. Hee individue­
mate aanwezig is dan in andere levende dieren. Ondanks dit le bewustzijn is in dieren wel werkzaam als het 'ik' dat zich
merkbare onderscheid verschillen de diverse verschijnings­ tegenover de 'ander' stelt, en ook verdeelt een dier andere
vormen in wezen niet van elkaar. De dieren (en planten) bezielde dingen bewust in vrienden en vijanden. Maar de
zijn onbezielde materie aangevuld met iets waardoor ze geest is zich niet bewust van deze duale gevoelens of emoties,
groeien en leven. De mens is zowel onbezielde als bezielde omdat deze harmonie en wanklank, deze affiniteit en anti­
materie aangevuld met intellect. pathie intu'itief en ingebouwd zijn. De geconditioneerde
reflexen van het dier bepalen zijn gedrag en niet het ver­
Hee bezielde object, het levende ding, is een instabiel equi­ stand of rationaliseringen. Een dier heeft daarom niet te
librium, in tegenstelling tot her relatief stabiele equilibrium maken met de problemen die cen mens benauwen en die
van een onbezield object. Dit komt doordat hct bestaat uit warden veroorzaakt door de werking van her intellect.

316 Vrede en harmonic in hec dagelijks leven War-Is 317


De menselijke 'wil om te leven' is met het ontstaan van het van het object 'ik' om zo het blijvende en enige Subject 'Ik'
intellect niet langer een doe! op zich zoals bij het dier, maar re worden. Hij wil en verwacht dat de dood slechts een
wordt een middel met een totaal ander doel, namelijk 'zijn', tijdelijk uiteenvallen is, dae hee 'ik' onophoudelijke en
wat iets totaal anders is dan 'leven'. Doordat het intellect de eeuwigdurende zintuiglijke vreugde en geluk brengt!
harmonische en disharmonische reaceies van het fysieke
organisme op de buitenwereld kan begrijpen en beoordelen, De dood is dus een voondurend probleem. Maar in wezen
is de mens naar volledige harmonie gaan verlangen. Hij is dit probleem toraal geen probleem, omdat die 'probleem'
heeft gedachten over hoe die emit moet zien, maar hij hecft helemaal gebaseerd is op een verkeerd en fictief denkbeeld.
haar nog nooit echt ervaren. Die is het voondurende pro­ Als iemand getuige is van de dood van een ander, ziet hij dat
bleem van de mens in het dagelijks leven en hij weet niet het organisme stopt met functioneren. Omdae zijn intellect
hoe hij zich hieraan moet ontworstelen. hem vertelt en zijn diepgeworielde intuitie hem hiervan
overcuige, weet hij dat her lichaam dood is en dae hijzelf -
Dit is de 'gebondenheid' van de mens .en daarvan wil hij degene die er honderd jaar geleden ook al was en die er over
zich 'bevrijden'. De ware oorzaak van deze kloof is de con­ honderd jaar nog zal zijn - niet dood kan gaan. Maar hij ziet
ceptualisatie van een ideale toestand, die niet is gebaseerd de mogelijkheid over het hoofd dat Datwat aleijd en onver­
op de werkelijkheid van de onderling verbonden duale anderlijk aanwezig is geen vorm nodig heeft. Dir komt
aspecten van vreugde en verdriet, maar op het totaal denk­ doordae hij hee idee van een afgescheiden entiteit van her
beeldige aspect van ongebreidelde vreugde binnen deze 'ik' cegenover de 'ander' niet kan opgeven. Zijn instinctieve
wereld van verschijnselen, alsof het een tasebaar object is. besef van eeuwigdurende aanwezigheid is zeker juist, maar
De onderliggende reden van de conceptualisatie is het feit zijn intellect kan de geconditioneerde reflex die van dit
dac we niet het universele bewusczijn zijn, maar dat we iets oneindige principe iets persoonlijks maake, niee opgeven.
willen warden. Die is het gevolg van een enorm misverstand. Hierdoor beschouwc hij dit oneindige principe als een 'ik'.
Hier kome nog bij dat de mens niet beseft dat hij slechts een Hee lichaam sterft, maar her 'ik' blijfi: ergens anders, mis­
van de 'tienduizend dingen' is (zoals de taoisten zeggen), die schien in een andere wereld, herkenbaar 'bestaan'. Hij kan
allemaal representanten zijn van het objectieve noumenon. het idee van een ruimtetijd-weergave van het 'ik' niet los­
De mens ziee zichzelf echter als een onafhankelijkc, auto­ laten en vraagt zich af waar hij na de dood naartoe gaat. Hee
nome entiteit, hee subject van zijn objecten. Hee Zijn van de hele probleem is dus gebaseerd op een verkeerd en fictief
Uiteindelijke Werkelijkheid wordt verward met het 'worden' denkbeeld. In werkelijkheid bescaat het 'ik' niet als een indi­
in de relaeieve dualiteit. De mens is niet bereid om het rela­ viduele entiteit die ergens heen gaat. Wie dit volledig beseft,
tieve 'ik' over te geven om het Absolute Subject te kunnen is verlicht of Zelfgerealiseerd.
warden. Het is net als met de man die verdrinkt en niet
bereid is om al het goud uit zijn zakken te halen. De mens Hee 'ik' is slechts een verschijning in her Bewusezijn, die
kan de dood niet accepteren als het allerlaatste uiteenvallen volledig verdwijm tijdens de diepe slaap als het Bewustzijn

318 Vrcdc en harmonic in hct dagelijks Leven Wac-Is 319


latent aanwezig is. Alle 'ikken' zijn onderdeel van de gehele lichaam van twaalf jaar geleden. Toch beschouwen wij het
manifestatie, die de objectieve uitdrukkingsvorm is van het wel als hetzelfde lichaam en hetzelfde 'ik'. Iedere boom in
subjectieve 'Ik'. Wat-Ik-Ben is de Uiteindelijke Werkelijk­ her bos sterft na verloop van tijd, maar we zien het bos nog
heid. De vraag wat er gebeurt met een verschijningsvorm steeds als hetzelfde bos met dezelfde naam. Her water van
binnen het Bewustzijn- meer is het 'ik' als verschijningsvorm een rivier stroomt onophoudelijk en toch beschouwen wij
namelijk niet - als deze verdwijnt (sterft) is absurd, omdat hem als dezelfde rivier met dezelfde naam.
alles war zich voordoet zich alleen maar in de relatieve dua­
liteit kan voordoen. War-Ik-Ben, en wat we in Werkelijkheid De 'werkelijkheid' of 'bestendigheid' die we een zintuiglijk
allemaal zijn, is T ijdloosheid. Het werkelijke probleem is waarneembaar object toedichten totdat dit object sterft of
ons zoeken naar stabilireit en standvastigheid van Zijn wordt vernietigd- een soort basale bestendigheid binnen de
binnen de relatieve staat, die in principe voortdurend in duidelijk voortdurend veranderende vergankelijkheid - is
beweging is. De dood is slechts een onderdeel van een reeks dus volkomen fictief. De 'werkelijkheid' (en her basale
bewegingen die bij de geboorte begint. Het is de laatste gevoel van bestendigheid dat hoort bij deze werkelijkheid)
verandering waardoor een van de miljarden verschijnings­ van ieder object, van een stoel in je kamer tot een verre ster,
vormen verdwijnt. bezield en onbezield, is slechts een denkbeeld en dus de
inhoud van het Bewustzijn. Een object wordt 'beleefd' of
Zo beschouwd lijkt het inderdaad een absurd probleem. 'waargenomen' in de geest wegens een indruk die door de
Maar de vraag is waarom dit probleem zo echt aanvoelt en ongelooflijk snelle herhalingen lichaam en vorm aanneemt.
waarom her iiberhaupt bestaat. Het antwoord ligt in ons Iedere herhaling is een a&onderlijk quantum en een reeks
geheugen. Dit houdt ons voor de gek doordat her gebeurte­ quanta noemen wij 'tijd'. Dar wat wij voor de werkelijkheid
nissen een bepaalde tijdsduur geeft met een begin en een van een object aanzien, is slechts een voortdurende reeks
einde, her verschijnen en verdwijnen van een zintuiglijk indrukken van opeenvolgende quanta. Dit beleven we als
waarneembaar object. We weten dat ons lichaam voort­ een tijdsduur waarbinnen 'veranderingen' plaatsvinden.
durend verandert, vanaf de geboorre en tijdens het 'groei­ lntegratie en desintegratie wisselen elkaar dus met zo'n
proces'. Alle cellen in her lichaam sterven voortdurend af en ongelooflijke snelheid af, dat wij in feite voortdurend
'
warden dan vervangen door nieuwe; dit is her proces van sterven. Zowel de werkelijkheid als de bestendigheid zijn
desintegratie en integratie. Tijdens dit proces schikken de totaal denkbeeldig en de hele wereld van verschijnselen is
nieuwe cellen zich in het oude patroon. Dit herschikken van slechts 'denkbeeldig'.
nieuwe eel/en binnen het bestaandepatroon geeft ons een gevoel
van bestendigheid. Hierdoor gaan we denken dat er een Als we ons bezighouden met de dood en wat er met 'mij'
bestendige basis ten grondslag ligt aan alle veranderingen. gebeurt na de dood, raken we nooit aan de kern van her
Na iedere twaalf jaar zo ongeveer heeft het lichaam zichzelf probleem. Je kunt alleen maar een beeld hebben van wat er
volledig vernieuwd. Het lichaam is dan niet meer hetzelfde gebeurt terwijl je in diepe slaap bent. Je kunt waarnemen

320 Vrede en harrnonie in het dagelijks !even Wac-Is 321


wat er gebeurc als je in slaap valt, maar je weet niets van de kunnen zijn. We hebben de neiging onszelf te vergelijken
diepe slaap zelf. Misschien dat een ander het moment met anderen die het beter hebben dan wij: 'Ik heb maar een
waarop je in slaap valt kan vascleggen. Pas als je weer wakker auto en hij heeft er drie, waaronder een Mercedes Benz!'
wordt kun je zeggen dat je goed geslapen hebt. Met de dood Hierdoor bezorgen we onszelf onnodig een rotgevoel. Dit
is het precies zo. Je kunt alleen een ander zien sterven. Die is komt vaker voor dan we denken, daarom zien we ook zoveel
de wortel van het probleem, oak a:l is het probleem zuiver jaloezie, nijd, ontevredenheid en zelfs haac en vijandigheden
conceptueel en totaal denkbeeldig en fictief. Alleen het om ons heen. Dit komt hoofdzakelijk doordat we onszelf
fictieve ego, het 'ik', houdt zich bezig met het probleem van voortdurend vergelijken met mensen die het beter hebben,
de dood. En waar bevindt dit 'ik' zich eigenlijk? in ieder geval materieel gezien. We vergelijken ons daaren­
tegen bijna nooit met mensen die het minder goed hebben
War gebeurt er als ik 'sterf'? Hee is duidelijk dat ik terugkeer dan wijzelf. Daarom zien we voornamelijk ontevreden
naar waar ik was voordat ik 'geboren' werd, naar waar her mensen om ons heen.
geluid naar terugkeert als het vervaagt. Een vorm die in het
Bewustzijn was verschenen en door de geese werd waar­ Er is een toepasselijk verhaal over een koning uit een ver
genomen is verdwenen. Wie is er 'dood'? Waarom al het verleden.
gedoe? Het 'ik' dat er nooit was maakt zich niet druk over
het geld en de bezittingen die achterblijven. Laat alle andere De koning lag op een avond in bed en kon maar niet in slaap
'ikken' die niet bestaan zich daar maar druk om maken! vallen. Hij dacht na over zijn !even en over hoe goed God wel
niet voor hem was geweest. W4t heb ik eigenlijk niet? vroeg de
Zhuangzi schrijft over de dood van zijn leermeester Laozi: koning zich afen spontaan dichtte hij het volgende:

'De meester kwam omdat het zijn tijd was. Hij ging omdat 'Koninginnen van een ongekende schoonheid
hij het natuurlijk verloop van de dingen volgde. Wees en gehoorzame onderdanen.
tevreden met ieder oneindig moment en wees bereid om Volmaakt oprechte mannen
de stroom te volgen. Dan is er geen reden voor vreugde of en jluisterende bedienden.

verdriet. Vroeger noemde men dit vrij van gebondenheid. Legers met trompetterende olifonten
Het hout verbrandt, maar het vuur blijft branden, en we en vliegensvlugge paarden ... '

weten niet wanneer het uitdooft.'


De vierde zin kreeg hij niet te pakken. Hij bleeJde eerste drie
Los van het hardnekkige probleem veroorzaakc door ver­ herhalen, maar de vierde kwam maar niet en hij raakte
keerde en fictieve denkbeelden over de 'dood', zijn velen van behoorlijk gei'rriteerd.
ons die een comfortabel leven ver boven de armoedegrens In de stad lee/de ook een arme dichter. En ook hij kon die
leiden, toch niet zo tevreden met hun leven als ze zouden avond maar niet in slaap komen. In zijn geval omdat hij

322 Vrede en harrnonie in het dagelijks !even War-Is 323


honger had. Op zoek naar eten sloop hij het paleis van de Legers met trompetterende olifanten
koning in. Hij dwaaUe door de donkere gangen en opeens en vliegensvlugge paarden.
stond hij in de slaapkamer van de koning. Hij zag al snel dat Ik heb het allemaal
de koning wakker was en in zichzelffag te praten. Heel zacht­ maar ze veranderen in niets aLs ik mijn ogen sluit. '
jes sloop hij dichterbij en ging onder het grote bed van de
koning liggen. Hij wiide wachten tot de koning sliep en dan Ook dit gaat voorbij!
het sappige frui t in de schaal naast het bed van de koning
opeten. 'We bevinden ons allemaal op dun ijs,' zei de Engelse schrijver
De hongerige dichter wachtte tot de koning in slaap zou William Boyd in een interview in de Financial Times. 'We
vallen. Maar de koning bleefmaar draaien en woelen en de doen net alsof her niet zo is, maar we weten allemaal hoe
eerste drie zinnen van het gedicht herhalen. Dat hoorde de snel ons huidige geluk aan diggelen kan vallen', voegde hij
dichter natuurlijk ook. Toen de koning na de derde zin stopte, er nog aan toe. Iedereen die in het midden van een zin op
kon de hongerige dichter onder het bed zich niet inhouden en hout iets afklopt als hij het over een blij of gelukkig voorval
zei hardop: heeft, weet waar Boyd het over heeft. Of her nu een tumor,
'. . . Jk heb het allemaal, maar ze veranderen in niets als ik harraanval, belascingaanslag, ofidioor ongeluk is, de wereld
mijn ogen sluit.' stelt ons 'huidige geluk' constant op de proef.
De woorden waren de dichter spontaan onnapt. De koning
was blij dat hij de vierde zin nu ook had en sprang opgewon­ Psychologen herinneren ons er voortdurend aan dat iedere
den uit bed. Hij vond de dichter en trok hem uit zijn schuil­ dag honderden mensen een hersenbeschadiging oplopen.
plaats. 'Nu heb ik de dief,' schreeuwde de koning. 'Welnee, Als gevolg van een ongeluk ofziekte verandert her menselijk
Sire,' zei de dichter, 'ik ben geen dief Ik ben een dichter, de brein in een oogwenk - en dus ook hun geest en de manier
armoede maakte mij tot dief' De koning kreeg medelijden waarop ze de wereld ervaren. Floyd Skloot is dichter en
met hem en omdat hij hem de vierde zin had geschonken, gaf schrijver, en in zijn essay In the Shadow ofMemory, zegt hij:
hij de dichter een grote som geld. 'Niets kan ons hierop voorbereiden. Niets kan ons hiermee
Maar hoe mooi en overvloedig de bezittingen van de leren omgaan, behalve het ding dat is beschadigd zelf: de
koning ook waren, ze waren niet voor de eeuwigheid. Blij en hersenen met hun eigen netwerk van signalen en schake­
gelukkig sprak de koning zijn gedicht: laars waaruit ons individuele zelfbestaat.'

'Koninginnen van een ongekende schoonheid Floyd Skloot weet waar hij het over heeft. Voor het noodlot
en gehoorzame onderdanen. toesloeg, was hij verantwoordelijk voor een vierhonderd
Volmaakt oprechte mannen miljoen dollar groot budget van een bouwbedrijf van de
enfluisterende bedienden. overheid. Een virusinfectie sloeg grote gaten in zijn geheugen.
Hij was volslagen in de war en verdwaalde in tijd en ruimte.

324 Vrcdc en harmonic in het dagelijks lcven Wat-ls 325


Zijn geest was, zo zei hij zelf, volkomen onsamenhangend veel mensen als vanzelf voor het welzijn van hun dierbaren
en zijn wereld was gefragmenteerd. Hij zei: 'Een van de · en als ze ongedeerd blijken, zijn ze ongelooflijk dankbaar.
vreemdste dingen van leven met geheugenverlies is dat je Dit soort gebeden om hulp of uit dankbaarheid zijn vanzelf­
weet dat je dingen vergeet. lk weet dat ik dingen die ik me sprekend meestal gericht tot een verpersoonlijkte god.
wanhopig probeer te herinneren niet zal herinneren. Ik Iemand met inzicht begrijpt al snel dat emoties een natuur­
beschik over enkele speciale coderingstechnieken waarmee lijke reactie in het lichaam-geest organisme zijn. Door zijn
ik belangrijke dingen kan onthouden, maar dat werkt inzichc beseft hij ook dac wat er gebeurt de wil van God is
slechts ten dele.' en zo accepteert hij het ook.

Het idee dat we iecs kunnen kwijtraken dat voor ons heel God wordt heel vaak verpersool).lijkt. Vandaar dat er veel
waardevol is, is voor ons een probleem omdat we last hebben grappen zijn die laten zien hoever de menselijke geest hierin
van bezitsdrang. Bezitsdrang is de ware oorzaak van het kan gaan. Een zo'n grap van internet werd in de plaatselijke
probleem, of het nu gaat om het verlies van hec zelf, ons krant afgedrukt ter ere van lnternationale Vrouwendag.
geheugen, maceriele bezittingen of persoonlijke relaties. De Hij gaat als volgt:
angst om iets te verliezen, wat het ook is, raken we nooit
kwijt als we niet volledig accepteren dat alles voorbijgaat Op een goede dag in de Hof van Eden roept Eva tot God:
(dus 'ook dit gaat voorbij'). In de woorden van de dichter­ 'Heer, ik zit met een probleem!'
heilige Kabir: 'We kwamen ter wereld met gesloten vuisten '�t voor probleem, Eva?'
en zullen hem met open handen weer verlaten.' Niets is 'Heer, ik weet Mt u mij geschapen hebt en ook deze tuin met
voor altijd. aile prachtige dieren en die hilarisch grappige slang, ma.ar
toch ben ik niet gelukkig. '
Pas als je echt bereid bent om alles te verliezen, ben je vrij 'Hoe komt Mt, Eva?'
van de angst voor het verlies van iets dierbaars. Alles zal zijn 'Heer, ik voei me alleen en ik kan geen appel meer zien.'
zoals het was voordat ik ter wereld kwam en waarom zou ik 'Oki, Eva, ik denk dat ik er we! iets op weet. Ik zal een man
me druk maken over mijn bezittingen als ik de wereld weer voor je scheppen. '
verlaat? De grap is dat ons leven precies zo zal verlopen als '�t is een man, Heer?' vroeg Eva verbaas.d.
hec moet verlopen volgens de universele wetmatigheid, of 'Een man is een gebrekkig schepsel met veel slechte karakter­
we nu wel of niet bang blijven dat we onze waardevolle trekken. Hij zal liegen, bedriegen en nutteloos zijn. Je zult je
bezictingen zullen verliezen. handen vol hebben aan hem. Hij zal·ook groter en sterker zijn
Mn jij en hij zal houden van jagen en dingen doodmaken.
De angst voor verlies alleen al is vaak een belangrijke drijf­ Bovendien zal hij er raar uitzien als hij opgewonden is.
veer voor een hartstochtelijk gebed. Bij een grotere ramp Omdat je zo klaagt zal ik hem zo scheppen dat hijje lichame­
waarbij veel mensen gewond of gestorven zijn, bidden heel lijke behoeften kan bevredigen. Hij zal onnozel zijn en

326 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Wac-Is 327


houden van kinderachtige dingen zoal.s vechten en tegen een mannen en vrouwen zijn verschillend. Dit verschil kun je niet
bal trappen. Hij ml ook niet al te slim zijn, waardoor hij zomaar verklaren aan de hand van sociale en omgevings­
jouw advies nodig heefi om tot iets doordachts te komen.' conditionering. In een van de onderzoeken staat:
'Klinkt goed ... , ' zegt Eva licht vragend en met opgetrokken
wenkbrauwen. Zit er nog ergens een addertje onder het gras, 'Tot voor korc dacht men nog dat het bewusrzijn van een
Heer?' pasgeboren baby volkomen blanco was, zodat zijn leraren
'Nou... je krijgt hem op een voorwaarde.' hun keuzes en voorkeuren konden inprenren. Huidig bio­
'Welke, Heer?' logisch bewijs geeft echter andere redenen voor de manier
'Zoals ik al zei, ml hij trots; arrogant en ijdel zijn. Daarom waarop we denken. Die toont overmigend aan dat onze
moetje hem l.aten geloven dat ik hem als eerste heb geschapen. hormonen en verbindingen in . de hersenen grotendeels
Dat is om kleine geheim, oke? - van vrouw tot vrouw.' verantwoordelijk zijn voor onze houding, voorkeuren en
gedrag. Dus als jongens en meisjes op een verlaten eiland
Er zijn boeken vol geschreven over hoe een mens vrede en zonder een georganiseerd maatschappelijk leven of ouders
harmonic kan vinden in zijn leven. Maar bijna geen van die om hen te begeleiden zouden opgroeien, zouden meisjes
boeken schrijft dat een individu niet snel blijvende vrede zal nog altijd knuffelen, aanraken, vrienden maken en met
vinden in zijn leven als hij niet duidelijk inziet War-Is, poppen spelen, teiwijl jongens zich mentaal en fysiek met
namelijk her simpele feit dat mannen en vrouwen verschil­ clkaar zoudcn meten en groepen zouden vormen met een
lend zijn. Zonder dit besef zullen vrede en harmonic niet duidelijke hierarchie.
heel lang duren. Want als we dit niet goed beseffen, zullen Onze hersenverbindingen in de baarmoeder en her
we elkaar niet tolereren zoals we zijn en deze tolerancie is nu effect van hormonen bepaald hoe we denken en war we
juist de basis van vrede en harmonie. doen( ...) Onze instincten zijn gewoon onze genen die
bepalen hoe onze lichamen zich gedragen onder bepaalde
Mannen en vrouwen zijn verschillend. Nier slechter of gegeven omsrandigheden.'
beter, maar verschillend. Het enige wat ze gemeenschappe­
lijk hebben, is dat ze tot dezelfde soort behoren. Mannen en Vrede en harmonic kunnen binnen een familie alleen maar
vrouwen !even in verschillende werelden, in andere mentaal aanwezig zijn als de man en de vrm�w op een positieve
geschapen werelden met andere waarden en normen en dus manier erkennen dat ze biologisch van elkaar verschillen en
ook met andere regels. Hoe kunnen we in vrede en harmo­ als geen van beide verwacht dat de ander voldoet aan zijn of
nic leven als mannen en vrouwen voortdurend ruziemaken haar verwachtingen. Vcel relatiestress die wij ervaren is in
over elkaars overtuigingen, houdingen en gedrag? wezen het gevolg van de verkeerde overtuiging dat ons
moderne onderwijs alle verschillen tussen mannen en
Veel ondcrzoeken op wetenschappelijk, medisch, psycholo­ vrouwen hebben gladgestreken en dat wij nu allemaal
gisch en sociologisch gebied komen tot dezelfde conclusie: dezelfde verlangens, drijfveren en prioriteiten hebben.

328 Vrede en harmonic in her dagelijks !even War-ls 329


Mannen en vrouwen zijn verschillend. Pas als we door­ Wet van de Onbepaalbaarheid - vervangt de causaliteit en
drongen zijn van de wortels van deze verschillen, kunnen wordt nu geaccepteerd waar het de microkosmos becreft. En
we als gezin in vrede en harmonie leven. Dan accepceren we eigenlijk is er geen reden te bedenken waarom deze wet ook
niet alleen de verschillen, maar juichen die ook coe. De niet op zou gaan voor de macrokosmos, omdat de grootte
Fransman had gelijk: 'Vive La Difference'! Lang leve de van iets net zo relatief is als alle andere dingen.
verschillen!
Zolang de schepping bestaat, moec er een aanwijsbare
***
oorzaak zijn van de dingen die zich voordoen. Er moeten
redenen zijn waarom op een bepaald moment in de tijd zo'n
Redelijk recent nog was het voor de gemiddelde mens moei­ enorm aantal mensen met een grote onderlinge verschei­
lijk te begrijpen wac een mysticus nu precies probeert te denheid tegelijkertijd in de wereld aanwezig is. Er moet een
zeggen. Neem bijvoorbeeld de onverbiddelijke causaliteit - aanwijsbare reden zijn waarom de Relativiteitstheorie, die
de relatie tussen oorzaak en gevolg. Dit is voor iemand met zowel theoretisch als praktisch gezien een grote revolutie
een gemiddelde intelligentie en een dualistische en beperkte reweegbracht binnen de acomaire en subacomaire natuur­
visie nog te begrijpen. Maar de mysticus bekijkt de dingen kunde, zich aan Einstein 'openbaarde'. Er moeten geldige
vanuit een noumenaal, universeel en allesomvattend zicht, redenen zijn waarom Jezus Christus en Hider op een
waarin gezichtspunten niet !anger bestaan. Hee zicht van de bepaald moment in de tijd werden geboren. Maar dit geldt
mysticus verdraagc ook geen waterdichte analyses, waardoor alleen wanneer je kijkt vanuit het gehele funccioneren
er altijd een bijna onoverbrugbare kloof bestond tussen de volgens een conceptuele, universele wetmatigheid die het
oprechte pogingen tot meer begtip van de gemiddelde mens menselijk verstand nooit zal kunnen kennen of begrijpen.
en dat wat de mysticus zei. Seel dat de gemiddelde mens
bereid was geweest om zijn eigen onwetendheid te erken­ Wil het lila van her 'leven' zich kunnen voltrekken, dan
nen, maar dat hij de wetenschappers wel geloofde, dan zou moet er een script zijn. Die script moet oor:raken bevatten
de mysticus hier nog niet mee geholpen zijn geweest, omdat die bepaalde effecten tot gevolg hebben, die dan weer
de wetenschapper niet meer benul had van de woorden oorzaken worden voor toekomstige gevolgen. Zulke oor­
van de mysticus dan de gewone man in de straat. Zo zag de zaken en gevolgen zijn nacuurlijk werkzaam in en door de
situatie er niet al te lang geleden uit. individuen, de acreurs in her levensdr�a. Maar deze werk­
zaamheid kan nooit worden begrepen en gewaardeerd door
lnmiddels is de wetenschap de mysticus ter hulp gekomen. her individuele menselijk verstand. Daarom verzette
De subatomaire fysicus is na de besmdering van het gedrag Einstein zich tegen de Onzekerheidsrelatie met de opmer­
van subatomaire deeltjes binnen de quancummechanica, tot king dat hij niet kon accepteren dat 'God dobbelde met het
een conclusie gekomen die het oor:rakelijk verband volledig universum'. Niels Bohr moest uideggen dat God niet met
naar de achtergrond verbant. De wet van Planck- de nieuwe het universum dobbelt, maar dat de mens die denkt omdat

330 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Wat-ls 331


hij niet 'alle informatie' bezit die God heeft! De individuele van de oosterse visie, die meent dat het geen fysieke maar een
mens kan dus eenvoudigweg niet over een eigen wil of keuze­ metafysische werkelijkheid betreft. Als we de nieuwe formu­
en handelingsvrijheid beschik.ken: 'Uw wil geschiede.' leringen binnen de natuurkunde vertalen naar gewone taal,
zonder wiskundig jargon, dan zijn ze 'trans-logisch' en lijken
De kwantumtheorie slaagde voor de tests waaraan alle ze veel op de paradoxale aforismen uit de Upanishads of de
wetenschappelijke theorieen zich dienen te onderwerpen raadselachtige koans uit her zenboeddhisme. Zo beschrijft
en bleek te 'werken'. Zij had drie eigenaardige kenmerken Sir James Jeans het waarneembare universum bijvoorbeeld
die veel werenschappers uit die tijd, waaronder dus Albert als een kosmische sfeer, waarvan de binnenkant lijkt te
Einstein, op srang joegen en ergerden. Deze drie kenmerken bestaan uit 'lege ruimte versmolten met lege tijd.'
ZlJD:
De vraag of de 'realistische aannames' die vanzelfsprekend
a) De theorie voorspelt geen unieke uitkomsten, maar geeft leken en kennelijk werkzaam waren in de macro-wereld ook
slechts waarschijnlijkheden; feitelijk klopten, was jarenlang voornamelijk een academi­
'
b) Orn het er nog even in re wrijven, accepteert zij 'onzeker­ sche. Maar in de jaren 70 kwamen er insrrumenren beschik­
heid nier !outer als irritante hoofdpijn, maar als iets baar waarmee geexperimenteerd kon worden. In 1980-'81
waarmee we moeten leren leven: de onzekerheid wordt vond er aan de Universireit van Parijs een experiment plaars
geaccepteerd als een intrinsieke eigenschap van de sub­ dat de menselijke kijk op de 'werkelijkheid' van de fysieke
atomaire wereld'; wereld radicaal veranderde. In dit Parijse experiment, dat
c) Zij komt tot de famastische conclusie dat de waarnemer heel zorgvuldig was ontworpen en zeer nauwgezet werd uit­
en het object dat hij waarneemt niet altijd als afzonder­ gevoerd, werden twee subatomaire deelrjes door een atoom
lijk en van elkaar gescheiden kunnen worden beschouwd afgevuurd. Ze vlogen afzonderlijk door de ruimte, enigszins
(en dit is precies wat de mysticus altijd al zei). vergelijkbaar met de fragmenten van een exploderende
born. Volgens de meest logische redenatie in de ogen van de
De toenmalige wetenschappers hadden re maken met de 'realisren' zouden de twee subatomaire, nu duidelijk van
merafysische dogma's van hun tijd. Zij konden het idee van elkaar gescheiden deeltjes elkaar helemaal niet meer be"in­
een Goddelijke Geest die rowel transcendent als immanent vloeden. Maar dat deden ze wel! Dit berekende overduide­
aanwezig was in het gemanifesteerde universum niet lijk dat er ofwel sprake was van signaa1overdracht tussen de
bevatten. Werner Heisenberg beweerde daarentegen dat de twee subacomaire deeltjes die sneller dan her licht door de
quantumrheorie een volledig objectieve beschrijving van de ruimte reisden, of dat de twee deeltjes, hoewel ogenschijn­
natuur, gebaseerd op de aanname dat de fysieke wereld lijk gescheiden, helemaal geen afzonderlijke entiteiten
onafhankelijk van de waarnemer bestaat, buitensloot. Deze waren maar een integraal onderdeel bleven van een grorer
nieuwe visie op het universum laat de lang aangehangen geheel.
materialistische kijk erop los en lijkt in de buurt te komen

332 Vredc en harmonic in het dagelijks lcven Wat-ls 333


Deze nieuwe visie op het universum is voornamelijk geba­ 2 ) Een heel belangrijk gevolg van de stellingen van de
seerd op twee belangrijke elementen die de moderne weten­ nieuwe nacuurkunde, die de wetenschap bovendien nog
schap en her oosrerse mystieke inzicht heel dicht bij elkaar dichter bij advaita brengt, is dat de kloof tussen her subject
brengen: en object, tussen de waarnemer en het waargenomen object
1) Wat eersc als elkaar uitsluitende tegenpolen werd wordt overbrugd. Volgens de mysticus is het enige war er
beschouwd, moest nu wel als een stel polaire, met elkaar ver­ bestaat een soorc relatie tussen het kennen van het kennen­
bonden en elkaar aanvullende deeltjes worden beschouwd. de (waarnemingsvermogen ofBewustzijn), het voortdurend
Binnen de nudeaire natuurkunde besraat cominliiteit alleen aanwezige Ene Subject - degene die kent en het gekende
samen met cliscominliiteit. Deeltjes zijn tegelijkertijd afbreek­ zijn hier twee polen van een magnetisch veld en niet twee
baar en onverwoestbaar; energie en materie zijn onderling van elkaar gescheiden tegengescelden.
uitwisselbaar; waarschijnlijkheids-patronen maken her
onmogelijk om precies re voorspellen of een deeltje op een De quantumtheorie zegt dat iedere scheiding tussen een
bepaalde plek nu wel ofniet besraat. De nucleaire wetenschap object-deeltje, een atoom of wat clan ook, enkel en alleen
houdt zich voornamelijk bezig met mogelijkheden en een gedachteconstruccie is. Her is een geheel waarvan de
tendensen. De oosters-mystieke lireratuur staat vol met delen zelf weer sub-gehelen zijn en deze deeltjes kunnen
ogenschijnlijke paradoxen, die vaak in negatieve bewoor­ alleen maar worden ontdekc als de heelheid van het object is
dingen worden uitgedrukt (neti, neti; nier dit, niet dat), in vernietigd. Zo 'bestaac' een neuron niet uit een proton en
een poging de paren van regengestelden ce overstijgen. een elektron, maar de proton en het elektron 'ontstaan' als
her neutron wordt verniecigd.
Hedendaagse natuurkundigen lijken tot de conclusie te zijn
gekomen dat geen enkele 'gebeurtenis' in het universum Vergelijkbaar hiermee kun je zeggen dat het universum niec
volledig op zichzelf staat, maar verbonden is met bijna alle is samengesteld uit miljoenen 'onderdelen' of objecten zoals
andere gebeurtenissen. Volgens het principe van Mach mensen, scerren, enzovoorts. Die scheiding vindt alleen
(van natuurkundige Ernst Mach) hangt de inertie van een plaats in de ogen van de ogenschijnlijke waarnemer, iets wat
hemellichaam of systeem af van zijn interactie met de rest de mysticus altijd al begreep. Einstein zei dac binnen de
van her universum. Dit principe heeft mogelijk tot Einsceins nieuwe natuurkunde het veld de enige werkelijkheid is en dat
scelling geleid dat de aanwezigheid van materie en energic er geen plaats is voor zowel veld als 'materie. Ieder ding­
de ruimterijd 'ombuigen'. Je kum dit vergelijken met de gebeurrenis of gebeurcenis-ding bestaat slechts in relatie
visie van de myscicus. Deze beschouwt her gehele univer­ met alle andere. En wat is de substructuur achter die veld en
sum als zijn objectieve lichaam, een conceptuele in plaacs zijn fysieke bestaan, ofuit wat voor 'spul' bestaat het bewust­
van een maceriele construccie die zich in her Bewusczijn zijn van de mysricus nog meer? Het is hec totale potentieel
weerspiegelr, zonder hulp van buitenaf - en dus slechts een waarbinnen de rorale werkelijkheid verschijnt, waarin deel­
refleccie - 'geesc-spul'. tjes spontaan geproduceerd en vernietigd of weer geabsor-

334 Vrede en harmonic in her dagelijks leven War-Is 335


beerd warden, waarin materie verschijnt en verdwijnt. Het verschillende dingen of entiteiten, maar slechts afge­
is de 'leegte' (eigenlijk de volheid of het Plenum) van de leiden of vormen. De wijze Jnaneshwar weet het in zijn
Upanishads, de Tao of Chan, die we niet met de zintuigen Anubhavamrita heel poetisch te verwoorden wanneer hij
kunnen waarnemen, maar alleen intu!tief gewaar kunnen zegt dat toen Prakriti (gemanifesteerde energie) ontdekte
zijn. Het is daarom de laatste, ondoordringbare barriere dat haar heer Purusha (het niet-gemanifesteerde Absolute)
tussen wetenschap en metafysica. zonder vorm was, ze zich schaamde omdat ze Hem met
miljoenen vormen bekleedde die ook nog eens voortdurend
Het lijkt alsof deze kijk op het universum korte metten veranderden. Of in de woorden van Zhuangzi:
maakt met de 'wet' van oorzaak en gevolg. Het zou echter
zomaar kunnen dat causaliteit slechts een manier van kijken 'De kennis van de oude wijzen was volmaakt. Zo volmaakr
naar gebeurtenissen is. Een manier die de verschillende fasen dat ze in het begin niet wisren· dat er dingen bestonden.
waarin je een gebeurtenis zou kunnen opdelen met elkaar Dit is volmaakte kennis, er is niets aan toe re voegen. Ver­
verbindt en ze niet gewoon als fasen ziet, maar als een ketting volgens besefi:en ze dat er dingen waren, maar ze maakten
van oorzaken en gevolgen. De enige, werkelijke gebeurtenis er nog geen onderscheid tussen. Daarna oordeelden ze nog
die plaatsvindt, is de spontane manifestatie van de wereld steeds niet over de dingen. Toen ze eenmaal oordelen
van verschijnselen. Stel er rijdt een trein uit een tunnel, dan gingen vellen, werd de Tao vernietigd.'
kun je zeggen dat de motor hiervan de oorzaak is en het
***
compartiment van de conducteur het effect. Een gebrek aan
regen betekent uiteindelijk de hongerdood voor een geiso­
leerde gemeenschap. Je kunt dit opbreken in een reeks oor­ Er zijn perioden in je leven waarop je 'niet in balans bent',
zaken en gevolgen: gebrek aan regen veroorzaakt droogte, niet in de 'flow' zit. Misschien omdat je last hebt van een
droogte veroorzaakt hongersnood en hongersnood veroor­ afstompende, knagende hoofdpijn. Dan is er maar een ant­
zaakt de dood. Maar ik win (of verlies) geld omdat ik gok. woord mogelijk: neem een paar aspirines. Of je verveelt je
Kan het zo zijn dat ik voorbestemd ben om geld re winnen en je gaat een stuk wandelen, fitnessen, of naar je club. Maar
(of te verliezen) en dat ik daarom gok? Causalireit of lots­ het is anders wanneer je last hebt van een afstompend en
bestemming zijn slechts omschrijvingen van een gebeurtenis knagend gevoel van onzekerheid, bezorgdheid en angst. Een
die analytisch wordt opgedeeld in hapklare brokken. Zou boek lezen helpt dan niet, door een' tijdschrift bladeren
her nier beter zijn als we stoppen met het najagen van de evenmin en een spelletje patience ook al niet. Her gevoel
schaduw van de causaliteit en accepteren dat in dit lila alle wordt alleen maar erger en de donkere wolk boven je hoofd
gebeurtenissen-dingen onderling met elkaar verbonden zijn? steeds grater. Je raakt bijna in paniek en zou willen dat er
zoiets als een anti-paniek-pil bestond.
We moeten wel tot de slotsom komen dat een eenheidsveld
het enige is dat bestaat. De 'veelheid aan dingen' zijn geen

336 Vrede en harmon ic in het dagelijks levcn War-Is 337


En die is er ook. Altijd voorhanden, precies in het huidige
moment. Probeer dit eens: ga ontspannen zitten, sluit je
ogeh en verbeeld je dat je gegrondvest bent in het Zel£ Je
doet helemaal niets. Komt er een gedachte op, clan bekijk je
haar, verder niets en dan gaat ze vanzelf weer weg. En weer
een: bekijk haar en ze verdwijnt. Blijf ontspannen. Omspan
bewust al je spieren en blijf ontspannen. Dit is geen moei­
lijke oefening zolang je haar niet ziet als een oefening die je
een bepaalde tijd moet volhouden. Vergeet de tijd en blijf
'gegrondvest in het Zelf'. Misschien doe je het drie of vijf
minuten, en wie weet verras je jezelf zo nu en dan als je
merkt dat je wel tien minuten of langer 'a.fwezig' was. Het
belangrijkste is dat de mentale moeheid is verdwenen.

Hee Sanskriet heeft een heel mooie uitdrukking voor


'gegrondvest blijven in her Zelf', namelijk: swa-stha. Dit
betekent letterlijk 'gegrondvest in het Zelf'. Zic gegrondvest
in het Zelf en je mentale moeheid verdwijnt.

338 Vrede en harmonic in hec dagelijks !even


HOOFDSTUK 10

Pure Vreugde van Zijn

Vrede en harmonie zijn er alleen oen ik ongeveer twaalf jaar oud was, was ik dol op films
als een mens zich in het huidige moment T waarin veel zwaardgevechten voorkwamen. De
bij anderen op zijn gemak voelt. beroemde sterren van deze 'actie-films' waren onder andere
Douglas Fairbanks Sr. en Jr. en andere beroemdheden.
lnmiddels ben ik al die films vergeten, op een na, die ik wel
nooit zal vergeten. Grappig genoeg herinner ik me niets van
de plot behalve dat er - natuurlijk - een held en een heldin
waren en dat er veel zwaardgevechten in voorkwamen. Maar
een scene herinner ik me wel heel levendig. Deze speelde
zich af in de woonkamer van de held, ik geloof een graaf
Het was een enorme kamer met een grate stenen haard
waarop een ijzeren plaat met de gegraveerde wapenspreuk
van de familie was bevestigd: 'Ook die gaat voorbij'. Op de
een of andere manier staan deze woorden ook in mijn
bewustzijn gegraveerd. Niets is voor altijd. Alles is onder­
hevig aan schepping en vernietiging, groei en verval.

De menselijke geese beschouwt verandering doorgaans als


een vorm van larerale ofhorizomale groei. Maar de ervaring
leert doorgaans dat groei veel meer een cirkelbeweging is en
plaatsvindt binnen de bestaande cydi van geboorte en dood,
schepping en ontbinding, de opkomst en het verval van
politieke systemen en beschavingen, en in her !even van

341
individuele mensen binnen de onvermijdelijke cycli van ook dan weet dat het van voorbijgaande aard is. Met de
geluk en ongeluk als gevolg van winst en verlies. Iedereen stroom meegaan betekent gewoonweg dat je geen pleziertjes
kent deze cycli van goed en slecht, ups en downs - zo achterna jaagt en de onvermijdelijke pijn niet vermijdt.
worden ze in ieder geval door de geest beoordeeld. Maar de Opmerkelijk is dat de vreugdevolle momenten veel meer
geese weigert de onvermijdelijkheid van deze cycli te accep­ vreugde schenken en de pijnlijke momenten minder pijn
eeren. En die weigering zorgt voor frustratie en verdriet. doen wanneer je het leven accepteert zoals het is en met de
Deze frustratie en verdriee bedoelt de Boeddha wanneer hij stroom meegaat. Als je meegaat met de stroom ervaar je
het heeft over her dukkha van samsara, her lijden in het innerlijke vrede en harmonie, genade en vanzelfsprekend­
leven. Hij doelt niet op de pijn en vreugde in het moment. heid. Misschien wordt dat bedoeld met 'vrede van God', de
pure Vreugde van Zijn.
Als we het bestaan van deze cydi accepteren, accepteren we
een gegeven dat bij het leven hoort- het is niet een of andere Leraren hebben zoekers vele malen verteld dat Zelfrealisatie
'fatalistische' houding. Acceptatie van deze cycli van schep­ niets anders is dan 'aanwezig zijn in het huidige moment'.
ping en vernietiging, winst en verlies wil eenvoudigweg Let op dae je door de denkgeest niet verwikkeld raakt in wat
zeggen dat we ze beschouwen als een onvermijdelijk onder­ zich voordoet in het huidige moment. Dit duidt erop dat de
deel van het leven en dat we er niet mentaal in verwikkeld bemoeienis van de denkgeest in de horizontale tijd plaats­
raken. 'Oak dit gaat voorbij' is een heel goede levens­ vindt, waardoor de zoeker niet langer in het huidige moment
houding, die veel onnodige frustraties voorkomt. Zelfs je aanwezig is en War-Is in het huidige moment niet langer
lichaamsenergie is onderhevig aan deze cycli. We weten alle­ accepteert. 'Aanwezig zijn in het huidige moment' betekent
maal dat we soms boordevol fysieke energie en mentale ten diepste dat er geen besef van persoonlijk doenerschap is
levenslust zitten en heel creatief zijn, en dat we soms om de en dat alles war zich voordoet in het huidige moment geac­
een of andere onverklaarbare reden het gevoel hebben dat cepteerd wordt als de essentie van Zijn. Alleen ligt die idee
we vastzitten en zowel fysiek als mentaal in de put zitten. van persoonlijk doenerschap zo diep geworteld in hee ego,
Het enige dat we kunnen doen is alle situaties accepteren en dat de ego-geese altijd op zoek gaat naar een methode, naar
beseffen dat ook dit voorbij gaat. Niet met de levensstroom een 'hoe': hoe raak ik niee verwikkeld?
meegaan betekent onnodige frustraties.
Interessant is dat Aldous Huxley op een gegeven moment
Wei met de levensstroom meegaan wil niet zeggen dat je heel ge'interesseerd raakte in de geestelijke zoektocht. Hij
ongevoelig en onverschillig bent voor wat het moment je ging zelfs zover dat hij bepaalde middelen nam om 'de erva­
brengt. Hee is geen 'afstandelijkheid'. Hee wil gewoon ring' te krijgen. Hij schreef een roman metals titel Eiland,
zeggen dae je volledig geniet van de vreugde van het moment, waarin een man aanspoelt op een afgelegen eiland, ver weg
juist omdat her niet eeuwig duurt. Hee betekent ook dat je van iedere vorm van beschaving. Als hij wakker wordt merkt
zo goed mogelijk omgaat met de pijn van het moment en hij dat dit eiland anders is. Dan ziet hij de felgekleurde

342 Vrede en harmonic in her dagelijks leven Pure Vreugde van Zijn 343
Jaag ik alrijd kortstondige plezierrjes na in de vorm van
papegaaien in de bomen, die allemaal krijsen: 'Opgelet:
eten, drinken, seks, lo!, opwinding en sensarie, waardoor ik
Hier en Nu. Opgelet: Hier en Nu.' Later komt hij erachter
alrijd in de toekomsc lijk te leven die nooit komt? Loop ik
dat de eilandbewoners hen deze woorden hadden geleerd,
altijd achrer iers aan wat ik niet heb maar anderen wel?
zodar ze er voortdurend aan herinnerd worden om in her
Denk ik echt dat mijn leven 'beter' wordt als ik nog meer
hier en nu te blijven. Bij zo'n merhode is het grote gevaar
heb van war ik al aan materiele spullen bezit? Waar is mijn
dar de herhaling van woorden - een mantra, om het even
passie voor her leven gebleven? Waar is die frisheid, die
welke - de geest kan afleiden van de berekenis van de
trilling, de tijd om van de eenvoudige dingen, van de
mantra, waardoor hij verwikkeld raakr in horizontale tijd!
wonderen van Gods schepping te genieten? Ben ik echt
gelukkiger dan mijn hond?
Het 'ik' dat betrokken raakt en niet meer in het moment is,
is slechts her 'ik' dat zichzelf als de doener ziet die handelt
Her is belangrijk dat je beseft dat je het leven niet in de hand
en de 'ander' beschouwt als de doener die zijn eigen hande­
hebr. Dat zwemmen tegen de levensstroom in je alleen maar
lingen verricht. De basis van betrokkenheid zijn de inter­
uitput en dar de roekomst nooit een onrsnapping uit her
menselijke relaries gebaseerd op relatief doenerschap. Het
heden kan zijn. Het is daarom belangrijk dar je nu onder­
enige war her ego grondvest in her huidige moment, is de
zoekt hoe de zaken ervoor staan. War wil ik her liefst in her
volledige acceptarie dat alle handelingen goddelijke gebeurte­
!even? Is dat niet vrede en harmonie als ankerpunt terwijl ik
nissen zijn en niet door wie dan ook worden uitgevoerd.
- omdat her niet anders kan - her leven onder ogen zie en
accepteer war het huidige moment me brengt? Laat ik in
Tijdens her leven van alledag moet een ding heel duidelijk
ieder geval eens nadenken over een frisse start. Is her mis­
zijn. Onze levens zijn individuele levens. Natuurlijk leven
schien niet het beste om met de stroom mee re varen? Orn
we in een bepaalde samenleving met zijn eigen regels en
wetten. Aan die sociale regels en wetten moeten we ons in her huidige moment aanwezig re zijn? Orn te doen war ik

houden, maar daarbinnen is ieder van ons zelf veranrwoor­ in her huidige moment moet doen met her oog op de toe­
komst en dan de toekomsr haar beloop laar hebben (omdat
delijk voor de vrede en harmonie waarnaar hij ten diepste
ik er sowieso nooir enige controle over heh gehad)?!
verlangt in zijn leven.

Her !even kan al genoeg problemen ge�en zonder dat wij er


Als individu moet je zelf bepalen war je verlangt van het
leven, war je de vervulling zal geven die je zoekt. Duidelijk nog war aan toevoegen door een negarieve houding, geba­
seerd op het dode verleden en toekomstige gebeurrenissen
is dar je over voldoende middelen moer beschikken voor de
basisbehoeften voedsel, kleding en onderdak. Maar als we die zich al dan niet kunnen voordoen. We beseffen niet
hoeveel dagelijks leed werkelijk onnodig is. We kunnen veel
ervan uirgaan dat deze aanwezig zijn, dan kun je jezelf af­
spanningen en stress die worden veroorzaakt door angst
vragen of je tevreden bent als je doet war je in het moment
voor war er in de toekomst kan gebeuren voorkomen door
kunt doen om in je bescheiden behoeften te voorzien.

Pure Vreugde van Zijn 345


344 Vrede en harmonie in hec dagelijks !even
meer aandacht voor her huidige moment. We dienen een­ plaats van boosheid angst of mededogen oproepen, over­
voudigweg ce beseffen dac we de 'toekomsc' als zodanig niec eenkomstig zijn of haar programmering.
in de hand hebben. Als we in het huidige moment doen wat
we kunnen doen (en voor het gemak aannemen dac zoiecs Hee belangrijksce verschil cussen de reacties van een wijze en
als een vrije wil bescaat), heeft her geen enkele zin om je te een gemiddeld mens is dat de wijze de woede of angst die
lacen beheersen door ongeruscheid, spanningen, angscen en opkomc in hetmomentwaarneemt. Hij raakt er in tegenstel­
bezorgdheid. ling tot de gewone mens niet persoonlijk in verwikkeld. H�c
ene moment is de wijze boos, maar het volgende laat hij zich
Doorgaans hebben we ook geen idee hoeveel leed we onszelf alweer vermaken of toont hij een grooc mededogen. De
aandoen doordat we vergeten dat het verleden dood is en we wijze reageert dus niet vanuit persoonlijk doenerschap op
maar blijven nadenken over hoe het had kunnen zijn! de natuurlijke of biologische reacties in het lichaam. Het
Verdriet, verbitcering, haac, klagen, schuld, spijt ... het is ene moment is er boosheid, het volgende mededogen, er is
allemaal volledig gebaseerd op het concept van een dood geen persoonlijke betrokkenheid bij die boosheid, geen
verleden en op her concept van persoonlijk doenerschap. verlangen om deze te beheersen en ook geen frustratie als hij
er in de horizontale tijd geen controle over heeft.
Her enige, duidelijk zichtbare verschil tussen een wijze en
een gemiddeld mens bevindt zich op die niveau. Terwijl de We hebben allemaal weleens ervaren dat overgave aan het
gewone mens het grootste dee! van de tijd gebukt gaat onder huidige moment, accepteren Wat-IS in het huidige moment
het dode verleden en de onzekere toekomst, leeft de wijze in zonder enige innerlijke weerstand, een plotseling, bijna tast­
het huidige moment. Hij gaat er volledig vanuic dat er niets baar gevoel van ontspanning teweegbrengt in een tot het
kan gebeuren dat niet Gods wil is - en niemand zal ooit uiterste gespannen acmosfeer. Het woord 'overgave' heeft
weten wat Gods wil is. Daarom sjouwt hij geen schuld- en voor velen een negacieve bijklank, omdac het wordt geasso­
schaamtegevoelens met zich mee en heeft hij geen haat- en cieerd met een nederlaag en een gebrek aan ruggengraat.
kwade gevoelens voor anderen. Die maakt de weg vrij voor Maar in werkelijkheid is je echt overgeven een overgave aan
de pure Vreugde van Zijn. her huidige moment, een diepe aanvaarding van Wat-Is in
het moment zelf, als iecs dat nooit andi:;rs had kunnen zijn.
In het dagelijks leven zijn we vaak gefrustreerd omdat we
onze woede of gulzigheid niet in de hand hebben. Maar ook Aanvaarding van War-Is in het huidige moment betekent
een wijze kan best vaak kwaad worden of zich te goed doen niet dat je je al je levensomstandigheden laat welgevallen,
aan een rijke maaltijd. Als er boosheid opkomt, clan reage­ zonder er iets op uit te doen. Overgave betekent eenvoudig
ren de hersenen overeenkomstig de natuurlijke program­ de rancune overdragen aan her huidige moment: meebe­
mering van het lichaam-geest instrument op een bepaalde wegen met de stroom van het leven in plaats van ertegenin
gebeurtenis. Diezelfde gebeurtenis kan bij een ander in te gaan. Je werkelijk overgeven wil zeggen dat je alle negativi-

3 46 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Pure Vreugde van Zijn 347
teit loslaat in het huidige moment. Die is een innerlijke aan­ ***

gelegenheid - je kunt nog alcijd handelen zoals je denkt dat


je gegeven de omscandigheden moet handelen. De dingen Inceressant genoeg zijn alle ideologische concepten nood­
veranderen voortdurend. zakelijkerwijs gebaseerd op psychologische cijd, of her nu
een religieus systeem is zoals van de Taliban, of een politiek
Geen weerstand bieden wil dus niet zeggen dat je niets doer. concept zoals her socialisme of communisme. Die komt
Die is zelfs de basis van oosterse vechtsporten: je geeft mee doordat de concepcen gebaseerd zijn op de impliciete
om te overwinnen. De wijze term wu wei komt uit het aanname dat dit zogenaamde 'hoogste goed voor de gemeen­
tao'isme. Vrij vertaald becekent her zoiets als 'handelen schap' in een denkbeeldige toekomst beschikbaar zal zijn,
zonder te handelen'. Die heeft niets re maken met inaccivi­ dat er met behulp van denkbeeldige middelen een denk­
teit die veroorzaakt wordt door besluiteloosheid, lethargie beeldig toekomstig doe! wordc bereikt.
of angst. Hee gaat hier over 'niet-handelen', waarbij het ego
niet betrokken is. Er wordt mee bedoeld dat handelingen Naar schatting zijn er door het communisme in Rusland,.
niet worden uitgevoerd door een geconditioneerde geest en China en enkele andere landen meer clan vijftig miljoen
een gespannen lichaam, maar dac her volledig natuurlijke mensen gemarteld en vermoord. Dit alles met als doel: het
handelingen zijn die helemaal samenvallen met her huidige scheppen van een becere wereld in de toekomst. Orn deze
moment. Misschien is dit ook de ware betekenis achter de reden vroegen leraren als Ramana Maharshi mensen die
mooie uitspraak van Jezus: 'Kijk eens naar de lelies in het vragen stelden over deze nationale en incernationale 'zaken'
veld, kijk hoe ze groeien. Ze werken niet en ze weven niet.' vaak om in her heden ce blijven, om te doen wat ze nu
wilden doen en de nacionale en internationale zaken over te
Er zijn verhalen over ter dood veroordeelde gevangenen die laten aan de Schepper die de wereld heeft geschapen!
wachcen op hun terechtstelling en plotseling een onver­
klaarbare vreugde en vrede ervaren. Er zijn ook verhalen Voor een mens met een beperkte levensduur is het vaak
bekend over mensen in Hitlers concentratiekampen, die in lastig om in het huidige moment ce leven. Maar eigenlijk
de rij naar de gaskamer plotseling in luid gelach uitbarsten. weec hij helemaal niecs van de toekomst waarin hij het
Ze maakcen grappen mec de bewakers die natuurlijk dachten grootste dee! van zijn !even in angst en heven leefc. Hij
dac ze gek van de spanning waren geworden, maar die coch beseft niet dat een plocseling succes of materieel voordeel,
ook iecs van een wonderbaarlijke overgave aan het huidige om maar iets te noemen, niec datgene kan en zal brengen
moment herkenden. Deze mensen waren niet langer bang waarnaar hij op dit moment het meest verlangt: vrede en
voor de dood omdat ze al aan het huidige moment waren harmonic in zijn leven. Plotselinge rijkdom zal zijn gecon­
gestorven. Zij hadden zich overgegeven aan her huidige dicioneerde manier van !even met her bijbehorende leed, de
moment. Bewusczijn bevrijdde zichzelf van de begrenzingen schuldgevoelens, vijandigheid en wrok naar anderen toe
van een driedimensionaal menselijk object. niet veranderen.

348 Vrede en harmonic in hec dagelijks !even Pure Vreugde van Zijn 349
Vrede, tevredenheid en harmonie kunnen alleen maar in het onderzoeken, zien we dat we ons alleen bewust zijn van het
huidige moment aanwezig zijn wanneer we volledig besef­ verleden, van dingen uit het verleden. De geest bestaat uit
fen dat, in de woorden van de Boeddha, 'Dingen gebeuren, een stroom van gedachten, een stroom van gebeurtenissen
handelingen worden verricht, maar er is niemand die iets van verleden naar toekomst, uit herinneringen aan het ver­
doet.' Vrede en harmonie zijn er wanneer de geest niet leden en verwachtingen over de toekomst. Hierdoor wordt
voortdurend op zoek is naar tekortkomingen, met als gevolg het huidige moment altijd buitengesloten.
schuld- en schaamtegevoelens ten aanzien van zichzelf en
haat en boze gevoelens voor anderen. Vrede en harmonie De toestand van de geest kun je vergelijken met een klepel
zijn aanwezig als de mens zich in het huidige moment op die voortdurend achteruit het verleden in en vooruit de
zijn gemak kan voelen bij anderen. Dit betekent dat hij alles toekomst in zwaait en het belangrijkste moment, het heden,
wat er gebeurt in het huidige moment op een onpersoon­ buitensluit. Maar alleen in het huidige moment leef je echt.
lijke manier kan waarnemen en beschouwen als goddelijke Als je altijd maar bezig bent met geluk in de toekomst of
gebeurtenissen: de pure Vreugde van Zijn. gelukkige. herinneringen uit het verleden, dan mis je het
echte geluk van her huidige moment. Het echte geluk of de
We beschouwen 'tijd' bijna altijd als een objectief gegeven, echte vreugde over wat zich in het huidige moment voor­
hoewel her overduidelijk is dat ruimtetijd niet een of ander doet, gaat verloren door gedachten over een soortgelijke
ding is. De volgende uitspraak van Augustinus (Bekente­ vreugde in het verleden of in de toekomst. Op het moment
nissen, Boek XI) sluit hier mooi op aan: dat de gedachte 'dit is het leven wat ik wil' de kop opsteekt,
is de vreugde die aanleiding was voor de gedachte al ver­
'Ik meet de tijd in mijn eigen geesr. Ik moet mijn geest niet dwenen. Echt geluk, echte vrede of vreugde in her moment,
laten beweren dat tijd een objectief gegeven is. En ik moet ligt in het interval tussen twee gedachten. De focus op deze
me niet door mijn geest laten belemmeren vanwege alle intervallen, op verblijven in IK BEN, is de echte vreugde
verschillende ideeen en indrukken die erin verblijven. Ik van meditatie.
zeg dus dat ik de tijd meet in mijn eigen geest. Want alles
war er gebeurt, laat een indruk achter en deze indruk blijft Geestelijk zoekers zijn vaak nogal nieuwsgierig naar het
nadar het ding zelf allang is verdwenen. Ik meet de indruk, leven van iemand die ontwaakt is. Hoe leeft een wijze die is
dat doe ik in her heden, niet her ding zelf dat de indruk gegrondvest in het huidige moment iijn leven? De wijze
maakt terwijl her zich voordoe en vervolgens in her ver­ leeft zijn leven vanuit het diepe besef dat het leven zichzelf
leden verdwijnt ...' leeft door zijn lichaam en door dat van alle andere levende
wezens in dit universum. De wijze ervaart her leven net als
In feite creeert de geest tijd met drie van zijn hoedanig­ ieder ander, alleen weet hij dat er niemand is die iets ervaart.
heden: verwachtingen scheppen, aandachtig zijn, herinne­
ringen ophalen. Als we het functioneren van onze geest

350 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Pure Vreugde van Zijn 351
De wijze leeft zijn leven vanuit de vaste overtuiging dat 'hij', aan trouwe en erouweloze mensen. De wijze leeft zijn leven
'jij' en verder iedereen golven zijn die alleen als golf van als een bewuste maar passieve getuige van de wonderbaar­
elkaar gescheiden zijn, maar in wezen voortdurend oprijzen lijke ontvouwing van de wereld van verschijnselen in al zijn
uit en terugvallen in een groce oceaan van Zijn. Hij weet dae unieke verschijningsvormen en alledaagsheid.
een scille geese een Werkelijkheid ervaarc die een is, zonder
de afgescheidenheid van de wereld van verschijnselen. Hij Wat iemand als Ramakrishna Paramahamsa over dit aspect
heeft de diepe leegee en scilte omarmd. Hij gaae mee mec de van het leven, over het leven van een wijze zegt, is heel
levensstroom. Doorgaans is hij vrij van angst, zorgen en interessant. Dit is hee verhaal van iemand die veel eijd in
frustratie. Ramakrishna's gezelschap doorbrache:

De wijze antwoorde als zijn naam gei:oepen wordt, maar hij 'We hebben de hele dag heeriijk zitten luisteren naar
weet dac 'Dae' wac antwoordt Bewusezijn is, want dat is alles klassieke muziek en hymnen over de mystieke eenheid
wat er is. Hij vindt her prima dat de wereld hem vergeren is. gezongen. Nu her hcilige schemeruur aanbreekc op ent de
Groce Zwaan (Paramahamsa) zijn ogen wijd, nadac hij
De wijze leeft zijn leven. Hij neemt het leven waar terwijl uren in stiltc in de oceaan van genade heefc gezwommcn.
hee zich voltrekt en is zich er constant van bewust dat ver­ Hij onthulc de zeldzamc juwelen uit zijn schatkamer vol
leden en coekomse abscraccies zijn en dac dit moment de geheimen over het geescclijk pad, het pad dat niec allecn
enige Werkelijkheid is. De wijze leeft voluic, accepteert alle naar God leidt, maar zich ook volledig in God oncvouwt.
ervaringen en wordt niet belemmerd door de denkgeesc, Ramakrishna: ALsje ontwaakt in de Uiteindelijke Werke­
alsof hij 'vers fruit in een bodemloze mand scopt'. lijkheid die meteen ook het Absolute Zijn, Absoluut Bewust­
zijn en Absolute Gelukzaligheid is, verdwijnen alle sociale en
Hij helpt iedereen die voor hulp bij hem komt, maar mensen religieuze verplichtingen. Niet omdat je ongevoelig of lui
lijken nauwelijks te merken dat hij bestaat. Het lijkt alsof hij wordt, maar omdat alle verplichtingen spontaan worden
goedheid en vriendelijkheid de wereld instrooit zonder her vervuld door de levende kracht van de Waarheid. Deze werkt
tegen iemand op te nemen. onzichtbaar door het subtiele lichaam van de ontwaaktf? mens
die een volmaakt goddelijk instrument wordt. Iederf? eel van
De wijze leeft zijn leven, doer geestelijke oefeningen als de het lichaam, ieder straaftje gewaarzijn wordt moeiteloos door­
behoefte opkome, in de wetenschap dat die vanzelf weer een drongen, samadhi heet dit binnen de yoga-traditie. Deze vol­
keer ophoudt. ledige samadhi hoeft zich niet in een bepaalde trancetoestand
uit te drukken. Het is zuiver ontwaken (Gewaarzijn].
De wijze leeft: in de wereld van goed en kwaad, zonder in Deze realisatie hoe.ft evenmin in woorden, liederen ofcere­
cermen van goed en kwaad ee denken. Hij is vriendelijk moniele erediensten tot uitdrukking te komen ( . .) Neem de
eegen vriendelijke en onvriendelijke mensen. Hij is trouw bij bijvoorbeeld. Eerst cirkelt hij luid zoemend boven een

352 Vrede en harmonie in her dagelijks leven .Pure Vreugde van Zijn 353
bloem, maar uiteindelijk zit hij stil in het binnenste van de door de steile rots van persoonlijke belangen en persoonlijke
geurende bloesem. Dit is de toegangspoort tot samadhi. belangrijkheid. Het kostbare, ievengevende water pareit van
Maar de oprechte beoefenaar [die in wezen nooic beoe­ tk hoogvlakte van het Ego naar beneden zonder ooit in de
fenc] wijst de waardevolle oefeningen binnen zijn traditie harde, onvruchtbare aarde door te dringen. God is heel ver
nooit vroegtijdig af De dagelijkse gebeden, ceremoniele ere­ verwijderd van de geest die wordt bezeten door het conven­
diensten, bestudering van en zingen uit de heilige geschriften, tionele. Het is heel moeilijk om de versnipperde geest te vereni­
stilte-meditatie en onbaatzuchtige hulp voorzien in defjsieke gen wanneer deze zich uit gewoonte identificeert met de
en geestelijke behoeften van mensen. De oprechte leerling ver­ egocentrische structuren [wil of idee van persoonlijk doener­
blijft in een voortdurende toestand van innerlijke en uiterlji ke schap].
pelgrimage tot hij het ene doe! van de ware pelgrim bereikt: Obsessief gewaarzijn van jezelf [zelfbewusrzijn], zowel
volledig Godsbewustzijn, volledig ontwaken als Waarheid collectiif als individueel is een a�tomatisme, een mechani­
[hec Ulcieme Inzichc]. Alr hij onomkeerbaar de oceaan van sche functie. God is de enige levende aanwezigheid in ons, de
Zijn-Bewustzijn-Geiukzaligheid is ingedoken, die oneindige enige echte gelukzaligheid en vrijheid De goddelijke Natuur,
zee van Sat-Chit-Ananda, betekent dit niet dat held.ere filo­ ons enige, diepste wezen, hee.ft niets van doen met het bekrom­
sofische redeneringen en vastberaden geestelijke oefeningen pen zelfbelang of het beperkte zelfbewustzijn. De Goddelijke
volledig ophouden. Aileen zijn ze nu een bron van grote vreugde Natuur kan in het dagelijks !even gerealiseerd en volledig
in plaats van dogma's en word.en vol mededogen gedaan in geleefd worden door een van de vele onthulde paden te volgen.
plaats van heel gedisciplineerd. Ook de bij voelt zich afen toe ledere integrale overdracht van de heilige wijsheid en alle con­
wat zwakjes, al bevindt hij zich volledig verzonken in het templatieve oefeningen die de test van de tijd hebben door­
hart van de lotus. staan, zijn waarachtig- 'waarachtig'in de zin van authentiek,
Extatische liefde voor God, alr hart en hoofd zijn versmol­ ze dragen allemaal dezelfde heilige vruchten.
ten door het hartstochtelijke verlangen naar Waarheid, is het Het doe! is het platte dak van het huis, daar heb je een
enige essentiele element in het proces van ontwaken. De God­ onbelemmerd uitzicht over het omringende land Je bereikt
delijke Aanwezigheid, hoe iemand die ook ervaart en beleeft, dit hoogste punt door de stenen of houten trap, de bamboe- of
is in ieder van ons en werkt door ieder van ons. Wie is er dan touwladder te beklimmen. Je kunt ook in een boom naast het
nog een 'echte geliefde'? Degene wiens gewaarzijn volledig huis klimmen en via de takken het dak op klauteren. Zorg in
gericht is op God, ontwaakt volledig in God. Maar dit ont­ ieder geval dat je er komt. Dan zul je d�idelijk zien dat de
waken is niet mogelijk zolang de geest voortdurend wordt onvoorstelbare verscheidenheid aan gebeden en meditaties
afreleid van de Waarheid door te volharden in gangbaar ego­ allemaai naar hetzelfde doe/ leiden, naar hetzelfde panorami­
centrisme, door instinctief naar persoonlijke genoegdoening te sche uitzicht, hetzelfde tijdloos gewaarzijn.
blijven zoeken. Goddelijke Genatk, de helende en verlichten­ Je zult zeker misvattingen en bijgelovig gedrag ontdekken
tk energie die onophoudelijk neerdaait in de menselijke geest, binnen de verschillende religieuze tradities omdat ze niet
in hart en ziel, kan niet opgenomen ofgeassimileerd wortkn naar behoren worden uitgevoerd Nau en? led.ere menselijke

354 V rede en harmonie in hec dagelijks leven Pure Vreugde van Zijn
poging bevat onvermijdelijk Jouten of berust op een beperkt er drie soorten ontspanning: lichamelijke, mentale en crans­
inzicht. Zulke vervormingen zieje natuurlijk maar zelden in cendente. Voor geen van drie heh je een methode nodig.
je eigen benadering, omdat iedereen er heel koppig van uitgaat
dat zijn eigen horloge de juist tijd aangeeft. Het is onmogelijk Lichamelijke ontspanning houdt in dat je de spanning die
om je eigen sociale ofreligieuze bagage volledig te zuiveren, op een of andere manier in je lichaam is geslopen, bewust
maar alsje volhoudt, puur uit verlangen naar God, uit liefde loslaat. Als een patient in de stoel van de tandarts gaat zitten,
voor de Waarheid, dan /ossen deze onvermijdelijke beperkin­ wordt hij gespannen, waarop de tandarrs vraagt of hij zich
gen gaandeweg op. Liejhebben om het liefhebben is alles wat wil ontspannen. In zo'n geval hoefje alleen maar bewust alle
nodig is. Eenmaal ondergedompeld in doelloze liefde ervaarje spieren in je lichaam tegelijkerrijd te ontspannen. In feite is
ieder moment de enorme, vanzelfiprekende aantrekkings­ dit de basis van de beroemde shavasana: ga liggen en laat
kracht van de Goddelijke Aanwezigheid. Deze aanwezigheid bewust de spanning in je spiereri los. Soms zegt men dat je
is de innerlijke gids die we als geweten, intellect, intui"tie, geleidelijk van her ene deel van je lichaam naar het andere
zintuiglijke waarneming en verlangen door ons heen voelen moet gaan en je spieren in alle afzonderlijke delen moet ont­
stromen. Alleen de Goddelijke Aanwezigheid wekt het spannen. Maar veel mensen hebben ervaren dat een duide­
verlangen in ons hart, zet de geest aan tot zoeken, ontspant lijke opdracht, alle spieren in je lichaam in een keer
ons lichaam en verlicht onze zieL God ziet alles omdat God ontspannen, heel goed werkt. 'Laat alles gaan,' moesr de
alles vormt. Daarom ook zoekt alles naar God (. . .) God is tandarts zijn patient toeschreeuwen voor deze zich eindelijk
allesomvattende Eenheid, ook al zijn de namen, aspecten en kon ontspannen.
verschijningsvormen van deze Eenheid niet te tellen [de schit­
terende verscheidenheid van Gods schepping]. De grate voordelen van lichamelijke ontspanning merk je
Wie zijn we? Wie ben ikr Dit alles is de Grote Moeder. niet zo zeer terwijl je liggend de shavasana doer. Je ervaart ze
Zolangje Haar Werkellj'kheid niet herkent, kunje volhouden veel meer als je, waar je ook bent en wat je ook doet, even
dat 'ik handei' en dat 'ik ben: Behalve Haar Kracht en Haar stopt, bewust je hele lichaam ontspant en dan weer ont­
Vreugde is er verder helemaal niets in jou. Ze manifesteert spannen doorgaat met waar je mee bezig was. Of als je een
zich zelfi als het beperkte ego en zijn geringste verlangen. minuut de rijd neemt tussen twee klussen door en je bewusc
ontspant. Je zult al snel merken dat je je gewone werk kum
De meester kijkt ons lang aan, amuseert zich met onze doen zonder gespannen te raken. Je hoeft jezelf er alleen
verwonderde blikken en lacht als een kind.' maar even aan te herinneren om te ontspannen.

Jammer genoeg beseffen veel mensen niet dat ontspanning Wij mensen beschikken over een uniek, ingebouwd ont­
in her dagelijks leven heel belangrijk is. Bij het woord alleen spanningsmechanisme. De mens is het enige dier dat !ache
al denken veel mensen aan een of andere oefening, yoga of en voluit kan lachen. Lachen, ook als je het bewust opwekt,
iets dergelijks, die ze dagelijks moeten doen. In wezen zijn is emotioneel bevredigend, heeft belangrijke fysiologische

356 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Pure Vreugde van Zijn 357
voordelen en her ontspant. Lachen beginr met een diepe heden op deze tussenruimte rich ten, ook al is het maar kort.
inademing gevolgd door een ritmische uitademing waarbij Misschien zijn er meditatiegoeroes die vinden dat je de
we het middenrif gebruiken, de grote spiermassa in ons gerichtheid op deze tussenruimte geen meditatie mag
lichaam die de buikholte van de borstkas scheidt. Her com­ noemen, maar als je je gedurende de dag op de ruimte
penseert de druk in beide holtes, stimuleert de bloeds­ tussen gedachten kum richten, zul je aan het eind van de
omloop en masseert de organen. Medisch deskundigen dag plotseling beseffen dat je veel minder moe bent en
beschrijven vier manieren van lachen die goed voor ons zijn behoorlijk wat energie over hebt voor de rest van de avond.
(mensen met hart- of longproblemen of een hoge bloed­
druk moeten voorzichtig zijn): a) 'de voorgeschreven lach', In de ruimte tussen de gedachten wordt de geest 'stil'. De
deze begint met een glimlach en wordt een beschaafde lach geest heeft zichzelf leeggemaakt van zijn inhoud en is hier­
waarbij niet echt op de ademhaling wordt gelet; b) de door 'onbezet' of stil en zich ini:ens gewaar van War-Is in
'duivenlach', een diepere inademing en met gesloten mond het moment. Deze stille geest is zich wel bewusc van de
maak je lachgeluiden die op het koeren van een duif lijken. gedachcenstroom in de bewuste geese, maar hij neemt geen
Dit is een inwendige Jach en heeft zijn eigen voordelen; dee/ aan het denken. Hij maakt geen onderscheid tussen
c) de 'geluidloze lach', deze is het moeilijkst om aan te leren, gedachten en labelt ze niet als goed of slecht en meer of
maar heel effectie£ Adem diep in, open je mond, steek je minder belangrijk. Hee onmiddellijke gevolg van een stille
tong uit en laat de lach komen, maar wel zonder geluid! geese in het dagelijks leven is dat psychologische problemen
Na een inademing kun je zo lang mogelijk uitademen hun betekenis lijken te verliezen en mogelijk helemaal
terwijl her middenrif ritmisch schokt. Dit ' inwendige oplossen. Belangrijker is misschien nog dat de stille geese
joggen' is energiek en uitputtend; d) de 'buiklach', deze is te ruim baan maakc voor creatieve en intultieve irnpulsen.
vergelijken met de stille lach, maar nu lach je hardop, Behalve dat psychologische problernen verdwijnen, komen
waarbij je zelfs over de vloer kunt rollen of dubbelklappen. er mogelijk ook oplossingen voor imellecruele en zelfs
Hiervoor moet je meerdere malen inademen, en deze lach praktische problemen.
kan zo lang duren als je wilt.
Er bescaat nog een soon ontspanning. Deze is niet lichame­
Mentale ontspanning, de afwezigheid van gedachten, is iets lijk of mentaal en kan ook niet verworven worden. Zij kan
heel anders clan bewusce lichamelijke ontspanning. Memale het resultaat zijn van het diepe inziclit dat de individuele
ontspanning bevrijdt je van conditioneringen. Je kunt zelf entiteit, het 'ik' tegenover de 'ander', in werkelijkheid niec
eenvoudig merken dat er een stiltemoment is cussen gedach­ bestaat. lemand ziet clan in dat de miljarden mensen geen
ten in, dat volledig losstaat van het denkproces. Dir interval, individuele wil, keuze-, beslissings- of handelingsvrijheid
dit stiltemoment, heeft niets met tijd te maken en zorgc hebben. Hij beseft dat zij slechts uniek geprogrammeerde
voor een enorme ontspanning wanneer je hec bewust gewaar instrumenten zijn waardoorheen de Bron, Oorspronkelijke
bent. Je kunr je in je dagelijks leven onder alle omstandig- Energie, Bewustzijn of God werkzaam is en datgene laat

358 Vrede en harmonie in her dagelijks !even Pure Vreugde van Zijn 359
gebeuren wat overeenkomstig de zogenaamde natuurwer of
universele wet hoorc te gebeuren. De volledige acceptatie
van die concept, dat je aan je eigen ervaringen kunr roetsen,
resulteerr in de volledige acceptatie van War-Is als Gods wil.
Dit zorgt voor echte ontspanning van het lichaam-geest
organisme, wat weer leidt tot verlithcing of Zelfrealisatie.
De fictieve ego-enriteit-doener geeft zich volledig over aan
de noumenale Bron. Die kun je transcendence ontspanning
noemen, de pure Vreugde van Zijn.

360 Vrede en harmonic in hct dagelijks levcn


HOOFDSTUK II

Zelfrealisatie in het dagelijks leven

Watje op een bepaald moment denkt te moeten doen, iep vanbinnen voelt de mens zich onontkoombaar
is precies wat God wil datje denkt en doet. D aangetrokken tot iets goddelijks, iets voorbij het
gebruikelijke plezier en verdriet. De 17e-eeuwse heilige
Tukaram leefde in de Indiase staat Maharashtra. Hij is een
goed voorbeeld van een gekweld rnens, die volkomen was
vastgelopen in de oppervlakkige geneugten van het leven en
verscheurende ellende die onlosrnakelijk verbonden is met
voorbijgaande pleziertjes en die samen de basis van het
leven vormen. Tukararn schreef bijna vijfduizend abhanga's
(verzen), die spontaan uit zijn gekwelde ziel stroornden. In
deze abhanga's gaf hij woorden aan zijn lijden. In een van
hen schrijft hij: 'Hoeveel heb ik niet geleden, 0 God! Als al
rnijn leed op een rots zou vallen, zou deze in stukken
breken.' Hij was zich bewust van wat hij zijn zonden en
deugden noernde: 'Met rnijn lichaarn, spraak en geest heb
ik veel slechte dingen gedaan( ...) Haat, verraad, arrogantie,
overspel en nog veel rneer zonden heh ik begaan.' Hij bad
God hem niet te verlaten. 'U bent een oceaan van mede­
dogen', zei hij en bad orn leiding en dat hij niet afhankelijk
zou worden van onechte goeroes omdat hij, jammerde hij,
'niets dan arroganrie tegenkwarn in de huizen van geleerden'.
Tukaram ging er helemaal van uit dat hij als mens een De zoeker zoekt de? 'meester-sleutel' die toegang geeft tot
visioen van God zou kunnen krijgen. Hij spande zich tot het Ultieme lnzicht. Die sleutel bestaat gewoon hieruit:
het uiterste in en probeerde een aantal methoden, maar her vanuit het standpunt van de fictieve, individuele enciceit
mocht allemaal niet baten. Hij werd steeds rnoedelozer en houden de problemen nooit op; vanuit het standpum van
op een gegeven moment besloot hij zelfmoord te plegen. het totale functioneren van de wereld van verschijnselen
Uiteindelijk wierp zijn verschrikkelijke martelgang vruchten ontstaan er nooit problemen. Dit komt doordat Bewustzijn
af Net als bij veel andere myscici werd de diepe duisternis het enige is wat bestaat. Al het andere is slechts een verschij­
van zijn ziel plotseling verlicht door een heldere verlichting ningsvorm, ook de fictieve, individuele entiteit met een wil
van het Zelf In een abhanga beschrijft hij de coestand van of idee van persoonlijk doenerschap. Werkelijk inzicht is
Zelfrealisatie: 'Als ik Gods gezicht aanschouw, word ik onpersoonlijk, noumenaal. We kunnen alleen maar het
gezegend met oneindige verrukking. Mijn geese richt zich inzicht ZIJN.
volledig op het visioen, mijn handen pakken zijn voeten
scevig vast en al her verzameld leed verdwijnt plotseling om De beroernde goochelaar en boeienkoning Houdini had een
plaats te maken voor een grote gelukzaligheid.' act die bekend staat als zijn meesterwerk. Hij werd volledig
geboeid in een dichtgebonden juten zak gestopt of op een

Hij besefte echcer al snel dat alle visioenen slechts ver­ andere manier vastgeketend, en kon zichzelf binnen enkele
schijningen in Bewustzijn zijn. Hij beschrijft zijn ultieme seconden bevrijden. Maar een keer, in lcalie, zat hij uren­
ervaring waarbij ieder onderscheid tussen God en de aan­ lang vast in een gevangenis. Toen hij er eindelijk doodmoe
bidder volledig verdwenen zijn als volgt: 'Ik beviel van en gefrustreerd uicgelaten werd, was hij woedend en vol
mijzelf en kwam uit mijn eigen baarmoeder. Tuka kijkt venijn zei hij: 'Niet eedijk, helemaal niet eerlijk. Ze hebben
overal om zich heen en ziet alleen nog maar Zichzelf (. .. ) me voor de gek gehouden. Ze hebben me erin geluisd.
God is de Gever en God is zelf Degene die geniec.' De essen­ Ondanks mijn urenlange inspanningen, lukte het me niet.
tie van bhakci is plotseling veranderd in onvervalst jnana. En nu merk ik dat de deur nooit op slot heeft gezeten!'

Zelfrealisatie is het besef dac de bron van al het geluk de De deur naar het Ulcieme lnzicht zit nooit op slot. Het pro­
Bron in jou, het Zelf, is en dus niet een object buiten je bleem is dat de zoeker naar de meester-sleutel op zoek is.
waarvan je dacht dac het je geluk zou schenken. Het voor­ Onderweg naar die Ulcieme lnzicht ...: 'Ultiem lnzichc' wil
werp buiten je heeft je slechts voor even ceruggebracht bij zeggen dat je geen enkele vraag meer hebe - is de uiteinde­
het innerlijk Zelf en zo het geluk in het moment ontstoken. lijke vraag die elke dag terugkomt: hoe ziet mijn dagelijks
Bij Zelfrealisacie hen je voor geluk niet langer afhankelijk !even eruit als er eigenlijk helemaal niets gebeurt en de
van objecten buiten je. Dan besef je dat uiterlijke objecten wereld van verschijnselen slechts een luchtspiegeling of een
slechts een plezierig gevoel opwekken dat voorckomt uit de geluid is dat uiteindelijk weer samenvalt met zijn Bron?
basale vrede en gelijkmoedigheid van het Zelf

Zelfrealisatic in hec dagelijks lcvcn 365


364 Vrcdc en harmonic in bee dagelijks !even
Nisargadatta Maharaj vercelde regelmacig dat her leven net betreft Zelfrealisatie in het dagelijks leven. Steeds weer werd
een droom of een roneelstuk is, waarin de verschillende hem door allerlei leraren verteld dat er geen sprake kan zijn
auteurs hun respectievelijke rollen spelen rerwijl ze zich van Zelfrealisatie zolang hij nog vasthoudt aan het idee dat
altijd wel enigszins bewust blijven van hun ware identiteit. hij afgescheiden is van andere mensen. Hij kan maar niet
De steracteur die de rol van de koning speelt, vergeet nooit accepteren, ook verstandelijk niet, dat hij als entiteit, als 'ik',
dat hij in het echte leven een pauper is. In het dagelijks als de ego-doener, niet afgescheiden is van alle andere
leven moeten we gewoon onze rol spelen en accepteren wat ego-doeners. Vreemd genoeg schrijven de verschillende
het leven brengt overeenkomscig het grote plan van het leringen de beoefenaar allerlei oefeningen en methoden
totale functioneren van de wereld van verschijnselen. voor, waardoor 'hij' leert accepteren dat hij geen afgeschei­
J den entiteit is. Her gevolg is dat er honderden zoekers zijn
Het enige war er van je verwacht wordt - en alles wat je kunt die zo diep gefrustreerd rondlopen dat ze zelfs zelfmoord
doen - is dat je in overeenstemming leeft met je aangeboren overwegen. Het verdrietige is dat de oplossing zo verbazing­
natuur, overeenkomstig de programmering in her psycho­ wekkend eenvoudig is!
somatische apparaat. Laat her diepe inzicht in onze ware
natuur de in haar ogen noodzakdijke veranderingen teweeg­ De vraag die in deze fase omhoog komt is: als de oplossing
brengen, zonder je eigen wil op te leggen. Iedere poging om zo eenvoudig is, waarom zijn er dan zoveel diep gefrustreer­
je aangeboren natuur te beheersen leidt alleen maar tot de zoekers? Misschien is de oplossing wel z6 eenvoudig dat
onderdrukking en de bijbehorende nadelige gevolgen. veel zoekers hem over het hoofd zien. Her antwoord kunnen
we zoeken in de woorden van Heer Krishna in de Bhagavad
We hoeven in ons dagelijks leven alleen maar waar te nemen, Gita: 'Van duizenden mensen zoekt slechcs een enkeling
getuige te zijn van wac er in het leven gebeurt - ook onze naar verlossing. Van degenen die naar verlossing streven,
gedachten en de handelingen van hec 'ik' - terwijl we ons op weec bijna niemand wie ik werkelijk hen.' Die is de situatie
een passieve maar voorcdurend alerre manier gewaar zijn zoals die volgens een concepcuele universele wetmatigheid
van onze ware idenciceit. Dan is er geen verlangen om dac die hec menselijk verstand onmogelijk kan bevatten, hoort
War-Is te veranderen in hoe 'ik' denk dac 'het zou moeten te zijn.
zijn', omdat her Ulcieme Inzicht een weerspiegeling is van
het besef dat alle 'ikken' en 'anderen' - nu er geen sprake War is dit eenvoudige principe dac een afgescheiden entiteit
meer is van subject-object relacies - samen het oneindige, die zijn dagelijks !even leeft zou moeten kennen en waardoor
subjectieve 'Ik' vormen dat zichzelfobjectiefgezien uitdrukt de afgescheiden mens accepteert dac er in werkelijkheid geen
als de wereld van verschijnselen in al zijn verscheidenheid. afscheiding is tussen de miljarden mensen? Het principe is dac
ieder mens een afgescheiden, uniek geprogrammeerd instru­
Voor de gemiddelde zoeker is het concept van 'afgescheiden­ ment is, waardoorheen dezelfde Oorspronkelijke Energie (of
heid' het enige schijnbaar onoverkomelijke probleem wat de Bron, Bewusrzijn of God, of welk ander concept dan ook)

366 Vrede en harmonic in hec dagelijks leven Zelfrcalisatie in hec dagelijks lcven 367
werkzaam is. Deze Oorspronkelijke Energie laat via ieder Vervolgens richtte hij zich op morele discipline en
menselijk instrument, op ieder moment volgens een concep­ ascetische oefeningen. Hij beperkte zijn fysieke behoeften
tuele universele wetmatigheid gebeuren wat hoort te gebeu­ tot een minimum. Volgens de traditie at hij slechts enkele
ren. De afgescheidenheid heeft dus alleen betrekking op de sesarnkorrels per dag. Na enkele jaren werd hij zo zwak en
uiterlijke verschijningsvorm van het menselijk instrument, dun dat hij niet meer op zijn voeten kon staan. Toen hij
het werkzame element is hetzelfde: de Bron, Oorspronkelijke zich bewust werd van zijn coestand, dacht hij: ·�s ik sterf
Energie, Bewustzijn (zoals 'Het' in de hindoe:istische voordat mijn vragen beantwoord zijn, heb ik niet vol­
Upanishads wordt genoemd) of God. De Oorspronkelijke bracht waaraan ik begonnen hen. Ik moet weer gaan !even
Energie is werkzaarn in ieder uniek geprogrammeerd mense­ en gezond worden zodat mijn lichaarn goed functioneert."
li jk object. Net zoals elektriciteit, eveneens cen vorm van Hij besloot weer te gaan eten. Zowel de intellectuele als de
dezelfde energie, functioneert in alle elektrische apparaten en morele discipline hadden zijn vragen niet kunnen beant­
het apparaat zo laat doen wat het behoort tc doen. Op deze woorden ( ...) Hij wist niet hoe het verder mocst. Maar
manier bestaat 'afgescheidenheid' tegelijkertijd wel en niet op zijn vragen waren niet verdwenen ( . .. )
het niveau van het dagelijks leven. Hij ging onder de bodhiboom zitten en probeerde een
oplossing te vinden ( ...) Nadat hij, volgens de soetra, een
Zelfs in de drukte van ons dagelijks ]even voelen sommige week onder de boom had gezeten, was zijn geest heel erg
mensen diep vanbinnen een sterk, aanhoudend verlangen onrustig. De intellectuele benadering van het probleem
om erachter te komen 'hoe het leven in elkaar zit', hoe het tijdens zijn filosoficstudie kende een duidelijk omschreven
werkt. Ze kunnen bet vcrlangen om achter de zin van her doel, maar dit doe! bestond nu niet !anger. Toen hij morele
leven te komen onmogelijk negeren. Dit was ook her geval en ascetische oefeningen deed, was er ook een doe!, maar
bij de Boeddha. Dr. D. T. Suzuki zei her volgende tijdens ook dit doe! bestond niet !anger. Er was helemaal niets
een conferencie in Oxford in 1953: meer over. Maar het probleem was er nog altijd en hij kon
het niet loslaten ( ...) Hij kon de zin van her !even maar
'Volgcns de overlevering werd de Boeddha op jonge leef­ niet ontdekken en waarom zou hij blijven !even als het
ti jd gekweld door vragen rondorn !even en dood ( ...) !even toch geen zin had? Maar de dood was ook geen
Proberen te ontsnappen aan de cirkel van geboorte en optic, want als hij zou sterven was de vraag nog altijd niet
dood was bet enige wat de Boeddha bezigbield; voor de opgelost. Hij kon niet meer verder !even, maar sterven
gewone dingen van bet !even had hij geen enkele interesse. ging ook niet.
Hij verliet zijn farnilie en her paleis en ging naar het bos Op een gegeven moment werden de kwellingen en pijn
aan de voet van de Himalaya. Als eerste bezocht hij de zo erg, dat de Boeddha her bewustzijn van subject en
filosofen ( ...) Maar nadat hij enkele jaren onder hun object verloor, hij was zich volkomen onbewust van alles
leiding had gestudeerd, waren zijn problemen nog altijd ( ...) Maar deze staat is zeker niet het einde van dit proces.
niet verdwenen ( . ..) Er dient een ontwaken te volgen, dat doorgaans wordt

368 Vrede en harmonic in hec dagelijks !even Zelfrealisatie in hec dagelijk.5 !even 369
opgeroepen door zintuiglijke prikkels. In deze toestand Want het resultaat heh je niet in de hand. Dit hangt volledig
bevond de Boeddha zich toen hij zijn blik richtte op de af van zijn lotsbescemming, de wil van God overeenkomstig
morgenster. De stralen van de ster vielen door zijn ogen en een conceptuele universele wetmatigheid. Eigenlijk het­
kwamen in zijn hersenen terecht. Hij ontwaakte uit zijn zelfde als war je kunt doen wanneer een jonge vriend van je
onbewuste toestand en kwam terecht in de bewuste staat kanker krijgt.
( ... ) Wat de boeddhisten verlichting' noemen, is deze
'

verschuiving van onbewustzijn naar bewustzijn.' Die schreef een bekende Indiase journalist in zijn populaire
krantencolumn: 'Geestelijk en spiritueel gezien zijn wij al
De 'onbewusce' coestand van de Boeddha is iets anders dan meer clan tweeduizend jaar No.I. Maar wac heeft ons dat
de bewusteloosheid van de slaap. Hee is juist een ontzettend gebrachc?' Wat had hij dan verwacht van de No.I positie op
wakkere toestand van volledig gewaarzijn, van totale, object­ geestelijk gebied? Dat het land oak materieel gezien op
loze aandacht waarin de subject-object relatie volledig No. 1 zou komen te staan?!
afwezig is. Toen deze 'onbewuste' staat voorbij was, was de
geest die her beeld van de morgenster opving volkomen De enorme verwarring random Zelfrealisacie, wac her is en
nieuw en onthecht, dit was de waarnemende essentie van de wat her doet met de individuele enciceic die zichzelf als een
Geese zelf. Het dualisme van waarnemer en waargenomene geestelijk zoeker beschouwt, is verbazingwekkend. Hoeveel
was geheeld. Her probleem was niec 'ontrafeld', het pro­ mensen kunnen accepceren dat het concept van Zelfreali­
bleem was 'opgelost'. Belangrijk is echter dat het 'gebeurde' satie wil zeggen dat, om met de Boeddha te spreken: 'Dingen
en dat het geen prestatie van de Boeddha zelf was. gebeuren, handelingen warden verricht, maar er is niemand
die iets doer'? Hoeveel mensen beschouwen Zelfrealisacie als
Welke verwachtingen heeft een gewoon mens van zijn geeste­ de accepcacie van hec feit dat de noumenale Werkelijkheid
lijke zoektochc in her dagelijks !even? Hee is verbazingwek­ de enige, oneindige en onveranderlijke Waarheid is? Wie
kend hoe onduidelijk bet misverstand is, hoezeer de gewone accepceerc dat alles wat zich voordoet in de wereld van
mens iets verwacht te krijgen omdat hij een 'geestelijk' of verschijnselen - die is voortgekomen uit de Werkelijkheid
'religieus' mens is. Ik las dit ook weer terug in een brief die ik (de Bron) - gebeurt overeenkomstig een universele wet­
onlangs kreeg: 'Mijn broer is hoog opgeleid, gezond, maar matigheid? Dae alles gebeurt zoals het hoort te gebeuren
zevenendertig jaar oud en werkloos. Het lukt hem maar niet door de menselijke objecten of instrunienten heen, die alle­
om langere cijd een baan re hebben. Hij zit dus meestal thuis, maal op een unieke manier zijn geprogrammeerd om dat re
eet, slaapt, kijkt tv en lijkt heel tevreden met zijn leven. Hoe doen war ze behoren te doen op een bepaald moment en
ga je met zoiets om? Wat kun je eraan doen?' een bepaalde plek? En dat al die afzonderlijke, menselijke
objecten samen met alle andere miljarden driedimensionale
Het enige wat ik wist te zeggen was: je moet doen wat je objecten de totale manifestatie vormen?
denkt dat je moec doen, zonder enig resulcaat re verwachten.

370 Vrede en harmonic in het dagelijks leven Zclfrealisatie in bee dagdijks leven 371
De vraag die altijd opkomt is dan: hoe kan ik leven in een bericht.' En clan was er ook nog die beroemde filosoof, die
maatschappij die hct concept dar niemand iets doet en alles niet wilde dat mensen zagen dat hij kaal werd en zijn haar
gewoon gebeurc niet accepteert? Laten we voor een anc­ aan de zijkant heel lang liet groeien, zodat hij het over het
woord de Duitse mysticus Meister Eckhart raadplegen: kale gedeelte midden op zijn hoofd kon kammen.

'De mens moet leven alsof hij niet leeft, noch voor zichzelf, Misschien bedoelde Meister Eckhart ook wel 'leef alsof je
noch voor de waarheid, noch voor God ( ...) Bovend.ien geleefd wordt'. Marat Safin, de Russische tennisspeler die
dient hij stil te zijn en zich te ondedigen van alle kennis, als jongeling in 2000 de U.S. Open Tennis Championship op
zodat er geen enkele kennis van God in hem achterblijft zijn naam schreef door de finale te winnen tegen Pete
( ...) Een mens moet zich ondedigen van zijn eigen kennis, Sampras, de toenmalige No. I "'.an de wereld, wist precies
alsofhij niet bcstond, zodat God zijn werk kan doen en de wat Meister Eckhart bedoelde. Toen iemand hem vroeg hoe
mens zelf vrij is.' hij de No. 1 van de wereld had kunnen verslaan, zei hij dat
!
hij v66r de wedstrijd al besefte dat her <lorn zou zijn als hij
Meister Eckhart bedoelt natuurlijk dat alle incellectuele zou proberen om de kampioen te verslaan. Het was duide­
kennis slechts conccptueel is en bestaat uit concepten die lijk een ongelijke strijd. Hij besloot niet aan de wedstrijd te
voor de een aanvaardbaar zijn en voor de ander niet. Wat hij denken en te vergeten dat hij tegenover de No.I van de
wil zeggen is: leef je leven terwijl je ogenschijnlijk doet wat wereld stood. Hee enige wat hij wilde was iedere bal zo goed
je denkt te moeten doen. En alles wat je denkt te moeren mogelijk retourneren. En dat was precies wat hij deed. Hij
doen op een bepaald moment, is precies wat God wil dat je dacht niet na over de wedstrijd en sloeg iedere bal terug, ook
denkt en doer. de ballen waarvan de No.I dacht dat ze onhaalbaar waren.
Hij was aan het einde inderdaad de winnaar, maar 'het
Je vraagt jc misschien af wat Meister Eckhart precies winnen' had hij niet gedaan. De jonge Rus speelde alsof hij
bedoelde met de woorden 'de mens moet leven alsofhij niet werd bespeeld.
leeft. ' Misschien kunnen we dit beter begrijpen als we ook
kijken naar wat kunstenaar Frederick Franck over enkele Alleen een vrije geest die niet beperkt is doordat hij hele­
van zijn kunstwerken zegt. '.Albert Einstein was verontwaar­ maal in beslag wordt genomen do.or doenerschap en
digd toen hij zag dat ik hem met zijn bril op schilderde: schuldgevoelens is ontvankelijk voor vrede en rust tijdens
"Doe dat alsjeblieft niet, het maakt me zo oud!" Hij was de dagelijkse gang door de wereld van verschijnselen.
zesentachtig! En een beroemde theoloog eiste: "Voordat je Alleen zo'n niet gefragmenteerde geest die niet wordt
die tekening [van mij] tentoonstelt of publiceerc, wil ik hem beperkt door het idee van persoonlijk doenerschap, zowel
goedkeuren! Ik wil hem controleren zoals ik dat bij alle bij zichzelf als anderen, staat open voor de ervaring van
interviews doe." Ik heb zijn wens gerespecteerd: ik heh de oneindig Bewustzijn in de innerlijke ruimte -wat we door­
tekening nooit gebruikr, zelfs niet voor zijn overlijdens- gaans een mystieke ervaring noemen. Alleen zo' n geest

3 72 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Zelfrealisacie in hec dagelijks !even 37 3


zonder enig besef van persoonlijk doenerschap is vrij van machcige elice en de regerende bestuurders worden zicht­
afgescheidenheid. En de afwezigheid van afgescheidenheid baar in het schrijnende gebrek aan gevoeligheid.'
is liefde.
Er kan alleen maar iets veranderen als we beseffen dac mate­
In her dagelijks Leven zorgen onze opvoeding, onderwijs en, riele welvaart en sociale status op zich niet dat schenken
in het verlengde hiervan, alle kennis die we opdoen in de waarnaar wij mensen ten diepste verlangen: gegrondvest
maatschappij ervoor dat we een slaaf van ons denken worden zijn in vrede en harmonic, ons op ons gemak voelen bij
in plaats van de meester. We geven gehoor aan de eindeloze onszelf en anderen terwijl we het !even aangaan en accepte­
verlangens en eisen van onze onstuimige geese, die zeker­ ren wat her moment ons brengt. Hee is triesc dat de geeste­
heid in her leven hoopt te vinden door het najagen van lijke zoektocht niet een imegraal _onderdeel van ons dagelijks
mareriele zaken en beloningen. We besteden veel re weinig leven is. Meestal vinden we 'die soort activiteiten' alleen
aandacht aan zelfkennis, aan wat we eigenlijk het liefst geschikt voor mensen die zich teruggetrokken hebben uic
willen: vrede en harmonie in ons leven. Die gaat veel verder het actieve leven. Jonge mensen hebben gewoon geen tijd
dan materiele zaken en successen. Onze uiterlijke zoekcocht voor of behoefce aan zoiets modieus en moois. Tijdens de
keert slechts zelden naar binnen, hooguit bij verdriet en in geestelijke zoektochc zoeken we her belangrijkste wat er in
crisissituaties. En zelfs clan is er geen vonk die aanzet tot her leven te vinden is: een leven zonder stress en spanning
innerlijk onderzoek, maar alleen hartverscheurend verdriet bij alles wat je dagelijks doer. Omdat we dit basale gegeven
en zelfmedelijden. De oplossing ligt in onze opvoeding en ' niet voldoende wecen te waarderen, is advaita voornamelijk
onderwijs. Hee draaic tegenwoordig allemaal om kennl.s en iets voor ouderen geworden.
knowhow verzamelen, zodac we het materieel gezien goed
hebben en een sociale en economische status krijgen. Laat ik het nog een keer zeggen: her basisconcept van advaita
Etymologisch gezien betekent 'educatie' 'doen groeien, te is voor mij dat wij mensen geen individuele emiceiten met
voorschijn brengen, in de hoogte brengen', ofcewel je poten­ wilskracht en een vrije wil zijn, maar geprogrammeerde
tieel oncwikkelen. Deze basale betekenis va1'l het woord lichaam-geest inscrumenten waardoorheen de Oorspronke­
wordt doorgaans volledig genegeerd. lijke Energie werkzaam is. Er is dus geen enkele individuele
enciceit die verancwoordelijk is voor zijn handelen. Alle
De oorzaak van de huidige problemen in India is her gebrek handelingen - en hun resultacen of gevolgen - gebeuren
aan menselijke gevoeligheid, een 'geweten' zo je wilt. Een overeenkomstig de wil van God. Daarom hoeven we onszelf
l;j
schrijver zegt her zo: '( et is de belangrijkste oorzaak van of anderen niec de schuld te geven van die gevolgen. En dus
onze teloorgang en decadentie. Het maskeerc een amorele zijn er geen schuld- en schaamcegevoelens voor iets wat je
samenleving en een onbehouwen beschaving die geweld gedaan hebe en ook niet voor boosaardige of hatelijke
voedt, en het een versterkt het ander. Zo is het over de hele gevoelens jegens anderen. Hierdoor nemen mencale stress
wereld. De uicbuiting, corruptie en criminaliceic van de en spanningen af.

374 Vrcdc en harmonie in her dagclijks !even Zclfrcalisatie in her dagelijks !even 375
De routine van het dagelijks leven brengt voor mensen deze biologische reactie ten onrechte aan voor zijn eigen
stress en spanningen met zich mee, de beruchte 'gebonden­ reactie: woede of angst komt op als een biologische reactie
heid' die je niet zomaar kunt beetpakken en verwijderen. en her ego verandert dit in zijn woede of angst en wil er iets
Het normale zintuigstelsel van mensen is gemaakt om binnen aan veranderen. Het ego reageert dus op een biologische
een bepaalde omgeving te functioneren. Ieder menselijk reaccie en daarin schuilt de gebondenheid: her wil niet boos
lichaam-geest organisme is een uniek geprogrammeerd of bang worden, het wil altijd rustig en kalm zijn en moedig.
instrument met zijn eigen genen en DNA, dat op zijn eigen Dit is de echte gebondenheid waaruit we bevrijd willen
manier geprogrammeerd is door de sociale en geografische worden. De vrijheid die we zoeken is de onafhankelijkheid
omgeving. Het resultaat is dat het menselijk lichaam-geest van alle denkbare neigingen, stemmingen en omstandig­
organisme volgens zijn eigen geprogrammeerdheid, zijn heden. Wat betekent deze vrijheid voor ons dagelijks leven?
eigen 'natuur' populair gezegd, reageert op gebeurtenissen Algemeen gesproken gaat het om een toestand van gewaar­
van buitenaf. Zo'n reactie is een natuurlijke, biologische zijn die niet afhankelijk is van kennis (informatie), prikkels
reactie binnen het menselijk zintuigsrelsel, waar her ego of aanpassing aan een bepaalde gedragscode. Vrijheid wil
niets mee te maken heeft. Daarom is er ook geen enkele zeggen dat je accepteert War-Is in her moment, oftewel:
sprake van 'gebondenheid'. Gebondenheid heeft altijd te vrede, sereniteit, rust - en misschien zelfs 'liefde'.
maken met het ego, niet met het zintuigstelsel.
Nogmaals: wat betekent 'vrijheid' nu precies voor ons dage­
Het ego voelt de gebondenheid omdat het reageert op de lijks leven? Betekenc het misschien, eenvoudig gezegd, dat
natuurlijke reactie van het zintuigstelsel. Boosheid en angst we ons op ons gemak voelen bij onszelf, bij 'anderen' en bij
komen omhoog: maar er is geen sprake van 'gebondenheid' God? En dit terwijl we ons moderne leven leven en de
totdat het ego reageert en helemaal niet wil dat hij of zij vreugde en pijn die op dit moment bij onze lotsbestemming
boos of bang wordt en er vervolgens iets aan wil doen! Oat horen accepteren? Niemand heeft de concrole over War-ls in
is de gebondenheid, de beruchte 'menselijke gebondenheid' het moment. Deze vrijheid kan er alleen zijn als we de basis­
waarover zoveel boeken zijn geschreven. voorwaarde accepteren: 'Uw wil geschiede'. Dan hoeven we
niemand meer de schuld van iets te geven, onszelf niet en
De zoektocht naar bevrijding van deze zogenaamde mense­ anderen niet. Alleen dan gaan we niet langer gebukt onder
lijke gebondenheid is gebaseerd op een groot misverstand, de schuld- en schaamtegevoelens, haat 'en kwaadaardigheid
namelijk dat het ego de in wezen volkomen natuurlijke, die de mens doorgaans met zich meedraagt. Die hele lading
biologische reactie van het menselijk zintuigstelsel aanziet is namelijk de gebondenheid.
voor zijn eigen reactie. De reactie van her zintuigstelsel op
een uiterlijke gebeurtenis, die het betreffende ego zeker niet Hee is overduidelijk: de gebondenheid van de mens ontstaat
in de hand heeft, is een volkomen natuurlijke of biologische doordat hij op een persoonlijke manier reageert op een
reactie, zoals her ook reageert op hitte en kou. Het ego ziet natuurlijke of biologische reactie in het lichaam-geest

Vrede en harmonic in het dagelijks !even Zelfrealisatie in het dagelijks !even 377
376
organisme op een uiterlijke gebeurtenis waarover het geen een besef van zuiverheid; ze zijn trouw, zonder een besef van
controle heeft. De natuurlijke reactie verloopt helemaal loyaliteit; ze zijn eerlijk, zonder een besef van goed ver­
volgens de programmering in her lichaam-geest instrument rrouwen; ze handelen in volledige vrijheid, zonder dat ze
(of computer) waarover hij opnieuw geen controle heeft. enige verplichtingen voelen.'
Deze wordt namelijk bepaald door de genen en her unieke
DNA samen met de conditionering tot nu toe - waaronder Als iemand het principe van niet-doenerschap volledig heeft
alle persoonlijke ervaringen en verzamelde informatie - en doorgrond, clan laar hij het idee van persoonlijk doener­
ook hierover heeft hij weer geen enkele controle. Experi­ schap helemaal los. Hij neemt als een getuige waar hoe de
menten die de effeccen van hypnose en drugs meten, hebben handelingen in alle lichaam-geest organismen zich voor­
aangetoond dat her reactieproces van het ego op de namur­ doen als gebeurtenissen. Hij beseft dat deze niet iemands
lijke, biologische reactie in het geprogrammeerde lichaam­ toedoen zijn en dus is er ook geen sprake van dat hij een
geest instrument tijdelijk kan worden uitgesteld. Als gevolg ander de schuld geeft van een bepaalde handeling. Hij geeft
van die tijdelijk stoppen van ego-activiteit, werd de geesr, dus alles uit handen aan de dharma van de individuele
het bewustzijn zoals we dat kennen, verruimd tot een psyche met alle mogelijke veranderingen die hierin door bet
gewaarwording van eenheid van al het leven en werd hij intu'itieve inzicht zijn aangebrachc. Door bet diepe inzicht
bevrijd uit de begrenzingen van het scilstaande water van de in geen-wil, verdwijnt her eigen idee van doenerscbap vol­
kleine pod. Oit is bevrijding uit de gebondenheid van het ledig naar de achtergrond van de psyche. Die is van wezen­
ego dat reageert op de biologische reactie in het lichaam­ lijk belang, want hierdoor ontstaat een enorm gevoel van
geest instrument. De uiteindelijke en totale bevrijding vrijheid. Als de identificatie met een individuele doener
hangt vanzelfsprekend van iets heel anders af clan van verdwijnt in Universeel Bewustzijn, dan kan de rover en
hypnose of drugs, namelijk van het Ultieme Inzicht dat er moordenaar Valya Koli in een klap veranderen in de wijze
geen individuele doener, handeling of aerie is. Her kan zich Valmiki.
alleen maar voltrekken.
Vaak boor je mensen voordat het Ultieme lnzicht zich heeft
Hoe leeft een wijze die over die Ultieme Inzicht beschikt aangediend klagen, dat ze heel af en toe weet hebben van
zi;n dagelijks leven? De wijze heeft het principe van de hun 'namurlijke staat' en dat het ondanks hun streven niet
non-dualiteic, oftewel geen wil en geen doenerschap, lukt om altijd in die toestand te blijven. De four is dat ze
volledig doorgrond. Hij 'bandelt' dus niet meer. Niet op een denken dat er iets ce bereiken vale. De 'namurlijke staat' is
positieve manier door iets te doen, en ook niet op een inderdaad op ieder moment de natuurlijke staat van de
negatieve manier door niets meer te doen. Zhuang Zi individuele mens. Deze wordt bedekt, verborgen of ver­
beschrijft het handelen van deze mensen als volgt: 'Ze geten als het individuele ego verwikkeld raakt in horizontaal
zijn rechtvaardig, zonder een besef van plichtsgevoel ten denken of voortdurend conceptualiseren. Er is helemaal
aanzien van hun naasten; ze bouden van anderen, zonder geen sprake van het 'bereiken' van die natuurlijke staat.

378 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Zelfrealisacie in hec dagelijks !even 379
Onze natuurlijke scaat is er altijd als we er niet van afdwalen De zoeker naar de nacuurlijke staat denkt ten onrechte dat
doordat we verstrikt raken in al het gedoe van het !even. Die hij als hij boos of bang wordt, of een gedachte of gevoel
betrokkenheid waarin we helemaal verscrikc raken is zelf het heefc, steeds uit die toestand schiet. Maar dat is niet zo. Zo
'gedoe'! Hee !even zelf volgc probleemloos zijn eigen koers. makkeli jk verlies je je nacuurlijke staat niet! We moeten deze
zeer vaak voorkomende toestand goed leren begrijpen. Nog­
Hee !even speelt zich alleen maar af in het huidige moment. maals: je bevindt je dus niet buiten de natuurlijke staat als je
Alles wat tien jaar geleden gebeurde en alles wat over tien boos wordt of als er een verlangen opkomt. Als een van de
jaar zal gebeuren, kan alleen in het huidige moment gebeu­ zintuigen in het lichaam in contact komt met een relevant
ren. We raken verwikkeld als we dat wat er in het huidige object - dus als het oog iecs ziet of het oor iets hoort - dan
moment gebeurt bekijken vanuit persoonlijk perspeccief, is alles wat er opkomt, boosheid, angst, mededogen of wat
dat is gebaseerd op het <lode verleden of de angst en hoop dan ook, een natuurlijke, biologische of mechanische reactie
voor de nog niet bestaande toekomst. Deze verwikkeling, in het lichaam-geest instrument overeenkomstig zijn eigen
gebaseerd op verleden en toekomst, schept de problemen in ontwerp of programmering. Hee is belangrijk dat je dit
het huidige moment. Door de denkgeest raken we verwik­ besefc. Wanneer deze nacuurlijke reactie als zodanig wordt
keld in horizontale tijd en bevinden we ons niet !anger in geaccepteerd, ontstaat er geen verwikkeling. De verwikke­
her huidige moment. ling die je uit je natuurlijke staat haalt, is er alleen wanneer
je je idencificeert met de reactie: 'ik ben boos en dat wil ik
Als we handelen op hec moment dat de dingen zich aan­ niec', of'ik ben bang en dat wil ik niet'. Zonder die persoon­
dienen en zo verantwoordelijk mogelijk beslissen en han­ lijke verwikkeling haalt een natuurlijk opgekomen reactie je
delen, raken we niet verwikkeld in horizontale tijd. Maar niet uit je natuurlik
j e staat.
omdat we onze beslissingen in het huidige moment laten
be"invloeden door persoonlijke overwegingen omtrent Hee is een hele stap vooruit als de zoeker helder beseft dat
kwesties en zorgen uic verleden en toekomst, ondervinden hij niet slechts zo af en toe een glimp opvangt van 'zijn'
we problemen in ons leven. Jammer genoeg gaan we onze natuurlijke staat van vrede en harmonie, maar dat hij zich
problemen niet met onze volledige aandacht aan in het alcijd in die natuurlijke staat bevindt. Waarin zou hij zich
huidige moment. Deden we die wel, dan zouden we veel anders kunnen bevinden?! Alleen vergeet hij die wanneer hij
eenvoudiger en met meer vercrouwen cot een oplossing en zich wencelt in herinneringen aan een dood verleden en
een beslissing komen. Nog veel belangrijker is dat we dan denkt aan alle dingen die hij heeft gedaan en niet had
ook nog in onze natuurlijke staat zouden verblijven, omdat moeten doen, of aan de dingen die hij had moeten doen
we niet verwikkeld zouden zijn in het horizontale verleden maar heefc nagelacen. Als hij niet aan hec voorbije verleden
en de horizontale toekomst wanneer we in het huidige denkt, vertaalt hij zijn angsten en hoop naar een nog onbe­
moment beslissingen nemen. kende toekomst. Hierdoor beeldt hij zich onnodig in dac hij
ongelukkig is. In beide gevallen verliest hij de rust van het

380 Vrede en harmonie in hec dagelijks !even Zelfrealisarie in het dagelijks !even 381
thuis zijn in de natuurlijke staat van het huidige moment, thuis, je gezin. Je draagt ze voortdurend met je mee, ook
doordat hij zich overgeeft aan de fictieve luxe van een leven tijdens je werk, zonder dat je er bewust aan denkt. Waar­
in het verleden of de toekomst. Je bevindt je altijd in de achtig inzicht aanvaardt wat het leven brengt en antwoordt
natuurlijke staat, behalve als je bent afgedwaald: het onper­ met heel het hart, zonder weerstand te bieden of terug te
soonlijke Gewaarzijn in het huidige moment - IK BEN. deinzen. Hierdoor krijgt de geest de vrijheid om te denken
wat hij wil en dus ook de vrijheid om zich zorgen te maken.
Dus de wijze, die alom gezien wordt als iemand die over het Dit is de reden achter het advies dat de succesvolle Duitse
Ultieme Inzicht beschikt, leeft gewoon zijn dagelijks leven. generaal Rommel zijn troepen voor een gevecht zou hebben
Meestal is hij behoorlijk druk en krijgt hij steeds weer te meegegeven: 'Maak je geen zorgen om de angst die je voelt.
maken met dezelfde dingen als de gewone mens: vreugde, Juist die angst zet je aan tot de meest moedige <laden.'
pijn, woede, angst, plezier, mededogen, enzovoorts. Maar
toch blijkt hij gegrondvest in de natuurlijke staat, in vrede, Het psychosomatische apparaat reageert op een ervaring
rust, nederigheid en meesterschap. De natuurlijke reacties overeenkomstig zijn eigen programmering. Verschillend
in het lichaam-geest organisme neemt hij van moment tot geprogrammeerde psychosomatische apparaten reageren
moment waar. Hij raakt niet verwikkeld in horizontale tijd verschillend en ook hetzelfde apparaat kan onder verschil­
door persoonlijke reacties op de natuurlijke reactie. lende omstandigheden anders reageren, overeenkomstig de
wil van God. De zintuigen, gevoelens en gedachten moeten
Het eindresultaat van het Ultieme lnzicht, volledig inzicht op hun natuurlijke manier mogen functioneren, want als
in het principe van geen-wil, is opgewekt accepteren dat we ze proberen te beteugelen wordt de beroering alleen
alles wat er gebeurt de wil van God is. Dit betekent dus dat maar groter. In de woorden van Heer Krishna: 'Zelfs in een
de wijze zijn dagelijks leven leidt, vrij van emotionele wijs mens (een wijze) produceert de energie in het lichaam­
gehechtheid, zonder ook maar iemand zijn 'handelen' geest organisme handelingen die overeenkomen met zijn
kwalijk te nemen en in de 'toestand waartoe God hem naar natuurlijke aanleg. Waarom zou je die van buitenaf aan
Zijn behagen heeft geroepen'. Hij speelt zijn rol in dit banden leggen?'
droomtheater dat we leven noemen, zonder het al te serieus
te nemen en met een enigszins geamuseerde houding Veel mensen zullen in hun dagelijks leven hebben ervaren
vanwege de absurditeit ervan! dat spontaniteit en het aanspreken van potentieel vermogen
een effectieve uitwerking hebben. De vraag is echter - terecht
Hoe vertaalt dit inzicht zich in dagelijks handelen? Ant­ of niet - waarom spontaniteit zo effectief is. In een woord
woord: in gewaar zijn van het leven zonder er bewust over sarnengevat is bet antwoord: nederigheid. Maar niet in de
na te denken, ononderbroken maar zonder inspanning, betekenis waarin het woord meestal wordt gebruikt. Meestal
zodat het 'gewaar zijn' werkzaam blijft ook als er gedachten bedoelen we met 'nederigheid' een soort omgekeerde trots,
zijn. Eigenlijk zoals je je ook continu gewaar bent van je of negatieve trots. Maar echte nederigheid berust op de

382. Vrede en barmonie in bet dagelijks !even Zelfrealisatie in bet dagelijks !even 383
volledige afwezigheid van iedere entiteit en het idee van mechanisme van polariceic tussen twee schijnbaar tegen­
persoonlijk doenerschap - trots of niet trots. Dus door de polen. Als we de polariteit tussen de schijnbare tegenpolen
afwezigheid van het idee van persoonlijk doenerschap komt niet accepceren, raakt her menselijk ego in conflict en
er geen trots meer omhoog vanwege handelingen die door warden we ongelukkig.
de maatschappij goed bevonden warden. Evenmin zijn er
schuld- of schaamtegevoelens voor handelingen die de De meeste 'succesvolle' mensen beseffen diep in hun hart
maatschappij afkeurt. dat de belangrijkste beslissingen in hun leven heel intu"itief
en spontaan waren. De beroemde Albert Einstein gaf toe
De volgorde is duidelijk. Diep en helder inzicht, veel dieper dat ze je 'invallen', maar in de loop der jaren wordt onze
dus clan imellectueel begrip op lineair niveau, van War-Is geconditioneerdheid zo sterk, dat de meeste succesvolle
leidt tot ware nederigheid vanwege de vernietiging van de mensen dit nooit openlijk zullen ·coegeven. Zodra een doel
wil of het idee van persoonlijk doenerschap in de ego­ is bereikt, verdwijnt de spontaniteit onmiddellijk en krijgen
entiteit. Het verdwijnen van de wil leidt tot het verdwijnen eigendunk en het idee dat je het helemaal zelf hebe gedaan
van ik-bewuste, persoonlijke inspanningen, waardoor de overhand. Een 'zinvol' leven loopt ironisch genoeg de zin
ruimte ontstaat voor natuurlijk en spontaan handelen. van her leven volledig mis. De zin is meegaan met de stroom
Spontaan handelen is een afspiegeling van het inzicht dat de van het leven en genieten van de eenheid in de dualiteit en
menselijke intelligentie - die het denken, gebaseerd op de verscheidenheid aan leven die er is. Als de schijnwerper
informatie en kennis, volledig overstijgt- niet iecs is dat van van het juiste zicht aangaat, ontstaat er een gevoel van
buitenaf is ingeplant in levende wezens, maar dat het een volledige vrijheid. Hierdoor kun je voluit van het leven
inherent onderdeel is van het totale organisme van het genieten, van alles wat er gebeurt: goede, slechte en neutra­
universum zoals wij dat kennen. Het is het onderdeel dat le dingen. Doordat de mens met inzicht spontaan handelt
her functioneren in een dynamisch evenwicht houdt met en niet ingaat tegen de natuurlijke stroom van gebeurtenis­
behulp van de werking van het Bewustzijn, het substraat sen kan hij volledig ontvankelijk zijn voor wat er van alle
van de totale manifestatie. kanten via de zintuigen op hem afkomt, terwijl hij volko­
men omspannen blijft.
Echte nederigheid komt dus voort uit het besef dat het
functionde bestanddeel dat door het individuele, mense­ Hee is interessant om eens te kijken hoe her Ulcieme lnzicht
lijke lichaam-geest organisme heen werkzaam is, niet her en spontaan handelen in het dagelijks leven zich verhouden
nietige, individuele intellect of de wil is, maar de Oo:rspron­ tot de 'deugdzaamheid' die ieder mens volgens bijna alle
kdijke Energie of Bewustzijn, de ware bron van de hele georganiseerde religies dient te ontwikkelen. Laten we het
manifesratie in al zijn verschijningsvormen. De balans in verschijnsel woede nemen, iets wat de meesren van ons
her functioneren van de manifestatie, het 'leven' zoals wij waarschijnlijk pijnlijk goed kennen en wat we zogenaamd
dat kennen, wordt in stand gehouden door her natuurlijke dienen te beheersen. Het beheersen van woede is een deugd

384 Vrede en harrnonie in het dagelijks !even Zelfrealisatie in het dagelijks !even 385
die we moeten ontwikk.elen. Je kunt je afvragen wie vatbaar­ jaar hebben heel veel mensen deze geloften afgelegd, maar
der is voor de verwoestende werking van spanning: degene in de aard en het gedrag van de mens is geen enkele ver­
die zijn woede vrijuit vemileert en zich hierdoor opgelucht betering te zien. Ieder 'ik' maakt zich grote zorgen over de
voelt, of degene die geconditioneerd is om zijn woede ce coescand in de wereld en de voortdurende dreiging van een
beheersen en merkt dat de spanning iedere keer dat hij zijn nucleaire holocaust. Toch blijft ieder 'ik' - individueel, als
woede inhoudt alleen maar verder oploopt, totdat deze gemeenschap en als land - vechten om het materieel beter
explodeert en uitmondt in een hartaanval, een beroerte, of te krijgen ten koste van de 'ander'. Daarbij gaat hij volledig
iets dergelijks. Dit zogenaamde beheersen wordt door hec voorbij aan de goede adviezen van de geboden.
ego gedaan, het 'ik' in de gespleten, dualistische geest.
Zolang de op het idee van persoonlijk doenerschap geba­ Het volgende verhaal geeft dit goed weer. Een legerpredi­
seerde scheiding mssen het 'ik' en de 'ander' bestaat, zullen kam zei tijdens zijn zondagse preek: 'Vanmorgen wil ik
woede en aanverwante verschijnselen zich blijven voordoen. spreken over het woordje "hel", dat door Amerikaanse
soldaten zo vaak wordt misbruikt.' Vervolgens sprak hij
Maar wat gebeurt er wanneer waarachtig inzicht, waarbij uitgebreid over het belachelijke en verarmde alledaagse
het idee van persoonlijk doenerschap volledig is uitgewist, gebruik van uitdrukkingen als 'get the hell out of here'
aanwezig is? Zolang het lichaam-geest organisme bestaat zal ('donder op') en 'what the hell do you want?' ('wat root je
er via de zincuigen altijd een of ander antwoord volgen op van me?'). Hij legde uit dac je deze walgelijke gewoonte
indrukken van buitenaf. Als er woede opkomt, denkr de heel eenvoudig kon veranderen. Hee was een goede preek.
mens met inzicht nier dat hij woedend is en probeert hij dit Nadat hij de zegen had gegeven, stond hij bij de deur om
niet te rechtvaardigen naar de 'ander' toe. De woede wordt alle kerkgangers gedag te zeggen, toen een hogere officier
waargenomen en er is geen persoonlijke ego-betrokk.enheid hem oprecht een compliment gaf: 'Dominee, that was a
gebaseerd op 'ik' en de 'ander'. Hierdoor wordt de woede hell ofa good sermon ['dat was een verdomd goede preek'].
niet gevoed door het ego en dooft langs natuurlijke weg uit, Ik hoop dac de jongens zich uw woorden goed zullen
en ook die wordt waargenomen. Gedachten, verlangens, inprenten.'
emoties komen omhoog als een natuurlijke, biologische
reactie in het psychosomatische apparaat, maar ze worden Bij waarachtig inzicht komen begrippen als colerantie,
door het .ego met rust gelacen omdat het idee van persoon­ geduld en mededogen in een heel ander daglicht te staan.
lijk doenerschap volledig is opgelost. Ze verliezen de perverse dwangmatigheid van geboden en
worden natuurlijke, logische facetten van inzicht zelf.
Een vergelijkbaar patroon wordt zichtbaar bij het 'ver­ Inzicht met het besef dat persoonlijk doenerschap- in jezelf
werven' van kwaliteiten als toleramie, geduld en mede­ en alle andere mensen - niet bestaat, breekt de scheidings­
dogen. Binnen de geboden van bijna alle religies nemen muren cussen het 'ik' en de 'ander' af, omdat helder wordt
deze deugden een cencrale plek in. De laatste tweeduizend gezien dat beide slechcs uniek geprogrammeerde instru-

386 Vrede en harmonic in hec dagelijks leven Zelfrealisatie in het dagelijks leven 387
menten zijn waardoorheen de Bron, Bewustzijn of God Hoe ziet het dagelijks leven van de wijze die met dezelfde
werkzaam is en handelingen tot stand brengc. Die zijn vreugde en pijn te maken heeft als ieder ander, maar roch
gebeurtenissen en geen dingen die door iemand worden gegrondvest lijkt in vrede en rust, er nu precies uit? Heel
'gedaan'. eenvoudig. De wijze heefc hec niec over 'z ijn dagelijks !even,
'

maar hij neemc her !even dat zich via zijn lichaam-geesc
Wij hechten in ons dagelijks !even veel te veel belang aan organisme uicdrukt waar. Dit betekent dat de wijze volledig
'wie' en schenken te weinig aandacht aan 'wat'. Wat er in de accepteert dar niemand zijn leven leeft, maar dar het leven
wereld van verschijnselen gecreeerd wordt aan muziek, zich uitdrukt via ieder lichaam-geesr organisme overeen­
schilderijen, beeldhouwwerken, clans, wetenschappelijke komstig een conceptuele universele wetmatigheid, of een­
uitvindingen, enzovoorts, is allemaal onderdeel van de tota­ voudiger gezegd: de wil van God. De wijze neemt het !even
liceit van het functioneren van de wereld van verschijnselen. dat zich uitdrukt waar. Hij is er· de getuige van terwijl hij
De 'wie' die met het gecreeerde wordt geassocieerd, is totaal tegelijkertijd stil is, gegrondvest in vrede en rust, en in bewe­
niet relevant. Hij of zij is alleen belangrijk omdat hij als ging. Hij bevindt zich tegelijkertijd in Bewustzijn-in-rust en
geprogrammeerd apparaat nodig was om dat specifieke ding in Bewustzijn-in-beweging, vanuit het Ultieme lnzicht dat
tot stand te brengen. Albert Einstein verklaarde oprecht dat Bewustzijn alles is wat er is.
de vergelijking E=MC2 hem was 'ingevallen'.
In een tv-programma kwam een scene voor waarin baby­
Hierover bestaat een interessante anekdote: de Waarheid zeehondjes op een Scandinavisch strand werden dood­
moet op zijn geldigheid worden beproefd en nier worden geknuppeld vanwege hun zachte vachc. Tegelijkertijd zagen
aangenomen vanwege 'degene' die hem verkondigt. twee mensen, ieder op hun eigen plek, deze beelden: de
beroemde filosoof-schrijver J. Krishnamurti en de beroem­
Op een dag Las een taoi'stisch meester zijn monniken een tekst de actrice Brigitte Bardor. Krishnamurti verklaarde dar hij
voor die hij nog niet kende. De monniken waren zwaar het nier kon aanzien en de tv had uitgezet. Brigitte Bardot
onder de indruk en wilden allemaal weten wie de tekst had kon de beelden juist niet vergeten en had de hele nacht niet
geschreven. De meester antwoordde: .ltli ik zeg dat deze tekst kunnen slapen. De volgende morgen besloot ze een aerie
door de Boeddha zelf is geschreven, gaan jullie hem aan­ tegen het doden van babyzeehonden te starten. De bewe­
bidden en ervoor buigen. Ali ik zeg dat hij door een patriarch ging groeide snel en her betreffende !arid werd gedwongen
is geschreven, zullen jullie hem respectvol overpeinzen, maar ermee te sroppen.
niet met dezelfde devotie ali bij een tekst van de Boeddha. Als
ik zeg dat hij door een onbekende monnik is geschreven, Over her algemeen bestempelen mensen de daad van de
weten jullie niet goed hoe jullie je ertoe moeten verhouden. actrice als goed en de houding van de filosoof als onverschil­
En als ik zeg dat hij door onze kok isgeschreven, zullenjullie lig. De rnens met inzichr accepteert eenvoudigweg dat wat
erom lachen en zijn woorden belachelijk maken.' er gebeurde in beide lichaam-geesr organisrnen zo moest

388 Vrede en harmonic in her dagelijks leven Zelfrealisacie in het dagelijks !even 389
gebeuren volgens de wil van God, overeenkomstig een con­ Moge Je vorm in mijn hart zijn en
ceptuele universele wetmatigheid. Geen van beide personen Je naam voortdurend op mijn lippen.
'deed' iets. Het lichaam is onderworpen aan de natuurwetten,
laat het op natuurlijke wijze het werk doen dat
Op II september 2oor keken mij n vrouw en ik zoals gewoon­ erdoorheen gebeurt.
lijk 's avonds naar het nieuws. Plotseling zagen we een van Lichaam-geest organismen kunnen slechts fonctioneren
de Twin Towers van het World Trade Center in New York in volgens de manier waarop ze zij'n geprogrammeerd
vlammen opgaan en hoorden we de verslaggever zeggen dat Daarom bee.ft de individuele mem geen andere plichten in
een vliegtuig zich in een van de bovenste verdiepingen had de vorm van goed ofeen specifiek gedrag [er is geen lijst
geboord en een explosie had veroorzaakt. Diep geschokt met geboden en verboden].
keken we ernaar, we voelden een diep mededogen met de Vttnuit de overtuigi.ng dat er niets 'buiten Uw wil
mensen die in het gebouw opgesloten zaten. Vol afschuw kan gebeuren,
zagen we vervolgens hoe een ander vliegtuig zich in een van geefik mij'n wil [idee van persoonlijk doenerschap] over
de bovenste verdiepingen van het naastgelegen gebouw en leg hem aan Uw voeten.
boorde en ook daar een explosie veroorzaakte. Al snel stort­ Moge de 1k Ben' naar de hemel zweven zonder verwikkeld
cen beide gebouwen in elkaar. War overbleef was een enorme [gehecht] te raken in de wereld van verschijnselen
rook- en stofwolk en een hele berg puin. Terwijl mijn vrouw [illusie].
en ik in de uren erna de beelden van de plek bekeken, kwam Ondertussen reciteert Gora Uw naam met hart en ziel,
de gedachte op: 'Eerst Pearl Harbor, toen de atoombommen maar zonder de geringste verwachting.
op Hiroshima en Nagasaki en nu deze afschuwelijke ramp.
Wat staat ons nog meer te wachten? God mag het weten.' Een moedige uitspraak voor die tijd. Bijna nergens zul je
woorden kunnen vinden die beter weergeven hoe je je !even
Een van de eenvoudigste richdijnen voor vrede en harmonie in vrede en harmonie kunt !even.
in het dagelijks leven van de gemiddelde mens is al bijna
vierhonderd jaar oud. Hij is afkomscig van de heilige Gora
uit Maharashtra, van beroep pottenbakker, die hem doorgaf
in de vorm van een bhajan (vercaald uit het oorspronkelijke
Marathi):

390 Vrede en harmonie in hec dagelijks leven Zelfrealisatie in het dagelijks !even 39 1
HOOFDSTUK I2

Adviezen van de wijze Mukundaraj

'Deze kennis van het Zeif as als het dagelijks leven ondanks alle sensaties zijn glans
is bes!ist veelomvattender P verliest, of als een bepaalde rampzalige gebeurtenis een
dan de kennis die het tegengeste/de is einde maakt aan iemands geduld en verdraagzaamheid, gaat
van onwetendheid. iemand op onderzoek naar zijn ware aard: Zelfonderzoek.
Op zo'n moment lijkt de Bron hem op wonderbaarlijke
wijze naar een gids, een goeroe te leiden. De goeroe bege­
leidt de leerling bij het onderzoek naar zijn ware Zelf Hij
kent het lijden van de zoeker omdat hij er zelf doorheen is
gegaan. Deze kennis van het Zelf is beslist veelomvattender
dan de kennis die het tegenovergestelde is van onwetend­
heid. Dit is de kennis die al sinds onheuglijke tijden sluime­
rend aanwezig is - en zelfs daarvoor al, voor het ontstaan
van tijd. Deze kennis is her Zijn zelf, want zij is pas aan­
wezig als alles wat niet Zijn is volledig is verdwenen.

Het eerste advies dat de goeroe zijn leerlingen geeft met


betrekking tot dit zelfonderzoek, wordt op zeer inspireren­
de wijze verwoord door Mukundaraj, een van de grootste
wijzen uit Maharashtra, die leefde in 12e eeuw. Mukundaraj
richt zich tot de leerling:

Ik zaLje nu verte!Len hoeje deJundamentefe, geheime kennis


kunt verwerven. Kennis waar je niet zonder kunt, anders

393
kom je niet verder; waarvoor je je geest moet concentreren en Gedragsvoorschriften uit de Shastra's zijn alleen bedoeid voor
waarin de yogi voortdurend is ondergedompeld (. . .) een soepele sociale omgang. De zeeker moet voor hu/p bij het
Ik zal je duidelijk uitleggen dat de essentie van deze kennis begrijpen van de essentie van vedanta naar een goeroe gaan,
de nectar uit de oceaan is, de hoter gekamd uit dme/k, zed.at zed.at de staat van bevrijding die voorafgaat aan woorden en
je a/le oefeningen gebaseerd op niet beproefde concepten kunt gedachten voor hem werkelijkheid wordt. Als jiva en Shiva
opgeven. Dit zijn slechts nuttewze oefeningen zelang je geen zich in die staat verenigen, verdwijnt de dualistische toestand.
helder inzicht hebt in de betekenis van de verheven uitspraken
in de Mahavakya's ( . . ) Mukundaraj legt vervolgens aan de leerling het belang uit
Wie kent de omvang van het lijden van de zeeker die nog van het 'Oat zijt Gij' uit de Mahavakya:
geen helder inzicht heeft in de ware natuur van het Absolute
en haar nog niet ervaren heeft? De arme zie/en die de ketenen Als het Absolute Subject zichzel.fmet de hulp van Oorspron­
van fjsieke boetedoeningen en geestelijke discipline hebben kelijke Energie objectiveert in de vee/vormige manifestatie, de
geaccepteerd, zitten in wezen gevangen in twijfel en besluite­ aspecten van de schepping, dan vinden de instandhouding en
loosheid. Hoe kunnen ze ooit hopen dat ze de oceaan van oplossing van het gemanifesteerde universum in Bewustzijn
samsara zullen doorkruisen? Erediensten, pelgrimstochten, plaats. We dienen alles wat een vorm heeft en dus met de
goede daden, opoffiringen, mantra's zingen en tantrische oefe­ zintuigen waarneembaar is, te verwerpen en we dienen het
ningen leiden slechts tot tijdgehonden resultaten. Bidden en ongeziene dat a/tzjd aan'wezig is als de getuige, als de werke­
boetedoeningen leiden a/leen tot bevrijding als er ook sprake is /ijkheid te (h)erkennen. Besefdat Dat wat voorafgaat aan het
van Zeljkennis ( . .) oprijzen van Bewustzijn de werkelijkheid is, Dat wat het
Zuiver weten - de Werkelijkheid - kan pas stralen bij alwetende, alles-controlerende principe wordt genoemd.
helder inzicht in de basale eenheid van de individuele Deze werkelijkheid neemt alles waar. Zij is op geen enkele
verschijningsvorm en het Absolute Noumenon en bij een manier te meten en ze bevindt zich niet op een bepaalde plek:
zuiver begrip van de ware aard van maya - de oorzaak van zij is a/lesdoordringend, oneindig en onkenhaar. Deze werke­
het ogenschijnlijke onderscheid tussen de twee. Hoe kan er /ijkheid b/ijft wanneer a/le denkheeldige zaken worden
sprake zij'n van hevrijding zolang de identificatie met het verworpen. Zij is zuiver weten, pure vreugde en volkomen
lichaam als een afgescheiden entiteit-doener niet verdwenen is vanzelfiprekend. Deze Werkelijkheid staat voiledig op
door inzicht in de ware betekenis van de termen 'Gij' en Dat' zichze/f, zij is de oorspronkelijke volheia van het Potentieel,
in de Mahavakya 'Dat zijt Gij'? (. ..) het Plenum, en gaat voorafaan de waarneming van alles wat
Hoe kan er sprake zijn van bevrijding als a) een goeroe je wordt geschapen, in stand gehouden en weer oplost. De
de vedanta niet heeft uitgelegd. b) als je niet hebt gemediteerd Absolute Werkelijkheid staat volledig los van alle ver­
op de woorden van de goeroe, c) a/s de leer van de goeroe niet schijningsvormen: Brahma (de Schepper), Vishnu {Degene
volledzg tot je is doorgedrongen? (. . . ) die het universum onderhoudt), Rudra (de vernietiger) en de
Oorspronkelijke Kracht {Bewustzijn). Het is zuiver Brahman.

394 Vrede en harmonie in her dagelijks leven Adviezen van de wijze Mukundaraj 395
Alleen vanuit dit perspectief kunnen we de Werkelijkheid Vtmuit dit getransformeerde perspectiefzie je niets tastbaars,
doorgronden - dit lukt niet met behulp van andere middelen maar een allesdoordringende Eenheid, waar maya en on­
en oefeningen gebaseerd op onwetendheid en dualiteit ( .).
wetendheid niet te vinden zijn. Deze onmetelijkheid kun je
De oppervlakkige betekenis van het woord 'Tvam' (Gij) alleen uit eigen ervaring kennen. De kennis van Brahman is
verwijst naar dat wat door maya wordt geregeerd: de fjsieke stralend van zichzelf. een berg van gelukzaligheid. De
vorm. De ware betekenis van het woord 'Tat' (Dat} is zuiver realisatie ervan betekent het einde van conceptualisering ( . ) .

Brahman, dat we pas kunnen bevatten als we over voidoende Ik zal je vertellen hoe je deze kennis die blijvende vrede en
onderscheidingsvermogen beschikken. Een he/der inzicht in tevredenheid brengt kunt verwerven. Maar eerst moet je
de ware betekenis van het woard 'Tat' Is bevrijding. We zien precies weten wie ofwat er zoekt. Het enige wat je zeker weet
met beide ogen hetzelfde, horen met beide oren hetzelfde en is: /K BEN, ik besta. Maar je weet niet wie dit 'ik' is. Mijn
spreken met beide lippen hetzelfde woord; als we zo ook dezelf vriend, waarom ben je je Zelf vergeten? Wie ben je en waar
de betekenis zien in 'Tat' (Dat} en 'Tvam' (Gij), dan hebben kom je vandaan? Ben je ooit ergens heen gegaan en kom je we/
we de non-dualistische staat van Brahman verworven. Zeals ergens vandaan? Waarschijnlijk heb je er nooit op deze manier
het verschil tussen de ruimte in een kopje en de ruimte in een over nagedacht ( . )
.

huis verdwijnt als de vormen verbrokkelen, zo verdwijnt ook Ben je het lichaam, ofbeschik je over een lichaam?]ij bent
de dualiteit als beide woorden worden overstegen. Het ogen­ het subject en het lichaam is je object. ]ij hebt weet van het
schijnlijke verschil tussen de twee wordt slechts veroorzaakt lichaam en jij draagt het lichaam als een kledingstuk. ]e hebt
door de illusie van maya. Zodra het onechte als onecht wordt dit lichaam, bestaande uit de vijf elementen, gekregen om
herkend, blijft a/Leen nog de Werkelijkheid over ( )
. .
jezelf mee te bedekken, maar je hebt jezelf ermee getdentifi­
De kennis van het Zelf is advaita, non-dualiteit. Maar ceerd en doet alsofje een individu bent. Wees je er helder van
duidelijk is dat deze birmen de schijnbare dualiteit verworven bewust dat dit lichaam een object is en dat jij er los van staat.
dient te worden. Hierdoor zal de dualiteit uiteindelijk Geefdaarom je onjuiste identificatie met het lichaam op ( .).

verdwijnen wanneer je stevig gegrondvest blijft in deze kennis. fe bent je bewust van de samenstelling van je lichaam.
In plaats van vooruit kijken, wat we doorgaans doen, moeten je weet dat a) je haar, huid, aderen, vlm en botten - de
we achterom kijken en de Bron zoeken, wit je je ware Zijns­ stevige delen van je lichaam - de aarde vertegenwoordigen;
grond ontdekken. b) speeksel, urine, bloed, merg en zaad - de vijf vloeibare
elementen - water vertegenwoordigen; c) hanger, dorst, sloom­
Het oog kan wel de objecten voor hem zien, maar niet zich­ heid, slaap en seks vuur vertegenwoordigen; d) beweging,
zelf. Als je je eigen ogen wilt zien, kan dit alleen met de rennen, weerstand bieden, ontspannen en samentrekken - de
geest. De geest kunnen we slechts met ons intellect waar­ vijf activiteiten - lucht vertegenwoordigen; en e} begeerte,
nemen en Bewustzijn kan op zijn beurt het intellect weer woede, verdriet, hebzucht en angst - de vijfeigenschappen -
waarnemen. Dit wordt bedoeld met 'achterom kijken'. ether vertegenwoordigen. Hetfjsieke lichaam met zijn vijfen­
Mukundaraj vervolgt: twintig onderdelen, eigenschappen en activiteiten, kent zes

3 96 Vrede en harmonie in het dagelijks leven Adviezen van de wijze Mukundaraj 39 7


natuurlijke veranderingen: het wordt verwekt, geboren, het rimpeling en het water, ofde draad en het katoen, een worden,
groeit, wordt volwassen, wordt oud en sterft uiteindelij"k. ]e verdwijnt de dualiteit. Precies zo verdwijnt het idee van
kent kleur en vorm van dit lichaam, net als de naam die het dualiteit als de geest opgaat in Bewustzijn (... )
heeft gekregen. Hoe kun je nu je ware Zijnsgrond vereen­ De psyche is het subtiele lichaam en de bijbehorende
zelvigen met het lichaam dat je niet bent?]ij, als Zijnsgrond toestand is de droomstaat, gebaseerd op begeerte. De geest
of Bewustzijn, bent zonder vorm, maar de vorm van het werkt door de zintuigen, en de begeerten die sluimeren in de
lichaam kun je waarnemen. Bewustzijn is werkzaam in het geest manifesteren zich in de droomstaat als objecten en
lichaam wanneer je wakker bent; dan doet het via de zintui­ begeerten die eerder werden ervaren. De droomwereld
gen allerlei ervaringen op. Het idee dat je een bepaalde naam verschijnt vanwege dat straaltje Bewustzijn dat de psyche
en vorm hebt komt van de geest. Jij neemt lichaam en geest verlicht, zoals de warmte die metaal dat in de zon ligt
waar en staat er los van ( ..) verwarmt, een eigenschap van de zon is. Dit Bewustzijn
Hoewel je wordt beschouwd als een manifestatie van maakt manifestatie mogelijk. Verdwijnt Bewustzijn, dan
psyche (antahkarana), geest, intellect, concentratie en ego, verdwij"nt daarrnee ook de manifestatie. Dan zou je in de
bestond je al voor de manifestatie van deze vijfbestanddelen oorspronkelijke staat van de volheid van het Potentieel, het
van het subtiele lichaam. Bewustzijn bestond al eerder, Plenum, verkeren. "Ulanneer je alles wat je in je Bewustzijn
spontaan en stralend van zichzelf De geest is zich gewaar van ziet en ervaart verwerpt als een illusie zonder substantie, dan
opkomende hartstochten en emoties. Het intellect maakt ga je volledig op in de Werkelijkheid die overblijft. Bewustzijn
onderscheid en beslist. Chitta, of het operationele centrum, blijft onbewogen een met zichzelf
concentreert zich doelbewust op de beslissingen van het intel­
lect. En het ego accepteert het handelend doenerschap. Maar Volgens Mukundaraj kunnen we de fysieke vorm in vijf
jij neemt deze vijfooudige analyse van de psyche waar, omdat segmenten verdelen: a) het fysieke lichaam dat wordt geas­
!!,, Zetfgewaarzijn, de getuige ofAtman bent. Draden hebben socieerd met de waaktoestand; b) het subtiele lichaam
een eigen vorm, maar zijn allemaal gemaakt van katoen. Zo dat wordt geassocieerd met de droomstaat; c) het causale
lijken de geest, het intellect, het onderscheidingsvermogen en lichaam dat wordt geassocieerd met de toestand van diepe
het ego verschillende dingen, maar ze komen allemaal voort slaap; en d) het super-causale lichaam dat wordt geasso­
uit dezelfde Bron: de Zijnsgrond of Bewuste Werkelijkheid cieerd met het Turiya of de staat van super-bewustzijn. Als
(...) we ons niet langer identificeren met de individuele entiteit,
Een briesje veroorzaakt de rimpeling op het water, gespon­ dan blijft de waarnemer, de getuige, over die deze vier
nen katoen is de basis van de draad. Zo is maya de oorzaak lichaamstypen en de bijbehorende staten waarneemt. Dit is
van de verschijning van het subtiele lichaam. Is de oorzaak het zuivere Brahman. Als het de leerling heel duidelijk is
verwijderd, dan verdwijnen de rimpeling en de draad Zo gemaakt dat hij noch bet fysieke, noch het subtiele lichaam
betekenen het verschijnen van Zeljkennis en verdwijnen van is, gaat Mukundaraj onverbiddelijk verder en legt hij uit dat
onwetendheid, de onthulling en oplossing van maya. Als de hij evenmin het causale of super-causale lichaam is. Zo

398 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Adviezen van de wijze Mukundaraj 399
neemt hij de leerling als het ware bij de hand naar de hogere subtiele en causale lichaam als een getuige waarneemt. Als de
toppen van advaita of non-dualiteit. Hij vertelt de leerling: werkzame lichamen en het causale lichaam door Zeljkenni.s
uiteen zijn gevallen, dan kan ook het supra-causate lichaam
De schaduw toont de vorm en onderdelen van het echte niet over/even: als de gevolgen zijn vernietigd, kan ook de
lichaam, maar heeft geen substantie. Z,o is ook degene die zegt oorzaak niet over/even ( . .)
1k weet het niet' een illusie. Er is iemand die hieraan vooraf De onveranderiijke staat waarin je je gewaar bent van je
gaat en die degene die 1k weet het niet' zegt waarneemt. Niet zeijbestaan noemen we Parabrahman, Bevrijding, de Werke­
onwetendheid maar weten kent dit niet-weten. Dit weten lijkheid. Door hierop te mediteren raak je er gaandeweg in
waaraan het niet-weten zich kenbaar maakt, is Atman. �rgis gegrondvest en zui je de holheid van de wereld ervaren. Als
je niet! Zelfi als je ervan overtuigd bent dat je niet over zelf zowel weten als niet-weten verdwijnen, zal het Weten, oftewel
kennis beschikt, zou je dit zonder het weten nooit kunnen de Absolute Werkelijkheid, gaan dagen. Trek je terug in de
weten: ik weet dat ik niets weet. Daarom is onwetendheid in Bron waaruit ieder weten voortkomt. Deze Bron is de Werke­
wezen een illusie. Waarom zou je als je weet dat je niet-weet, lijkheid, het onmetelijke Potentieel het Plenum waarin het
nog onnodig verwikkefd raken in denkbeelden river onwetend­ Bewustzijn uiteindeiijk opgaat.
heid? Deze onwetendheid is het causale lichaam, waarvan het
fJsieke en subtiefe lichaam de instrumenten zijn (.. .) Mukundaraj heeft de leerling de fase getoond waarin het
Luister nu naar de verschijnselen en eigenschappen van de Bewustzijn terugvloeit in zijn Bron. Oit is de fase waarin geen
diepe slaap . Meerdere voorstellingen gebaseerd op gebeurtenis­ voorstellingen en concepten meer zijn en de dualireir sropt.
sen in de waaktoestand, komen in de droomstaat als een Het is de fase waarin de basis van alle dualiteit, de polariteit
reflectie omhoog in de geest. Ais Bewustzijn, het mbstraat van van onderling verbonden tegengestelden, verdwijnt in wat
zowel de waaktoestand als de droomstaat, tijdelijk niet werk­ zintuiglijk gesproken een leegte lijkc. Mukundaraj toont de
zaam is, dan ontstaat de toestand van diepe slaap: volkomen leerling daarom dat wat een leegre lijkt, geen leegre kan zijn,
niet-weten. Dit niet-weten is het echte weten, omdat nu de maar dat dit juist het Plenum is, de volheid van het Poten­
fitJee van elkaar afhankelijke polariteiten weten en onwetend­ tieel. Hoe kan iets van zichzelf weten dat het een leegte is?
heid afwezig zijn. Als het Bewustzijn zich weer gaat roeren,
vergeet de toestand van de diepe slaap zijn ware natuur. Er De Werkeiijkheid die stralend is van Zichzelf, is Subjec­
vindt opnieuw identificatie plaats met de individuele entiteit tiviteit. Er kan daarom geen sprake zijn �an een waarnemer
en de wereld wordt voor werkelijk aangezien. Maar ver­ die het als een object waarneemt. De Werkelijkheid kan
dwijnt de onwetendheid, dan straalt de Werkelijkheid als daarom geen Leegte zijn. Het is geerz Bewustzijn-in-beweging,
zuiver goud dat door het smeltproces in het vuur alle onzui­ geen manifestatie en geen onwetendheid, maar de volheid van
verheden is kwijtgeraakt. Na de vernietiging van onwetend­ zuiver weten, het onbegremde Potentieel dat voorbijgaat aan
heid en het ontstaan van Zeljkennis, verschijnt het ieder begrip. Jij bent die Werkelijkheid, het Absolute Plenum,
supra-causale lichaam, de Turiya-staat, die het fJsieke, de volheid van het Potentieel dat zelfi met het idee van een

400 Vrede en harmonie in het dagelijks leven Adviezen van de wijze Mukundaraj 401
\
Leegte op de proppen kwam, je bent die van Zichze/fstralende wordt aangetrokken, verwerp dit dan met behulp van het
Bron van alles water is. Wt:et clat je deze Wt:rkelijkheid bent: onderscheidingsvermogen als fictief en waardeloos. Alleen op
onajhankelijk, zuiver, het waarnemende principe, waar je je deze manier zal de geest snel zijn onrealistische denkbeelden
in al zijn helderheid geen beeld van kunt vormen (. . . ) opgeven en in stilte verbLijven (. . .)
]e bent die Wt:rkelijkheid waarin al/e illusies zijn opge­ Zolang de geest niet op natuttrlijke wijze blijvend in
nomen, waarin de dualiteit van een 'Gij' niet kan overleven Bewustzijn rust {en zijn affiniteit met materii!le zaken heeft
en de termen 'Dat' en 'Gij' dus volkomen overbodig zijn opgegeven), moet hij voortdurend op zachtmoedige wijze aan­
geworden. gespoord worden om dat waar hij verwikkeld in dreigt te
raken Los te laten en terug te keren naar zijn Bron. Als je je
Hoe kan de leerling rusten in zijn natuurlijke staat nu hij geest voortdurend waarneemt en �ntdekt dat je ze/f de waar­
zijn individualiteit is kwijtgeraakt? Mukundaraj wekt een nemer bent, kan er niets anders op het scherm van je Bewust­
groot vertrouwen in de leerling door hem ce verzekeren dat zijn vmchijnen: je geest kan niet twee dingen tegelijk
als zijn leer doorgrond wordt en ijverig wordc nageleefd, hij bevatten.
'overtuigd zal raken van zijn ware natuur, dat hij de 'Werke­ Zcdra je inziet dat aLles wat een vorm heeft van nature een
lijkheid zal doorgronden en hierdoor altijd kalm en in vrede leeg omhulseL zonder enige substantie is, en dat wat echt is
zal zijn. 'Mukundaraj zegt tegen zijn leerling: vormloos is - het Licht van Bewustzijn - ben je ondergedom­
peld in de diepste Wt:rkeLijkheid. Als de geest door Bewustzijn
Overtuig je om te beginnen van je ware natuur en volg de wordt geabsorbeerd, verdwijnen alle objecten uit de geest.
uiteenzetting tot nu toe. Doe daarna regelmatig de volgende
oefening: ga naar een rustige plek, ga ontspannen, rustig en in Mukundaraj waarschuwt de zoeker hier:als je Zelfkennis
stilte zitten en neem je stroom aan gedachten over uiterlijke zoekt terwijl je je nog altijd helemaal identificeert met het
zaken waar. Neem een houding van verzaking aan ten lichaam als een afgescheiden entiteit en niet wordt begeleid
aanzien van alle gemanifesteerde vormen, clan keert de geest door een Goeroe, bestaat her gevaar dat je doordraait of gek
in. Hij richt zich clan niet Langer op zintuiglijke objecten, wordt (Zelfkennis kan niet worden 'verworven' zolang het
maar op het hartcentrum. Geefgeleidelijk de identificatie met idee van doenerschap bestaat). Mukundaraj zegt:
als eerste het grove, fjsieke Lichaam op, dan met het subtieLe en
vervolgens met het causale Lichaam, en maak je geest een met Plaats jeze!fniet in de positie van iema�d die middenin de
de ruimte. Maak je aanclacht soepeL en moeiteLoos Los van de nacht in het pikkedonker plotseling wakker wordt en denkt
grove zintuigen en laat hem samenvalien met de ene Geest of dat hij blind gewordm is. Laat je niet omhullen met de duis­
Bewustzijn. Als de aandacht afdwaalt, dien je hem soepel en ternis van onwetendheid, beschouw alie gemanifesteerde
geLijkmatig terug te brengen naar de lege geest. Met geduld vormen als een illusie en verblijfkalm en rustig in de Wt:rke­
kan de concentratieperiode {zonder spanningen) hierdoor lijkheid. Zoek in jeze/fom te ontdekken waar gedachten ont­
steeds !anger warden. Als de geest door een bepaaLd object staan. Zoek de bron van alle gedachten. Deze Bron, het

402 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Adviezen van de wijze Mukundaraj 403
Bewustzijn, dient naar Zetjkennis te zoeken en haar te ver­ Mukundaraj eindigt zijn betoog met een voomeffelijke
werven. Dit kun je alleen maar laten gebeuren ( ..) . samenvatting, waarin hij tegelijkertijd weer nieuwe
Stel je eens voor dat al het geschapene, dus ook je eigen woorden geeft aan de ware aard van de Werkelijkheid die
lichaam, opeens verdwijnt. Waar precies wordt nu het over­ alle levende wezens zijn. In een duizelingwekkend epigram
gebleven niets waargenomen? Het enige wat overblijft is geeft hij woorden aan de cemrale gedachte: 'Dat je niet weet,
1k'-bewustzijn. Zowel binnen als buiten is er niets anders dan weet niemand behalve jijzelf - dit is de Werkeltjkheid zelf
het niets van de Leegte, die de volheid van het Zijn is, het waaruit het weten-dat-je-niet-weet is ontsprongen.' Hoe kan
potentiiile Plenum. Dat waaruit Bewustzijn is voortgekomen deze Bron, het Potentieel van ieder weten, waaruit het
moet er al eerder zijn geweest dan Bewustzijn zelf Besef eigenlijke weten - het levendige Bewustzijn en het waar­
zonder enige twijfil dat je in Werkelijkheid deze Bron van nemingsvermogen van levende wezens - voortkomt, ooit
Bewustzijn bent.Alles verschijnt in Bewustzijn, ook je waar­ niet-weten of onwetendheid zij�?
nemingsvermogen - het 1k Ben'-gevoel van aanwezigheid en
de psyche bestaande uit geest, intellect, onderscheidingsver­ Mukundaraj geeft zijn laatste raad aan de leerling:
mogen en ego. Zodra dit helder wordt gezien, is er alleen nog
het Zelfen verder niets ( . .) Als je je identificatie met het lichaam opgeeft en in stilte vol­
Als je denkt, is het de geest die denkt. Als het 'ik' betrokken ledig doordrongen blijft van het besefvan de Totaliteitsbesef
is bij het denken, dan is dit het ego. Als je stil bent, dan is deze - het 'Jk Ben' - zonder gehechtheid, kom je alles wat er te
stilte Bewustzijn zelf Stel dat je volledig stil kunt blijven, weten valt te weten. Als je op deze manier ondergedompeld
komen er dan nog steeds allerlei herinneringen uit het blijft in Bewustzijn, zal het persoonlijke bewustzijn waarmee
geheugen omhoog? Zijn er dan nog wensen en verlangens? Stel je je vereenzelvigt en waarover maya nu geen macht meer
dat je volledig doordrongen van Bewustzijn bent en blijft, heeft, je ze!fnaar zijn Bron leiden. Die Bron is wat je bent:
word je dan nog lastig gevallen door gedachten? Is er dan nog de Werkelijkheid. In deze staat is geen sprake meer van duali­
een reden om jeze!f te identificeren met het lichaam als een teit. Alle onderling ajhankelijke tegengestelden zijn op
afgescheiden individu? Daarom, mijn vriend, verdwijnt natuurlijke wijze opgegaan in het niets. Er is alleen nog
onwetendheid in een totaal andere dimensie. Wflnneer zoiets zuiver weten, zuiver Zijn, zuivere Subjectiviteit. Dit kun je
als zuiver weten, de Totaliteit van het gehele Potentieel niet niet vastgrijpen en niet loslaten, je kunt niet zeggen dat het
zou bestaan, waarin had het ego dan moeten oprijzen? bestaat en je kunt niet zeggen dat het ni�t bestaat. Het is niet
Dit zuivere en volmaakte weten - dat geen weten noch iets wat je kunt ervaren. Het is iets en niets, waarvan je
niet-weten is is zichze!fniet gewaar. Het wordt pas waar­
- gewaar kunt zijn, waarvan je kunt voelen dat het IS en
nemer als een beweging in Bewustzijn een bepaalde waa;­ waarin je kunt verblijven ( ) . .

neembare manifestatie toont. Houd vast aan het besef1k Ben' en verder nergens aan. Nu
de geest zo stil is, schijnt hij met een nieuw licht en vibreert hij
binnen de Totaliteit. Als je het 1k Ben'-gevoel in het centrum

404 Vrede en harmonic in het dagelijks !even Adviezen van de wijze Mukundaraj 405
van de aandacht houdt enje jezelfonophoudelijk waameemt
- dus als alle bewegingen in Bewustzijn voortdurend worden
waargenomen - dan zullen het Bewustzijn en het onbewust­
zijn een tijdlang verstoppertje spelen [ze kantelen, als twee
kanten van een munt] , tot de twee uiteindelijk een worden
en dit ene de Totaliteit wordt. Dan gaat het individu op in de
waarnemer, de waamemer in gewaarzijn, in het pure Zijn.
En wie is er dan nog om die gelukzaligheid te meten?!

406 Vrede en harrnonie in het dagelijks !even


Tot slot

'De basis van Ze!freafisatie �


at bedoelen w� eigenlijk met ' et dagelijks leven'? In
is dat a/le handelingen m·et bet toedoen zijn
van een individuele entiteit,
W .
ieder geval met alleen het e1gen fys1eke bestaan,
maar ook alle relaties vanaf het moment van geboorte: die
maar gebeurtenissen overeenkomstig met je ouders toen je nog een baby was, dan die als broer of
een universele wetmatigheid. zus, als leerling op school en student aan de universiteit,
later als collega op je werk en je relaties als echtgenoot of
echtgenote, vader of moeder, opa of orna, enzovoorts.
Behalve deze relaties, heh je ook een relatie met je eigen­
dommen, je ideeen, denkbeelden, meningen en verwach­
tmgen.

Je beseft ook dat je gevangen zit in de dagelijks routine,


zowel uiterlijk als innerlijk. Uiterlijk: steeds hetzelfde ritrne
van opstaan en naar je werk gaan, daar steeds weer het­
zelfde doen, ook al kan het hier en daar iets verschillen, tot
het avond wordt. En de volgende dag, doe je weer precies
hetzelfde. Dit gaat zo maar door: dag in, dag uit, maand in,
maand uit, jaar in, jaar uit, en dat zo'n twintig, dertig,
veertig jaar achter elkaar, met hier en daar een vakantie
of vrije dag. Dan is er ook nog een innerlijke tredmolen.
Je leeft dag in, dag uit voortdurend in het piepkleine,
beperkte gebiedje van je bewustzijn, gebonden door je
begeerten, hoop, verlangens, verwachtingen. Her leven zelf
is een routine geworden, zonder ook maar iers van echre 'ander'. Deze fragmentatie 1s m wezen een levenslange
spontanireit. gevangenisstra£

Als je naar deze routineuze manier van leven kijkt, zie je ver­ Als je je dagelijks leven onderzoekt, merk je misschien dat je
volgens dar de hersenen voortdurend van alle kanren warden door meerdere factoren diepgaand gecondicioneerd bent.
aangevallen en onder druk gezet: de massamedia, kabel-cv, Oat je vanuit deze conditionering overal en alcijd reagecrt
kranten en tijdschriften, politiek getouwtrek, overbevol­ op war zich voordoet. Mogelijk besef je dat je vasrzit in hec
king, concurrentie, rerrorisme, de druk van globalisering, verleden of de roekomsr en dat je zelden in het huidige
de teloorgang van ons leefmilieu, enzovoorts. Op de een of moment aanwezig bent. Maar als je clan eens in het huidige
andere manier weten we hiermee om te gaan, maar als de moment leeft, dan ervaar je �en ongelooflijke vrijheid.
druk te groat wordt, bestaat de kans dat de geesr in een Vrijheid van de gespletenheid van 'ik' en de 'ander', wat
depressie belandt. ongelooflijk veel rust brengt. Op die zeldzame momenten
besef je dat je eigenlijk naar iets heel simpels verlangc in je
Als we naar ons dagelijks leven kijken, zullen we oak duidelijk leven: je niet ongemakkelijk voelen bij jezelf en bij de
zien dar we in een extreem agressieve en hebzuchtige sarnen­ 'ander'. Bovendien besef je oak dat dir ongemakkelijke
leving leven. Een samenleving waarin de meesce relaries gevoel volledig is gebaseerd op war 'ik' en/of de 'ander' in
ontstaan, onderhouden en beeindigd am econornische en her verleden heb/heeft/hebben gedaan, of op angst voor wat
financiele redenen. Wanneer je am je heen kijkt - als je daar er in de toekornst kan gebeuren. Als en wanneer die besef
cenminsce cijd voor heb! -, zie je een grace ratrace. Steeds meer indaalt, stop je met lopen op de begane, rnentale paden.
mensen besteden hun geld, dat vaak niet eerlijk is verdiend ,
aan dingen die ze eigenlijk niet nodig hebben. Ze proberen Hee onderzoek naar opgedane ervaringen brengt hoogsr­
indruk te maken op mensen die zich totaal niet voor hen waarschijnlijk nag een ander belangrijk feit aan het lichr: je
inceresseren. Hee is heel moeilijk om uit die ratrace te stappen. voelc je niet op je gemak bij jezelf vanwege je herinneringen
aan wat je in her verleden hebe gedaan, hoe korc of lang
Op een bepaald moment cijdens die ratrace kan de volgen­ geleden oak. Door die herinneringen vraag je je vaak af: hoe
de gedachte opkornen: is die alles? Een ratrace die eindigt heb ik zoiets doms of verschrikkelij� kunnen doen?! lets
met mijn dood? Wanneer dit soort vragen eenmaal warden dergelijks kan er ook voor zorgen dat je je niet op je gernak
gesteld en de eigen ervaringen warden onderzocht, kan er voelt bij een ander, omdat diegene iers heelt gedaan war hij
een bepaald besef indalen. Namelijk dat je jezelf, zoals her of zij niet had moeten doen, of juist iets heeft nagelaten wat
hoorc, beschouwt als een afgescheiden emiteit, dat dit een hij of zij wel had rnoeten doen.
psychologische fragmentatie tot gevolg heeft, de splitsing in
'ik' en 'ander', en dat deze wordt versterkt, gevoed en onder­ Als het dan past bij je lotsbesternrning, of in overeenstem­
houden door de zoektocht naar bescherrning cegen de ming is met een universele wermatigheid, clan vestigt

410 Vrede en harmonie in het dagelijks !even Tot slot 4n


iemand of iets je aandacht op de woorden van de Boeddha: 'mijn handeling' beschouwt zich helemaal niet had voltrok­
'Dingen gebeuren, handelingen worden verricht, maar er is ken wanneer je iets war je zag of hoorde en waarover je geen
niemand die iets doet.' Ook hierdoor kun je een pas op de enkele controle had, nice had gezien of gehoord, dan kan
plaats - van je gebruikelijke denkbeelden - maken. Stel er is zich op een bepaald moment een flies van volledige accepta­
inderdaad 'geen individuele doener', dan is die scomme of tie voordoen. Dan besef je: ik kan niet de doener zijn die
verschrikkelijke daad die ik dacht re hebben begaan niet handelc, niemand kan een doener zijn die handelt. Of deze
echc iets war ik zelf heb gedaan, maar iets war zich voordeed flies zich voordoec hangt vanzelfsprekend af van je locs­
als een gebeurtenis. Als dit zo is, hoef ik me ook niet langer bestemming of een universele wetmatigheid.
schuldig te voelen of re schamen voor iets waarvan ik dacht
dat ik her had gedaan. Evenzogoed kan ik de haat, kwade De basis van Zelfrealisacie is her besef dat alle handelingen
gedachten, jaloezie en nijd ten aanzien van de 'ander' los­ niet worden verricht door een iridividuele entiteit, maar dat
laten. Zonder die enorme dubbele lading kan er niet anders het gebeurtenissen, voorvallen zijn die volledig in overeen­
dan vrede en harmonic heersen. Dan ben ik gegrondvest in stemming zijn met de universele wetmatigheid. Als de
rust terwijl ik de onvermijdelijke gebeurtenissen van het zoeker dit concept niet accepteert, kan die jammer genoeg
!even van moment rot moment onder ogen zie. leiden tot grote frustratie wanneer hij tevergeefs probeerr
Zelfrealisatie te bereiken. Een goed voorbeeld hiervan is her
Maar dan zou de volgende twijfel kunnen binnensluipen: is onderricht van een wereldberoemde leraar, die volhield dat
er echt geen individuele doener, is er echt niemand die iets de individuele zoeker zelf tot dit besef moet komen en dat
doet? Zeker, het is een prachtig concept, maar is her waar? hij geen goeroe nodig heeft omdat 'ieder inzichc van jezelf
Je kum alleen een antwoord krijgen door her in her vuur moec zijn'. Hij zei: 'Gooi de Bhagavad Gita in de Ganges.'
van je eigen ervaringen te toetsen. Onderzoek iedere af­
zonderlijke handeling waarvan je denkt dat jij degene bent Zijn gepassioneerde volgeling bekende tijdens een gesprek
die handelc. Heb ik ooit besloten om die handeling te ver­ aan het eind van de bijeenkomst:
richten? Zomaar, uit bet niets? Dan zul je beseffen dat het
beginpunt van die handeling geen zelfstandige beslissing 'Tijdens mijn leerweg ben ik door deze verschillende fases
was, maar mogelijk een gedachce die opkwam kort voor je gegaan (...) Maar waar ben ik, nu ik erdoorheen ben
besloot die bepaalde handeling te verrichten. Dus als die gegaan? {...) Ik lijk gevangen in ecn spagaac: het lijkt alsof
gedachte waarover je geen enkele concrole had niet was ik helder zie, maar het lijkc ook alsof mijn zicht vemoc­
opgekomen, dan had die zogenaamde handeling 'van jou' beld is (. ..) Ik kan zien dat ik een aamal stappen heb gezet,
zich helemaal niet voltrokken! maar er wordt een reuzensprong gevraagd en die kan ik
niet maken. Ik heb een vaag gevoel van wat hij bedoelt,
Wanneer je steeds als je een handeling onderzoekt tot dezelf­ maar tegelijkertijd weet ik niet goed wat het betekent. Op
de conclusie komt, namelijk dat de handeling die je nu als die manier bevind ik me dus in een spagaat.'

412 Vrede en harmonic in hec dagelijks !even Toe s lot 413


traditie van zieners een komma of de laatste punt? Op deze
De gefrustreerde zoeker vervolgde;
vragen heb ik geen antwoord.'
'Hij sprak over "de grote verzaking" (...) Ik begrijp dat
verzaking niet een daad van het verstand is of de uitkomst
In eerste instantie werd deze man leraar omdat hij anderen
van mijn confliccen. Ik begrijp ook dat er geen sprake is
onvoorwaardelijk vrij wilde maken. Het is jarnmer dat hij
van een verzoening, of dat er compromissen gemaakt
(natuurlijk geheel in overeenkomst met zijn lotsbestem­
kunnen worden bij deze grote verzaklng (...)Wil de grote
ming) het concept van zijn cijdgenoot Rarnana Maharshi
verzaking mogclijk zijn, dan dient er een radicale ver­
niet kon accepteren, namelijk dat God de wereld heefc
schuiving in mijn bewustzijn plaats te vinden (...)die de
geschapen en dat de mens Hem voor Zijn eigen schepping
hele inhoud van mijn bewustzijn uitwist ( ...) Ik besef dat
moet laten zorgen. Helemaal jammer is het dat hij de
de grote verzaking nog niet heeft plaatsgevonden. Er
woorden van de Boeddha niet· heeft kunnen accepteren:
waren we! grote uitvluchten voor de feiten, wat kleine
'Dingen gebeuren, handelingen worden verricht, maar er is
verzakingen en marginale gevallen van zelfopoffering.'
niemand die iets doet.'

Hij gaat nog verder;


Laten we dankbaar zijn voor de Genade die ons is toe­
'De leer heefc me kracht, hclderheid, veerkracht en het
bedeeld.
vermogen om problemen evenwichtig en vol vertrouwen
aan te gaan gegeven (...) Maar als ik kij k naar de wereld en
alle verwikkelingen, druk en uitdagingen en zelf flink aan­
geslagen ben, dan sluipt de werkelijkheid naar binnen ( ...)
Ik besef ook dat deze diepe inprentingen, deze wonden en
de puinhopen in mijn bewustzijn echt niet in een flits
zullen verdwijnen.'

Tot slot moet de gefrustreerde roeker bekennen:


'Ik beschouw hem als cen buitengewone ziener, die is
doorgedrongen tot de diepste diepten van het menselijk
bewustzijn. Maar ik vraag me ook af ofhij werkelijk tot de
bodem van het menselijk bewustzijn is gegaan en alle voor
de mens mogelijke inzichten aan het licht heeft gebracht.
Ik vraag me af ofer in de toekomst misschien nog een even
grote leraar op de wereld komt, die verder graaft en met
nieuwere inzichten komt (...) Is hij binnen deze lange

Tot slot 4r5


414 Vrede en harmonic in hct dagelijlu; !even
9 juli 2002

Beste Bhagwan,

Het lijkt we/ alsof ouderdom en ziekte zich de laatste paar jaar
hebben opgehoopt en de dam nu pfotseling is gebroken, met als
gevolg dat mijn lichaam wordt meegesleurd!
lk ben inmiddels drie weken iiek. De eerste week hield het
lichaam zich nog redefijk goed. De tweede week had ik koorts,
buikpijn, geen eetlust en ook geen kracht. Ik kon afleen maar in
bed liggen.
Ik ben samen met een andere kankerpatient naar Dharam­
shala (waar de Dalai Lama woont) gevlogen. we waren er op
4 en 5 juli om een eerbiedwaardige, 84-jarige Tibetaanse
monnik te comulteren, die is gespecialiseerd in de behandeling
van leukemie. Het was heel goed om bij hem te zijn. Aan de
hand van een polsdiagnose heb ik pit/en gekregen, gemaakt van
Tibetaame kruiden en die slik ik nu.
Op de 6e was ik weer thuis. lk was uitgeput van de lange reis
en voe/de me op 7juli heel slecht. Ik had geen kracht om rechtop
te zitten en te schrijven. Maar vanmorgen lukte dat wel.
De chemotherapie is nu begonnen. De beste specialisten
zorgen voor mijn lichaam. De liefdevolle steun van iedereen
thuis maakt dat ik iedere nieuwe dag w'eer aan kan.
Het bloedonderzoek van gisteren, een week na het vorige,
laat zien dat de ziekte zeer progressief is. Mijn hemoglobine­
gehalte is gedaald, dus krijg ik nu een bloedtransfasie. Het
aantal bloedplaatjes is oak laag, waardoor plotselinge bloed­
ingen kunnen ontstaan.
Al met al voel ik diep vanbinnen dat dit hele theater niet (Dr. Phadnis uit Poona bez.ocht bijna twee jaar lang z.o vaak
!anger dan een week a tien dagen zal duren. ledereen verwacht als hij kon de satsangs van Ramesh en kwam ook op bezoek
een wonder. Voor mij is het Onaangedane - dat alles aan­ ter gelegenheid van zijn vijfenzeventigste verjaardag.
schouwt- in en buiten mij het grate wonder. Enkele weken later kreeg Ramesh bovenstaande brief.
Het lichaam blijft ontspannen. De geest is rustig. Als ik in Baburaya Phadnis overleed op 3 augustus 2002 om 9.00 uur
mezelfkijk, zie ik geen gedachten over een doods- oflevenswens. 's ochtends vredig in zijn eigen huis.)
Heel vreemd allemaal.
Alles wat eerder nog verstandelijk begrepen werd, wordt
moeiteloos getransformeerd tot de actuele, levende Wi:rkelijk­
heid van ieder moment:

'Onder de wensvervullende boom is mijn verbeelding voiledig


vervaagd, zorgen zijn verdwenen. Jedere dag _(neem ik kleine
slokjes van) een beker goddelijke nectar. Mijn hart is opge­
nomen in het paradijs, waarin ik nu voortdurend verbiijf
Alie ellende en beproevingen, mijn tekortkomingen en zonden
zijn verdwenen.
Met de mystieke openbaring is mijn zelf uitgewist, mijn
illusies zijn dijfuus geworden (ze zijn versleten en hebben zich
verstrooid). De verschii/ende aarden potten zijn aan stukken
gevallen. De ketenen zijn verbroken en mijn ziel is bevrijd
van haar gebondenheid.
Dit is het inzicht dat mi) door mijn leermeester is toe­
bedeefd.'
- De laatste woorden van de wijze ]naneshwar

Als ik voldoende kracht heb, zal ikje weer schrijven.

Een hartelijke groet,


Baburaya
Eerder verschenen bij uitgeverij Samsara

Adams, Robert - Stilte van het hart, dul 1


Adams, Robert-Sti/te van het hart, deel 2
Adyashami - Dansende kegte
Adyash an ti - mzn" meditatie
Adyashanci- Het einde vanje wen"ld
Adyashanti - Genade
Adyashanti-De weg van bevrijding
Adyashanci-jezus, de mysticus
Adyashanri- Ontwaken, het zalje maar gebmren
Amberchele, J.C.- Opengebrolun
Bailey, Darryl-De illusie voorbij
Bailey, Darryl-Naakte essentie
Balsekar, Ramesh-Er was eens ...
Balsekar, Ramesh-Nou tn?
Bancroft, Anne - WOorden van Boeddha
Beintema, Rita-Jnana yoga in de praktijk
Bernie, Jon Alledaagse vrijheid
-

Bodian, Stephan- Ontwaak


Bongers, Sally-Alkdaagse verlichting
Boogaard, Han v.d./Wei Wu Wei Leven zonder tranen
-

Boogaard, Han v.d. -Dat wat ls


Byrom, Thomas- Het hart van beumstzijn
Caraway, Morgan-Em aangename ontgoocheling
Chayat, Sherry/Tanahashi, Kaz- Cirkel, het zen penseelwerk van Kazuaki
Tanahashi
Cohen, Alan -Bent u net zo gelukkig als uw hond?
Cohen, Alan - Wijsheid uit het hart
Crowley, Gary- �n hier naar hier
Deldeo, Jan van -Ze/ftealisatie, is dit nu alles?
Deldeo, Jan van - Terug van nooit weggeweest
Deldeo, Jan van- �le wegen, tin thuis
Dych, W illiam -Anthony de Mello, een bloemlezing

421
Foster, Jeff- Leven zonder middelpunt
Lawry, Kalyani- Sailor Bob Adamson, /even en leer
Foster, Jeff- Een buitengewone afaezigheid
Liquorman, Wayne-Never mind
Foudraine, Jan -Metanoia
Liquorman, Wayne- Hallo lieve mensen
Gangaji- Vrijheid in overgave
Lott, Joey/Fish- Verlichting, een mythe!
Gicles, Lenne- Thuis
Lucille, Francis-Eeiiwigheid NU!
Gill, Nathan- Heldnheid
Luirwicler, Olette-De lroensdroom
Glassman, Bernie- Oneindige cirke!
McKenna, Jed- Spiritueie verlichting? Vergeet het maar!
Goode, Greg-L even a!s gewaarzijn
McKenna, Jed- Spiritueel lncorrecte Verlichting
Greven, John - Een
McKenna, Jed-Spirituele Oorlogvoering
Hamill, Sam/Lao Tse- Tao Te Tsjing
McKenna, Jed-Notifies
Harding, Douglas - Open voor de bron
McKenna, Jed-jed's McKenna's theork van ailes
Harris, Sam- De vrije wil .
McKenna, Jed- Spel zonder einde
Harrison, Steven-Zoek geen antwoord
McKenna, Jcd - Droomstaat
Harrison, Steven -Het gelukkige kind
Mello, Anthony dc-Bewustzijn
Harrison, Steven -Een-zijn in relaties
Mello, Anthony de- De weg van stilte
Hartong, Leo- Ontwaken in de droom
Mello, Anthony de-De herontdekking van het /even
Hcyboer, Anton-Defi!osofie van m1 oorpronke!ijke geest
Mooji -Adem van het absolutt:
Heyboer, Anton - The philosophy ofan original mind
Mooji- Weidser dan de hemel, grootser dan de mimte
Hillig, Chuck- Verlichting voor beginners
Morinaga, Soko- Van leerling tot muster
Hillig, Chuck-Parels voor de ziel
Nisargadacta Maharaj-In woord en beeld
Inzicht, vingers wijzend naar de maan
Nisargadatta Maharaj- Dat wat ik hen
Joncheerc, Zoe-Leven als God
Norquist, Stevcn-De waarheid over verlichting
Jourdain, Stephen/Farcet, Gilles-Zomaar verlicht
Oever, Jan van den-lk weet niet wie ik ben
Katz, Jerr y-Non-Dualiteit
Oever, Jan van den- Oeverloos
Keers, Wolter - Vrij zijn
Parsons, Tony-Zoals het is
Keers, Wolter -]nana Yoga
Parsons, Tony-Niemand hier
Kicken, Patrick & Smit, Paul- Praten over bewustzijn
Parsons, Tony- Niemand daar
Kiloby, Scott - Liefdes stille rwoi!ltie
Parsons, Tony-Alles en Niers
Klein, Jean-/k Ben
Parsons, Tony- Het open geheim
Koehoorn, Jan -Zelfonderzoek
Parsons, Tony- Over vrijheid gesproken
Krishnamurri, U.G. -De denkbeeldige geest
Prendergast, John - De heilige rpiegei
Krishnamuni, U.G.- De moed om te zijn wie je bent
Raaijmakers, Annecce- Voliedig vrij
Lake, Gina- Het mechanisme van ver'4ngen
Ramana Maharshi-/n woord en beeld
Lammers van Toorenburg, Wendy-Hoogbegaafd, nort en?
Ram Tzu- Wie zoekt zal niet vinden
Lammers van Toormburg, Wendy- Werkboek Hoogbegaafd
Rigter, Bob-Zen tijd
Laurentius, Hans-Rozengeur en prikkeldraad
Rood, Linda - Hetja-gevoel

422
Rossum, Jan van-]e bent niet watje dmkt
Schoondeiwoerd, Simon - Een christen op satsang
Schreuder, Esther -CoBrA aan de gracht
Segal, Suzanne - Aanvaring met het oneindige
Sengtsan - Oorspronkelijke Geest
ShantiMayi- Ons hart weet alles
Shapiro, Isaac- Het gebeurt vanzelf
Shapiro, Rami - Open geheimen
Smit, Alexander-Kennendheid
Smit, Alexander- Geschenk van bet-Absolute
Smit, Paul-Alles over Niets (boek met 2 dvd's)
Smit, Paul- Non-dualiteit voor managers
Smit, Paul- Ver/ichting voor luie memen
de
Smit, Paul - Verlichting in de lief
Smit, Paul-uitZoomen
Spira, Rupert - De helderheid der dingen
Spira, Rupert- mzt rest is lieftk
Scerren, Paul van der - Verlichting in een !ege verpakking
Scerren, Paul van der - Over het brein, non-dualiteit en vrije wi!
Scerren, Paul van der- Gedachten over het ontknkbare
Sylvescer, Richard- Geen zelf, gun ander
Tarhagata, Florian-Zijn
Tetteroo, Tosca-Alles over edelsteentherapie
Tollifson, Joan -Ontwaken in het alledaagse
Tollifson, Joan -Niets om je aan vast te ho11den
Unmani Liza Hyde - Ik ben het /even zelf
Vanloo, Babech - Kunst = Leven = Kunst
Vingerwijzingen-Artike/en uit tien jaar InZicht
Waite, Dennis - Een introductie tot advaita
Warts, Alan - WOrd wat je bent
Wei Wu Wei - Onwerelds wijs
W henary, Roy- De structuur van zijn
Zuijderhoudt, C.B. -Meester Eckhart versus advaita
Ook bij uitgeverij samsara verschenen

Ramesh Balsekar

Er was eens ...

Het unieke onderricht van Ramesh Balsekar


met verhalen en anekdotes

ISBN 978-90-77228-14-2
€ 15,95

(S)
Ook bij uitgeverij samsara verschenen

Ramesh Balsekar

Nou·en?
Het unieke onderricht van Ramesh S. Balsekar

ISBN 978-94-914n-14-4
€ 24,95

Nou en?
Het unieke onderricht van Ramesh S. Balsekar

CS)
In woord en beeld

Nisargadatta Maharaj Ramana Maharshi

In woord en beeld In woord en beeld

ISBN 978-90-77228-60-9 ISBN 978-90-77228-63-0


€ 24,95 € 24,95

CS) (S)
.samsarabooks.com
www
De beroemde psychotherapeut en sociale hervormer
Erich Fromm zei:

'De mens is het enige dier dat zijn eigen bestaan als
een probleem beschouwt dat opgelost moet worden.'

Zo kijken de meesten van ons naar het leven, verstrikt als


we zijn in het emotionele dagelijks leven, met zijn hoogre­
en dieptepunten, pieken en dalen en alle rompslomp die
hierbij hoort. De advaita-wijze Ramesh Balsekar zegt:

'Wat we niet beseffen is dat het leven lijkt op een


brede, diepe rivier die voorrdurend in beweging is,
terwijl de meeste mensen voor hun dagelijks leven
schijnbaar bewust kiezen voor de zekerheid van de
kleine, stilstaande watertjes naast de rivier.'

Ramesh is misschien wel de helderste en toonaangevendste


geestelijk leraar op het gebied van advaita. Waarom? Omdat
advaita en al het spirituele gepraat geen enkele waarde heeft
als je het niet kunt toepassen in het dagelijks leven.
En juist daar gaat dit boek over.

.I.Utt