1918–1950 BELLONA 1950–2007 MYŚL WOJSKOWA

BELLONA
Pismo naukowe
wydawane przez Ministerstwo Obrony Narodowej Rocznik XC (II)

Nr 2/2008 (653)

TA B L E O F CO N T E N TS
SECURITY OF THE REPUBLIC OF POLAND
Maj (Ret) Tadeusz Nowak, PhD Col Jarosław Kraszewski, Col Jerzy Słowik, PhD Małgorzata Gawryjołek, LtCol Zbigniew Czarnota Marcin Kawałowski Anna Antczak, PhD — United Nations’ Collective Security System.......................................7 — Military Missions vs. National Security Strategy.............................14

— Natural Environment Protection in Armed Conflicts.......................22 — Poland in European Defence Agency................................................30 — Nationalism and Terrorism..............................................................38

ART OF WAR
Brig Gen Marek Ojrzanowski Łukasz Przybyło LtCol Adam Radomyski, PhD LtCol (Ret) Jerzy Garstka, PhD — Operational Capabilities vs. Effective Armed Forces......................47 — Revolution in Military Affairs...........................................................57 — Risk Management in Air Defense Planning.....................................67 — Sappers in Fight for the Atlantic Wall...............................................72

EXPERIENCE

Col Zdzisław Śliwa, PhD Col Yulin Ong

— Shanghai Cooperation Organization.................................................81 — Chechen and Russian Conflicts.............................................................90 — In Service of Aviation Medicine....................................................100

LtCol Stanisław Maksimiec, PhD Col Olaf Truszczyński, PhD Lucjan Golec, Dr Lucjan Golec, Dr LtCol Jeremiasz Ślipiec, PhD

— Pilot’s Operational Capability vs. Hypoxia....................................109 — Tuchatchevsky – Military Commander and Operation Theoretician..116

ARMY AND EDUCATION
Marian Kloczkowski, PhD Ryszard Kałużny, PhD LtCol Wiesław Chudy, PhD Krzystof Uściński — Soldier’s Profession.........................................................................124 —Self-Assessment of Officer Cadets..................................................130 — Sport in the Army............................................................................139

TECHNOLOGY AND LOGISTICS
LtGen Ulrich H. M. Wolf — NCSA as NATO Communication and Information Service Provider .146 

Kwartalnik Bellona 2/2008

TA B L E O F CO N T E N TS
BrigGen Marek Witczak Col Andrzej Karasiński LtCol Roman Jaworski LtCol Przemysław Kupidura, PhD Col Ryszard Woźniak, PhD Col (Ret) Marian Pławiak — The Baltic Syndrome ......................................................................151

— Armament of Polish Solidier in the Future....................................158 — Role of Normalization in the Process of Creating Law..................166

BOOK REVIEWS AND OTHER
Julian Babula, Prof. Col Stanisław Topolewski, PhD Col (Ret) Krzysztof Aleksandruk Andrzej Makowski, Prof. Col (Ret) Marian Pławiak Wiesław Klimczak, PhD Jan Maciejewski, Prof. Col Dariusz Kozerawski, PhD Jolanta Horyń — General Staff of the Polish Army – History....................................177 — Terms, New and Old........................................................................179 — Partisan Epopee...............................................................................181 — Development of the Maritime Art of War.......................................183 — Agreement of Defense Products’ Quality.......................................185 — Professionalization Of Uniformed Services....................................187 — Army in the Peace Missions............................................................188 — Andragogy in the Army...................................................................189

* *

* *

* *

— Summary..........................................................................................190 — Terms of Publishing........................................................................194

Kwartalnik Bellona 2/2008 

Szanghajska Organizacja Współpracy Z
płk dr ZDZISŁAW ŚLIWA
absolwent AON oraz US Army Command and General Staff Collefe w Fort Leavenworth w stanie Kansas. Pełnił m.in. obowiązki szefa Oddziału Planowania Operacyjnego J-5 w Dowództwie Operacyjnym SZRP. Obecnie studiuje w Centrum Studiów Strategicznych Uniwersytetu Obrony Narodowej Armii Chińskiej w Pekinie (Chiny).

płk YULIN ONG
oficer sił zbrojnych Singapuru. Obecnie studiuje w Centrum Studiów Strategicznych Uniwesytetu Obrony Narodowej Armii Chińskiej w Pekinie. Ukończył Królewską Akademię Wojskową w Sandhurst, Szkołę Piechoty armii USA w Fort Benning oraz Akademię Dowódczo-Sztabową w Australii. Był m.in. komendantem Singapore Armed Forces Training Institute.

chwilą rozpadu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich zdezaktualizował się funkcjonujący do tego momentu dwubiegunowy podział świata. Spowodowało to zmiany w systemie stosunków międzynarodowych. Przed istniejącymi i nowo powstałymi państwami pojawiły się niespotykane do tej pory rodzaje zagrożeń bezpieczeństwa. Jednocześnie wiodące państwa świata dążyły do budowania nowego porządku światowego, inne podejmowały kroki w kierunku tworzenia systemu podobnego do poprzedniego. Przykładem nowych powiązań jest współpraca państw w ramach Wspólnoty Niepodległych Państw (Commonwealth of Independent States – CIS) oraz państw sygnatariuszy Układu o bezpieczeństwie zbiorowym (Collective Security Treaty – CST) (1), postrzegana przez Stany Zjednoczone i państwa Europy Zachodniej jako pewnego rodzaju kontynuacja Związku Radzieckiego oraz wyraz dążeń Rosji do zachowania wpływów w byłych republikach radzieckich. Z kolei rozszerzenie Unii Europejskiej oraz NATO, w tym przyjęcie w poczet członków tych struktur byłych państw Układu Warszawskiego i byłych republik radzieckich, było i jest postrzegane przez Rosję jako dążenie Europy i Stanów Zjednoczonych do poszerzania wpływów w kierunku wschodnim. Jest także traktowane jako krok ku zabezpieczeniu interesów energetycznych USA i Europy. Chodzi o kontrolę złóż ropy naftowej i gazu oraz linii ich przesyłu, począwszy od rejonu Morza Kaspijskiego po wybrzeże Bałtyku. Szybkie rozszerzenie NATO i UE było też widziane jako dążenie do okrążenia Rosji i jej powstrzymywania przed ponownym rozszerzeniem strefy wpływów. W odpowiedzi na takie postrzeganie rozszerzania NATO w kierunku wschodnim państwa sygnatariusze Układu o bezpieczeństwie zbiorowym powołały w 2002 roku Organizację Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (Collective Security Treaty Organization – CSTO). Ponadto, w ramach

współpracy gospodarczej, w 2000 roku została powołana Eurazjatycka Wspólnota Gospodarcza (Eurasian Economic Community – EEC). Współzawodnictwo pomiędzy głównymi mocarstwami świata dość szybko wkroczyło do Azji Centralnej, której położenie geostrategiczne jest bardzo istotne. Leży ona bowiem na skrzyżowaniu szlaków pomiędzy Europą i Azją. Ponadto jest to region bardzo bogaty w surowce naturalne. Azja Centralna – Uzbekistan, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan oraz Turkmenistan – jest postrzegana jako obszar dużych wpływów rosyjskich. Ich przejęcie przez USA, Unię Europejską lub NATO oznaczałoby zatem koniec historycznie ukształtowanych uwarunkowań. Należy zaznaczyć, że niepodległość krajów Azji Centralnej nie jest wynikiem walki o niezawisłość, lecz następstwem pewnych wydarzeń historycznych1. Wcześniej nie istniały one jako odrębne byty. Były i są bardzo współzależne w wielu dziedzinach i w dużej mierze polegają na zbiorowych układach bezpieczeństwa2.

Szanghajska Piątka
Zbieżne obawy i interesy Rosji oraz Chin związane z bezpieczeństwem legły u podstaw powstania w 1996 roku tzw. Szanghajskiej Piątki (Shanghai Five). W czerwcu 2001 roku to nieformalne forum konsultacyjne przekształciło się w Szanghajską Organizację Współpracy (SOW), do której jako szóste państwo przystąpił Uzbekistan3. W skład Szanghajskiej Organizacji Współpracy wchodzą, jako pełnoprawne państwa członkowskie: Rosja, Chiny oraz cztery państwa Azji Centralnej – Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan i Uzbekistan. Indie, Iran, Mongolia i Pakistan mają status obserwatora. Kolejne państwo Azji Centralnej – Turkmenistan – nie jest członkiem SOW, gdyż deklarowało neutralność, jednak jego prezydent obserwuje rozwój organizacji i był obecny na jej szczycie w Biszkeku w Kirgistanie w sierpniu 2007 roku.

1 2 3

M. B. Olcott: Kazakhstan: Pushing for Eurasia [w:] New States, New Politics: Building the Post-Soviet Nations. Eds. I. Bremmer, R. Taras. Cambridge 1997, s. 556. Po uzyskaniu niepodległości pięć państw Azji Centralnej przystąpiło w 1992 r. do Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE). W. Konończuk: Fiasko integracji. WNP i inne organizacje międzynarodowe na obszarze poradzieckim 1991–2006. „Prace OSW” zeszyt nr 26, maj 2007, s. 18.

Kwartalnik Bellona 2/2008

81

Doświadczenia
WYJAŚNIENIE NR1

Układ o bezpieczeństwie zbiorowym, zwany też układem taszkienckim, został zawarty w 1992 r. przez: Armenię, Białoruś, Gruzję, Kazachstan, Kirgistan, Rosję, Tadżykistan i Uzbekistan. Dotyczył współdziałania i współpracy państw sygnatariuszy w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa. W 1993 r. Azerbejdżan, Mołdawia i Ukraina przyjęły status obserwatorów. W 1999 r. Azerbejdżan, Gruzja i Uzbekistan wycofały się z CST; Ukraina i Mołdawia przestały być zainteresowane integracją wojskową. Na podstawie tego układu w 2002 r. w Kiszyniowie powołano Organizację Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym.

WYJAŚNIENIE

NR2

W Kirgistanie na bazę amerykańską wykorzystano międzynarodowe lotnisko – Manas Air Base (nieoficjalnie Ganci Air Base), w pobliżu Biszkeku. W Uzbekistanie bazę utworzono na lotnisku Karshi-Khanabad (znana też jako K-2 lub Camp Stronghold Freedom).

Proklamowane cele Szanghajskiej Organizacji Współpracy to: wzmacnianie wzajemnego zaufania oraz właściwych stosunków dobrosąsiedzkich wśród państw członkowskich; promowanie ich efektywnej współpracy w zakresie polityki, handlu i ekonomii, nauki i technologii, kultury, jak też edukacji, energetyki, transportu, turystyki, ochrony środowiska naturalnego oraz w innych obszarach; podejmowanie wspólnych wysiłków w celu zapewnienia i utrzymania pokoju, bezpieczeństwa i stabilizacji w regionie, dążenie do ustanowienia nowego, demokratycznego, sprawiedliwego i racjonalnego międzynarodowego ładu politycznego i ekonomicznego4. W wyniku powstania SOW zwiększyły się wpływy Rosji i Chin w Azji Centralnej. Z pewną rezerwą i obawami patrzyły na to inne państwa, zwłaszcza Stany Zjednoczone. Warto przypomnieć, że Zbigniew Brzeziński opisał Azję Centralną jako część Eurazji – obszar rozciągający się od Niemiec i Polski przez Rosję i Chiny, aż do Oceanu Spokojnego, obejmujący Środkowy Wschód oraz większość subkontynentu indyjskiego – stanowiącą centrum potęgi światowej. Według niego kluczem do kontroli Eurazji są republiki Azji Centralnej5, zaś do ich kontrolowania – Uzbekistan6. Postrzega on również Rosję i Chiny jako dwa ważne państwa, których pewne zbieżne interesy mogą zagrozić wpływom Stanów Zjednoczonych w Azji Centralnej. W efekcie Ukraina, Azerbejdżan, Iran i Kazachstan muszą być potraktowane przez USA z większą uwagą jako państwa buforowe lub stanowiące przeciwwagę dla dążeń rosyjskich i chińskich do przejęcia kontroli nad złożami ropy naftowej, gazu i minerałów rozmieszczonych w regionie7. Brzeziński wskazuje także, że każde państwo, które stanie się siłą dominującą w Azji Centralnej, może zagrozić kontroli złóż ropy naftowej w Zatoce Perskiej, sprawowanej przez Stany Zjednoczone8. Jeśli weźmiemy pod uwagę geostrategiczne znaczenie surowców naturalnych dla gospodarki poszczególnych państw, nie dziwi fakt, że Szanghajska Organizacja Współpracy jest określana jako zagadka, organizacja

bezpieczeństwa, forum regionalne, koalicja antyterrorystyczna czy też sojusz pod przewodnictwem Rosji i Chin ukierunkowany na przeciwdziałanie wpływom USA w regionie9. Organizacja ta potencjalnie może też być sojuszem energetycznym, który łączy dostawców i konsumentów na podstawie traktatu służącego zapewnieniu wzajemnego bezpieczeństwa energetycznego.

Organizacja bezpieczeństwa czy sojusz antyamerykański
Współzawodnictwo w Azji Centralnej nabrało dynamiki, gdy Stany Zjednoczone, po umocnieniu pozycji na Ukrainie oraz w Gruzji, czyli w państwach graniczących z Rosją, dostrzegły potrzebę powstrzymywania rozszerzania wpływów Rosji oraz przeciwdziałania wzrostowi wpływów Chin w regionie (na przykład przez poparcie GUAM). Wyrazem tego było utworzenie amerykańskich baz wojskowych (wysuniętych baz operacyjnych) w Kirgistanie i Uzbekistanie w 2001 roku, bezpośrednio po tragicznych wydarzeniach z 11 września 2001 roku. (2) Powołaną w tym samym roku Szanghajską Organizację Współpracy można było zatem uznać za sojusz przeciw rozszerzającym się wpływom USA, mimo że SOW wyraźnie deklarowała, że nie jest skierowana przeciw żadnemu państwu lub sojuszowi, lecz koncentruje się na bezpieczeństwie państw Azji Centralnej, w szczególności na zwalczaniu trzech sił zła: separatyzmu, terroryzmu i ekstremizmu10. Jednakże podczas inauguracyjnego spotkania SOW w październiku 2001 roku przywódcy państw członkowskich stwierdzili, że będzie ona popierać multipolaryzację świata oraz wniesie wkład w ustanowienie sprawiedliwego i godziwego ładu międzynarodowego11. (3) Stwierdzenie to znalazło się w lekko zawoalowanym, lecz wyraźnym oświadczeniu, w którym zapewniono, że SOW dąży do kompensowania dominacji Stanów Zjednoczonych w systemie międzynarodowym i redukowania ich wpływów w bogatej w surowce Azji Centralnej. Tym samym umocniło się wrażenie, że organizacja jest jednak sojuszem, pod przywództwem

http://www.sectsco.org. Z. Brzezinski: The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic Imperatives. New York 1997, s. xiii. 6 Ibidem, s. 124–132. 7 Ibidem, s. 121. 8 Ibidem, s. 53. 9 J. Turner: What is Driving India’s and Pakistan’s Interest in Joining the Shanghai Cooperation Organization? “Strategic Insight”, Volume 4, Issue 8, August 2005. 10 SCO Joint Statement, Shanghai Convention on Combating Terrorism, Separatism and Extremism, październik 2001. Pełny tekst dostępny na stronie: http://www.sectsco. org/news_detail.asp?id=93&LanguageID=2 11 http://www.usatoday.com/news/world/june01/2001-06-15-asiansummit.htm New Asian forum criticizes Washington. The Associated Press, 15.06.2001.
4 5

82

Kwartalnik Bellona 2/2008

Doświadczenia
Rosji i Chin, ukierunkowanym na powstrzymywanie wpływów USA oraz – być może – stanowi zręby organizacji zbliżonej charakterem do byłego Układu Warszawskiego, która może dążyć do powstrzymywania rozszerzenia NATO w kierunku wschodnim. Pogląd ten ugruntował się, gdy w 2005 roku została odrzucona prośba Stanów Zjednoczonych o przyznanie im statusu członka organizacji. Jednocześnie SOW wezwała władze amerykańskie do wycofania sił z baz na terenie Azji Centralnej. Wkrótce po tych wydarzeniach, w lipcu 2005 roku, baza lotnicza Karshi-Khanabad w Uzbekistanie została zamknięta, choć bezpośrednie przyczyny tego kroku były związane z wydarzeniami w Andiżanie, jakie miały miejsce w maju tego roku. (4) Z kolei Kirgistan zażądał zwiększenia opłat za korzystanie z bazy lotniczej Manas z 2 mln USD do 200 mln USD rocznie. podstawie celów ćwiczeń „Peace Mission 2007”, wskazanych przez starszego pułkownika Lu Chuanganga – szefa grupy dowodzenia chińskiego kierownictwa ćwiczeń. Wymieniał on: doskonalenie zdolności do przemieszczania sił koleją i samolotami na dużą odległość, koordynowanie działań bojowych prowadzonych przez pododdziały sześciu państw, wykonywanie uderzeń precyzyjnych przy użyciu zaawansowanych technologicznie środków walki. Podkreślał, że programy szkoleniowe służą przygotowaniu do rzeczywistej wojny13. Ze strategicznego punktu widzenia, przeprowadzenie ćwiczeń „Peace Mission 2007” było swoistą deklaracją, że w strategicznej przestrzeni Azji Centralnej nie ma „próżni”, którą miałaby wypełnić organizacja bezpieczeństwa pochodząca spoza tego regionu14. Ponadto zostały zaakcentowane bardzo dobre relacje rosyjsko-chińskie oraz efektywna współpraca państw członków SOW z zakresu bezpieczeństwa. Jednocześnie podczas ćwiczeń zarówno przedstawiciele Rosji, jak i Chin wielokrotnie oświadczali, że SOW nie jest sojuszem wojskowym oraz że jej celem nie jest naruszenie interesów żadnego państwa lub też stwarzanie jakiegokolwiek zagrożenia dla państw trzecich. Podkreślono to także w oświadczeniu szefów sztabów generalnych: Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej – generała Liang Guanglie oraz armii rosyjskiej – generała Jurija Balujewskiego, podczas podsumowania ćwiczeń „Peace Mission 2007”.

WYJAŚNIENIE

NR3

Celem koordynacji wysiłków w zwalczaniu terroryzmu, separatyzmu i ekstremizmu (trzy siły zła) Szanghajska Organizacja Współpracy powołała na szczycie w Taszkiencie (Uzbekistan) w 2004 roku Regionalną Strukturę Antyterrorystyczną (Regional Anti-terrorism Structure – RATS). W 2006 roku ogłoszono plany zwalczania transgranicznych przestępstw związanych z narkotykami, jako element zwalczania terroryzmu.

Sojusz antyterrorystyczny czy organizacja bezpieczeństwa regionalnego
Dwuznaczny charakter Szanghajskiej Organizacji Współpracy oraz stawiane często pytanie, czy jest to sojusz antyterrorystyczny (w szerokim ujęciu), czy też organizacja bezpieczeństwa regionalnego, wynika z jednej strony z celów, jakie ona sobie stawia, związanych ze zwalczaniem terroryzmu, a z drugiej, ze skali organizowanych międzynarodowych ćwiczeń wojskowych, takich jak: „Cooperation 2003”, „Peace Mission 2005” oraz „Peace Mission 2007”. Liczba żołnierzy uczestniczących w ćwiczeniach oraz ilość nowoczesnego sprzętu bojowego, z jakiego korzystano, wskazywała, że nawiązywały one raczej do wojny konwencjonalnej i antyterrorystcznej w Iraku i Afganistanie, a nie do typowych ćwiczeń antyterrorystycznych o małej skali. Rodzaj sił i sprzętu – bombowce strategiczne, czołgi, okręty podwodne – biorących udział w ćwiczeniach sugerował, że ich cele obejmowały nie tylko zwalczanie zagrożeń transgranicznych, takich jak: handel narkotykami, zorganizowana przestępczość i separatyzm etniczny, lecz także współpracę między państwami i koordynację wspólnych działań wojskowych oraz przeciwdziałanie zagrożeniom wojskowym na większą skalę12. Można tak sądzić między innymi na
12 13

WYJAŚNIENIE

NR4

Sojusz energetyczny czy energetyczna geopolityka
Szanghajska Organizacja Współpracy odgrywa bardzo ważną – i wciąż rosnącą – rolę w zapewnieniu stabilności w potencjalnie niestabilnej Azji Centralnej dzięki współpracy w zakresie ekonomii i bezpieczeństwa. Podczas spotkania SOW w Biszkeku w sierpniu 2007 roku prezydent Rosji Władimir Putin zasugerował utworzenie sojuszu (klubu) energetycznego, w którego ramach państwa bogate w zasoby naturalne surowców energetycznych mogłyby współpracować z państwami, którym ich brakuje. Rozszerzenie współpracy w tej dziedzinie jest w pewnym sensie naturalną konsekwencją

W Andiżanie doszło do niepokojów społecznych, które 13 maja 2005 roku zostały krwawo stłumione przez siły rządowe. Stany Zjednoczone i Unia Europejska ostro potępiły rząd Uzbekistanu za łamanie praw człowieka i wprowadziły embargo na dostawy broni oraz sankcje ekonomiczne.

Fissures in the Force: Multilateral Co-Operation Can Only Go So Far. “Jane’s Intelligence Review” z 1.06.2007, s. 4. http://english.peopledaily.com.cn. PLA ready for Peace Mission challenge. “Peoples Daily Online”. 31.07.2007 r.; Chinese army says open to learn from SCO troops. M. K. Bhadrakumar: Shanghai Cooperation Organization Primed and Ready to Fire: Toward a Regional and Global Realignment? “Asia Times” 4.08.2007.

“Peoples Daily Online”. 13.08.2007 r.
14

Kwartalnik Bellona 2/2008

83

Doświadczenia GUAM
(Organization for Democracy and Economic Development) to regionalna organizacja międzynarodowa, powstała w 1997 r. Zrzesza ona Gruzję, Ukrainę, Azerbejdżan i Mołdawię. Nazwa organizacji pochodzi od pierwszych liter nazw państw tworzących forum. Celem GUAM jest m.in. demokratyzacja krajów członkowskich, ochrona praw człowieka w regionie, zapewnienie stabilizacji i bezpieczeństwa na obszarze państw członkowskich, a także prowadzenie i koordynacja działań zmierzających do integracji europejskiej i zacieśnienia więzów z NATO. Często jest kojarzona jako grupa popierająca USA i mogąca ograniczyć wpływy Rosji w państwach członkowskich. Organizacja odrzuca takie sugestie, podkreśla swoje zainteresowanie rozwiązywaniem problemów regionalnych. Uzbekistan należał do niej (GUUAM) w latach 1999–2005.

posiadania na przykład dużych złóż gazu przez Rosję, Kazachstan, Uzbekistan, potencjalnego członka SOW – Turkmenistan, oraz obecnego obserwatora – Iran, których ilość ocenia się na około 50% światowych dostaw. Zasobne złoża ropy naftowej znajdują się również w Morzu Kaspijskim, źródła energii hydroelektrycznej występują w Tadżykistanie i Kirgistanie. Istniejąca obecnie sieć rurociągów przesyłu ropy naftowej i gazu może w związku z tym zostać rozbudowana na obszar wszystkich państw członkowskich SOW. Utworzenie tak postrzeganego sojuszu energetycznego obecnych i potencjalnych członków SOW (np. Iran, Indie i Pakistan) mogłoby doprowadzić do powstania najsilniejszego sojuszu tego typu, który z powodzeniem mógłby konkurować z Organizacją Krajów Eksportujących Ropę Naftową – OPEC (Organization of the Petroleum Exporting Countries) i zapewnić bezpieczeństwo energetyczne poszczególnych państw oraz rynki zbytu dla dostawców energii. W konsekwencji polityka energetyczna SOW mogłaby w istotny sposób wpływać na geopolitykę i bezpieczeństwo na całym obszarze Eurazji. Rosja w pewnym sensie już wykorzystuje źródła energii jako „broń” przeciwko nara-

stającym wpływom zachodnim. Podjęła również współpracę na zasadzie partnerstwa energetycznego z Austrią i stworzyła niejako podstawy dla przyszłej ekspansji Gazpromu na teren Unii Europejskiej15. Zbliżenie Austrii do Rosji w tym zakresie stanowi coup de grâce dla strategii amerykańskiej, mającej na celu zmniejszenie udziału Rosji w zapewnieniu dostaw gazu dla coraz bardziej potrzebującej go Europy. Tym samym Rosja za pomocą gazu mogłaby pośrednio wpływać na politykę zagraniczną państw europejskich. Z kolei nowy sojusz energetyczny SOW, zapewniający 50% światowych dostaw gazu, mógłby znacząco oddziaływać na rządy państw Azji Centralnej i spowodować zagrożenie dla interesów Stanów Zjednoczonych i Europy w tym regionie. Współzawodnictwo na arenie energetycznej odnosi się również do sieci rurociągów w Eurazji. Rosja jest zainteresowana możliwością budowy rurociągu gazowego Iran – Pakistan – Indie, który byłby wyzwaniem dla amerykańskich zamiarów wykorzystania gazu z Afganistanu i/lub Turkmenistanu do zaopatrzenia Afganistanu, Pakistanu i Indii za pomocą nowego rurociągu, omijającego zarówno Rosję, jak i Iran. Istnieją również plany budowy nowych rurociągów

Źródło: http://www.lit.utexas.edu/maps/commonwealth/caucasus_central_asia_pol_2003.

Azja Centralna i Kaukaz
15

http://www.gazetawyborcza.pl/. A. Kublik: Gazprom przełamał opór Europy w Austrii. „Gazeta Wyborcza” z 2.10.2006.

84

Kwartalnik Bellona 2/2008

Doświadczenia
z obszaru Morza Kaspijskiego i Azji Centralnej z pominięciem obszaru Rosji. Przykładem jest amerykańska propozycja budowy rurociągów ropy naftowej i gazu, łączących Kazachstan i Turkmenistan, przez Morze Kaspijskie, z Europą. Nowe linie przesyłu połączyłyby rurociąg Baku (Azerbejdżan) – Tbilisi (Gruzja) – Ceyhan (Turcja) z rurociągiem Baku – Erzurum (Turcja). Tym samym Turcja stałaby się europejskim węzłem energetycznym. Z kolei rurociąg „Nabucco” połączyłby Azerbejdżan i kraje Azji Centralnej z rynkami w południowej Europie. Rosja, w odpowiedzi na dążenia do zmniejszenia jej roli jako kluczowego dostawcy surowców energetycznych do Europy, podpisała trójstronną umowę z Turkmenistanem i Kazachstanem w celu poprawy stanu i rozszerzenia sieci rurociągów, wzdłuż Morza Kaspijskiego, bezpośrednio do Rosji. W konsekwencji plan rozwoju rurociągów transkaspijskiego i „Nabucco” stanął pod znakiem zapytania, gdyż w zasadzie zależy on od dostaw gazu właśnie z Turkmenistanu i Kazachstanu16. Duże znaczenie w tym współzawodnictwie ma Iran, jako drugi producent gazu na świecie oraz możliwy jego dostawca w ramach projektu „Nabucco”. Włączenie Iranu do SOW w dużej mierze osłabiłoby energetyczne i geopolityczne interesy Stanów Zjednoczonych i Europy w Azji Centralnej i Południowej. polepszenia jakości życia, zwiększenia zaufania społecznego do obecnych przywódców w regionie oraz wyeliminowania rozruchów wynikających z przyczyn socjalnych, jakie na przykład miały miejsce w Uzbekistanie w maju 2005 roku oraz w Kirgistanie w 2006 roku17. Zarówno w regionie, jak i poza nim, występują czynniki, które mogą zdestabilizować sytuację w każdym z państw Azji Centralnej, co może oddziaływać na Rosję i Chiny. Państwa regionu stoją w obliczu problemów etnicznych, ekonomicznych, socjalnych i ekologicznych, które wymagają kompleksowego i kolektywnego podejścia. Dodatkowo wzrastają zagrożenia związane z międzynarodowym terroryzmem, ekstremizmem religijnym oraz handlem narkotykami. Szanghajska Organizacja Współpracy jest ważnym elementem regionalnej struktury zbiorowego bezpieczeństwa, stabilności. Stanowi odpowiedź na współczesne zagrożenia tradycyjne i nietradycyjne. Jest także istotnym forum współpracy pomiędzy Rosją i Chinami.   Państwa Azji Centralnej. Powstanie Szanghajskiej Organizacji Współpracy wpłynęło korzystnie zwłaszcza na zredukowanie napięć wynikających z wieloetniczności regionu. Jego mieszkańcy są bowiem mocniej związani relacjami lokalnymi, plemiennymi i etnicznymi niż posiadaniem obywatelstwa danego państwa18. Organizacja przyczyniła się do zwiększenia kontroli przepływu ludności w regionie, a także uzbrojenia i sprzętu mogącego służyć terrorystom. A co najważniejsze, uszczelnienie granic wpływa na ograniczenie handlu narkotykami i tym samym uderza w finanse organizacji terrorystycznych19. Szanghajska Organizacja Współpracy, mimo że nie współpracuje bezpośrednio z siłami NATO i Stanów Zjednoczonych, wspiera globalną wojnę z terroryzmem. Ma to duże znaczenie, jeżeli weźmiemy pod uwagę istniejące napięcia etniczne w Azji Centralnej, mogące doprowadzić do sporów między poszczególnymi państwami regionu, które w szybkim czasie mogłyby się przerodzić w szerszy konflikt i zdestabilizować sytuację w tej części świata. Taki rozwój wydarzeń mógłby wpłynąć na sytuację

Szanghajska Piątka
powstała jako nieformalne forum konsultacyjne państw, chcących uregulować spory graniczne pomiędzy państwami powstałymi po rozpadzie ZSRR. 26 kwietnia 1996 r. w Szanghaju Chiny, Kazachstan, Kirgistan, Rosja i Tadżykistan podpisały umowę o umocnieniu środków zaufania w kwestiach wojskowych na obszarze pogranicza (tzw. układ szanghajski). 24 kwietnia 1997 r. na szczycie w Moskwie została podpisana umowa o wzajemnej redukcji sił zbrojnych w rejonie granicy. Z czasem w obrębie zainteresowań Piątki znalazły się sprawy bezpieczeństwa (m. in. zagrożenie terroryzmem). Kolejne szczyty Szanghajskiej Piątki odbyły się w Ałma Acie (Kazachstan; 1998), Biszkeku (Kirgistan; 1999), Duszanbe (Tadżykistan; 2000). Na szczycie w Moskwie (14–15 czerwca 2001 r.) przyjęto deklarację o utworzeniu Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SOW), do której jako szóste państwo przystąpił Uzbekistan. 7 czerwca 2002 r. na szczycie w Sankt Petersburgu przyjęto ,,Kartę Szanghajskiej Organizacji Współpracy’’.

Bezpieczeństwo regionu
W regionie państw członków Szanghajskiej Organizacji Współpracy tkwią bardzo duże możliwości rozwoju ekonomicznego. Wynikają one z przemian politycznych oraz dużych zasobów surowców energetycznych. Bezpieczeństwo jest tą sferą, która stanowi o budowaniu zaufania oraz atrakcyjności dla inwestorów zagranicznych. Tylko jego wysoki poziom może zachęcić do inwestowania w długoterminowe projekty. SOW dąży do tego, aby odgrywać znaczącą rolę w rozwoju tranzytu i eksportu regionalnych surowców energetycznych. Przyczyniłoby się to do zacieśniania współpracy, głównie z partnerami na Zachodzie, zwiększenia PKB w państwach członkowskich,
16 17 18

M. K. Bhadrakumar: Russia, Iran Tighten the Energy Noose. “Asia Times” z 22.12.2007. F. Hill, K. Jones: Fear of Democracy or Revolution: The Reaction to Andijon. “The Washington Quarterly”, summer 2006, s. 111. J. K. Davies, M. J. Sweeney: Central Asia in U.S. Strategy and Operational Planning: Where do we go from here? The Institute for Foreign Policy Analysis. Washington http://news.xinhuanet.com/english/2006-04/22/content_4459199.htm. Luan Shanglin: SCO to intensify fight against cross-border drug crimes. “China View”.

February 2004, s. 22.
19

22.04.2006.

Kwartalnik Bellona 2/2008

85

Doświadczenia
wojsk prowadzących operację antyterrorystyczną w Afganistanie. Mógłby także prowadzić do tego, że SOW zajęłaby stanowisko wobec ewentualnej wojny domowej w którymś z państw członkowskich sojuszu i zaangażowałaby się w nią, lub też generować potrzebę utworzenia sił pokojowych koniecznych do ewentualnej stabilizacji sytuacji w regionie. Mogłoby to pośrednio prowadzić do napięć, podejrzeń i powstania braku zaufania pomiędzy członkami sojuszu. Wewnętrzne rozruchy na tle socjalnym lub etnicznym w którymś z państw regionu mogłyby zagrozić istniejącym władzom państwowym. Z kolei brak ewentualnych następców, którzy mają silną pozycję, oraz rozwiniętej opozycji mógłby prowadzić do destabilizacji w państwach i w regionie, co wymagałoby interwencji SOW. Destabilizacja sytuacji politycznej w Azji Centralnej mogłaby uaktywnić ruchy separatystyczne i bezpośrednio zagrozić Rosji oraz Chinom, jak też operacji sił sojuszniczych w Afganistanie.   Rosja. Azja Centralna jest tradycyjnym obszarem wpływów Rosji. Wynikają one z więzi historycznych, linii komunikacyjnych, przebiegu rurociągów oraz kontaktów handlowych. Pośrednio Rosja stara się w ten sposób o ochronę tutejszej rosyjskiej mniejszości narodowej, przykładowo w Kazachstanie stanowiącej aż 25% populacji. umocnienia wpływów w kontekście dążenia innych państw do ich przejęcia. Rosja uważnie obserwuje operację prowadzoną przez siły Stanów Zjednoczonych i NATO w Afganistanie, jak też dążenia do budowy baz, gdyż może to skutkować wpływami w regionie. Jednak zwalczanie terroryzmu w Afganistanie jest korzystne również dla Rosji, gdyż oddala widmo zmagań i zagrożeń stwarzanych przez „trzy siły zła” – separatyzm, terroryzm i ekstremizm.   Chiny. W Xinjiang, zachodniej prowincji Chin, żyją mniejszości etniczne bardzo blisko związane z Azją Centralną. Chiny, świadome zagrożeń z tego wynikających, zdają sobie sprawę, że bliska współpraca z państwami regionu w ramach Szanghajskiej Organizacji Współpracy daje większe gwarancje, że kraje te nie będą wspierać ruchów separatystycznych. Potwierdzają to umowy dwustronne oraz wspólne ćwiczenia, koncentrujące się na zwalczaniu separatyzmu, terroryzmu i ekstremizmu jako wspólnych zagrożeń. Szanghajska Organizacja Współpracy wzmacnia swoje wpływy w regionie. Jest zatem także strategicznym buforem w odniesieniu do obecności USA w Azji Centralnej. Bardzo ważne jest, że dzięki współpracy w ramach SOW Chiny mają zapewnione alternatywne źródła dostaw gazu i ropy naftowej, które są istotnym elementem bez-

Szanghajska Organizacja Współpracy jest forum, na którym odbywa się dyskusja na temat problemów, przed jakimi stoją Rosja, Chiny oraz państwa Azji Centralnej.
Państwa tego regionu polegały na Rosji w kwestii bezpieczeństwa. Stabilizacja sytuacji i bezpieczeństwo są ważne z punktu widzenia obecnego rozwoju ekonomicznego Rosji oraz w związku z islamskim ekstremizmem – Azja Centralna jest tu swoistą strefą buforową. Tak więc rosyjskie wpływy w tym regionie są kluczem do bezpieczeństwa narodowego Federacji Rosyjskiej. Wyrażono to w koncepcji bezpieczeństwa narodowego z 2001 roku. Wskazano wówczas, że jakikolwiek wysiłek w celu osłabienia pozycji Rosji w tym regionie stanowi istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa20. Wspólny sojusz stanowi zatem bufor strategiczny oraz krok w kierunku
20 21

pieczeństwa energetycznego, tak bardzo potrzebnego dla dynamicznie rozwijającej się gospodarki chińskiej. Poszukiwanie bezpieczeństwa energetycznego ma również na celu zapewnienie bezpieczeństwa ekonomicznego i politycznego21. Duże znaczenie dostaw surowców z Azji Centralnej polega na możliwości ich przesyłu drogą lądową za pomocą rurociągów, co eliminuje groźbę zakłócenia dostaw drogą morską przez cieśninę Malaka (ponad 80% ropy importowanej przez Chiny jest transportowane drogą morską przez tę cieśninę). Stabilna sytuacja w Azji Centralnej sprzyja też rozwojowi ekonomicznemu zachodniej części Chin, która nie nadąża za bumem

J. Nichol: Central Asia’s Security: Issues and Implications for U.S. Interests. CRS Report for Congress. Washington 7.01.2005, s. 42. R. Giragosian: The Strategic Central Asian Arena. “China and Eurasia Forum Quarterly” Volume 4, 2006 No. 1, s. 133–153.

86

Kwartalnik Bellona 2/2008

Doświadczenia

Źródło: Strona internetowa SCO http://www.sectsco.org/.

Uczestnicy szczytu SOW w Biszkeku, który odbył się w sierpniu 2007 roku

gospodarczym części wschodniej. Istniejące tam ogromne możliwości będą sprzyjać powstaniu drugiej odnogi potęgi ekonomicznej i zniwelują lukę pomiędzy wybrzeżem a zachodem. Rozwój ekonomiczny prowincji centralnych i zachodnich to również ważny element przeciwdziałający w sposób naturalny niepokojom o podłożu socjalnym i separatystycznym. Szanghajska Organizacja Współpracy stanowi także dla Chin pomost w rozszerzeniu wpływów poza region Azji Wschodniej przez włączenie w struktury organizacji regionalnych, a w dalszej perspektywie – do znalezienia miejsca w wielobiegunowym układzie światowym.

Przyszłość Szanghajskiej Szóstki
Relacje między Rosją i Chinami oraz ich wspólne obszary zainteresowań mają kluczowe znaczenie dla Szanghajskiej Organizacji Współpracy. Państwa te systematycznie poprawiają wzajemne stosunki, wymieniają poglądy na temat roli USA w obecnym ładzie światowym. Nie należy jednak zapominać, że historycznie warunkowana nieufność, rywalizacja w sferze interesów czy też poglądy na przyszłość SOW mogą wpłynąć na sytuację w organizacji oraz regionie. Chiny bardziej się koncentrują na politycznym i ekonomicznym znaczeniu SOW. Traktują ją jako forum budowania bezpieczeństwa w regionie i promowania multilateralizmu, w którego ramach Stany
Kwartalnik Bellona 2/2008

Zjednoczone Ameryki nie są obecne. Z kolei Rosja dąży raczej do przekształcenia organizacji w tradycyjny wojskowy sojusz bezpieczeństwa, związany z jej interesami w regionie. Propozycja ta spotyka się jednak z opozycją członków SOW, którzy preferują koncentrowanie się na zwalczaniu terroryzmu i na współpracy ekonomicznej oraz unikają jednoznacznie antyamerykańskiej postawy. Rozszerzenie SOW o obecnych obserwatorów – Indie, Pakistan, Mongolię, Iran oraz, być może, Turkmenistan – wydaje się nieuniknione. Państwa te łączą wspólne interesy geostrategiczne, realne możliwości szybkiego rozwoju ekonomicznego oraz udogodnienia wynikające z mariażu pomiędzy dostawcami i konsumentami surowców energetycznych. Jednakże Sekeretariat SOW podkreśla, że obowiązująca obecnie Karta Szanghajskiej Organizacji Współpracy nie przewiduje szybkiego włączenia nowych członków. Przyszły rozwój sojuszu będą zresztą i tak warunkować różnorodne czynniki geopolityczne. Wydaje się zatem, że będzie to proces stopniowy. Obok prawnych aspektów wynikających z Karty… istnieją też inne przeszkody na drodze do przyjęcia wymienionych państw do SOW. Rosja dąży do przyjęcia Indii. Musiałaby jednak zawrzeć w tej sprawie kompromis z Chinami i zaakceptować ich sugestię o włączeniu Pakistanu. Porozumienie w tej sprawie może na gruncie SOW ożywić
87

Doświadczenia
zadawnione spory dzielące te ważne w regionie państwa. Przyznanie tym państwom pełnego członkowstwa może też pogłębić różnice w kwestii długoterminowego zaangażowania się USA i NATO w Azji Centralnej. Oba kraje polegają na zachodniej obecności wojskowej w Afganistanie w kwestii przeciwdziałania odrodzeniu się państwa talibów i ich sojuszników w regionie22. Ponadto wprowadzenie Indii i Pakistanu do SOW, jako pełnoprawnych partnerów, może wymagać od jej członków zajęcia stanowiska w sprawie Dżammu i Kaszmiru, jak też innych ważnych problemów. (5) Pamiętać też trzeba, że zarówno Indie, jak i Pakistan posiadają broń jądrową. Turkmenistan nie zadeklarował jednoznacznie, czy zamierza przystąpić do SOW. Jednak obecność prezydenta Turkmenistanu, jako gościa honorowego, na szczycie w Biszkeku w 2007 roku była ważnym wydarzeniem. Zarówno Rosja, jak i Chiny przekonują Turkmenistan o potrzebie ponownego rozważenia jego neutralności i wstąpienia do organizacji. Władze w Aszchabadzie (stolicy Turkmenistanu) chcą jednak zachować również dobre stosunki z Waszyngtonem. Nowe władze państwowe mogą skorzystać z możliwości wzmocnienia swojej roli i nawiązania trwałej współpracy w regionie, a także z umocnienia kontaktów z Moskwą i Pekinem, właśnie dzięki wstąpieniu do SOW. Przyłączenie się Turkmenistanu do pierw przyznać Turkmenistanowi status obserwatora i zintensyfikować współpracę pomiędzy wszystkimi państwami, szczególnie w kwestii surowców energetycznych. Mongolia w ostatnim okresie nie wykazała większego zainteresowania statusem członka SOW, natomiast Iranowi zależy na pełnym uczestnictwie w tej organizacji. Jego włączenie jest jednak problemem złożonym politycznie. Powstałoby wrażenie, że mimo obiekcji międzynarodowych, cała SOW wspiera irański program nuklearny. Tym samym sojusz azjatycki stanąłby w obliczu potencjalnej politycznej konfrontacji ze Stanami Zjednoczonymi, których stanowisko wobec Iranu jednoznacznie przedstawił prezydent George Bush w czasie wizyty na Bliskim Wschodzie w styczniu 2008 roku. Rosja jest za szybkim przyjęciem Iranu do SOW, zwłaszcza w kontekście realizowania wizji klubu energetycznego – włączenia do projektu kolejnych państw o dużych zasobach gazu i mających systemy rurociągów. Ponadto jako pomost dla transportu turkmeńskiego gazu i czynnik mogący zakłócić celowość budowy rurociągu „Nabucco”, wspieranego przez Unię Europejską, rurociągi irackie mogą stanowić bezpośrednią i relatywnie tanią drogę transportu gazu czy ropy do rejonu Zatoki Perskiej i w drugą stronę – na rynki azjatyckie. Chiny nie są zainteresowane wzrostem napięcia w stosunkach ze Stanami Zjednoczonymi po przyjęciu Iranu do SOW. Mimo obaw związanych z amerykańską doktryną powstrzymywania, dobre stosunki bilateralne ze Stanami Zjednoczonymi mają dla Chin znaczenie strategiczne. Sposób postrzegania Iranu przez USA i jednoczesne przyjęcie tego państwa do SOW mogłoby naruszyć wiarygodność organizacji jako sojuszu antyterrorystycznego. Wyraził to były sekretarz stanu USA Donald Rumsfeld podczas spotkania Shangri-La Dialogue. Stwierdził wówczas, że byłoby dziwne, gdyby ktoś przyjął do organizacji, która deklaruje się jako antyterrorystyczna, jedno z wiodących państw w zakresie terroryzmu – Iran24. Z irańskiego punktu widzenia zagrożenie międzynarodowymi sankcjami z powodu programu nuklearnego zwiększyło strategiczne znaczenie państw sąsiadujących z Iranem oraz SOW jako poten-

WYJAŚNIENIE

NR5

Dżammu i Kaszmir to północny stan Indii, będący przedmiotem sporu terytorialnego pomiędzy Pakistanem, Chinami a Indiami. Indie traktują stan jako własne terytorium, a kontrolują jedynie jego połowę; jedna trzecia należy do Pakistanu, zaś jedna szósta do Chin.

16 sierpnia 2007 roku w stolicy Kirgistanu Biszkeku odbyła się VII konferencja przywódców krajów członkowskich Szanghajskiej Organizacji Współpracy. Wzięli w niej także udział, jako obserwatorzy, prezydenci Mongolii, Iranu, Afganistanu i Turkmenistanu, minister spraw zagranicznych Pakistanu, indyjski minister ds. ropy naftowej i gazu ziemnego oraz główny doradca polityczny sekretarza generalnego ONZ, Lynn Pascoe.

organizacji przybliżyłoby możliwość utworzenia w jej ramach silnego klubu energetycznego. Jednocześnie zmniejszyłoby wpływy amerykańskie w tym państwie. Należy jednak zauważyć, że na szczycie w Biszkeku nie doszło do wyraźnego zacieśnienia współpracy między Turkmenistanem i SOW23. Wydaje się też, że pozostali członkowie organizacji nie są skłonni do takiego natychmiastowego zbliżenia, gotowi zaś byliby najR. Weitz: SCO Fails to Solve Its Expansion Dilemma. “Central Asia-Caucasus Analyst”. 19.09.2007.

22 23 24

http://osw.waw.pl. M. Kaczmarski: Szczyt Szanghajskiej Organizacji Współpracy. „Tydzień na Wschodzie” nr 19. 22.08.2007. http://www.iiss.org/whats-new/iiss-in-the-press/press-coverage-2006/june-2006. Central Asia: Does The Road To Shanghai Go Through Tehran? “The Shangri-La

Dialogue” June 2006.

88

Kwartalnik Bellona 2/2008

Doświadczenia
cjalnego gwaranta bezpieczeństwa. Takie podejście wynika częściowo ze wsparcia, jakiego organizacja udzieliła Uzbekistanowi w czasie wydarzeń z Andiżanie w maju 2005 roku. cy zapewnieniu pokoju i stabilności oraz zapobiegający zagrożeniom tradycyjnym i nietradycyjnym. Korzyści płynące ze współpracy w ramach SOW stały się czynnikami jednoczącymi tę młodą organizację, której znaczenie na forum międzynarodowym systematycznie rośnie. Jednakże jej przyszły status międzynarodowy zależy od zbieżności interesów najbardziej wpływowych członków: Rosji i Chin, a w przyszłości być może Indii (o ile przystąpi do organizacji). Tym samym koncepcje i relacje pomiędzy tymi głównymi siłami w zasadniczy sposób ukształtują dalszy rozwój Szanghajskiej Organizacji Współpracy. W razie wstąpienia do sojuszu Turkmenistanu, Iranu, Indii oraz Pakistanu charakter SOW zmieni się, co wpłynie na powstanie nowej sytuacji geopolitycznej. Ważne jest to, że Stany Zjednoczone, mimo bardzo zło-

Znaczenie Szanghajskiej Organizacji Współpracy
Rola Szanghajskiej Organizacji Współpracy w Azji i na świecie wciąż rośnie. Bezpieczeństwo pozostaje zasadniczym obszarem zainteresowania organizacji, przy czym współpraca polityczna i gospodarcza w jej ramach jest coraz bardziej intensywna. Azja Środkowa, zasobna w strategicznie ważne surowce (ropa naftowa, gaz i inne), jest zainteresowana wykorzystaniem ich do zacieśnienia więzów sektorów energetycznych poszczególnych państw. Jednak jeszcze nie do końca sprecyzowany charakter organizacji może

Szanghajska Organizacja Współpracy nie współdziała bezpośrednio z siłami NATO i Stanów Zjednoczonych, jednak wspiera globalną wojnę z terroryzmem.
utrudniać jej dalszy rozwój. Wynika to z faktu, że w sferze militarnej konkuruje ona z Organizacją Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (CSTO), zaś w sferze ekonomicznej – z Eurazjatycką Wspólnotą Gospodarczą. O ile Rosja dąży do zacieśnienia kontaktów z CSTO i przekształcenia SOW w organizację polityczno-wojskową, o tyle Chiny są bardziej zainteresowane budowaniem bezpieczeństwa przez współpracę polityczną i ekonomiczną. Wspólne obszary zainteresowania wspomnianych organizacji, jak też podobny skład państw członkowskich, mogą jednak prowadzić do zbliżenia stanowisk, a nawet do ich połączenia w przyszłości. Szanghajska Organizacja Współpracy stanowi forum, w którego ramach odbywa się dyskusja na temat zbieżnych problemów, przed jakimi stoją Rosja, Chiny oraz państwa Azji Centralnej. Jest to zatem ważna organizacja międzynarodowa. Stanowi ona element regionalnej struktury bezpieczeństwa, służążonej obecnie sytuacji w regionie oraz zmniejszonych wpływów, będą bacznie przyglądać się rozwojowi wypadków i prawdopodobnie kontynuować poszukiwanie dróg zmiany sytuacji. Mniejsza obecność USA w Azji Centralnej może skutkować zwiększeniem współpracy z Ukrainą, Gruzją, co będzie przeciwdziałać wzrostowi wpływów rosyjskich, oraz większym zaangażowaniem w Afganistanie i Indiach w celu powstrzymywania wpływów chińskich. Osłabiona pozycja USA na kontynencie azjatyckim i polityka ograniczenia wpływów Chin mogą też powodować zwiększenie amerykańskiej obecności na akwenach wodnych, jak też w Korei Południowej, Japonii, a nawet na Tajwanie. W efekcie, mimo że SOW w istotny sposób wpłynęła na bezpieczeństwo w Azji Centralnej, w pewnych warunkach może się ona stać źródłem wzrostu napięć i osłabienia bezpieg czeństwa w Eurazji.

7 czerwca 2002 roku
na szczycie SOW w Sankt Petersburgu przyjęto ,,Kartę Szanghajskiej Organizacji Współpracy”. Dokument ten reguluje kwestie instytucjonalne organizacji, określa zasady tworzenia budżetu, cele i zadania oraz wyznacza kierunki jej rozwoju.

Kwartalnik Bellona 2/2008

89

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful