You are on page 1of 265

PAGTUDLO, WALAY LABAW

KA MAHINUNGDANON
NGA TAWAG
Usa ka Giya nga Kapanguhaan alang
sa Pagtudlo sa Ebanghelyo
PAGTUDLO, WALAY LABAW
KA MAHINUNGDANON
NGA TAWAG
Usa ka Giya nga Kapanguhaan alang
sa Pagtudlo sa Ebanghelyo

Gimantala sa
Ang Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw
Siyudad sa Salt Lake, Utah
Mga Komentaryo ug Mga Sugyot

Ang imong mga komentaryo ug mga sugyot kabahin niini nga libro pasalamatan. Palihug ipadala kini sa:

Curriculum Planning
50 East North Temple Street, Floor 24
Salt Lake City, UT 84150-3200
USA
E-mail: cur-development@ldschurch.org

Palihug ilista ang imong pangalan, pinuy-anan, ward, ug stake. Siguraha ang paghatag sa pangalan
sa libro. Dayon ihatag ang imong mga komentaryo ug mga sugyot kabahin sa kanindot sa libro ug kon
asa dapita ang mahimo pang panindoton.

© 1999 sa Intellectual Reserve, Inc.


Ang tanang mga katungod gigahin
Giimprinta sa Tinipong Bansa sa Amerika

Pagtugot sa Iningles: 8/98


Pagtugot sa Iningles: 8/98

Hubad sa Teaching, No Greater Call


Cebuano

Hapin, Pahina 3: Si Jesus sa Sinagoga sa Nazaret, ni Greg K. Olsen © ni Greg K. Olsen


Pahina 1: Wali sa Bukid, ni Carl Bloch. Gigamit pinaagi sa pagtugot sa National Historic Museum
sa Frederiksborg sa Hillerød.
Pahina 5: Gihigugma Mo Ba Ako Labaw Niini? ni David Lindsley. © ni David Lindsley.
Pahina 22: Pioneer Garden, ni Valoy Eaton. © ni Valoy Eaton.
Pahina 29: Si Jesus ug ang Samarianhon nga Babaye, ni Carl Bloch. Gigamit pinaagi sa pagtugot
sa National Historic Museum sa Frederiksborg sa Hillerød.
Pahina 31: Panahon sa Pag-istorya sa Galilea, ni Del Parson. © ni Del Parson.
Pahina 33: Bayaye Mihikap sa Sidsid sa Sinina sa Manluluwas, ni Judith Mehr. © ni Judith Mehr.
Pahina 35: Ang Maayong Tigbalantay sa Karnero, ni Del Parson. © ni Del Parson.
UNSAON PAGGAMIT KINI
NGA GIYA SA KAPANGUHAAN
Kinsa ang angay nga mogamit niini nga giya Part E
sa kapanguhaan? Pagtudlo diha sa mga Kahimtang sa Pagpangulo
Kini nga bahin sa libro motabang sa mga lider sa priest-
Kini nga giya sa kapanguhaan alang sa tanan nga
hood ug auxiliary nga makasabot sa ilang mahinungdanong
nagtudlo sa ebanghelyo, lakip ang:
responsibilidad sa pagtudlo.
 Mga ginikanan.
 Mga Magtutudlo sa klase. Part F
 Mga lider sa priesthood ug auxiliary. Mga Pamaagi sa Pagtudlo
 Mga home teacher ug mga visiting teacher. Kini nga bahin sa libro naghulagway sa nagkalain-laing
mga paagi nga magamit sa mga magtutudlo sa pagpanindot
sa mga pagpresentar sa leksyon.
Unsa may anaa niining giya sa kapanguhaan?
Ang Pagtudlo, Walay Labaw ka Mahinungdanon nga Tawag Part G
naglangkob sa mga sumbanan ug mga sugyot kalabut sa Ang Kurso nga Pagtudlo sa Ebanghelyo
pagtudlo, ingon sa gipakita sa mosunod nga outline: Kini nga bahin sa libro naglakip sa dose ka mga leksyon
nga moandam sa tagsa-tagsa sa pagtudlo sa ebanghelyo. Ang
Part A mga leksyon gituyo nga itudlo isip kabahin sa usa ka organi-
Ang Imong Tawag sa Pagtudlo sado nga klase. Mahimo usab kini nga matun-an sa tagsa-
Kini nga bahin sa libro nagpasabut sa kaimportante sa tagsa o isip pamilya.
pagtudlo sa ebanghelyo sa plano sa Dios. Naglakip usab kini
og mga tabang unsaon sa matag usa nga makaandam sa
pagtudlo sa ebanghelyo. Unsaon man paggamit kini nga giya sa
kapanguhaan?
Part B
Ang Pagtudlo, Walay Labaw ka Mahinungdanon nga Tawag
Sukaranan nga mga Baruganan sa Pagtudlo sa
Ebanghelyo gituyo isip usa ka giya sa kapanguhaan imbis usa ka libro
nga pagabasahon sugod sa sinugdanan hangtud sa kata-
Kini nga bahin sa libro motabang sa pag-ugmad og pusan. Gituyo kini nga gamiton isip:
pundasyon alang sa tanang pagtudlo sa ebanghelyo.
 Usa ka personal nga giya sa pagtuon.
 Usa ka kapanguhaan alang sa mga miting sa pagpalambo
Part C
Pagtudlo sa Lain-laing mga Grupo sumala sa Edad sa magtutudlo [teacher improvement meetings].
 Manwal alang sa kurso nga Pagtudlo sa Ebanghelyo.
[Age-Groups]
 Usa ka kapanguhaan alang sa mga lider samtang sila
Kini nga bahin sa libro naghatag og mga impormasyon
makig-alayon sa mga magtutudlo diha sa ilang mga
ug mga sugyot alang sa pagtudlo sa ebanghelyo ngadto
organisasyon.
sa mga bata, sa kabatan-onan, ug sa mga hamtong.
Aron maangkon ang pinakamahinungdanong kaayohan
Part D sa libro, ang mga magtutudlo kinahanglan:
Pagtudlo sulod sa Panimalay  Moribyu sa mga butang nga gilista diha sa talaan sa mga
Kini nga bahin sa libro naghatag og panabang alang sa sulod.
mga ginikanan sa pagtudlo sa ebanghelyo ngadto sa ilang  Motuon sa mga artikulo nga naghisgot sa ilang partikular
mga anak. Naglakip usab kini og mga sugyot alang sa mga nga mga interes o panginahanglan nianang higayona.
home teacher ug visiting teacher.
Pananglitan, ang mga ginikanan mahimong gusto nga
mogamit sa mga higayon sa pagtudlo sa pagtabang sa ilang

iii
mga anak nga motubo sa espirituhanong paagi. Ang Part D, Mga Istorya sa Basahon ni Mormon (35666)
“Pagtudlo sulod sa Panimalay,” naglakip sa usa ka artikulo Songbook sa mga Bata [Children’s Songbook] (35324 ug
nga giulohan og “Mga Panahon sa Pagtudlo sa Kinabuhi sa 35395)
Pamilya,” nga nagtuki unsaon pag-ila sa mga panahon sa
Handbook sa mga Panudlo sa Simbahan, Basahon 2:
pagtudlo [teaching moments] ug sa pagtudlo sa mga baru-
Mga Lider sa Priesthood ug Auxiliary (35209)
ganan nga ang mga bata andam nga makat-on. Ang mga
magtutudlo mahimong molakip sa mas daghang lain-laing Catalog sa mga Materyal sa Simbahan (gimantala matag
mga paagi sa pagtudlo diha sa ilang mga leksyon. Ang mga tuig nga may bag-ong numero sa aytem kada tuig)
artikulo nga anaa sa Part B ubos sa “Gamit og Epektibo nga Family Home Evening Resource Book (31106)
mga Pamaagi” naghatag og makatabang nga mga ideya Pakete sa mga Hulagway sa Ebanghelyo (34730)
unsaon pagpili ug paggamit og lain-laing mga paagi sa
Baruganan sa Ebanghelyo (31110)
pagtudlo.
Samtang ang mga magtutudlo mogamit sa Pagtudlo, “Pagtudlo ug Pagpangulo sa Ebanghelyo” nga seksyon sa
Walay Labaw ka Mahinungdanon nga Tawag sa niini nga Handbook sa mga Panudlo sa Simbahan (35903)
paagi, mamahimo kini nga mahinungdanong kapanguhaan Hymns (tan-awa ang Catalog sa mga Materyal sa Simbahan
sa ilang nagpadayon nga mga paningkamot sa pagpauswag alang sa kompleto nga lista sa mga numero sa aytem)
sa ilang pagtudlo. Paglambo sa Pagtudlo sa Ebanghelyo: Usa ka Giya sa mga
Lider (35667)

Napulihan nga mga Namantala nga mga Libro “Musika” nga seksyon sa Handbook sa mga Panudlo sa
Simbahan (35714)
Kini nga libro mopuli sa mosunod nga mga namantala: Ang Akong mga Adlaw sa Kalampusan nga booklet (35317)
 Tanang nauna nga mga bersyon sa Pagtudlo—Walay Pagbansay sa Lider sa Primary nga videocassette (53008)
Labaw ka Mahinungdanon nga Tawag
Primary Video Collection (53179)
Mga Istorya sa Kasulatan (31120)
Lista sa mga Aytem nga Gihimong Pakisayran Giya nga Basahon sa Pagtudlo (34595)
Usa ka gi-alpabetikal nga lista sa mga materyal nga Teach the Child nga videocassette (53677)
gihimo sa Simbahan nga gihimong pakisayran dinhi niini Mga Ginunting para sa Visual Aid (kompleto nga kolek-
nga libro gihatag sa ubos. Ang mga numero sa aytem syon: 08456; binagsa: 33239, 33242 ngadto sa 33250)
gihatag sa ubos imbis diha sa teksto niini nga libro.
“Mga Kalihokan” nga seksyon sa Handbook sa mga
Panudlo sa Simbahan (35710)

iv
9 Pag-ila ug Pagsunod sa Espiritu sa Imong
Pagtudlo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

Itudlo ang Doktrina


10 Ang Gahum sa Pulong . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
11 Pagpabilin sa Doktrina nga Lunsay . . . . . . . . . . 52
12 Pagtudlo gikan sa mga Kasulatan. . . . . . . . . . . . 54

Pagdapit og Makugihon nga Pagkat-on


13 Pagtabang sa Indibidwal nga Modawat og
Responsibilidad sa Pagkat-on sa Ebanghelyo . . . 61

MGA SULOD 14 Pagpahigayon og mga Panaghisgutan . . . . . . . . 63


15 Pagpaminaw. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66
16 Pagtudlo ginamit ang mga Pangutana . . . . . . . . 68
Unsaon Paggamit Kini nga Giya 17 Pagtabang sa mga Estudyante nga Maminaw . . 71
sa Kapanguhaan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . iii 18 Unsaon Pagkahibalo kon Nakat-on Sila . . . . . . . 73
19 Pagtabang sa Uban nga Mosunod sa Unsay
Ilang Nakat-unan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
Bahin A: Ang Imong Tawag sa Pagtudlo
Pagmugna og Usa ka Kahimtang sa Pagkat-on
Ang Kamahinungdanon sa Pagtudlo sa ebanghelyo 20 Pag-andam sa Klasehanan [Classroom] . . . . . . . 76
sa Plano sa Dios 21 Pagtudlo sa Uban nga Makasalmot
1 Walay Labaw ka Mahinungdanon nga Tawag . . . 3 sa Usa ka Kahimtang sa Pagkat-on. . . . . . . . . . . 77
2 Pag-amuma sa Kalag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 22 Unsaon sa mga Magtutudlo nga
3 Ang Balaanong Katungdanan sa Magtutudlo. . . . 8 Makasalmot sa Kahimtang sa Pagkat-on . . . . . . 79
Andama ang Imong Kaugalingon 23 Balaang Pagtahud. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
sa Espirituhanong Paagi 24 Pagtabang Niadtong Magsamok-samok . . . . . . . 84
4 Pagtinguha sa Gasa sa Gugmang Putli . . . . . . . . 12 Paggamit og Epektibo nga mga Pamaagi
5 Pagtinguha sa Espiritu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 25 Pagtudlo ginamit ang Lain-laing Pamaagi . . . . . 89
6 Pagtinguha sa Pagbaton sa Pulong. . . . . . . . . . . 14 26 Pagpili og Angay nga mga Pamaagi . . . . . . . . . . 91
7 Pagpalambo og usa ka Personal nga 27 Pagpili og Epektibo nga mga Pamaagi . . . . . . . . 92
Plano sa pagtuon sa Ebanghelyo . . . . . . . . . . . . 16 28 Pagsugod sa Leksyon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93
8 Pagbuhat sa Unsay Imong Gitudlo . . . . . . . . . . 18 29 Pagtapos sa Leksyon. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
9 Gitawag, Gi-Set Apart, ug Gipalambo . . . . . . . . 20
Andama ang Tanang Kinahanglanon nga Butang
Palamboa ang Inyong mga Talento 30 Paggahin og Panahon Alang
10 Pagpangita og mga Leksyon Bisan Asa. . . . . . . . 22 sa Pagpangandam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
11 Ang Paghimo og Plano aron 31 Pag-andam og mga Leksyon . . . . . . . . . . . . . . . 98
Mapalambo ang Imong Pagtudlo. . . . . . . . . . . . 24 32 Pagmugna og mga Leksyon gikan sa
12 Pangayo og Suporta gikan sa Imong mga Pakigpulong sa Komperensya ug
mga Lider . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Ubang mga Kapanguhaan . . . . . . . . . . . . . . . . 100
33 Pagpahiangay sa mga Leksyon Ngadto sa
Bahin B: Labing Mahinungdanon nga mga
Imong Gitudloan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
Baruganan sa Pagtudlo sa Ebanghelyo
34 Pagtimbang-timbang sa mga Gipresentar
Higugmaa Kadtong Imong Gitudloan nga Leksyon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103
1 Ang Gugma Mopahumok sa mga 35 Mga Kapanguhaan sa Simbahan alang
Kasingkasing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 sa Pagtudlo sa Ebanghelyo . . . . . . . . . . . . . . . . 105
2 Pagsabut Niadtong Imong Gitudloan . . . . . . . . 33
Bahin C: Pagtudlo sa Lain-laing mga Grupo
3 Pagtabang Ngadto sa Usa . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
sumala sa Edad [Age-Groups]
4 Pagtabang sa Bag-ong mga Miyembro ug
Dili Kaayo Aktibo nga mga Miyembro. . . . . . . . 37 1 Pagtudlo sa mga Bata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
5 Pagtudlo Niadtong adunay mga Kakulangan . . . 38 2 Mga Kinaiya sa mga Bata nga
Lain-lain og mga Edad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110
Pagtudlo pinaagi sa Espiritu 3 Pagtudlo sa Grupo sa mga Bata nga
6 Ang Espiritu Mao ang Tinuod nga Nagkalain-lain ang Edad . . . . . . . . . . . . . . . . . 117
Magtutudlo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 4 Pagsabut ug Pagtudlo sa mga Batan-on . . . . . . 118
7 Pagtudlo uban sa Pagpamatuod . . . . . . . . . . . . . 43 5 Pagtudlo sa mga Batan-on pinaagi
8 Pagdapit sa Espiritu Samtang Ikaw sa Grupo nga mga Kalihokan. . . . . . . . . . . . . . 121
Magtudlo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 6 Pagsabot ug Pagtudlo sa mga Hamtong . . . . . . 123

v
Bahin D: Pagtudlo sulod sa Panimalay Mga Lecture . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171
Pagpahisama . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171
Pagtudlo diha sa Pamilya Mga Mapa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172
1 Responsibilidad sa mga Ginikanan Pagmemorya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172
sa Pagtudlo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Musika. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173
2 Mga Amahan isip mga Magtutudlo . . . . . . . . . 129 Musika nga may mga Pagsaysay
3 Mga Inahan isip mga Magtutudlo . . . . . . . . . . 131 (Pagkanta-og-Istorya) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175
4 Ang Panagsangga sa mga Ginikanan sa Paggamit og mga Butang sa Leksyon . . . . . . . . . . . 176
Pagpanudlo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 Mga Overhead Projector . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176
5 Pagtudlo pinaagi sa mga Sumbanan
Mga Panel Discussion . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176
sa Pagsunod sa Ebanghelyo . . . . . . . . . . . . . . . 135
Mga Hulagway nga Papel nga Gipatindog . . . . . . . 177
6 Regular nga mga Okasyon alang
Mga Litrato . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177
sa Pagtudlo diha sa Panimalay . . . . . . . . . . . . . 137
Mga Puppet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178
7 Mga Panahon sa Pagtudlo diha sa
Mga Pangutana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178
Kinabuhi sa Pamilya. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
8 Ang Impluwensya sa Pagpanudlo Readers’ Theaters. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178
sa Ubang mga Sakop sa Pamilya . . . . . . . . . . . 142 Mga Pag-recite . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178
Role Playing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
Home Teaching ug Visiting Teaching Mga Roller Box . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
9 Ang Pagtudlo nga Bahin sa Mga Kasulatan, Pagtimaan ug Pagsulat diha
Home Teaching . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 sa Kilid og Mubo nga mga Sulat . . . . . . . . . . . 180
10 Ang Pagtudlo nga Bahin sa Mga Kasulatan, Pagmemorya sa . . . . . . . . . . . . . . . 180
Visiting Teaching . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Mga Kasulatan, Pagbasa og Kusog sa. . . . . . . . . . . . 180
Mga Kasulatan, Mga Tabang sa Pagtuon sa . . . . . . . 180
Bahin E: Pagtudlo sa mga Lider
Mga Kasulatan, Pagtudlo gikan sa. . . . . . . . . . . . . . 180
1 Ang Pagpangulo Usa Usab ka Pagtudlo . . . . . . 150 Pagkanta-og-Istorya. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180
2 Pagtudlo diha sa mga Miting sa Mga Estasyon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180
Pagpangulo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 Mga Istorya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180
3 Pagtudlo Panahon sa mga Interbyu . . . . . . . . . 153 Mga Biswal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183
4 Kon ang mga Lider Motudlo sa mga Mga White Board . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184
Magtutudlo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 Mga Work Sheets . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184

Bahin F: Mga Pamaagi sa Pagtudlo Bahin G: Ang Pagtudlo sa Kurso sa Ebanghelyo


Mga Listahan sa Kalihokan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 Mga Tabang alang sa Magtutudlo sa Kurso . . . . . . . 188
Mga Balak ug mga Kanta-kanta Personal ug Pamilya nga Pagtuon sa Kurso. . . . . . . 190
nga mga Kalihokan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 Leksyon 1: Ang Kamahinungdanon sa Pagtudlo
Mga Teknik sa Paggamit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 sa Ebanghelyo sa Plano sa Dios . . . . . . 191
Pang-atensyon nga mga Kalihokan Leksyon 2: Higugmaa Kadtong Imong Gitudloan. 197
(Pagkuha sa Atensyon) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 Leksyon 3: Pagtudlo pinaagi sa Espiritu . . . . . . . . 202
Mga Materyal sa Audiovisual (Mga Leksyon 4: Itudlo ang Doktrina. . . . . . . . . . . . . . . 207
Videocassette ug mga Audio Rekording) . . . . . 160 Leksyon 5: Pagdapit og Makugihon nga
Brainstorming . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 Pagtuon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212
Pundok nga Panaghisgut-hisgot [Buzz Sessions] . . . 161 Leksyon 6: Pagmugna og usa ka Kahimtang
Mga Case Study . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 sa Pagkat-on (Bahin 1). . . . . . . . . . . . . 218
Mga Pisara . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 Leksyon 7: Pagmugna og usa ka Kahimtang
Mga Pagbasa og Dungan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 sa Pagkat-on (Bahin 2). . . . . . . . . . . . . 225
Mga Pagtandi ug Paggamit og mga Butang Leksyon 8: Paggamit og Epektibo nga mga
sa Leksyon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 Pamaagi (Bahin 1) . . . . . . . . . . . . . . . . 228
Mga Pagdemonstrar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 Leksyon 9: Paggamit og Epektibo nga mga
Dioramas. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 Pamaagi (Bahin 2) . . . . . . . . . . . . . . . . 233
Mga panaghisgutan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 Leksyon 10: Pag-andam sa Tanang
Dramatisasyon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 Gikinahanglan nga Butang . . . . . . . . . 236
Mga Kalihokan sa Pag-drawing . . . . . . . . . . . . . . . . 167 Leksyon 11: Palamboa ang Inyong mga Talento. . . 241
Mga Ehemplo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 Leksyon 12: Lakaw ug Pagtudlo . . . . . . . . . . . . . . . 245
Mga Flannel Board . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169
Mga Dula . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247
Dinapit nga mga Mamumulong . . . . . . . . . . . . . . . 170

vi
A

Ang Imong Tawag sa Pagtudlo


B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

ANG KAMAHINUNGDANON
SA PAGTUDLO SA EBANGHELYO
SA PLANO SA DIOS

Isip mga magtutudlo kamo nagbarug diha sa pinakataas nga tuktok


sa edukasyon, kay unsa may makakomparar sa kabililhon ug sa kadako
sa epekto nianang may kalabutan sa tawo ingon nga siya anaa sa kahangturan
sa kagahapon, ingon nga siya anaa sa mortalidad sa karon nga panahon,
ug ingon man nga siya maanaa sa hangtud sa hangtud sa kaugmaon.
Dili lang kay ang panahon apan ang kahangturan mao ang inyong nataran.

Presidente J. Reuben Clark Jr.


A N G K A M A H I N U N G D A N O N S A PA G T U D LO S A E B A N G H E LYO S A P L A N O S A D IO S

ug naandam sa pag-anhi sa tukma nga

1 panahon sa Ginoo aron sa paghago diha sa


iyang ubasan alang sa kaluwasan sa mga
kalag sa mga tawo” (D&P 138:56). Human
si Adan ug si Eva gipapahawa sa Tanaman
sa Eden, ang Ginoo mipadala og mga anghel

WALAY LABAW KA aron sa pagtaudlo kanila sa plano sa pagtubos


(tan-awa sa Alma 12:27–32). Unya Siya
misugo ni Adan ug ni Eva sa “pagtudlo niini
MAHINUNGDANON nga mga butang sa gawasnon nga paagi”
ngadto sa ilang mga anak (tan-awa sa Moises

NGA TAWAG 6:57–59).


Sa matag dispensasyon sa ebanghelyo,
ang Ginoo misugo sa pagtudlo sa plano sa
pagtubos. Nagpadala Siya og mga anghel
Namulong sa kinatibuk-ang komperensya, (tan-awa sa Mosiah 3:1–4; Moroni 7:29–32;
si Elder Jeffrey R. Holland miingon: Joseph Smith—Kasaysayan 1:30–47),
“Mapasalamaton kami kaayo sa tanang mitawag og mga propeta (tan-awa sa Amos
nagtudlo. Nahigugma kami kaninyo ug 3:7), mihatag sa mga kasulatan (tan-awa sa
mapasalamaton kaninyo labaw sa among D&P 33:16), ug mitabang sa mga tawo nga
masulti. Dako ang among pagsalig kaninyo.” masayud sa kamatuoran pinaagi sa gahum
Siya mipadayon: “Ang motudlo sa epektibo sa Espiritu Santo (tan-awa sa 1 Nephi 10:19;
nga paagi ug mobati nga kamo nagmalam- Moroni 10:5). Iyang gisugo ang Iyang mga
puson usa gayud ka masuknaon nga trabaho. sumusunod sa pagtudlo sa ebanghelyo sa
Apan dili kini kabayran. Wala kitay madawat ilang mga sakop sa pamilya (tan-awa sa
nga ‘ingon ka labaw ka mahinungdanon Deuteronomio 6:5–7; Mosiah 4:14–15; D&P
nga tawag.’ . . . Para ang matag usa kanato 68:25–28), ngadto sa ubang mga miyembro
‘makaduol ngadto kang Kristo,’ aron sa Simbahan (tan-awa sa D&P 88:77–78,
mohupot sa Iyang mga kasugoan ug 122), ug ngadto sa wala pa makadawat sa
mosunod sa Iyang ehemplo balik ngadto kahingpitan sa ebanghelyo (tan-awa sa
sa Amahan, tinuod gayud nga mao ang pina- Mateo 28:19–20; D&P 88:81).
kataas ug pinakabalaan nga katuyoan sa Mahitungod sa kamahinungdanon sa
pagpakabuhi sa tawo. Aron sa pagtabang sa pagtudlo sa ebanghelyo sa Simbahan, si Elder
uban nga makahimo usab niana—motudlo, Gordon B. Hinckley miingon: “Nag-una sa
moawhag, ug mogiya kanila sa mainam- mismong programa sa Simbahan mao ang
poong paagi sa paglakaw sa dalan sa katub- pagtudlo sa ebanghelyo ngadto sa mga
sanan usab—sa pagkatinuod kana siguro miyembro sa Simbahan. Agi og katumanan
mao ang ikaduhang pinakamahinungdanon sa obligasyon nga gihan-ay diha sa
nga buluhaton sa atong kinabuhi. Tingali Simbahan sa iyang pagsugod pa lamang,
mao kana ang hinungdan ngano si adunay milambo sulod sa Simbahan nga usa
Presidente David O. McKay miingon sa ka sistema sa maayo kaayo nga mga organi-
makausa, ‘Walay labaw nga responsibilidad sasyon sa pagtudlo—ang mga korum sa
ang maanha ni bisan kinsa, kaysa mahimong priesthood, ang Melchizedek ug Aaronic, ang
usa ka magtutudlo sa mga anak sa Dios’ ” sistema sa eskwelahan sa simbahan nga tua
(sa Conference Report, Abr. 1998, 30–31; o sa layo, ug ang mga auxiliary . . . , Kining
Ensign, Mayo 1998, 25). tanan adunay importante nga bahin sa pag-
edukar sa atong katawhan” (sa Conference
Ang Papel sa Pagtudlo sa Plano sa Report, Okt. 1962, 72–73).
Langitnong Amahan
Aron magamit pag-ayo ang atong kabubut- Ang Matag Miyembro Magtutudlo
on sa pagpili diha sa pagkamatarung, kina- Sa dihang ang nabanhaw nga Manluluwas
hanglan kita nga makat-on mahitungod sa mitudlo sa mga Nephites, Siya miingon:
Manluluwas ug sa mga doktrina sa Iyang “Ipakita ninyo ang inyong kahayag aron
ebanghelyo. Tungod niini, ang pagtudlo sa kini moiwag sa kalibutan. Tan-awa Ako ang
ebanghelyo kanunay gayud nga may mahi- kahayag nga kamo mopakita—diin kamo
nungdanong papel sa plano sa Langitnong nakakita kanako nga mihimo” (3 Nephi
Amahan alang sa Iyang mga anak. 18:24). Niini nga panudlo ang Ginoo wala
Sa kalibutan sa espiritu sa wala pa kining maghatag og kalainan niadtong nakadungog
kinabuhia [premortal spirit world], atong sa Iyang tingog. Ang tanan gimandoan sa
“nadawat ang [atong] unang mga leksyon . . . pagtudlo.

3
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

Parehas ra gihapon karon. Ang responsibi-


lidad sa pagtudlo sa ebanghelyo dili lang kay
alang niadtong adunay pormal nga tawag
isip mga magtutudlo. Isip miyembro sa Ang
Simbahan ni Jesukristo sa mga Santos sa
Ulahing mga Adlaw, aduna kay responsibi-
lidad sa pagtudlo sa ebanghelyo. Isip usa ka
ginikanan, anak, bana, asawa, igsoon, lider
sa Simbahan, magtutudlo sa klase, home
teacher, visiting teacher, kauban nga traba-
hante, silingan, o higala, ikaw adunay mga
kahigayunan sa pagtudlo. Usahay makatudlo
kamo sa bukas ug direkta nga paagi pinaagi
sa mga butang nga inyong isulti ug sa pagpa-
matuod nga inyong ipadayag. Ug kanunay
ka nga makatudlo pinaagi sa ehemplo.
Ang Ginoo miingon, “Kini ang akong
buhat ug akong himaya—ang pagpahinabo
sa pagka-imortal ug kinabuhing dayon sa
tawo” (Moises 1:39). Sa imong paghunahuna
sa papel sa pagtudlo sa ebanghelyo sa kalu-
wasan ug kahimayaan sa mga anak sa Dios,
makahanduraw ka ba og katungdanan
nga labaw pa ka halangdon o sagrado?
Nanawagan kini sa imong makugihon nga
mga paningkamot sa pagpausbaw sa imong
pagsabot ug pagpalambo sa imong mga
kahanas, nasayud nga ang Ginoo mopa-
lambo kanimo samtang ikaw magtudlo sa
paagi nga Iyang gisugo. Usa kini ka buhat
sa gugma—usa ka kahigayunan sa pagtabang
sa usab nga makagamit sa ilang kabubut-on
sa pagpili sa matarung nga paagi, makaduol
ngadto kang Kristo, ug makadawat sa mga
panalangin sa kinabuhing dayon.

4
A N G K A M A H I N U N G D A N O N S A PA G T U D LO S A E B A N G H E LYO S A P L A N O S A D IO S

ilang hugot nga pagtuo, ug makahatag kanila

2 og pagsalig sa pagsagubang sa mga hagit sa


kinabuhi. Nakapadasig kini kanila sa pagsa-
likway sa sala ug sa pagduol ngadto kang
Kristo, motawag sa Iyang ngalan, motuman
sa Iyang mga sugo, ug magpabilin sa Iyang
gugma (tan-awa sa D&P 93:1; Juan 15:10).

Ang Pipila ka Pagtudlo Dili


PAG-AMUMA Makaamuma sa Kalag
Daghang mga hilisgutan ang makapaikag,
SA KALAG importante, ug gani may kalabutan sa kina-
buhi ug sa gihapon dili makapaamuma sa
kalag. Dili kini atong katungdanan sa
pagtudlo sa ingon nga mga hilisgutan. Kon
Didto sa baybayon sa Dagat sa Galilea,
dili, kinahanglan kitang mopalig-on sa uban
ang nabanhaw nga Ginoo nangutana kang
ug motudlo kanila sa mga baruganan nga
Pedro sa tulo ka mga higayon, “Gihigugma
adunay kalabutan sa gingharian sa Dios ug
mo ba ako?” Kada higayon ang tubag ni
sa kaluwasan sa katawhan.
Pedro mao lang gihapon: “Nasayud ka nga
Ang pagtudlo nga makapagana sa sala-
gihigugma ko ikaw.” Ngadto sa pamahayag
butan nga dili mamulong ngadto sa espiritu
ni Pedro ang Ginoo mitubag: “Pakan-a ang
dili makapaamuma. Ni ang bisan unsang
akong mga nating karnero. . . . Tagda ang
butang nga moawhag og mga pagduda
akong mga karnero. . . . Pakan-a ang akong
kabahin sa kamatuoran sa gipahiuli nga
mga karnero” ( Juan 21:15–17).
ebanghelyo o sa panginahanglan sa pagpa-
Ang instruksyon sa Ginoo ngadto kang
salig sa atong mga kaugalingon ngadto niini
Pedro maggamit sa tanan kinsa gitawag
sa tibuok natong kasingkasing, gahum,
ngadto sa Iyang pangalagad. Si Presidente
hunahuna, ug kusog.
Gordon B. Hinckley misulat: “Adunay
Si Elder Bruce R. McConkie mitambag:
kagutom sa yuta, ug usa ka tinuoray nga
“Itudlo ang mga doktrina sa kaluwasan;
kauhaw––usa ka hilabihan kagutom sa
sangkapi og espirituhanong pagkaon; hatag
pulong sa Ginoo ug usa ka wala matagbaw
og pagpamatuod kabahin sa balaang pagka-
nga kauhaw sa mga butang sa Espiritu. . . .
Anak sa Ginoo––ang bisan unsa nga ubos
Ang kalibutan nagutman sa espirituhanong
niana dili angayan sa usa ka tinuod nga
pagkaon. Ang ato mao ang obligasyon ug
ministro kinsa gitawag pinaagi sa pinadayag.
oportunidad sa pag-amuma sa kalag” (“Feed
Sa higayon lamang nga ang Simbahan
the Spirit, Nourish the Soul,” Ensign, Okt.
pakan-on sa tinapay sa kinabuhi nga ang
1998, 2; tan-awa usab sa Amos 8:11–12).
mga miyembro niini magpabilin diha sa mga
Ang Ebanghelyo ni Jesukristo: dalan sa pagkamatarung” (Doctrinal New
Malungtarong Pag-amuma alang Testament Commentary, 3 vols. [1966–73],
sa Kalag 2:178).

Ingon nga nagkinahanglan kita sa maka- Ang Hagit sa Pag-amuma sa Uban


palagsik nga pagkaon aron mabuhi sa pisikal
Ang pipila ka mga tawo mahimong
nga paagi, nagkinahanglan kita sa ebang-
dili interesado sa pagpaminaw sa mga baru-
helyo ni Jesukristo aron mabuhi sa espiritu-
ganan sa ebanghelyo. Kinahanglan hinoon
hanong paagi. Ang atong mga kalag
kamong mainampoong mangita og paagi sa
giamumahan pinaagi sa bisan unsa nga
pagtudlo kanila niadtong mga baruganan.
naghisgut kabahin kang Kristo ug nagdala
Kinahanglan ninyong hinumduman
kanato ngadto Kaniya, nahisulat man kini
kanunay ang tumong sa pagtabang sa
diha sa mga kasulatan, gipamulong sa mga
uban nga “maamumahan pinaagi sa maayo
propeta sa ulahing mga adlaw, o gitudlo sa
nga pulong sa Dios” (Moroni 6:4).
ubang mapainubsanong mga sulugoon sa
Kadtong inyong tudloan mahimong
Dios. Ang Manluluwas mismo miingon, “Ako
pareho sa babayeng Samarianhon kinsa
mao ang tinapay nga nagahatag og kinabuhi:
nakahimamat kang Jesus didto sa Atabay ni
siya nga moari kanako dili gutomon; ug siya
Jacob. Sa dihang unang namulong si Jesus
nga mosalig kanako dili gayud uhawon”
ngadto kaniya, wala siya makaila kon si
( Juan 6:35).
kinsa Siya. Hinoon, Siya nakaila kaniya.
Ang pagtudlo nga makaamuma sa kalag
Nasayud Siya sa iyang mga kahingawa, mga
makapabayaw sa uban, makapaugmad sa
responsibilidad, mga kabalaka, ug mga prob-

5
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

Si Presidente Spencer W. lema. Siya nasayud sa iyang panginahanglan Kon nagtudlo ikaw og mga batan-on,
Kimball misaysay: alang sa “buhi nga tubig” nga Siya lamang mahimong usahay maghunahuna ka nga dili
“Pipila na ka tuig ang ang makahatag. Iyang gisugdan pinaagi sa sila ganahang maghisgut kabahin sa mga
milabay mibisita kami og usa pagpangayo kaniya og tubig nga mainom. doktrina ug mga baruganan sa ebanghelyo.
ka nasud diin katingad-an Dayon Iya siyang giingnan, “Ang tanan nga Mahimong matintal ka nga yanong magma-
nga mga ideyolohiya gitudlo magainom niining tubiga pagauhawon pag- higalaon lamang ngadto kanila, nga moli-
ug ‘dautan nga mga doktrina’ usab: Apan bisan kinsa nga magainom sa ngaw kanila ug makig-istorya kanila kabahin
ang gisangyaw kada adlaw tubig nga akong igahatag kaniya dili na sa ilang sosyal nga mga kalihokan ug sa ilang
diha sa mga eskwelahan ug gayud pagauhawon; kay ang tubig nga akong mga kasinatian sa eskwelahan. Mahimo
diha sa kontrolado nga press. igahatag kaniya mahimong diha sa sulod kining usa ka grabe nga sayop. Si Presidente
Kada adlaw ang mga bata niya usa ka tubod sa tubig nga magatubo J. Reuben Clark Jr. miingon:
naminaw ngadto sa mga ngadto sa pagkakinabuhing dayon.” Ang “Ang kabatan-onan sa Simbahan mga
doktrina, mga pilosopiya, iyang kaikag mas midako pa. Nakabaton siya gutom sa mga butang sa Espiritu; madasigon
ug mga mithi [ideals] nga og usa ka sinserong kaikag sa unsay Iyang silang makakat-on sa ebanghelyo, ug
gisaysay sa ilang mga itudlo ngadto kaniya. Sa dihang nagpama- ganahan sila nga kini direkta, putli. . . .
magtutudlo. tuod Siya nga Siya mao ang Mesiyas, mituo “Kini nga mga estudyante samtang
siya Kaniya ug milakaw ug nagpamatuod moadto sila kanimo espirituhanon silang
“Usa ka tawo ang miingon
kabahin Niya ngadto sa iyang katawhan. nagtrabaho padulong sa pagkahingkod nga
nga ang ‘kanunay nga
(Tan-awa sa Juan 4:1–30.) sayo nilang pangitaon kon inyo lamang
pagtulo modulot sa
Si Sister Susan L. Warner, kinsa nagser- silang pakan-on sa hustong pagkaon. . . .
kinagahian nga bato.’
bisyo isip ikaduhang magtatambag sa kina- “. . . Dili ka na kinahanglan pa nga
Nasayud ako niini, busa
tibuk-ang kapangulohan sa Primary, mokalit og gula sa luyo [nila] ug mohung-
nangutana ako kabahin sa
mipakigbahin sa mosunod nga kasinatian: hong og relihiyon sa [ilang] mga dunggan;
mga bata: ‘Napabilin ba nila
“Sa among pamilya naningkamot kami sa mahimo ka nga motungha dayon, sa ilang
ang ilang pagtuo? Wala ba
pagpahigayon og sayo sa buntag nga atubangan, ug makig-istorya [kanila]. Dili
sila mabuntog pinaagi sa
pagtuon sa kasulatan. Pero sa kasagaran ka kinahanglan pang motago-tago sa mga
kanunay nga pagpamugos
mawad-an kami og kadasig sa dihang usa ka kamatuoran kabahin sa relihiyon gamit ang
sa ilang mga magtutudlo?
anak nga lalaki ang mingreklamo ug kina- kupo sa kalibutanong mga butang; imong
Unsaon man nimo sa
hanglan pa nga pugson aron mobangon. Sa madala kini nga mga kamatuoran ngadto
pagsiguro nga dili sila mobiya
dihang sa katapusan miabut siya, sa kasa- [kanila] sa walay lipud-lipod, diha sa natural
sa yano nga pagtuo sa Dios?’
garan iyang idungo ang iyang ulo diha sa na paagi niini. . . . Wala na kinahanglana
“Ang tubag misangpot sa pag- lamesa. Paglabay sa mga katuigan, samtang ang hinay-hinay nga mga pamaagi, mga
ingon nga ‘Among giayo ang nagserbisyo sa iyang misyon, misulat siya sa istorya nga ‘pangkatulog’, binata, aron pami-
nagguba nga punduhanan balay: ‘Salamat kaninyo sa pagtudlo kanako nawon” (The Charted Course of the Church in
kada gabii. Among gitudloan sa mga kasulatan. Gusto nako nga inyong Education, rev. ed. [pamplet, 1994], 3, 6, 9).
ang among mga anak og mahibaloan nga tanan niadtong mga Usa ka miyembro sa Simbahan ang
positibo nga pagkamatarung panahon nga mora kog natulog, sa tinuod gitawag nga motudlo sa mga 12 ug 13 anyos
aron nga ang sayop nga mga lang naminaw ko nga ang akong mga mata diha sa Sunday School. Ang iyang bana
pilosopiya dili mopatigbabaw. gipiyong.’ ” sa kaulahian mirekord nga dugay siyang
Ang among mga anak Si Sister Warner mipadayon: “Mga gini- nakig-istorya kaniya kabahin kon unsa ang
nagtubo diha sa pagtuo ug kanan ug mga magtutudlo, ang atong mga “hustong pagkaon” alang niadtong iyang
pagkamatarung bisan pa paningkamot sa pagtabang sa atong mga tudloan, bisan pa kon sila “tingali mangayo
man sa hapit dili anak nga makaestablisar og usa ka panu- og usa ka mas makalingaw nga ‘dessert’ nga
mabangbang nga mga lundon sa buhong nga espirituhanong mga bahin.” Iyang gisulat ang kasinatian nga
pagpamugos gikan sa gawas.’ handumanan dili makawang. Usahay ang nasinati sa asawa samtang nag-amuma siya
“Bisan ang nangliki nga mga mga binhi nga atong gitanom mahimong sa mga kalag sa kabatan-onan diha sa iyang
dam mahimong maayo ug dili mamunga sulod sa mga katuigan, pero klase:
masalbar, ug ang sinako nga mahimo kitang makaangkon og kahupayan “Siya mitudlo kanila sa pagkaon nga
mga balas makapugong sa diha sa paglaum nga sa umaabut ang mga makapalagsik ug makapatubo, nga nag-
baha. Ug ang gibalik-balik bata nga atong gitudloan makahinumdom awhag kanila sa pagdala sa ilang mga kasu-
nga kamatuoran, binag-o nga kon giunsa nila ‘pagdawat ug pagpaminaw’ latan ug sa pagkonsiderar sa mahinung-
pag-ampo, mga pagtudlo sa ang mga butang sa Espiritu. Makahinumdom danong mga doktrina sa gingharian.
ebanghelyo, pagpadayag og sila kon unsay ilang nahibaloan ug unsay “Ang maong kausaban mikabat og dugay-
gugma, ug interes sa mga ilang gibati. Makahinumdom sila sa ilang dugay, pero ang mas importante, nakakuha
ginikanan makasalbar sa pagka-sila isip mga anak sa Langitnong kini sa pagsalig nga ang mga estudyante
anak ug makapabilin kaniya Amahan, kinsa mipadala kanila dinhi tinuoray gayud nga nagkinahanglan ug
diha sa husto nga dalan” uban sa usa ka balaanong katuyoan” ganahan sa pag-amuma sa ebanghelyo ug
(Faith Precedes the Miracle (sa Conference Report, Abr. 1996, 109; nga ang presentasyon sa pagkaon pinaagi
[1972], 113–14). o Ensign, Mayo 1996, 79). sa mga kasulatan ug sa Espiritu mao gayud

6
A N G K A M A H I N U N G D A N O N S A PA G T U D LO S A E B A N G H E LYO S A P L A N O S A D IO S

ang makapatunhay kanila. Sa misunod nga pipila ka mga nga mga leksyon sa ebanghelyo. Usa ka magtutudlo sa
bulan usa ka hinay-hinay nga kausaban ang nahitabo diin Primary ang mipakigbahin sa mosunod nga kasinatian:
ang mga estudyante nagsugod na sa pagdala sa ilang mga “Angkunon nako, ang nahitabo talagsaon. Pero nagpakita
kasulatan sa regular nga paagi, nagsugod na sa paghisgut sa kini kon unsa gayud ang mahinungdanon ngadto sa mga
ebanghelyo sa mas gawasnon ug maandamong paagi, ug nuybe anyos nga akong gitudloan. Wala makaamgo kon
nakamatikod na og sugod sa katalagsaon sa mensahe. unsay ilang gibuhat, sila na ang nagdala sa diskasyon sa
“Ang mga ginikanan nagsugod na sa pagpangutana klase nga sila-sila ra. Nagsugod kini kang Katie. Mitubag siya
[kaniya] kon unsay nahitabo diha sa klase, nganong ang sa usa ka pangutana diha sa manwal sa leksyon kabahin sa
ilang mga anak moinsister na sa pagdala og mga kasulatan plano sa kaluwasan. Dayon gisundan niya kini og iyang
ngadto sa simbahan, ug gani, sa kinomedya nga paagi, kon kaugalingong pangutana. Laing sakop sa klase ang mibolun-
giunsa sa pagtubag ang mga pangutana nga gipasupot sa taryo sa pagtubag nga nakatabang sa pagklaro sa pagsabut
ilang mga anak atol sa panihapon sa Dominggo kalabut ni Katie. Dayon si John nangutana kabahin sa samang hilis-
sa mga doktrina ug mga baruganan sa ebanghelyo nga gutan nga daw nagprubar og mas lawom kaysa kang Katie.
gitudlo nianang adlawa diha sa klase. Ang mga estudyante Usa ka tubag ang gihatag, ug dayon gisundan ni Carly og
gihidlaw na sa ebanghelyo, tungod kay aduna sila’y usa laing pangutana. Sa nahibiling panahon sa klase, ang mga
ka magtutudlo kinsa . . . nakasabut . . . kon unsa nga bata nagpadayon sa pagpangutana ug sa pagtubag niini,
pagkaon ang makapalagsik ug ang paagi nga kinahanglan uban sa kaikag ug kamanggihunahunaon nga lapas pa kaayo
kining ipresentar” ( Jerry A. Wilson, Teaching with Spiritual sa ilang mga pangidaron. Walay mga pagbalda o pagsulti
Power [1996], 26–27). nga wala mahisubay sa hilisgutan. Ang ilang matinuoron ug
Kon magtudlo ka og gagmayng mga bata, nasayud ka direkta nga mga hunahuna, nga pun-an sad usahay nako,
nga mahimo kining usa ka hagit ang pagtudlo kanila sa milangkob sa materyal sa leksyon. Kuryuso sila; gusto sila
ebanghelyo. Pero ang gagmayng mga bata ganahan ug og mga tubag; tinud-anay gayud sila nga interesado; unsay
nagkinahanglan nga makadungog sa mga kamatuoran sa ilang gisulti nagkinahanglan og paghunahuna ug pagsabut.
ebanghelyo. Motubag sila sa imong mga paningkamot sa Nasayud ako nianang higayuna nga kining mga anak sa
pagpresentar og mainiton, nagkalainlain, ug makapadasig atong Amahan sa Langit andam na ug madasigong makat-
on sa mga kamatuoran nga ikatanyag sa ebanghelyo.”

7
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

atong maggamit––gisugo kita sa pagtudlo sa

3 mga baruganan sa ebanghelyo.


Diha sa pinadayag nga nailhan isip “ang
balaod sa Simbahan,” ang Ginoo miingon,
“Ang mga anciano, mga pari ug mga magtu-
tudlo niini nga simbahan magtudlo sa mga

ANG BALAANONG baruganan sa akong ebanghelyo” (D&P


42:12). Daghang mga pinadayag ang nag-
ingon: Isangyaw ang akong ebanghelyo ug
KATUNGDANAN akong pulong, “mamulong sa walay lain
nga mga butang gawas niana nga gisulat

SA MAGTUTUDLO sa mga propeta ug mga apostoles, ug kana


nga gitudlo kanila pinaagi sa Maghuhupay
pinaagi sa pag-ampo diha sa hugot nga
pagtuo” (D&P 52:9).
Ang mosunod usa ka bahin gikan sa usa Dayag lang nga dili kita makatudlo
ka pakigpulong nga gihatag ni Elder Bruce R. nianang wala nato mahibaloi. Ang kina-
McConkie ngadto sa Departamento sa Sunday hanglanon sa pagtudlo sa ebanghelyo mao
School sa Simbahan niadtong 1977. Ang tibuok ang pagtuon sa ebanghelyo. Busa nahitabo
bahin usa ka direkta nga kinutlo. ang ingon nga balaanong mga mando
Sa tanan natong pagtudlo nagrepresentar sama sa:
kita sa Ginoo ug gisangunan nga motudlo “Siksika ang mga kasulatan” ( Juan 5:39).
sa Iyang ebanghelyo. Mga tinugyanan kita “Siksika kini nga mga sugo” (D&P 1:37).
sa Ginoo, ug ingon nga mao gihatagan kita “[Mahala] ang akong pulong” ( Joseph
og gahum sa pagsulti lamang niadtong mga Smith––Mateo 1:37).
butang nga gusto Niya nga isulti. “Pagtuon sa akong pulong” (D&P 11:22).
Ang mga tinugyanan nagrepresentar sa “Siksika ang mga propeta” (3 Nephi 23:5).
nagsugo kanila. Wala sila’y gahum nga ilaha. “Kamo kinahanglan mosiksik niini nga
Molihok sila pinaagi sa ngalan sa usa ka mga butang. Oo, usa ka sugo Ako mohatag
tawo. Mobuhat sila kon unsay gisulti nga nganha kaninyo nga kamo mosiksik niini
ilang buhaton. Mosulti sila kon unsay nga mga butang nga makugihon; kay mahi-
gitugot nga ilang isulti––walay sobra, walay nungdanon ang mga pulong ni Isaias”
kulang. (3 Nephi 23:1).
“Pagtudlo kamo nga Mga tinugyanan kita sa Ginoo. “Ayaw pagtinguha sa pagpahayag sa
makugihon ug ang akong Nagrepresentar kita Kaniya. “Ingon nga akong pulong, apan unaha ang pagbaton
grasya mouban kaninyo, kamo mga tinugyanan,” miingon Siya, sa akong pulong, ug unya ang imong dila
aron kamo matudloan nga “kamo anaa sa buluhaton sa Ginoo; ug makasulti; unya, kon ikaw magtinguha, ikaw
labaw sa hingpit diha sa bisan unsa ang inyong buhaton sumala sa makabaton sa akong Espiritu ug sa akong
teoriya, diha sa baruganan, kabubut-on sa Ginoo mao ang buluhaton pulong, oo, ang gahum sa Dios ngadto sa
diha sa doktrina, diha sa sa Ginoo” (D&P 64:29). pagkabig sa mga tawo” (D&P 11:21).
balaod sa ebanghelyo, diha Ang atong buluhaton isip mga magtu- Mahimo kitang mobasa sa tanang
sa tanan nga mga butang tudlo mao ang pagtudlo sa Iyang doktrina sumbanan nga mga basahon sa Simbahan sa
mahitungod ngadto sa ug wala nay lain pa. Walay lain nga agianan usa ka tuig kon magsugod kita sa gikusgon
gingharian sa Dios, nga nga atong sundon kon kinahanglan kitang nga mga unom ka mga pahina kada adlaw.
angay alang kaninyo sa moluwas og mga kalag. Wala kita’y maka- Sa pagbuhat sa sinsero nga pagpangita ug sa
pagsabut” (D&P 88:78). luwas nga gahum nga atoa. Dili kita maka- mahinuklugong pagpamalandong nga giki-
himo og usa ka balaod o usa ka doktrina nga nahanglan mas mokabat pa og taas-taas nga
motubos o mobanhaw o moluwas sa laing panahon.
tawo. Ang Ginoo lamang ang makabuhat Adunay kahibalo ug adunay espirituha-
niining mga butanga, ug gisangunan kita sa nong mga kasinatian nga makuha gikan
pagtudlo kon unsay Iyang ipadayag kabahin sa pagbasa, pamalandong, ug pag-ampo
niini ug sa tanang mga doktrina sa ebang- kabahin sa mga kasulatan nga dili mahi-
helyo. mong makuha sa lain nga paagi. Bisan unsa
Nan unsa man, ang gitugot nga atong pa ka mapahinunguron ug aktibo ang mga
buhaton diha sa pagtudlo sa ebanghelyo? miyembro sa Simbahan diha sa mga butang
Unsa man ang atong balaanong katung- nga pang-administratiba, dili gayud sila
danan? Ang balaanong katungdanan sa makabaton sa dagkong mga panalangin nga
magtutudlo gitingub ubos sa lima ka mga magagikan sa pagtuon sa kasulatan gawas
ulohan: kon mobayad sila sa bugti niana nga
1. Kita gisugo––usa kini ka butang diin wala
kita’y kapilian; walay lain nga mga paagi nga

8
A N G K A M A H I N U N G D A N O N S A PA G T U D LO S A E B A N G H E LYO S A P L A N O S A D IO S

pagtuon ug sa ingon makahimo sa sinulat nga pulong nga og dugang diha sa laing pinadayag pinaagi sa gipadayag nga
usa ka bahin sa ilang mga kinabuhi. mga pangutana ug mga tubag niining paagiha:
2. Kinahanglan kitang motudlo sa mga baruganan sa ebang- Pangutana: “Ako ang Ginoo nangutana kaninyo niini nga
helyo ingon nga kini makita diha sa sumbanan nga mga pangutana––ngadto sa unsa kamo gi-orden?” (D&P 50:13).
basahon sa Simbahan. Nga mao: “Unsa may inyong katungdanan? Unsa may
Diha sa balaod sa Simbahan ang Ginoo miingon: “Ang gisangon nako nga inyong buhaton? Unsa man nga katu-
mga anciano, mga pari ug mga magtutudlo niini nga ngod ang inyong nadawat gikan kanako?”
simbahan magtudlo sa mga baruganan sa akong ebang- Tubag: “Sa pagsangyaw sa akong ebanghelyo pinaagi sa
helyo” –– ug karon hinumdumi kini nga pagdili––“nga Espiritu, gani ang Maghuhupay gipadala aron sa pagtudlo
[makita] diha sa Biblia ug sa Basahon ni Mormon, diin anaa sa kamatuoran” (D&P 50:14).
ang kahingpitan sa ebanghelyo” (D&P 42:12). Nga mao: “Ang inyong katungdanan, inyong katungod,
Dayon ang Ginoo namulong kalabut sa panginahanglan ang butang kon diin kamo gi-orden nga buhaton mao ang
nga mahimong magiyahan sa Espiritu, pero mobalik ngadto pagtudlo sa akong ebanghelyo, dili bisan unsang pribadong
sa tinubdan sa kasulatan sa kamatuoran sa ebanghelyo mga hunahuna, dili mga pilosopiya sa kalibutan, apan
niini nga mga pulong: “Ug tanan niini kamo magsunod akong walay katapusan nga ebanghelyo, ug sa pagbuhat
sa pagbuhat ingon nga Ako misugo mahitungod sa inyong niini pinaagi sa gahum sa akong Espiritu, tanan diha sa
pagpanudlo, hangtud ang kahingpitan sa akong mga kasu- panag-uyon sa sugo nga ako nang gihatag: ‘Kon kamo dili
latan ihatag” (D&P 42:15). makadawat sa Espiritu kamo dili motudlo.’ ”
Sa dihang kini nga pinadayag gihatag, ang Biblia ug ang Pangutana: “Siya nga gi-orden ngari kanako ug gipadala
Basahon ni Mormon mao pa lamang ang mga kasulatan nga ngadto sa pagsangyaw sa pulong sa kamatuoran pinaagi
anaa sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw. Karon aduna sa Maghuhupay, diha sa Espiritu sa kamatuoran, siya
na usab kita’y Doktrina ug mga Pakigsaad ug ang Perlas nga magsangyaw ba niini pinaagi sa Espiritu sa kamatuoran o
Labing Bililhon, ug aduna pa, siyempre, nga uban pang sa lain nga paagi?” (D&P 50:17).
mga pinadayag nga ihatag sa tukmang panahon. Sa dili pa maminaw sa gipadayag nga tubag, atong
3. Kinahanglan kitang motudlo pinaagi sa gahum sa hinumduman nga ang Ginoo namulong dinhi kabahin sa
Espiritu Santo. pagtudlo sa ebanghelyo, sa pulong sa kamatuoran, sa mga
Kay mimando sa tanang mga magtutudlo sa pagtudlo baruganan sa kaluwasan. Wala Siya mamulong kabahin
sa mga baruganan sa ebanghelyo ingon nga makita diha sa mga doktrina sa kalibutan ug sa mga sugo sa mga tawo,
sa sumbanan nga mga basahon, ang Ginoo miingon: “Kini ang pagtuman sa ingon walay pulos ug dili modala ngadto
mao ang ilang mga pagtudlo, ingon nga sila gimandoan sa kaluwasan.
pinaagi sa Espiritu.” Ang pangutana mao, kon mosangyaw kita sa ebanghelyo,
Dayon mihatag Siya sa mahinungdanong direktiba: “Ug kon magtudlo kita sa pulong sa kamatuoran, kon atong
ang Espiritu ihatag . . . pinaagi sa pag-ampo diha sa hugot itakda ang tinuod nga mga doktrina sa kaluwasan, ato ba
nga pagtuo; ug kon kamo dili makadawat sa Espiritu kamo kining gibuhat pinaagi sa gahum sa Espiritu Santo o sa lain
dili motudlo.” nga paagi? Dayag lang nga ang “lain nga paagi” sa pagtudlo
Uban niini nga instraksyon, mihatag Siya niini nga saad: sa kamatuoran mao ang pinaagi sa gahum sa salabutan.
“Samtang kamo mopabati sa inyong mga tingog pinaagi Karon ang gipadayag nga tubag: “Kon kini pinaagi sa
sa Maghuhupay, kamo mamulong ug managna ingon nga uban nga paagi kini dili gikan sa Dios” (D&P 50:18).
maayo kanako; Kay, tan-awa, ang Maghuhupay nasayud Ato kining klarohon. Bisan tuod nga ang atong gitudlo
sa tanan nga mga butang, ug nagpamatuod sa Amahan ug tinuod, dili kini gikan sa Dios gawas kon gitudlo kini
sa Anak” (D&P 42:13–14, 16–17). pinaagi sa gahum sa Espiritu. Walay pagkakabig, walay espi-
Ang matag magtutudlo sa kada kahimtang sa pagtudlo rituhanong kasinatian, gawas kon ang Espiritu sa Ginoo
tingali maayo nga mangatarungan sama niini: malakip.
Pangutana: “Ug usab, siya nga nakadawat sa pulong sa
Kon si Ginoong Jesus ania pa dinhi, unsay Iyang isulti
kamatuoran, siya modawat ba niini pinaagi sa Espiritu sa
kabahin niini nga sitwasyon perpekto gayud.
kamatuoran o sa lain nga paagi?” (D&P 50:19).
Pero wala Siya dinhi. Hinoon, Iya akong gipadala aron sa
Tubag: “Kon kini [pinaagi] sa lain nga paagi kini dili
pagrepresentar Kaniya.
gikan sa Dios” (D&P 50:20).
Kinahanglan akong mosulti kon unsay Iyang isulti kon ania
Mao kini ang rason ngano nga miingon ako sa sinug-
pa Siya dinhi; kinahanglan nakong isulti ang unsay gusto
danan nga kon kini nga presentasyon kinahanglang maka-
Niya nga isulti.
baton og makapakabig nga gahum, kinahanglan akong
Ang bugtong paagi nga mabuhat ko kini mao ang isulti Niya
mopresentar niini pinaagi sa gahum sa Espiritu ug kamo
kanako kon unsay angayang isulti.
kinahanglang maminaw ug modawat pinaagi sa samang
Kini nga gipadayag nga direksyon mahimo lamang moabut
gahum. Niana lamang higayuna nga “siya nga nagsangyaw
kanako pinaagi sa gahum sa Iyang Espiritu.
ug siya nga nakadawat, nakasabut sa usag usa,” aron nga
Busa kinahanglan akong magiyahan pinaagi sa Espiritu
“ang duha makadawat og kaayohan ug maglipay nga
kon motudlo ako diha sa akong kapasidad isip usa ka
maghiusa” (D&P 50:22).
tinugyanan sa Ginoo.
4. Kinahanglan kitang moggamit sa mga baruganan sa
Kini nga mga baruganan sa pagtudlo sa mga kamatuoran ebanghelyo nga gitudlo ngadto sa mga panginahanglan ug mga
sa ebanghelyo pinaagi sa gahum sa Espiritu gipasabut pa kahimtang sa atong mga tigpaminaw.

9
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

Ang mga baruganan sa ebanghelyo dili gayud mausab. sa mga pagpadayag sa Balaang Espiritu ngari sa akong kalag
Pareho ra kini sa tanang mga kapanahonan. Ug sa kina- nga ang Mesiyanhong mga pamahayag nagpasabut ngadto
tibuk-an ang mga panginahanglan sa katawhan pareho ra sa kang Jesus sa Nazaret, kinsa mao ang Anak sa Dios, unsa pa
tanang mga kapanahonan. Walay mga problema nga nahia- may angayng debatehan? Ako nianang higayuna naghatag
guman nato gawas kon kini nahimo nang kasagaran nga og personal nga pagsaksi kabahin sa doktrinal nga punto
kahimtang sa katawhan gikan pa sa sinugdanan. Ug mao nga gitudlo, ug ang kada tigpaminaw kinsa anaa sa samang
nga dili lisud ang pagdala sa mga baruganan sa walay kata- Espiritu masayud diha sa iyang kasingkasing nga kon unsay
pusan nga pulong ug ang paggamit niini ngadto sa atong akong gisulti tinuod.
pihong mga panginahanglan. Ang tulukibon nga kamatu- Si Alma, kay nakahatag og pagpamatuod nga ang mga
oran kinahanglang buhi diha sa mga kinabuhi sa katawhan butang nga iyang gitudlo tinuod, nangutana dayon, “Ug
kon kinahanglan nilang molampus. giunsa ninyo pagdahum nga ako nasayud sa ilang kasigu-
Si Nephi mikutlo gikan sa basahon ni Moises ug sa mga roan?” Ang iyang tubag, nga maoy nagtakda og usa ka
sinulat ni Isaias ug dayon miingon, “Ako mipahisama sa sumbanan alang sa tanang mga magtutudlo, mao: “Tan-awa,
tanan nga mga kasulatan ngari kanato, nga kini unta ako moingon nganha kaninyo [nga] sila gihimo nga
mahimo alang sa atong kaayohan ug sa atong pagkat-on” mabutyag ngari kanako pinaagi sa Balaang Espiritu sa Dios.
(1 Nephi 19:23)––buot ipasabut nga iyang gigamit ang mga Tan-awa, ako nagpuasa ug nag-ampo sa daghan nga mga
pagtulun-an ni Moises ug ni Isaias ngadto sa mga pangina- adlaw nga ako unta masayud niini nga mga butang sa akong
hanglan sa mga Nephite. kaugalingon. Ug karon ako nasayud sa akong kaugalingon
5. Kinahanglan kitang mopamatuod nga ang unsay atong nga sila mga tinuod; kay ang Ginoong Dios mihimo kanila
gitudlo tinuod. nga makita ngari kanako pinaagi sa iyang Balaang Espiritu;
Usa kita ka katawhan nga maghatagan og pagpamatuod, ug kini mao ang espiritu sa pagpadayag diin ania kanako”
ingon nga kita kinahanglan nga mahimo. Ang atong mga (Alma 5:45–46).
miting napuno diha sa solemnong mga kasiguroan nga ang Ug mao nga ania na karon kanato ang usa ka pagpasabut
buhat diin kita nahilakip tinuod. Magpamatuod kita uban sa atong kahimtang isip mga tinugyanan sa Ginoo ug sa
sa kadasig ug konbiksyon nga si Jesus mao ang Ginoo, nga balaanong katungdanan sa magtutudlo.
si Joseph Smith Iyang propeta, ug nga Ang Simbahan ni Kita gisangunan:
Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw mao
1. Sa pagtudlo sa mga baruganan sa ebanghelyo
“lamang ang tinuod ug buhi nga simbahan diha sa ibabaw
sa tibuok yuta” (D&P 1:30). 2. Gikan sa sumbanang mga basahon
Niining tanan maayo kitang nagbuhat. Pero kinahanglan 3. Pinaagi sa gahum sa Espiritu Santo,
kitang mobuhat og dugang pa. Ang dinasig nga magtutudlo, 4. Kanunay nga moggamit sa mga pagtudlo ngadto sa
ang usa ka tawo kinsa nagtudlo pinaagi sa gahum sa Espiritu, atong mga panginahanglan, ug
gilauman nga mohatag og pagpamatuod nga ang doktrina
5. Sa pagpamatuod nga unsay atong gitudlo tinuod.
nga iyang gitudlo tinuod.
Si Alma mipakita og usa ka ehemplo kalabut niini. Karon adunay nagpabilin nga usa pa ka butang nga
Misangyaw siya og usa ka mahinungdanong sermon angayan nakong isulti kabahin niining mga butanga, ug
kabahin sa pagpakatawo pag-usab. Dayon miingon siya mao kana ang paghatag og pagpamatuod nga ang mga
nga namulong sa yano nga paagi, nga gisangunan sa konsepto nga gipresentar dinhi tinuod, ug kon mosunod
pagbuhat sa ingon, mikutlo sa mga kasulatan, ug mitudlo kita niini aduna kita’y gahum nga makakabig ug makaluwas
sa kamatuoran. sa mga kalag sa katawhan.
“Ug kini dili mao ang tanan,” siya midugang. “Wala ba Ako nasayud:
kamo magdahum nga ako nasayud niini nga mga butang sa Nga ang Ginoo mimando kanato sa pagtudlo sa mga
akong kaugalingon? Tan-awa, ako magpamatuod nganha baruganan sa Iyang ebanghelyo ingon nga kini gitakda
kaninyo nga ako nasayud nga kini nga mga butang diin ako diha sa Iyang balaang mga kasulatan;
namulong mga tinuod” (Alma 5:45).
Mao kini ang katapusang panghimatuod nga gibutang Nga gawas kon ato kining buhaton pinaagi sa gahum
diha sa pagtudlo sa ebanghelyo––ang personal nga pagsaksi sa Iyang Balaang Espiritu, ang atong pagtudlo dili gikan
sa magtutudlo nga ang doktrina nga iyang gitudlo tinuod! sa Dios;
Kinsa man ang makalalis sa usa ka pagpamatuod? Ang Nga Siya nagpaabut nga atong gamiton ang mga baru-
mga dili tumutuo mahimong makiglalis kabahin sa atong ganan sa mahangturong kamatuoran ngari sa atong mga
doktrina. Mahimo nilang tuison ang mga kasulatan ngadto kinabuhi;
sa ilang kalaglagan. Mahimo nilang ipasabut kini o kana Nga kinahanglan kitang mohatag og pagpamatuod
gikan sa usa ka pulos intelektwal nga panglantaw, pero dili ngadto sa tanan kinsa maminaw nga ang atong mga
sila makabuntog sa usa ka pagpamatuod. pagtulun-an naggikan Kaniya kinsa Mahangturon ug
Kon moingon ako nga kini o kana nga Mesiyanhon modala sa katawhan ngadto sa kalinaw niining kinabuhia
nga panagna ni Isaias natuman niini o niana nga hitabo ug mahangturong kinabuhi sa kalibutan nga moabut.
sa kinabuhi sa atong Ginoo, daghang mga tingog ang
Nga kitang tanan kinsa nagtudlo mobuhat sa ingon
naghulat aron sa pagdebate sa isyu ug mopakita nga ang
sumala ngadto niining balaanong sumbanan, ako nag-
maalamong mga tawo sa kalibutan naghunahuna sa
ampo, sa pangalan ni Ginoong Jesukristo, amen.
sukwahi. Pero kon moingon ako nga ako nasayud pinaagi

10
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

Andama ang Imong


Kaugalingon sa
Espirituhanong Paagi

Karon kini nga mga anak nga lalaki ni Mosiah . . . nag-anam og kalig-on diha
sa kasayuran sa kamatuoran; kay sila mga tawo nga mabuot og salabutan ug sila
misiksik sa mga kasulatan sa kakugi, nga sila unta masayud sa pulong sa Dios.

Apan kini dili ang tanan; sila naghatag ngadto sa ilang kaugalingon
ngadto sa tuman nga pag-ampo, ug pagpuasa; busa sila adunay
espiritu sa pagpanagna, ug espiritu sa pagpadayag, ug kon sila nagtudlo,
sila nagtudlo uban sa gahum ug pagtugot sa Dios.

Alma 17:2–3
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

PAGTINGUHA SA GASA
SA GUGMANG PUTLI
Ngadto sa katapusan sa mortal nga panga- Pag-ampo aron mapuno sa gugma. Si
lagad ni Jesus, miingon Siya ngadto sa Iyang propeta Mormon mitambag: “Ang gugma
mga disipulo, “Ako magahatag kaninyo og nga putli mao ang tiunay nga gugma ni
bag-ong sugo, nga kinahanglan maghigug- Kristo, ug kini molahutay sa kahangturan; ug
maay kamo ang usa sa usa; maingon nga ako bisan kinsa nga makaplagan nga aduna niini
nahigugma kaninyo, kinahanglan maghigug- sa katapusan nga adlaw, kini makaayo uban
maay kamo ang usa sa usa” ( Juan 13:34). kaniya. Busa, . . . pag-ampo ngadto sa
Usa kini ka importante nga tambag nianang Amahan uban sa tibuok kusog sa kasingka-
panahona alang sa mga magtutudlo sa sing, nga kamo unta mapuno niini nga
ebanghelyo, ug importante kini alang sa gugma” (Moroni 7:47–48). Mahimong dili
mga magtutudlo sa ebanghelyo karon. nimo mabati diha-diha dayon ang tiunay
Si Apostol Pablo mihatag og gibug-aton nga gugma ni Kristo o sa makausa ka
sa panginahanglan alang sa gugmang putli, higayon diha sa tubag sa imong mga pag-
o sa tiunay nga gugma ni Kristo: “Kon ako ampo. Pero samtang magpakabuhi ka sa
adunay gasa sa pinulongan sa mga tawo ug matarung nga paagi ug magpadayon sa pag-
sa mga manolunda, apan walay gugma, ako ampo sa kinasingkasing ug mapainubsanong
usa lamang ka masaba nga agong o piyang- paagi alang niini nga panalangin, kamo
piyang nga nagatagingting. Ug kon ako may makadawat niini.
mga gahum sa paghimo og propesiya, Hatag og serbisyo. Motubo kita sa paghi-
ug makasabut sa tanang mga tinago ug sa gugma sa mga tawo samtang moserbisyo kita
tanang kahibalo, ug kon ako nakabaton sa kanila. Kon atong ipadaplin ang atong
hingpit nga pagtuo nga tungod niana arang kaugalingong mga interes alang sa kaayohan
ko mabalhin ang mga bukid, apan walay sa uban diha sa sumbanan nga gitakda sa
gugma, ako walay kapuslanan. Kon ipang- Manluluwas, mahimo kitang mas mada-
hatag ko ang tanan kong katigayunan, ug waton ngadto sa Espiritu. Samtang mag-
kon itahan ko ang akong lawas aron pagasu- ampo ka alang niadtong imong tudloan,
nogon, apan walay gugma, kini dili maga- mamalandong sa ilang mga panginahanglan,
pulos kanako” (1 Mga Taga-Corinto 13:1–3). ug mag-andam og mga leksyon, ang imong
Kon ikaw adunay gugma nga sama kang gugma alang kanila molambo. (Alang sa
Kristo, mahimo ikaw nga mas andam sa ubang mga paagi sa pagserbisyo sa mga tawo
pagtudlo sa ebanghelyo. Mahimo ikaw nga nga inyong tudloan, tan-awa sa “Pagtabang
madasig sa pagtabang sa uban nga makaila Ngadto sa Usa,” mga pahina 35–36.)
sa Manluluwas ug mosunod Kaniya. Pangita og maayong butang diha sa uban.
Samtang nagdiskobre ka og maayong mga
Unsa ang Imong Mabuhat aron kinaiya diha sa uban, motubo ka diha sa
Makadawat sa Gasa sa Gugmang Putli imong pagsabut kanila isip mga anak sa
Ang gugmang putli usa ka gasa nga Dios. Ang Espiritu mopanghimatuod sa
mahimo nimong madawat samtang ikaw kamatuoran sa imong mga nadiskobrehan
mag-ampo aron mapuno sa gugma, samtang mahitungod kanila, ug ikaw makadayeg ug
ikaw maghatag og serbisyo, ug samtang ikaw mahigugma pa og dugang kanila.
mangita og maayong butang diha sa uban.

12
A n d a m a a n g I m o n g K a u g a l i n g o n s a E s pi r i t u h a n o n g Pa a g i

PAGTINGUHA SA ESPIRITU
Magpakabuhi sa usa ka Paagi Nga butang nga maoy hinungdan nga makapa-
Motabang Kanato Nga Mahimong wala kanato sa pagpakig-uban sa Espiritu.
Madawaton sa Espiritu Naglakip kini sa dili maayo nga mga panag-
istorya ug kalingawan nga dili angay o yama-
Human kita mahatagi og gasa sa Espiritu
yama. Ang atong mga sinina kinahanglan
Santo, unsa man ang atong mabuhat aron
nga dili gayud law-ay. Kinahanglan nga dili
madawat ang pagpakig-uban sa Espiritu? Si
kita mopasakit sa uban, bisan pa sa walay
Elder Dallin H. Oaks miingon, “Ang pagtudlo
pulos nga istorya. Kinahanglan nga dili nato
pinaagi sa Espiritu nagkinahanglan og una
pasipad-an ang ngalan sa Ginoo o mogamit
nga kita motuman sa mga sugo ug magmahi-
og bisan unsa nga hilas o ngil-ad nga
mong limpyo atubangan sa Dios aron nga
pulong. Kinahanglan nga dili kita mosupak
ang Iyang Espiritu makapuyo diha sa atong
o motamay sa pinili nga mga sulugoon sa
personal nga mga templo” (“Teaching and
Ginoo.
Learning by the Spirit,” Ensign, Mar. 1997, 9).
Aron mahimong “limpyo atubangan sa Ang mga Panalangin sa Pagdawat sa
Dios,” mahimo natong hinumduman ang Pagpakig-uban sa Espiritu
Manluluwas sa tanan natong buhaton,
kanunay nga molihok isip tinuod nga mga Ang Langitnong Amahan wala magkina-
disipulo. Mahimo kitang maghinulsol sa hanglan nga kita mahingpit sa dili pa Niya
Si Elder Bruce R.
atong mga sala. Mahimo kitang magtinguha ihatag kanato ang Iyang Espiritu. Siya mopa-
McConkie miingon,
sa mga butang nga “mahiyason, matahum, o nalangin kanato alang sa atong matarung
“Walay presyo nga
maayo og dungog o dalaygon” (Mga Artikulo nga mga tinguha ug matinud-anon nga mga
hilabihan ka taas, . . .
sa Hugot nga Pagtuo 1:13). Mahimo kitang paningkamot sa pagbuhat sa pinakamaayo
walay panglimbasog nga
magtuon sa mga kasulatan kada adlaw ug kutob sa atong mahimo. Si Presidente Ezra
hilabihan ka grabe, walay
uban sa tinuoray nga katuyoan, magtinguha Taft Benson namulong kabahin sa pipila
sakripisyo nga hilabihan
nga mahimong “maamumahan pinaagi sa niini nga mga panalangin:
ka dako, kon gikan
maayo nga pulong sa Dios” (Moroni 6:4). “Ang Espiritu Santo makapahimo sa atong
niining tanan makadawat
Mahimo kitang magbasa og maayo nga mga pagbati nga mas malumo pa. Mobati
kita ug makatagamtam
mga basahon ug maminaw sa makadasig, kita nga mas mahigugmaon ug manggiloloy-
sa gasa sa Espiritu Santo”
makapalig-on nga musika. Mahimo kitang on sa usag usa. Mas kalma kita diha sa atong
(A New Witness for the
“magbarug sa balaan nga mga dapit” (D&P mga relasyon. Aduna kita’y mas dako nga
Articles of Faith [1985],
45:32) pinaagi sa pagtambong sa simbahan kapasidad sa paghigugma sa usag usa. Ang
253).
ug pag-ambit sa sakrament ug pinaagi sa pag- mga tawo ganahan nga makig-uban kanato
adto kanunay sa templo kutob sa mahimo. tungod kay ang ato mismong mga panagway
Mahimo kitang makaserbisyo sa atong mga modan-ag sa impluwensya sa Espiritu. Mas
sakop sa pamilya ug mga silingan. diosnon kita diha sa atong kinaiya. Isip
Si Elder Boyd K. Packer nagtudlo nga ang resulta, mahimo kitang molambo nga mas
“pagka-espirituhanon, samtang hingpit pa sensitibo ngadto sa mga pag-aghat sa Espiritu
ang kalig-on, motubag sa hilabihan ka deli- Santo ug sa ingon makahimo sa pagsabut
kado nga mga kausaban sa palibut niini” sa espirituhanong mga butang sa mas klaro
(“I Say unto You, Be One,” Brigham Young nga paagi” (“Seek the Spirit of the Lord,”
University 1990–91 Devotional and Fireside Ensign, Abr. 1988, 4).
Speeches [1991], 89).
Kinahanglan kitang mag-amping aron
hingpit nga makalikay sa bisan unsang

13
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

nga atong makat-unan. Mosunod usab kita

6 niini nga mando kon atong atubangon ang


pagtuon sa kasulatan uban sa pag-ampo ug
pagpuasa.

Makugihong Pagtuon
Si Elder Dallin H. Oaks mitambag:
“Ang pagbasa sa kasulatan nagbutang
kanato nga mahiangay sa Espiritu sa
PAGTINGUHA SA Ginoo. . . .
“Tungod kay nagtuo kita nga ang pagbasa

PAGBATON SA PULONG sa kasulatan makatabang kanato nga maka-


dawat og pagpadayag, giawhag kita sa
pagbasa og balik-balik sa mga kasulatan.
Niining paagiha, atong maangkon ang kasa-
Niadtong Mayo 1829, pagkahuman gayud
yuran sa unsay gusto sa atong Langitnong
sa pagpahiuli sa Aaronic Priesthood, si
Amahan nga atong mahibaloan ug buhaton
Hyrum Smith, ang igsoong lalaki ni Propeta
diha sa atong personal nga mga kinabuhi
Joseph Smith, “mibati og hilabihan nga
karon. Usa kini ka rason nga ang mga Santos
kabalaka kalabut kon unsa ang mahimo
sa Ulahing mga Adlaw nagtuo sa inadlaw nga
niyang kaugalingong trabahoon.” Si Hyrum
pagtuon sa kasulatan” (“Scripture Reading
nangutana kang Joseph kalabut sa “iyang
and Revelation,” Ensign, Ene. 1995, 8).
[kaugalingon] nga dapit diha sa mahinung-
Kon kita magtuon sa mga kasulatan sa
danong buhat sa pagpahiuli” (Pearson H.
kanunay ug sa makugihon nga paagi, nga
Corbett, Hyrum Smith––Patriarch [1963], 48).
kinasingkasing nga magtinguha sa giya gikan
Agi og tubag ngadto niining mapainubsa-
sa Espiritu, mahimo kitang madawaton sa
nong hangyo, ang Ginoo mihatag kang
paglamdag kabahin kon unsaon sa pag-
Hyrum og usa ka pinadayag pinaagi sa
andam sa mga leksyon. Mahimo usab kita
Propeta. Ang bahin niini nga pinadayag
nga andam sa pagdawat ug pagsunod sa
maggamit sa atong pagpangandam sa
mga pag-aghat gikan sa Espiritu samtang
pagtudlo sa ebanghelyo:
magtudlo kita. Samtang atong “mahalon sa
“Ayaw pagtinguha sa pagpahayag sa
kanunay diha sa [atong] mga hunahuna ang
akong pulong, apan unaha ang pagbaton
mga pulong sa kinabuhi, . . . kini ihatag
sa akong pulong, ug unya ang imong dila
[kanato] niini nga takna kana nga bahin nga
makasulti; unya, kon ikaw magtinguha, ikaw
igahin ngadto sa matag tawo” (D&P 84:85).
makabaton sa akong Espiritu ug sa akong
pulong, oo, ang gahum sa Dios ngadto sa Pagtuo
pagkabig sa mga tawo” (D&P 11:21).
Si Mormon mitambag nga kinahanglan
Si Presidente Ezra Taft Benson miingon
kitang “dili magduha-duha, apan magmati-
nga kini nga tambag naghatag kanato “sa
nuohon” (Mormon 9:27). Kinahanglan
paagi sa pag-angkon sa gahum sa Dios diha
natong atubangon ang pagtuon sa kasulatan
sa [atong] pagtudlo. . . . Tinguhaa una ang
uban niini nga kinaiya. Pananglitan, si
pagbaton sa pulong; dayon moabut ang
Joseph Smith adunay matuohon nga kasing-
panabut ug ang Espiritu, ug, sa katapusan,
kasing sa dihang mibasa siya sa Santiago 1:5,
ang gahum sa pagkabig” (The Gospel Teacher
nga misulti kaniya sa pagpangayo sa Dios
and His Message [pakigpulong ngadto sa mga
og kaalam. Iyang gibuhat sigun sa gisugo sa
magtutudlo sa relihiyon, 17 sa Sept. 1976], 5).
kasulatan, nangutana sa Ginoo kon asa nga
Pagkat-on “pinaagi sa Pagtuon ug simbahan siya kinahanglang mopasakop.
Usab pinaagi sa Hugot nga Pagtuo” Tungod sa iyang matinuohon nga kinaiya,
nakadawat siya og tubag sa iyang pag-ampo.
Ang Ginoo misulti kanato kon unsaon (Tan-awa sa Joseph Smith––Kasaysayan
nato pagbaton sa Iyang pulong: “Pangitaa 1:11–17.)
ang pagtulun-an, gani pinaagi sa pagtuon
ug usab pinaagi sa hugot nga pagtuo” (D&P Pagkamasulundon
88:118). Atong gisunod kini nga mando
Kinahanglan kitang maningkamot sa
pinaagi sa pagtuon sa mga kasulatan sa
pagpakabuhi sumala sa mga baruganan nga
makugihong paagi, inubanan sa usa ka
atong gitun-an, bisan sa wala pa kita maka-
matuohon nga kasingkasing ug usa ka
sabut niini sa hingpit. Samtang mosalig kita
pasalig sa pagtuman sa mga baruganan

14
A n d a m a a n g I m o n g K a u g a l i n g o n s a E s pi r i t u h a n o n g Pa a g i

sa unsay gisulti sa Ginoo, ang atong kahibalo sa ebanghelyo Tan-awa, ako moingon nganha kaninyo nga sila gihimo nga
molambo. Ang Ginoo namahayag, “Kon tuyoon ni bisan mabutyag ngari kanako pinaagi sa Balaang Espiritu sa Dios.
kinsa ang pagbuhat sa kabubut-on [sa Amahan], iyang mahi- Tan-awa, ako nagpuasa ug nag-ampo sa daghan nga mga
baloan ang doktrina” ( Juan 7:17). adlaw nga ako unta masayud niini nga mga butang sa akong
kaugalingon. Ug karon ako nasayud sa akong kaugalingon
Pag-ampo ug Pagpuasa nga sila mga tinuod; kay ang Ginoong Dios mihimo kanila
Ang pagtuon sa mga kasulatan lahi kaysa pagbasa og usa nga makita ngari kanako pinaagi sa iyang Balaang Espiritu”
ka nobela, newspaper, o libro. Kinahanglan kitang mag- (Alma 5:45–46). (Tan-awa usab sa “Pagtinguha sa Espiritu,”
ampo sa dili pa kita magtuon sa mga kasulatan kada adlaw. pahina 13.)
Kinahanglan kitang magtinguha sa Espiritu aron sa paghatag
kanato og panabut samtang nagtuon kita sa mga pulong sa Pagpasalig Pag-usab sa Atong mga Kaugalingon sa
Ginoo. Pagtuon sa mga Kasulatan
Samtang mag-ampo kita alang sa panabut, kinahanglan Si Presidente Benson mitambag: “Dili nato ibaliwala ang
kitang magpuasa usahay. Si Alma usa ka maayong ehemplo dagkong mga butang nga atong nadawat gikan sa kamot sa
sa usa ka tawo kinsa nagpuasa ug nag-ampo aron makakat- Ginoo! Ang Iyang pulong maoy usa sa pinakabililhong mga
on sa mga kamatuoran sa ebanghelyo. Human magpama- gasa nga Iyang gihatag kanato. Ako kamong giawhag sa
tuod kabahin sa Pag-ula ni Jesukristo ug sa panginahanglan pagpasalig pag-usab sa inyong mga kaugalingon sa pagtuon
nga makasinati og dakong kausaban sa kasingkasing, sa mga kasulatan. Isubsub ang inyong mga kaugalingon
miingon siya: “Wala ba kamo magdahum nga ako nasayud diha niini kada adlaw aron makabaton kamo sa gahum sa
niini nga mga butang sa akong kaugalingon? Tan-awa, ako Espiritu nga motabang kaninyo diha sa inyong mga katung-
magpamatuod nganha kaninyo nga ako nasayud nga kini danan [callings]. Basaha kini diha sa inyong mga pamilya ug
nga mga butang diin ako namulong mga tinuod. Ug giunsa tudloi ang inyong mga anak sa paghigugma ug pagmahal
ninyo pagdahum nga ako nasayud sa ilang kasiguroan? niini” (“The Power of the Word,” Ensign, Mayo 1986, 82).

15
P a rt A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

7
PAGPALAMBO OG USA KA
PERSONAL NGA PLANO
SA PAGTUON SA EBANGHELYO
Si Elder M. Russell Ballard miingon: Kinahanglan usab ikaw nga mokonsiderar
“Katungdanan kini sa kada usa kanato sa sa paglakip sa mosunod diha sa imong
pagbuhat sa tanang butang kutob sa atong pagtuon sa ebanghelyo: (1) ang materyal sa
mahimo aron molambo ang atong espiritu- kurso alang sa Melchizedek Priesthood ug
hanong kahibalo ug panabut pinaagi sa Relief Society, (2) gi-assign nga mga tudling
pagtuon sa mga kasulatan ug sa mga pulong sa kasulatan alang sa klase sa Doktrina sa
sa buhing mga propeta. Kon kita magbasa Ebanghelyo [Gospel Doctrine] diha sa Sunday
ug magtuon sa mga pinadayag, ang Espiritu School, ug (3) mga artikulo diha sa Liahona.
mopanghimatuod diha sa atong mga kasing-
kasing sa kamatuoran sa unsay atong nakat- Kanus-a Magtuon
unan; niining paagiha, ang tingog sa Ginoo Kon mahimo, pagtakda og usa ka regular
namulong ngadto sa matag usa kanato” nga oras nga makatuon ka nga walay pagka-
(sa Conference Report, Abr. 1998, 40–41; balda. Si Elder Howard W. Hunter mitambag:
o Ensign, Mayo 1998, 32). “Daghan ang nakabantay nga ang pinaka-
Ang mosunod nga mga sugyot makatabang maayo nga oras sa pagtuon mao ang inigka
kanimo sa pagpalambo og usa ka plano sa buntag human nga ang pagpahulay sa gabii
pagtuon aron sa “paglambo sa [imong] espiri- nakalimpyo sa hunahuna sa daghang mga
tuhanong kahibalo ug panabut,” sama sa kahingawa nga mobalda sa hunahuna. Ang
gitambag ni Elder Ballard. Ang imong plano uban ganahang magtuon sa mahilum nga
kinahanglan nga dili masobrahan, pero kina- mga oras human matapos ug napahikling
hanglan kini nga motabang kanimo nga ang trabaho ug mga kabalaka nianang
mahimong mapadayunon diha sa imong adlawa, sa ingon motapos sa adlaw uban
pagtuon sa ebanghelyo. Mahimo ka nga more- sa kalinaw ug kahapsay nga moabut pinaagi
kord sa imong plano diha sa usa ka journal o sa pag-ambit sa mga kasulatan.
notebook aron dili nimo kini malimtan. “Tingali unsay mas importante kaysa oras
sa adlaw mao nga usa ka regular nga oras
Unsa ang Tun-an ang gitakda alang sa pagtuon. Mas maayo
Isentro ang imong pagtuon sa ebanghelyo kini kon usa ka oras maggahin sa kada
diha sa mga kasulatan. Mahimo ka nga mopili adlaw; pero kon dili kana mahimo, tunga sa
sa pagtuon og usa ka basahon sa kasulatan sa oras sa usa ka regular nga paagi moresulta sa
kinatibuk-an niini, o mahimo ka nga mopokus dako-dako nga kalampusan. Ang ikaupat nga
sa usa o daghan pa nga mga hilisgutan, bahin sa usa ka oras gamay ra nga panahon,
nga magbasa kon unsay gisulti sa tanang pero makapahingangha kini kon unsa ka
sumbanan nga mga basahon kalabut niini. dako nga paglamdag ug kahibalo ang
Mahimo ka nga mohiusa niining duha ka mga maangkon sa usa ka hilisgutan nga makahu-
pamaagi, magtuon sa usa ka basahon sa kasu- luganon kaayo” (sa Conference Report, Okt.
latan ug magpokus diha sa mga hilisgutan 1979, 91–92; o Ensign, Nob. 1979, 64).
ug mga tema sigun sa imong makita niini.
Kinahanglan usab ikaw nga magtuon sa mga Unsaon Pagtuon
pagtulun-an sa mga propeta sa ulahing mga Sa dili pa ikaw magsugod sa pagtuon, pag-
adlaw diha sa mga pakigpulong sa kinatibuk- ampo alang sa panghunahuna ug panabut.
ang mga komperensya ug diha sa Liahona. Pamalandongi ang unsay imong nabasa, ug
Kon ikaw adunay katungdanan isip usa ka pangita og mga paagi sa paggamit niini diha
magtutudlo, ang imong manwal sa leksyon sa imong kinabuhi. Pagkat-on sa pag-ila ug
usa ka mahinungdanong bahin sa imong pagpatalinghug sa mga pag-aghat sa Espiritu.
plano sa pagtuon.

16
A n d a m a a n g I m o n g K a u g a l i n g o n s a E s pi r i t u h a n o n g Pa a g i

Konsideraha ang paggamit sa pipila o sa tanan sa mosunod Buhata kon Unsay Imong Mahimo
nga mga ideya aron sa pagpalambo sa imong pagtuon:
Usa ka miyembro sa Simbahan ang misulay og daghang
 Gamita ang mga tabang nga giandam diha sa mga mga higayon sa pagsunod og pihong mga programa alang
edisyon sa mga kasulatan sa mga Santos sa Ulahing mga sa pagtuon sa kasulatan, pero kanunay kining lisud alang
Adlaw, sama sa Topical Guide, sa Bible Dictionary, sa mga kaniya. Sa kaulahian namalandong siya:
kinutlo gikan sa Hubad ni Joseph Smith, ug sa mga mapa “Daw uban sa pagpaningkamot sa pagbuhi og usa ka
(tan-awa sa “Pagtudlo gikan sa mga Kasulatan,” mga pamilya ug pagtuman sa akong mga responsibilidad sa
pahina 54–59, alang sa mga sugyot). Simbahan, wala gayud nako hingpit nga makab-ot ang
 Samtang magbasa ka, pangutan-a ang imong kaugali- akong tumong. Motakda ako og usa ka panahon ug dapit
ngon, “Unsa nga baruganan sa ebanghelyo ang gitudlo aron sa pagtuon kada adlaw, aron lamang mabalda ang eske-
dinhi niini nga tudling? Unsaon man nako sa paggamit dyul tungod sa panginahanglan sa mga anak kinsa nasakit
niini diha sa akong kinabuhi?” o sa uban pang mga krisis nga sagad mahitabo sa usa ka
 Pag-andam og notebook o journal nga maggamit aron nagtubo nga pamilya. Nianang panahona sa akong kina-
makarekord ka sa imong mga hunahuna ug mga pagbati. buhi, wala gayud ako maghunahuna sa akong kaugalingon
Ipasalig sa imong kaugalingon diha sa pagsulat nga isip usa ka tawo kinsa maayong magtuon sa kasulatan.
gamiton ang unsay imong nakat-unan. Ribyuha kanunay “Dayon usa niana ka adlaw ang akong inahan mianha
ang mga hunahuna nga imong narekord. sa akong balay. Mitan-aw siya sa usa ka dakong lamesa nga
 Sa dili pa magbasa og usa ka kapitulo sa kasulatan, natabunan sa mga materyal sa Simbahan––lakip niini ang
ribyuha una ang ulohan sa kapitulo. Makahatag kini akong mga kasulatan––ug miingon, ‘Ganahan ko sa imong
kanimo og pipila ka mga butang nga imong mahimong paagi sa kanunayng pagbasa sa imong mga kasulatan. Daw
makita diha sa kapitulo. kanunay kining abli sa usa ka lamesa o sa lain.’
“Sa kalit lang aduna ako’y bag-ong panglantaw sa akong
 Markahi ug sulati ang imong mga kasulatan. Diha sa
kaugalingon. Sakto siya. Makanunayon ako sa pagbasa ug
mga margin isulat ang mga pakisayran sa kasulatan nga
pagtuon sa akong mga kasulatan, bisan tuod nga dili kadto
moklaro sa mga tudling nga imong gitun-an.
bahin sa usa ka pormal nga programa sa pagtuon. Ganahan
 Memoryaha ang mga bersikulo nga labing makahulu- ko sa mga kasulatan. Makapabusog kini kanako. Adunay
ganon nganha kanimo. mga bersikulo sa kasulatan nga gipapilit sa akong mga
 Ipuli ang imong ngalan diha sa usa ka bersikulo sa kasu- bongbong sa kusina nga modasig kanako samtang nagtra-
latan aron sa pag-personalize niini. baho ako, mga kasulatan nga gitabang nako sa akong mga
 Human sa pagtuon, hatag og pag-ampo aron sa pagpa- anak sa pagmemorya alang sa mga pakigpulong nga ilang
dayag og mga pasalamat alang sa unsay imong nakat-unan. ihatag. Nagpuyo ako sa usa ka kalibutan sa pagbasa sa kasu-
 Ipakigbahin kon unsay imong nakat-unan. Samtang ikaw latan, ug nakaamgo ako nga naamumahan ako sa buhong
nagbuhat niini, ang imong mga hunahuna mahimong nga paagi.”
mas klaro ug ang imong gahum sa pagpabilin niini
molambo.

17
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

iyang pagdawat sa mga yawe sa sakyanan ug

8 nagpadulong na sa pultahan, ang iyang


amahan miingon, ‘Ang sakyanan kina-
hanglan og dugang gasolina sa dili pa mag-
ugma. Siguradoha og pagpatubil sa dili pa
mouli.’
“Ang anak nga lalaki ni Elder Andersen
misaysay dayon nga ang kalihokan sa gabii
nindot kaayo. . . . Sa iyang kalingaw, hinoon,
PAGBUHAT SA UNSAY napakyas siya sa pagsunod sa instruksyon sa
iyang amahan ug pagdugang og gasolina sa

IMONG GITUDLO sakyanan sa dili pa siya mopauli.


“Miabut ang Dominggo sa buntag. Si
Elder Andersen nakadiskobre nga ang
sukdanan sa gasolina nagpakita nga wala na
Ang personal nga ehemplo maoy usa kini sulod. Nakita sa anak nga lalaki nga
sa pinakagamhanan nga mga himan sa gibutang sa iyang amahan ang mga yawe sa
pagtudlo nga anaa kanato. Kon tinud-anay sakyanan diha sa lamesa. Diha sa pamilyang
kita nga nakabig, tanan natong mga huna- Andersen ang adlawng Igpapahulay usa ka
huna ug mga kadasig gigiyahan pinaagi adlaw sa pagsimba ug pasalamat, ug dili
sa mga baruganan sa ebanghelyo. alang sa mga pagpamalit.
Magpamatuod kita sa kamatuoran pinaagi “Samtang ang mensahe sa funeral nagpa-
sa tanang butang nga atong gibuhat. dayon, ang anak nga lalaki ni Elder Andersen
Si Elder Bruce R. McConkie nagtudlo nga namahayag, ‘Akong nakita ang akong
ang pagpamatuod naglakip sa matarung nga amahan nga misul-ob sa iyang amerikana,
mga lihok: nanamilit kanamo, ug naglakaw sa layo nga
“Ang mahimong maisugon diha sa pagpa- distansya ngadto sa chapel, aron nga maka-
matuod kang Jesus mao ang pagtuo kang tambong pa siya og usa ka sayo nga miting.’
Namulong ngadto sa usa ka Kristo ug sa iyang ebanghelyo inubanan sa Tawag sa katungdanan. Ang kamatuoran
grupo sa mga magtutudlo dili matarug nga konbiksyon. Kini mao ang wala magpaulipon sa higayon.
sa ebanghelyo, si Presidente pagkasayud sa katinuod ug kabalaan sa “Sa pagtapos sa iyang mensahe sa funeral,
Spencer W. Kimball buhat sa Ginoo dinhi sa yuta. ang anak nga lalaki ni Elder Andersen
mitambag, “Inyong “Pero dili pa kini ang tanan. Labaw pa miingon, ‘Walay anak nga lalaki nga sukad
buhaton ang tanan nga kini sa pagtuo ug pagkasayud. Kinahanglan natudloan sa mas epektibong paagi sa iyang
inyong gitudlo sa inyong kita nga motuman sa pulong ug dili kay amahan kay kanako nianang higayuna. Ang
mga estudyante nga ilang magpaminaw ra niini. Labaw pa kini sa akong amahan wala lamang masayud sa
buhaton: sa pagpuasa, sa pagsulti lamang; dili lamang kini yano nga kamatuoran, pero iya usab kining gituman’ ”
paghatag og pagpamatuod, pagkumpisal sa ba-ba sa balaanong pagka (sa Conference Report, Okt. 1997, 22; o
sa pagbayad og ikapulo, sa Anak sa Manluluwas. Kini mao ang pagka- Ensign, Nob. 1997, 18).
pagtambong sa tanang masulundon ug pag-uyon ug personal nga Ang atong lihok makahimo usab og usa
angay nga mga miting, pagkamatarung” (sa Conference Report, Okt. ka negatibong impluwensya. Pananglitan,
sa pagtambong sa mga 1974, 45–46; o Ensign, Nob. 1974, 35). sa dihang ang anak nga lalaki ni Alma nga si
sesyon sa templo sa Corianton miadto sa usa ka misyon aron sa
tukmang panahon, sa
Ang Impluwensya sa Ehemplo pagtudlo sa mga Zoramite, iyang gibiyaan
pagbalaan sa adlawng Ang atong lihok mahimong makaimplu- ang pangalagad ug nakahimo og bug-at nga
Igpapahulay, sa paghatag wensya sa positibong paagi sa mga kinaiya mga sala (tan-awa sa Alma 39:3). Si Alma
og serbisyo sa Simbahan niadtong atong tudloan. Si Presidente miingon nga daghang mga tawo ang nahisa-
nga dili kinontra-gusto, Thomas S. Monson mipakigbahin sa laag tungod sa mga lihok ni Corianton.
sa pagpahigayon og mga mosunod nga kasinatian: Iyang gisultihan si Corianton, “Unsa ka dako
home evening ug mga “Atol sa serbisyo sa haya sa usa ka sa kadaot nga ikaw midala diha sa mga
pag-ampo sa pamilya, halangdon nga General Authority, nga si Zoramite; kay sa diha nga sila nakakita sa
sa pagpadayon sa pagbayad H. Verlan Andersen, usa ka pasidungog imong mga lihok sila dili motuo sa akong
sa tanang legal nga ang gipadayag sa usa ka anak nga lalaki. mga pulong” (Alma 39:11).
mga bayranan, ug Maggamit kini bisan asa kita ug bisan unsay Si Presidente Heber J. Grant miingon,
magmatinuoron ug puno atong buhaton. . . . “Akong gihangyo ang kada lalaki ug babaye
sa kaligdong” (Men of “Ang anak nga lalaki ni Elder Andersen nga nag-okupar og usa ka dapit sa kapanga-
Example [pakigpulong misaysay sa unang mga katuigan, aduna kohan kansang katungdanan mao ang
ngadto sa mga magtutudlo siya’y usa ka espesyal nga date sa eskwelahan pagtudlo sa ebanghelyo ni Jesukristo sa
sa relihiyon, 12 sa Sept. usa niana ka Sabado sa gabii. Mihulam siya pagtuman niini ug sa paghupot sa mga sugo
1975], 7). sa iyang amahan sa sakyanan sa pamilya. Sa sa Dios, aron nga ang ilang ehemplo

18
A n d a m a a n g I m o n g K a u g a l i n g o n s a E s pi r i t u h a n o n g Pa a g i

motudlo niini” (Gospel Standards, gihugpong ni G. Homer Maningkamot sa Pagsunod sa Ebanghelyo


Durham [1941], 72).
Ang pagtudlo sa ebanghelyo nagkinahanglan og labaw pa
Samtang nagpakita ka og usa ka ehemplo pinaagi sa
kaysa paghimo og mga preparasyon ug mga presentasyon.
pagtuman sa unsay imong gitudlo:
Si Elder Richard G. Scott mipasabut:
 Ang imong mga pulong mahimong lanog uban sa “Ang inyong pasalig sa pagtudlo sa bililhong mga anak sa
Espiritu, nga magdala sa imong pagpamatuod ngadto atong Amahan sa Langit dili lamang ang taas nga mga oras
sa mga kasingkasing niadtong imong tudloan (tan-awa nga inyong gigahin sa pagpangandam alang sa kada klase,
sa 2 Nephi 33:1). Si Presidente Joseph Fielding Smith ni ang daghang mga oras sa pagpuasa ug pag-ampo nga
misulat, “Walay lalaki o babaye nga makatudlo pinaagi mahimo unta ikaw nga mas epektibong magtutudlo. Kini
sa Espiritu sa unsay wala niya buhata” (Church History mao ang pasalig ngadto sa usa ka kinabuhi kada oras diin
and Modern Revelation, 2 vols. [1953], 1:184). tinuyo nga nagpakabuhi pinasubay sa mga pagtulun-an ug
 Makatabang ikaw sa uban nga makasiguro nga ang mga ehemplo sa Manluluwas ug sa iyang mga sulugoon. Kini usa
pulong ni Kristo mahimong masunod sa kada adlaw nga ka pasalig sa makanunayon nga pagpaningkamot nga mahi-
pagpuyo. mong mapahinunguron hangtud sa hangtud, angayan
 Ang kalinaw ug kalipay nga imong mabati gikan sa hangtud sa hangtud nga mahimong instrumento diin
pagsunod sa ebanghelyo mahimong makita. Makita kini pinaagi niini ang Espiritu sa Ginoo mahimong motandog sa
diha sa imong panagway, diha sa imong mga pulong, ug mga kasingkasing niadtong gisalig nganha kaninyo nga dad-
diha sa imong pagpamatuod. on ngadto sa mas dako nga panabut sa iyang mga pagtulun-
an” (“Four Fundamentals for Those Who Teach and Inspire
 Kadtong imong gitudloan mosalig kanimo ug mas maan- Youth,” sa Old Testament Symposium Speeches, 1987, 1).
damon nga motuo sa unsay itudlo. Bisan tuod nga dili ikaw mahimong hingpit sa tanang
 Ang imong kaugalingon nga pagpamatuod motubo. “Kon butang, makahimo ka og paningkamot nga mahimong mas
tuyoon ni bisan kinsa ang pagbuhat sa kabubut-on sa hingpit sa pagsunod sa mga kamatuoran nga imong gitudlo.
[akong Amahan],” nagtudlo ang Manluluwas, “makahi- Makakaplag ikaw og dakong kalig-on ug gahum diha sa
balo siya sa doktrina” ( Juan 7:17). Mahimong mobati ka pagtudlo sa mga baruganan sa ebanghelyo samtang padayon
nga nagkulang ka sa panabut sa usa ka piho nga baru- ikaw nga maningkamot sa pagpakabuhi sumala niadto nga
ganan nga imong giandam nga itudlo. Hinoon, samtang mga baruganan.
mainampoon ikaw nga nagtuon niini, naningkamot sa
pagsunod niini, nangandam sa pagtudlo niini, ug dayon
mopakigbahin niini sa uban, ang imong kaugalingon nga
pagpamatuod malig-on ug mas molambo pa.

19
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

kinsa ang tawagon sa Dios, ang Dios mopa-

9 katakus kaniya.” Siya nga makahibalo kon


mahulog sa yuta ang langgam dili mobali-
wala sa panginahanglan sa sulugoon”
(“Tears, Trials, Trust, Testimony,” Ensign,
Sept. 1997, 5).

Gipaluyohan ug Gi-Set Apart


Makadawat ikaw og dugang kalig-on kon
GITAWAG, GI-SET APART, ikaw paluyohan sa kongregasyon ug i-set
apart. Sa pag-set-apart, ang mga lider sa

UG GIPALAMBO priesthood mopandong sa ilang mga kamot


sa inyong ulo ug moawhag kaninyo sa
pagbuhat sa inyong katungdanan. Gihatagan
usab kamo og panalangin sa paglig-on
Ang mga anak ni Lehi nga sila si Jacob ug
kaninyo ug sa paggiya kaninyo. Si Presidente
Joseph mihatag og ehemplo alang niadtong
Spencer W. Kimball mipahayag, “Ang pagset
gitawag sa pagtudlo. Miingon si Jacob nga
apart mahimong yanohon pagsabut; gilain
siya “nakadawat sa [iyang] sugo gikan sa
kini gikan sa sala, gilain gikan sa pagkakali-
Ginoo.” Siya ug si Joseph gipahinungod,
butan; gilain gikan sa tanan nga kabangis,
o gi-set apart, isip “mga pari ug mga magtu-
kaulaw, bisyo, binastos, o bulgar; gilain gikan
tudlo [sa] mga katawhan.” Dayon ilang gipa-
sa kalibutan ngadto sa mas taas nga ang-ang
lambo ang [ilang] katungdanan ngadto sa
sa panghunahuna ug kalihokan” (Ang mga
Ginoo” ( Jacob 1:17–19).
Pagtulun-an ni Spencer W. Kimball, ed. Edward
L. Kimball [1982], 478).
Pagdawat sa Tawag sa Pagtudlo
Dili kompleto ang pormal nga pagka-
Kon ikaw dunay tawag isip usa ka magtu- tawag sa pagtudlo kon wala i-set-apart sa
tudlo o lider sa Simbahan, makasiguro ka tukma nga lider sa priesthood. Kon ikaw
Si Presidente Gordon B. nga kana nga balaang tawag gikan sa Ginoo. gitawag ug gipaluyohan isip usa ka magtu-
Hinckley naghisgot Gihatag kini sa usa sa Iyang pinili nga mga tudlo apan wala pa maset-apart, kontaka ang
mahitungod sa pulong sulugoon, ug Siya miingon, “Bisan pinaagi sa imong lider sa korum o auxiliary aron
nga palambo. Miingon akong kaugalingon nga tingog o pinaagi sa sabutan ang pagset-apart.
siya, “sa akong pagsabut tingog sa akong mga sulugoon, kini manag-
niini, nagpasabut kini sa sama ra.” (D&P 1:38). Pagpalambo sa Imong Calling ug
pagpadako, sa paghimo Ang balaang tawag usa ka sagrado nga Pagapalamboon Ikaw sa Ginoo
niini nga labaw ka klaro, kahigayunan sa pagserbisyo. May tulubagon
sa pagdala labaw kaduol, Sumala sa gihisgutan sa ibabaw, si Jacob
kita niini ngadto sa Ginoo. Kinahanglang
ug sa pagpalig-on.” ug Joseph mipalambo sa ilang calling sa
moimpluwensya kini sa imong pagpakabuhi,
Miingon siya nga kon pagtudlo sa katawhan. Gitudlo nila ang
magdumala sa imong desisyon ug modasig
ang mga naghupot sa pulong sa Ginoo ‘uban sa tanan nga kakugi
kanimo nga magmatinud-anon ug
priesthood mopalambo sa . . . , pinaagi sa paghago uban sa ilang
maalamon nga sulugoon.
ilang mga calling, “ilang kusog” ( Jacob 1:19).
Kon ikaw tawagon sa pagtudlo, tingali
gipadako ang potensyal Kon imong palamboon ang imong calling
makaingon ka sa imong kaugalingon, “Apan
sa [ilang] priesthood” (sa sa pagtudlo, ang Ginoo mopalambo
wala ako mabansay sa pagtudlo. Wala akoy
Conference Report, Abr. kaninyo. Si Presidente Ezra Taft Benson
abilidad sa pagtudlo og leksyon o pagpahi-
1989, 60, 63; o Ensign, mitudlo: “Walay kapakyasan ang buhat sa
gayon og panaghisgutan sa klase. Daghan
Mayo 1989, 46, 49). Ginoo kon [kita] mobuhat sa [atong] pinaka-
pang mas maayo pa kanako.” Tingali ang
maayo. Mga instrumento lamang kita; buhat
Mao usab kini sa imong uban adunay mas daghang kasinatian sa
kini sa Ginoo. Iya kini nga Simbahan, Iyang
calling sa pagtudlo. Kon pagtudlo o natural nga abilidad kay kanimo.
plano sa Ebanghelyo. Iya kining mga anak
imong palamboon ang Hinoon, ikaw maoy gitawag. Sa mga kamot
ang atong gitudloan. Dili Siya motugot nga
imong katungdanan sa Ginoo himoon ka Niyang instrumento
kita mapakyas kon buhaton nato ang atong
“uban sa tanan nga kon ikaw mapainubsanon, matinud-anon,
bahin. Iya kitang palamboon bisan lapas sa
kakugi . . . , pinaagi sa ug makugihon. Mitudlo si Presidente
atong kaugalingong mga talento ug mga
paghago uban sa [inyong] Thomas S. Monson:
abilidad kon gikinahanglan. Nasayud ako
kusog” (Jacob 1:19), “Kon adunay igsoon nga mobati nga dili
niini. Nakasiguro ako nga kadaghanan
imong gipadako ang andam––gani dili makahimo––sa pagtubag
kaninyo nakasinati niini sama kanako. Usa
imong potensyal sa pag- sa tawag sa pagserbisyo, sa pagsakripisyo,
kini sa pinakaanindot nga mga kasinatian
impluwensya sa uban sa pagpanalangin sa mga kinabuhi sa uban,
nga moabut sa tawo” (The Teachings of Ezra
alang sa maayo. hinumdumi kini nga kamatuoran: ‘Kon
Taft Benson [1988], 372).

20
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

PALAMBOA ANG INYONG


MGA TALENTO

Ang Ginoo adunay dakong trabaho alang sa matag usa kanato.


Tingali mangutana ka kon unsaon kini. Tingali mobati ka nga walay
espesyal o superyor diha kanimo o sa imong abilidad. . . .

Ang Ginoo makahimo og talagsaong mga milagro sa tawo nga ordinaryo


lamang ang abilidad kinsa mapainubsanon, matinud-anon, ug kugihan nga
moserbisyo sa Ginoo ug maningkamot sa pagpalambo sa iyang kaugalingon.
Tungod kini kay ang Dios mao ang bugtong tinubdan sa gahum.

Presidente James E. Faust


B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

hanglang dili siya mag-usik sa pipila ka tuig

10 nga kauban sila. Tungod sa panudlo sa iyang


stake president, nahimo siyang mas maayo
nga ginikanan.
Ang stake president misunod sa ehemplo
sa Manluluwas, nga kanunay mikomparar sa
espirituhanong mga kamatuoran ngadto sa
sinati, kada adlaw nga butang ug mga kali-
hokan. Mahimo usab nga maoy imong
PAGPANGITA OG MGA buhaton. Imong makit-an ang mga leksyon
sa kinabuhi sa mga butang nga imong

LEKSYON BISAN ASA gihimo ug makita kada adlaw. Samtang


mamalandong ug mag-ampo ikaw mahitu-
ngod sa usa ka leksyon ug mahitungod sa
mga tawo nga imong gitudloan, ang imong
Samtang nagtrabaho sa iyang tanaman sa palibut mahimong buhing mga tubag sa mga
mga bulak, usa ka stake president naghuna- pangutana ug mga ehemplo sa mga baru-
huna og usa ka pakigpulong nga iyang ganan sa ebanghelyo.
ihatag sa umaabut nga komperensya sa stake. Ang mosunod nga duha ka ehemplo
Nagplano siya nga maghisgot mahitungod nagpakita kon sa unsa nga paagi nga ang
sa pagpalig-on og mga pamilya. ubang mga magtutudlo nakakitag mga
Ang iyang silingan, nga ingon og adunay leksyon sa ilang mga obserbasyon sa kada
espesyal nga kahanas sa pag-atiman sa adlaw nga kinabuhi:
nindot kaayo nga mga bulak nga Ang usa ka magtutudlo sa Primary naka-
mamukhad, nagtrabaho usab diha sa iyang matikod sa usa ka pamilya nga mianha sa
tanaman. Iyang gisangpit ug gipangutana, Simbahan usa niana ka Domingo. Iyang
“unsay imong sekreto sa pagpananom?” gitan-aw ang usa ka batang lalaki sa maong
Ang iyang tubag yano ra kaayo. Miingon pamilya, nga sakop sa iyang klase ug usahay
siya: “Magpaduol ako sa tanaman. Moadto dili mahunahunaon sa ubang mga sakop sa
ako sa akong tanaman kada adlaw, bisan kon klase, mitabang sa iyang igsoong babaye.
kini dili sayon. Ug samtang ania ako dinhi, “Mao kana ang ehemplo nga akong gikina-
“Ug karon, ingon nga
mangita ako og mga timailhan sa posible hanglan,” miingon siya sa iyang kaugali-
kamo misugod sa
nga mga problema, mga butang sama sa mga ngon. “makatudlo kini sa baruganan ug
pagtudlo sa pulong gani
sagbot ug mga insekto ug sa kahimtang sa makatabang sa batang lalaki.” Dayon mipa-
ako manghinaut nga
yuta nga sayon ra korihian kon makit-an ambit siya sa ehemplo sa usa ka leksyon
kamo magpadayon sa
dayon pero mahimo kini nga dakong prob- mahitungod sa pagkabuotan. Ang mga bata
pagtudlo; ug ako
lema kon dili mabantayan.” nakakat-on gikan sa ehemplo, ug ang batang
manghinaut nga
Ang stake president nadasig sa pagpahi- lalaki nagsugod sa pagkausab sa iyang
kamo magkugi ug
sama sa pag-atiman sa iyang silingan sa kinaiya ngadto sa mga miyembro sa klase.
magmapugnganon sa
iyang tanaman ngadto sa pag-atiman nga Usa ka amahan ug iyang anak nga lalaki
tanan nga mga butang”
atong ihatag sa atong mga pamilya. Sa iyang nagdula og building blocks. Sa dihang ang
(Alma 38:10).
pakigpulong sa komperensya sa stake gamay nga batang lalaki napakyas sa pipila
naghisgot siya mahitungod sa tanaman sa ka pagsulay sa pagtukod og dagko nga mga
iyang silingan. Iyang naobserbahan nga kon estraktura ibabaw sa gagmay nga nga
kita gusto nga molambo ug monindot ang pundasyon, ang amahan nakakita og kahiga-
atong relasyon sa mga sakop sa pamilya, yunan sa pagtudlo. Siya mipasabut sa kama-
kinahanglan kita nga “magpaduol ngadto sa hinungdanon, solido nga mga pundasyon.
tanaman”––ang paggahin og panahon uban Dayon, sa wala pa sila mopadayon sa
sa mga sakop sa pamilya kada adlaw, makig- pagdula, iyang gibasa ang Helaman 5:12, nga
sulti kanila, magpasalamat kanila, ug nag-ingon “sa lig-on nga sukaranan sa atong
mangita sa gagmay nga mga timailhan sa Manunubos, kinsa mao si Kristo, ang anak sa
potensyal nga mga problema nga masulbad Dios, nga [kita] kinahanglan gayud nga [kita]
sa dili pa kini mahimong dako. motukod sa atong tukuranan.” Pagkahapon
Usa ka babaye nga nakadungog sa pakig- nianang adlawa ang pamilya nagdungan sa
pulong sa stake president nakahinumdom pagtuon sa mga kasulatan. Sa usa ka mubo
niini sa dihang iyang nakita nga ang pipila nga leksyon nga nakapalig-on sa tudling nga
niya ka tanom nangalaya. Wala siyay ilang gibasa, ang amahan ug anak mipakita
panahon sa pagsusi sa ilang pagtubo kada sa mga block ug naghisgot mahitungod sa
adlaw. Nakapahinumdom kini kaniya nga kaimportante sa pagtukod sa pundasyon
ang iyang mga anak nagtubo ug nga kina- diha ni Kristo.

22
Pa l a m b oa a n g I n yo n g m g a Ta l e n to

Pagpalambo sa Abilidad sa Pagdiskobre og mga Pagsulat sa mga Hunahuna nga Moabut


Ideya sa Pagtudlo Samtang makaamgo ikaw sa mas daghang mga ideya sa
Ang mosunod nga mga sugyot makatabang kanimo sa pagtudlo sa imong palibut, makatabang kini kanimo kon
pagdiskobre og mga ideya bisan asa. imong isulat ang mga hunahuna nga imong nadawat.
Pagtuon sa mga leksyon og sayo. Kon pamilyar ka sa Pagdala og gamay nga notebook, ug isulat ang mga butang
leksyon nga imong itudlo, mas makakita ka og mga panghi- nga imong mahunahunaan nga potensyal nga mga ideya sa
tabo kada adlaw nga imong magamit sa pagtudlo niadtong pagtudlo. Itala ang mga nasabtan gikan sa mga pakigpulong
mga leksyon. Kon nagtudlo ikaw og kurso nga adunay nga imong nadungog o mga leksyon nga imong naapilan.
manwal sa leksyon, mas maayo nga ikaw adunay ideya sa Isulat ang mga kasinatian nga makapalambo sa hugot nga
sulod sa tibuok manwal. Niana dali ka nga makamatikod pagtuo. Samtang imong palamboon ang kinaiya sa pagsulat
kanus-a ang usa ka obserbasyon mahimong gamiton ngadto niining mga butanga, mas makaamgo pa gayud ikaw sa
sa usa ka leksyon nga imong itudlo pipila ka semana nga nindot nga mga kapanguhaan sa pagtudlo nga anaa sa
umaabot. imong palibut.
Pag-ampo kada adlaw alang sa panabang sa imong pagpa- Ayaw kabalaka kon unsaon nimo sa paggamit ang mga
ngandam. Pangayoa sa Langitnong Amahan ang pagtabang ideya. Isulat lamang kini. Usahay ang imong obserbasyon
kanimo nga makaamgo sa mga butang aron maklaro ang magamit sa usa ka leksyon nga imong itudlo sa dili
imong mga leksyon, halandumon, ug makapadasig niadtong madugay, pero sa laing mga higayon imong makita ang
imong gitudloan. nindot nga mga ehemplo o mga ilustrasyon sa mga baru-
Ibutang kanunay sa hunahuna kadtong imong gitudloan ug ganan nga dili nimo matudlo sa umaabut nga semana o
ang leksyon nga imong giandam. Hunahunaa kadtong imong mga katuigan. Tingali makalimtan nimo kini kon dili nimo
gitudloan. Hunahunaa ang ilang mga kinabuhi, ang mga isulat.
desisyon nga ilang giatubang, ug ang direksyon nga ilang Mahimo usab nga maghimo ka og folder alang sa kada
gipadulngan. Bantayi ang mga ideya sa pagtudlo samtang leksyon nga imong itudlo sa sunod nga pipila ka mga bulan.
ikaw maghimo sa mga butang sama sa pagtuon sa mga kasu- Kon ang paggamit og mga butang sa leksyon, mga pagtandi,
latan o mag-obserbar sa mga katahum sa kinaiyahan. Gani ug ubang mga ideya moabut nganha kanimo, isulat sa
makakita ikaw og mga ideya sa pagtudlo sa mga kalihokan eksakto nga folder. Kon moabut ang panahon sa pag-andam
sama sa paglimpyo sa inyong balay, pagpadulong ngadto sa og usa ka leksyon, imong mahibaloan nga ikaw nakakolekta
trabaho, o pagpadulong ngadto sa tindahan. Sa tinuod ang og daghang mga kapanguhaan sa mga ideya ug mga kali-
bisan unsang kasinatian makahatag kanimo og ehemplo, hokan sa pagpanindot sa leksyon.
kalamboan o katin-awan nga imong gikinahanglan alang sa
usa ka leksyon sa ebanghelyo.

23
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

11

ANG PAGHIMO OG PLANO ARON


MAPALAMBO ANG IMONG PAGTUDLO
Sa dihang gimubo ni Moroni ang rekord Unsa ang Akong mga Kalig-on isip usa ka
sa mga Jaredite, nabalaka siya mahitungod sa Magtutudlo?
iyang kahuyang sa pagsulat. Nagtuo siya nga
Pagsugod pinaagi sa paghunahuna sa
ang mga Hentil nga mobasa sa iyang mga
pipila ka mga gasa sa Ginoo nga gihatag na
pulong motamay niini ug mosalikway niini.
kanimo nga makatabang kanimo sa imong
Nag-ampo siya nga unta ang mga Hentil
pagtudlo. Ilista kini nga mga kalig-on sa usa
makabaton og gugmang putli ug dili mosa-
ka journal o notebook o sa tsart sa pahina 25.
likway sa pulong sa Dios. Dayon ang Ginoo
Sa imong paghimo niini, mahimo nimong
mihatag kaniya niini nga saad: “Tungod kay
hunahunaon ang mga baruganan sa
kamo nakakita sa inyong kahuyang kamo
pagtudlo nga gihatagan og gibug-aton niini
himoon nga malig-on” (Ether 12:37). Ang
nga libro, sama sa paghigugma sa imong
Ginoo misulti usab ni Moroni: “Kon ang
gitudloan, pagtudlo pinaagi sa Espiritu,
mga tawo moduol ngari kanako, Ako mopa-
pagtudlo sa doktrina, pagdapit og kakugi sa
kita ngadto kanila sa ilang kahuyang. Ako
pagkat-on, paghimo og sitwasyon nga maka-
mohatag ngadto sa mga tawo og kahuyang
“Kugihi ang pagbasa sa tabang sa kahimtang sa pagkat-on, paggamit
nga sila mahimo nga magpaubos; ug ang
kasulatan ngadto sa sa epektibo nga mga paagi, o pag-andam sa
akong grasya igo alang sa tanan nga mga
kapunongan, ug ang mga leksyon.
tawo nga magpaubos sa ilang mga kaugali-
pagmaymay, ug ang Tingali ang imong pagpailub maoy maka-
ngon sa akong atubangan; kay kon sila
pagpanudlo. Ayaw tabang kanimo isip usa ka magtutudlo. O
magpaubos sa ilang mga kaugalingon sa
pasagdi ang hiyas nga tingali ang imong pagpahiyom kanunay, ang
akong atubangan, ug magbaton og hugot
anaa kanimo, nga imong pagpakabana sa mga tawo, ang imong
nga pagtuo ngari kanako, niana Ako
gikahatag kanimo abilidad sa paggamit og arte, ang imong
mohimo sa mahuyang nga mga butang
pinaagi sa gipamulong kahibalo sa mga kasulatan, ang imong
nga mahimo nga malig-on ngadto kanila.”
nga panagna, inubanan pagkaandam nga maminaw, ang imong
(Ether 12:27).
sa pagpandong sa kamot. malinawon nga espiritu, ang imong kinaiya
Sa imong pagpaningkamot sa pagtudlo sa
. .. Atimana ang maong sa pagpangandam pag-ayo, o ang imong
ebanghelyo, tingali bation nimo nga ikaw
mga katungdanan, ug kinasingkasing nga tinguha sa pagtudlo og
dili makahimo. Pero makalaum ka niini nga
usaha niini ang imong maayo.
saad gikan sa Ginoo. Samtang nagpaubos
panghunahuna, aron ang Dili kinahanglan nga imong ilhon ang
ikaw sa imong kaugalingon, ilha ang bahin
imong pag-uswag makita tanan nimong mga kalig-on; pipila lang ka
diin ikaw nagkinahanglan sa Iyang pana-
sa tanan. Tagda ang buok aron ikaw makasugod. Ang katuyoan sa
bang, ug pagbaton og hugot nga pagtuo
imong kaugalingon ug pagtumong sa imong pipila ka mga kalig-on
Kaniya, Siya molig-on kanimo ug motabang
ang imong pagpanudlo; mao ang paggamit niini samtang imong
kanimo sa pagtudlo sa paagi nga makapahi-
magpadayon ikaw niini, palamboon ang mga dapit diin dili ikaw
muot Kaniya.
kay sa pagbuhat mo sa ingon ka lig-on.
ingon pagaluwason mo Pagbanabana sa Imong Kaugalingong
ang imong kaugalingon, Unsa ang Akong mga Kahuyang isip usa ka
Kalig-on ug mga Kahuyang
ug ang mga Magtutudlo?
magapatalinghug Makasugod ikaw sa paghimo og plano sa
Human nimo mahunahuna ang imong
kanimo.”(1 Timoteo pagpalambo pinaagi sa pagdeterminar kon
mga kalig-on, hinumdumi ang imong mga
4:13–16). unsa ka karon. Mahimong imong bahinon
kasinatian sa pagtudlo karong bag-o.
kini nga pagtimbangtimbang ngadto sa duha
Hunahunaa ang mga dapit nga imong
ka bahin: ang imong kalig-on isip usa ka
mausab aron mas mahimong maayo. Tingali,
magtutudlo ug ang imong mga kahuyang
imong hunahunaon pag-usab ang mga baru-
isip usa ka magtutudlo.

24
Pa l a m b oa a n g I n yo n g m g a Ta l e n to

ganan sa pagtudlo nga gihatagan og gibug-aton niini nga nga tinguha nga kinahanglan nga iyang palamboon ang
libro. Mahimo nimong ilista ang pipila ka butang nga iyang abilidad sa pag-ila kon ang mga miyembro sa klase
imong mapalambo, apan mas maayo tingali nga imong nakasabut ba sa leksyon nga iyang gitudlo.
limitahan ang imong kaugalingon og usa o duha ka butang
matag higayon. Sa kinatibuk-ang pagkasulti, motubo kita sa Unsay Akong Buhaton Karon aron Molambo isip usa ka
“pagtulun-an human sa usa ka pagtulun-an, lagda human Magtutudlo?
sa usa ka lagda” (2 Nephi 28:30). Kinahanglang molihok kita Ang magtutudlo nakadesider sa pagbasa niini nga libro
sa “kaalam ug kahusay; kay dili panginahanglan nga ang usa aron makakuha og mga ideya kon unsay iyang mahimong
ka tawo kinahanglan modagan nga labaw pa kay sa iyang mas maayo karon. Sa iyang pagbasa “Unsaon sa Pagkahibalo
kusog” (Mosiah 4:27). kon Nakat-on ba Sila” (pahina 73), iyang nadiskobrehan nga
Kon nakapili ka na og usa o duha ka mga bahin nga usa ka paagi sa pagsusi kon nakasabut ba ang mga miyembro
gusto nimong palamboon, isulat kini sa imong journal o sa klase mao ang paghangyo kanila sa pagsulti pag-usab
notebook. sa mga baruganan sa ilang kaugalingong mga pulong.
Nakahukom siya nga iyang gamiton kini nga ideya sa sunod
Paghimo og Plano alang sa Kalamboan nga leksyon nga iyang itudlo. Iyang gisulat kini nga plano sa
Sa pagdesidir unsaon sa pagpalambo sa bahin o mga iyang journal.
bahin nga imong gipili, hunahunaa ang mosunod nga mga
pangutana: Unsa nga mga Kahanas ang Akong Gikinahanglan nga
 Unsay akong buhaton karon aron molambo isip usa ka Palamboon?
magtutudlo? Ang magtutudlo nakabasa usab nga kinahanglan nga
 Unsa nga mga kahanas ang akong gikinahanglan nga iyang obserbahan ang mga miyembro sa klase panahon sa
palamboon? leksyon. Iyang gisultihan ang iyang kaugalingon, “Mao kini
ang kahanas nga akong gikinahanglang palamboon, apan
 Kinsa ang makatabang?
nagkinahanglan kini og pagbansay.” Iyang gisulat kini nga
 Unsa nga mga materyal ang magamit? plano sa iyang journal.
Ang mosunod maoy usa ka ehemplo sa pagpakita unsaon Sa iyang paghunahuna sa iyang plano, nakaamgo siya nga
nimo sa paggamit kini nga mga pangutana. Niini nga aduna siyay labing menos usa ka kalig-on nga iyang masa-
ehemplo, usa ka magtutudlo sa Relief Society adunay hugot ligan: kugihan siya sa pag-andam og mga leksyon. Tungod

Gamita kini nga tsart (o usa nga imong kaugalingon) sa pagplano sa pagpalambo sa pagtudlo.
Diha sa mga blangko, isulat ang imong mga tubag sa mga pangutana.

Unsa Kamaayo ang Akong Gibuhat?


 Unsa ang akong mga kalig-on isip usa
ka magtutudlo?
 Unsa ang akong mga kahuyang?

Unsa ang Akong Mabuhat aron Molambo?


 Unsa ang akong mabuhat karon aron
molambo isip usa ka magtutudlo?
 Unsa nga mga kahanas ang akong
gikinahanglan nga palamboon?

Unsa nga mga Kapanguhaan ang Akong Gamiton?


 Kinsa ang makatabang?
 Unsa nga mga materyal ang anaa?

25
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

kay kanunay siyang pamilyar sa materyal sa leksyon, maka- mga miyembro sa pamilya. Dihay tulo ka mga abilidad nga,
obserbar siya sa mga miyembro sa klase kay sa mopunting sa akong opinyon nakapahimo sa iyang pagtudlo nga epek-
pag-ayo sa manwal sa leksyon o sa iyang mga sinulat. tibo: una, duna siyay abilidad sa paghimo nga ang matag
estudyante mobati nga siya adunay personal nga tinguha
Kinsa ang Makatabang? Unsa nga mga Materyal ang kaniya; ikaduha, aduna siyay kahibalo ug gugma sa ebang-
Magamit? helyo ug adunay abilidad sa paghulagway sa matag leksyon
Sa katapusan, ang magtutudlo mangutana sa iyang nga magamit sa atong kaugalingong mga kinabuhi; ug
kaugalingon kon duna bay mga kapanguhaan nga iyang ikatulo, siya adunay dakong pagtuo sa Dios ug dili mausab
magamit. Nagamit na niya kining libroha isip usa ka kapa- nga pagpamatuod sa pagkabalaan sa gipahiuli nga ebang-
nguhaan. Naghunahuna siya og lain pang posibleng kapa- helyo ni Jesukristo.
nguhaan. “Unsa kaha ang bahin sa ubang mga magtutudlo? “Adunay lain nga dili kaayo dayag apan . . . labing impor-
Mahimo bang makigsulti ako sa teacher improvement coordi- tante ug mahinungdanon nga kwalipikasyon alang niini ug
nator o sa laing magtutudlo kinsa may kahanas sa pagbana- sa matag tawo nga mahimong magtutudlo sa ebanghelyo ni
bana sa panabut sa mga miyembro sa klase? Mahimo bang Jesukristo. Ang Ginoo mipahayag sa balaod sa magtutudlo
moobserbar ang usa sa akong mga lider og usa ka leksyon niini nga pulong: ‘Ug ang Espiritu ihatag nganha kaninyo
nga akong itudlo ug mohimo og mga sugyot? Makahatag pinaagi sa pag-ampo diha sa hugot nga pagtuo; ug kon
ba ang mga miyembro sa klase og mga sugyot?” kamo dili makadawat sa Espiritu kamo dili motudlo’ (D&P
42:14). . . .
Paghimo og Tumong [Goal] ug Pagsulat sa Imong “Ang usa ka tawo kinsa mag-ampo alang sa panabang sa
Kauswagan iyang pagtudlo makadawat sa gahum sa Espiritu Santo, ug
ang iyang pagtudlo, sama sa gipahayag ni Nephi, ‘[motuhop
Human ka makahimo og plano alang sa kalamboan,
ngadto] sa mga kasingkasing sa mga tawo . . . pinaagi sa
pagtakda og petsa nga imong gilauman nga makab-ot ang
gahum sa Espiritu Santo’ “ (The Teachings of Harold B. Lee,
imong tumong. Mahimo ka nga mosulat sa imong journal
ed. Clyde J. Williams [1996], 444).
o notebook mahitungod sa imong kauswagan. Kon kina-
Sa imong pagtimbang-timbang sa imong mga kalig-on
hanglan nimong ipahiangay ang imong tumong samtang
ug mga kahuyang isip usa ka magtutudlo, hunahunaa unsa
ikaw nag-uswag buhata kini.
kamaayo kamo nga mopakita niining “importante nga mga
Kon imo nang gibati nga ikaw nakahimo na og kalam-
hiyas.” Mahimo nimong palandungon ang mosunod nga
boan nga imong giplano, sugdi sa pagpaningkamot ang
mga pangutana:
laing aspeto sa pagtudlo.
 Gipakita ba nako sa akong gitudloan nga ako nahi-
Ang mga Hiyas Nga Maoy Labing Importante gugma kanila? Nagpakita ba ako og personal nga interes
Sa imong nagpadayong paningkamot sa pagpalambo isip sa matag usa kanila?
usa ka magtutudlo, hinumdumi ang mga hiyas nga labing  Mabati ba nila ang akong gugma alang sa Ginoo ug sa
importante. Iyang mga pagtulun-an? Gitabangan ba nako sila nga
Si Presidente Harold B. Lee mihulagway sa usa ka magtu- makakita sa kagamitan niadtong mga panudlo diha sa
tudlo kinsa adunay dakong impluwensya kaniya sa dihang ilang mga kinabuhi?
usa pa siya ka bata. Mahimo nimong gamiton kini nga  Mabati ba sa akong gitudloan ang akong pagpamatuod
paghulagway aron ikaw magiyahan samtang imong sa gipahiuli nga ebanghelyo ni Jesukristo? Mabati ba
timbang-timbangon ang imong pagkaepektibo isip usa ka nila ang akong hingpit nga pagtuo sa Dios?
magtutudlo ug mohimo og mga plano alang sa kalamboan.
 Nag-ampo ba ako ginamit ang pagtuo sa pagtudlo
“Sa akong pagkabata, ang labing madanihon sa relihiyoso
pinaagi sa gahum sa Espiritu Santo?
nga mga leksyon nga akong nakat-unan mao ang mga
leksyon sa klase sa Sunday School. Hinoon, pipila lamang Bisan og ikaw walay kasinatian sa daghang teknikal nga
sa mga magtutudlo sa Sunday School ang akong nahinum- mga aspeto sa pagtudlo, makapokus ka sa mga hiyas nga
duman nga nakahimo og mahangturong tabang sa akong labing mahinungdanon. Makahigugma ikaw niadtong
edukasyon sa relihiyon. Usa niini . . . adunay lahi nga imong gitudloan. Makapakita ikaw kanunay sa imong
abilidad, nga ingon og, makapatuhop sa akong kalag sa mga gugma alang sa Ginoo ug sa Iyang mga pagtulun-an. Ug
leksyon sa kasaysayan sa Simbahan, moralidad, ug kamatu- makapaambit ikaw nga mainiton sa imong hugot nga
roan sa ebanghelyo sa paagi nga karon, dul-an sa kwarenta pagtuo sa Dios ug sa imong pagpamatuod sa gipahiuli nga
ka tuig na ang milabay, akong nakita ang akong kaugali- ebanghelyo. Magmalampuson ikaw sa mga hiyas nga labing
ngon nga nahinumdom gihapon ug gigiyahan sa iyang mga importante, gani samtang imong gipalambo ang imong
leksyon. teknikal nga kahanas.
“Unsa ang nakahatag kaniya sa importanting mga hiyas
Uban sa Tabang sa Ginoo, Ikaw Molambo
sa usa ka malampusong magtutudlo sa Sunday School? Wala
siyay dakong secular nga kinaadman ni siya nakaeskwela sa Sa imong pagpaningkamot sa paglambo, ang tabang sa
mga teyoriya ug mga pagbansay sa modernong edukasyon. Ginoo sa kasagaran moabot pinaagi sa laing tawo. Ang
Ang iyang panagway yano ug ordinaryo––usa ka asawa ug mosunod nga istorya, nga gipaambit sa usa ka tawo kinsa
inahan diha sa gamay nga komunidad diin ang pangina- nagserbisyo isip presidente sa misyon sa Eastern Europe,
hanglan nagkinahanglan og taas nga oras sa pagtrabaho sa mihulagway niini nga baruganan:

26
Pa l a m b oa a n g I n yo n g m g a Ta l e n to

“Niadtong ting-init sa 1993, akong gibisitahan ang usa mga magtutudlo nga kinahanglan nilang tabangan mao ang
sa among bag-ong gitukod nga mga branch. Ang Sunday magtutudlo nga akong nabisitahan.
School gitudlo sa bag-ong nabunyagan nga miyembro. Klaro “Paglabay sa upat ka bulan, mibalik ako sa iyang branch.
kaayo nga dili siya komportable nga nagbarug atubangan sa Usa ka milagro ang nahitabo. Mibarug siya sa atubangan sa
grupo. Kaysa morisgo nga makahimo og sayop, iyang gibasa klase nga nausab, maugdang, ug may pagsalig. Ang iyang
ang leksyon pulong sa pulong. Samtang ang iyang mga naandam kaayo nga mga pangutana nakapaawhag og
mata diha kanunay sa iyang libro, gilaayan na ang mga nindot nga mga tubag. Maayo kaayo ang iyang pagkomen-
miyembro sa klase. taryo sa mga salmot sa matag sakop sa klase. Iyang gisabut
“Human sa leksyon akong gidayeg ang magtutudlo sa ang usa ka miyembro sa klase nga mopaambit og personal
kahusto sa doktrina sa iyang materyal ug, sa maayo nga nga kasinatian sa gihisgutan sa leksyon ug miimbitar sa
pagkasulti, nangutana kon nakahunahuna ba siya og pipila uban sa pagpaambit. Sa hapit na mahuman ang klase,
ka mga makapadasig nga pangutana aron pagdasig sa panag- usa ka bag-ong miyembro mihatag sa iyang pagpamatuod.
hisgutan sa klase. Mitubag siya nga sa Europe ang mga Ang magtutudlo mihunong ug hinay nga nangutana,
magtutudlo dili mangutana. Mibiya ako, nga naghunahuna ‘Nakamatikod ba kamo sa Espiritu sa dihang nagsulti si Sister
unsay among matabang kaniya ug sa daghan pang bag-ong Molnar? Mao kadto ang Espiritu sa Ginoo.’ Sa among pagta-
mga magtutudlo sama kaniya sa usa ka nasud diin na-estab- gamtam sa makapahupay ug makapa-awhag nga pagbati nga
lisar ang Simbahan pipila pa lamang ka tuig. among nasinati nianang giabangan nga klasehanan, nagpa-
“Pagka Agosto nianang tuiga usa ka magtiayon gitudlo salamat ako sa akong Langitnong Amahan sa magtiayon nga
nga mosugod sa mga programa sa Sistema sa Edukasyon sa mitudlo sa mga baruganan sa pagtudlo sa ebanghelyo
Simbahan. Gihangyo namo sila nga mopahigayon sa unsay ngadto sa nahadlok nga bag-ong miyembro ug mitabang
gitawag nga mga sesyon sa pagbansay sa magtutudlo. Usa sa kaniya nga mahimong usa ka tinuod nga angayang tawgon
nga magtutudlo sa ebanghelyo ni Jesukristo.”

27
B A H I N A : A n g I m o n g T a wa g s a P a g t u d l o

Ang maong pagpakigkita mas epektibo

12 kon personal, apan kon gikinahanglan


mahimo kining himoon pinaagi sa telepono,
sulat, o sa ubang mga paagi. Kinahanglan
nga ikaw ang maningkamot sa pagpakigsulti
kon imong gikinahanglan apan labing kubos

PANGAYO OG makausa sa tulo ka bulan.


Kon ang lider nga usa ka babaye makig-
kita sa magtutudlo nga lalaki o usa ka lider
SUPORTA GIKAN SA nga lalaki makigkita sa magtutudlo nga
babaye, kinahanglang ablihan nila ang

IMONG MGA LIDER pultahan ug mohangyo og laing tawo nga


maghulat sa tupad nga kwarto, pasilyo, o sa
hawanan. Kinahanglang maglikay sila og
mga sitwasyon nga lainon ang pagsabut.
Kabahin sa responsibilidad sa usa ka lider Samtang magpaabut ka sa pagpakigsulti sa
sa priesthood o auxiliary mao ang pagtabang imong lider, pangandam sa paghisgot mahi-
ug pagsuporta sa mga magtutudlo. Ang tungod sa:
kalidad sa pagtudlo diha sa Simbahan
 Unsay imong gibati mahitungod sa
mouswag kon ang mga lider ug mga magtu-
imong katungdanan isip usa ka magtu-
tudlo mopalambo og relasyon sa pagsuporta
tudlo.
ug pag-atiman.
Sa mga organisasyon sa priesthood ug  Mga kasinatian nimo sa imong klase.
auxiliary, ang mga lider gitudlo sa pagpakig-  Mga ehemplo kon unsay reaksyon sa mga
tambayayong sa usa ka magtutudlo. Sama miyembro sa klase sa mga leksyon nga
pananglit, ang usa ka miyembro sa Primary imong gitudlo.
presidency mahimong itudlo nga makigtam-  Tino nga mga panginahanglan sa tagsa-
bayayong niadtong kinsa nagtudlo sa mga tagsa ka mga sakop sa klase.
bata nga nag-edad og 8 hangtud sa 11. Usa
 Ang imong tumong isip usa ka magtu-
ka sakop sa elders quorum presidency mahi-
tudlo.
mong itudlo nga makigtambayayong sa mga
magtutudlo sa korum.  Unsay mabuhat sa imong lider sa pagta-
bang kanimo aron imong makab-ot ang
Pagpasinati sa Bag-ong mga imong mga tumong.
Magtutudlo  Mga hilisgutan nga sa imong pagtuo
Kon ikaw usa ka bag-ong gitawag nga angay maatiman sa mga miting sa pagpa-
magtutudlo, ang imong lider makigkita lambo sa pagtudlo.
kanimo, tingali sa dili pa ang imong unang
klase. Makigsulti siya kanimo mahitungod Pagbisita sa Klasehanan
sa kaimportante sa imong katungdanan ug Ang ubang mga lider motambong sa
mohatag kanimo sa mga materyal alang sa samang mga klase kada semana isip bahin
klase. Human nimo matudlo ang unang sa ilang mga katungdanan. Ang ubang mga
leksyon, ikaw ug ang imong lider maghisgot lider, sama sa mga sakop sa Primary presi-
og kadiyot sa kasinatian. dency ug sa Sunday School, gisugo sa pagpa-
kigsabut sa mga magtutudlo sa pagbisita
Pakigkita sa mga Lider aron
usahay sa ilang mga klase (tan-awa sa
Magpakitambag Kanila Improving Gospel Teaching: A Leader’s Guide,
Pakigkita sa imong lider kanunay aron pahina 6). Kon ang usa ka lider mobisita
magpaambit og mga kasinatian, maghisgut sa imong klase, mahimong hangyoon nimo
sa mga panginahanglan niadtong imong sila sa pag-obserbar sa klase o sa pagtabang
gitudloan, magsulbad sa mga problema, ug sa laing mga paagi. Sama pananglilt, ang usa
pangayo og tambag. Makahatag kini og kahi- ka lider, mahimong motudlo og parte sa
gayunan sa pagribyu sa imong mga plano leksyon, motabang sa usa ka sakop sa klase,
sa nagpadayon nga kalamboan isip usa ka o motabang sa mga kalihokan.
magtutudlo.

28
B
LABING MAHINUNGDANON
NGA MGA BARUGANAN SA
PAGTUDLO SA EBANGHELYO
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

HIGUGMAA KADTONG
IMONG GITUDLOAN

Walay laing gibana-bana pag-ayo nga makagiya sa mga tawo


sa pagsalikway sa sala sama sa paggunit sa ilang kamot,
ug pagbantay kanila uban sa kalumo. Kon ang tawo mopakita
sa labing gamay nga kalooy ug gugma ngari kanako, o unsa nga
gahum kini diha sa akong hunahuna, samtang ang kaatbang
adunay kalagmitan nga mohasol sa tanang sakit nga mga
pagbati ug makapaguol sa tawhanong hunahuna.

Propeta Joseph Smith


Higugm aa Kadtong Imong GITUDLOAN

sa gamay nga baso. Hinoon, pinaagi sa

1 paggamit sa eksakto nga mga baruganan sa


pagbalhin sa kahibalo, ang baso mahimong
padak-an.
“Kadtong mga baruganan mao ang
pagdani, pagkamainantuson, kalumo ug

ANG GUGMA kaaghup, ug sa tiunay nga paghigugma,


pagkamabination, ug lunsay nga kahibalo.
Makapadako kini sa baso, nga mao ang kalag
MAKAPAHUMOK SA sa bata, makapahimo niana nga bata sa
pagdawat og mas daghan pa kay sa orihinal

MGA KASINGKASING nga baldeng puno” (sa Conference Report,


Okt. 1992, 34–35; o Ensign, Nob. 1992, 26).
Usa ka magtutudlo sa Primary mireport
sa pipila ka magantihon nga mga kasinatian
Usa ka bag-ong magtutudlo adunay prob- nga nasinati niya ug sa iyang mga sakop sa
lema sa pipila ka sakop sa klase nga magpa- klase human niya bisitahe sila sa ilang mga
badlong. Nangayo siya og tambag sa Sunday balay ug mipahayag og interes sa ilang kina-
School presidency, ug siya misugyot nga buhi. Usa ka gamay nga bata dili gusto nga
maghimo siya og eksperimento. Mopili siya magpabilin sa klase, ug kon siya magpabilin,
og samokan nga sakop sa klase ug dayon dili siya moapil. Pero human makabisita ang
pakit-on kanang tawhana og lima ka lain- magtutudlo sa iyang balay ug nakigsulti
laing paagi nga iyang gihigugma siya. kaniya mahitungod sa iyang paborito nga
Paglabay sa pipila ka semana, ang lider mga butang, ganahan na siyang moadto sa
nangutana sa magtutudlo kon kumusta na Primary. Laing sakop sa klase wala gayud
siya. Mireport siya nga ang tawo nga iyang sukad makasulti sa klase pero madasigon
gipili mihunong na sa pagpabdlong, mao nang mosulti sa dihang miadto ang magtu-
nga nagpili na usab siya og laing sakop sa tudlo sa iyang balay. Human sa pagbisita,
klase. Paglabay sa duha ka semana ang lider nagsugod na siya sa pag-apil sa klase. (Tan-
nangutana pag-usab. Ang magtutudlo awa sa Norda D. Casaus, “One on One,”
miingon nga naglisud na siya sa pagpangita Ensign, Peb. 1994, 59.)
og usa ka tawo. Sa dihang gipangutana siya
“Ug walay bisan usa nga sa ikatulong higayon, iyang giingnan siya Sa Unsa nga Paagi nga ang
makatabang niini nga nga nakapili na siya og laing tulo ka mga Kristohanong Gugma Makaapekto
buhat gawas kon siya miyembro sa klase, tagsa-tagsa, ug nga sa sa Atong Pagtudlo
magpaubos ug puno sa dihang iyang gisugdan ang pagpakita nga
gugma” (D&P 12:8). Si Apostol Pablo misulat: “Kon ako maka-
siya nahigugma kanila mihunong na sila sa
sulti og lain-laing pinulongan sa mga tawo
pagsamok-samok. Sa maong mga hitabo, ang
ug sa mga manulunda, apan walay gugma,
gugma makapahumok og kasingkasing.
ako usa lamang ka masaba nga agong o
Ang Gahum sa Gugma sa usa ka piyangpiyang nga nagatagingting. Ug kon
ako may mga gahum sa paghimog profesiya,
Magtutudlo
ug makasabut sa tanang mga tinago ug sa
Kon atong ipakita ang gugma niadtong tanang kahibalo, ug kon ako nakabaton sa
atong gitudloan, mas mobati sila sa Espiritu. hingpit nga pagtuo nga tungod niana sarang
Mas madasig sila sa pagkat-on ug mas ko mabalhin ang mga bukid, apan walay
madayganon ngari kanato ug sa uban diha gugma, ako walay kapuslanan” (1 Mga Taga-
sa grupo. Sa kasagaran, makaamgo sila uban Corinto 13:1–2). Niini nga dispensasyon ang
sa nabag-o nga pagsabut sa ilang mahangtu- Ginoo miingon nga “ug walay bisan usa nga
rong bili ug dakong tinguha alang sa pagka- makatabang niini nga buhat gawas kon siya
matarung. magpaubos ug puno sa gugma, adunay
Si Elder Dallas N. Archibald sa Seventy hugot nga pagtuo, paglaum, ug gugma nga
mipasabut: putli” (D&P 12:8).
“Ang husto nga pagtudlo mopalambo sa Kon gusto kita nga moimpluwensya sa
kalag. mga estudyante alang sa maayo, dili lamang
“Sama pananglit, atong itandi ang usa ka nga kita mahigugma nga motudlo; kina-
bata ngadto sa usa ka baso nga walay sulod, hanglan atong higugmaon ang matag tawo
ug ang atong kahibalo ug kasinatian, nga nga atong gitudloan. Kinahanglan nga atong
natigum sulod sa daghang mga katuigan, sukdon ang atong kalampusan pinaagi sa
ngadto sa usa ka balde nga tubig. . . . Dili pag-uswag niadtong atong gitudloan, dili
kita makadiretso og bu-bu og tubig ngadto pinaagi sa kanindot sa atong binuhatan.

31
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

Ang gugma nag-aghat kanato sa pag-andam ug sa lain- maglipay diha sa kamatuoran, mainantuson sa tanan nga
lain nga paagi. Kon kita nahigugma sa atong gitudloan, mga butang, matuohon sa tanan nga mga butang, molaum
mag-ampo kita alang sa matag usa kanila. Buhaton nato sa tanan nga mga butang, ug molahutay sa tanan nga mga
ang tanan aron masayud sa ilang mga tinguha, mga kalam- butang.
pusan, mga panginahanglan, ug mga kabalaka (tan-awa sa “Busa, . . . kon kamo walay gugma nga putli, kamo walay
“Pagsabut Niadtong Imong Gitudloan,” mga pahina 33–34). kapuslanan, kay ang gugma nga putli dili mopakyas. Busa,
Atong ipahaum ang atong pagtudlo aron makatubag sa ilang unong ngadto sa gugma nga putli, nga mao ang labing
mga panginahanglan, bisan og kini nagkinahanglan og mahinungdanon sa tanan, kay ang tanan nga mga butang
daghang panahon ug paningkamot. Pangitaon nato sila kon gayud mapakyas—
sila wala diha ug pahalipayan kon anaa sila. Motanyag kita “Apan ang gugma nga putli mao ang tiunay nga gugma
og tabang kon gikinahanglan. Maunungon kita sa ilang ni Kristo, ug kini molahutay sa kahangturan; ug bisan kinsa
mahangturong kaayohan, maghimo sa tanan sa pagpauswag nga makaplagan nga aduna niini sa katapusan nga adlaw,
niini ug dili mohimo og bisan unsa nga makadaot niini. kini makaayo uban kaniya.” (Moroni 7:45–47).
Kadaghanan sa labing importanting mga hiyas sa
matinud-anon ug epektibo nga mga magtutudlo sa ebang- Dugang Impormasyon
helyo gisumpay sa gugma. Si propeta Mormon mitudlo: Alang sa dugang impormasyon mahitungod sa kaimpor-
“Ug ang gugma nga putli mainantuson, ug mabination, tante sa paghigugma sa imong gitudloan, tan-awa ang
ug dili masinahon, dili manghambog, dili mangita alang sa leksyon 2 diha sa Ang Pagtudlo sa Kurso sa Ebanghelyo
iyang kaugalingon, dili dali nga masuko, dili maghunahuna (mga pahina 197–99).
sa dautan, ug dili maglipay diha sa pagkadautan apan

32
Higugm aa Kadtong Imong GITUDLOAN

Ang Pagkat-on sa Komon nga mga

2 Kinaiya ug mga Kasinatian Niadtong


Imong Gitudloan
Bisan og ang tagsa-tagsa lahi, ang tanang
mga tawo nga imong gitudloan, Kon
hamtong, batan-on, o mga bata ba, adunay
daghang mga butang nga kapareha. Una
ug kinaunhan, ang matag usa anak sa

PAGSABUT NIADTONG Langitnong Amahan. Ang matag usa


adunay balaang potensyal. Ang matag usa
gusto mobati nga gihigugma. Ang matag
IMONG GITUDLOAN usa gusto nga mobati sa suporta sa uban ug
pasalamatan sa iyang kontribusyon.
Dugang niining komon nga mga kinaiya,
Hunahunaa ang katapusang leksyon nga ang imong gitudloan tingali adunay susama
imong gitudlo. Samtang ikaw nag-andam ug nga kasinatian. Sama pananglit, daghang
nagtudlo sa leksyon, unsay imong gihuna- mga sakop sa klase sa Gospel Doctrine sa
huna? Naghunahuna ba ikaw sa materyal sa mga hamtong mga ginikanan nga naka-
leksyon? Naghunahuna ba ikaw sa imong angkon og mahinungdanong mga kasinatian
gitudloan? Unsa ka daghan ang imong nahi- ug panabut tungod sa pagpadako sa ilang
baloan mahitungod sa mga indibidwal nga mga anak. Sa elders quorum, daghan ang
imong gitudloan? Kon wala ka makaila nakaserbisyo og misyon. Daghang mga high
kanila, sa unsa nga paagi nga ang pagkaila priest nakaserbisyo og mga katungdanang
og bisan gamay matag usa kanila nakahimo administratiba sa ward o stake. Kadaghanan
og kalainan sa imong leksyon? sa mga batan-ong lalaki ug mga babaye nag-
Usa ka tigtambag sa Aaronic Priesthood eskwela sa pareho o susamang mga eskwe-
mipaambit sa mosunod nga panabut: lahan.
“Isip usa ka tigtambag sa deacon, nakakat- Duna gayuy mga butang nga komon
on ako mahitungod sa mga batang lalaki nga niadtong imong gitudloan. Kinahanglang
nag-edad og 12 ug 13 anyos. Nakasabut ako imong mahibaloan ang mga kinaiya ug mga
sa mga hagit, mga kahigayunan, mga kasina- kasinatian nga komon nilang tanan ug
tian, ug mga pangutana sa mga batan-ong pangitag mga paagi sa paggamit niini nga
lalaki niana nga edad. Nakasabut ako nga mga kapanguhaan. Kon buhaton nimo kini,
ang matag usa niining batan-ong mga lalaki kadtong imong gitudloan mobati nga ang
bag-o lamang nakadawat sa priesthood ug imong mga leksyon sensitibo ug importante
nagkat-on unsay buot ipasabut sa paggamit sa ilang mga panginahanglan. Hingpit silang
niini sa takus nga paagi. moapil ug masaligon nga mosalmot.
“Nakaila usab ako sa matag deacon––sa Alang sa impormasyon mahitungod sa
ilang ganahan, sa ilang dili ganahan, mga komon nga mga kinaiya sa lain-laing mga
talento, mga kabalaka, ug unsay nahitabo sa grupo sa ka-edad, tan-awa sa bahin C,
ilang mga kinabuhi karon. “Pagtudlo sa Lain-laing mga Grupo Sumala
“Samtang mag-andam ako sa mga leksyon sa Edad” (mga pahina 107–24).
ug motudlo sa mga batan-ong lalaki, akong
Ang Pag-ila sa Matag Tawo nga Imong
paningkamutan ang pagtudlo sa baruganan
Gitudloan
sa ebanghelyo sa paagi nga may kalabutan sa
ilang nasabtan ug kasinatian. Sa pagpaapil sa Bisan og ang mga tawo nga imong gitud-
usa ka batan-on, ako mahimong mangutana loan adunay daghang komon nga mga
nga may kalabutan sa pipila ka punto diha kinaiya, nagagikan sila sa lain-laing mga
sa leksyon ngadto sa pagdula og soccer. Sa kaagi ug mga kahimtang. Walay duha ka
pagtabang sa laing batan-on nga moapil, tawo nga managsama gayud. Aduna silay
akong iistorya ang kasinatian sa bag-ong lain-laing mga abilidad, mga gusto, ug mga
kamping nga makatabang sa paghulagway dili gusto. Nakasinati sila og lain-laing mga
sa kagamitan sa baruganan sa ebanghelyo. kalipay, mga oportunidad, ug mga hagit.
Pinaagi sa pagsabut niining mga batan-ong Sa usa pa siya ka regional representative,
lalaki, mas makakita ako og mga paagi sa si Elder Neal A. Maxwell miingon:
pagpahaum sa matag leksyon ngadto “Usa ka grupo sa Simbahan, korum, o sa
kanila.” klasehanan mahimo nga adunay mga tawo
nga gilaayan; ang uban naghimo og wala

33
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

mamatikdi, hilabihan nga pag-antus, ug importante nga Ngadto sa Usa,” mga pahina 35–36). Makahibalo ka kinsa
pagbalik og susi sa ilang relasyon sa Simbahan; ang uban ang makatubag og mga pangutana, kinsa ang makahatag og
‘mga bisita lamang nga kausa ra moanha kinsa mobase sa makapadasig sa pagtuo nga istorya o personal nga kasina-
ilang pagsimba ug mga kinaiya sa umaabut ngadto sa tian, o kinsa adunay kasinatian nga mosuporta sa katuyoan
Simbahan sa ilang mga kasinatian sa usa ka Dominggo nga sa maong leksyon. Mas makatimbang-timbang ka sa mga
misimba sila; ang uban nawad-an sa ilang kadasig; ug ubay- tubag nga gihatag diha sa panaghisgutan ug ipahaum ang
ubay . . . mga miyembro kinsa nakakitag kalipay ug kaus- imong mga leksyon.
wagan sa balaan nga Simbahan nga puno sa huyang nga
mga tawo ug kinsa makasugakod sa mga kapakyasan. Ang Paghunahuna sa mga Pagkasama ug mga
“Ang pagka-impersonal o ang paggamit og bisan unsa Pagkalahi Samtang Mag-andam Ka sa Leksyon
lang . . . nga paagi sa pagpangulo ug sa pagtudlo sa dili kali- Hunahunaa ang sunod nga leksyon nga imong itudlo.
kayan nga lain-laing mga indibidwal klaro kaayo nga dili Hunahunaa ang palibut ug ang kada tawo nga motambong.
‘matinguhaon nga moapil’ sa proseso sa paggiya o pagtudlo. Tingali ang tawo nga molingkod sa samang lugar kada
Ang kaswal, dili sensitibo nga paggiya ug pagtudlo nagpa- semana moabut sa hunahuna. Unsay imong nailhan
sabut nga ang indibidwal nagtan-aw kaniya nga usa lamang nianang tawhana nga makatabang kanimo sa pagdesidir
ka tawo nga nagtuman sa gikinahanglan sa iyang katung- kon unsang puntoha ang hatagan og gibug-aton sa leksyon?
danan isip usa ka lider. Ang mao nga paggiya wala Unsa ang imong mga kasinatian nga makatabang sa uban
magpakabana sa mga pagkalahi sa indibidwal ug walay nga mas makasabut sa usa ka baruganan sa ebanghelyo? Ang
makahuluganon nga personal nga kadasig” (“. . . A More imong kahibalo niining mga butanga makaimpluwensya sa
Excellent Way” [1973], 56–57). imong pagpili samtang mag-andam ka ug motudlo sa mga
Kon imong mailhan ug masabtan ang matag tawo, mas leksyon. Mao kini ang katarungan nganong kinahanglan
makaandam ka sa pagtudlo sa mga leksyon nga haum sa ka nga mas makahibalo kay sa pagsabut lamang sa imong
ilang indibidwal nga mga sitwasyon. Kini nga pagsabut materyal sa leksyon; kinahanglan nga sabton nimo ang mga
makatabang kanimo sa pagpangita og mga paagi sa pagta- tawo nga imong gitudloan––isip mga anak sa Dios, isip mga
bang sa matag tawo nga moapil sa mga panaghisgutan ug sa miyembro sa ilang grupo sa ka-edad, ug isip mga indibidwal.
ubang mga kalihokan sa pagkat-on (tan-awa sa “Pagtabang

34
Higugm aa Kadtong Imong GITUDLOAN

Silang tanan miapil sa madasigong panaghis-

3 gutan ug nagpaambit og mga kasinatian.


Ingon og nagkahiusa sila sa gugma. Akong
makita nga kon ako maningkamot sa pagta-
bang ug sa pagserbisyo kanila sa tagsa-tagsa,
mas andam silang maminaw ug magpaambit
sa usag usa. Sa akong paghinumdom, akong
naamgohan ang akong simple nga paning-
kamot sa pagtabang sa matag usa kanila
PAGTABANG nga maoy nahimong labing importanting
butang nga akong nahimo isip usa ka magtu-

NGADTO SA USA tudlo niana nga kurso. Ingon og nakadasig


kini kanila sa pagbuhat sa ingon ngadto sa
usag usa.”
Bahin sa imong trabaho isip usa ka
Usa ka teacher improvement coordinator magtutudlo sa ebanghelyo mao ang pagta-
mireport sa mosunod nga kasinatian: bang sa mga tawo nga makasabut ug mobati
“Gihangyo ako sa pag-alagad isip usa ka sa gugma sa Langitnong Amahan alang
magtutudlo sa usa ka kurso alang sa mga kanila. Dili kini mahimo pinaagi sa pulong
magtutudlo sa Sunday School. Nasayud ako lamang. Nagkinahanglan kini og pagtabang
nga magtudlo ako og mga tawo nga may sa mga indibidwal––kadtong nakita nimo
personalidad, mga kaagi, ug mga pangina- kanunay, kadtong nakita nimo panagsa,
hanglan nga lahi sa usag usa. Usa nila mao ug kadtong dili nimo makita kon dili
ang usa ka sinati nga magtutudlo kinsa mohimo og espesyal nga paningkamot.
kanunay nga nagserbisyo sa kabatan-onan. Nagkinahanglan kini sa pagtabang kanila
Adunay lain nga ingon og walay pagsalig isip bisan kon sila matinabangon, dili interesado,
usa ka magtutudlo, ug iyang gibati pag-ayo o masupilon. Ang Ginoo miawhag kanato
ang iyang kakulangan. Usa ka brother sa paghinumdom nga “ang bili sa mga kalag
maulaw nga motambong tungod kay wala mahinungdanon sa panan-aw sa Dios”
kaayo siyay nahibaloan sa mga kasulatan. (D&P 18:10).
“Nakahukom ako nga kinahanglang
mangita ako og paagi sa pagtabang sa usag Pagtabang sa Tagsa-tagsa Kon Kamo
usa kanila. Sa wala pa ang unang leksyon, Magkatigum
akong gihatagan og buluhaton ang brother
Bisan og nagtudlo ka og daghang mga
nga dili komportable sa pagtudlo sa mga
tawo sa samang higayon, ikaw makatabang sa
kasulatan nga mohisgot og gamay mahitu-
tagsa-tagsa. Sama pananglit, makatabang ikaw
ngod sa paghimo og personal nga plano
sa mga indibidwal kon imong abi-abihon ang
alang sa pagtuon sa ebanghelyo. Nakahatag
matag tawo pag-ayo sa sinugdanan sa klase.
kini kanako og kahigayunan nga makigkita
Ginagmay nga mga buhat sama niini maka-
kaniya sa gawas sa klase ug mipadayag sa
hatag og importanting kalainan.
akong pagsalig kaniya. Panahon sa leksyon
Makatabang usab ikaw kon imong
akong giawhag ang sinati na nga magtutudlo
himoon ang pagpaapil nga madanihon ug
sa pagpakigbahin sa iyang kasinatian mahi-
luwas. Sa family home evening ug sa mga
tungod sa pagtudlo. Ug nakakita ako og
klase sa Simbahan, makatabang ka sa mga
oportunidad sa pagpasalamat sa usa ka sister
estudyante nga moandam og usa ka bahin
nga walay pagsalig sa mapainubsanong
sa leksyon. Makaplano ka og espesyal nga
pagpamatuod nga iyang gihatag sa laing
mga report, pasundayag sa musika, o mga
klase pipila ka semana na ang milabay.
pangutana sa panaghisgutan nga mailhan ug
Maayo kaayo ang pagdawat sa tulo.
makapagawas sa mga talento sa maong mga
“Atol sa maong leksyon akong nama-
indibidwal. Sama pananglit, usa ka dili kaayo
tikdan ang laing magtutudlo nga layo nga
aktibo nga brother nga adunay nindot nga
naglingkod gikan sa uban. Nakahukom ako
tingog sa hinayhinay mobalik ngadto sa
nga pakigsultihan nako siya human sa klase,
pagkaaktibo sa Simbahan tungod kay siya
akong gipakita ang akong tinguha kaniya, ug
giimbitar panagsa sa pagkanta diha sa klase
nangutana kon makatabang ba ako kaniya sa
ug sa ubang mga kalihokan sa ward.
assignment nga akong gihatag kaniya. Matag
Ang mga indibidwal malipay kon ang
semana magsige ako og pangita og kahiga-
ilang mga gihimo gidayeg. Kinahanglang
yunan sa pagtabang sa matag tawo sa klase.
maningkamot ka nga matagad ang mga
“Sa among pagpadayon sa klase, akong
komentaryo sa matag tawo ug, kon mahimo,
nakita nga kini dili kasagaran nga grupo.

35
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

himoa ang mga komentaryo nga kabahin sa mga panaghis- ang mga bata nagbugalbugal sa iyang tinapakan nga
gutan sa klase. Usahay makatabang ang pagsulti pag-usab sa karsones ug gision nga sinina. Wala mohilak tungod sa
mga pangutana o mga komentaryo aron ang tanan makadu- garbo, ang gamay nga si Louis mibiya sa chapel, mihunong
ngog ug makasabut. sa katapusan, nag-abot ang gininhawa, milingkod ug mipa-
hulay sa may kurbada. . . . Tin-aw nga tubig midagayday
Pagtabang sa Uban nga mga Panahon subay sa kanal duol sa may kurbada diin milingkod si Louis.
Kinahanglang mangita ka og paagi sa pagtabang niadtong Gikan sa iyang bulsa mikuha siyag papel nga dunay gisulat
imong gitudloan. Ang mga butang nga imong gibuhat alang nga leksyon sa Sunday School ug gihimong usa ka barko-
sa mga tawo gawas sa klasehanan makahimo og dakong barko, nga iyang gipaanod sa nagdagan nga tubig. Gikan sa
kalainan sa ilang kinaiya sa pagtuon sa ebanghelyo. iyang nasakitan nga batan-ong kasingkasing miabut ang
Makagahin ikaw og panahon sa tagsa-tagsa sa mga sakop sa determinado nga mga pulong, ‘Dili na gayud ako mobalik.’
pamilya. Mahimo ka nga makigsulti sa mga sakop sa klase “Sa kalit lamang, bisan naghilak nakita ni Louis nga
kon imo silang makit-an. Makaawhag ug makatabang ka sa midan-ag diha sa tubig ang imahen sa usa ka dako ug
mga panahon sa pagsulay, hinumdumi ang importanting maayo og panaput nga tawo. Mihangad si Louis ug nailhan
mga hitabo sa ilang mga kinabuhi, mobisita sa ilang mga si George Burbidge, ang superintendent sa Sunday School.
panimalay, ug motambong sa mga kalihokan nga ilang “ ‘Makatupad ba ko nimo?’ nangutana ang buotan nga
apilan. magtutudlo.
Si Presidente Thomas S. Monson misaysay sa mosunod “Mitando si Louis. . . . Daghang mga barko-barko ang
nga istorya: nahimo ug gipaanod samtang nagpadayon ang panag-istor-
“Si Louis Jacobsen . . . anak sa pobre nga biyuda nga yahanay. Sa katapusan mibarug ang lider ug, gigunitan og
Danish. Gamay siya nga tawo, dili maayo og hitsura––dali hugot ang kamot sa bata, namalik sila ngadto sa Sunday
kaayong makomedyahan kanunay sa iyang mga kauban sa School” (sa Conference Report, Abr. 1977, 106; o Ensign,
klase. Usa niana ka Dominggo sa buntag sa Sunday School Mayo 1977, 72).

36
Higugm aa Kadtong Imong GITUDLOAN

4
PAGTABANG SA BAG-ONG MGA
MIYEMBRO UG DILI KAAYO
AKTIBO NGA MGA MIYEMBRO
Si Presidente Gordon B. Hinckley mitambag: salmot sa kahimtang sa pagkat-on (tan-awa sa mga pahina
“Dili sayon nga mahimong miyembro niini nga 77–78). Hinoon, ang bag-ong mga miyembro ug dili kaayo
Simbahan. Sa kasagaran kinahanglan nga usbon ang karaang aktibo nga mga miyembro magkinahanglan og linain nga
mga kinaiya, biyaan ang daang mga higala ug mga kauban, pag-awhag sa pagdawat sa responsibilidad. Pipila ka mga
ug mosulod ngadto sa bag-ong katilingban nga lahi ug ideya sa pagtabang kanila nga moapil sa mga leksyon gilista
ingon og masuknaon. sa ubos:
“Tungod sa nagkadaghan nga mga kinabig, kinahanglan  Sa mga panaghisgutan sa klase, ipangutana kanila ang
gayud atong dugangan ang atong paningkamot sa pagta- mga pangutana nga sa imong pagtuo makatubag sila.
bang kanila samtang nangita sa ilang padulngan. Ang tanan
 Awhaga sila sa pagpakigbahin sa ilang mga pagpamatuod
nagkinahanglan og tulo ka butang: usa ka higala, usa ka
ug sa ilang personal nga mga kasinatian sa pagkat-on sa
responsibilidad, ug sa pag-amuma ginamit ‘ang maayong
mga kamatuoran sa ebanghelyo.
pulong sa Dios’ (Moroni 6:4). Atong katungdanan ug opor-
tunidad sa paghatag niining mga butanga. . . .  Dapita sila sa pagbasa og kusog. Hatagi silag panahon sa
“Trabaho kini sa tanan. . . . pag-andam, pakigsulti kanila og sayo mahitungod sa mga
“Mohangyo ako kaninyong tanan sa pagtabang niini. tudling sa kasulatan o ubang mga materyal nga gusto
Ang inyong mahigalaon nga mga paagi gikinahanglan. nimo nga ilang basahon.
Ang inyong pagbati sa responsibilidad gikinahanglan” (sa  Dapita sila sa pag-ampo. Aron malikayan ang pagbati nga
Conference Report, Abr. 1997, 66, 68; o Ensign, Mayo 1997, dili sila komportable, ihatag kini nga pagdapit og sayo.
47–48).  Kon naghatag ka og mga assignment, buhata og sayo aron
Isip usa ka magtutudlo sa ebanghelyo, mahimong ikaw sila adunay igong panahon sa pag-andam. Tanyag og
moserbisyo sa mga tawo nga bag-o lamang miapil sa tabang kon sila adunay mga pangutana.
Simbahan o kinsa mibalik ngadto sa Simbahan. Imong
Samtang ang bag-ong mga miyembro ug dili kaayo aktibo
masunod ang tambag ni Presidente Hinckley pinaagi sa
nga mga miyembro moapil sa panaghisgutan sa klase ug sa
pagpakighigala kanila, paghatag kanila og mga oportunidad
ubang mga kalihokan sa pagkat-on, mas molig-on ang ilang
sa pag-apil sa mga leksyon, ug sa pagsiguro nga sila giamu-
pagsabut sa ebanghelyo ug pasalig ngadto sa Ginoo ug sa
mahan sa maayong pulong sa Dios. Ang mosunod mao ang
Iyang Simbahan. Makalig-on usab sila kanimo ug sa ubang
pipila ka mga sugyot nga motabang kanimo sa pagbuhat
mga miyembro sa klase.
niini.

“Usa ka Higala” “Pag-amuma ginamit ‘ang Maayong Pulong sa Dios’ ”


Ang bag-ong mga kinabig ug mga miyembro nga mibalik
Ang First Presidency mitambag kanato sa “pagpakigdait
sa kalihokan sa kasagaran gusto nga makat-on mahitungod
sa mga investigators ug bag-ong mga miyembro, maghatag
sa ebanghelyo. Makatabang ka kanila nga magpadayon
og mahigugmaong relasyon nga makatabang kanila nga
kining kadasig ug madugangan ang ilang kahibalo sa ebang-
mohimo sa katilingbanong kausaban ngadto sa bag-ong mga
helyo. Hunahunaa ang mosunod nga mga sugyot:
higala ug bag-ong mga sumbanan sa kinabuhi” (“Helping
New Members,” gisukip ngadto sa sulat sa Unang  Ipadayag ang imong kadasig mahitungod sa ebanghelyo.
Kapangulohan, 15 Mayo 1997).  Ihatag ang imong pagpamatuod.
Makatabang ikaw sa uban sa paghimo niini nga kausaban  Ipaambit ang imong gugma alang sa mga kasulatan.
pinaagi sa pagdapit kanila ngadto sa klase, tawagon ang
 Pangitag panahon sa pagpakigsulti kanila gawas sa
ilang pangalan kon moabut sila, ug ipaila sila ngadto sa
klase––sa pagpakighigala kanila ug sa pagsiguro nga naka-
ubang mga miyembro sa klase.
sabut sila sa mga baruganan nga imong gitudlo.
“Usa ka Responsibilidad”  Sultihi sila mahitungod sa mga kasinatian nga imong
Sa mga klase sa Simbahan, ang tanang mga miyembro sa nasinati sa dihang gisunod nimo ang ebanghelyo.
klase responsable sa pagpahigayon og sitwasyon nga maka-  Awhaga sila sa pagtuon sa mga kasulatan sa ilang kaugali-
ngon.

37
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

batan-ong babaye ug nagpaduol kaniya.

5 ‘magtinabangay kita niini,’ giingnan nako


siya.
“Sa wala pa matapos ang tuig motubag
na siya sa klase ug moapil na kanunay, sa
tabang ug kooperasyon sa ubang mga estud-

PAGTUDLO NIADTONG yante” (Teach Ye Diligently, rev. ed. [1991],


92–93).
Panahon sa Iyang mortal nga pangalagad,
ADUNAY MGA KAKULANGAN ang Manluluwas nagpakita og dakong kalooy
sa mga tawo nga adunay deperensya sa
lawas ug utok. Mitanyag siya og paglaum,
[DISABILITIES] pagsabut, ug gugma. Samtang magtudlo sa
maong mga tawo, kinahanglan imong
sundon ang Iyang ehemplo. Paningkamoti
Si Elder Boyd K. Packer mipaambit sa nga dili ikaw mahasol sa ilang mga kakula-
mosunod nga kasinatian gikan sa iyang ngan. Hibaloi nga ang tanang mga tawo lahi.
unang tuig isip magtutudlo sa seminary: Uban sa gugma ug pagkasensitibo, maka-
“Diha sa akong klase mao ang tin-edyer tabang ka sa mga miyembro sa klase nga
nga babaye kinsa makadisturbo nako og adunay mga kakulangan nga moapil sa mga
dako tungod sa pagkabugal-bugalon nga leksyon. Kinahanglan ka nga makig-alayon
kinaiya. Dili siya moapil ug iyang distur- sa uban nga imong gitudloan aron sa pagta-
buhon ang klase kanunay. Sa usa ka okasyon bang kanila nga makasabut ug modawat
nangutana ako kaniya sa pagtubag diha sa niadtong adunay mga kakulangan.
klase sa usa ka butang nga wala kinahang- Sa ubos mao ang mga paghulagway sa
lana ang pagpangandam. Miingon siya, nga lain-laing matang sa mga kakulangan ug
walay pagtahud, ‘Dili ko.’ mga paagi nga imong ikatabang sa mga
“Dala ang pipila ka pamugos miinsister miyembro sa klase nga aduna niining mga
ako, apan uban sa nagkadugang nga walay kakulangan.
pagtahud nagdumili siya. Duna koy gisulti
nga dili gayud maayo nga ingon og ‘ang mga Pagkabungol
estudyante nga dili motubag dili hatagan og Ang pagkabungol magkalahi gikan sa dili
mga grado o papasaron.’ Ug naghagawhaw kaayo bungol ngadto sa hingpit nga pagka-
ako nga miingon, ‘Tan-awon nato. Mopili ka bungol. Ang ubang mga tawo maayong
sa pagsunod kay kon dili.’ makadungog og maayo nga igong makasabut
“Pipila ka semana ang milabay sa usa ka sa gisulti ginamit ang mga hearing aid,
miting sa ginikanan ug sa magtutudlo ang samtang ang uban kinahanglang mogamit
iyang inahan mihulagway kaniya nga og sign language o pagbasa sa ngabil aron
maulawon ug hilumon ug maduhaduhaon makasabut.
sa pag-apil. Maulawon ug hilumon nga Kon makahibalo ka nga usa sa mga
kinaiya dili unta makadisturbo kanako; ang miyembro sa klase adunay problema sa
iyang pagkawalay tahud ug pagkamabugal- pangdungog, hatagi og espesyal nga aten-
bugalon ang nakapabalaka kanako. syon ug pagmabination kaniya. Kon gikina-
“Maayo gani, kay sa wala pa nako masulti hanglan, pakigkita sa indibidwal aron
ang iyang pagkawalay tahud ngadto sa iyang madeterminar ang labing maayong dapit nga
inahan, midugang ang iyang inahan, iyang kalingkuran sa klase aron makasunod
‘Tungod kana sa iyang kakulian sa pagsulti.’ sa mga panaghisgutan ug mga kalihokan.
“Sa katingala nangutana ako kon unsa Importante tingali sa tawo nga molingkod
kadto. Ang inahan miingon, ‘O, wala ka ba diin siya sayon nga makakita kanimo nga
makabantay?’ Wala ako kabantay! ‘Buhaton magsulti. Siya tingali gustong molingkod sa
niya hapit ang tanan nga dili makaapil sa usa ka bahin sa kwarto kay sa lain. Sulbara
mga grupo,’ ang iyang inahan mipahibalo kini nga mga opsyon ginamit ang espiritu sa
kanako. ‘Maulaw gayud siya sa iyang kaku- pagtabang ug pakighigala ug sa paagi nga
lian sa pagsulti.’ magpakita sa imong tinguha para sa tawo
“Human sa pagpakigsulti sa iyang inahan nga moapil sa klase.
gibati nako nga ako diay ang may dakong
sayop! Namatikdan unta gayud nako nga Kalisud sa Pagsulti ug sa Pinulongan
adunay rason nga ingon ato siya. Akong
Ang kalisud sa pagsulti ug sa pinulongan
gigahin kadtong tuiga nga makompleto ang
makaapekto sa abilidad sa tawo sa pakighi-
akong paghinulsol. Gitambagan nako ang
nabi ug pagpakigsulti sa uban. Ang kalisud

38
Higugm aa Kadtong Imong GITUDLOAN

mahimong gamay ra o grabe na, ug anaa kini sa bisan wala mobulontaryo. Ila-ilaha pag-ayo ang tawo. Pakisayud
unsang edad. Ang mga indibidwal nga adunay kalisud sa og dugang mahitungod sa iyang abilidad ug pagkaandam
pinulongan mahimong dili kaayo makasabut sa gipamulong sa pagbasa. Kon ang usa ka tawo andam nga mobasa pero
ug gisulat nga mga pulong. Mahimong maglisud sila nagkinahanglan og panahon sa pagpangandam, makata-
pagporma og mga pulong ug pundok sa mga pulong sa bang ka kaniya sa pag-andam sa pagbasa og mga tudling sa
pagpadayag og mga ideya. Ang ubang mga tawo nga dunay umaabut nga mga leksyon. Sa laing mga sitwasyon, mahi-
kalisud sa pinulongan maningkamot sa pagtago niini, mong mangita ka og paagi sa paglakip sa tawo nga dili na
samtang ang uban, ilabi na ang mga bata, wala makahibalo lamang mohangyo kaniya nga mobasa. Hisguti ang mga
niini. posibilidad uban sa tawo. Pakigsabut aron makakita og
Kon nagtuo ka nga ang usa ka sakop sa klase aduna labing maayong paagi alang kaniya nga moapil sa klase.
niini nga kalisud, pagmabinantayon sa pagdapit nianang
tawhana sa pagpaapil sa atubangan sa klase. Pakitai ang Kadaot sa Panan-aw
tawo og dugang atensyon, ug pakisayud og dugang mahitu- Ang kadaot sa panan-aw magkalahi gikan sa pagkahalap
ngod sa iyang kapasidad sa pagkat-on. Mahimong mag- ngadto sa pagkabuta. Ang ubang may depekto sa panan-aw
andam ka og mga kalihokan sa pagkat-on nga makatabang makakita og maayo kon maglingkod sila duol sa atubangan
sa tawo nga moapil nga dili maulaw, sama sa panaghisgutan sa klase o kon sila magsul-ob og antyohos. Ang uban
sa grupo diin siya makigtambayayong sa mga miyembro sa magsalig sa pagpaminaw ug Braille sa ilang pagkat-on.
klase kinsa buotan ug pasensyoso. Kon makaila ka na pag- Tabangi kadtong adunay kadaot sa panan-aw nga
ayo sa tawo ug ang iyang pagsalig dako na, pangita og maglingkod diin sila makakat-on og maayo sa epektibo nga
dugang mga oportunidad para sa tawo nga makasalmot paagi ug makaapil sa klase. Sa diwa sa panaghigalaay, pakig-
diha sa klase. Tabangi ang tawo nga makahibalo sa mga sulti kanila mahitungod sa ilang mga panginahanglan ug
lakang nga andam niyang himoon aron mas nindot ang unsay imong mahimo sa pagtabang.
bation bahin sa pag-apil.
Dugang Impormasyon
Kakulangan sa Pangisip
Ang nag-unang impormasyon usa ka mubo nga kating-
Ang usa ka tawo nga adunay kakulangan sa pangisip banan lamang. Kon nakahibalo ka nga ang usa ka miyembro
hinay nga molambo ang abilidad sa pakigsulti, pakighinabi, sa klase adunay kakulangan, pakigtambag sa tawo ug sa
pagtuon, pagtrabaho, o pagkinaugalingon. Ang ubang mga iyang mga sakop sa pamilya ug mga higala kon unsaon nga
indibidwal nga may kakulangan sa pangisip nagkina- ikaw makatabang. Pakighigala sa sakop sa klase. Mahimo ka
hanglan og suporta sa halos tanang bahin sa iyang kina- nga magpatambag sa mga lider. Tinguhaa ang giya sa
buhi, samtang ang uban magkinahanglan og tabang sa Espiritu nga motabang kanimo nga makahibalo unsaon sa
gamay nga bahin lamang. pagtabang sa tawo nga magmalampuson ug makakaplag og
Pagsensitibo ug pagmahigalaon ngadto sa mga miyembro kalipay diha sa imong klase.
sa klase kinsa may kakulangan sa panghunahuna. Pakigsulti Alang sa dugang impormasyon mahitungod sa pagpanga-
kaniya sa normal nga paagi mahitungod sa normal nga mga lagad sa mga miyembro nga adunay mga kakulangan,
butang. Dapita ang tawo sa pag-apil sa klase sa mga paagi tan-awa ang mga pahina “00” [400–405] sa seksyon sa
nga komportable kaniya. Mahimong motabang ka sa tawo “Pagtudlo sa Ebanghelyo ug Pagpangulo” sa Handbook sa
nga makaandam og sayo. Usahay, mahimo nimong bahinon mga Panudlo sa Simbahan.
ang klase ngadto sa gagmay nga mga grupo o parisan diin
ang tawo mahimong makig-uban sa mapailubon ug matina- Mga Kapanguhaan [Resources] alang sa mga
bangon nga mga miyembro. Miyembro nga Adunay mga Kakulangan
Ang mga materyal alang sa mga miyembro nga adunay
Mga Kalisud sa Pagbasa
mga kakulangan gilista sa tinuig nga Church Materials
Ang ubang mga indibidwal maglisud og basa. Dili sila Catalog.
makatarung og basa o may laing kalisud sa pagbasa. Mga pangutana mahitungod sa mga materyal alang sa
Mahimong maglisud sila sa pagbasa sa usa ka pinulongan mga miyembro kinsa adunay mga kakulangan mahimong
nga dili ilang sinultihan. Basin hanap ang ilang panan-aw. ipadala ngadto sa :
O tingali kulang lamang ang ilang kasinatian sa pagbasa.
Members with Disabilities
Kon imong mahibaloan nga usa ka sakop sa klase adunay
Floor 24
kalisud sa pagbasa, pagbantay pag-ayo kon unsaon nimo
50 East North Temple Street
sila sa paghangyo sa pag-apil sa leksyon. Ayaw pakaulawi
Salt Lake City, UT 84150-3200
pinaagi sa pagsugo sa tawo sa pagbasa og kusog kon siya
Telephone: 1-801-240-2477

39
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

PAGTUDLO PINAAGI
SA ESPIRITU

Kon giyahan kita sa Espiritu sa Ginoo, makatudlo kita ni bisan kinsang tawo,
bisan unsa pa ka edukado, bisan asang bahina sa kalibutan.
Ang Ginoo mas nasayud kay ni bisan kinsa kanato, ug kon kita nga
iyang mga sulugoon, naglihok ubos sa iyang Espiritu, iyang mahatag
ang mensahe sa kaluwasan ngadto sa matag usa ka tawo.

Elder Dallin H. Oaks


PA G T U D LO pi n a a g i s a E s pi r i t u

Ang Ginoo mao ang bugtong nga nasayud

6 sa mga panginahanglan niadtong gitudloan.


Siya ang bugtong makadani sa mga kasing-
kasing sa tawo ug makapausab kanila”
(pakigpulong nga gihatag ngadto sa mga
magtutudlo sa relihiyon, 1 Sept. 1989).

ANG ESPIRITU MAO Mapainubsanong Magserbisyo


isip Mga Instrumento sa mga Kamot
ANG TINUOD NGA sa Ginoo
Tingali matintal kita usahay sa paghuna-

MAGTUTUDLO huna nga ang mga tawo magpaduol ngadto


sa Langitnong Amahan tungod sa atong
mga paningkamot lamang. Nagtuo kita
nga tungod kini sa atong pagkamadanihon
“Kon ang tawo mamulong pinaagi sa
ang nakakumbinser kanila sa kamatuoran.
gahum sa Espiritu Santo ang gahum sa
O tingali naghunahuna kita nga sa atong
Espiritu Santo modala niini ngadto sa mga
pagkamaayo ug sa atong kahibalo sa usa
kasingkasing sa katawhan” (2 Nephi 33:1).
ka baruganan sa ebanghelyo modasig ug
Walay mortal nga magtutudlo, bisan unsa
makahatag kanila og kaayohan. Kon magsu-
ka kabatid o kasinati, ang makahatag sa mga
god kita sa pagtuo niining mga butanga,
panalangin sa pagpamatuod ug pagkakabig
atong “gibabagan” ang makapatuohon nga
ngadto sa laing tawo. Mao kana ang katung-
gahum sa Espiritu Santo. Kinahanglang
danan sa Espiritu Santo, o ang Espiritu. Ang
hinumduman nato kanunay ang sugo sa
mga tawo makahibalo nga ang ebanghelyo
Ginoo sa “pagpadayag sa maayo nga mga
tinuod pinaagi sa gahum sa Espiritu Santo
balita . . . uban sa tanan nga pagpaubos,
(tan-awa sa Moroni 10:5; D&P 50:13–14).
mosalig [Kaniya]” (D&P 19:29–30).
Ang Tahas sa Espiritu sa Pagtudlo sa Samtang imong andamon ang imong
Ebanghelyo kaugalingon sa espirituhanong paagi ug iapil
Ang timailhan sa ang Ginoo sa imong pagtudlo, mahimo ikaw
Espiritu Santo diha sa Sa atong pagtudlo sa ebanghelyo, kina- nga instrumento sa Iyang mga kamot. Ang
usa ka kalag nga hanglang ilhon nato nga ang Espiritu Santo Espiritu Santo mohatag og gahum sa imong
nakadungog sa pulong mao ang tinuod nga magtutudlo. Ang mga pulong.
sa Dios mao “ang gahum atong pribilihiyo mao ang pagserbisyo isip Si Elder Richard G. Scott sa Korum sa
sa Dios ngadto sa instrumento diin ang Espiritu Santo maka- Napulog Duha mitudlo sa kalainan tali sa
pagkabig sa mga tawo” tudlo, makapamatuod, makahupay, ug mapainubsanon nga tawo nga motugot sa
(D&P 11:21). Si makadasig. Kinahanglang mahimo kitang Espiritu Santo sa pagtudlo ug sa usa ka
Presidente Joseph takus nga modawat sa Espiritu (tan-awa sa mapagarbuhong tawo kinsa nagsalig sa
Fielding Smith mitudlo: “Pagtinguha sa Espiritu,” pahina 13). iyang kaugalingong kusog.
Kinahanglang mag-ampo kita alang sa “Pipila ka tuig na ang milabay aduna
“Ang Espiritu sa Dios
giya sa Espiritu samtang mag-andam kita akoy assignment didto sa Mexico ug sa
nga nakigsulti ngadto
sa mga leksyon ug samtang kita magtudlo Central America susama sa usa ka Area
sa espiritu sa tawo
(tan-awa sa “Pag-ila ug Pagsunod sa Espiritu President . . . .
adunay gahum sa
sa Imong Pagtudlo,” mga pahina 47–48). “Usa ka Dominggo niana, . . . mibisita
pagtudlo sa kamatuoran
Kinahanglan nga atong buhaton ang tanan ako og usa ka miting sa priesthood sa branch
nga adunay dakong
nga atong mahimo sa paghimo og kahim- diin ang mapainubsanon, walay grado nga
epekto ug pagsabut kay
tang nga kadtong atong gitudloan mobati lider sa priesthood nga Mexikano naningka-
sa kamatuoran nga
sa impluwensya sa Espiritu (tan-awa sa mot sa pagsulti sa mga kamatuoran sa
mahatag pinaagi sa
“Pagdapit sa Espiritu samtang Ikaw ebanghelyo. Klaro kaayo nga nakatandog
personal nga kontak sa
Magtudlo,” mga pahina 45–46). kini og dako sa iyang kinabuhi. Akong
langitnong mga tawo.
Si Elder Gene R. Cook sa Seventy nakita ang iyang dakong tinguha sa pagsulti
Pinaagi sa Espiritu Santo
mitambag: “Kinsa ang motudlo? Ang niadtong mga baruganan. Nakahibalo siya
ang kamatuoran
Maghuhupay. Siguroha nga dili kamo nga kini bililhon kaayo ngadto sa mga
motuhop sa kinauyukan
magtuo nga kamo ang ‘tinuod nga magtu- kaigsoonan nga iyang gihigugma. Nagbasa
ug kaugatan sa lawas
tudlo.’ Seryoso kana nga sayop. . . . siya gikan sa manwal sa leksyon, pero ang
aron dili kini
Pagbantay nga dili kamo mosapaw sa iyang kinaiya sama sa putli nga gugma sa
makalimtan” (Doctrines
Espiritu. Ang importante nga tahas sa usa Manluluwas ug niadtong iyang gitudloan.
of Salvation, hinugpong
ka magtutudlo mao ang pag-andam sa Kana nga gugma, sinsero, ug tim-os nga
ni Bruce R. McConkie,
pamaagi aron nga ang mga tawo makabaton tinguha nakapalukop sa impluwensya sa
3 vols [1954–56],
og espirituhanong kasinatian uban sa Ginoo. Espiritu Santo diha sa kwarto . . . .
1:47–48).
Kamo ang instrumento, dili ang magtutudlo.

41
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

“Unya, misulod ako sa klase sa Sunday


School sa ward diin ang akong pamilya mag-
tambong. Usa ka edukado nga proffesor sa
unibersidad ang nagtudlo sa leksyon. Ang
kasinatian klaro kaayo nga managlahi sa
akong nasinati sa miting sa priesthood sa
branch. Para nako ang magtutudlo klaro
nga mipili og malisud nga mga pakisayran
[reference] ug dili kasagaran nga mga ehem-
plo aron mapalambo ang gisangon kaniya
nga hilisgutan––ang kinabuhi ni Joseph
Smith. Aduna koy lahi nga impresyon nga
iyang gigamit ang kahigayunan sa pagtudlo
aron ipasabut sa klase ang iyang dakong
kahibalo. . . . Ingon og wala siyay tuyo sa
pagsulti sa mga baruganan sama sa mapai-
nubsanon nga lider sa priesthood . . . .
“. . . Ang pagka-mapainubsanon sa lider
sa priesthood nga Mexicano gikinahanglan
sa iyang pagkahimong instrumento alang sa
espirituhanong pagpasabut sa kamatuoran”
(Helping Others to Be Spiritually Led [pakigpu-
long ngadto sa mga magtutudlo sa relihiyon,
11 Ago. 1998], 10–12). 1998], 10–12).

Dugang Impormasyon
Agig dugang kabahin sa pagtudlo pinaagi
sa Espiritu, tan-awa ang leksyon 3 sa Ang
Pagtudlo sa Kurso sa Ebanghelyo (mga
pahina 202–206).

42
PA G T U D LO pi n a a g i s a E s pi r i t u

PAGTUDLO UBAN SA PAGPAMATUOD


“Ang pinakataas, madanihon, makakabig makahatag og kahayag ug kahibalo ngadto
nga gahum sa pagtudlo sa ebanghelyo kanila––moaghat sa ilang mga kasingkasing
makita,” miingon si Elder Bruce R. sa paghinulsol. Kon dili kana ra gayud ang
McConkie, “kon ang nadasig nga magtu- makahimo sa ingon” (sa Journal of Discourses,
tudlo moingon, ‘nasayud ako nga pinaagi 5:327).
sa gahum sa Espiritu Santo, pinaagi sa mga
pagpadayag sa Balaang Espiritu sa akong Unsa ang usa ka Pagpamatuod?
kalag, nga ang mga doktrina nga akong Importante nga masabtan unsa ang usa ka
gitudlo tinuod’ ” (The Promised Messiah pagpamatuod ug unsa ang dili. Una, dili kini
[1978], 516–17). pag-awhag, tawag sa paghinulsol, istorya sa
Si Presidente Brigham Young nakakat-on biyahe, sermon, o usa ka instruksyon. Yano ra
niini nga kamatuoran sa wala pa siya mahi- kini, direkta nga deklarasyon sa pagtuo––usa
mong miyembro sa Simbahan. Ang pagpa- ka pagbati, usa ka kasiguroan, usa ka konbik-
matuod sa mapainubsanong misyonaryo syon. Sa kasagaran gipahayag kini sa kaugali-
nakatabang kaniya nga mobati sa makakabig ngon, nga Ako, gisundan sa lig-on nga pulong
nga gahum sa Espiritu Santo. Unya sa kadu- nga nagpahayag og pagtuo, sama sa “nasayud
gayan siya nahinumdom, “Kon makakita ako nga . . . ,” “Ako mopamatuod nga . . . ,”
ako og tawo nga walay kahanas sa pagsulti, “Ako mohatag sa pagpamatuod nga . . . ,”
o talento sa publikong pakigpulong, kinsa o “Aduna akoy dakong kasiguroan nga . . .
makasulti lamang og ‘ako nasayud, pinaagi “Tingali nakadungog kamo sa linain nga
sa gahum sa Espiritu Santo, nga ang Basahon mga saksi ni Jesukristo nga migamit sa mga
ni Mormon tinuod, nga si Joseph Smith pulong nga “akong ihatag kanimo ang akong
usa ka Propeta sa Ginoo,’ ang Espiritu Santo pagsaksi nga . . .” o “ako mosaksi nga . . .”
nga anaa niana nga indibidwal nakahatag Ang mga pagpamatuod mas gamhanan kon
kanako og pagsabut, ug ang kahayag, kini mubo, lakbit, ug direkta.
himaya, ug ang pagka-imortal anaa sa akong Hunahunaa ang mosunod nga mga
atubangan” (sa Journal of Discourses, 1:88). ehemplo gikan sa mga kasulatan. Timan-i
Si Presidente Young napahinumduman sa nga kini nga mga pagpamatuod makita sa
gahum sa pagpamatuod sa iyang unang mga kinatibuk-ang kahulugan sa ubang mga
adlaw isip usa ka misyonaryo. Naka-obserbar mensahe––sa sinugdanan, sa tunga-tunga,
siya: “Nakabiyahe ra ako og kadiyot aron o sa katapusan.
sa pagpamatuod ngadto sa mga katawhan, “Kini mao ang pagpamatuod, ang katapu-
sa wala pa ako makakat-on niining usa ka san sa tanan, nga kami naghatag kaniya:
kamatuoran, nga kamo mahimong moma- Nga siya buhi! Kay kami nakakita kaniya,
tuod sa doktrina gikan sa Biblia hangtud sa gani diha sa tuo nga kilid sa Dios; ug kami
katapusan sa kalibutan, ug kini makakom- nakadungog sa tingog nga nagpamatuod nga
binser lamang og katawhan, pero dili maka- siya mao ang Bugtong Anak sa Amahan––
kabig kanila. Mahimong mabasa nimo nga pinaagi kaniya, ug ngadto kaniya, ang
ang Biblia gikan sa Genesis hangtud sa mga kalibutan nalalang, ug ang mga lumulu-
Pinadayag, ug momatuod sa tanang gagmay pyo niana mao ang anak nga mga lalaki ug
nga butang nga imong gipasabut, ug kana anak nga mga babaye sa Dios” (D&P
lamang walay makakabig nga impluwensya 76:22–24; italik gidugang).
diha sa mga tawo. Kon dili ang pagpama- “Ako nasayud sa akong kaugalingon nga
tuod pinaagi sa gahum sa Espiritu Santo ang bisan unsa nga ako mosulti nganha kaninyo,

43
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

mahitungod niana nga umaabut, tinuod; ug ako moingon mas malig-on samtang magpadayon kamo sa pagpakigbahin
nganha kaninyo, nga ako nasayud nga si Jesukristo moanhi, niini.
oo, ang Anak, ang Bugtong Anak sa Amahan, puno sa Samtang mag-andam ka sa pagtudlo sa matag leksyon,
grasya, ug kalooy, ug kamatuoran” (Alma 5:48; italik gidu- pag-ampo nga tabangan ka sa Espiritu kanus-a ikaw angay
gang). nga mopakigbahin sa imong labing sagrado nga mga pag-
“Ug karon tan-awa, ako magpamatuod nganha kaninyo bati. Mahimong maaghat ka sa paghatag sa imong pagpama-
sa akong kaugalingon nga kini nga mga butang matuod. tuod sa makadaghan atol sa leksyon, dili lamang sa
Tan-awa, ako moingon nganha kaninyo, nga ako nasayud katapusan.
nga si Kristo moanhi taliwala sa mga katawhan, aron sa pag-
dala diha kaniya sa mga kalapasan sa iyang mga katawhan, Ang Pagpamatuod Makadasig og Pagpamatuod
ug nga siya moula sa iyang dugo alang sa mga sala sa kalibu- Sa pagpamatuod sa unsay imong gisulti ug gihimo,
tan; kay ang Ginoong Dios namulong niini” (Alma 34:8; imong gitabangan ang uban sa pagpalig-on sa ilang kaugali-
italik gidugang). ngong mga pagpamatuod. Usa ka full-time nga misyonaryo
“Kay ako nasayud nga kinsa ang mobutang sa ilang pagsa- misulat sa mosunod nga sulat ngadto sa usa ka tawo nga
lig diha sa Dios pagabuligan sa ilang mga pagsulay ug sa nahimo niyang magtutudlo sa tuig nga wala pa siya magsu-
ilang mga kasamok, ug sa ilang mga kasakit, ug pagabaya- god sa iyang misyon;
won sa katapusan nga adlaw” (Alma 36:3; italik gidugang). “Nasayud ako nga ikaw usa ka tawo nga wala magtinguha
Laing mga ehemplo makita sa Jacob 7:12, Alma 7:8 ug nga daygon, pasidunggan, o pahalipayan. Pero hinaut nga
36:30, ug Joseph Smith––Kasaysayan 1:25. imo akong tugutan sa pagpadayag og kinasingkasing nga
pasalamat sa atong klase diin atong gitun-an ang Basahon
Himoa nga Kabahin sa Imong Pagtudlo ang ni Mormon. Kanunay akong nahinumdom sa imong pagpa-
Pagpamatuod matuod nga bisan og daghan ang misalikway sa Basahon
Aron makahimo sa pagtudlo pinaagi sa makapatuo, ni Mormon tungod kay nagtuo sila nga bati kini pagkasulat
makakabig nga gahum sa Espiritu Santo, kinahanglan nga ug dili nindot ang mga ideya, ang Basahon ni Mormon adu-
ikaw adunay pagpamatuod sa unsay imong gitudlo. Si nay iyang talagsaong kanindot ug dili hitupngan nga men-
Presidente David O. Mckay miingon: “Imong katungdanan sahe. Sa klase ug sa akong personal nga pagtuon akong
ang pagtudlo nga si Jesukristo mao ang Manunubos sa kali- gimahal kining libroha. Nahinumdom ako nga naglingkod
butan, nga si Joseph Smith usa ka Propeta sa Dios, ug nagpa- sa imong klase, naghulat nga ikaw mopamatuod sa pipila
kita ngadto kaniya ang Dios nga Amahan ug ang iyang Anak ka yano ug simple nga kamatuoran. Nahinumdom ako sa
niining katapusang dispensasyon. Mituo ka ba niini? Imo ba dihang atong gitun-an ang Alma 32 ug ikaw mipamatuod
kining gibati? Kana ba nga pagpamatuod misanag gikan sa kon sa unsa nga paagi motubo ang liso sa kamatuoran
imong pagkatawo? . . . Kon mao, kana nga pagsanag maka- nganhi kanatong tanan. Sa imong pagpamatuod, imong
hatag og kinabuhi ngadto sa mga tawo nga inyong gitud- gitugutan ang Espiritu sa pagsaksi ngari kanako sa kamatuo-
loan. Kon wala, adunay kanihit, huwaw, kakulang nianang ran sa baruganan.
espirituhanong kahimtang diin motubo ang mga Santos . . . “Karon ania ako, usa ka bulan sa akong misyon ug adu-
. Makatudlo ka nga epektibo niana lamang diin ikaw sa nay dakong pagpamatuod sa Basahon ni Mormon. Unsay
imong kaugalingon mibati” (Gospel Ideals [1953], 190). akong nadawat dili lamang espirituhanong tagana nga mau-
Makaangkon ikaw og pagpamatuod ug makapadayon sa sik. Gigiyahan ako nimo ngadto sa kahoy sa kinabuhi. Sama
pagpalig-on niini pinaagi sa (1) pagtuon sa mga kasulatan ug ni Lehi, wala kay laing tuyo gawas sa pagtabang sa uban
sa mga pagtulun-an sa mga propeta sa ulahing mga adlaw, nga makaambit niini. Mao kana ang nakapatandog kanako
(2) pag-ampo, (3) pagpuasa, ug (4) pagsunod sa mga sugo sa pag-ayo––akong makita ang mga panalangin sa imong kina-
Dios. Mamatikdan usab nimo nga ang imong pagpamatuod buhi.”

44
PA G T U D LO pi n a a g i s a E s pi r i t u

ug Thine imbis you ug your, Hangtud nga

8 makat-on sila sa paggamit sa ilang kaugali-


ngong mga pulong, mahimong hunghungan
nimo sila samtang sila mag-ampo.
Pasalamati ang mga bata sa ilang gihalad
nga pag-ampo ug komentaryohi og gamay

PAGDAPIT SA ESPIRITU ug sinsero sa unsay ilang gisulti.

Tudlo gikan sa mga Kasulatan ug sa


SAMTANG IKAW Pulong sa mga Propeta sa Ulahing
mga Adlaw

MAGTUDLO Ang mga pagtulun-an nga anaa sa mga


kasulatan ug sa mga pulong sa mga propeta
sa ulahing mga adlaw adunay dakong
gahum sa pagtabang kanato nga mobati
Isip usa ka magtutudlo, makaandam ikaw
sa impluwensya sa Espiritu (tan-awa sa
og palibut [environment] nga makadapit sa
“Ang Gahum sa Pulong,” mga pahina
Espiritu nga motambong sa imong pagtudlo.
50–51). Ang Ginoo miingon:
Dayon ang Espiritu makasaksi sa pagkati-
“Kini nga mga pulong dili sa mga tawo
nuod sa mga baruganan nga imong gitudlo.
ni sa tawo, apan gikan kanako; busa, kamo
Ang mosunod nga mga sugyot makatabang
magpamatuod nga sila gikan kanako ug dili
kanimo sa pagdapit sa Espiritu samtang ikaw
sa tawo;
magtudlo.
“Kay kini mao ang akong tingog nga
Pag-ampo namulong kanila nganha kaninyo; kay sila
gihatag pinaagi sa akong Espiritu nganha
Ang Ginoo miingon, “Pag-ampo sa kanu- kaninyo, ug pinaagi sa akong gahum kamo
nay, ug Ako mobu-bu sa akong Espiritu diha makabasa kanila ngadto sa usag-usa; ug
kanimo, ug daghan ang imong panala- gawas kon kini pinaagi sa akong gahum
ngin––oo, gani labaw pa sa mga bahandi sa kamo dili makabaton kanila;
kalibutan nga imong naangkon ug sa kadau- “Busa, kamo makapamatuod nga kamo
tan nga gidala niini” (D&P 19:38). Ang pag- nakadungog sa akong tingog ug nahibalo sa
ampo makapaawhag og balaang pagtahud akong mga pulong” (D&P 18:34–36).
ug makatabang kanato nga makakat-on sa
ebanghelyo. Kadtong imong gitudloan kina- Pagpamatuod
hanglang magpuli-puli sa paghatag sa pag-
Samtang ikaw magpamatuod sa mga
ampo sa dili pa magsugod ug mahuman ang
baruganan nga imong gitudlo, ang Espiritu
leksyon. Sa ilang mga pag-ampo, mahimong
Santo makasaksi sa kamatuoran ngadto sa
mangayo sila og giya sa Espiritu atol sa lek-
matag tawo sa unsay imong gisulti (tan-awa
syon ug sa ilang paggamit sa mga kamatuo-
sa “Pagtudlo uban sa Pagpamatuod,” mga
ran nga ilang nakat-unan.
pahina 43–44). Pagpamatuod kon ang
Samtang magtudlo kamo, pag-ampo diha
Espiritu moaghat kanimo sa pagbuhat sa
sa imong kasingkasing nga ang Espiritu
ingon, dili lamang sa katapusan sa matag
mogiya kanimo, sa pagbukas sa mga kasing-
leksyon. Hatagi og kahigayunan ang imong
kasing sa mga estudyante, ug sa pagpama-
gitudloan nga mohatag sa ilang pagpama-
tuod ug sa pagdasig. Matag karon ug unya
tuod.
mahimong modapit kamo sa mga estud-
yante nga mag-ampo diha sa ilang mga Pakigbahin og mga Kasinatian
kasingkasing alang kaninyo isip magtutudlo
ug alang sa ilang mga kaugalingon ug sa Ang atong mga pagpamatuod sa kasaga-
uban nga naningkamot nga makakat-on ran malig-on tungod sa atong mga kasina-
(tan-awa sa 3 Nephi 20:1). tian. Tingali ikaw adunay mga kasinatian
Kon magtudlo ka og gagmay nga mga nga nakapalig-on sa imong pagpamatuod
bata, daghan ikaw og mahimo sa pagtabang nga ang Langitnong Amahan mitubag sa
kanila nga magbinuotan samtang sila mag- pag-ampo. O tingali ikaw gipanalanginan
andam sa pag-ampo. Pahinumduman tungod sa pagsunod og usa ka sugo. Kon
nimo sila nga maghilom nga maglingkod. imong ipakigbahin ang mao nga mga kasi-
Ikyugpos ang imong mga bukton sa pagpa- natian, usa ikaw ka buhi nga saksi sa mga
kita og ehemplo. Makatudlo ka sa pinulo- kamatuoran sa ebanghelyo, ug ang Espiritu
ngan sa pag-ampo, magtabang kanila sa makasaksi ngadto sa uban unsay imong
paggamit sa mga pulong nga Thee, Thou, gisulti tinuod. Dugang sa imong pagpakigba-

45
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

hin sa imong kaugalingong mga kasinatian, kinahanglang Alang sa mga ideya kon unsaon sa paggamit sa sagradong
imong awhagon ang mga estudyante sa pagpakigbahin sa musika sa mga miting sa Simbahan, sa panimalay, ug sa
ilang mga kasinatian kon komportable silang mobuhat sa imong personal nga kinabuhi, basaha ang pasiuna sa libro sa
ingon (tan-awa sa “Mga Istorya,” mga pahina 180–83). himno (tan-awa sa Hymns, mga pahina ix–x).

Gamit og Musika Ipadayag ang Gugma alang sa Ginoo ug alang


Ang musika makapahimo nato sa pagpadayag sa espiritu- sa Uban
hanong mga pagbati nga lisud natong ipadayag pinaagi Makapadayag ka og gugma alang sa imong gitudloan
lamang sa pulong. Si Elder Boyd K. Packer miingon nga pinaagi sa pagpaminaw og maayo ngadto kanila ug kina-
“kita dali nga mobati ug makakat-on pinaagi sa musika. . . singkasing nga ma-intersesado sa ilang mga kinabuhi. Ang
sa ubang mga espirituhanong mga butang nga makat-unan Kristohanon nga gugma adunay gahum sa pagpahumok sa
unta nato og dugay” (“The Arts and the Spirit of the Lord,” mga kasingkasing ug sa pagtabang sa mga tawo nga mami-
Ensign, Ago. 1976, 61). naw sa mga paghunghong sa Espiritu (tan-awa sa “Ang
Ang mga himno sa Simbahan ug mga kanta sa Primary Gugma Makapahumok sa mga Kasingkasing," mga pahina
nagtudlo kanato og mga baruganan sa ebanghelyo. Magamit 31–32).
nimo kini sa bisan unsang leksyon sa pagtudlo o pag-sum-
marize og usa ka ideya. Ang mga kanta sa Primary makapa- Dugang Impormasyon
himo sa mga bata sa paghatag sa ilang mga pagpamatuod sa Dugang pa mahitungod sa pagtudlo pinaagi sa Espiritu,
yano ug sa kaanindot. (Tan-awa sa “Musika,” mga pahina tan-awa ang leksyon 3 diha sa Ang Pagtudlo sa Kurso sa
173–76.) Ebanghelyo (mga pahina 202–06).

46
PA G T U D LO pi n a a g i s a E s pi r i t u

PAG-ILA UG PAGSUNOD SA
ESPIRITU SA IMONG PAGTUDLO
Kon nakaandam ikaw pag-ayo sa imong sa usa ka pagbati sa kahupayan ug kalinaw”
kaugalingon, ang Espiritu Santo molamdag (Ensign, Mar. 1997, 10–12). Sa kasagaran
ug mogiya kanimo samtang ikaw magtudlo. bation nato ang lamdag, kalipay, ug kalinaw
Mahimong makadawat ka og impresyon (tan-awa sa mga Taga-Roma 15:13; Mga
mahitungod sa imong gitudloan, kon unsay Taga-Galatia 5:22–23; D&P 6:23;11:13).
imong hatagan og gibug-aton sa pagtudlo Si Presidente Howard W. Hunter mipasa-
kanila ug unsaon nga makatudlo ikaw sa but unsaon nga kita makaila sa lain-laing
epektibong paagi kanila. Ang imong maku- timailhan sa Espiritu:
gihong paningkamot mapalambo kon “Nabalaka ako usahay nga ingon og ang
mapainubsanon ka nga mosunod sa mga hilabihan nga emosyon o ang paghilak gipa-
hunghong sa Espiritu. Makatabang usab hisama sa presensya sa Espiritu. Tinuod ang
ikaw niadtong imong gitudloan nga Espiritu sa Ginoo makahatag og hilabihang
makaila sa mga impluwensya sa Espiritu. emosyonal nga mga pagbati, lakip na ang
Makaandam ka sa pagsinati sa katumanan paghilak, pero kanang dayag nga timailhan
sa mga pulong sa Ginoo: “Busa, siya nga kinahanglang dili ikalibog sa presensya
nagsangyaw ug siya nga nakadawat, nakasa- mismo sa Espiritu.
but sa usag usa, ug ang duha makadawat “Naka-obserbar ako sa akong daghang
og kaayohan ug maglipay nga maghiusa” mga kaigsoonan sa milabay nga mga katui-
(D&P 50:22). gan ug giambitan namo ang talagsaon ug
dili mahulagway nga espirituhanong mga
Pag-ila sa Espiritu kasinatian. Kadtong tanang mga kasinatian
Si Elder Dallin H. Oaks mitudlo: managlahi, espesyal ang matag usa sa iyang
“Kinahanglang makahibalo kita nga ang kaugalingong paagi, ug ang maong sagra-
Ginoo mamulong ngari kanato pinaagi sa dong mga higayon mahimong inubanan o
Espiritu sa iyang kaugalingong panahon ug dili sa mga luha. Sa kasagaran mao gayud
sa iyang kaugalingong paagi. . . . Dili kita na, pero usahay kini inubanan og tumang
makapugos sa espirituhanong mga butang. kahilom. Sa ubang higayon inubanan kini
“Sa kasagaran, ‘ang iyang kaugalingong og kalipay. Kini sa kanunay inubanan og
paagi’ dili ang nagdahunog nga pagsanta o pagpakita sa kamatuoran, sa pagpadayag
makabuta nga kahayag, pero sa unsay gita- ngadto sa kasingkasing . . .
wag sa mga kasulatan nga ‘ang ligdong og “Paminaw sa kamatuoran, patalinghug
hinay nga hinagawhaw nga tingog’ (1 Mga ngadto sa doktrina, ug tuguti nga ang timail-
Hari 19:12; 1 Ne. 17:45; D&P 85:6). . . . han sa espiritu moabut sa iyang tanang dag-
Kinahanglang masayud kita nga ang Ginoo han ug nagkalain-laing mga matang. Pabilin
panagsa ra mosulti og kusog. Ang Iyang sa lig-on nga mga baruganan, tudlo gikan sa
mensahe sa kasagaran moabut pinaagi sa usa putli nga kasingkasing. Niana ang Espiritu
ka hunghong” (“Teaching and Learning by motuhop sa inyong hunahuna ug kasingka-
the Spirit,” Ensign, Mar. 1997, 10–12). sing ug sa matag hunahuna ug kasingkasing
Kon ang Ginoo mamulong ngari kanato sa inyong mga estudyante” (Eternal
pinaagi sa Espiritu, Siya usahay “mohimo Investments [pakigpulong ngadto sa mga
nga ang [atong] dughan moinit sulod magtutudlo sa relihiyon, 10 Peb. 1989], 3).
[kanato]” (D&P 9:8). Kini nga kainit, pasabut
ni Elder Oaks, sa pagkatinuod “nagpasabut

47
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

Ang Espiritu Makagiya Kanimo Samtang Ikaw Mag- Ginoo, hatagan kamo “sa takna gayud, oo, sa diha gayud
andam sa Pagtudlo nga higayon, unsa ang inyong isulti” (D&P 100:6). Tingali
usahay imong bation nga dunay dili iapil sa leksyon o
Samtang mainampoon ikaw nga mag-andam sa pagtudlo,
modugang og butang nga wala nimo andama. Mahimong
samtang magtuon ka sa mga kasulatan, ug bisan samtang
bation nimo nga nadasig sa paghatag sa imong pagpama-
naghimo ka sa imong inadlaw nga mga buluhaton, ablihi
tuod o sa pagdapit sa uban sa pagpakigbahin sa ilang mga
ang imong hunahuna ug kasingkasing ngadto sa giya sa
pagpamatuod. Kon ang estudyante mangutana, mahimong
Ginoo. Mahimong makadawat ka og “kalit nga mga ideya”
bation nimo nga dili usa gamiton ang imong giandam ug
gikan sa Espiritu (Teachings of the Prophet Joseph Smith, sel.
hisgutan pag-ayo kadto nga mga pangutana. Siguroha nga
Joseph Fielding Smith [1976], 151). Mahimo kang giyahan
kini nga mga pag-aghat gikan sa Espiritu ug dili lamang
sa pagpasabut og piho nga mga baruganan. Mahimo ikaw
gikan sa mga pangutana sa mga estudyante. Sunda kini nga
nga makadawat og pagsabut kon unsaon sa pagpresentar
mga pagbati sa mapainubsanong paagi. Tuguti ang Espiritu
pag-ayo ang maong mga ideya. Mahimo ka nga makakita
nga molihok pinaagi kanimo sa pagtandog sa mga kasingka-
og mga ehemplo, paggamit og mga butang sa leksyon ug
sing niadtong imong gitudloan.
makapadasig nga mga istorya sa yanong mga kalihokan sa
kinabuhi (tan-awa sa “Pagpangita og mga Leksyon Bisan Makatabang Ka sa Uban nga Makaila sa Espiritu
Asa,” mga pahina 22–23). Mahimong mobati ka sa pag-imbi-
tar og usa ka tawo nga makatabang sa leksyon. Mahimong Kon mas pamilyar ka na sa tingog sa Espiritu, makahimo
mapahinumduman ikaw sa usa ka personal nga kasinatian ka sa pagtabang niadtong imong gitudloan nga makaila sa
nga imong mapaambit. Isulat kini nga mga ideya, ug sa mai- impluwensya sa Espiritu. Si Elder Richard G. Scott miingon,
nampoong paagi sunda kini. “Kon wala kamoy laing kalampusan sa inyong pakigrelasyon
Si Elder C. Max Caldwell mipakigbahin sa mosunod nga sa inyong mga estudyante gawas sa pagtabang kanila sa pag-
kasinatian: “Pipila ka tuig na ang milabay nag-andam ako sa ila ug sa pagsunod sa mga aghat sa Espiritu, nakapanalangin
pagtudlo og usa ka klase sa hilisgutan nga sa akong pagtuo kamo kanila sa ilang kinabuhi nga walay sukod ug sa
malisud gayud. Sa gabii sa wala pa ang iskedyul nga klase, kahangturan”(Helping Others to Be Spiritually Led [pakigpu-
nag-ampo ako para magiyahan ug dayon natulog, nga nagli- long nga gihatag ngadto sa mga magtutudlo sa relihiyon, 11
bug gihapon ang akong hunahuna. Sa akong pagmata, usa Ago. 1998], 3). 1998], 3).
ka hunahuna ang miabut sa akong kaisipan nga akong gipa- Si Kristi, nga nag-edad og otso anyos, mitambong og
kigbahin sa klase nianang buntaga. Human sa klase, usa ka espesyal nga miting sa misyonaryo uban sa iyang amahan.
batan-ong lalaki ang nakigsulti kanako sa pribado ug mii- Isip bahin sa miting, ang iyang amahan mipakita og mga
ngon, ang leksyon para kadto kanako. Nasayud na ako litrato ni Jesukristo ug mihatag sa iyang pagpamatuod sa
karon kon unsay buhaton.’ Sa wala madugay akong nahiba- Manluluwas. Pagkahuman sa miting, si Kristi miatubang sa
loan nga misulod siya niana nga klase isip iyang unang kon- iyang amahan ug miingon, “Kahilakon man ko.” Ang iyang
tak sa Simbahan sa daghang mga tuig. Iyang gipadayon ang amahan nakasabut nga siya mibati sa impluwensya sa
pagpahimutang sa iyang kinabuhi ug sa katapusan nakaser- Espiritu. Miluhod siya, migakos kaniya, ug misulti kaniya
bisyo og matinud-anong misyon. Karon nakasinati siya sa nga kadtong mga pagbati sa kalumo mao ang mga aghat
kalipay nga nag-uban sa pagsunod sa mga pakigsaad sa sa Espiritu Santo, nagtabang kaniya nga masayud nga ang
mahangturong pamilya” (sa Conference Report, Okt. 1992, mga butang nga iyang nadungog nianang gabhiona tinuod.
40; o Ensign, Nob. 1992, 29–30). Mihatag siya sa iyang pagpamatuod ngadto kaniya nga
makahibalo siya kanunay kon ang usa ka butang tinuod
Ang Espiritu Makagiya Kanimo Samtang Ikaw pinaagi sa pag-ila sa maanindot nga pagbati nga karon iyang
Magtudlo nasinati.
Pahimusli ang tanang kahigayunan sa pagtabang sa uban
Sa kasagaran, makatudlo ka pinaagi sa Espiritu kon imong
nga makaila ug magmapasalamaton sa kalinaw ug kalipay
sundon unsay imong giandam nga mainampoon ug gipa-
nga moabut kon mosunod sila sa mga hunghong sa Espiritu.
malandong. Dugang pa, ang Espiritu matag karon ug unya
moaghat kanimo samtang ikaw nagtudlo. Sama sa gisaad sa

48
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyoi n g

ITUDLO ANG DOKTRINA

Dili ako makaluwas kaninyo, kamo dili makaluwas kanako,


kita dili makaluwas sa usag-usa, kutob lamang sa pag-awhag sa usag
usa nga modawat sa kamatuoran, pinaagi sa pagtudlo niini.
Kon ang usa ka tawo modawat sa kamatuoran maluwas siya pinaagi
niini. Maluwas siya dili tungod kay adunay mitudlo kaniya,
pero tungod kay siya midawat ug misunod niini.

Presidente Joseph F. Smith


B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

Nganong Kita Kinahanglang Motudlo

10 sa Pulong sa Dios
Sa dihang nagsangyaw si Alma ngadto
sa mga Zoramites, nakigsulti siya sa usa ka
grupo sa mga katawhan kansang mga kasakit
maoy nakaandam kanila sa pagdawat sa
pulong sa Dios. Gitudloan niya sila mahitu-
ngod sa gahum sa pulong. Pinaagi sa pag-

ANG GAHUM tuon sa unsay iyang gisulti, mas makasabut


kita ngano nga kinahanglan kita mogamit sa
pulong sa Dios isip tinubdan sa atong
SA PULONG tanang pagtudlo sa ebanghelyo.
Iyang gikomparar ang pulong ngadto sa
usa ka liso nga mahimong itanom diha sa
Sa dihang si Alma, high priest sa mga atong mga kasingkasing. Kon nakaatiman
Nephites, nakahibalo nga ang mga katawhan ikaw og tanaman, imong makita nga ang
nga gitawag og mga Zoramites mibulag mga liso nga imong gitanom, bisan og
gikan sa mga Nephites ug nagbuhat og mga gamay, mabuhi human kini makadawat og
dautan, “ang iyang kasingkasing misugod sa gamay nga kaumog. Ang enerhiya sa usa ka
pagsakit tungod sa pagkadautan sa mga liso gamhanan kaayo nga gani kini mogi-
katawhan. Kay kini mao ang hinungdan sa maw gikan sa gahi nga yuta aron mogawas
dako nga kasubo ni Alma nga masayud sa ang iyang salingsing. Mao kini ang mahitabo
kadautan sa mga katawhan.” Dugang pa, kon kita “mohatag og dapit” alang sa pulong
ang mga Zoramites nahimong hulga sa sa Dios nga matanom diha sa atong mga
kasundalohan sa mga Nephites. Ang mga kasingkasing. Kon dili nato ilabay ang
Nephites “nahadlok og dako nga ang mga liso––o, sa laing pagkasulti, kon kita dili
Zoramites mosulod ngadto sa usa ka kasabu- makigbatok sa Espiritu sa Ginoo––ang liso
tan uban sa mga Lamanites, ug nga kini mosugod sa pagdako ug pagtubo. Si Alma
Pagkahuman sa iyang 14
mahimo nga kapildihan sa bahin sa mga miingon, “Kini mosugod sa pagtubo diha sa
ka tuig nga misyon
Nephites.” (Tan-awa sa Alma 31:1–4). sulod sa inyong dughan; ug kon kamo
ngadto sa mga
Sa susamang sitwasyon, daghang mga makamatikod niining nagtubo nga mga
Lamanites, si Ammon
lider ang mogamit og mga armas ug makig- tinguha, kamo magsugod pag-ingon diha sa
mipahayag, “Tan-awa,
gubat. Pero sa iyang pagpakabana alang sa inyong kaugalingon––Kini kinahanglan nga
pila ka libo sa atong mga
iyang mga kaigsoonan nga mga Zoramites, usa ka maayo nga binhi, o nga ang pulong
kaigsoonan nga gibuhian
misugyot si Alma og mas maayong paagi. maayo, kay kini misugod pagpadako sa
sa [Dios] gikan sa mga
“Ug karon, kay ang pagsangyaw sa pulong akong kalag; oo, kini misugod sa pagdan-ag
kasakit sa impyerno; ug
adunay dako nga kalagmitan sa pagdala sa sa akong salabutan, oo, kini misugod sa pag-
sila gidala sa pag-awit sa
mga katawhan sa pagbuhat niana nga diin kanindot ngari kanako” (Alma 32:28).
matubsanon nga gugma,
makiangayon––oo, kini adunay labaw nga Kon mahitabo kini kanato, kita masayud
ug kini tungod sa gahum
gamhanan nga sangputanan diha sa mga nga ang binhi, o ang pulong sa Dios, maayo:
sa iyang pulong nga ania
hunahuna sa mga katawhan kay sa espada, “Tan-awa, samtang ang binhi mibukad, ug
kanato” (Alma 26:13).
o sa bisan unsa pa, diin nahitabo ngadto migitib, ug misugod sa pagtubo, niana kamo
kanila––busa si Alma naghunahuna nga kini makaingon nga ang binhi maayo. “. . . Ug
angay nga sila kinahanglan mosulay sa hiyas karon, tan-awa, tungod kay kamo nakasulay
sa pulong sa Dios” (Alma 31:5). sa pagsusi, ug mitanom sa binhi, ug kini
Ang pulong sa Dios adunay dakong mibukhad ug migitib, ug misugod sa pag-
impluwensya. Usahay matintal kita sa pag- tubo, kamo kinahanglan nga masayud nga
hunahuna nga ang atong gitudloan gustong ang binhi maayo” (Alma 32:30, 33).
makigsulti mahitungod sa laing mga butang Mipadayon si Alma, “Apan kon kamo moa-
o gustong lingawon. Pero ang epektibo nga lima sa pulong, oo, moalima sa kahoy sam-
mga ginikanan, mga lider, mga home tea- tang kini misugod pagtubo, pinaagi sa
cher, mga visiting teacher, ug mga magtu- inyong hugot nga pagtuo uban sa dako nga
tudlo sa klasehanan sa Simbahan nasayud kakugi, ug uban sa pailub, naglantaw sa
nga kon sila motudlo sa doktrina pinaagi sa bunga niini, kini mogamot, ug tan-awa kini
Espiritu, ang ilang gitudloan magtinguha sa mahimo nga usa ka kahoy magtubo ngadto
mga butang sa Dios. sa kinabuhi nga walay katapusan” (Alma
32:41–42).
Si Elder Boyd K. Packer miingon: “Tinuod
nga doktrina, nga nasabtan, makapausab sa

50
Itudlo ang Doktrina

mga kinaiya ug batasan. Ang pagtuon sa mga doktrina sa ginikanan sa kasagaran wala makahibalo kon asa siya pangi-
ebanghelyo makapausab og dali sa kinaiya kay sa pagtuon sa taon. Usahay ako siyang ikakita, ug matag karon ug unya
kinaiya makapausab sa kinaiya” (sa Conference Report, Okt. motambong siya sa miting sa korum. Naningkamot kami sa
1986, 20; o Ensign, Nob. 1986, 17). Walay kalibutanon nga korum nga mas makasabut sa mga baruganan sa ebang-
mga ideya o mga baruganan ang aduna niini nga gahum. helyo, ug among gitumong ang among pagkat-on sa among
Walay makapalumay nga mga pagtudlo o makalingaw nga mga leksyon gikan sa mga kasulatan. Sa dihang miabut si
mga presentasyon ang makatandog sa mga tawo sa hilabi- Paolo, espirituhanon akong nakamatikod nga kini nga mga
han nga ilang matumong ang ilang mga kasingkasing kamatuoran nakatandog sa iyang kasingkasing bisan og
ngadto ni Kristo. Ang pagpatumong sa atong pagtudlo sa mawala siya sa ilaha og daghang mga semana.
mga kamatuoran sa ebanghelyo mao lamang ang bugtong “Usa ka Dominggo sa buntag miabut si Paolo sa simba-
paagi nga kita mahimong mga instrumento sa mga kamot han, bag-ong namalbas ug nag-amerikana, puti ang polo ug
sa Dios sa pagtabang sa pagtudlo sa hugot nga pagtuo nga nagkurbata. Kaming tanan malipayon nga nasurprisa.
mogiya sa uban sa paghinulsol ug moduol ngadto Kaniya. Among nahibaloan nga may nasinati siya sa miaging gabii,
Ang pagtudlo sa doktrina makapanalipod kanato batok sa layo gikan sa ila. Siya nawad-an pag-ayo og paglaum. Mga
espirituhanong pagkahisalaag. Makatawag kini kanato kon tungang gabii na nakakita siya og panan-awon o espirituha-
kita mahisalaag. Si Elder Russell M. Nelson mipasabut: nong kasinatian nga ang Dios ug si Satanas nag-away alang
“Pipila ka mga tuig ang milabay isip usa ka batan-ong sa iyang kalag, ug nga si Satanas hapit na modaog. Diha
medikal nga estudyante akong nakita ang daghang mga diha dayon, sa tungang gabii, mibangon siya ug milakaw og
pasyente nga gitakbuyan og mga sakit nga karon mahimo daghang mga milya hangtud nga miabut siya sa ilang balay,
nang mapugngan. Karon posible na nga mabakunahan ang mipukaw sa iyang mga ginikanan ug misulti kanila sa unsay
tagsa-tagsa batok sa mga kondisyon nga sa kaniadto dili nahitabo, ug dayon, pag-abut sa kaadlawon naligo siya ug
maayo––gani makamatay. Usa ka medikal nga paagi diin miadto sa simbahan.
aron dili masakit mao ang pagpamakuna. Ang pulong nga “Wala na siya molingi pa. Naghinulsol siya sa mga kasay-
pabakuna [inoculation] talagsaon. Nagagikan kini sa duha panan nga iyang nahimo ug sa wala madugay nahigugma
ka pulong nga Latin: in, nagpasabut nga ‘sa sulod’, ug ang ug naminyo sa usa sa halangdong batan-ong babaye sa
oculus, nagpasabut nga ‘usa ka mata.’ Busa, ang berbo nga among ward. Karon usa siya ka sulundon nga amahan,
to inoculate, nagpasabut nga ‘sa pagbutang og mata sa priesthood holder, ug lungsuranon.
sulod’––pagmonitor batok sa kadaot. “Naghunahuna ako kanunay nga ang nadungog ni Paolo
“Ang kasakit sama sa polyo makabakol o makadaot sa sa mga miting sa korum may dako og kalabutan sa iyang
lawas. Ang kasakit sama sa sala makabakol o makadaot sa pagkausab nga iyang nahimo sa iyang kinabuhi. Nasayud
espiritu. Ang sakit nga polyo mapugngan na karon pinaagi ako niadtong higayona nga siya natandog sa dihang naghis-
sa pagbakuna, pero ang sakit sa sala nagkinahanglan og got kami sa mga kamatuoran sa ebanghelyo diha sa korum.
laing mga paagi sa pagpugong. Ang mga doktor dili makaba- Sa akong pagtuo nga kadtong mga kamatuoran maoy nagpa-
kuna batok sa kadautan. Ang espirituhanong panalipod hinumdom kaniya kanunay kon kinsa siya ug unsay gusto
nagagikan lamang sa Ginoo––ug sa iyang kaugalingong sa Dios gikan kaniya. Sa akong pagtuo kini misulod sa iyang
paagi. Si Jesus wala mopili sa pagpamakuna, pero sa pag- hunahuna ug kasingkasing ug mihimo kaniya nga mas dili
tudlo sa doktrina. Ang Iyang pamaagi dili mogamit og komportable sa klase sa kinabuhi nga iyang gisudlan.
bakuna, naggamit kini sa pagtulun-an sa balaan nga dok- Pinaagi nianang gamay nga agianan sa iyang tig-a nga
trina––usa ka ‘nagbantay nga ‘mata sa sulod’––aron sa pag- kasingkasing, ang Espiritu nakasulti ngadto kaniya ug mipa-
panalipod sa mahangturong mga espiritu sa iyang mga sidaan kaniya. Pagka-mapasalamaton gayud nako nga wala
anak” (sa Conference Report, Abr. 1995, 41–42; o Ensign, namo usiki ang panahon sa among korum pinaagi sa pag-
Mayo 1996, 32). hisgot og mga sakyanan o mga sports o sa akong mga ideya
kon unsang matang sa kinabuhi ang puy-an sa mga batan-
Pagtudlo gikan sa mga Kasulatan ug sa Pulong sa ong lalaki. Sa akong pagtuo si Paolo nakadungog sa tawag sa
mga Propeta sa Ulahing mga Adlaw Ginoo kaniya pinaagi sa mga kamatuoran sa ebanghelyo nga
Kon atong gamiton ang mga kasulatan ug ang mga gitun-an namong tanan.
pulong sa mga propeta sa ulahing mga adlaw isip tinubdan Atong ikapakita ngadto sa atong gitudloan unsaon sa
sa atong tanang pagtudlo, atong gidapit ang Espiritu sa pag- pagpangita sa gahum diha sa mga kasulatan. Si Elder Boyd
saksi. Kini makahatag sa atong pagtudlo “sa gahum sa Dios K. Packer mipahayag: “Kinahanglang imong itudlo ang mga
ngadto sa pagkabig sa mga tawo” (D&P 11:21). kasulatan. . . . Kon ang imong mga estudyante nakasinati sa
Usa ka bishop misaysay sa mosunod nga kasinatian atol mga pagpadayag, walay pangutana—ma-personal o politi-
sa stake leadership meeting. kanhon o panarbaho—nga dili matubag. Diha niana anaa
“Hapit 30 ka tuig na ang milabay nagserbisyo ako isip usa ang kahingpitan sa walay katapusan nga ebanghelyo. Diha
ka tigtambag sa korum sa mga priest sa among ward. Sa niana atong makita ang mga baruganan sa kamatuoran nga
among mga leksyon sa korum, among gisiguro ang pagbasa makasulbad sa tanang kalibug ug sa tanang problema nga
sa mga kasulatan ug sa mga pulong sa buhing mga propeta atubangon sa tawhanong pamilya o ni bisan kinsa nga indi-
ug sa pagpasabut sa mga doktrina. Tungod kay ang Espiritu bidwal” (Teach the Scriptures [pakigpulong ngadto sa mga
diha, ang among mga miting dili makalimtan ug maanindot. magtutudlo sa relihiyon, 14 Okt. 1977], 5).
“Apil diha sa korum mao ang batan-ong priest nga si
Paolo, nga panagsa ra nga mopauli sa ila; ang iyang mga

51
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

Basahon ni Mormon. Naglakip usab kini sa

11 ubang modernong mga pagpadayag. Kini


kinahanglang inubanan sa mga pulong sa
mga Apostoles ug mga propeta ug sa mga
pag-aghat sa Espiritu” (sa Conference Report,
Abr. 1987, 107; o Ensign, Mayo 1987, 85).

PAGPABILIN SA Paggamit sa Hinimo sa Simbahan nga


mga Materyal sa Leksyon

DOKTRINA NGA Aron sa pagtabang kanato nga makatudlo


gikan sa mga kasulatan ug sa mga pulong sa
mga propeta, ang Simbahan naghimo og
LUNSAY mga manwal sa leksyon ug ubang mga
materyal. Wala kaayo kinahanglana ang mga
komentaryo o ubang mga materyal nga paki-
Makapaubos ug makapadasig ang paghu- sayran [reference material]. Kinahanglang
nahuna sa bili nga gibayad sa mga katawhan magtuon kita sa mga kasulatan, sa mga pag-
alang sa kamatuoran. Daghan ang gibunya- tulun-an sa mga propeta sa ulahing mga
gan bisan og gisalikway sa ilang mga adlaw, ug sa mga materyal sa leksyon pag-
pamilya tungod sa ilang desisyon. Mga pro- ayo aron sa pagsiguro nga nakasabut kita sa
peta ug daghan pa ang nangamatay kay sa eksakto sa doktrina sa dili pa kini itudlo.
paglimud sa ilang mga pagpamatuod.
Itudlo ang mga Kamatuoran
Nagpasabut sa pagkamartir ni Joseph ug
sa Ebanghelyo sa Tataw nga Paagi
Hyrum Smith, mipahayag si Elder John
ug Dili ang Ubang mga Butang
Taylor nga ang Basahon ni Mormon ug ang
Doktrina ug mga Pakigsaad “nagbili sa Sa dihang si Alma mi-orden og mga priest
labing mahal nga dugo sa ikanapulo ug aron sa pagtudlo niadtong iyang gibunyagan
siyam ka gatusan aron sa pagpadala niini” didto sa katubigan sa Mormon, “siya misugo
Sa Moroni kapitulo 8 (D&P 135:6). kanila nga sila kinahanglan walay lain nga
adunay sulat si Mormon Ang matag tawo nga nagtudlo sa ebang- itudlo gawas sa mga butang diin siya
ngadto sa iyang anak nga helyo kinahanglan nga mohatag niini mitudlo, ug diin gipamulong pinaagi sa
si Moroni. Ang ngadto sa uban, nga lunsay ug wala matuis, ba-ba sa balaan nga mga propeta” (Mosiah
gihisgutan sa sulat mao ang mga kamatuoran diin gihimo ang 18:19). Sa dihang ang mga Napulog Duha
ang pagbunyag sa dakong mga sakripisyo. Si Presidente Gordon nga mga disipulo sa Manluluwas mitudlo sa
gagmay nga mga bata, B. Hinckley mipahayag: “Nakahisgot na ako mga katawhan, sila “nakapangalagad niad-
nga gihimo sa uban diha kaniadto sa kaimportante sa paghimo sa tong mao gihapon nga mga pulong nga
sa Simbahan. Aron sa doktrina sa Simbahan nga lunsay, ug sa pag- gipamulong ni Jesus––walay pagkausab sa
pagtabang sa iyang anak siguro nga kini gitudlo sa atong tanang mga mga pulong nga gipamulong ni Jesus”
sa pagkorihir niining miting. Nabalaka ako niini. Gamay nga (3 Nephi 19:8). Sa imong pagtudlo sa ebang-
sayop nga pagtulun-an, sayop sa pagtulun-an sa doktrina makahimo helyo ni Jesukristo, kinahanglang imong
gisulti pag-usab ni og dako ug dautan nga mga bakak” sundon kini nga mga ehemplo.
Mormon ang husto nga (Teachings of Gordon B. Hinckley [1997], 620). Klaroha sa Pagtudlo ang mga Kamatuoran
doktrina sa pagkamay- sa Ebanghelyo Aron Walay Usa nga Dili
tulubagon ug misugo ni Ang Imong mga Responsibilidad
Makasabut Niini
Moroni sa pagtudlo niini isip usa ka Magtutudlo
Si Presidente Harold B. Lee mipahayag,
sa tibuok yuta. Basaha Samtang ikaw mag-andam ug magtudlo “Kinahanglang imong itudlo ang daang mga
ang Moroni 8 isip usa ka sa mga leksyon, kinahanglan nimong doktrina, sa dili kaayo yano nga paagi nga
ehemplo sa himoon ang mosunod nga pagpanagana masabtan lamang dayon, pero kinahanglang
panginahanglan nga aron sa pagsiguro nga imong gitudlo ang imong itudlo ang mga doktrina sa Simbahan sa
magpabilin nga lunsay kamatuoran sumala sa pagpadayag sa Ginoo yano kaayo nga paagi aron walay usa nga dili
ug dili matuis ang niini. makasabut niini” (“Loyalty,” sa Charge to
doktrina ug mga
Tudlo pinaagi sa Espiritu gikan sa Religious Educators, 2nd ed. [1982], 64).
baruganan sa Simbahan.
mga Kasulatan ug sa Pulong sa mga
Propeta sa Ulahing mga Adlaw Pahimangno alang sa mga
Magtutudlo sa Ebanghelyo
Si Presidente Ezra Taft Benson mitudlo:
“Unsa ang tinubdan sa pagtudlo sa mahi- Samtang imong gipaningkamutan nga
nungdanong plano sa Mahangturong Dios? magpabiling lunsay ang doktrina, kinahang-
Ang mga kasulatan, sa tinuod––ilabi na ang lang imong likayan ang mosunod nga mga
problema.

52
Itudlo ang Doktrina

Pangagpas priesthood. Kinahanglang ihatag ang mabinantayong aten-


“Sa pagtudlo og usa ka leksyon adunay daghang mga syon sa mga mensahe sa mga General Authorities sa stake
paagi sa dili disiplinado nga mga magtutudlo nga mahilayo ug sa kinatibuk-ang mga komperensya, ug ang mga giman-
gikan sa dalan nga paingon sa iyang mga tumong. Usa sa tala sa Simbahan kinahanglang basahon kanunay.
labing komon nga mga tentasyon mao ang pagpangagpas Makahuluganong atensyon ihatag sa magtutudlo kinsa
kalabut sa mga butang nga gamay ra ang gisulti sa Ginoo. nag-establisar sa dungog nga nagsubay sa pagtulun-an ug
Ang disiplinado nga magtutudlo adunay kaisug sa pagsulti, husto nga doktrina” (Instructor, Sept. 1969, 334–35).
‘wala ako kahibalo,’ ug ingon lamang niana. Sama sa gisulti Pag-usab sa Kasaysayan sa Simbahan
ni Presidente Joseph F. Smith, ‘Dili kini makapagamay sa
Si Presidente Ezra Taft Benson mipasidaan: “Dihay
atong kahibalo o sa atong integridad sa pagsulti og prangka
gihimo ug nagpadayon nga mga panglimbasug sa pagpasi-
atubangan sa gatusan ka pangagpas nga mga pangutana,
ugda og [usa ka tawhanong] pilosopiya sa atong kaugali-
“Wala ako kahibalo” ’ [Gospel Doctrine, 5th ed. (1939), 9]”
ngong kasaysayan sa Simbahan. . . . Ang gihatagan og
( Joseph F. McConkie, “The Disciplined Teacher,” Instructor,
gibug-aton mao ang pagbaliwala sa pagpadayag ug ang pag-
Sept. 1969, 334–35).
pataliwala sa Dios sa mahinungdanong mga hitabo ug ang
Sayop nga pagkutlo hilabihan nga paghimo nga tawhanon sa mga propeta sa
“Ang disiplinado nga magtutudlo sigurado sa iyang mga Dios aron nga ang ilang mga kahuyang mas maklaro kay
tinubdan ug mohimo kutob sa mahimo sa pagdeterminar sa ilang espirituhanong mga hiyas” (“God’s Hand in Our
kon ang pamahayag nagrepresentar ba sa doktrina sa Nation’s History,” sa 1976 Devotional Speeches of the Year
Simbahan o opinyon lamang ba sa tagsulat” (Instructor, Sept. [1977], 310).
1969, 334–35). Naghisgot niini nga mga panglimbasog, si Presidente
Dili nato ipasangil ang mga pamahayag ngadto sa mga Benson wala madugay miingon, “Mopasidaan kami kanin-
lider sa Simbahan nga dili ikumpirmar ang tinubdan sa mga yong mga magtutudlo kalabut niini, nga ingon og may
pamahayag. Kon mokutlo kita og mga kasulatan, kinahang- paningkamot sa pag-usab sa kasaysayan sa Simbahan aron
lan atong siguruon nga ang atong paggamit niini nagsubay nga kini madanihon ngadto sa kalibutan” (The Gospel
sa kinatibuk-ang kahulugan niini (tan-awa sa “Pagtudlo Teacher and His Message [pakigpulong ngadto sa mga magtu-
gikan sa mga Kasulatan,” mga pahina 54–56). tudlo sa relihiyon, 17 Sept. 1976], 11).

Mga Ampay nga Buluhaton [Hobby] sa Ebanghelyo Kinaugalingon nga Interpretasyon ug Dili Subay sa
Pagtulun-an nga mga Pagsabut
“Mga ampay nga buluhaton sa ebanghelyo––ang espesyal
o kaugalingong paghatag og importansya sa usa ka baruga- Si Presidente J. Reuben Clark Jr. miingon, “Ang Presidente
nan sa ebanghelyo––kinahanglang likayan usab sa mga mag- lamang sa Simbahan, ang Presiding High Priest, ang gipalu-
tutudlo” (Instructor, Sept. 1969, 334–35). yohan isip Propeta, Manalagna ug Tigpadayag alang sa
Si Presidente Joseph F. Smith miingon: “Ang mga ampay Simbahan, ug siya lamang ang adunay katungod sa pagda-
nga buluhaton makahatag niadtong kinsa nag-awhag kanila wat og mga pagpadayag alang sa Simbahan, ma-bag-o o
og bakak nga aspeto sa ebanghelyo sa Manunubos; ilang mahimong usbon, o paghatag og may awtoridad nga inter-
gituis ug giusab ang mga baruganan ug mga pagtulun-an. pretasyon sa mga kasulatan nga mahimong katungod sa
Ang punto sa pagsabut dili yano. Ang kada baruganan ug Simbahan, o mousab sa bisan unsa nga anaa nga mga dok-
paggamit nga gipadayag gikan sa Dios importante sa kaluwa- trina karon sa Simbahan” (sa Church News, 31 Hulyo 1954,
san sa tawo, ug ang pagpatigbabaw niini pag-ayo, magtago 10). Kinahanglan dili nato itudlo ang atong kaugalingong
ug magpakunhod sa uban, dili maalamon ug makuyaw, interpretasyon sa mga baruganan sa ebanghelyo o sa mga
makapugong kini sa atong kaluwasan, kay makapangitngit kasulatan.
kini sa atong mga hunahuna ug mopangiub sa atong pagsa- Si Elder Spencer W. Kimball mipahayag: “Karon adunay
but” (Gospel Doctrine, 116–17). mga tawo nga mapasigarbuhon nga mosupak sa pinasubay
nga pagtulun-an sa Simbahan ug mopresentar sa ilang kau-
Makapaukyab nga mga Istorya galingong mga opinyon nga may kalainan sa gipadayag nga
“Tingali ang labing dakong tintasyon sa magtutudlo nga kamatuoran. Tingali ang uban wala kaayo makahibalo, ang
naningkamot sa pagpadayon sa atensyon sa [usa] ka klase uban aron lamang matuman ang ilang kaugalingong gusto;
mao ang paggamit og makapaukyab nga istorya. Adunay ug ang uban ingon og gituyo gayud. Ang mga tawo mahi-
daghan niini, walay klarong gigikanan, nagpadayon nga mong maghunahuna kon unsay ilang gusto, pero wala silay
gipakatap sa tibuok Simbahan. . . . Dili kini mga himan sa katungod sa pagpamugos sa ilang dili pinasubay nga pagtu-
pagtudlo: kalig-on ug pagpamatuod dili maangkon pinaagi lun-an ngadto sa uban. Ang maong mga tawo kinahanglang
sa makapaukyab nga mga istorya. Ang direksyon nga alang makahibalo nga ang ilang kaugalingong mga kalag anaa sa
kanato gikan sa Propeta ihatag pinaagi sa husto nga linya sa kakuyaw” (sa Conference Report, Abr. 1948, 109).

53
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

ug mopakigbahin sa mga nasabtan. Kon ang

12 mga estudyante mohisgot sa mga baruganan


gikan sa mga kasulatan, ilang mapalambo
ang mga kahanas nga ilang gikinahanglan
alang sa ilang personal nga pagtuon sa kasu-
latan. (Alang sa tabang sa pagpahigayon og
panaghisgutan ug paggamit og mga pangu-
tana, tan-awa ang mga pahina 63–65 ug
68–70.)
PAGTUDLO GIKAN Isulti ang Kinatibuk-ang Kahulugan
[Context]
SA MGA KASULATAN Ang kahimtang o kaagi sa usa ka tudling
sa kasulatan gitawag og kinatibuk-ang kahu-
lugan. Mas makasabut ang mga estudyante
Ang mga propeta sa ulahing mga adlaw
unsay nahitabo o unsay gisulti sa usa ka tud-
misugo kanato sa paggamit sa mga kasulatan
ling sa kasulatan kon nakahibalo sila sa kina-
sa pagtudlo sa mga doktrina sa ebanghelyo.
tibuk-ang kahulugan.
Si Presidente Ezra Taft Benson miingon:
Sa pagsugod sa pagpangita sa kinatibuk-
Hinumdumi kanunay, walay laing makapuli
ang kahulugan, ipangutana ang mosunod
sa kasulatan ug sa mga pulong sa buhing
nga mga pangutana:
mga propeta. Kinahanglang mao kini ang
inyong orihinal nga mga tinubdan. Basaha  Kinsa ang nagsulti?
ug palandonga pag-ayo unsay gisulti sa  Kinsa ang tawo nga gipakigsultihan?
Ginoo, ug ayaw kaayo pagtagad sa unsay  Unsay iyang gihisgutan?
gisulat sa uban mahitungod sa unsay gisulti
 Unsay iyang gitubag?
sa Ginoo” (The Gospel Teacher and His
Message [pakigpulong ngadto sa mga magtu-  Nganong kini man ang iyang gisulti?
tudlo sa relihiyon, 17 Sept. 1976], 6). Sama pananglit, sa Lucas 15:11–32 anaa
Si Presidente Gordon B. Hinckley mii- ang sambingay sa Manluluwas mahitungod
ngon: “Ang labing tinuod nga tinubdan sa sa mausikon nga anak. Si Propeta Joseph
balaang kaalam mao ang pulong sa Ginoo Smith miingon nga iyang nasabtan kini nga
niining sagrado nga mga libro, sa sumbanan sambingay pinaagi sa pagtan-aw sa kinati-
nga mga kasulatan sa Simbahan. Dinhi buk-ang kahulugan:
makita ang doktrina diin kinahanglang “Ako adunay yawe diin akong masabtan
atong pagasundon aron kini nga buhat mag- ang mga kasulatan. Mangutana ko, unsa ang
padayon ngadto sa iyang balaanong gitakda pangutana nga maoy nakapahimo sa pagha-
nga destinasyon” (sa Conference Report, Abr. tag sa tubag, o maoy nakapahimo ni Jesus sa
1982, 67–68; o Ensign, Mayo 1982, 45). paghatag sa sambingay? . . . Samtang si Jesus
Ang mosunod nga mga sugyot makata- nagtudlo sa mga tawo, ang tanang mga pub-
bang kanimo sa pagtudlo gikan sa mga kasu- likano ug mga makasasala nagpaduol
latan. Kaniya; ‘ug ang mga Pariseo ug mga escriba
nagbagutbot nga nag-ingon: Kining tawhana
“Pagtinguha sa Pagbaton [sa] Pulong” nagaabiabi sa mga makasasala ug nakigsalo
Sa dili pa kita makatudlo gikan sa mga kanila sa pagpangaon.’ Mao kini ang impor-
kasulatan, kinahanglang magtuon kita sa tanting pulong nga masabtan ang sambi-
mga kasulatan sa atong kaugalingon (tan- ngay sa mausikon nga anak. Gihatag kini
awa sa “Pagtinguha sa Pagbaton sa Pulong,” agig tubag sa mga pagbagulbol ug mga
mga pahina 14–15; “Pagpalambo og Usa Ka pangutana sa mga Saducio ug mga Pariseo,
Personal nga Plano alang sa Pagtuon sa kinsa nagpangutana, nangita og sayop, ug
Ebanghelyo,” mga pahina 16–17). nag-ingon, ‘Ngano nga kining tawhana nag-
pakaaron –ingnon nga bantugan, nakigsalo
Pasiugda og Panaghisgot ug Paggamit sa pagpangaon sa mga publikano ug mga
og mga Pangutana makasasala?’ ” (Teachings of the Prophet Joseph
Samtang magtudlo ka gikan sa mga kasu- Smith, sel. Joseph Fielding Smith [1976],
latan, importante kaayo ang pagpasiugda og 276–77).
mga paghisgot ug paggamit og mga pangu- Sama sa gitudlo ni Propeta Joseph, ang
tana, tungod kay kining mga paagiha maka- kinatibuk-ang kahulugan sa sambingay sa
paawhag niadtong imong gitudloan sa mausikon nga anak nagsugod diha sa Lucas
paghunahuna mahitungod sa mga kasulatan 15:1–2, pipila ka mga bersikulo sa wala pa

54
Itudlo ang Doktrina

magsugod ang sambingay. Usa ka paagi sa pagpangita sa nga mga punto sa kasaysayan. Ang mga ulohan sa kapitulo
kinatibuk-ang kahulugan mao ang pagbasa sa mga bersikulo o seksyon makatabang kon ikaw mag-andam ug motudlo sa
sa wala pa ug human sa tudling nga imong gitun-an. mga gi-summarize.
Kini nga paagi makatabang bisan kon ang namulong
diha sa tudling sa kasulatan mitubag dili lamang sa mga Ipakigbahin ang Biyograpiya nga Impormasyon
tawo pero ngadto sa importanting mga hitabo nianang Kon magtuon kita sa mga kinabuhi sa mga indibidwal
panahona. Ang ehemplo niini giminubo sa sinugdanan sa diha sa mga kasulatan, sa kasagaran atong makita ang mga
“Ang Gahum sa Pulong” (pahina 50). Kon atong masabtan baruganan sa ebanghelyo nga gigamit sa usa ka tagal sa
kinsa ang mga Zoramites, sa ilang makahadlok nga espiritu- panahon. Sama pananglit, ang kompletong istorya ni
hanong kahimtang, ug sa ilang pagkahulga ngadto sa mga Zeezrom diha sa Basahon ni Mormon nagpakita nga ang usa
Nephite, mas masabtan nato ang ka importante sa pamaha- ka tawo makahinulsol ug magpadayon sa pagserbisyo sa
yag ni Alma nga siya ug ang iyang mga kaigsoonan kina- Ginoo diha sa pagkamatarung. Kon nabasa ninyo ang mga
hanglang “mosulay sa hiyas sa pulong sa Dios” sa ilang bersikulo nga anaa sa indeks sa mga kasulatan ubos sa
paningkamot sa pagpausab sa mga Zoramites gikan sa ilang “Zeezrom,” inyong masundan ang pang-ataki ni Zeezrom
mga pamaagi (Alma 31:5). batok sa Simbahan, ang iyang pagkakabig, ug sa katapusan,
Usahay makatabang usab ang pagtuon sa politikanhon, ang iyang hilabihan nga pagserbisyo isip usa ka misyonaryo
sosyal, o ekonomikanhong kasaysayan sa panahon diin ug magtutudlo sa ebanghelyo. Ang ubang mga biyograpiya
gihatag ang kasulatan. Sama pananglit, aron masabtan ang nga makahatag og pagtulun-an naglakip kang Ruth, Haring
paghupay ug saad sa Ginoo diha sa Doktrina ug mga David, Samuel, Esther, ni Apostol Pablo, Alma ang Tigulang,
Pakigsaad 121 ug 122, makatabang nga masayud mahitu- Haring Benjamin, Alma ang Batan-on, Corianton, Mormon,
ngod sa mga kasakit nga giantus sa mga Santos didto sa ug Moroni.
Missouri niadtong higayona ug ang mga kahimtang ni
Propeta Joseph ug sa iyang mga kauban nga gilahutay didto Gamita ang mga Paagi sa “Pangitaa” ug
sa Bilanggoan sa Liberty. Aron masabtan nato pag-ayo ang “Paminawa”
mga sulat ni Pablo, makatabang ang kahibalo nato sa dapit Kon ikaw motudlo gikan sa mga kasulatan, mas makata-
nga iyang gibiyahian ug ang kahimtang sa mga sanga sa bang nga ipapangita o ipapaminaw sa mga estudyante ang
Simbahan nga iyang gisulatan. Ang Bible Dictionary maayo piho nga butang. Ang mosunod mao ang mga ehemplo sa
kaayo nga tinubdan alang niini ug sa ubang impormasyon mga butang nga imong ihangyo kanila nga “pangitaon” o
mahitungod sa mga tudling sa Biblia. paminawon.”
Sa paghatag sa kinatibuk-ang kahulugan, importante Mga baruganan sa ebanghelyo nga makita sa mga kinabuhi
nga dili makalimtan ang katuyoan niini, nga mao ang sa mga tawo. Pananglitan: “Sa atong pagbasa sa Moises
pagtabang nga masabtan pag-ayo ang usa ka tudling sa kasu- 5:4–9, pangitaa ang mga pamahayag nga naghulagway sa
latan. Pagbantay nga dili mausab ang kinatibuk-ang kahulu- pagkamasulundon ni Adan, bisan sa wala pa siya makasabut
gan––sama sa kasaysayan, mga politika, mga ekonomiya, sa hingpit sa mga baruganan.”
o pinulongan sa mga tawo sa kasulatan––ngadto sa pinaka- Mga Pangutana. Pananglitan: “Samtang magbasa kita sa
importanting tumong sa usa ka leksyon. Alma 5:14–32, paminawa ang mga pangutana nga gipangu-
tana ni Alma.”
Ipakigbahin ang mga Istorya sa Kasulatan
Mga lista. Pananglitan: “Samtang magtuon kita sa
Mas sayon masabtan ang usa ka baruganan sa ebanghelyo Doktrina ug mga Pakigsaad 25, pangitaa ang mga hiyas sa
kon kini gihisgutan isip kabahin sa istorya sa kasulatan. Ang usa ka pinili nga babaye.” “
mga istorya makahatag og interes sa mga tawo ug magpakita Pagpasabut sa mga pulong o mga konsepto. Pananglitan:
kon unsaon paggamit ang mga baruganan sa ebanghelyo sa “Pangitaa ang mga pagpasabut sa Zion diha sa Doktrina ug
kada adlaw nga kinabuhi. Dugang pa, ang mga istorya mas mga Pakigsaad 97:21 ug Moises 7:18.”
sayon kanunay hinumduman kay sa tiningub nga pamaha- Paglarawan ug mga simbolo. Pananglitan: “Sa Juan 15:1–6,
yag sa mga baruganan. (Alang sa mga sugyot sa pagpakigba- pangitaa ang pagtandi sa Manluluwas sa Iyang kaugalingon
hin sa mga istorya, tan-awa sa “Mga Istorya,” mga pahina ngadto sa usa ka ubasan ug sa Iyang mga tinun-an ngadto sa
180–83.) mga sanga.”
Usa ka istorya sa kasulatan mahimong maglakip og dag- Mapanagnaon nga komentaryo sa usa ka baruganan o hitabo.
hang mga baruganan ug mga kagamitan (usa ka ehemplo Pananglitan: “Samtang magbasa ako sa Alma 30:60, pami-
mao ang basahon ni Enos, nga adunay 27 ka mga bersikulo naw sa komentaryo ni Mormon sa kapalaran ni Korihor.”
lamang pero naghulagway og daghang mga baruganan sa “Kon, dayon” nga mga kalabutan. Pananglitan: “Paminaw
ebanghelyo). Kinahanglan ka nga modesidir hain niini ang sa mga saad ni Isaias ngari kanato kon kita mobalaan sa
imong hatagan og importansya sa mga istorya nga ioong Igpapahulay nga Adlaw.” (Tan-awa sa Isaias 58:13–14.)
gamiton. Ang kinaiya nga makapahimuot o dili makapahimuot sa
Sa kasagaran makatabang alang sa mga estudyante ang Dios. Pananglitan: “Samtang atong basahon ang Alma
pagbasa og kusog sa istorya, magpuli-puli og basa (tan-awa 39:1–9, pangitaa ang piho nga tambag nga gihatag ni Alma
sa “Pagbasa og Kusog,” pahina 56). Kon taas ang istorya, ngadto sa iyang anak nga si Corianton.’
mas maayo nga mub-on, ipabasa sa mga estudyante ang Mga sumbanan sa mga hitabo, mga kinaiya, o mga aksyon
pipila ka mahinungdanon nga mga bersikulo sa importante Pananglitan: “Samtang magtuon kita niini nga mga pahina,

55
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

pangitaa ang mga panig-ingnan nga nagpakita sa matarung Footnotes ug Cross-References


nga mga tinguha samtang mangita kita sa kamatuoran.” Ang mga pahina sa teksto sa kasulatan sa kasagaran adu-
(Tan-awa sa 1 Nephi 10:17–22; 11:1–23; D&P 11.) nay mga footnote. Sa edisyon sa mga kasulatan sa mga Santos
Samtang mangita ug maminaw ka niining mga butanga sa Ulahing mga Adlaw, ang mga footnote adunay daghang
sa imong personal nga pagtuon ug pagpangandam, mas mga matang sa impormasyon. Pananglit, kini adunay nag-
mahimo nimo ang pagpahigayon sa mga kalihokan nga pulipuli nga Griyego (gr) o Hebreohanon (heb) nga mga
“pagpangita” ug “pagpaminaw” ngadto sa imong gitudloan. hubad sa pinili nga mga pulong. Kini adunay mga pakisay-
ran [references] sa Topical Guide (tg). Kini adunay mga pagpa-
“Pagpahisama sa Tanang mga Kasulatan ngari
sabut sa mga idiom ug malisud nga mga pinulongan (ie).
Kanato”
Ang mga footnotes nga adunay gibutang nga “hjs” mao ang
Tan-awa sa “Pagpahisama” mga pahina 171–72. mga kinutlo gikan sa dinasig nga hubad ni Joseph Smith sa
Biblia. Mubo nga mga Hubad ni Joseph Smith makita diha
Pagbasa og Kusog sa mga footnote. Tag-as nga mga sinulat makita sa linain
Ang pagbasa sa mga kasulatan og kusog makapaikag sa nga seksyon sa apendiks, sunod sa Bible Dictionary.
mga estudyante, makapahait sa ilang pagtumong sa maong Ang labing komon nga matang sa footnote mao ang
mga tudling, ug makatabang kanila nga daling makamati- cross-reference ngadto sa mga tudling sa kasulatan diha sa
kod sa impluwensya sa Espiritu. Kon ang usa ka tawo mga sumbanan nga mga kasulatan. Kining dugang nga mga
mobasa og kusog, kinahanglang imong awhagon ang uban tudling sa kasagaran makapatin-aw o makapadugang ngadto
sa pagsunod diha sa ilang mga kasulatan. Dapita sila sa pag- sa tudling nga imong gibasa. Pananglit, tan-awa ang
paminaw ug sa pagpakita og piho nga mga baruganan o Doktrina ug mga Pakigsaad 11:21. Basaha ang bersikulo,
mga ideya. Hatagi sila og higayon nga makit-an ang kada ug dayon basaha ang mga tudling nga gilista sa footnote b.
tudling sa kasulatan sa dili pa kini basahon. Kon ang tudling Sa unsang paagi nga kining maong mga tudling makapadu-
adunay dili kasagaran o malisud nga mga pulong, ipasabut gang sa imong pagsabut sa bersikulo.
kini sa dili pa basahon ang tudling. Kon adunay maglisud sa Kon magtudlo og tudling sa kasulatan, magamit nimo
pagbasa, pangita og mobulontaryo kaysa papulipulihon sila. ang mga footnote ug mga cross reference aron matabangan
Pakigsabut niadtong maglisud sa pagbasa aron sila makaan- ang mga estudyante nga mas makasabut sa tudling.
dam sa pagbasa nga malampuson.
Mga Ulohan sa mga Kapitulo ug mga Seksyon
Gamita ang mga Abag sa Pagtuon sa mga Kasulatan Ang usa ka ulohan makahatag og kinatibuk-ang pagpasa-
but sa kapitulo o seksyon nga mosunod. Kini adunay impor-
Si Presidente Howard W. Hunter miingon: “Kinahanglan
masyon mahitungod sa doktrina, pagpasabut sa kasaysayan,
nga kita dunay simbahan nga puno sa mga babaye ug mga
o sa mga katawhan. Ang ulohan sa 2 Nephi 27, pananglitan,
lalaki nga nakahibalo pag-ayo sa mga kasulatan, kinsa maka-
nagpasabut nga ang kapitulo susama sa Isaias 29 ug nga kini
maong mohimo og cross-reference ug momarka niini, kinsa
adunay panagna mahitungod sa pag-abut sa Basahon ni
makahimo og mga leksyon ug mga pakigpulong gikan sa
Mormon.
Topical Guide, ug nakasuhito sa mga mapa, sa Bible
Mahimo nimong imbitaron ang mga estudyante sa pag-
Dictionary, ug sa ubang mga tabang nga anaa niining talag-
marka sa mga tudling sa kasulatan sumala sa gihisgutan diha
saong sumbanan nga mga kasulatan. Sa tinuod lamang
sa ulohan sa kapitulo o seksyon. Pananglit, ang importan-
adunay daghan nga atong masinati pagdali. Sa pagkatinuod
ting mga baruganan sa Pulong sa Kaalam gihulagway sa ulo-
ang umahan sa kasulatan ‘andam na gayud nga anihon’ ”
han sa Doktrina ug mga Pakigsaad 89. Mahimong ipabasa sa
(Eternal Investments [pakigpulong ngadto sa mga magtutudlo
mga estudyante kini nga mga baruganan sa ulohan ug
sa relihiyon, 10 Peb. 1989], 2–3).
dayon markahan kini diha sa teksto sa kasulatan.
Giya ngadto sa mga Kasulatan Mahimong hangyoon nimo ang mga estudyante sa pag-
Ang Giya ngadto sa mga Kasulatan naglangkob og pinili basa niini sa mga kapitulo o seksyon sa hilom sa dili pa sila
nga importanting mga kasulatan ug pamahayag nga impor- mokomentaryo sa pinili nga mga kasulatan. Makatabang
masyon. Kini nga materyal gihan-ay sa mubo nga mga arti- kini kanila nga makasabut pag-ayo sa gipasabut sa mga kasu-
kulo sa labaw sa 1,000 ka mga hilisgutan sa kasulatan, nga latan.
gilista sa alpabeto nga paagi. Ang mga hilisgutan naglakip sa Pasiuna nga mga Pahina
mga doktrina, mga baruganan, mga katawhan, ug mga dapit
Kada usa sa sumbanan nga mga kasulatan adunay pasi-
nga makita diha sa sumbanan nga mga kasulatan. Kini usa
una nga mga pahina, nga naglakip sa mapuslanon nga
ka maayong kapanguhaan sa pagtubag og mga pangutana,
impormasyon mahitungod sa katuyoan ug gigikanan sa
pag-andam ug paghimo og mga pakigpulong ug mga lek-
libro. Pananglit, ang pasiuna nga mga pahina sa Basahon ni
syon ug sa indibidwal nga pagtuon sa mga kasulatan ug isip
Mormon adunay mga pagpamatuod gikan ni Joseph Smith
usa ka pamilya.
ug sa uban ug impormasyon mahitungod sa gigikanan sa
libro. Ang pasiuna nga mga pahina sa Doktrina ug mga
Pakigsaad nagpasabut kon sa unsa nga paagi ang mga pagpa-
dayag nadawat ug natigum.

56
Itudlo ang Doktrina

Ang Tinipong Bansa sa Amerika pagka1847


N

C A N A D A
A

VERMONT

NEW
YORK
2
B 1
INDIAN
IOWA 3 PENNSYLVANIA
5 INDIANA
7 6
TERRITORY ILLINOIS OHIO

4
M E X I C O MISSOURI

1. Colesville, New York


Pacific 2. Fayette, New York Atlantic
3. Kirtland, Ohio Ocean
Ocean 4. Independence, Missouri
5. Nauvoo, Illinois
D 6. Winter Quarters
7. Salt Lake City 0 200 400
KM
600 800 1000

Western Route of the Saints

1 2 3 4 5 6

Kini nga materyal magamit sa pagtudlo sa kaagi, kasay- mga hamtong o batan-on, mahimong hangyoon nimo ang
sayan, kronolohiya, ug organisasyon sa mga kasulatan. Ang mga estudyante sa pagpakigbahin og mga paagi nga ilang
tibuok mga leksyon mahimong i-organisar ginamit ang gigamit.
mga materyal gikan niini nga mga pahina. Pananglilt, ang Ang mga paagi sa pagmarka sa mga kasulatan naglakip,
pasiuna nga pagpasabut sa Doktrina ug mga Pakigsaad nag- pero dili limitado sa, mosunod:
lakip og mubo nga pagribyu sa Pagpahiuli sa ebanghelyo  Pagkolor, paglinya, pagbraket, o paglatid sa tibuok bersi-
ug naglista sa mga pakisayran sa kasulatan mahitungod sa kulo o daghang mga bersikulo ginamit ang lapis o may
hilisgutan. kolor nga igmamarka.
Mga mapa  Paglinya og pipila lamang ka importante nga mga pulong
Ang edisyon sa mga kasulatan sa mga Santos sa Ulahing sa kada bersikulo sa kasulatan. Makahimo kini og gipalu-
mga Adlaw adunay mga mapa sa mga dapit sa kasulatan ug taw nga bersyon sa kapitulo o seksyon nga dali nimong
mga lugar nga importante sa kasaysayan sa Simbahan. Kon mabasa aron makuha ang pinaka-importanting konsepto.
makahibalo sa hiyograpiya sa mga yuta nga gihisgutan, ang  Paglingin o paglinya sa importante nga mga pulong,
mga estudyante mas makasabut sa mga panghitabo nga ginamit ang tul-id nga mga linya, magsumpay niadtong
gihulagway diha sa mga kasulatan. may kalabutan sa usag usa.
Pagmarka sa Kasulatan ug Pagbutang og Mubo nga Sulat  Pagmarka sa tibuok bersikulo o daghang mga bersikulo
sa Kilid sa Pahina ug pagsumpay sa importante nga mga pulong niana nga
tudling.
Makatabang ang pagbutang og marka sa mga kasulatan,
pagtimaan sa mga istorya, mga tema, ug mga baruganan  Pagtimaan sa nagsunod-sunod nga may kalabutan nga
aron kini sayon pangitaon. Mahimo kining ipahisama sa mga punto nga gihisgutan ug pagbutang sa mga punto
personal nga sistema sa pag-file. Samtang magtudlo ka, og numero diha sa maong teksto o diha sa kilid.
imong maawhag ang mga estudyante sa pagmarka sa ilang
Pagsumpay sa Kasulatan
mga kasulatan pinaagi sa pagsulti sama niini, “Kini nga ber-
sikulo adunay importante nga baruganan. Mahimo nimong Kadaghanan sa mga baruganan sa ebanghelyo gipadayag
markahan kini.” sa daghang nagkalain-laing mga tudling sa kasulatan, nga
Daghan ang paagi sa pagmarka sa mga kasulatan. Ang ang kada tudling naghatag sa iyang pagpasabut. Mas labaw
sistema sa usa ka tawo sa pagmarka depende sa iyang perso- nga makompleto ang imong pagsabut sa usa ka baruganan
nal nga paagi sa pagtuon sa kasulatan. Kon nagtudlo ka og kon imong tun-an ang nagkalain-laing mga tudling mahitu-

57
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

ngod niini. Usa ka paagi sa paghimo niini mao ang pagti- og mga paagi nga imong magamit ang mga tudling sa kasu-
gum og lista sa mga tudling mahitungod sa hilisgutan ug latan sa imong inadlaw nga kinabuhi.
dayon isulat kana nga lista sa imong mga kasulatan. Mahimo nimong awhagon ang mga estudyante sa pag-
Depende sa hilisgutan, ang lista mahimong taas o mubo himo og mubo nga mga sulat diha sa kilid. Mahimong
sama sa duha o tulo ka importante nga mga bersikulo. mosulti ka og ingon niini, “Gusto akong mopakigbahin og
Kining paagiha, usahay gitawag nga pagsumpay sa kasula- hunahuna mahitungod niini nga kapitulo. Akong gisulat
tan, mahimong bililhon nga himan sa pagtuon sa mga kasu- sa kilid” o “Ania ang nindot nga tudling sa paghinulsol.
latan ug pagtudlo gikan niini. Masumpay ninyo ang lista sa Mahimo nimong isulat ang pulong nga paghinulsol sa kilid
mga tudling sa kasulatan sa mosunod nga paagi. tupad niini.”
Sa kilid tupad sa kada tudling sa kasulatan, isulat ang
pakisayran sa sunod nga tudling diha sa lista. Padayon sa Mga Sugyot alang sa Paggamit sa mga Kasulatan sa
paghimo niini hangtud moabut kamo sa katapusang tud- Pagtudlo sa mga Bata
ling. Tupad sa katapusan tudling, isulat ang pakisayran sa Makapanalangin ka sa mga kinabuhi sa mga bata pinaagi
unang kasulatan. Dayon makasugod kamo bisan asa sa lista sa pagtabang kanila nga makomportable sa pinulongan sa
ug magpadayon hangtud inyong mabasa ang tanang mga mga kasulatan. Kon magtudlo ka sa mga bata, kinahanglang
tudling. gamiton nimo kanunay ang mga kasulatan ug mangita og
Mahimong magbuhat kamo og lista nga kinahanglang paagi nga makomportable ang mga bata ginamit ang mga
ibutang sa piho nga pagkasunodsunod aron mas komple- kasulatan. Ang mga mosunod mao ang mga ehemplo sa
tong masabtan ang ilang mga hilisgutan. Aron mahibaloan unsay imong angay nga buhaton:
kanunay asa magsugod ang han-ay, mahimo nimong isulat
 Tabangi ang mga bata nga mapamilyar sa mga pangalan
ang pakisayran ngadto sa unang tudling sa sulod sa parente-
ug sa han-ay sa mga libro sa kasulatan. Gamita ang mga
sis ubos sa matag laing mga pakisayran. O mahimo nimong
kanta “Ang mga Libro sa Daang Tugon,” “Ang mga Libro
isulat lamang ang pakisayran ngadto sa unang tudling sa
sa Bag-ong Tugon,” ug “Ang mga Libro sa Basahon ni
kada laing mga tudling, ug sa pahina diin makita ang unang
Mormon” gikan sa Songbook sa mga Bata, mga pahina
tudling, mahimo nimong isulat ang tibuok lista.
114–17 ug 119.
Mubo nga mga Sulat sa Kilid sa Pahina  Tabangi nga makasabut ang mga bata sa pinulongan sa
Ang pagbutang og mga mubo nga sulat sa daplin sa mga kasulatan. Kon basahon ninyo pagdungan ang mga
imong mga kasulatan usa ka bililhong paagi nga mahimong kasulatan, ipasabut ang kahulugan sa importante nga
mapersonal ang mga kasulatan. Ang maong mubo nga mga mga pulong. Tabangi ang mga bata sa paglitok sa malisud
sulat maoy paagi nga marekord ang nasabtan, pag-ila sa mga nga mga pulong ug mga pangalan. Ipaminaw nila ang
cross-references nga importante nganha kanimo ug makasulat mga pulong, hugpong sa mga pulong, o mga ideya.

58
Itudlo ang Doktrina

 Kon gusto nimo nga makita sa mga bata ang usa ka tud-  Ipabasa sa mga bata ang mga istorya sa mga kasulatan
ling sa kasulatan, ihatag kanila ang numero sa pahina gikan sa gihulagway nga mga libro sa mga istorya sa kasu-
ingon man usab ang pakisayran. latan nga gimantala sa Simbahan, sama sa Mga Istorya sa
 Ipakigbahin ang istorya sa kasulatan sa imong kaugali- Basahon ni Mormon.
ngong mga pulong. Tabangi ang mga estudyante nga  Tabangi ang mga bata nga maghisgut sa mga istorya sa
makahanduraw sa mga panghitabo ug sa mga tawo sam- kasulatan. Tudloi sila sa pagpangutana kon sila magbasa,
tang imong gihulagway unsay nahitabo (tan-awa sa “Mga sama sa, “Unsay nahitabo? Ngano kini nga nahitabo?
istorya,” mga pahina 180–83). Dayon kusga sa pagbasa Kinsa ang nagsulti? Sa unsa nga paagi kini akong maga-
ang mga tudling sa kasulatan. mit?”
 Pabasaha ang mga bata og kusog gikan sa mga kasulatan.  Gamita ang mga paagi nga gihulagway sa bahin F niini
Timan-i ang mga abilidad sa kada bata, ug tabangi ang nga libro (mga pahina 157–85). Pananglit, sa pagtudlo og
kada usa nga makaapil nga malampuson. istorya gikan sa mga kasulatan, mahimo ka nga mogamit
 Kon dili pa kamaong mobasa ang mga bata, imbitara sila og flannel board, yanong pagsulat diha sa pisara, o litrato
sa pagtan-aw samtang imong basahon ang usa ka kasula- nga gidrowing sa mga bata. Mahimo nimong ipaistorya o
tan ug itudlo ang mga pulong. Mahimo usab nga imong ipakanta pag-usab sa mga bata ang istorya sa kasulatan
hangyoon ang dagko-dagko nga mga bata sa pagtabang nga may kalabutan sa piho nga mga kasulatan.
sa gagmay nga mga bata sa pagpangita ug pagbasa sa mga  Sa katapusan sa mga leksyon sa Primary, adunay seksyon
kasulatan. nga gitawag og “Gisugyot nga Basahon sa Balay.”
Imbitara ang mga bata sa pagbasa sa mga kasulatan uban
sa ilang mga pamilya nga gihisgutan dinhi.

59
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

PAGDAPIT OG MAKUGIHON
NGA PAGKAT-ON

Ang matag usa kanato maoy responsable nga makat-on


sa ebanghelyo pinaagi sa makugihon nga paningkamot.
Bulahan usab kita nga nakaserbisyo sa nagkalain-laing
mga higayon isip mga magtutudlo––sa pagdasig ug sa pagtabang
sa uban sa ilang responsibilidad sa pagkat-on sa ebanghelyo.

Gibuhat nato kining importante nga pagserbisyo pinaagi


sa pagbuhat kutob sa atong mahimo sa:
1. Pagdasig ug sa pagpadayon sa tinguha niadtong atong gitudloan.
2. Pag-awhag sa ilang aktibo nga pag-apil sa mga leksyon.
3. Pagpakita kanila unsaon sa pagpakabuhi sumala sa mga
kamatuoran nga ilang nakat-unan.

Atong buhaton kining mga butanga uban sa gugma


ug pinaagi sa gahum sa Espiritu. Kini nagpasabut nga kinahanglang
dili nato tan-awon ang atong nahimo kon dili giunsa nato
pagtabang ang uban nga makugihong makat-on sa ebanghelyo
ug magpuyo niini nga matinud-anon.
P a g d a p i t o g M a k u g i h o n n g a P a g k at - o n

13
PAGTABANG SA INDIBIDWAL NGA
MODAWAT OG RESPONSIBILIDAD
SA PAGKAT-ON SA EBANGHELYO
Ang Responsibilidad sa Indibidwal sa Pagkat-on sa harian’ (D&P 88:77). Kini mahimo diha sa mga miting sa
Ebanghelyo sakrament, sa mga komperensya ug sa ubang mga miting,
pinaagi sa mga home teacher, sa mga klase sa priesthood ug
Sa usa ka sulat mahitungod sa pagtuon sa ebanghelyo,
auxiliary, pinaagi sa mga seminary ug mga institute, ug
si Elder Bruce R. McConkie misulat: “Karon moanhi na kita
pinaagi sa sistema sa edukasyon sa Simbahan” (“Finding
sa . . . usa ka pagtapos nga adunay importanting bahin sa
Answers to Gospel Questions,” sa Charge to Religious
atong mahangturong kaluwasan. Mao kini nga ang kada
Educators, 3rd ed. [1994], 80).
tawo kinahanglang makat-on sa mga doktrina sa ebang-
helyo sa iyang kaugalingon. Walay makahimo niini alang Ang Katungdanan sa Magtutudlo sa Pagtabang sa
kaniya. Ang kada tawo nagbarug nga nag-inusara kon hisgu-
mga Indibibwal nga Makat-on sa Ebanghelyo
tan na ang pagkahibalo sa ebanghelyo, ang kada usa adunay
magamit nga mga kasulatan ug may katungod sa giya sa Sayod nga ang mga indibidwal maoy responsable nga
samang Balaang Espiritu, ang kada usa kinahanglang moba- makat-on sa ebanghelyo, makapangutana kita, unsa ang
yad sa bili nga gihatag sa Balaang Makagagahum kon gusto katungdanan sa mga magtutudlo? Kini mao ang pagtabang
siyang makaangkon sa perlas nga labing bililhon. sa mga indibidwal nga modawat og responsibilidad sa pag-
“Ang samang mga baruganan nagdumala sa pagkat-on sa kat-on sa ebanghelyo––sa pagdasig kanila og tinguha sa pag-
kamatuoran ug sa pagsunod sa mga sumbanan niini. Walay tuon, pagsabut, ug pagsunod sa ebanghelyo ug sa pagpakita
usa nga makahinulsol alang sa uban, walay usa nga makasu- kanila unsaon sa pagbuhat sa ingon.
nod sa mga sugo alang sa lain, walay usa nga maluwas Si Sister Virginia H. Pearce, kinsa nagserbisyo isip first
tungod sa pangalan sa uban. Ug walay makaangkon og pag- counselor sa kinatibuk-ang kapangulohan sa Young Women,
pamatuod o makapadayon sa kahayag ug sa kamatuoran miingon:
ngadto sa walay katapusan nga himaya alang ni bisan kinsa “Ang tumong sa usa ka magtutudlo mas labaw pa kay sa
gawas sa iyang kaugalingon. Ang kahibalo sa kamatuoran ug paghatag og pakigpulong mahitungod sa kamatuoran. Kini
ang mga panalangin nga moabut niadtong nagsunod sa mao ang pagdapit sa Espiritu ug paggamit og mga paagi nga
tinuod nga mga baruganan sa usa ka personal nga mga makadugang sa posibilidad nga ang estudyante makakita sa
butang. Ug sama nga ang Dios nagtanyag og kaluwasan kamatuoran [ug] maaghat sa paggamit niini. . . .
ngadto sa tanang mga tawo kinsa nagsunod sa samang “. . . Hunahunaa ang daghang mga klasrom kada
balaod, siya usab nagtanyag sa samang pagsabut sa iyang Dominggo, ang kada usa adunay usa ka magtutudlo kinsa
mahangturong mga kamatuoran niadtong tanan nga moba- nakasabut nga ‘ang pagkat-on kinahanglang himoon sa
yad sa bili sa nagtinguha sa kamatuoran. estudyante. Busa ang estudyante mao ang palihokon. Kon
“Ang sistema sa Simbahan aron makaangkon og kahibalo ang usa ka magtutudlo maoy magpasulabi, mahimong bida
sa ebanghelyo mao ang mosunod: sa klase, maoy pirming nagsulti, ug mohimo sa tanang kali-
“a. Ang responsibilidad anaa sa kada tawo aron makaang- hokan, sigurado kaayo nga makapugong siya sa pagkat-on sa
kon og kahibalo sa kamatuoran pinaagi sa iyang kaugali- mga miyembro sa klase’ [Asahel D. Woodruff, Teaching the
ngong mga paningkamot. Gospel (1962), 37].
“b. Sunod, ang mga pamilya kinahanglang motudlo sa “Ang usa ka hanas nga magtutudlo dili maghunahuna,
ilang kaugalingong mga miyembro sa pamilya. Ang mga ‘Unsay akong buhaton sa klase karon?’ pero mangutana,
ginikanan gimandoan sa pagpadaku sa ilang mga anak diha ‘Unsay buhaton sa akong mga estudyante karon sa klase?’,
sa kahayag ug sa kamatuoran. Ang panimalay kinahanglang dili ang, ‘Unsay akong itudlo karon?’ pero, ‘Unsaon nako
mao ang labing importanting sentro sa pagtudlo sa kinabuhi pagtabang ang akong mga estudyante nga makakita sa
sa usa ka Santos sa Ulahing mga Adlaw. unsay ilang kinahanglang mahibaloan?’ [Teaching the Gospel:
“c. Aron sa pagtabang sa mga pamilya ug sa mga indibid- A Handbook for CES Teachers and Leaders (1994), 13]. Ang
wal, ang Simbahan, isip ahensya sa pagserbisyo, mohahatag hanas nga magtutudlo dili gusto nga ang mga estudyante
og daghang mga kahigayunan sa pagtudlo ug sa pagkat-on. mobiya sa klase nga maghisgot kon unsa ka nindot ug ka
Kita gimandoan sa ‘pagtudlo sa usag usa sa doktrina sa ging- maayo ang magtutudlo. Kini nga magtutudlo gusto nga ang

61
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

mga estudyante maghisgot kon unsa ka nindot ang ebang- mga tabang sa pagtuon mas mahimong masaligon sa
helyo!” (sa Conference Report, Okt. 1996, 13–14; o Ensign, ilang abilidad sa pagtuon sa mga kasulatan.
Nob. 1996, 12).  Hatag og buluhaton nga nagkinahanglan og pagtuon sa
Ang mga magtutudlo nga nakasabut sa ilang tinuod nga mga kasulatan ug sa mga pagtulun-an sa mga propeta sa
responsibilidad motahud sa kabubut-on sa matag tawo nga ulahing mga adlaw. Hunahunaa ang pagtapos sa usa ka
ilang gitudloan. Malipay sila kon kadtong ilang gitudloan leksyon pinaagi sa pagpangutana o paghatag kanila og
magtuon sa mga kasulatan sa ilang kaugalingon, makadisko- assignment aron mosiksik kadtong mga nanambong sa
bre sa mga baruganan sa ebanghelyo sa ilang mga kaugali- mga kasulatan ug sa mga pagtulun-an sa mga propeta sa
ngon, ug mohimo og importanting kontribusyon sa mga ulahing mga adlaw. Bisan ang mga bata mahimong kaha-
panaghisgutan. Mas malampuson ang mga titser kon ang tagan niining matanga sa assignment. Sama pananglit,
mga estudyante magkugi sa pagtuon ug motubo sa ebang- human sa usa ka leksyon mahitungod sa pag-ampo,
helyo ug makadawat og kalig-on gikan sa Dios. mahimo nimong hangyoon ang mga bata sa pagbasa
Ang maayong mga magtutudlo dili moangkon og kredito uban sa ilang mga ginikanan ang usa ka istorya sa kasula-
sa nakat-unan ug pagtubo niadtong ilang gitudloan. Sama sa tan o pakigpulong sa kinatibuk-ang komperensya mahitu-
mga hardinero nga motanom ug moatiman sa mga tanom, ngod sa pag-ampo.
naningkamot sila sa paghimo sa labing maayong kondisyon
 Tabangi ang mga estudyante nga makasabut nga ang mga
sa pagkat-on. Dayon magpasalamat sila ngadto sa Dios kon
tawo diha sa mga kasulatan tinuod nga mga tawo kinsa
makita nila ang paglambo niadtong ilang gitudloan. Si Pablo
nakasinati og mga pagsulay ug kalipay sa ilang mga
misulat, “Sa ingon niana, ang may bili dili ang nagtanum o
paningkamot sa pagserbisyo sa Ginoo. Ang mga kasula-
ang nabisibis, kon dili ang nagpatubo nga mao ang Dios
tan mahimong buhi kon kita mahinumdom sa mga pro-
lamang” (1 Mga Taga-Corinto 3:7).
peta ug sa ubang mga tawo diha sa mga kasulatan nga
Pag-awhag og Kaugalingong Paningkamot sa nasinati sa daghang mga butang nga atong nasinati.
Pagkat-on sa Ebanghelyo  Ipakita sa mga estudyante unsaon sa pagpangitag tubag
sa mga hagit sa kinabuhi diha sa mga kasulatan ug sa
Ang mosunod nga mga sugyot makatabang kanimo sa
mga pagtulun-an sa mga propeta sa ulahing mga adlaw.
pag-awhag sa uban nga modawat og responsibilidad sa pag-
Sama pananglit, ikaw makatabang kanila sa paggamit sa
kat-on sa ebanghelyo:
Giya ngadto sa mga Kasulatan o sa indeks sa mga isyu sa
 Amumaha ang imong kaugalingong kadasig sa pagtuon komperensya sa magasin sa Simbahan aron pagsiksik sa
sa mga kasulatan ug sa mga pagtulun-an sa mga propeta tambag sa mga hilisgutan sama sa paghupay, paghinulsol,
sa ulahing mga adlaw. Ang imong kadasig mahimong kapasayloan, pagpadayag, o pag-ampo.
makadasig niadtong imong gitudloan sa pagsunod sa
 Awhaga pag-ayo kadtong imong gitudloan sa pagtuon sa
imong ehemplo.
mga kasulatan ug sa mga pagtulun-an sa mga propeta sa
 Samtang magtudlo ka, dad-a kanunay ang atensyon ulahing mga adlaw. Ang uban wala gayud makasabut sa
ngadto sa mga kasulatan ug sa mga pagtulun-an sa mga ilang responsibilidad sa pagkat-on sa ebanghelyo. Ang
propeta sa ulahing mga adlaw. Makatabang kini sa mga uban nakalimot na. Usa ka bishop miingon nga siya
miyembro nga magpasalamat kon unsa ka buhong ug nakatambong sa miting sa training sa Primary diin ang
makahuluganon ang pulong sa Dios. hagit gihatag sa pagtuon sa mga kasulatan kada adlaw.
 Paghimo og mga pangutana nga kinahanglang pangitaon Isip usa ka direkta nga resulta niana nga kasinatian,
sa mga estudyante diha sa mga kasulatan ug sa mga pag- napakyas lamang siya og usa ka adlaw sa pagtuon sa
tulun-an sa mga propeta sa ulahing mga adlaw. Bisan og misunod nga 13 ka tuig. Miingon siya nga kini nga pag-
usahay maayo ang pagpangutana sa mga estudyante kon tuon nakapausab sa iyang kinabuhi.
unsay ilang hunahuna sa maong hilisgutan, mas maayo  Ihatag ang pagpamatuod sa Manluluwas isip sentro sa
gayud nga ideya ang pagpangutana kanila unsa ang tanan nga gitudlo sa mga kasulatan ug sa mga propeta
gitudlo sa mga kasulatan ug sa mga propeta sa ulahing sa ulahing mga adlaw. Ayaw kahadlok sa pagpamatuod
mga adlaw. mahitungod sa Manluluwas. Samtang kadtong imong
 Ipakita sa mga estudyante unsaon sa paggamit ang mga gitudloan makakita sa Manluluwas diha sa mga kasulatan
tabang sa pagtuon sa mga kasulatan. Ang mga kasulatan ug sa mga pagtulun-an sa mga propeta sa ulahing mga
ingon og dakong butang ngadto sa uban, ilabi na niad- adlaw, ang ilang kagutom sa pagtuon madugangan ug
tong wala pay kasinatian diha sa Simbahan. Makatabang ang ilang mga pagpamatuod malig-on.
ka kanila pinaagi sa pagtudlo kon unsaon sa paggamit sa
mga footnote, sa Giya ngadto sa mga kasulatan, sa mga Dugang Impormasyon
kinutlo gikan sa Hubad ni Joseph Smith, ug sa mga mapa
Dugang pa sa pagtabang sa mga indibidwal nga modawat
(tan-awa sa “Pagtudlo gikan sa mga Kasulatan,” mga
og responsibilidad sa pagkat-on sa ebanghelyo, tan-awa ang
pahina 54–59, alang sa piho nga mga ideya). Ang mga
leksyon 5 sa Ang Pagtudlo sa Kurso sa Ebanghelyo (mga
indibidwal kinsa nakat-on unsaon sa paggamit niining
pahina 212–17).

62
P a g d a p i t o g M a k u g i h o n n g a P a g k at - o n

Mga Sugyot alang sa Pagpahigayon

14 sa mga Panaghisgutan

Gamit og mga Pangutana


Ang mga pangutana makapaawhag
niadtong nanambong nga moapil sa mga
panaghisgutan. Makatabang kini sa mga
estudyante nga makasabut sa mga baruga-
nan, paghunahuna pa niini pag-ayo, ug
PAGPAHIGAYON OG ipahaum kini sa ilang mga kinabuhi.
Makapaaghat kini sa mga estudyante sa pag-

MGA PANAGHISGUTAN abli sa mga kasulatan alang sa mga tubag.


Kadaghanan sa mga manwal adunay mga
pangutana aron pagsugo sa mga panaghisgu-
tan ug pagpadayon niini. Mahimo nimong
Makahuluganon nga mga panaghisgutan
gamiton kini nga mga pangutana ug mag-
importante sa daghang mga pagtudlo sa
andam og imong kaugalingong pangutana
ebanghelyo. Atong giimbitar ang impluwen-
og mga butang nga makaawhag og maka-
sya sa Espiritu kon kita motudlo sa ebang-
panghunahuna nga mga komentaryo ug
helyo ngadto sa usag usa ug mohatag og
makatabang sa mga indibidwal nga tinud-
matinahurong atensyon sa usag usa.
anay nga mamalandong sa ebanghelyo.
Ang mga panaghisgutan makahatag og
(Alang sa dugang nga tabang, tan-awa ang
mga resulta nga panagsa ra mahitabo kanila.
“Pagtudlo ginamit ang mga Pangutana,”
Sama pananglit, sila:
mga pahina 68–70).
 Makapasiugda og makugihon nga pagkat-
Pagpili og mga Paagi sa Pagtudlo
on. Pinaagi sa maayong pagkadumala nga
Nga Mohaum sa mga Panaghisgutan
mga panaghisgutan, ang tinguha sa mga
sa mga Leksyon
estudyante ug pagkaatentibo maduga-
ngan. Ang matag tawo nga mitambong Human ka makaplano og mga pangutana,
maawhag nga aktibong moapil sa proseso pangutan-a ang imong mga kaugalingon,
sa pagkat-on. Kon ikaw ug kadtong “Unsa pay akong mahimo? Unsa nga mga
imong gitudloan mangutana, dungan nga paagi nga ako pang mapanindot ang panag-
mosiksik sa mga kasulatan, ug maminaw hisgutan?” Makagamit ka og daghang mga
sa usag usa, ang tanan kinsa anaa maka- paagi sa pagtudlo aron sa pagsugod sa
angkon og kahanas ug kadasig nga maka- panaghisgutan ug pagpadayon niini.
tabang sa indibidwal nga pagtuon sa Pananglit, makasugod ka sa leksyon pinaagi
ebanghelyo. sa pagsaysay og istorya, ginamit ang pagga-
mit og mga butang sa leksyon, o magdu-
 Iawhag ang panaghiusa niadtong imong
ngan sa pagkanta og usa ka himno ug
gitudloan. Samtang mopakigbahin sila sa
ipapangita niadtong nanambong ang tubag
ilang kaugalingong panabut ug mga kasi-
sa usa ka pangutana.
natian ug sa pagpaminaw ug sa pagtubag
sa usag usa sa matinahurong paagi, mas Pagmahimong sensitibo sa Impluwensya sa
magkahiusa sila ug makahatag og positibo Espiritu Niadtong mga Nanambong
nga kahimtang sa pagkat-on. Ang Espiritu Santo mahimong moaghat
 Makapadugang sa pagsabut. Ang maayo sa usa o labaw pa niadtong imong gitudloan
nga mga panaghisgutan mas labaw pa kay sa pagsalmot og mga panghunahuna nga
sa mahigalaon nga mga panag-istoryaha- kinahanglang madunggan sa uban.
nay diin ang mga opinyon giambitan. Pagmabinantayon sa mga pag-aghat nga
Makapalapad ug makapalawom kini sa imong madawat sa pagtawag og piho nga
panabut sa matag partisipante sa mga tawo. Mahimong mobati ka nga hangyoon
baruganan sa ebanghelyo. ang usa ka tawo nga wala moboluntaryo sa
 Makapaminos sa dili pagsinabtanay. paghatag sa iyang mga ideya.
Ang mga komentaryo sa mga estudyante Pangita og Paagi aron ang tanan Makaapil
nagpakita kon nakasabut ba gayud sila sa
Kadtong imong gitudloan makakuhag
mga baruganan nga gitudlo. Makatabang
kaayohan tungod sa pag-apil sa usag usa.
kini kanimo nga makahibalo kon kanus-a
Hinoon, imong mamatikdan ang imong
modugang sa pagpalambo, pagpasabut,
kaugalingon nga nangayo og mga komen-
o pagribyu sa maong mga baruganan.
taryo gikan lang niadtong mopataas sa ilang

63
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

mga kamot. Usahay ang mga tawo mopili nga dili moapil magpalabi og sulti kay sa gikinahanglan o mohatag sa
tungod kay wala silay nasulti mahitungod sa gihisgutan o imong mga hunahuna kanunay. Makapawala kini sa interes
gusto lang nga hatagan ang uban og higayon nga makasulti. sa mga estudyante. Hunahunaa ang imong kaugalingon isip
O mahadlok sila nga masayop o maghunahuna nga dili sila usa ka giya sa biyahe sa pagkat-on kinsa mohatag og angay
maayong mosulti pareha sa uban. Mahimong mobati sila nga mga komentaryo aron kadtong imong gitudloan magpa-
nga wala sila dawata sa grupo. bilin diha sa sakto nga dalan.
Pagmahimong sensitibo ug pagmainampoon samtang Ang imong importanting buluhaton mao ang pagtabang
imong gihunahuna ang kada usa. Mahimong mohukom ka sa uban nga makat-on sa ebanghelyo, dili ang pagpakita og
sa pagpangutana sa hunahuna sa tawo mahitungod sa hilis- nindot nga mga presentasyon. Naglakip kini sa paghatag og
gutan kay sa pagpangutana og butang nga mahimong dili kahigayunan sa mga estudyante sa pagtudlo sa usag usa.
nila matubag. Pananglit, imbis mangutana, “Unsa nga mga Kon ang usa ka tawo mangutana, imbitara ang uban sa pag-
gasa sa Espiritu ang gilista ni Pablo sa 1 Mga Taga-Corinto?” tubag imbis ikaw mismo ang motubag niini. Pananglit,
Mahimong mangutana ka, “Ngano sa inyong pagtuo nga makasulti ka, “Nindot kana nga pangutana. Unsay inyong
ang gugma nga putli mao ang pinakaimportante sa tanang hunahuna ani?” o “Aduna bay makatabang niini nga pangu-
mga gasa sa Espiritu?” Mahimong mohangyo ka og usa ka tana?”
tawo sa pag-andam og mubo nga presentasyon alang sa usa
Ayaw Dayon og Tapusa ang mga Panaghisgutan
ka leksyon, mahimo ganing tabangan nimo sila sa pag-
andam niini. Mahimong makighigala una ka sa pipila ka Pagbantay nga dili tapuson dayon ang maayong mga
mga indibidwal, mopahibalo kanila nga imong hatagan og panaghisgutan aron lang mahuman ang tanang mga mater-
bili ang unsay ilang isulti. yal nga imong giandam. Bisan og importante ang paghu-
man sa materyal, mas importante ang pagtabang sa mga
Padayuna ang Tumong sa mga Leksyon estudyante nga mobati sa impluwensya sa Espiritu, mosul-
Usahay ang mga estudyante mopakigbahin og mga ideya bad sa ilang mga pangutana, mopadugang sa ilang pagsabut
nga walay labut sa leksyon. Kon imong gibati nga ang sa ebanghelyo, ug mopalig-on sa ilang pasalig sa pagsunod
komentaryo misimang gikan sa leksyon, makagiya ka sa sa mga kasugoan.
panaghisgutan nga mobalik ngadto sa importanting mga
Paminaw
punto sa leksyon pinaagi sa pag-ingon sama niini, “Usa kana
ka nindot nga obserbasyon, pero nagtuo ako nga misimang Paningkamut sa pagpaminaw og maayo sa mga komen-
na kita ngadto sa laing bahin. Mahimo bang mobiya kita taryo sa mga estudyante. Ang imong ehemplo makapaaw-
niana nga panaghisgutan alang sa laing panahon ug moba- hag kanila sa pagpaminaw pag-ayo sa usag usa. Kon wala
lik ngadto sa orihinal nga pangutana?” O mahimong nimo masabti ang komentaryo sa usag usa , pangutana.
mosulti ka, “Dili ako andam nga maghisgot niana karon. Mahimong moingon ka, “Wala kaayo ko makasabut.
Tingali atong mahisgutan kana nga ideya sa laing panahon. Mahimo bang ipasabut nimo pag-usab?” o “Makahatag ka
May panahon usab nga ikaw wala makahibalo sa tubag sa ba og ehemplo sa unsay buot nimong ipasabut?” (Alang sa
usa ka pangutana. Kon mahitabo kini, sulti lang nga wala ka dugang tabang, tan-awa ang “Pagpaminaw,” mga pahina
mahibalo. Mahimong mosulti ka nga paninguhaon nimo 66–67).
nga makakita sa tubag. O mahimo nimong imbitaron ang Dawata ang Tanang mga Gisalmot
mga estudyante sa pagpangita sa tubag, maghatag kanila og
Makatabang ikaw niadtong imong gitudloan nga mobati
panahon sa lain pa nga leksyon sa pagreport sa unsay ilang
nga mas masaligon sa ilang abilidad sa pag-apil sa panaghis-
nakat-unan.
gutan kon imong tubagon sa positibo nga paagi ang tanang
Ipabilin ang Kahusay sinsero nga komentaryo. Pananglit, mahimo ikaw nga
Usahay daghan sa mga estudyante gustong mokomen- mosulti, “Salamat sa imong tubag. Maayo kaayo kadto” o
taryo sa usa ka ideya. Awhaga sila sa pagpataas sa ilang mga “Pagkanindot nga ideya! Wala ako makahunahuna niana
kamot kon gusto silang mokomentaryo ug maghulat hang- sa una” o “Nindot kana nga ehemplo” o “nagpasalamat
tud imo silang tawagon. Ipasabut nga daghan silag makat- ako sa imong tanang gisulti karon.”
unan sa usag usa, ug imbitara sila sa pagpaminaw sa Ayaw pagbiaybiay o pagsaway sa bisan unsa nga pangu-
matinahurong paagi sa mga ideya sa usag usa. tana o komentaryo, pero pakita og pagtahud ug gugma sam-
Usahay adunay usa ka tawo nga mobalda sa leksyon tang maningkamot sa pagtubag. Kon ang mga tawo mobati
pinaagi sa pagpakiglalis kanimo ug sa uban, mosulti og nga ang ilang mga komentaryo gihatagag bili, mas mopaam-
binuang, o mopagawas og kontrobersyal nga mga isyu. Ang bit sila sa ilang mga kasinatian, mga pagbati, ug mga pagpa-
maong tawo nagdala sa espiritu sa panaglalis, nga maoy matuod (tan-awa sa “Pagtudlo sa Uban aron Makasalmot
makaingon nga lisud ang pagtudlo ug makapaluya sa pagtuo sa usa ka Kahimtang sa Pagkat-on,” mga pahina 77–78;
sa uban. Alang sa mga sugyot kon unsay buhaton sa maong “Unsaon sa mga Magtutudlo nga Makasalmot sa Kahimtang
mga tawo, tan-awa ang “Pagtabang Niadtong Kinsa sa Pagkat-on,” mga pahina 79–81.)
Magsamoksamok,” mga pahina 84–87. Tabangi ang mga Estudyante Kinsa Mohatag og
Dili Ka Magpalabi og Sulti Dili Husto nga mga Tubag
Ang mga magtutudlo kinsa mag-lecture pirme o motubag Usahay adunay mosulti og butang nga dili husto. imong
mismo sa kada pangutana makapawala sa kadasig sa mga matabangan ang estudyante pinaagi sa tubag sama sa “Wala
estudyante sa pag-apil. Kinahanglang magbantay ka nga dili ko kahunahuna niana sa una.” O mahimo ka nga moingon,

64
P a g d a p i t o g M a k u g i h o n n g a P a g k at - o n

“Tingali naghunahuna ka og lain” o “Nalipay ako nga imo komentaryo.” O makasulti ka, “Maminaw kita og usa na
kanang gihisgutan.” Sa ubang mga hitabo, ikaw ang moako lang ka komentaryo, ug dayon mohatag ko sa akong kata-
sa responsibilidad sa dili husto nga tubag. Sama pananglit, pusan nga hunahuna.”
moingon ka “Wala nako maklaro pag-ayo, mao ba? Dugang sa pagtapos sa mga panaghisgutan sa hustong
Pasayloa ko.” oras, importante ang pagtapos sa mga panaghisgutan sa
hustong paagi. Kon motapus mo og usa ka panaghisgutan,
Pagtapos sa Panaghisgutan
pasalamati ang mga estudyante sa ilang pag-apil. Dayon
Importante nga tapuson ang mga panaghisgutan sa sak- paghatag og katingbanan sa importanting mga punto nga
tong panahon. Sa kasagaran ang espiritu sa makapadasig nga inyong natun-an atol sa panaghisgot o imbitara ang uban sa
panaghisgutan mawala kon masobrahan ra ka taas. Ang pagbuhat sa ingon. Hatagig gibug-aton ang mga baruganan
mosunod nga mga sugyot makatabang kanimo: nga gihisgutan. Ribyuha ang bisan unsa nga mga panabut
 Pagdumala sa oras. Timan-i kon kanus-a tapuson ang lek- nga nakuha gikan sa panaghisgutan, ug awhaga kadtong
syon. Hatagi og panahon ang imong kaugalingon sa pag- imong gitudloan sa paggamit sa ilang milambo na nga pag-
hatag og katingbanan sa unsay nasulti ug sa sabut sa paggamit sa mga baruganan sa ilang mga kinabuhi.
pagpamatuod. Kon giaghat sa Espiritu, ihatag ang imong pagpamatuod o
imbitara ang uban sa pagbuhat sa ingon.
 Hatagi og tagal sa oras ang mga estudyante. Makasulti ka
sama sa, “Aduna kitay duha na lang ka minuto sa mga

65
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

Sa Unsa nga Paagi nga ang

15 Pagpaminaw og maayo Makatabang


Kanimo isip usa ka Magtutudlo
Ang imong pagpaminaw pag-ayo makata-
bang kanimo isip usa ka magtutudlo.
Samtang maminaw ikaw uban ang gugma
ug pagtahud sa mga komentaryo sa mga
estudyante, ikaw:
 Makadeterminar kon unsa ka aktibo ang
mga estudyante sa pag-apil sa proseso sa
pagkat-on.
PAGPAMINAW  Makadeterminar kon unsa ka daghan ang
ilang nakat-unan.
 Mas makasabut sa ilang mga pangina-
Ang pagpaminaw usa ka pagpakita sa hanglan.
gugma. Sa kasagaran nagkinahanglan kini og
 Makasabut ug makakuha sa mga babag
sakripisyo. Kon tinud-anay kitang maminaw
nga makapugong sa ilang pagkat-on,
sa uban, dili kita mosulti sa atong gustong
sama sa pagkawala sa paglaum o paghu-
isulti aron sila makapadayag sa ilang mga
nahuna og laing mga butang.
kaugalingon.
 Makasabut og maayo sa mga pangutana
Sa Unsa nga Paagi nga ang nga nakasamok kanila aron ikaw maka-
Pagpaminaw Makatabang Niadtong giya kanila sa pagtubag.
Imong Gitudloan  Makahibalo kanus-a mopadayon sa usa
Isip usa ka magtutudlo, daghan ikaw og ka punto nga importante kanila.
mahimong maayo pinaagi sa pagpaminaw.  Makahibalo kon sila nagkinahanglan og
Kon ikaw maminaw, imong gitumong ang oportunidad sa pagsulti.
imong pagtudlo sa mga panginahanglan  Makahukom kanus-a mobalik sa mga
ug mga tinguha sa mga indibidwal. Imong baruganan o mohatag og dugang pama-
gipakita ang imong pagtahud sa ilang mga hayag.
ideya, mga hunahuna, ug mga kasinatian.
 Makahibalo kanus-a mogamit og presen-
Nagpakita ikaw nga tagsa-tagsa nimo silang
tasyon sa leksyon.
gihunahuna. Kon makahibalo sila nga ang
ilang mga ideya importante kanimo, sila Ang pagpaminaw makahatag og dakong
mas: kaayohan kanimo sa personal. Samtang
maminaw ka niadtong imong gitudloan,
 Madawaton ug madasigon.
imong mahibaloan nga daghan ang ilang
 Mopaambit og mga hunahuna ug mga matudlo kanimo.
kasinatian.
 Magkat-on nga makugihon. Mga Sugyot alang sa Mas Epektibo
 Mosunod unsay ilang nakat-unan. nga Pagpaminaw
Ang uban nagtuo nga ang pagpaminaw Unsaon sa pagkahibalo niadtong imong
pag-ayo ngadto sa usa ka miyembro sa grupo gitudloan nga ikaw naminaw? Imong mapa-
nagpasabut nga mibaliwala sa uban ug wala kita nga ikaw naminaw pinaagi sa pagpakita
magserbisyo kanila. Dili kini tinuod. Ang og interes. Motan-aw sa nagsulti kay sa
pagpaminaw pag-ayo sa usa ka tawo makata- imong mga materyal sa leksyon o sa ubang
bang sa uban nga masayud nga ikaw nagpa- mga butang diha sa kwarto. Imong maaw-
kabana sa mga tawo. Ug samtang maminaw hag ang nagsulti sa paghuman sa iyang mga
ka sa mga miyembro sa pamilya o mga hunahuna nga dili mapakgang. Makalikay
miyembro sa klase matag higayon, nagpakita ka sa diha-diha nga pag-istorya uban sa tam-
ka og ehemplo sa uban sa pagbuhat sa bag o mga paghukom. Kon imong nasabtan
ingon. unsay gisulti, makakomentaryo ka aron pag-
pakita sa imong pagsabut. Kon wala ka
makasabut, makapangutana ikaw.
Hunahunaa ang mosunod nga mga ideya
samtang maningkamot ka sa pagpadugang
sa imong abilidad sa pagpaminaw.

66
P a g d a p i t o g M a k u g i h o n n g a P a g k at - o n

Pangutana ngong mga pulong aron mahibaloan kon nasabtan ba nimo


Mga pangutana sama sa mosunod makapakita nga ikaw kini og sakto. Human niini, mahimo nimong susihon ang
naghunahuna sa mga ideya ug mga pagbati sa kada tawo. tawo pinaagi sa pagpangutana, “Mao ba kana ang imong
gisulti?” o “Kinahanglan ba nga mag-istorya pa kita mahitu-
 Mahimo bang sultihan mo ako og dugang kabahin niana
ngod niana?” Kon himoon nimo kini, paniguroha nga wala
 Unsay imong gibati sa dihang nahitabo kana? ka mosulti sa mauyonon nga paagi.
 Wala ko kasiguro kon nakasabut ba ko. Nag-ingon ka ba
Tudloi ang mga Estudyante nga Maminaw sa Usag Usa
nga . . . ?
Pahinumdumi ang mga estudyante nga ang pagpaminaw
 Mahimo bang imo kanang ipasabut kanako?
maoy usa ka paagi nga kita makapakita og gugma. Ang
Hunong sa Makadiyot mosunod nga mga sugyot makatabang kanimo sa pag-
awhag sa mga estudyante sa pagpaminaw sa usag usa.
Ayaw kahadlok sa kahilom. Ang mga tawo sa kasagaran
nagkinahanglan og panahon sa paghunahuna ug sa pagtu-  Human makatubag ang usa ka tawo sa pangutana o
bag sa mga pangutana o sa pagpadayag unsay ilang gibati. makahatag og pagpasabut, imbitara ang uban sa pagdu-
Mahimong mohunong ka human ka makapangutana, gang sa komentaryo o pagpadayag og laing hunahuna.
human mapaambit ang espirituhanong kasinatian, o kon  Kon adunay mangutana, ipasa kini ngadto sa uban kay
ang usa ka tawo naglisud sa pagpasabut sa iyang kaugali- sa motubag niini sa imong kaugalingon. Pananglitan,
ngon. Siguroha ang paghatag og panahon sa nagsulti sa makapangutana ka, “Aduna bay gustong motubag niana
pagkompleto sa iyang hunahuna sa dili pa ikaw motubag. nga pangutana?”
Siyempre, dili ka angay mohunong og dugay, ilabi na kon  Sa sayo pa, paghangyo og usa ka tawo o labaw pa sa pag-
adunay dili komportable o napugos sa pagsulti. andam sa pagminubo sa mga ideya nga gipakigbahin atol
Paminawa Unsay Gisulti sa Namulong sa panaghisgutan.

Usahay ang mga tawo malagmit nga maghunahuna Ang Manluluwas kanunay nga nagbantay ug naminaw
unsay ilang isulti kay sa maminaw sa unsay gisulti sa uban. niadtong Iyang gitudloan, nagpahaum sa Iyang pagtulun-an
Siguroha nga ikaw naminaw pag-ayo sa nagsulti kay sa mag- sa mga panginahanglan nga Iyang nasabtan. Pananglit,
plano sa imong tubag. human makatudlo sa Nephite nga mga katawhan, Siya mii-
ngon, “Pamauli kamo sa inyong mga panimalay ug palando-
Bantayi ang Wala Masulti nga mga Mensahe sa Namulong nga kini nga mga butang nga akong giingon” (3 Nephi
Ang mga tawo sa kasagaran mosulti sa ilang mga gibati 17:3). Hinoon, sa dihang hapit na Siya molakaw, “iyang
pinaagi sa ilang paglingkod, sa ilang panagway, sa unsay gilibut ang iyang mga mata pag-usab ngadto sa pundok sa
ilang gibuhat sa ilang mga kamot, sa tono sa ilang tingog, mga katawhan, ug nakakita nga sila naghilak, ug nagtan-aw
ug sa linihokan sa ilang mga mata. Kining wala masulti nga kaniya ingon og nagpasabut nga sila mohangyo kaniya sa
mga mensahe makatabang kanimo nga makasabut sa mga pagpabilin og diyutay pa nga panahon uban kanila”
pagbati niadtong imong gitudloan. (3 Nephi 17:5). Nasabtan Niya ang ilang mga panginahang-
lan ug nagpabilin og kadiyot aron sa pagpangalagad kanila
Isulti og usab Unsay Gisulti sa Namulong ug sa pagtudlo kanila. Samtang maminaw ka pag-ayo ug
Human makapaminaw sa gisulti ug sa wala masulti nga motubag sa tukma niadtong imong gitudloan, makatabang
mga mensahe, mahimong imong usbon unsay imong nasab- ka nga matubag ang ilang mga panginahanglan sa pagkat-
tan. Iminubo pagsulti ang mga mensahe sa imong kaugali- on sa ebanghelyo.

67
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

ling sa kasulatan, hitabo, o baruganan sa

16 ebanghelyo. Kini adunay piho nga mga


tubag. Makatabang kini sa mga estudyante
nga magsugod sa pagtuon sa mga tudling sa
kasulaltan, makasabut sa importanting mga
punto, makaribyu sa mga ideya ug makausab
sa sayop nga pagsabut. Sama pananglit:
 Sa dihang ang mga igsoong lalaki ni
Nephi nangayog pasaylo sa paggapos
PAGTUDLO GINAMIT kaniya, unsa dayon ang iyang tubag?
 Kanus-a ug diin matukod ang Simbahan?
ANG MGA PANGUTANA Siguroha nga dili lang factual nga mga
pangutana ang imong ipangutana. Wala kini
magkinahanglan og daghang panghuna-
Si Jesukristo, ang Halangdong huna, ug makapawala kini sa paglaum kinsa
Magtutudlo, kanunayng mangutana aron sa wala masayud sa mga tubag. Kon gamiton
pag-awhag sa mga tawo sa pagpalandong ug nimo kini, kinahanglang imong siguroon
sa paggamit sa mga baruganan nga Iyang nga ang impormasyon nga gikinahanglan sa
gitudlo (tan-awa sa, sama pananglit sa, pagtubag niini anaa niadtong imong gitud-
Mateo 16:13–15; Lucas 7:41–42; 3 Nephi loan.
27:27). Ang iyang mga pangutana makaagni Sa factual nga mga pangutana, makata-
sa paghunahuna, pagsiksik sa kaugalingon, bang ka sa tanan nga magsugod og panag-
ug pagpasalig. hisgutan sa samang punto. Dayon
makagamit ka sa mga pangutana nga maka-
Kinatibuk-ang mga Sumbanan alang paaghat og lawom nga paghunahuna ug
sa Pag-andam og mga Pangutana makatabang sa mga estudyante nga maka-
Ang hinimo nga mga manwal sa leksyon kita kon unsaon sa paggamit ang mga baru-
sa Simbahan nagsugyot og daghang mga ganan sa ebanghelyo sa ilang mga kinabuhi.
pangutana nga imong magamit diha sa mga Mga Pangutana Nga Makapaaghat og
leksyon. Basaha kini pag-ayo aron makahu- Lawum nga Paghunahuna
kom kon unsa ang labing makatabang niad-
Ang ubang mga pangutana makapaawhag
tong imong gitudloan. Mahimo usab ikaw
sa mga estudyante sa paghunahuna og
nga moandam sa imong kaugalingong mga
lawom mahitungod sa kahulugan sa mga
pangutana. Samtang maghunahuna ka og
tudling sa kasulatan ug sa mga baruganan
mga pangutana nga gamiton sa usa ka lek-
sa ebanghelyo. Kini nga mga pangutana sa
syon, pangutan-a ang imong kaugalingon,
kasagaran magsugod sa mga pulong nga
“Makatabang ba kini sa akong gitudloan
unsa, unsaon, o ngano. Dili kini matubag og
nga makasabut sa importante nga mga ideya
oo o dili, ug sa kasagaran aduna kiniy labaw
sa leksyon? Kini ba nga mga pangutana
sa usa nga saktong tubag. Sama pananglit:
makatabang niadtong akong gitudloan nga
mogamit sa mga baruganan sa ebanghelyo  Ngano sa inyong pagtuo nga kini nga
nga gitudlo?” pagpadayag miabut niini nga panahon
Ang mosunod nga mga ideya makatabang sa kasaysayan sa Simbahan?
kanimo nga makaandam sa imong kaugali-  Unsa ang ikatudlo niini nga istorya mahi-
ngong mga pangutana. tungod sa kon giunsa sa pagtabang sa
Ginoo kadtong nanginahanglan?
Mga Pangutana Nga Matubag sa Oo o Dili
 Unsaon ninyo sa pagpasabut ang kakula-
Ang mga pangutana nga matubag og oo o
ngan sa hugot nga pagtuo?
dili adunay limitado nga gamit sa pagtudlo
sa ebanghelyo. Kinahanglang gamiton nimo  Unsay buot ipasabut sa magmaaghup?
kini una aron makakuha og mga pasalig o sa  Sa unsa nga paagi nga kini nga butang
pagdeterminar kon ang usa ka tawo miuyon sama sa baruganan sa ebanghelyo nga
ba o wala. atong gihisgutan? (Kini usa ka maayong
pangutana nga ipangutana uban sa pag-
Mga Pangutanang pinasikad sa Tinuod nga
gamit og mga butang sa leksyon.)
Hitabo [Factual Questions]
 Sa unsa nga paagi nga ang reaksyon ni
Mga pangutanang pinasikad sa tinuod
Laman ug Lemuel lahi sa reaksyon ni
nga hitabo pagagamiton sa pag-establisar sa
Nephi?
sukaranang mga kamatuoran sa usa ka tud-

68
P a g d a p i t o g M a k u g i h o n n g a P a g k at - o n

Kon mangutana niini nga mga pangutana, dawata ang nga mas komportable nga moapil, bisan kon sila maghuna-
tanang mga tubag (tan-awa sa “Pagpaminaw,” mga pahina huna nga makahatag og sayop nga tubag.
66–67). Awhaga ang mga estudyante sa pagpalandong sa
Hulata ang mga Tubag
mga kasulatan ug sa mga baruganan sa ebanghelyo nga
gihisgutan ug sa pagpadayag sa ilang mga ideya. Ayaw pugsa Ayaw kabalaka kon ang mga estudyante naghilom sa
nga mohatag sila og tino nga mga tubag sa mga pangutana; pipila ka segundo human ka makapangutana. Ayaw tubaga
dali silang makahibalo unsay imong gibuhat ug mohunong ang imong kaugalingong pangutana; hatagi og panahon
sa pag-apil o magsugod sa pagtag-an imbis maghunahuna. ang mga estudyante sa paghunahuna sa mga tubag. Hinoon,
Kon nagkinahanglan ka og tino nga tubag, mas maayo nga ang taas nga kahilom mahimong magpasabut nga sila wala
ipangutana ang factual nga pangutana o ipresentar ang makasabut sa pangutana ug nga kinahanglan nga imong
impormasyon sa laing paagi. usbon ang pangutana.

Mga Pangutana Nga Makatabang sa mga Estudyante nga Gamit og Follow-Up nga mga Pangutana
Makagamit sa mga Baruganan sa Ebanghelyo Ang follow-up nga mga pangutana makatabang sa mga
Importante ang pagpangutana og mga butang nga maka- estudyante sa paghunahuna og maayo mahitungod sa usa
tabang sa mga estudyante sa paggamit sa mga baruganan sa ka baruganan nga ilang gihisgutan. Sama pananglit, kon ang
ebanghelyo sa ilang mga kinabuhi. Sama pananglit: mga estudyante mosugyot og usa ka paagi nga mapahisama
ang istorya sa kasulatan sa ilang mga kaugalingon, mahimo
 Sa unsa nga paagi nga kini nga mga saad gikan sa Ginoo
ka nga mangutana, “Unsa pay atong makat-unan gikan niini
natuman sa inyong kinabuhi?
nga istorya?”
 Sa unsa nga paagi nga kita usahay makahimo og susa-
mang sayop sama sa mga tawo niini nga istorya? Hatagi ang Tanan og Kahigayunan sa Pagsulti
 Sa unsa nga paagi nga ang pagpanton sa Dios usa ka Sa pag-awhag og daghang mga estudyante nga moapil,
panalangin ngari kanato? mahimo nimong sundan og pipila ka follow-up nga mga
pangutana ngadto niadtong wala pa makahimo og mga
 Unsa ang ubang mga hitabo karon nga susama sa mga
komentaryo sa leksyon.
panghitabo niini nga istorya sa kasulatan?
Kon daghang mga tawo ang adunay mga komentaryo
 Kon ikaw pa kining tawhana, unsay imong buhaton? mahitungod sa hilisgutan, mahimong mosulti ka sama sa,
Hangyoa-a ang mga estudyante sa pagpakigbahin og mga “Paminawon nato ang imong mga komentaryo pag-una ug
ehemplo kon sa unsa nga paagi sila o ang uban migamit sa dayon ang inyoha.” Sa ingon magpabilin ang kahusay niad-
mga baruganan sa ebanghelyo nga gihisgutan. Kon giaghat tong imong gitudloan tungod kay nasayud sila nga aduna
sa Espiritu, awhaga sila sa paghatag og pagpamatuod sa mga silay kahigayunan sa pagsulti.
baruganan nga ilang gihisgutan.
Tabangi ang mga Estudyante aron Maandam sa Pagtubag
Kinatibuk-ang mga Sumbanan alang sa sa mga Pangutana
Pagpangutana Aron sa pagtabang sa mga estudyante sa pagpangandam
sa pagtubag sa mga pangutana, mahimong sultihan nimo
Paghimo og mga Pangutana Nga Matubag sa mga sila sa dili pa mobasa o ipahayag nga mangayo ka sa ilang
Estudyante tubag (tan-awa sa “pangitaa ang” ug “paminawa ang” nga
Ayaw paggamit og mga pangutana nga makapakita sa mga paagi diha sa “Pagtudlo gikan sa mga Kasulatan,” mga
imong kaugalingong kahibalo. Paghimo og mga pangutana pahina 54–59). Sama pananglit mahimo kang moingon,
nga makapaaghat og gihunahuna nga mga tubag gikan “Paminaw samtang akong basahon kini nga tudling aron
niadtong imong gitudloan. ikaw makapaambit unsay mas nakapaikag kaninyo ”
o “Samtang basahon kini nga kasulatan, paminawa kon
Tahura Pagtubag ang Sayop nga mga Tubag masabtan ba ninyo unsa ang gisulti sa Ginoo mahitungod
Usahay adunay mohatag og sayop nga tubag o tubag sa pagtuo.”
nga nagpakita nga gamay rag nasabtan. Ang uban sa grupo
Likayi ang mga Pangutana Nga Makahatag og
mahimong mokatawa sa maong tubag. Mahimong maulaw
Kontrobersiya o Makaingon sa Panagbingkil
ang indibidwal ug magduhaduha na siya sa pag-apil sa
sunod. Makapugong kini sa iyang pagkat-on. Ang Manluluwas miingon, “Siya nga may espiritu sa
Tahura pagtubag ang sayop nga mga tubag. Siguroha nga panagbingkil dili gikan kanako” (3 Nephi 11:29; tan-awa
ang indibidwal mobati gihapon nga komportable nga moa- usab sa mga bersikulo 28 ug 30). Pagbantay nga dili mangu-
pil. Mahimo ka nga mopili sa pagdawat sa responsibilidad tana og mga pangutana nga maoy makaingon sa panag-
pinaagi sa pagsulti sama niini, “Pasayloa ko. Tingali wala bingkil o makatandog sa delikado nga mga isyu. Ayaw
nako maklaro pag-ayo ang pagpangutana kadto nga pangu- pagpangutana og mga pangutana nga makahatag og pagdu-
tana. Usbon nako.” O tabangan nimo ang indibidwal pina- haduha o mosangpot sa pagpanaghisgot nga dili makahatag
agi sa pag-ingon, “Tingali og aduna kay laing gihunahuna” og kaayohan. Siguroha nga ang imong mga pangutana
o “Salamat nga imo kanang gihisgutan, pero wala ko kasi- moaghat sa mga estudyante padulong sa panaghiusa ug
guro kon klaro ba ang akong pangutana.” Ang maong mga gugma (tan-awa sa Mosiah 18:21). Kon adunay walay
tubag makatabang niadtong imong gitudloan nga mobati panag-uyon, paningkamuti sa pagpasabut sa mga punto sa
panag-uyon ug husto nga doktrina.

69
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

Usahay Pangutana sa mga Makapaaghat og Hilum nga  Sa semana sa dili pa ang leksyon, ihatag ang mga pangu-
Pagpamalandong tana ngadto sa pipila ka mga estudyante. Hangyoa sila sa
Usahay mahimo ka nga mopili og mga pangutana nga pag-andam sa pagtubag niadtong mga pangutana isip
hinuktokan sa mga estudyante kay sa tubagon aron mahis- kabahin sa umaabut nga leksyon.
gutan sa klase. Sama pananglitan:  Gamita ang mosunod nga mga pangutana aron mahisgu-
 Unsay inyong gihimo karon nga maoy modala kaninyo tan ang usa ka baruganan sa ebanghelyo: “Unsay ato
paingon sa kinabuhing dayon? nang nahibaloan mahitungod niini nga baruganan?”
“Unsay gusto natong mahibaloan?” “Unsay atong nakat-
 Napakyas ba kamo sa paghimo og butang karon nga
unan karon?” Makahimo ka og basihan sa leksyon pina-
makadala unta kaninyo ngadto sa kinabuhing dayon?
agi sa pagpatubag sa mga estudyante niini nga mga
pangutana ug dayon ipasulat ang ilang mga tubag sa tulo
Maayong mga Paggamit og mga Pangutana ka mga kolum diha sa pisara.
Mahimong mogamit ka og mga pangutana sa pipila ka  Isulat ang usa ka pangutana diha sa pisara sa dili pa mag-
mosunod nga mga paagi: sugod ang klase aron ang mga estudyante makasugod sa
 Isulat ang mga pangutana diha sa ginunting nga mga pagpalandong niini inig abut gayud nila.
papel, ug ipapilit ang ginunting nga mga papel sa ilawom  Ipatubag sa mga estudyante ang mga pangutana pinaagi
sa lingkuranan. Sa tukma nga mga panahon atol sa sa pagpangita ug pagbasa sa tukma nga mga kasulatan o
panaghisgutan, hangyoa ang kada tawo sa pagkuha sa mga himno. Hangyoa ang mga estudyante sa pagtubag sa
pangutana gikan sa iyang lingkuranan Dayon ipabasa mga pangutana pinaagi sa pagpakigbahin sa mga ehem-
niya ang mga pangutana ug ipatubag kini. plo gikan sa ilang kaugalingong mga kinabuhi.
 Hangyoa ang kada estudyante sa pagsulti og usa ka  Bahina ang klase ngadto sa gagmay nga mga grupo.
pangutana base sa mga baruganan sa ebanghelyo o bersi- Hatagi ang kada grupo og pipila ka mga pangutana nga
kulo sa kasulatan. Punduka ang mga pangutana ug his- hunahunaon. Dayon ipa-report sa kada grupo ang ilang
guti kini. mga tubag ngadto sa klase.
 Hangyoa ang mga indibidwal sa pag-role-play sa mga
karakter nga ilang gusto diha sa leksyon, ug hangyoa ang Dugang Impormasyon
uban sa pagpangutana (tan-awa sa “Role-Playing,” pahina
Alang sa dugang nga tabang, tan-awa sa “Pagplano ug
179). Nindot kaayo ni para sa mga bata.
Pagpahigayon og Makahuluganon nga mga Panaghisgutan,”
mga pahina 303–4 sa seksyon sa “Pagtudlo sa Ebanghelyo
ug Pagpangulo” sa Tamdanan nga Basahon sa mga Panudlo sa
Simbahan.

70
P a g d a p i t o g M a k u g i h o n n g a P a g k at - o n

hunahuna o kadasig ang ilang mga tubag sa

17 imong mga pagutana.


Pagmatngon sa pagpangitag mga timail-
han kon naminaw ba ang mga estudyante.
Ang uban nga ingon og “nabuwag” mahi-
mong sa tinuod nagsunod lang pag-ayo sa

PAGTABANG SA MGA leksyon. Pananglitan, usa ka sakop sa klase


nga wala magtan-aw kanimo naghunahuna
tingali og usa ka butang nga gihisgutan sa
ESTUDYANTE NGA klase o namalandong sa aghat nga iyang
nadawat gikan sa Espiritu Santo.

MAMINAW Kon nagtudlo ka pinaagi sa Espiritu,


mapanalanginan ikaw sa kanunay sa pag-ila
kon naminaw ba kadtong imong gitudloan.
Usahay madasig ka sa paghimo og mga kau-
Usa ka magtutudlo sa Sunday School saban sa leksyon aron makatabang sa pag-
mipaambit sa mosunod nga pagtulun-an kuha og balik sa atensyon sa mga estudyante.
mahitungod sa leksyon nga iyang gitudlo.
“Akong gibati nga maora og akong gidala Unsaon sa Pagtabang sa mga
ang klase sa pagpanglakaw ngadto sa lasang. Estudyante nga Maminaw
Sa among pagsugod sa paglakaw subay sa
Ang mosunod nga mga sugyot makata-
dalan, akong gipasabut ang makapaikag nga
bang kanimo samtang imong tabangan ang
pagtulun-an sa kasulatan samtang amo
mga estudyante nga maminaw:
kining giagian. Gipasabut nako pag-ayo ang
mga ideya sa leksyon, sama sa usa ka naggiya  Himoa nga ang materyal magamit.
nga mopasabut sa lain-laing mga matang sa Tabangi kadtong imong gitudloan nga
dahon nga anaa sa agianan sa lasang. makakita kon sa unsa nga paagi nga ang
“Sa usa ka higayon niana, milingi ako, materyal sa leksyon magamit sa ilang
daw ingon niana, aron tan-awon ang mga mga kinabuhi. Kon dili nila makita kon
sakop sa akong klase. Akong nakita nga layo- sa unsa nga paagi magamit nila ang
layo pa sila sa dalan sa kasulatan. Walay usa materyal, tingali og dili sila mainteresado
kanila ang nakasunod kanako. Ang uban o maminaw.
naglangay-langay, ang uban na-ungot, ang  Usab-usaba ang imong tingog sa pag-
uban misimang og dalan ug nangawala. tudlo. Hinay ka ba nga mosulti, kusog
Mora kadto og kinahanglan akong mobalik kaayo, malumo kaayo, lanog kaayo?
sa dalan, pundukon ang klase, ug maningka- Naggamit ba ikaw og samang tuno sa
mot sa pagpadayon pag-usab.” tingog, nga dunay gamayng paglubad.
Sa gihulagway niini nga kasinatian, ang klaro ba ang imong sinultihan?
usa ka magtutudlo usahay “mabuwag” gikan Madasigon ba ikaw sa imong gitudlo?
sa mga estudyante atol sa leksyon. Ang mga Unsaon nimo paggamit sa imong tingog
estudyante usahay mawad-an sa tinguha o aron makaimpluwensya sa matang sa
malinga. atensyon niadtong imong gitudloan.
Unsaon man sa mga magtutudlo sa pagta-  Tan-awa ang mata. Tan-awa ang mata isip
bang ang mga estudyante nga magpabilin paagi sa pagdani sa mga estudyante
nga maminaw? Walay bugtong tubag niini ngadto sa mga leksyon. Kon magtan-aw
nga pangutana, pero adunay mga butang ka sa mata samtang magtudlo, ang imong
nga imong mahimo nga maoy makahimo atensyon matumong ngadto sa imong
og kalainan. gitudloan, dili sa mga materyal sa lek-
syon. Ang pagtan-aw sa mata samtang
Obserbahi ug Paminawa Kadtong ikaw maminaw sa ilang mga komentaryo
Imong Gitudloan ug mga pangutana makatabang kanila
Makahibalo ikaw kanunay kon kadtong nga makahibalo nga ikaw interesado sa
imong gitudloan “nahimulag” gikan unsay ilang gisulti. Pagbantay nga dili ka
kanimo. Imong mamatikdan nga dili sila motan-aw bisan asa sa kwarto samtang
mahimutang kay sa kasagaran, nga wala sila ikaw nagsulti. Han-aya ang mga lingkura-
magbasa dungan sa uban kon dunay mobasa nan sa kwarto aron makakita ka sa
pagkusog sa mga tudling sa kasulatan, o nga nawong sa matag tawo ug aron ang
sila nag-istoryahanay sa usag usa mahitu- matag tawo makakita sa imong nawong.
ngod sa mga butang nga walay labut sa lek- Ang gagmayng mga bata mas maminaw
syon. Imong mamatikdan nga kulang sa kon maglingkod ka duol kanila ug makig-
sulti ka nga magtan-aw sa ilang mata.

71
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

 Lihok-lihok. Sulayi ang paglihok-lihok diha sa kwarto  Gamit og lain-laing mga pamaagi sa pagtudlo. Lain-laing
samtang magtudlo ka, pero ayaw pagbalikbalik og lakaw- mga pamaagi sa pagtudlo makatabang kanimo sa pag-
lakaw. Ang pagpaduol ngadto sa mga estudyante kon usab-usab sa gitas-on sa leksyon, ipokus ang atensyon sa
mangutana nagpakita sa imong tinguha ug nagdapit og mga estudyante sa sinugdanan sa leksyon, kuhaa pag-usab
tubag. Angay nga mga lihok sa kamot ug bukton makata- ang ilang atensyon atol sa leksyon, o paghimo og transis-
bang sa pagpasabut sa punto sa usa ka leksyon. Lihok sa yon gikan sa usa ka bahin sa leksyon ngadto sa lain.
natural nga paagi, tukma sa imong personalidad. Kon ang Pananglit, ang mga panaghisgutan sa gagmay nga mga
imong paglihok ingon og nagpasundayag, dili natural, o grupo makapaapil dayon niadtong ingon og nawagtangan
kanunayng gigamit, kini makabalda sa mga estudyante og interes ug konsentrasyon. (Tan-awa sa “Pagtudlo gina-
ug maoy makaingon nga mawala ang ilang tinguha sa mit ang Lain-laing Pamaagi,” mga pahina 89–90).
leksyon.
 Usab-usaba ang gitas-on sa mga leksyon. Ang gitas-on Tinagsa nga Responsibilidad sa Pag-apil
nga imong gigamit sa imong materyal sa leksyon maka- Samtang magtinguha ka sa pagtabang sa mga estudyante
impluwensya sa pagpaminaw sa mga estudyante. Kon nga mas maminaw, hinumdumi nga sila gayud ang respon-
ang mga leksyon kusog ra kaayo, ang mga estudyante sable sa ilang kaugalingong pag-apil. Kon dunay dili moapil,
malibog. Kon hinay ra kaayo ang pagtudlo sa leksyon, ayaw pugsa kanang tawhana sa pag-apil. Hinoon, ipadayon
mawala ang ilang interes. Ang ubang mga bahin sa pag- ang pagkainteresado, pagkamatinahuron, ug pagkamatinaba-
tudlo sa usa ka leksyon ingon og hinay o mag-aginod sa ngon, hinumdumi kini nga tambag gikan sa Ginoo ngadto sa
pagpanaghisgot og mga istorya. Ang ubang materyal mga naghupot sa priesthood: “Walay gahum o impluwensya
importante pero mas dili tukma kay sa ubang materyal nga makahimo o angay gayud nga magpadayon . . . , gawas
alang niadtong imong gitudloan. Kinahanglan nga lamang sa pagdani, sa pagkamainantuson, sa kalumo ug
imong gamiton og dali ang maong materyal aron maka- kaaghup, ug sa tiunay nga paghigugma” (D&P 121:41).
padayon ka sa importanting mga punto sa leksyon.

72
P a g d a p i t o g M a k u g i h o n n g a P a g k at - o n

18
UNSAON SA
PAGKAHIBALO KON
NAKAT-ON BA SILA
Usa ka magtutudlo sa Primary nagtudlo og leksyon Pinaagi sa pag-paniid sa kauswagan niadtong imong
ngadto sa klase sa mga bata nga nag-edad og nuebe anyos. gitudloan, sensitibo ka nga makahimo og kausaban sa pag-
Ang importanting mga baruganan sa leksyon mao nga ang tudlo sa leksyon. Sama pananglit, imong mabalik o mapasa-
Presidente sa Simbahan makadawat og pagpadayag alang sa but pag-usab ang mga ideya, mohunong aron maghisgot,
tibuok Simbahan ug nga ang mga indibidwal makadawat og mopakigbahin og istorya, o mohatag og pagpamatuod.
personal nga pagpadayag aron sa paggiya kanila sa ilang Makahibalo usab ikaw kanus-a moduol sa usa ka indibidwal.
kaugalingong mga kinabuhi. Ang leksyon maayo kaayo pag- Aron magmabinantayon ug makatagad og maayo sa mga
kaplano. Naglakip niini ang pagmarka sa kasulatan, mga estudyante, kinahanglan gayud nga mag-andam ikaw pag-
panaghisgutan sa pisara, mga kalihokan nga gisugyot sa ayo aron dili ka kaayo magsalig sa mga notes o sa manwal sa
manwal sa leksyon, ug pagribyu. leksyon.
Sa hapit na mahuman ang leksyon, ang magtutudlo Ang ubang mga paagi sa pagtudlo makatabang kanimo sa
nangutana og pangribyu nga pangutana: “Kinsa ang may pagdeterminar kon ang mga estudyante nakasabut ba sa
awtoridad nga modawat og pagpadayag alang sa mga baruganan nga imong gitudlo. Hunahunaa ang mosu-
Simbahan?” Ang tanang mga bata mipataas sa ilang mga nod nga mga sugyot:
kamot. Silang tanan nasayud sa tubag: ang Presidente sa  Hangyoa ang mga estudyante sa pagsulti pag-usab sa mga
Simbahan. baruganan sa ilang kaugalingong mga pulong.
Dayon ang magtutudlo nangutana, “Unsa nga klase sa Makatabang kini kanimo sa sayo pa sa leksyon nga maka-
mga butang ang mahimo nimong madawat nga pagpada- hibalo kon nakasabut ba sila sa mga pulong o mga ideya.
yag?” Walay tubag. Tungod kay ilang nahisgutan kini nga Kon wala sila makasabut, makahatag ka og mga pagpasa-
hilisgutan atol sa leksyon, ang magtutudlo natingala nga but nga maoy makapahimo sa nahabiling mga leksyon
walay usa ang nakatubag sa ikaduhang pangutana. Giusab nga mas makahuluganon ngadto kanila.
og gamay sa magtutudlo ang pulong sa pangutana, pero
 Paggamit og pipila ka mga case studies. Planoha ang mga
wala gihapoy nakatubag. Dayon si Sarah, usa sa mga sakop
case studies aron nga ang uban makahulagway sa husto sa
sa klase, mipataas sa iyang kamot ug nangutana, “Unsa man
mga baruganan nga imong gitudlo ug ang uban dili.
diay ang gipasabut sa pagpadayag?”
Pangutan-a kadtong imong gitudloan sa pag-ila sa mga
Tungod kay ang mga miyembro sa klase mihatag sa sak-
case studies nga naggamit og husto sa mga baruganan.
tong mga tubag, ang magtutudlo wala makaamgo nga wala
(Tan-awa sa mga “Mga Case Study,” mga pahina 162.)
sila makasabut sa mahinungdanong mga baruganan sa lek-
syon. Kon wala pa mangutana si Sarah, ang leksyon dili  Ipasupot ang mga pangutana nga ang mga estudyante
unta kompleto alang kaniya ug tingali sa ubang mga sakop makapadayag sa ilang pagsabut sa mga baruganan nga
sa klase. Gamay ra unta kaayo ang ilang makat-unan nga gitudlo. Ang mga tubag sa mga estudyante magpakita
makahuluganon ngadto kanila. Unsa man unta ang mabu- kon gikinahanglan ba nga ribyuhon ang pipila ka mga
hat sa magtutudlo sa sayo pa sa leksyon nga ang tanan punto sa leksyon ug mousab sa plano sa leksyon.
masiguro nga nakasabut?  Pagpahigayon og panaghisgutan. Samtang maminaw ka
pag-ayo sa mga komentaryo sa estudyante, makahibalo
Unsaon sa Pagkahibalo Kon ang mga Estudyante ikaw nga sakto ang ilang nasabtan sa mga baruganan nga
Nakasabut imong gitudlo. Pakli ngadto sa mga kasulatan, sa mga
Si Elder Boyd K. Packer mitudlo: Ang mga mata sa abtik pagtulun-an sa mga propeta sa ulahing mga adlaw, o sa
nga magtutudlo kanunay nga maglihok pabalik-balik diha manwal sa leksyon aron sa pagsakto, sa pagklaro, o sa
sa klase, motan-aw sa matag lihok, nagtimaan sa matag pagdugang sa mga punto nga importante. (Tan-awa sa
panagway, naghatag dayon og pagtubag ngadto sa kawalay “Pagpahigayon og mga Panaghisgutan,” mga pahina
interes o kalibog. Mabasa dayon niini ang nalibog nga dag- 63–65).
way sa nawong o makamatikod dayon kon aduna bay
nakat-onan” (Teach Ye Diligently, rev. ed. [1991], 164–65).

73
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

ug giunsa kini paggamit. Makatabang siya

19 sa bata nga mokuha og 10 porsiyento sa


kwarta, mosulat sa donation slip, isulod ang
kwarta ug ang resibo sa sobre sa ikapulo, ug
ihatag ang sobre ngadto sa bishop.

PAGTABANG SA UBAN NGA Tabangi ang Uban nga Makat-on


pinaagi sa Espiritu
Dili pa igo nga makasabut lamang sa mga
MOSUNOD SA UNSAY baruganan sa ebanghelyo. Alang sa mga
tawo nga tinud-anay nga nagsunod unsay

ILANG NAKAT-UNAN ilang nakat-unan, kinahanglang makadawat


sila og saksi nga kini tinuod. Mahitabo
lamang kini kon ikaw magtudlo pinaagi sa
Espiritu ug sila makat-on pinaagi sa Espiritu
Si Jesus mitudlo, “Dili ang tanan nga
(tan-awa sa “Pagdapit sa Espiritu Samtang
magaingon kanako, ‘Ginoo, Ginoo,’ makasu-
Ikaw Magtudlo,” mga pahina 45–46).
lod sa gingharian sa langit; kondili ang naga-
Daghang lain-laing mga paagi ang maga-
tuman sa kabubut-on sa akong Amahan nga
mit aron sa pagtabang sa uban nga makat-on
anaa sa langit” (Mateo 7:21). Dili igo nga
pinaagi sa Espiritu. Sama pananglit, kon
makahibalo sa ebanghelyo; kinahanglang
ikaw o kadtong imong gitudloan mopakig-
mosunod kita niini
bahin og mga istorya mahitungod sa pag-
Usa ka magtutudlo mipaambit sa mosu-
buntog og mga hagit, ang Espiritu
nod nga analohiya: “Nakakat-on ako og
makatabang sa mga estudyante nga maka-
dakong leksyon gikan sa mga letra sa alpa-
angkon og kaisug sa pagsunod sa ebang-
bet. . . . Mahimo nato kining balikbalikon,
helyo. Sa usa ka klase sa Aaronic Priesthood,
pero kon buhaton na nato gamay ra ang
ang magtutudlo klarong misulti mahitungod
kahulugan niini tungod kay wala kini gibu-
sa iyang igsoong lalaki, kinsa mihunong sa
hat nga may katuyoan ug direksyon. Kon
pagpanigarilyo ug nakadawat og daghang
gamiton nato kini uban ang tinuod nga
mga panalangin sa pagbuhat sa ingon. Kini
katuyoan ug direksyon ang resulta mao ang
nga istorya nakatandog sa usa ka batan-ong
sagrado nga mga himno, ang mga kasulatan,
lalaki diha sa klase ug midasig kaniya sa pag-
nindot nga balak ug garay, nindot nga mga
hunong sa iyang kaugalingong pagpaniga-
kanta, ug uban pa. Sama sa mga letra sa
rilyo.
alpabeto, mao usab kini sa atong mga kina-
buhi. . . . Ang lihok importante, pero nagki- Awhaga ang mga Estudyante sa
nahanglan kita og sakto nga matang sa “Paglakaw ug sa Pagbuhat . . . sa
lihok––lihok nga may mga katuyoan” Ingon”
(William H. Bennett, sa Conference Report,
Tonga Area Conference 1976, 15). Human ang Manluluwas mipaambit sa
Isip usa ka magtutudlo, makatabang ikaw sambingay sa maayong Samarianhon, Siya
sa uban nga “motuman sa pulong, ug dili mimando sa mga naminaw Kaniya, “Lakaw
kay magpaminaw ra kamo niini” (Santiago ug buhata ang ingon” (Lucas 10:37).
1:22). Sa pagbuhat niini, ikaw kinahanglang Kinahanglang imong imbitaron kanunay
motudlo sa paagi nga makatabang sa mga ang mga estudyante sa paggamit sa mga
estudyante nga mogamit sa mga baruganan baruganan nga ilang makat-unan. Ang
sa ebanghelyo sa ilang mga kinabuhi. maong mga buluhaton kinahanglan tini-
nuod ug mahimong makab-ot. Pananglit,
Siguroha Nga ang mga Estudyante sa usa ka leksyon mahitungod sa pag-ampo,
Nakasabut sa mga Baruganan nga imong maawhag ang mga sakop sa pamilya
Imong Gitudlo o mga sakop sa klase sa pag-ampo kada bun-
tag ug gabii. Sa usa ka leksyon mahitungod
Makatabang ka sa mga estudyante nga
sa pagserbisyo, makaawhag ka kanila sa
makasabut sa mga baruganan sa ebanghelyo
pagtabang sa usa ka silingan nga nagkina-
sa paagi nga makapahimo nila sa paggamit
hanglan.
niini sa ilang mga kinabuhi. Sama pananglit,
Kinahanglang balik-balikon nimo kanu-
kon ang usa ka bata nakaangkon o gihata-
nay ang imbitasyon nga imong gihatag,
gan og kwarta, ang usa ka amahan makapa-
makatabang kini sa mga estudyante nga
sabut unsa ang gitudlo sa mga propeta sa
makakita sa kaimportante sa unsay gihangyo
ulahing mga adlaw mahitungod sa ikapulo
kanila.

74
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyoi n g

PAGMUGNA OG USA KA
KAHIMTANG SA PAGKAT-ON

Kahusay ug disiplina sa kaugalingon maoy importante sa pagkat-on.


Kini nga mga hiyas malig-on pag-ayo kon atong gihigugma
ang usag usa ug gustong motabang sa usag usa nga motubo.
Kon kita mahunahunaon, matinahuron, ug buotan,
mas makahatag kita og pagtagad sa pagkat-on sa ebanghelyo.
Ang Espiritu mas makig-uban kanato. Wala kaayoy samok.

Isip mga magtutudlo, daghan kitag mabuhat sa paghimo


og kahimtang nga magsigi og sinabtanay. Kinahanglang
motudlo usab kita sa uban sa pagtabang sa pagmugna og usa ka
kahimtang sa pagkat-on. Niining paagiha, gitudloan nato sila
nga mas mahimong maayong mga disipulo sa Manluluwas,
ug kita mahimong mas maayong mga disipulo sa atong
mga kaugalingon.
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

resources]. Kon mogamit ikaw og ekipo,

20 sulayi kini sa dili pa kini gamiton sa leksyon.


Makahatag kini og igong panahon sa pag-
usab sa imong mga plano kon ang ekipo
gubaon.
Paglingkod
Ipahimutang ang mga lingkuranan aron
ang mga estudyante makakita ug makadu-
PAG-ANDAM SA ngog kanimo ug sa usag usa. Paningkamoti
nga motan-aw sa mata sa matag indibidwal.
Siguroha usab nga ang pagpahimutang sa
KLASEHANAN lingkuranan makapahimo sa tanan nga
makakita sa pisara ug sa ubang biswal nga
mga materyal
Usa ka komportable ug madanihon nga Kon posible, siguroha nga ang mga ling-
palibut alang sa pagkat-on makatabang sa kuranan komportable. Ang mga bata mas
pagdisiplina sa kaugalingon sa mga estud- komportable sa mga lingkuranan o mga
yante, sa pagkaandam sa pagpaminaw pag- bangko kon moabut ang ilang mga tiil sa
ayo sa mga leksyon, ug sa pagpaminaw salog. Usahay malingaw sila nga maglingkod
ngadto sa Espiritu. Kon ikaw usa ka magtu- sa salog. Ang mga lingkuranan alang sa mga
tudlo sa klasehanan o usa ka ginikanan nga hamtong ug kabatan-onan kinahanglan nga
nag-andam alang sa family home evening, sakto ang gidak-on ug ipahimutang aron
kinahanglang imong buhaton ang tanan sa sayon nga kalingkuran, nga dunay igong
pagpanindot sa pisikal nga palibut diin ikaw lugar sa tiil.
magtudlo. Kon gikinahanglan, ipahimutang ang
lingkuranan sa paagi nga mobulag sa mga
Mga Sugyot sa Pag-andam sa bata nga makadisturbo sa usag usa.
Klasehanan Konsideraha ang pagsulat sa mga pangalan
sa mga bata sa mga piraso sa papel ug ibu-
Kalimpyo tang sa luyo sa mga lingkuranan o sa salog
Siguroha nga ang mga dapit limpyo. sa atubangan sa mga lingkuranan sa dili pa
Mahimo ka nga manilhig, mamunit og mga magsugod ang klase.
papel, o papason ang pisara. Siguroha usab Kon sobra sa usa ka klase ang magklase sa
nga limpyo ka ug ligdong ang sinul-oban. samang kwarto, ipahimutang ang mga ling-
kuranan aron ang mga klase magtalikdanay
Temperatura
sa usag usa sa managlahi nga tumoy sa
Kon mahimo, siguroha nga ang kwarto kwarto. Kon adunay divider nga magamit,
dili kaayo init o bugnaw. Kon magtudlo ka sa gamita kini.
klasehanan sa Simbahan, kinahanglan ka nga
makigtambayayong sa imong mga lider aron Lugar
mahimong komportable ang temperatura. Hatagi og igong lugar alang sa mga kali-
hokan nga imong giplano. Sama pananglit,
Suga
kon nagplano ka og drama, siguroha nga
Siguroha nga ang kwarto adunay sakto adunay igong lugar sa mga partisipante nga
nga suga. Ipahimutang ang mga lingkuranan kabarugan ug kabalhinan. Alang sa mga kali-
aron ang adlaw dili moigo sa mga mata ni hokan sa inyong panimalay, kinahanglan
bisan kinsa. tingali nga imong usbon pagpahimutang
Personal nga Pagpanindot ang mga kasangkapan.
Paghimog kadasig ug tinguha pinaagi sa Paghangyo sa mga Estudyante sa
pagdala usahay og butang nga makapanin- Pagtabang Kanimo
dot sa palibut sa kwarto. Pananglit, mahi-
mong magdala ka og mga bulak o Isip magtutudlo, ikaw ang responsable
magbutang og mga litrato o mga butang alang sa palibut sa dapit diin ikaw magtudlo.
nga may kalabutan sa leksyon. Pero dili kinahanglan nga ikaw ang mohimo
sa tanang pagpangandam sa imong kaugali-
Mga Materyal sa Leksyon ngon. Tuguti kadtong imong gitudloan sa
Siguroha nga ikaw aduna sa tanang mga pag-apil sa pagpanindot sa kahimtang sa
materyal sa leksyon nga imong gikinahang- pagkat-on. Mahimo nimo silang tagaan og
lan, sama sa tisas, sa papas, mga krayola, tino nga mga responsibilidad, kanunay o
tape, o biswal nga mga kapanguhaan [visual panagsa.

76
P a g m u g n a o g U S A K A K A H I M T A N G S A P A G K AT - O N

21
PAGTUDLO SA UBAN Nga
MAKASALMOT SA USA KA
KAHIMTANG SA PAGKAT-ON
Mga Timailhan sa maayo nga higala kinsa naghunahuna kanila. Kon
Sitwasyon sa Pagkat-on mobati sila nga biay-biayon o pakaulawan,
dili na kaayo sila mosalmot sa mga leksyon
Kon magkatigum kita aron sa pagkat-on
ug motubo diha sa ebanghelyo. Kita maka-
sa ebanghelyo, dili lamang magkita kita
pakita pinaagi sa atong mga pulong ug mga
isip mga magtutudlo, mga estudyante, ug
aksyon nga nagpakabana kita kanila ug nga
mga higala. Nagkatigum kita isip mga
kita gusto nga sila mouswag. Ang mosunod
igsoon––mga anak sa Langitnong Amahan.
nga tambag gikan ni Elder Henry B. Eyring
Ang atong pakigsaad sa bunyag naghiusa
naglambigit sa gugma nga kinahanglan
kanato, kay atong giambitan ang mga res-
atong bation kon kita magpundok aron
ponsibilidad nga gihulagway ni Alma ngadto
magkat-on sa ebanghelyo: “Ang atong
sa mga Santos nga bag-o lang nabunyagan
Langitnong Amahan gusto nga ang atong
diha sa katubigan sa Mormon: Kinahanglan
mga kasingkasing magkahiusa. Kana nga
nga kita “molantaw sa unahan uban sa nag-
panaghiusa sa gugma dili lamang angay.
kahiusa nga panan-aw, may usa ka hugot
Gikinahanglan kini (sa Conference Report,
nga pagtuo ug usa ka bunyag, diin ang
Pagtudlo diha sa imong Abr. 1998, 85; o Ensign, Mayo 1998, 66).
[atong] mga kasingkasing nabugkos diha sa
mga kaugalingon og usa Ang mga magtutudlo ug mga estudyante
pagkahiusa ug diha sa gugma sa usag usa.
ka magtutudlo, ug dili ang tanan nagtinguha sa pagpangita sa kamatuo-
Kini nga pagsabut sa atong pakigsaad sa
tanan magdungan sa ran. Samtang magkahiusa kita sa usag usa sa
bunyag kinahanglang modasig kanato sa
pagpamulong; apan labing importante nga katuyoan sa pagkat-
pagtabang sa usag usa nga makat-on ug
himoa nga ang usa on sa pagsabut ug pagsunod sa ebanghelyo,
magsunod sa ebanghelyo aron kita makaba-
mamulong sa tagsa-tagsa ang atong mga kahigayunan sa pagkat-on
lik sa atong Amahan sa Langit. Usa ka paagi
ka higayon ug himoa nga madugangan. Kon magkahiusa kita sa atong
nga ang mga nagkat-on ug ang mga magtu-
ang tanan maminaw pagpangita sa kamatuoran, atong gidapit ang
tudlo makahimo niini mao ang paghimo og
ngadto sa iyang Espiritu sa Ginoo nga makig-uban kanato.
sitwasyon aron makat-on dayon.
gipamulong, nga sa diha Sa usa ka kahimtang sa pagkat-on, kita Pagtudlo sa uban mahitungod sa
nga ang tanan mahuman (1) makahatag og kaayohan sa usag usa pina-
Kahimtang sa Pagkat-on
sa pagpamulong nga ang agi sa atong pag-apil, (2) gugma ug tabang
tanan unta mahatagan og sa usag usa, ug (3) tinguha sa pagdungan sa Kabahin sa imong responsibilidad isip usa
kaayohan” (D&P pagpangita sa kamatuoran. ka magtutudlo mao ang pagtabang sa mga
88:122). Mga magtutudlo ug mga estudyante makaha- estudyante nga makasabut unsay ilang
tag og kaayohan sa usag usa pinaagi sa ilang mabuhat aron makahimo og kahimtang nga
pag-apil. Atong gihatagan og kaayohan ang makatabang sa pagkat-on. Ang matag estud-
usag usa kon kita maminaw pag-ayo sa mga yante maoy responsable sa pagtabang sa
komentaryo sa usag usa, moapil sa mga uban nga makaangkon og kasinatian sa pag-
panaghisgutan ug sa ubang mga kalihokan kat-on. Samtang maningkamot ka sa pag-
sa pagkat-on, mangutana og maayong mga establisar og kahimtang sa pagkat-on sa
pangutana, mohatag og personal nga mga imong klase, wala lamang ikaw magkorihir
kasinatian ug mga pagpasabut, ug magpama- og kinaiya o nagsiguro nga ang imong pag-
tuod (tan-awa sa D&P 88:122). tudlo dili mabalda. Nagtuman ka sa imong
Ang mga magtutudlo ug mga estudyante balaang sugo sa pagtabang sa uban nga
maghigugmaay ug magtinabangay sa usag usa. mahimong mas maayong mga tinun-an sa
Ang mga tawo mas epektibong makat-on Manluluwas.
kon sila mobati nga anaa sila taliwala sa mga

77
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

Sa pagtudlo sa mga miyembro sa pamilya o mga sakop sa butang nga atong pagahisgutan? Atong hunahunaon ang
klase sa pagsalmot ngadto sa kahimtang sa pagkat-on, sulayi butang nga atong mahimo.”
ang pagpahigayon og panaghisgutan sa paggamit sa mosu- Ang magtutudlo milista sa mga ideya sa mga sakop sa
nod nga mga sugyot: klase diha sa pisara. Ang lista naglakip sa mga butang sama
 Ipadayag ang imong gibati mahitungod sa ebanghelyo, sa pagbinuotan sa usag usa, pag-apil sa mga leksyon, pagpa-
ug ipasabut nga ikaw gusto nga motabang sa uban nga kigbahin sa mga kasinatian ug mga pagpamatuod, pagpami-
makat-on sa ebanghelyo. naw, ug pagpaningkamot nga makasabut pag-ayo sa mga
baruganan sa ebanghelyo.
 Hisguti ang atong responsibilidad sa pagtabang sa usag
Dayon ang magtutudlo nangutana, “Makahunahuna ba
usa nga makat-on sa ebanghelyo (tan-awa sa pahina 77).
kamo og bisan unsa nga makabalda sa atong pagkat-on?
 Hisguti ang kaimportante sa pag-apil sa mga leksyon. Mihimo siyag laing lista diha sa pisara. Kini nga lista nagla-
 Hangyoa kadtong mitambong sa pagsugyot og mga kip sa mga butang sama sa pagbugal-bugal sa laing tawo ug
butang nga ilang mabuhat aron sa pagtabang nga maka- mag-istorya samtang adunay nag-istorya.
himo og kahimtang sa pagkat-on. Gikan niining duha ka mga lista ang magtutudlo ug mga
Usa ka magtutudlo nga gitawag sa pagtudlo sa nag-edad sakop sa klase mihimo og pipila ka mga lagda nga naghulag-
og siete ug otso anyos sa Primary mipahigayon og panaghis- way unsay ilang gipaabut sa usag usa.
gutan sa unang higayon nga iyang nahimamat ang klase. Dili lamang kini mao ang panahon nga ang magtutudlo
“Minahal kong mga higala,” misulti siya nianang buntag sa naghisgot mahitungod niining maong baruganan. Iyang
Dominggo, “ang bishop mitawag kanako nga mahimo nga gihisgutan kini uban kanila sa pribado uban sa mga sakop sa
inyong magtutudlo. Iyang gipandong ang iyang mga kamot klase matag karon ug unya ug, kon gikinahanglan, uban sa
sa akong ulo ug mipanalangin kanako nga masabtan nako tibuok klase.
kamo, mohigugma kaninyo, ug motudlo kaninyo sa tinuod Samtang mag-andam ka sa pagtudlo, hunahunaa kon
nga mga butang. Nakapalipay kaayo kini kanako. Sa atong unsaon nimo sa paggamit kini nga paagi sa magtutudlo o
klase maningkamot ako sa pag-andam og leksyon nga nin- paggamit og laing mga ideya sa pagtabang sa uban nga
dot ug tinuod. Akong siguroon nga kahatagan kamo og dag- makatabang ngadto sa kahimtang sa pagkat-on. Kon ikaw
hang mga kahigayunan sa pagpangutana ug pagtubag sa mag-obserbar pag-ayo ug mainampoon, makakita ikaw og
mga pangutana, sa pagkanta, sa pagpaminaw sa mga istorya, mga kahigayunan sa pagtudlo nga ang pagkat-on mahitabo
ug sa pagsulti kanako sa mga butang nga inyong nahibaloan kon kita (1) makahatag og kaayohan sa usag usa pinaagi sa
nga tinuod.” atong pag-apil, (2) mohigugma ug motabang sa usag usa, ug
Ang magtutudlo nagpadayon: “Sa wala pa kita matawo, (3) magtinguha sa pagdungan og pagpangita sa kamatuoran.
kitang tanan nagpuyo uban sa atong Langitnong Amahan.
Dugang Impormasyon
Kita Iyang mga anak, ug mao nga kita mga igsoon. Sa atong
klase gusto kitang motabang sa usag usa aron kita makat-on Dugang pa sa paghimo og sitwasyon aron makat-on
sa pagpuyo uban sa Langitnong Amahan pag-usab. Unsa ang dayon, tan-awa ang leksyon 6 ug 7 diha sa Ang Pagtudlo sa
ubang mga butang nga mahimo nato aron sa pagtabang sa Kurso sa Ebanghelyo (mga pahina 218–27).
uban dinhi sa klase nga makat-on sa importante nga mga

78
P A G M U G N A O G U S A K A K A H I M T A N G S A P A G K AT - O N

22
UNSAON SA MGA MAGTUTUDLO
NGA MAKASALMOT SA KAHIMTANG
SA PAGKAT-ON
Dugang sa pagtabang sa mga estudyante pahina 35–36). Samtang kadtong imong
nga makasabut unsaon nga sila makasalmot gitudloan makaamgo nga gihigugma nimo
sa kahimtang sa pagkat-on (tan-awa sa mga sila ug nagpakabana kanila, makat-on sila sa
pahina 77–78), adunay daghang mga butang pagsalig kanimo. Mas matudloan sila ug dili
nga imong mabuhat isip usa ka magtutudlo na maoy mahimong hinungdan sa kasamok
sa pagsalmot sa mao nga kahimtang. (tan-awa sa “Ang Gugma Makapahumok sa
mga Kasingkasing,” mga pahina 31–32).
Andama ang Imong Kaugalingon sa
Espirituhanong Paagi Pagsinina og Tarung
Ang imong kaugalingong espirituhanong Ang imong sinina ug panagway kina-
pagpangandam dako og ikatabang sa kahim- hanglang dili makabalda sa leksyon. Kon
tang sa pagkat-on diha sa panimalay o sa magtudlo ka og batan-on, dili kinahanglang
klasrom. Kon andam ka sa espirituhanong magsinina ka og sama kanila aron makuha
“Ang tigsangyaw dili paagi, imong madala ang espiritu sa kalinaw, ang ilang pagsalig.
labaw kay sa tigpaminaw, gugma, ug balaang pagtahud. Kadtong
ni ang mgtutudlo maayo imong gitudloan mas mobati nga may segu- Tahura sa Pagtimbaya ang mga
pa kay sa tinudloan; ug sa ridad sa pagpamalandong ug paghisgot sa Estudyante
ingon niana silang tanan mga butang nga bililhon sa kahangturan. Kon magtutudlo ka sa klasehanan, pahi-
managsama, ug silang Kon ikaw naglagot, nabalaka, nasuko, o kriti- yom samtang mosulod ang mga sakop sa
tanan naghago, matag kal ug wala makaandam sa espirituhanong klase sa kwarto. Lamanoha ang mga indibid-
tawo sumala sa iyang paagi, sila dili kaayo makat-on pinaagi sa wal. Sultihi sila nga nalipay ka nga nakakita
kusog” (Alma 1:26). Espiritu. (Alang sa mga sugyot sa pag-andam kanila. Pasalamati sila. Mga usa o duha lang
sa imong kaugalingon sa espirituhanong ka mga pulong sa mainitong pagtimbaya
paagi, tan-awa sa mga pahina 11–20). makapakomportable na nila ug makatabang
nila nga makaandam sa pagkat-on.
Higugmaa ug Tabangi ang Matag Mahimong himoon nimo nga espesyal
Indibidwal nga okasyon ang family home evening ug
Si Jesus miingon, “Ako magahatag pagtuon sa kasulatan pinaagi sa mainitong
kaninyo og bag-ong sugo, nga kinahanglan pag-abi-abi ngadto sa matag miyembro sa
maghigugmaay kamo sa usag usa, maingon pamilya inig sugod nimo.
nga ako nahigugma kaninyo, kinahanglan
maghigugmaay usab kamo sa usag usa” Sugdi Pinaagi sa Paagi Nga Makadapit
( Juan 13:34). Kinahanglan nga maningka- og Atensyon
mot ka sa paghigugma niadtong imong Sa kasagaran adunay dili pormal nga
gitudloan––dili lamang nga sayon sila higug- panag-istoryahanay ug kalihokan sa dili pa
maon, pero kon gisulayan nila ang inyong nimo sugdan ang leksyon. Usa sa imong res-
pailub (tan-awa sa “Pagtinguha sa Gasa sa ponsibilidad mao ang pagtapos niana nga
Gugmang Putli,” pahina 12). kalihokan ug tabangan ang tanan nga maka-
Ang matag tawo nga imong gitudloan pokus sa ilang atensyon sa pagkat-on. Kini
bililhon sa panan-aw sa Ginoo, ug ang maglakip sa paggiya sa mga sakop sa klase
matag tawo kinahananglang bililhon usab ngadto sa ilang mga dapit o pagpatugtug og
sa imong panan-aw. Pangitag paagi sa pagta- usa ka himno. Tingali kinahanglan lamang
bang sa matag tawo nga imong gitudloan nga tutukan ang mga mata sa matag tawo sa
(tan-awa sa “Pagtabang ngadto sa Usa,” mga dili pa mohangyo og tawo nga mohatag sa

79
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

pangbukas nga pag-ampo. Usahay mahi- Itudlo si Kristo


mong ikaw mismo ang mohatag sa pangbu-
Ang tanan natong gitudlo kinahanglang
kas nga pag-ampo. (Tan-awa sa “Pagsugod sa
motumong sa mga sakop sa pamilya ug sa
Leksyon,” pahina 93.)
mga sakop sa klase ngadto ni Kristo––ngadto
sa Iyang matubsanong misyon, sa Iyang
I-awhag ang Pagtahud sa Usag Usa
hingpit nga ehemplo, Iyang mga ordinansa
Dapita ang mga estudyante sa paghuna- ug mga pakigsaad, ug sa Iyang mga sugo.
huna sa mga butang nga ilang mahimo sa Hinumdumi kini samtang mag-andam ka ug
pagtabang sa usag usa nga mobati nga gihi- motudlo sa imong mga leksyon. Makahatag
gugma ug gipasalamatan. Pinaagi sa mga kini sa espiritu sa panaghiusa ug paglaum
butang nga imong gihimo ug gisulti, kad- ngadto sa kahimtang sa pagkat-on.
tong imong gitudloan makakat-on sa pagpa-
kita og pagtahud sa usag usa. Ang imong Paggamit og Lain-laing mga Paagi
 Ang mga bata sa kasaga- tubag sa mga pangutana makapakita kanila sa Pagtudlo Nga Makapadapit og
ran mosunod sa unsay unsaon sa pagtubag nga matinahuron Partisipasyon
ilang pagtuo nga maoy ngadto sa mga komentaryo ug mga pangu-
Ang kahimtang sa pagkat-on mas monin-
gusto sa uban kanila. Kon tana sa usag usa (tan-awa sa “Pagpaminaw,”
dot kon ang tanan nga anaa diha interesado
mopadayag ka og positibo mga pahina 66–67). Ipaniguro nila nga ang
sa leksyon ug moapil sa mga panaghisgutan
nga mga pagbati ngadto tanang sinsero nga mga pangutana pagatu-
ug sa ubang mga kalihokan. Aron magpada-
kanila, nagtabang ka nga bagon. Usa sa mga pangutana sa tawo mahi-
yon ang gidak-on sa tinguha ug pag-apil,
magpadayon ang maa- mong makatabang kanimo sa pagklaro sa
paggamit og lain-laing mga paagi sa pag-
yong kahimtang sa pag- mga baruganan nga wala masabti sa uban.
tudlo (tan-awa sa “Pagtudlo ginamit ang
kat-on. Pipila ka mga
I-awhag ang Kadasig sa Pagkat-on sa Lain-laing Pamaagi,” mga pahina 89–90).
ehemplo sa positibo nga
mga komentaryo nga Ebanghelyo
Ipakigbahin ang Imong mga Pagbati,
mahimo nimong himoon Ang mga estudyante mosulod sa klase mga Kasinatian, ug Pagpamatuod
gilista sa ubos: tungod sa lain-laing mga katarungan.

Samtang imong ipakigbahin ang imong
Matag usa kaninyo espes- Hinoon, kon sila moabut kinahanglang imo
mga pagbati, mga kasinatian, ug pagpama-
yal. Matag usa kaninyo silang tabangan nga makapokus uban ang
tuod, ang uban madasig usab sa pagbuhat
usa ka tinuod nga anak kadasig sa usa ka katuyoan sa pagkat-on sa
sa ingon. Makapalig-on kini niadtong
sa Dios. Walay pareho ebanghelyo. Mahimo nimo kini nga pinaagi
mipakigabahin ingon man usab niadtong
kaninyo bisan asa sa sa pagtabang kanila nga makakita nga ang
naminaw. Ang bag-ong mga kinabig kina-
kalibutan. ebanghelyo makatabang kanila sa pagsulbad
hanglang makakita nga sa Simbahan kitang
 Gihimo ninyo nga mahi- sa ilang mga problema, makapabuhong sa
tanan motudlo ug magkat-on sa usag usa,
mong nindot ang atong ilang mga kinabuhi, ug makapadugang sa
bisan pa sa atong panagsama og kasinatian.
leksyon pinaagi sa pag- ilang kalipay.
Ang matag tawo adunay ikasalmot.
sulti sa inyong mga kasi- Awhaga kadtong imong gitudloan nga
Maminaw kita sa salmot sa usag usa aron
natian. mosulod sa klase nga andam sa pagkat-on ug
nga ang “tanan mahatagan og kaayohan

sa pag-apil. Kon indibidwal silang maningka-
Makalipay kini kanako sa tanan” (D&P 88:122).
mot sa pagkat-on sa ebanghelyo, mas mota-
kon magtambayayong
bang sila sa kahimtang sa pagkat-on atol sa Dugang mga Sugyot alang Niadtong
kita sa pagtrabaho.
mga leksyon (tan-awa sa “Pagtabang sa Nagtudlo og mga Bata
 Nasayud ako nga ang Indibidwal nga Modawat og Responsibilidad
Langitnong Amahan sa Pagkat-on sa Ebanghelyo,” mga pahina Isulti ang Positibo nga mga Pagbati ngadto
nahimuot sa matag usa 61–62). sa mga Bata
kanato karon. Ang yano nga mga buluhaton usahay
Kon ang mga bata sawayon o sultihan og
 Magpasalamat ako sa makatabang, ilabi na kon kini makapaawhag
negatibo, mobati sila nga dili kamao o gisa-
maayong mga butang sa mga estudyante sa paggamit sa mga baru-
likway. Mosulay sila sa pagkuhag atensyon
nga inyong gibuhat. ganan sa ebanghelyo sa kada adlaw nga
pinaagi sa pagdisturbo sa ubang mga bata o
Naningkamot kitang kinabuhi (tan-awa sa “Pagtabang sa Uban
magpabadlong. Sa laing bahin, positibo nga
tanan sa pagbuhat unsay nga Mosunod Unsay Ilang Nakat-unan,”
mga komentaryo makatabang kanila nga
matarung. pahina 74). Kon mohatag ka og mga buluha-
makasabut nga ikaw gusto sa labing maka-
 Kinahanglang magpuli- ton sa gawas sa klase, kinahanglang imong
ayo kanila. Ilha ug pasalamati sila alang sa
puli kita sa pag-istorya. hatagan og kahigayunan ang mga sakop sa
mga maayong butang nga ilang nahimo, ug
Ang matag tawo adunay klase sa pagreport niini. Makatabang kini
pasagdi ang gagmayng mga problema. Kon
maayong ideya, ug kina- kanila nga makasabut sa bili nga imong
buhaton nimo kini, magsugod sila sa pagbati
hanglan maminaw kita gibutang sa unsay ilang makat-unan ug
nga sila gidawat, gihigugma, ug gisabut.
sa usag usa. matuman.

80
P A G M U G N A O G U S A K A K A H I M T A N G S A P A G K AT - O N

Pagpangasaba Pagsabut

Pirme lang kang magsamoksamok sa klase. Nasayud ako nga usahay kapoy ang magsigig lingkod, pero
Gikapoy na ko niini. kinahanglan paningkamutan nga lugwayan ninyo og gamay.
Makatabang ba kon molingkod kamo tupad kanako?

Nganong dili ka man makapugong sa pagpanghilabot Makadani ang pagpanungog sa ubang mga tawo, apan dili kita
sa ubang mga bata? manungog. Makapugong kini sa atong pagkat-on.

Nganong dili ka man maghunahuna sa uban? Usahay ganahan kamong mosulti og mga dili maayong mga
butang ngadto sa uban, pero sa atong klase maningkamot kita
nga magbinuotan ug manggihunahunaon. Paningkamutan nato
ang pagtabang sa uban nga mobati sama sa gusto natong
bation.

Dili gayud ka maminaw kanako. Talikod dayon! Lisud alang kanako ang pagtudlo kon dili nako makita ang inyong
mga mata, mao nga nagkinahanglan ako nga inyong tabangan
pinaagi sa pagpaminaw.

Hununga kining pagsamok-samok! Dili na ako makaantus pa niini! Ang tanan ingon og gikapoy ug dili mahimutang. Mamarug kita
og pipila ka minuto ug moinat.

Paghimo ug Tumana ang mga Sumbanan paagi nga mapugngan ang pagkasamokan. Kon magtudlo ka,
Ang mga bata nagkinahanglan ug magpasalamat sa mga tan-awa ang mga mata sa mga bata, kon magbasa ka sa man-
lagda ug mga kinutuban. Pakig-alayon sa mga bata nga wal sa leksyon, mahimong mawala ang ilang atensyon. Kon
imong gitudloan aron moestablisar og pipila ka yano, klaro dili na mahimutang ang mga bata, sulti sama niini
nga mga lagda (dili molabaw sa tulo o upat). Makatabang “Gikinahanglan nako ang imong labing maayong hunahuna
kini kanila sa pagdumala sa ilang mga kaugalingon. Ipasabut sa pagtubag niini nga pangutana o “Mahimo bang gunitan
nga ang mosunod nga mga lagda makatabang sa tanan nga nimo ang litrato aron makit-an sa tibuok klase?” Ibaliwala
malingaw sa hiniusa nga pagkat-on Hisguti usab unsay ang gagmayng mga kasamok, ug paningkamuti nga mabal-
mahitabo kon ang mga lagda masupak Mahimo usab nga hin ang atensyon sa mga bata ngadto sa lain. Pananglitan,
imong sabutan kon unsa ang sinyas aron mobalik ang kahu- makasulti ka nga, “Ganahan mo sa unsay mosunod” o
say, sama sa magtutudlo nga magbarug ug gikyugpos ang Palihug ipataas ang kamot kon nakahibalo kamo sa tubag.”
mga bukton. Pagmasinabtanon
Human ikaw ug ang mga bata makaestablisar og pipila
Siguroha nga ang mga bata makahibalo nga ikaw nakasa-
ka mga lagda, paghimo og tsart nga gilistahan sa mga lagda.
but ug nahigugma kanila, bisan sa malisud nga mga pana-
Kon ang mga bata dili makabasa, pagdrowing aron mapa-
hon Hinumdumi nga sila nagkinahanglan nga sabton labaw
kita kon unsay angay nilang buhaton. Kon dunay bata
pa kay sa pagkasaba, mao nga pailub ug tahura sila. Kon
nga makasupak sa lagda, hununga ang klase ug kalma
buhaton nimo kining mga butanga, makatabang ka nga
nga mangutana, “Unsa man ang lagda?” Mapailubon nga
mausab ang malisud nga mga sitwasyon ngadto sa mga
maghuwat hangtud ang bata mosulti pag-usab sa lagda.
kahigayunan aron sila makat-on. Ang tsart niini nga pahina
Hangyoa siya sa pagsugyot unsaon sa pagsunod sa lagda.
naghulagway sa kalainan tali sa pagpangasaba ug pagsabut.
Dayon ipadayon ang leksyon.
Ayaw paabuta nga ikaw o ang mga bata maperpekto.
Tabangi ang mga Bata nga Moapil Pagbaton og malipayon, positibo nga kinaiya nga makata-
Paningkamuti nga ang mga bata mabise ug mainteresado bang sa mga bata nga makahibalo nga gihigugma nimo sila.
pinaagi sa pagtudlo sa mga leksyon nga maglakip sa lain- Tabangi ang mga bata nga makakita nga ang mga problema
laing mga kalihokan. Mao tingali kini ang labing maayong masulbad ra.

81
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

kita sa dakong espirituhanong epekto diha

23 sa atong kaugalingong mga pamilya kon kita


mahimong mga tawo nga may balaang pag-
tahud nga nasayud kita nga maoy angay”
(Teachings of Spencer W. Kimball, ed. Edward
L. Kimball [1982], 224–25).
Kini nga mga pamahayag sa mga propeta,
mga manalagna, ug mga tigpadayag nagpa-
kita nga ang balaang pagtahud mas labaw
pa kay sa maghilom ug maglingkod lamang
panahon sa usa ka leksyon. Usa kini ka kina-
iya nga anaa sa tanang matarung nga kina-
BALAANG PAGTAHUD iya. Makita kini sa atong pagtahud ug gugma
ngadto sa Dios ug sa usag usa. Usa ka kanta
sa Primary nagtudlo:
Si Elder Boyd K. Packer mitudlo:
Ang balaang pagtahud mas labaw pa kay
“Kon kita magkita aron magkat-on sa
sa hilom nga paglingkod:
mga doktrina sa ebanghelyo, kinahanglan
Kini ang paghunahuna sa Amahan sa
nga kini pinaagi sa espiritu sa balaang pagta-
ibabaw,
hud . . .
Usa ka pagbati nga akong makuha kon
“Ang kalibutan nagkasaba pag-ayo. . . .
ako maghunahuna sa iyang mga
“Kining nagkadugang nga kasaba, nagka-
panalangin.
dugang nga kahugyaw, nagkadugang nga
Ako adunay balaang pagtahud, kay
panagbingkil, wala kaayoy pugongpugong,
ang balaang pagtahud gugma.
walay kaligdong, ang walay pagkapormal dili
[Songbook sa mga Bata, 31]
sulagma ni inosente ni dili makadaot.
“Ang unang mando nga ihatag sa usa ka Pagpakita og Ehemplo sa Balaang
kumander nga mopasiugda og pagpang- Pagtahud
atake mao ang pagpugong sa komunikasyon
niadtong iyang gustong sakupon. Aron makahimo sa pagtudlo sa uban nga
“Ang walay balaang pagtahud mihaum sa magbinuotan, kita mismo kinahanglang
mga katuyoan sa kaaway pinaagi sa pagba- magbinuotan. Kinahanglan nga atong
bag sa delikado nga mga agianan sa pagpa- hinumduman ang kahulugan sa balaang
dayag diha sa hunahuna ug sa espiritu. . . . pagtahud ni Presidente McKay: “hingpit nga
“. . . Ang balaang pagtahud nagdapit og pagtahud inubanan sa gugma.” Ang mosu-
pagpadayag” (sa Conference Report, Okt. nod nga mga sugyot makatabang kaninyo sa
1991, 27–28; o Ensign, Nob. 1991, 21–22). pagkonsiderar sa inyong mga paningkamot
Si Presidente David O. Mckay miingon nga magbinuotan.
nga “ang balaang pagtahud mao ang hingpit  Tumana ang mga pakigsaad sa sakrament
nga pagtahud inubanan sa gugma” (sa sa paghinumdom sa Ginoo kanunay ug
Conference Report, Abr. 1967, 86; o sa pagdala sa Iyang ngalan diha sa inyong
Improvement Era, Hunyo 1967, 82). kaugalingon (tan-awa sa D&P 20:77, 79).
Si Elder L. Tom Perry nakaobserbar, “Ang Paningkamuti ang paghunahuna kanu-
balaang pagtahud magagikan sa atong pag- nay Kaniya ug sa Iyang kaayo ug sa “pag-
dayeg ug pagtahud sa Dios” (sa Conference barug isip [usa ka saksi] sa Dios sa tanang
Report, Okt. 1990, 90 o Ensign, Nob. 1990, mga panahon ug sa tanang mga butang,
70). ug sa tanang mga dapit” (Mosiah 18:9).
Si Presidente Spencer W. Kimball mitam-  Gamita ang mga pangalan sa Dios sa
bag: “Tinuod nga balaang pagtahud usa ka husto ug sa matinahurong paagi. Si Elder
importante nga hiyas, pero nagkahanaw na Dallin H. Oaks mitudlo: “Kon ang panga-
sa kalibutan samtang ang mga gahum sa lan sa Dios nga Amahan ug sa iyang
dautan mipalapad sa ilang impluwensya. Anak, nga si Jesukristo, gigamit nga may
Dili kita makasabut sa hingpit sa gahum balaang pagtahud ug awtoridad, kini adu-
alang sa maayo nga atong mahimo kon ang nay gahum labaw sa unsay masabtan sa
mga minilyon nga mga miyembro sa tinuod tawo. Klaro gayud kini ngadto sa matag
nga simbahan ni Kristo nga maoy magsilbi tumutuo nga kining gamhanan nga mga
nga mga modelo sa balaanong kinaiya. Dili pangalan––diin ang mga milagro nahimo,
kita makahunahuna sa dugang gidaghanon pinaagi niini nga ang kalibutan naporma,
sa mga kinabuhi nga atong matandog. pinaagi niini ang tawo nalalang, ug pina-
Tingali ang mas importante, dili kita maka-

82
P A G M U G N A O G U S A K A K A H I M T A N G S A P A G K AT - O N

agi niini kita maluwas––mga balaan ug kinahanglang maayo. Ayaw itugot ang walay tahud nga kinaiya, sama
gamiton uban ang pinakadakong balaang pagtahud” sa pagkaon o pagsulod ug gawas sa kwarto panahon sa
(sa Conference Report, Abr. 1986, 67; o Ensign, Mayo leksyon. Samtang kadtong imong gitudloan makig-istorya
1986, 51). sa usag usa ug kanimo, awhaga sila sa pagpaminaw sa
 Ipakita ang sakto nga pagtahud alang sa mga General usag usa nga dili mobalda. Awhaga usab sila sa paggamit
Authorities, Area Authority Seventies, sakop sa kinatibuk- og nindot nga mga pulong, sama sa “palihug,” “salamat,”
ang mga kapangulohan sa auxiliary, ug lokal nga mga ug “tabi palihug [excuse me].”
lider sa priesthood ug auxiliary. Gamita kanunay ang  Pag-organisar ug pagpangandam aron gamay ra ang kali-
ilang mga titulo, sama sa “President,” Elder,” Bishop,” o bog kutob sa mahimo. Kon ikaw usa ka magtutudlo sa
“Sister,” kon motawag kanila ug makigsulti mahitungod klasehanan, sayo og abut diha sa klasehanan.
kanila. Tawga ug ilha ang ubang mga hamtong sa  Sugdi ug tapusa sa saktong panahon. Makapakita kini og
Simbahan nga “Brother” ug “Sister.” pagtahud niadtong imong gitudloan.
 Likaye ang paggamit og mga dili maayong sinultihan o  Sulti sa nindot, matinahuron nga paagi. Pahiyum kanu-
mga pulong nga makapaulaw, makapaubos, o makasaway nay sa imong gitudloan.
sa uban. Gamita ang matinahuron nga mga pulong, sama
 Tahura ang gisalmot sa mga estudyante ngadto sa mga
sa “palihug,” “salamat,” ug “tabi palihug o excuse me,”
gihisgutan.
ngadto sa mga sakop sa pamilya ingon man usab sa
uban.  Kon nagtudlo ka og mga bata, andama ang yanong mga
butang nga imong mahimo aron sa pagpahinumdom
 Pakita og sakto nga pagtahud kon maggunit sa mga kasu-
kanila nga magbinuotan. Makahimo ka sa pagpabalik sa
latan ug maggamit sa kabtangan sa Ginoo (sama sa mga
matinahurong kahimtang pinaagi sa pagkanta o paglay-
bilding ug sa nataran nga naglibut, mga kagamitan, ug
lay sa hilom sa usa ka matinahuron nga kanta, magpakita
mga libro).
og usa ka litrato, o paggamit og sinyas sa kamot nga nail-
han sa mga bata isip pahinumdom nga magbinuotan.
Husto nga mga Paagi sa Pagtudlo og Buotang
Kinaiya  Hinumdumi nga lisud alang sa mga bata nga maglingkod
og dugay. Tabangi ang mga bata nga maminaw ug akti-
Bisan og ang imong ehemplo sa kasagaran gikinahanglan bong moapil. Papahuwaya sila matag karon ug unya.
aron pagtabang sa uban nga mas magbinuotan, usahay kina-
 Pangitag panahon sa pagpasabut sa kaimportante sa pag-
hanglan ka nga motudlo sa buotang kinaiya. Ilabi na kining
binuotan, ilabi na sa mga bata. Ipasabut ang katuyoan sa
gikinahanglan sa mga bata ug kabatan-onan.
pasiunang musika. Hisguti nganong importante ang pag-
Usa ka magtutudlo sa 10 ug 11 anyos nga mga batang
paminaw, pag-apil sa pagkanta, ug pagsulti og hinay.
babaye nakat-on sa panginahanglan sa paghatag og klaro
Tabangi ang mga bata nga makasabut nga ang buotang
nga mga instruksyon mahitungod sa balaang pagtahud. Atol
kinaiya makapahimuot sa Langitnong Amahan. Ipasabut
sa leksyon mahitungod sa misyon ug pagkamartir ni Propeta
nga kon sila magbinuotan, mobati silag nindot ug ang
Joseph Smith, ang mga batang babaye nagbinuang ug walay
ilang mga pagpamatuod motubo.
tahud. Ang magtutudlo nga nagpaminaw wala malipay sa
dili maayo nga mga komentaryo ug mihilom og makadiyot  Ayaw hatagi og ganti o pagkaon ang buotang kinaiya.
aron mohukom unsay buhaton. Dayon, emosyonal nga Ayaw paghimo og contest aron makita kinsa ang mas buo-
misulti, hugot niyang gipahibalo nga ang ilang panag-istor- tan. Kini makapokus lamang sa sayop nga mga butang.
yahanay ug katawa dili angay ug nga ang ilang mga pulong Itudlo ang tinuod nga mga ganti sa pagbinuotan, sama sa
nakapasilo sa balaang pagtahud nga iyang gibati alang ni nagtubo nga pagsabut ug sa impluwensya sa Espiritu.
Joseph Smith ug sa iyang mga kasinatian. Mihilom dayon  Gamit og musika. Si Elder Boyd K. Packer miingon: “Ang
sila. Gisultihan niya nga sila iyang gimahal ug malipay nga musika makapaandam sa palibut sa pagsimba nga nagda-
motudlo sa ilang klase pero dili siya makatugot sa mao nga pit [sa] espiritu sa pagpadayag” (sa Conference Report,
pamatasan. Nindot kadto nga kasinatian alang sa magtu- Okt. 1991, 28 o Ensign, Nob. 1991, 22). Gamit og pasiu-
tudlo ug sa mga sakop sa klase. nang musika aron masugdan ang balaang pagtahud.
Ang mosunod nga mga sugyot makatabang kanimo sa Gamit og musika sa mga leksyon nga imong gitudlo.
pag-awhag sa uban nga magbinuotan:  Tabangi ang mga estudyante nga makaila sa impluwensya
 Paghimo og mga limitasyon. Ipahibalo ang kinaiya nga sa Espiritu. Ihatag ang imong pagpamatuod kon naaghat.
madawat ug ang kinaiya nga dili madawat. Sama panang-  I-sentro ang imong tanang pagtudlo mahitungod sa
lit, ayaw pagtugot nga dunay magbugalbugal sa sagrado Manluluwas. Ipakita ang litrato sa Manluluwas diha sa
nga mga butang o kana nga bulgar, dili balaan o dili klasehanan.

83
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

Paningkamuti ang Pagsabut Niadtong

24 Imong Gitudloan
Samtang ikaw maghunahuna sa mga
paagi sa pagtabang niadtong magsamok-
samok, i-konsiderar ang tanang posible nga
mga katarungan sa ilang kianiya, lakip na
ang kahimtang sa klasehanan. Pag-ampo
alang sa giya sa Espiritu. Usahay ang mga

PAGTABANG NIADTONG tawo magsamoksamok tungod sa butang


nga imong gibuhat o butang nga gibuhat
sa laing tawo. Usahay dili maayo ang ilang
MAGSAMOK-SAMOK gipanulti ug linihokan tungod kay sila
nahasol, nasuko, gikapoy, o napakyas.
Kinahanglang imong ribyuhon pag-ayo kini
Naghisgot mahitungod sa kahimtang sa nga mga posibilidad samtang maghunahuna
panimalay, si Presidente Gordon B. Hinckley ka sa mga hinungdan sa mga problema. Kon
miingon: “Kon adunay gamay nga mga imong masabtan kadtong imong gitudloan,
problema, nga mahitabo gayud, kontrola makatabang ka kanila nga makasalmot sa
ang imong kaugalingon. Hinumdumi ang mga leksyon sa positibo nga mga paagi.
kaalam sa karaang proverbio: ‘Ang tubag (Tan-awa sa “Pagsabut Niadtong Imong
nga malumo makapahupay sa kapungot.’ Gitudloan,’ mga pahina 33–34. Sa pagribyu
(Prov. 15:1.) Walay laing disiplina sa tibuok sa mga panginahanglan sa mga estudyante
kalibutan sama sa disiplina sa gugma. Aduna sa lain nga grupo nga ka-edad, tan-awa sa
kini madyik sa iyang kaugalingon” (“The “Pagtudlo sa mga Bata,” mga pahina 108–9;
Environment of Our Homes,” Ensign, Hunyo “Mga Kinaiya sa Edad sa mga Bata,” mga
1985, 6). pahina 110–16; “Pagsabut ug Pagtudlo sa
Sama sa naobserbaran ni Presidente mga Kabatan-onan,” mga pahina 118–20;
Hinckley, ang gagmayng mga problema “Pagsabut ug Pagtudlo sa mga Hamtong,”
Si Elder Boyd K. Packer
mahitabo gayud. Bisan nagtudlo ka sa pani- mga pahina 123–24).
mitudlo:
“Importante alang sa usa ka malay o sa simbahan, ang imong mga lek-
Timbang-timbanga ang Imong
magtutudlo nga makasabut syon mabalda usahay sa kinaiya niadtong
Kaugalingong mga Paningkamot
nga ang mga tawo buotan. imong gitudloan. Sa imong paningkamot
sa pagtabang niadtong magsamok-samok, Kon kadtong imong gitudloan magsa-
Importante nga makahibalo
hinumdumi nga dili lamang ikaw maningka- mok-samok, sayon ang pagpokus sa ilang
nga ang ilang kalagmitan
mot sa pagkorihir sa dili sakto nga kinaiya o kinaiya ug mapakyas sa pagribyu sa imong
mao ang pagbuhat sa butang
sa pagsiguro nga ang tanan naghilom; kina- kaugalingon. Pero ang Manluluwas miingon:
nga matarung. Ingon nga
hanglang motabang ka sa mga estudyante “O sa unsa nga paagi kamo moingon ngadto
ang mao nga mahimayaon
nga mahimong mas maayo nga mga tinun- sa inyong igsoon: Kuhaon ko ang puling sa
nga hunahuna sangputanan
an sa Manluluwas. Ang mosunod nga impor- imong mata––ug tan-awa, ang babag nga
sa hugot nga pagtuo.
masyon makatabang kanimo sa pagdumala kahoy anaa sa imong kaugalingon nga
Makahatag gayud og
sa kasamok sa Kristohanong paagi. mata?” . . . Unaha pagkuha ang babag nga
kalainan kon kita mobarug
kahoy sa inyong kaugalingon nga mata;
sa atubangan sa atong
Hinumdumi ang Bili sa mga Kalag ug unya kamo makakita pag-ayo sa pagkuha
kaugalingong mga anak o
Ang Ginoo mitambag, “Hinumdumi nga sa puling gikan sa mata sa inyong igsoon”
moadto sa klase sa kabatan-
ang bili sa mga kalag mahinungdanon sa (3 Nephi 14:4–5).
oan aron sa pagtudlo kanila.
panan-aw sa Dios” (D&P 18:10). Kadtong Sa imong paningkamot sa pagsulbad sa
“. . . Kon kita motudlo, mga problema sa kasamok, hunahunaa una
imong gitudloan adunay balaang mga kina-
kinahanglan gayud nga kon ang tinuod nga tinubdan sa problema
iya ug balaang mga kapalaran. Ang imong
hinumduman nato kanunay mao ba ang butang nga imong gibuhat.
tubag sa ilang mga aksyon makatabang
ang atong mga kaugalingon Pangutan-a ang imong kaugalingon,
kanila nga mahinumdom sa ilang walay
nga kita nakigsandurot sa “Gihimo ba nako nga ang Manluluwas
katapusang bili isip mga anak sa Dios.
mga anak sa Dios ug ang ug ang Iyang doktrina mao ang sentro sa
Pinaagi sa imong ehemplo, makatabang ka
matag usa, nga Iyang mga akong pagtudlo? Naningkamot ba ako
kanila nga madugangan ang ilang tinguha
kaliwat, adunay posibilidad kutob sa akong mahimo sa pagtudlo pina-
sa pagtabang sa uban nga makat-on sa
nga mahimong sama agi sa Espiritu? Gitabangan ba nako kad-
ebanghelyo ug magpuyo sumala sa mga
Kaniya” (Teach Ye tong akong gitudloan nga modawat sa
baruganan niini.
Diligently, rev. ed. [1991], responsibilidad nga ilang nakat-unan?
89). Gitabangan ba nako sila nga motabang sa

84
P A G M U G N A O G U S A K A K A H I M T A N G S A P A G K AT - O N

kahimtang sa pagkat-on? Gihatagan ba nako sila og kahiga- Tabangi ang Tanang mga Miyembro sa Klase nga
yunan nga makat-on gikan sa usag usa? Mapanindot ba Makasalmot ngadto sa Kahimtang sa Pagkat-on
nako ang akong pagpangandam sa leksyon? Naningkamot
Matag karon ug unya, mahimo nimong ribyuhon uban sa
ba ako kanunay nga molambo isip usa ka magtutudlo?”
mga estudyante ang mga baruganan nga makatabang kanila
Eksamina ang mga pamaagi sa pagtudlo nga imong giga-
nga makasalmot ngadto sa kahimtang sa pagkat-on (tan-awa
mit. Pangutan-a ang imong kaugalingon, “Nakatabang ba
sa “Pagtudlo sa Uban aron Makasalmot sa usa ka Kahimtang
kini niadtong akong gitudloan nga makasabut ug makaga-
sa Pagkat-on,” mga pahina 77–78). Pahinumdumi sila sa
mit sa mga kamatuoran sa ebanghelyo? Naggamit ba ako og
ilang responsibilidad sa pag-apil sa mga panaghisgutan,
lain-laing mga pamaagi aron matabangan kadtong akong
tuguti ang usag usa sa pag-apil, pagpaminaw sa usag usa,
gitudloan nga magpabilin nga interesado ug aktibong
ug pagdala sa ilang mga kasulatan. Sultihi usab sila unsay
moapil?”
imong buhaton isip magtutudlo sa pagsalmot niining
Timbang-timbanga ang Imong mga Motibo kahimtang sa pagkat-on. Pasaligi sila nga mag-andam ka
pag-ayo aron pagtudlo kanila ug nga mopahigayon ka og
Ang Ginoo mitudlo nga kadtong kinsa adunay tinguha mga panaghisgutan ug sa ubang mga kalihokan nga maka-
sa pagtabang sa Iyang buhat kinahanglan nga “magpaubos, hatag kanila sa tanang mga kahigayunan sa pag-apil.
ug puno sa gugma, adunay hugot nga pagtuo, paglaum,
ug gugma nga putli” (D&P 12:8). Kadto lamang naaghat sa Tubaga sa Yanong mga Paagi ang Panagsang
gugma ang adunay positibo, gamhanang impluwensya mga Kasamok
niadtong ilang gitudloan. Pag-ampo aron mapuno sa
Usahay mas maayo nga pasagdan lang ang gamay nga
Kristohanong gugma ngadto sa matag tawo nga imong
mga kasamok ug mopokus sa maayo nga kinaiya. Kon giki-
gitudloan, ilabi na niadtong kinsa dili magtinarung usahay.
nahanglan ang imong pagtubag sa panagsa nga kasamok,
(Tan-awa sa “Pagtinguha sa Gasa sa Gugmang Putli,” pahina
i-konsiderar ang mosunod nga mga sugyot:
12; “Ang Gugma Makapahumok sa mga Kasingkasing,” mga
pahina 31–32).  Paghilom. Maghulat sa hilom hangtud ang tawo mohu-
Pangutan-a ang imong kaugalingon, “Nabalaka ba ako nong sa pagsulti o pagsamok-samok.
mahitungod sa pagtabang sa uban nga makat-on sa ebang-  Paduol ngadto sa tawo nga samukan. Kining gamay nga
helyo o sa pagtudlo sa akong materyal sa leksyon nga wala aksyon magsilbi nga usa ka hilum nga pagpahinumdom
makabalda?” Hunahunaa ang kasinatian nga nasinati sa aron mas maminaw.
mga miyembro sa klase kay sa kasinatian nga imong nasi-  Pasiaw og gamay. Mahimong imong maaghat ang tawo
nati. Sa imong pagpadayon og tabang labaw sa imong kau- nga maminaw sa leksyon. Bisan pa niana, kinahanglan
galingong mga panginahanglan ngadto sa mga kasingkasing nga dili ka mosulti og sakit o mogamit og pasiaw sa pag-
niadtong imong gitudloan, mas mobati sila og kasayon nga pakaulaw o pagkontrol.
moapil sa makaayo nga mga paagi.

85
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

 Tabangi ang tawo nga moapil sa positibo nga mga paagi. Kinahanglang malumo ug maaghup kon maghatag og
I-konsiderar ang paghangyo kaniya sa pagbasa, pag-para- koreksyon. Hibaloi nga ang pagpanton himoon lamang
phrase, paghatag og ehemplo, o pagtubag sa laing paagi. “kon gidasig sa Espiritu Santo” ug kinahanglang sundon
Ang punto niini nga ideya dili ang pagpakaulaw sa tawo pinaagi sa nagtubo nga gugma.
pero sa pagdapit kaniya sa pag-apil. Ang mosunod nga mga sugyot mahimong makatabang
 Tabangi ang tanan nga moapil. Kon ang usa ka tawo kanimo kon kadtong imong gitudloan nagsige og samok-
modominar sa panaghisgutan, paningkamuti ang pagta- samok. Makakita ikaw og paagi sa paggamit sa pipila niining
wag niadtong wala pa makasulti. Hatagi sila sa unang mga sugyot sa panimalay.
kahigayunan sa pagtubag sa mga pangutana. Kon dili kini Pakigsultihi sa Pribado ang Tawo
magsilbi, balhina sa paghinay ang pokus palayo sa indi-
Makatabang usahay ang pagpakigsulti sa pribado uban
bidwal ug balik ngadto sa klase pinaagi sa pag-ingon,
sa tawo nga kanunayng magsamok-samok. Kinahanglang
“Maminaw kita og lain” o “Nakahimo kamo og nindot
mag-amping ka sa pagbuhat niini ug pinaagi sa gugma.
nga mga komentaryo. Aduna bay gustong modugang sa
Isulti ang kinaiya nga makasamok samtang sa samang higa-
unsay gikasulti na?” (Alang sa mga sugyot mahitungod
yon ipaklaro nga ikaw nahigugma ug nagtahud sa tawo.
sa pagpahigayon og mga panaghisgutan, tan-awa sa
Pangayoa ang suporta sa tawo, ug paningkamuti nga imong
“Pagpahigayon og mga Panaghisgutan,” mga pahina
mapangitaan og solusyon. Dayon buhata ang tanan nimong
63–65; “Pagtudlo ginamit ang mga Pangutana,” mga
mahimo sa pagpakita og dugang gugma. Sama sa gitambag
pahina 68–70.)
ni Brigham Young, “Ayaw pagpanton og tawo nga dili na
 Usba ang mga panaghisgutan nga wala makadapit sa nimo mahimo ang pagpahiuli sa maayong mga pagbati”
Espiritu. Kon adunay makiglalis kanimo o sa uban, dili (sa Discourses of Brigham Young, sel. John A. Widtsoe [1941],
magtinarung sa pagsulti, o mohisgot og kontrobersyal 278).
nga mga isyu, gamita ang gugma ug kaaghup kon mode-
sider unsaon sa pagtubag. Mahimo kang mosulti sama Pangayo og Panabang sa Uban
niini, “Usa kana ka nindot nga obserbasyon, pero mopa- Ang imong mga lider gustong motabang kanimo sa
layo kana kanato sa leksyon karon.” imong mga hagit sa pagtudlo. Makakuha ka og kaayohan
 Paghimo og laing kalihokan. Putla dayon pinaagi sa pag- gikan sa ilang mga ideya ug panabang. Sama pananglit,
usab ngadto sa usa ka kalihokan nga nagkinahanglan og mahimong mohangyo sila og tawo sa pagtabang sa pipila ka
laing pag-apil. kalihokan o molingkod tupad sa bata nga nagsamok-samok.
Sa imong regular nga pagpakigkontak sa usa ka lider sa
Paghimo og Espesyal nga mga Paningkamot sa imong organisasyon, makahisgot ka og paagi sa pagtabang
Pagtabang ngadto sa Kanunay nga Magsamok- sa mga indibidwal sa imong klase (tan-awa sa “Pangayo og
samok Suporta gikan sa imong mga Lider,” pahina 28).
Mahimo nimong hangyoon ang usa sa imong mga lider
Bisan pa sa imong mga paningkamot sa paghimo og sa pagtambong sa imong klase ug mohatag og espesyal nga
sitwasyon aron makat-on dayon, aduna gayuy kanunay nga atensyon sa kahimtang sa pagkat-on panahon sa leksyon.
mobalda sa leksyon nga imong gitudlo. Kon adunay seryoso Human sa klase, hisguti ang problema uban sa lider ug
nga nagsamok-samok sa pagkat-on sa uban, kinahanglang mangitag solusyon. Padayon sa pagpakigtambag uban sa
dili nimo ibaliwala ang problema ni molihok sa dili maayo imong mga lider samtang imong i-implementar ang mga
nga paagi. Sa mao nga sitwasyon, hinumdumi ang instruk- solusyon.
syon sa Ginoo sa pagpadayon sa impluwensya “pinaagi Kon ang usa ka bata o batan-on adunay kinaiya nga
lamang sa pagdani, sa pagkamainantuson, sa kalumo ug kanunay nga magsamok-samok, pangayo og tabang sa
kaaghup, ug sa tiunay nga paghigugma;” iyang mga ginikanan. Ang mga ginikanan gusto nga maka-
“Pinaagi sa pagkamabination, ug putli nga kahibalo, diin hibalo sa kinaiya sa ilang mga anak, ug andam sila sa
makapadugang sa hilabihan sa kalag nga walay pagpakaa- pagtabang. Kon mahimo, ilakip ang batan-on niini nga
ron-ingnon, ug walay pagpanglimbong–– panag-istoryahanay, makapakita kini sa imong pagtahud
“Pagpanton sa tukma nga panahon uban ang tuman nga alang sa iyang kahingkod ug kabubut-on. Kamong duha
kahigpit, kon gidasig sa Espiritu Santo, ug dayon mopakita makahimo og piho nga mga plano ug dayon moribyu sa
pagkahuman og dugang nga paghigugma ngadto kaniya inyong kauswagan.
kinsa imong gipanton, basin pa unya siya moisip kanimo Kon ang tawo nga maoy hinungdan sa kasamok adunay
nga iyang kaaway; linain nga mga panginahanglan, tan-awa unsay imong
“Aron siya masayud nga ang imong pagkamatinud-anon mahimo aron sa pagtabang kaniya nga mas epektibong
labaw pa nga malig-on kay sa mga higot sa kamatayon” makat-on ug mas magtinarung (tan-awa sa “Pagtudlo
(D&P 121:41–44). Niadtong adunay mga Kakulangan,” mga pahina 38–39;
Sa paggamit niini nga tambag, mas makatabang kon tan-awa usab sa “Pagpangalagad ngadto sa mga Miyembro
masabtan ang mga pulong nga tukma nga panahon ug Kinsa Adunay mga Kakulangan,” mga pahina 310–14 sa sek-
tumang kahigpit. Tukma nga panahon nagpasabut nga walay syon sa “Pagtudlo sa Ebanghelyo ug Pagpangulo” sa
langan o sa saktong panahon. Niini nga tudling, tumang Tamdanan nga Basahon sa mga Panudlo sa Simbahan).
kahigpit nagpasabut sa panginahanglan sa paghatag og klaro,
maayong pagkahimo nga mga instruksyon.

86
P A G M U G N A O G U S A K A K A H I M T A N G S A P A G K AT - O N

Pagmapailubon on kon unsay iyang gibati mahitungod sa sitwasyon. Human


Hinumdumi nga ang pag-usab nagkinahanglan og pana- makapaminaw pag-ayo sa iyang tubag, mahimo nimo siyang
hon. Padayon sa pagpaningkamot nga mapailubon, ug ayaw sultihan nga nakasabut ka sa iyang mga pagbati. Tingali
gayud paghunong sa tawo nga adunay problema. Ipadayon makasulti ka, “Nakasabut ako nga dili ka mahimutang ug
ang pagkapositibo sa imong pagtabang sa tawo. Ayaw pag- nga lisud ang pagsigig lingkod.” Dayon pangutana, “Unsaon
pakawala sa paglaum kon siya adunay negatibo nga kinaiya nato sa pagsulbad niini? Unsay akong mahimo aron makata-
diha sa klase. Bisan kon ang tawo ingon og gamay rag bang? Unsay imong buhaton?” Hisguti ninyong duha ang
masabtan sa mga leksyon nga imong gitudlo, aduna giha- solusyon.
pon siyay kahigayunan sa pagkat-on sa ebanghelyo ni Human makigsulti kang Linda, kinahanglan nimong
Jesukristo ug mobati sa impluwensya sa Espiritu. Siya maka- himoon ang imong kaugalingong plano aron sa pagtabang
baton usab og kahigayunan nga makig-uban sa usa ka mahi- kaniya ug sa klase kon ang iyang pagsamoksamok magpada-
gugmaong magtutudlo ug mapinanggaon nga mga lider ug yon. Ang plano mahimong maglakip sa bisan unsa sa mosu-
mga higala. nod nga mga aksyon:
 Paglain og lingkuranan layo gikan sa ubang mga bata.
Tino nga mga Sugyot alang sa mga Magtutudlo Mopalingkod ni Linda diha sa hilom sulod sa mubong
sa Primary panahon, mga duha ka minuto. Niining higayona, ayaw
Kon ang usa ka bata maoy hinungdan sa kasamok, taru- pakigsulti sa bata. Dapita siya sa pag-apil sa grupo kon
nga siya sa paghangyo nga mohunong. Sama pananglit, kon naghilom siya sa gitakda nga panahon.
ang usa ka miyembro sa klase nga ginganlan og Linda naka-  Hangyoa ang usa ka sakop sa kapangulohan sa Primary o
disturbo sa laing sakop sa klase, mahimo ka nga moingon laing lider sa pagdala sa bata ngadto sa bakante nga
nga “Linda, palihug ayaw kana og buhata.” Pasalamati siya kwarto o hilom nga dapit sa meetinghouse diin ang mga
kon siya mosunod. Kon dili siya mohunong, balika pagsulti ginikanan makatabang. Ikaw makasulti, “Pasayloa ako
nga may kaugdang, pero ayoha gihapon. “Linda, kinahang- wala nimo sunda ang mga lagda sa klase, Linda. Dad-on
lang imo na kanang hunungon karon.” Pasalamati siya kon ka ni Sister Davis aron makigsulti sa imong mga ginika-
siya mosunod. nan. Maayo unta nga makabalik ka dayon. Kon nakahu-
Kon dili gihapon siya mosunod, pakigsabut sa pagpakig- kom kana nga motuman sa mga lagda, mahimo ka na
sulti kaniya sa pribado mahitungod sa unsay angay diha sa nga mobalik sa klase.” Ang lider kinahanglang magpabi-
klase. Sultihi siya unsay nakasamok kanimo ug ngano. lin uban sa bata. Kon makakontrol na ang bata pag-usab,
Pananglit, ikaw makaingon, “Linda, nadisturbo ko sa unsay mahimo na siyang imbitaron sa pag-apil sa grupo.
nahitabo sa klase karon. Dili kita makat-on kon ang klase Pahibaloa siya nga siya gimahal ug nga siya importanting
dili magbinuotan.” Dayon mahimo nimo siyang pangutan- bahin sa klase.

87
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

GAMITA ANG EPEKTIBO


NGA MGA PAMAAGI

Aron sa pagtabang sa uban nga gustong magkat-on, ang atong pagtudlo


kinahanglang nindot kaayo. Aron sa pagtabang kanila nga makasabut,
kinahanglang klaro ang atong pagtudlo. Aron sa pagtabang kanila nga magpabilin
ug mamalandong unsay ilang nakat-unan, ang atong pagtudlo kinahanglang
mahimong mahinumduman. Mao kini ang mga katarungan sa pagpili
pag-ayo sa mga paagi sa pagtudlo ug sa paggamit niini sa epektibo nga paagi:
aron mahimong nindot ang mga leksyon, klaro, ug mahinumduman.
G A M I TA A N G E PE K T I B O N G A M G A PA M A A G I

Pagpili ug Pag-andam og Lain-laing

25 mga Pamaagi sa Pagtudlo.


Adunay daghang mga kapanguhaan nga
makatabang kanimo nga makapili og mga
pamaagi kon mag-andam sa imong mga lek-
syon. Ibutang sa hunahuna ang mosunod
PAGTUDLO GINAMIT nga mga ideya samtang magplano ka kon
unsa nga mga pamaagi ang gamiton sa usa

ANG LAIN-LAING ka leksyon:


 I-konsiderar ang unang mga sugyot nga
gihatag sa manwal sa leksyon. Kon giki-
PAMAAGI nahanglan, ipahaum kini ngadto sa mga
panginahanglan niadtong imong gitud-
loan.
Ang Paggamit og Lain-laing mga  Pagbaton og klaro nga katuyoan sa pagga-
Pamaagi sa kada Leksyon mit og usa ka pamaagi. Pagpili og mga
Kon ang usa ka asawa magplano og usa pamaagi nga nagsuporta ug naglig-on
ka semana nga menu sa panihapon, dili sa importante nga katuyoan sa leksyon.
gayud tingali siya moandam og pareha nga Kinahanglan nga kini matuod sa kamatu-
pagkaon sa pito ka nagsunodsunod nga mga oran ug sa kinabuhi ug naghatag og
gabii. Bisan kon ang iyang badyet limitado gibug-aton sa kamatuoran, kaayo, ug
nga moandam lang siya og mga patatas kada katahum. Ayaw paggamit og pamaagi
gabii, sa dili madugay makat-on siya og dag- aron sa paglingaw lamang o pagpatay
hang mga pamaagi sa pagluto og patatas. sa oras.
Ang ebanghelyo mahimong ikatudlo usab  Pagpili og mga pamaagi nga angay ug
sa lain-laing mga pamaagi. Kinahanglang epektibo. Ang ubang mga pamaagi, sama
walay magtutudlo nga magbalikbalik sa pag- sa mga istorya ug paggamit sa pisara,
Si Presidente David O. tudlo sa samang matang sa leksyon kada mas kanunay magamit kay sa uban, sama
Mckay miingon, “Ang semana. Kon mogamit ka og lain-laing mga sa mga panel discussions ug mga dula.
matag magtutudlo kalihokan sa pagkat-on, ang mga estudyante (Tan-awa sa “Pagpili og Angay nga mga
adunay responsibilidad mas makasabut sa mga baruganan sa ebang- Pamaagi,” pahina 91; “Pagpili og Epektibo
sa pagdeterminar kon helyo og mas daghan ang mahinumduman. nga mga Pamaagi,” pahina 92).
unsaon sa pagtabang Ang gipili pag-ayo nga pamaagi mas maka-
ang mga sakop sa klase  Kon angay, pagpili og mga pamaagi nga
paklaro sa usa ka baruganan, mas maanin- aktibong makapaapil sa mga estudyante.
aron ang pagtudlo dot, ug mas mahinumduman.
magmalungtaron” Importante kini alang sa tanang mga
Samtang mangandam ikaw sa pagtudlo, estudyante, ilabi na sa mga bata.
(Gospel Ideals [1953], siguroha nga mogamit ikaw og lain-laing
439).  Pagpraktis sa paggamit sa mga pamaagi sa
mga pamagi sa kada leksyon. Kini nagpasa-
dili ka pa motudlo sa leksyon. Importante
but sa paggamit og butang nga yano sama
kaayo kini kon wala pa nimo magamit
sa poster nga kinoloran o tsart sa bungbong
ang mao nga pamaagi kaniadto.
sa usa ka leksyon ug lista sa mga pangutana
diha sa pisara sa laing leksyon.
Paggamit og Lain-laing mga Pamaagi
Ang Paggamit og Lain-laing mga sa imong mga Leksyon
Pamaagi sa Matag Leksyon Ang tsart sa pahina 90 makatabang
Dugang sa paggamit sa lain-laing mga kanimo nga makadeterminar kon duna bay
pamaagi gikan sa kada leksyon, kinahang- lain-laing pamaagi diha sa imong mga lek-
lang imong itudlo ang matag leksyon gina- syon. Mahimo ka nga mohimo og susama
mit ang lain-laing mga pamaagi. Ang mga nga tsart sa imong journal o sa notebook. Sa
bata, sa ilang natural nga kakuryoso, moapil ibabaw sa blangko nga mga kolum, isulat
gayud sa lain-laing mga kalihokan sa pagkat- ang ulohan sa matag usa sa imong sunod
on––kasagaran mga lima ug pito kada lek- nga lima ka mga leksyon. Samtang mag-
syon. Ang kabatan-onan moapil usab sa andam ka sa mga leksyon, butangi og check
lain-laing mga pamaagi. Bisan kon magtudlo diha sa kolum sa “leksyon” atbang sa matag
ka og mga hamtong, kinahanglan nga mag- pamaagi nga imong gigamit.
andam ka og dili moubos sa tulo ka mga Ang mga pamaagi nga gilista sa ibabaw sa
pamaagi sa matag leksyon. tsart mao kadtong gigamit kanunay sa pag-
tudlo sa ebanghelyo. Imong mamatikdan
ang imong kaugalingon nga naggamit sa

89
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

pipila niini nga mga pamaagi sa hapit sa imong tanang mga Sa imong paggamit niini nga tsart, magsugod ka sa pag-
leksyon. Ang ubang mga pamaagi nga gilista mahimong kakita sa mga sumbanan sa imong pagtudlo. Aduna siguroy
epektibo usab depende kon unsay imong gitudlo ug sa mga pipila ka mga pamaagi nga imong gigamit sa matag leksyon
panginahanglan niadtong imong gitudloan. ug ang uban nga wala gayud nimo magamit.

MGA PAMAAGI NGA AKONG MAGAMIT Leksyon Leksyon Leksyon Leksyon Leksyon

Komon nga mga Pamaagi nga Gigamit

Pisara
Pagtandi ug Paggamit og mga Butang sa Leksyon
Mga panaghisgutan
Mga Ehemplo
Mga Lecture
Pagpahisama
Musika
Mga Pangutana
Mga kasulatan
Mga Istorya
Mga biswal
Ubang mga Pamaagi
Other Methods
Kalihokan ginamit ang mga Bersikulo
Mga Teknik sa Paggamit
Pang-atensyon nga mga Kalihokan
Mga Materyal sa Audiovisual
Brainstorming
Pundok nga Panaghisgut-hisgot [Buzz Sessions]
Mga Case Study
Mga Pagdemonstrar
Dioramas
Dramatisasyon
Mga Kalihokan sa Pag-drawing
Mga Flannel Board
Mga dula
Dinapit nga mga Mamumulong
Mga mapa
Pagmemorya
Mga Overhead Projector
Mga Panel Discussion
Mga Hulagway nga Papel nga Gipatindog
Mga Litrato
Readers’ Theaters
Role Playing
Mga Roller Box
Espesyal nga mga Report
Mga Estasyon
Mga Work Sheet

90
G A M I TA A N G E PE K T I B O N G A M G A PA M A A G I

26

PAGPILI OG ANGAY
NGA MGA PAMAAGI
Isip usa ka magtutudlo sa ebanghelyo, nagbarug ikaw Sama pananglit, dili angay ang paggamit og role play sa
isip representante sa Ginoo atubangan niadtong imong paghisgot sa Pagkabanhaw. Hinoon, ang pag-role play maoy
gitudlo-an. Kinahanglang imong siguroon nga ang tanan angay nga pamaagi sa pagtudlo unsaon nga mahimong
nimong gibuhat nagasubay sa Iyang kabubut-on ug nga sa maayong silingan.
matag leksyon nagpakita ka og balaang pagtahud alang sa
mga kamatuoran sa ebanghelyo. Ang pamaagi ba makahatag og kaayohan ug
Ang Ginoo miingon, “Hinumdumi nga kana nga moabut makapalig-on sa akong gitudloan?
gikan sa kahitas-an sagrado, ug kinahanglan gayud ipamu- Ang pagkat-on sa ebanghelyo kinahanglang positibo,
long uban sa pag-amping, ug pinaagi sa pagtugot sa makalipay nga kasinatian nga makatabang sa mga estud-
Espiritu” (D&P 63:64). Ang mga pamaagi nga imong gami- yante nga makahibalo sa ilang balaan nga pagkatawo.
ton sa pagtudlo sa mga kamatuoran sa ebanghelyo makata- Kinahanglang mobati kadtong imong gitudloan nga gihi-
bang sa pagpauswag sa pagkasensitibo sa estudyante ngadto gugma ug gitahud nimo sila.
sa sagrado nga mga butang. Busa, kinahanglang imong sigu- Ang materyal nga kontrobersyal o makapakugang dili
roon nga ang mga pamaagi angay alang sa mga baruganan makapalambo og pagtuo ug pagpamatuod ug kinahanglang
nga gitudlo ug nga kini nagsubay sa mga sumbanan sa dili gamiton. Ayaw paggamit og bisan unsang paagi nga
Simbahan. Bisan og adunay daghang mga pamaagi nga makapaulaw o makapaubos ni bisan kinsa.
makatabang kanimo sa pagtudlo og usa ka mensahe, ang
uban niini nga mga pamaagi dili angay alang sa usa ka lek- Ang Materyal Aprobado ba sa Simbahan?
syon tungod sa hilisgutan o sa mga edad o kasinatian niad-
Gamita ang bag-o nga mga edisyon sa sumbanan nga
tong imong gitudloan.
mga kasulatan ug ang mga materyal sa leksyon nga giman-
Kon maghunahuna ka sa paggamit og usa ka pamaagi,
tala sa Simbahan. I-konsiderar ang mga paagi nga gisugyot
pangutan-a ang imong kaugalingon sa mosunod nga mga
diha sa manwal sa leksyon sa dili pa mokonsulta sa ubang
pangutana aron sa pagsiguro nga ang pamaagi angay ba.
mga kapanguhaan alang sa mga ideya. Bisan unsa nga mga
Ang pamaagi ba makadapit sa Espiritu? materyal o mga ideya nga imong gamiton nga wala diha sa
manwal kinahanglan mopasabut sa kamatuoran ug kaayo.
Ang Espiritu kinahanglan anaa aron ang mensahe sa Sa pagdugang sa mga materyal sa leksyon ug sa mga kasula-
ebanghelyo motuhop ngadto sa mga kasingkasing niadtong tan, mahimong mogamit ka og mga pakigpulong sa kinati-
imong gitudloan (tan-awa sa 2 Nephi 33:1; D&P 42:14). buk-ang komperensya, mga magasin sa Simbahan, ug
Busa, kinahanglang mogamit ka og mga pamaagi nga maoy hinimo sa Simbahan nga audiovisual nga mga materyal ug
makapahimutang sa sakto nga kahimtang sa leksyon ug mga litrato.
makadapit sa Espiritu. Sama pananglit, usa ka magtutudlo
sa Gospel Doctrine migamit sa musika aron sa paghisgot sa Nagsunod ba ako og sakto nga mga pamaagi sa
pagkamartir ni Propeta Joseph Smith. Sa pagpangandam pagpangandam sa paggamit sa maong pamaagi?
alang sa leksyon, ang magtutudlo miimbitar sa usa ka
Ang ubang mga pamaagi nagkinahanglan og espesyal nga
miyembro sa ward sa pagkanta sa “A Poor Wayfaring Man of
pagpangandam. Sama pananglit, kinahanglang duna kay
Grief” (Hymns, nu. 29). Sa klase, ang himno nakagiya sa mga
pagtugot gikan sa bishop sa pagdapit og mga mamumulong,
hunahuna ug mga pagbati sa mga sakop sa klase ngadto sa
ug ang pagtugot sa stake president gikinahanglan sa pagda-
higayon sa wala pa moataki ang manggugubot nga panon
pit og mga mamumulong ngadto sa mga miting sa stake
[mob], sa dihang si John Taylor mikanta niini nga himno
(tan-awa sa Tamdanan nga Basahon sa mga Panudlo sa
ngadto sa iyang mga kaigsoonan sa Bilanggoan sa Carthage.
Simbahan, Basahon 2: Mga Pangulo sa Pagkapari ug Kaabag
Ang Espiritu midala sa katam-is ug sa ka seryoso nianang
[1998], 325).
higayona ngadto sa mga kasingkasing sa mga sakop sa klase.
Dugang Impormasyon
Ang pamaagi ba mihaum sa ka sagrado sa mga
baruganan nga akong gitudlo? Alang sa dugang pa nga impormasyon sa pagpili og mga
pamaagi, tan-awa ang leksyon 8 ug 9 diha sa Ang Pagtudlo
Ang pipila ka mga pamaagi relaks ra kayo ug dili pormal
sa Kurso sa Ebanghelyo (mga pahina 228–35).
kay sa uban ug busa angay lamang sa pipila ka mga leksyon.

91
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

Ang paagi ba maalamon nga mogamit

27 sa oras?
Daghang mga magtutudlo nagtuo nga
duna silay daghang oras sa sinugdanan sa
leksyon. Ang nahitabo, dili nila matarung
paggamit ang unang mga minuto pinaagi sa
paggahin og taas nga panahon sa makali-
ngaw nga pamaagi sa pagtudlo. Dayon,

PAGPILI OG EPEKTIBO tunga-tunga sa oras sa leksyon, nakaamgo


sila nga kinahanglan pa nilang motudlo sa
kadaghanan sa leksyon. Aron makabawi,
NGA MGA PAMAAGI ilang paspasan sa pagtudlo, biyaan ang
importante nga mga bahin sa leksyon. Sa
kasagaran ilang dalidalion ang pagtapos kay
sa paghatag og kahigayunan sa paghisgot og
Epektibo nga mga pamaagi sa pagtudlo
mga ideya ug sa pagtabang sa mga estud-
makapahimo sa mga leksyon nga klaro, nin-
yante kon unsaon sa paggamit ang mga
dot, ug mahinumduman. Kon maghuna-
baruganan nga gitudlo.
huna ka sa paggamit og usa ka pamaagi,
Planoha pag-ayo ang mga pamaagi nga
pangutan-a ang imong kaugalingon sa
imong pagagamiton diha sa leksyon ug ang
mosunod nga mga pangutana aron sa pagsi-
oras nga imong igahin niini. Makatabang
guro nga kini epektibo.
kini kanimo sa paggamit og lain-laing nin-
Ang pamaagi ba makatabang sa mga dot nga mga pamaagi nga dili maoy mahi-
estudyante nga mas makasabut sa mong pokus sa leksyon.
Siguroha nga ang mga pamaagi nga
mga baruganan nga akong gitudlo?
imong gigamit dili kaayo taas alang sa mga
Epektibo nga mga pamaagi mahimong baruganan nga imong gitudlo. Pananglit,
magamit sa pagpasabut sa mga baruganan magtudlo sa gamay nga mga grupo mahi-
ug sa pagpalig-on sa mga leksyon. Pananglit, mong epektibo nga paagi sa pagtudlo og
usa ka batan-ong misyonaryo nagtudlo og komplikado nga baruganan, pero kay nagki-
usa ka investigator mahitungod sa pangina- nahanglan kini og igong panahon dili kini
Si Elder Boyd K. Packer hanglan nga ipahiuli ang ebanghelyo sa labing maayong pamaagi sa pagtudlo og
mitudlo: “Kon magtudlo yuta. Mitubag ang investigator nga ang yano nga baruganan.
kita og moral ug iyang simbahan mitudlo kaniya og daghang
espirituhanong mga bililhong mga kamatuoran ug nga kini igo Ang paagi ba makatubag sa mga
hiyas, nagtudlo kita og na kayo alang sa iyang pamilya. Aron mata- panginahanglan sa akong gitudloan?
mga butang nga dili bangan ang investigator nga mas makasabut
mahikap. Tingali walay Ang mga pamaagi nga imong gamiton
sa kahulugan sa Apostasiya ug sa pangina- kinahanglang makatabang sa mga estud-
pagtudlo nga lisud hanglan sa Pagpahiuli, ang misyonaryo nag- yante nga makasabut sa baruganan nga
tumanon, ni magantihon dala og yardahan sa sunod nga imong gitudlo ug makapadugang sa ilang
kaayo kon malampuson panaghisgutan. Iyang gipasabut nga kining tinguha sa pagsunod niini. Pakisayud sa mga
nga gihimo. Adunay mga yardahan sakto gayud nga usa ka yarda ang kaagi, kalampusan, mga tumong sa estud-
teknik nga himoon ug gitas-on. Kon pipila lang ka mga pulgada yante, ug uban pa aron makapili omga paagi
mga himan nga gamiton. ang kuhaon, ang nahibilin sa yardahan nga makatudlo, mahinumduman, ug maka-
Adunay mga butang nga magamit gihapon sa pagsukod og distansya, padasig alang kanila. Kon nakasabut ka niad-
mabuhat sa mga pero dili na kini makasukod og kompleto tong imong gitudloan, makalikay ka sa mga
magtutudlo aron sa pag- nga yarda. Human sa kamatayon sa mga paagi nga makapasilo o makalibog kanila.
andam sa ilang mga Apostoles, mga piraso sa kamatuoran nawala
kaugalingon ug sa ilang dinhi ug didto. Mga kausaban hinay-hinay Naggamit ba ako og mao ra gihapon
mga leksyon aron ang misulod ngadto sa doktrina sa dihang walay nga paagi kanunay?
ilang mga estudyante . . . propeta nga mamulong alang sa Ginoo.
matudloan, ug ang ilang Bisan ang madanihon nga teknik sa pag-
Kabahin sa kamatuoran nagpabilin, ug kini
mga pagpamatuod tudlo makalaay kon sobra ra paggamit.
maayo, pero wala kini magrepresentar sa
mahatag sa usag usa” Siguroha sa paggamit og lain-laing mga
kahingpitan sa kamatuoran. Alang sa usa ka
(Teach Ye Diligently, rev. pamaagi sa pagtudlo.
simbahan nga mahimong Simbahan ni
ed. [1991], 62). Jesukristo kinahanglan nga aduna kini sa Dugang Impormasyon
tanang kamatuoran nga Iyang gitudlo. Kon
Alang sa dugang pa nga impormasyon sa
dili, nagtudlo lamang kini og gamay nga
pagpili og mga pamaagi, tan-awa ang lek-
bahin sa unsay angay.
syon 8 ug 9 diha sa Ang Pagtudlo sa Kurso sa
Ebanghelyo (mga pahina 228–35).

92
G A M I TA A N G E PE K T I B O N G A M G A PA M A A G I

og dispensa (sama sa “dili kaayo ko andam”)

28 ug uban pang mga pulong nga dili modala


tumong ngadto sa leksyon.
Kon ikaw magtudlo og lain-lain nga lek-
syon, ayaw kini sugdi sa pareho kanunay
nga pamaagi sa tanang higayon. Ang pag-
usab-usab makadugang sa interes ug usa kini
ka elemento sa pagpaukyab. Basin ganahan
ka nga mogamit sa mga pamaagi nga gihu-
PAGSUGOD SA lagway dinhi niini nga basahon diha sa mga
pahina 159–85. Alang sa mga sumbanan sa

LEKSYON pagpili sa angay ug epektibo nga mga pama-


agi, tan-awa sa mga pahina 91–92.

Mga Sanglitanan sa Epektibo nga


Sa dili magsugod ang konsiyerto, sa kasa- Pagsugod sa Leksyon
garan ang mga tumatan-aw makadungog sa
mga kasikas sa lain-laing mga kombinasyon Paggamit og mga Butang sa Leksyon
sa tingog. Ang tanan nga mga musikero Makagamit ikaw og mga butang sa pag-
mangandam alang sa konsiyerto ug sa tudlo sa mga baruganan sa ebanghelyo (tan-
samang higayon magpatingog sa ilang tagsa- awa sa “Mga Pagtandi ug Paggamit og mga
tagsa ka instrumento sa pagbansay-bansay. Butang sa Leksyon,”mga pahina 163–64).
Hinoon, kon ang ilang konduktor mosaka Pananglitan, sa pagsugod og usa ka leksyon
na sa entablado ug mopataas sa baton, silang kabahin sa pagpili og mga butang nga bilil-
tanan mohilum, magbantay, ug ang tanan hon kaayo sa kalag, mahimo nimo nga ipa-
mangandam sa pagtukar og maanindot nga kita ang usa ka tinuod nga kwarta tapad sa
huni. usa ka dulaan nga kwarta o usa ka papel nga
Sama sa konduktor sa musika kinsa pareho og gidak-on sa tinuod nga kwarta.
mokontrolar sa mga musikero sa pagsugod Dayon pangutan-a ang imong mga gitud-
sa konsiyerto, ikaw usab kinahanglang loan kon asa ang ilang kuhaon isip suhol sa
mokontrolar sa mga sakop sa klase sa pagsu- ilang pagtrabaho. Kini makadala ngadto sa
god sa leksyon. Sa dili ka pa magsugod sa usa ka panaghisgutan kon asa ang matuod
leksyon, ang uban mahimong magbasa-basa, nga panudlo ug kon asa nga panudlo ang
ang uban nanaglingkod lang, ug ang uban tinumo-tumo.
managtabi. Makadungog ikaw og daghang
pag-istoryahanay nianang orasa. Bisan pag- Pagsulat og mga Pangutana diha sa Pisara
kahuman sa pangbukas nga pag-ampo, ang Ang mga Pangutana nga isulat sa pisara sa
mga nanambong mahimong dili kaayo dili pa magsugod ang klase makatabang sa
tinud-anay nga mopunting sa pagtampo sa mga estudyante nga maghunahuna kabahin
leksyon. Ug bisan tingali nagkinahanglan sa hilisgutan bisan sa dili pa sugdan ang lek-
kini og labaw pa kay sa pagpataas sa baton, syon. Sama pananglit, sa usa ka leksyon
adunay ubay-ubay nga mga yanong paagi kabahin sa pagdala sa atong kaugalingon sa
aron mapunting ang atensyon sa tanan diha pangalan ni Jesukristo, mahimong isulat
sa leksyon. nimo kining mosunod diha sa pisara:
 Unsang mga butanga ang imong gibuhat
Mga Patakaran alang sa Pagsugod
tungod kay gidala nimo sa imong kaugali-
sa usa ka Leksyon ngon ang pangalan ni Jesukristo?
Ang mga pasiuna sa leksyon kinahang-  Unsang mga butanga ang wala nimo
lang mohimo og mas labaw pa kay sa pag- buhata tungod kay gidala nimo sa imong
kuha sa atensyon sa mga estudyante. Kon kaugalingon ang pangalan ni Jesukristo?
ang usa ka pasiuna walay kalambigitan sa
leksyon, mas makadaot kini kay sa makata- Pagpaambit og usa ka Sugilanon
bang. Pananglitan, kon ang magtutudlo sa Ang mga sugilanon makapukaw sa interes
Sunday School mosugod pinaagi sa usa ka sa estudyante. Kasagaran kitang makatudlo
komedya sa pagsugod sa leksyon, ang mga og usa ka baruganan nga labaw ka epektibo
sakop sa klase tingali maminaw, apan kon sugdan nato sa paghatag og sugilanon sa
mahimo usab nga madala ang ilang mga paghulagway niini. Makatabang kini sa mga
hunahuna palayo sa mga butang nga estudyante aron makasabut sa baruganan nga
maoy tuyo sa mga baruganan nga itudlo. gibase sa inadlaw nga mga kasinatian.
Kinahanglang likayan nimo ang pagpangayo

93
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

mo-summarize og usa ka mahinungdanon

29 nga butang sa leksyon o sa kinatibuk-an


nga leksyon.
 Pangutan-a ang imong mga gitudloan
kon unsa kahay ilang isulti kon adunay
gustong masayud kon unsay ilang nakat-
unan sa leksyon.
 Paghimo og kalihokan nga makatabang
sa imong mga gitudloan nga maka-sum-
marize sa pinakaunod sa leksyon (tan-awa
sa “Mga Work Sheet,” mga pahina
PAGTAPOS SA LEKSYON 184–85).

Paggahin og Panahon alang sa usa ka


“Oy, hurot na ang akong oras, apan wala Panapos
pa nako mahuman ang leksyon. Kadiyot na Aron makapresentar og maayong pana-
lang gyud, paspasan lang nako kining kata- pos, kinahanglang alerto ug maayo ka nga
pusan nga bahin.” Hapit tanan nakabati na mogamit sa imong oras. Bisan sa leksyon
og mga pulong nga ingon niini gikan sa usa nga maayo ang pagkaandam dili sa kanunay
ka magtutudlo. Kana nga mga pulonga nag- magamit ang tanan nga giplano. Ang pangi-
pasabut nga ang magtutudlo nawad-an sa nahanglan sa imong mga gitudloan mahi-
usa ka importante nga kahigayunan sa pag- mong makapagahin nimo og ubay-ubay nga
tudlo: ang kahigayunan nga modala sa lek- oras alang sa usa ka partikular nga punto kay
syon ngadto sa usa ka epektibo nga panapos. sa imong gihunahuna nga mahitabo.
Kon mahitabo man kini, kinahanglan
Mga Kalidad sa Epektibo nga mga nimong bantayan ang orasan. Hinayhinayi
Panapos sa pagtapos ang leksyon sa dili ka pa mahut-
Ang epektibo nga panapos dili kay basta dan sa oras. Buhata ang tanan aron mahimo
lang mahitabo; kinahanglan kini nga anda- nimo ang hapsay nga transisyon gikan sa
mon isip kabahin sa leksyon. Ang panapos mga gihisgutan og sa paglakip niini sa mubo
mas labing epektibo kon aduna kini niining kaayo nga katingbanan [summary] sa lek-
mosunod nga mga kinaiya: syon. Dayon ihatag ang panapos sa leksyon.
 Kini hamubo, daklit, ug may tumong. Sa
kinatibuk-an, dili kini maglakip sa mga
Pag-usab sa Imong Giandam nga mga
butang nga wala nimo itudlo sa leksyon. Panapos
 Kini mag-summarize ug mohugpong sa Dunay panahon, nga kinahanglan
mga baruganan nga imong gitudlo. nimong usbon ang imong giandam nga
panapos tungod sa usa ka panaghisgutan,
 Kini magpatin-aw sa importanteng mga
komentaryo, o pag-aghat gikan sa Espiritu.
punto nga natampo sa mga mitambong.
Kining mosunod nga sugilanon maoy usa ka
 Kini makatabang sa mga estudyante aron ehemplo sa usa ka magtutudlo kinsa miga-
maaplay ang mga baruganan sa ebang- mit sa usa ka talagsaong kahigayunan sa
helyo diha sa ilang mga kinabuhi. paghatag og panapos sa leksyon:
 Kini makabayaw, makapadasig, ug tini- Sa hinapos sa usa ka pangbuntag nga
nuod. klase sa seminary, ang magtutudlo nagti-
 Kini maglakip og oras alang sa pagpama- nguha nga humanon ang diskusyon. Ang
tuod. pinakaunod sa leksyon mao nga makaadto
kita kang Kristo kon atong tumanon ang
Ang mga mosunod maoy pipila sa mga
iyang mga kasuguan. Ang gihisgutan sa klase
paagi isip ehemplo unsaon sa paghimo og
mao ang mga butang nga gipanghimo sa
panapos sa usa ka leksyon:
ubang mga tin-edyers nga maoy nakapu-
 Sublia ang katuyoan sa leksyon. gong kanila nga makaduol sa Manluluwas ug
Pangutan-a ang imong mga gitudloan madawat ang kinatibuk-ang panalangin sa
kon unsaon nila kini sa paggamit sa ilang Iyang Pag-ula.
kinabuhi sa mosunod nga mga semana. Ang magtutudlo nagplano nga ang iyang
 Sa dili pa magsugod ang leksyon, pag- panapos ibase niya kon unsay mga nakasulat
assign og usa o duha ka sakop sa pagpa- sa pisara. Apan nakita niya ang usa ka estud-
minaw og maayo ug paandama sila aron yante nga may dala nga nga painting usa ka

94
G A M I TA A N G E PE K T I B O N G A M G A PA M A A G I

proyekto sa art sa eskwelahan. Usa kadto ka


hulagway sa usa ka karnero nga nagtutok sa
koral nga kahoy. Nangayo og permiso ang
magtutudlo nga ipakita niya ang painting sa
klase, ug iyang gipasabot ang nakita niya sa
painting. “Sigun sa atong gihisgutan sa
klase,” miingon siya, “ang Manluluwas mao
ang Kordero sa Dios, kinsa mibuhis sa Iyang
kinabuhi aron kitang tanan unta makaadto
Kaniya ug pinaagi Kaniya makaangkon sa
kinabuhing dayon. Ang koral dinhi sa pain-
ting sama ra sa mga babag nga nagpahilayo
kanato gikan Kaniya.”
Ang magtutudlo mipahayag sa panghi-
naut nga ang mga estudyante unta motang-
tang sa mga “koral” nga maoy nagpugong
kanila nga maduol ngadto sa Manluluwas.
Mipamatuod siya sa imbitasyon sa
Manluluwas: “Umari kanako, . . . ug papahu-
layon ko kamo” (Mateo 11:28). Ang oras sa
klase napupos, ug giuli sa magtutudlo ang
painting. Ang impluwensya sa Espiritu nagpa-
bilin samtang ang mga estudyante nangga-
was sa bilding.

95
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

ANDAMA ANG TANANG


KINAHANGLANON NGA BUTANG

Samtang atong igahin ang atong kaugalingon sa buluhaton sa Ginoo,


kinahanglan kitang mangilabot sa malisud nga buluhaton sa pagpangandam . . . .
Ang instraksyon sa Ginoo nga kita magtudlo pinaagi sa Espiritu wala
maglingkawas kanato bisan sa pinakagamay nga sukod gikan
sa panginahanglan sa pagbuhat og kaugalingong pagpangandam . . . .

Kinahanglan natong tun-an ang mga kasulatan. Kinahanglang tun-an nato ang
mga panudlo sa mga buhing propeta. Kinahanglan kitang magkat-on kutob
sa atong mahimo nga mahimo kitang angayan sa atubangan ug dali nga masabtan . . . .
Ang pagpangandam maoy usa ka panginahanglan sa pagtudlo pinaagi sa Espiritu.

Elder Dallin H. Oaks


A N D A M A A N G TA N A N G K I N A H A N G L A N O N N G A B U TA N G

30

PAGGAHIN OG PANAHON
ALANG SA PAGPANGANDAM
Human ang Manluluwas migahin og adlaw sa pagpa- Ang Pagkaplag og Kalipay sa Pagpangandam
nudlo sa mga Nephites, Iya silang gimandoan sa paggahin
Usa ka magtutudlo mihulagway sa kalipay nga moabut
og panahon aron maandam alang sa mga panudlo nga
kon kita mogahin og panahon alang sa pagpangandam:
Iyang ihatag sa mosunod nga adlaw. Miingon siya, “Busa
“Daghan ang nakakaplag sa kalipay nga anaa sa pagtudlo
pamauli kamo sa inyong mga panimalay, ug palandonga
sa ebanghelyo, apan adunay lahi ra nga kalipay ang makita
kini nga mga butang nga Ako miingon, ug pangayoa sa
diha sa pagtudlo—ang kalipay sa pagpangandam. Kasagaran,
Amahan, pinaagi sa akong ngalan, aron kamo makasabut,
ang pagpangandam sa leksyon giisip nga usa ka taphaw nga
ug andama ang inyong mga hunahuna alang sa ugma”
buluhaton ug baliwalaon lang kini hangtod nga moabut ang
(3 Nephi 17:3). Mahimo nimong iaplay kini nga mga baru-
katapusang gutlo. Susama sa usa ka dinalidali nga pag-ampo,
ganan sa imong pagpangandam isip usa ka magtutudlo.
ang pagpangandam nga anaa na sa katapusang minuto
Samtang ikaw naggahin og panahon sa pagpangandam sa
mabaw ra kaayo ug dili kaayo epektibo.
mahunahunaon og mainampoon nga paagi, ikaw mapanala-
“Ako mismo nakahibalo niini nga klase sa preparasyon.
nginan og mas dako nga panabut. Mas dali pa nimong
Dili kini makapahimuot, ug dili kini makapalambo sa pagsa-
madawat ang giya sa Espiritu.
lig. Nakasinati usab ako og grabeng kamaya diha sa pagpa-
ngandam. Mahimo kana nga usa ka panahon sa
Pagpangandam og Sayo sa Leksyon
makahuluganon nga pag-ampo ug halawum nga paghuna-
Usahay sangunan ikaw sa pagtudlo nga gamay ra kaayo huna. Nakita nako kini nga nahimong usa ka maanindot
ang oras sa pagpangandam. Apan sa kasagaran bisan layo pa nga panahon sa pagtahod, paghinuktok, pagsabut, ug inspi-
may higayon ka sa pagpangandam og maayo. Usa kini ka rasyon . . . .
importante nga bahin sa pagtudlo. Kon mas sayo nimong “. . . Samtang akong natilawan ang kalipay sa pagpangan-
sugdan kini sa pag-ampo, paghunahuna, ug pagpangandam dam, nadiskkubrehan nako ang talagsaong perlas sa kaalam
sa imong sunod nga leksyon, mas dako ang imong panahon ug panan-awon. Nakita nakong nakakat-on ako og mas dag-
nga magiyahan sa Espiritu aron makakita og mga sanglita- han pa pinaagi sa akong pagpangandam kay sa akong pana-
nan, mga ikatandi, ug lain pang mga ideya nga ikadugang hon sa pagtudlo sukad. . . .
sa leksyon (tan-awa sa “Pag-ila ug Pagsunod sa Espiritu sa “Bisan asa itudlo ang kamatuoran, ang panginahanglan
Imong Pagtudlo,” mga pahina 47–48; “Pagpangita og mga sa pagpangandam susama ra gihapon. Si kinsa kadtong
Leksyon Bisan Asa,” mga pahina 22–23; “Mga Pagtandi ug mopalambo og agianan padulong sa malampuson nga pag-
Paggamit og mga Butang sa Leksyon,” mga pahina 163–64). pangandam makakaplag sa malipayong kasinatian nga naga-
Aduna ka pay panahon sa paghangyo sa imong mga tudloa- hulat kanila” (“Random Sampler: Planning to Teach,”
nan nga mangandam og espesyal nga mga assignment, sama Ensign, Okt. 1995, 73).
sa pagpresentar og musika (tan-awa sa mga pahina 173–76).
May panahon pa usab ikaw nga motino ug mangandam sa Paggahin og Panahon alang sa Kaugalingong
paggamit og mga kapanguhaan nga anaa sa meetinghouse lib- Pagpangandam
rary (tan-awa sa “Mga Kapanguhaan sa Simbahan alang sa
Hinumdumi nga sa imong paningkamot sa pagtudlo sa
Pagtudlo sa Ebanghelyo,” pahina 105).
ebanghelyo ni Jesukristo, ang yano lang nga pagpangandam
Makatabang sa kanunay kon sugdan sa paghunahuna
sa leksyon dili gayud igo. Kinahanglan usab nga maandam
ang umaabot nga leksyon inig kahuman dayon nimo og
ang imong kaugalingon. Paggahin og panahon aron matun-
tudlo sa nag-una nga leksyon. Mahibaloan pa nimo pag-ayo
an ang mga panambag niini nga libro kabahin sa mga
ang imong gipangtudloan ug ang ilang mga panginahang-
butang nga imong mahimo aron ikaw espirituhanong maan-
lan ug mga gusto human gyud dayon nga sila imong gikau-
dam sa pagtudlo sa ebanghelyo (tan-awa sa mga pahina
ban. Mas mahibaloan pa nimo kon giunsa nila pagdawat
11–19). Usab, planoha ang pagtambong sa mga miting sa
ang imong pagtudlo. Imong matimbang-timbang ang
pagpalambo sa magtutudlo [teacher improvement meetings].
imong nahimo ug ang mga pamaagi samtang kini lab-as pa
Niini nga miting ikaw ug ang uban pang mga magtutudlo
sa imong hunahuna.
ug mga lider manag-abot aron sa pagkat-on og mga paagi sa
pagtudlo sa ebanghelyo nga makatabang kanimo nga
molambo ang imong abilidad ug pagsalig sa kaugalingon.

97
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

Ang mga mosunod maoy mga tino nga

31 mga pamaagi sa paggamit niini nga mga


pangutana aron sugdan ang pagpangandam
sa leksyon. Samtang imong ribyuhon ang
usa ka leksyon niini nga pamaagi, isulat ang
mga ideya nga moabut kanimo. Mohatag
kini kanimo og hulagway alang sa imong
padayon nga mainampoong paghunahuna
sa leksyon.
PAGPANGANDAM 1. Unsa may mahitabo sa mga kinabuhi
niadtong akong tudloan isip resulta niini
OG MGA LEKSYON nga leksyon?
Tun-i ug hunahunaa ang mga materyal
sa leksyon ug ang kauban nga mga linya sa
Ang mubo nga panahon nga imong iga- kasulatan. Hunahunaa kon unsay kinahang-
hin sa pagtudlo og leksyon sa panimalay o lang masabtan sa imong tudloan, bation,
sa simbahan makahimo og mahangturong tinguhaon, o buhaton isip resulta sa leksyon.
epekto sa imong gitudloan. Ang matag lek- Sama pananglit, sa pagpangandam og lek-
syon makatabang kanila nga mobati sa syon kabahin sa pag-ampo, mahimo kang
impluwensya sa Espiritu, motubo ang ilang mohukom nga ang mga tinun-an kinahang-
gugma alang sa Langitnong Amahan ug ni lang makasabut sa importansya sa pag-ampo
Jesukristo, ug molambo ang dedikasyon sa ug kinahanglan nga buhaton nila ang pag-
pagsunod sa ebanghelyo. Ibutang kini sa ampo kada buntag ug gabii. Sa pagpangan-
imong mga hunahuna samtang mangandam dam og leksyon kabahin sa responsibilidad
ka og leksyon. Ang imong kalampusan sa sa pamilya, mahimo kang mohukom nga
pagrepresentar sa Ginoo ug ang pagtudlo isip resulta sa leksyon, ang mga sakop sa
pinaagi sa Espiritu maimpluwensyahan pina- pamilya kinahanglang mas kugihan sa pag-
agi sa gugma nga imong gibubo panahon sa tuman sa ilang mga buluhaton sa panimalay.
pagpangandam sa leksyon. Sa pagtudlo og usa ka leksyon kabahin sa
pagtuon sa kasulatan, mahimo kang mohu-
Pagpangandam og Sayo sa Leksyon kom nga ang leksyon kinahanglang modasig
Ang pagplano sa leksyon nanginahanglan sa imong gitudloan aron tun-an ang mga
og panahon ug atensyon. Pagkahuman kasulatan kada adlaw.
dayon nimo sa usa ka leksyon, sugdi dayon Daghang mga leksyon dinhi sa hinimo sa
ang pagpangandam alang sa sunod. Mas Simbahan nga mga manwal naglangkob og
mahibaloan nimo ang imong gipangtudloan mga katuyuan nga mga pahayag. Kini nga
ug ang ilang mga panginahanglan ug mga mga pahayag makatabang kanimo sa pag-ila
interes pagkahuman dayon sa imong pagpa- kon unsaon sa matag leksyon pag-implu-
kig-uban kanila. Labi pa usab nimong mahi- wensya sa imong gitudloan.
baloan ang ilang gibati sa imong pagtudlo. 2. Unsang piho nga mga prinsipyo ang
kinahanglang itudlo?
Tulo ka mga Pangutana nga Mogiya
sa Imong Pagpangandam og Leksyon Ibutang kanunay sa imong hunahuna
ang mga panginahanglan ug mga kasinatian
Samtang sugdan nimo ang pagpangan-
sa imong gipangtudloan. Pangutan-a ang
dam sa usa ka leksyon, pagmainampoon sa
imong kaugalingon, “Asa niini nga mga
imong pagribyu sa mga materyal sa leksyon,
prinsipyo dinhi sa leksyon ang makatabang
nga ikonsidera ang mga panginahanglan
sa akong tudloan sa pagsagubang sa mga
og mga interes sa imong gitudloan. Dayon
hagit nga ilang giatubang?”
hunahunaa ang tulo ka mga pangutana
Sa kasagaran ang usa ka leksyon adunay
nga gilista sa ubos. Kining mga pangutanaha
daghang mga materyal kay sa mahimo
makagiya kanimo hangtod sa katapusan
nimong itudlo sa oras nga gihatag kanimo.
sa imong pagpangandam sa leksyon.
Niining sitwasyona, kinahanglan kang
1. Unsa may mahitabo sa mga kinabuhi mopili sa materyal nga makatabang kaayo
niadtong akong tudloan isip resulta niini sa imong tudloan.
nga leksyon? Ang gidaghanon sa materyal nga imong
2. Unsang piho nga mga prinsipyo ang nahurot dili kaayo importante kay sa implu-
kinahanglang itudlo? wensya sa mga kinabuhi sa imong gitudloan.
3. Unsaon man sa pagtudlo niini nga mga Tungod kay ang daghang mga konsepto sa
prinsipyo? usa ka higayon makapalibog o makapaluya

98
A N D A M A A N G TA N A N G K I N A H A N G L A N O N N G A B U TA N G

sa mga tinun-an, kasagaran mas labing lan sa imong gitudloan. Usa kini ka paagi
maayo nga mopukos og usa o duha ka mga nga ang Espiritu makagiya kanimo sa imong
importanteng prinsipyo. Dayon makakita pagpangandam. Basin gusto nimong magda-
ka og dugang mga ideya gikan sa manwal. ladala og notebook aron imong masulat ang
Likayi ang pagtudlo sa tanan nga mahi- mga ideya nga moabut kanimo.
mong isulti sa usa ka partikular nga hisguta- Niining puntoha makatabang sa imong
nan. Ang imong mga gitudloan mahimong pagplano ang pagtuon sa makausa pa ang
aduna nay nahibaloan mahitungod sa gihis- mga pakisayran sa kasulatan [scripture referen-
gutan. Ang imong leksyon magsuplementar, ces] nga gamitonon sa leksyon. Makatabang
magpatin-aw, ug mokumpirmar unsay ilang gayud nga masabtan nimo kini pag-ayo ug
nahibaloan. Hinumdumi nga ang imong lek- imo kining ikapahisama ngadto sa imong
syon dili kay mao lang ang panahon nga sila mga gitudloan.
makakat-on sa mao nga butang.
Pagpasibo [Adjusting] ug Pag-usab
3. Unsaon man gayud sa pagtudlo niining [Revising] Sigun sa Panginahanglan
mga prinsipyoha?
Samtang magkaduol ang oras sa imong
Kinahanglan kang mopili og mga pama-
pagtudlo, mahimo nga aduna pa gayuy final
agi sa pagtudlo nga makatabang sa mga
nga mga kausaban nga himoon. Susama ra
estudyante nga makasabut ug makaaplay sa
kaayo kini sa pagpamung-ol nga gihimo sa
mga prinsipyo nga imong gitudlo (alang sa
Tan-awa pag-ayo kining hardinero aron makahimo og husto nga
kasayuran kabahin sa pagpili sa angay ug
duha ka mga hulagway. porma sa kahoy o gagmayng tanum. Niining
epektibo nga mga pamaagi, tan-awa sa mga
Hain sa mga hulagway aktoha kinahanglan ka nga:
pahina 91–92).
ang naghatag og mas Sa pagpili og mga pamaagi, kinahanglan  Adunay tin-aw nga panghunahuna kon
maayong ideya kon unsay nimong ribyuhon una ang mga pangutana unsay mahitabo sa mga kinabuhi niad-
hitsura sa usa ka itik? diha sa panaghisgutan, mga sugilanon, ug tong imong gitudloan agig resulta sa
Timan-i nga ang unang lain pang mga pangkat-on nga mga kaliho- leksyon. Pangutan-a ang imong kaugali-
hulagway naglangkob sa kan nga gisugyot diha sa manwal. kon gibati ngon, “Ang leksyon ba makahatag niini
daghang mga detalye sa nimong kini nga leksyon makatabang nila nga mga resulta?”
itik ug wala ilabot ang nga makab-ot ang ilang panginahanglan,  Moribyu sa tino nga mga punto nga
ubang mga elemento nga bansaya ang imong kaugalingon sa mga gusto nimong itudlo gikan sa manwal:
makahimong lahi sa usa pamaagi. Kon gibati nimo nga kinahanglan ang labing mahinungdanon nga mga
ka itik. Samtang hukman kang mogamit ug lain pang mga pamaagi, prinsipyo ug mga nagsuporta nga mga
nimo ang pagpokus sugdi kini og sayo aron madeterminar nimo ideya. Planoha ang klaro nga sundanan.
ngadto sa usa o duha ka kon unsaon sa pagtudlo ang mao nga prinsi- Siguroha ang pagplano sa usa ka klaro
mga prinsipyo sa leksyon, pyo. Konsideraha ang paggamit og mga nga sinugdanan og usa ka lig-on, may
siguroha nga dili nimo sanglitanan [examples], mga ilustrasyon, mga tumong nga panapos (tan-awa sa
maapil ang mga ideya nga ikatandi, o personal nga mga kasinatian nga “Pagsugod sa Leksyon,” pahina 93;
makapalahi sa mga makatabang og tudlo sa importanteng mga “Pagtapos sa Leksyon,” mga pahina
baruganan. Pag-andam og prinsipyo sa leksyon. 94–95).
leksyon nga sama sa una Ang mga pamaagi nga nahukman  Mohimo sa katapusan nga desisyon kon
nga hulagway: simple, nimong gamiton mahimong nanginahang- unsa nga pamaagi sa pagtudlo ang imong
klaro, ug pokus kaayo. lan nga mogamit ikaw og mga materyal gamiton. Siguroha nga ang mga pamaagi
gikan sa library sa meetinghouse, sama sa mga nga imong pilion makatabang sa imong
hulagway, mga butang, mga hymnbooks, o mga gitudloan nga ikaaplay ang mga
videocassettes. baruganan nga imong itudlo.

Pag-ugmad sa Imong mga Ideya  Tapusa ang inyong mga pagpili sa mga
materyal nga imong gamiton.
Kon aduna ka nay nahunahunaan nga
Mahimong dasigon ka sa Espiritu sa pag-
mga ideya kon unsaon nimo sa pagtudlo
himo og mga kausaban diha gayud sa hapit
ang leksyon, mahimo nimo kining palam-
na ang leksyon. Mahimo ka usab nga mada-
boon og mahashasan. Kon makapangandam
sig sa paghimo og mga kausaban diha gayud
ka og sayo, mas labaw kang makahunahuna
panahon sa imong pagtudlo. Dawata kini
og mga kasinatian, mga sugilanon, ug mga
nga mga pagdasig, ug hinumdumi nga ang
kasulatan nga makatabang sa imong mga
imong mainampingong pagpangandam ang
gitudloan. Ang mga ideya moabut kanimo
nagtugot nga kamo makadawat sa nagpada-
samtang imong hinuktukan ang mga prinsi-
yong giya sa Espiritu.
pyo nga igtutudlo ug ang mga panginahang-

99
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

32
PAGMUGNA OG MGA LEKSYON GIKAN SA
MGA PAKIGPULONG SA KOMPERENSYA
UG LAIN PANG MGA KAPANGUHAAN
Ang ginama nang daan nga manwal sa ania kanato nga maanindot nga kapilian
leksyon wala gihatag alang sa tanang pana- diin dili na nato kinahanglan pang moambit
hon sa pagpanudlo sa Simbahan. Sa ubang sa kadautan” (sa Conference Report, Abr.
mga sitwasyon mahimo ka nga motudlo 1992, 120; o Ensign, Mayo 1992, 86).
gikan sa mga artikulo sa mga magasin sa Ang mosunod nga ehemplo nagpakita og
Simbahan o gikan sa mga pamulong sa kina- usa ka paagi sa pagpangandam sa leksyon
tibuk-ang komperensya. Sa laing mga sitwas- binase niini nga mga pulong.
yon mahimo ka nga motudlo gikan sa usa ka
1. Basaha ang mga pulong ni Elder
libro nga adunay mga pangutana nga angay
Wirthlin.
tun-an apan walay plano sa leksyon.
Kon mag-andam ka og leksyon gikan Pagmainampoon sa imong paghunahuna
niini nga mga kapanguhaan, kinahanglan sa mga tudloanan, sa paghunahuna kon
nimong sundon ang mga sugyot diha sa unsaon nga kining mensahe maaplay ngadto
“Pagpangandam og mga Leksyon” (mga kanila.
pahina 98–99). Samtang buhaton nimo kini, 2. Hunahunaa kon unsay mahitabo sa mga
ang Espiritu mogiya kanimo sa imong desis- kinabuhi sa imong tudloan isip resulta sa
yon kon unsay imong itudlo ug unsaon sa leksyon.
pagtudlo niini.
Sama pananglit, kon ikaw magtudlo sa
Mga Ehemplo og Unsaon sa Pagplano kabatan-onan, mahimo nimo silang pahi-
ang Leksyon Gikan sa Mga Pamulong moon og mga tumong nga makatabang nila
sa Kinatibuk-ang Komperensya sa pagpangita sa mga butang nga maayo.
Kini mahimong maglakip sa mga tumong
Konsideraha kini nga mga kinutlo gikan kabahin sa pagtuon sa kasulatan, maayo nga
sa pamulong sa kinatibuk-ang komperensya kalingawan, o makapabayaw nga mga kali-
ni Elder Joseph B. Wirthlin: hokan uban sa mga higala.
“Ang katapusang bahin sa ika-trese nga
artikulo sa hugot nga pagtuo nag-ingon, 3. Pilia ang pinakamahinungdanon nga
‘Kon adunay mga butang nga mahiyason, baruganan o mga prinsipyo nga imong
matahum, o maayo og dungog o dalaygon, itudlo, kauban sa mga ideya nga
kami naninguha sa pagpangita niining mga makatabang.
butanga.’ Unsay imong gipili nga maipasabut pag-
“Ang pulong nga pagpangita nagpasabut ayo magdepende sa mga panginahanglan sa
sa pagsiksik, sulayan sa pagkaplag, sulayan sa imong tudloan. Kon ikaw kugihan og mag-
pag-angkon. Nanginahanglan sa aktibo, mainampoon, madawat nimo ang giya sa
masaligon nga pag-atubang sa kinabuhi. Espiritu sa paghimo niini nga desisyon.
Sama pananglit, si Abraham ‘nagtinguha sa Sama pananglit, sa pagtudlo sa mga kaba-
mga panalangin gikan sa mga amahan . . . tan-onan sa ka-importante sa pagpangita sa
ug mahimo nga usa ka labaw nga sumusu- maayo, mahimo kang mopukos sa mga
nod sa pagkamatarung’ (Abraham 1:2). pulong ni Elder Wirthlin nga “ Daghan
Baligtad kini sa paghulat lamang sa nindot kaayo ang ania kanato nga maanindot nga
nga moabut kanato nga walay paningkamot kapilian diin dili na nato kinahanglan pang
sa atong bahin. moambit sa kadautan.” Ang mga ideya nga
“Mahimo natong buhungon ang atong pangsuporta mahimong maglakip nga kita
mga kinabuhi sa pagkamaayo, nga wala nay kinahanglang aktibo nga mangita sa maa-
lugar sa laing butang. Daghan kaayo ang

100
A N D A M A A N G TA N A N G K I N A H A N G L A N O N N G A B U TA N G

nindot nga mga butang ug nga kita makapangayo sa tabang mga kinabuhi sa pagkamaayo, nga wala nay lugar sa laing
sa Ginoo kon kita mobuhat sa ingon. butang.”
Samtang ikaw mangandam sa pagtudlo niini nga mga Samtang imong ikonsidera ang paghimo og ingon nga
prinsipyo, mahimo kang moabli sa Doktrina ug mga mga panaghisgutan, sugdi sa paghunahuna og mga pangu-
Pakigsaad 6:7, diin nag-ingon nga “ayaw pangita sa mga tana nga ikapangutana (tan-awa sa “Pagtudlo ginamit ang
katigayunan apan sa kaalam,” ug sa Doktrina ug mga mga Pangutana,” mga pahina 68–70). Sama pananglit, sam-
Pakigsaad 46:8, diin nag-ingon nga “pangitaa . . . sa mati- tang imong hisgutan ang ka-importante sa pagpuyo sigun sa
nguhaon nga paagi ang labing maayo nga mga gasa.” tambag ni Elder Wirthlin, mahimo kang mangutana, “Unsa
Samtang tun-an nimo kini nga mga pagtulun-an, mahimo nga mga kausaban ang atong mahimo nga makatabang sa
nimong pangitaon ang mga kinahanglanon kaayo sa imo pagbuhong sa atong mga kinabuhi sa pagkamaayo?”
unya nga pagtudlo sa mga prinsipyo sa leksyon. Ang paghunahuna og maayo sa tino nga mga pangina-
hanglan sa imong tudloan ug ang pagtuon pag-ayo sa nag-
4. Hunahunaa kon unsaon nimo sa pagtudlo ang
kalain-laing pamaagi sa pagtudlo nga makit-an niining
mahinungdanong mga ideya ug sa mga pangsuporta nga
libroha, makahimo kanimo nga mas labaw ka nga masaligon
mga ideya nga imong gipili.
ug mamugnaon [creative] sa pagpalambo og mga ideya alang
Pangitaa og maayo pinaagi sa mga pamaagi sa pagtudlo sa pagtudlo.
nga gihulagway sa mga pahina 159–85. Ang mga ideya moa- Ang pagpangandam og leksyon gikan sa mga pamulong
but kanimo samtang imong gihunahuna unsaon sa pag- sa kinatibuk-ang komperensya nanginahanglan og dugang
tudlo ang imong klase. nga pagkamamugnaon [creativity]. Kon ikaw mangandam
Pananglitan, mahimo kang mohimo og usa ka activity sa uban sa kakugi ug mangita sa Espiritu, madasig ikaw sa pag-
pisara diin ang mga nanagtuon molista sa nagkalain-lain pangandam niana nga mga leksyon. Ikaw ug ang imong
nilang paagi sa paggamit sa ilang oras. Kini makadala mga tudloan mapanalanginan isip resulta sa imong pagpa-
ngadto sa usa ka panaghisgutan kon sila ba mituman sa ngandam.
tambag ni Elder Wirthlin nga “buhungon nato ang atong

101
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

33

PAGPAHIANGAY SA MGA LEKSYON


NGADTO SA IMONG GITUDLOAN
Ang mga manwal nga gimugna sa numduman ang susama nga sugilanon sa
Simbahan mainampingong giandam sa pag- bag-o nga magasin sa Simbahan. Imong
siguro nga ang mga doktrina sa Simbahan gibati nga ang mga young women sa imong
kanunay nga putli. Nag-establisar kini og klase makasaysay kaayo sa sugilanon nga
mga giya alang sa pagpanudlo diha sa naa sa magasin, mao nga gigamit nimo ang
Simbahan, ug kini nagsiguro nga pareho maong sugilanon imbis ang usa nga naa sa
kanunay ang pamaagi sa mga hilisgutan sa manwal.
ebanghelyo ug mga prinsipyo. Kinahanglan
Paghimo og Imong Kaugalingong Kalihokan
kang magmatinud-anon sa mga panudlo og
sa Pagkat-on
sa mga giya niini nga manwal. Hinoon, dili
ka kinahanglan nga mopresentar sa leksyon Samtang nangandam ka og usa ka leksyon
nga mao gayud kon unsay naa sa mga man- alang sa grupo sa mga bata sa Primary, imong
wal. Mahimo nimong ipahiangay ang mga gibasa ang pang-atensyon nga kalihokan nga
leksyon sigun sa mga panginahanglan ug naa dapit sa sinugdanan sa leksyon. Gibati
mga kahimtang sa imong tudloan. nimo nga kining partikular nga kalihokan
Bisan unsa ang imong buhaton sa pagpa- mahimong dili kaayo makatabang sa mga
hiangay sa mga leksyon, hinumdumi nga bata nga naa sa imong klase. Hunahunaa ang
ang imong pagpahiangay kinahanglang mga panginahanglan sa mga bata ug pag-
makatabang sa mga tinun-an nga makasabut himo og kalihokan nga makatabang nilang
ug mosunod sa mga baruganan sa ebang- mopukos sa mga prinsipyo nga imong itudlo.
helyo. Busa, ang pagpahiangay himoon Paglayo gikan sa Gisugyot nga Pagpalambo
lamang human sa mainampoon nga pag- sa Leksyon
tuon sa mga materyal sa leksyon ug sa pag-
Nangandam ka sa pagtudlo sa mga dea-
konsidera sa matag indibidwal nga imong
cons sa imong ward. Ang manwal sa leksyon
tudloan. Samtang mangita ka sa pagpahia-
sa Aaronic Priesthood nagsugyot sa paggamit
ngay sa leksyon, kinahanglang magiyahan
og usa ka role play aron makatabang nilang
ka sa (1) manwal nga gihatag kanimo;
maaplay ang usa ka baruganan sa ebang-
(2) sa tulo ka importanteng mga pangutana
helyo. Samtang gihunahuna nimo ang mga
nga gihisgutan sa mga pahina 98–99 niini
young men nga imong tudloan, nakahinum-
nga libro; ug (3) sa mga sumbanan sa mga
dum ka sa ilang pipila ka mga kasinatian nga
panudlo nga gilatid niini nga libro, sama sa
bag-o pa lang nahitabo. Imong gibati nga
paghigugma sa imong mga gitudloan, pag-
ang usa ka simple nga panaghisgutan kaba-
tudlo pinaagi sa Espiritu, ug pagtudlo sa dok-
hin niadtong mga kasinatian mas labawng
trina.
epektibo kay sa drama-drama.
Mga Ehemplo sa Pagpahiangay sa
Pagpahiangay sa mga Leksyon alang
Leksyon
sa mga grupo sa Nagkalain-lain nga
Ang mosunod nga mga sitwasyon nagre- Edad
presentar sa pipila ka mga paagi diin
mahimo nimong ipahiangay ang leksyon Alang sa mga ideya sa pagpahiangay sa
ngadto sa imong mga tudloan. mga leksyon alang sa mga grupo sa nagka-
lain-lain nga edad, tan-awa ang bahin nii-
Paggamit og Materyal gikan sa Bag-ong ning libro nga giulohan og “Pagtudlo sa
mga Magasin sa Simbahan Lain-laing mga Grupo Sumala sa Edad” (mga
Sa imong pagbasa sa sugilanon sa usa ka pahina 107–124).
leksyon kabahin sa pagserbisyo, imong nahi-

102
A N D A M A A N G TA N A N G K I N A H A N G L A N O N N G A B U TA N G

laum. Matag higayon nga makakaplag ikaw

34 og paagi sa pagpalambo sa imong pagtudlo,


imong nakaplagan ang usa ka bag-ong paagi
sa pagtabang sa uban nga makakat-on sa
ebanghelyo ug mopuyo uyon sa mga baruga-
nan niini.

PAGTIMBANG-TIMBANG Mga Pangutana nga Makatabang


Kanimo sa Pagtimbang-timbang sa
[EVALUATE] SA MGA Pagpresentar sa Leksyon
Ang kalampusan sa usa ka leksyon masu-

GIPRESENTAR NGA LEKSYON kod pinaagi sa impluwensya ngadto sa


imong gitudloan. Samtang ikaw mag-tim-
bang-timbang sa kada leksyon nga imong
gitudlo, sulayi sa paghinumdom ang mga
Pagkahuman og tudlo sa leksyon, ang usa
tubag sa nagkalain-laing mga punto sa lek-
ka magtutudlo sa Doktrina sa Ebanghelyo
syon. Imong mahinumduman pag-ayo ang
naglibog sa nasinati sa pagtudlo. Ang ubang
ilang mga tubag kon imong ribyuhon ang
bahin sa leksyon maayo kaayo, apan ang
gilatid nga imong gigamit sa pagpresentar sa
ubang bahin makasagmuyo. “Nganong ang
leksyon.
uban nga butang maayo man ug ang uban
Ang mga pangutana nga gilista sa ubos
dili?” iyang gipangutana ang kaugalingon.
makatabang kanimo samtang ikaw mag-
“Unsa na man sab ang akong buhaton sa
timbang-timbang sa mga leksyon. Timan-i
pagpresentar sa leksyon? Unsa may akong
nga ang unang mga pangutana makatabang
usbon?” Kini nga mga pangutana nag-uban
kanimo sa pagdeterminar kon unsay maayo
kaniya samtang siya naghunahuna kon
nimo nga nahimo. Sa kasagaran mas labaw
unsaon pagtabang ang mga sakop sa klase
ka pang makakat-on kon unsaon sa pagpa-
pagkat-on sa ebanghelyo. Ang mga pangu-
lambo pinaagi sa pagpokus og una sa mga
tana sa magtutudlo sa iyang kaugalingon
kalampusan kay sa mga kapakyasan.
komon kaayo sa hapit tanang mga magtu-
Samtang ikaw mapainubsanong moila sa
tudlo.
imong mga kalig-on, molambo ka gumikan
Agi og dugang sa nakat-unan sa atong
niini ug magamit kini sa pagpalambo sa
mga gitudloan (tan-awa sa “Unsaon sa
kinatibuk-an nimong pagpanudlo.
Pagkahibalo kon Nakat-on ba Sila,” pahina
Pagkahuman og konsiderar kon unsay maayo
73), importante usab ang pagtimbang -tim-
nga imong nabuhat, imong madeterminar
bang sa atong kaugalingong kalampusan sa
unsay mas maayo pa nimong buhaton.
pagpresentar sa mga leksyon. Si Presidente
Spencer W. Kimball mitudlo sa ka-impor-  Sa unsang mga puntoha sa leksyon nga
tante sa pagtimbang-timbang sa kaugalingon ang akong mga gitudloan mas ganahan
ug mangita aron molambo: “Kita maniguro nga moapil? Kanus-a man sila wala kaa-
ug moestablisar og madawat nga sumbanan yoy gana sa pag-apil?
sa pagkamaalamon . . . ug sukdon ang atong  Sa diin nga mga punto sa leksyon nga
gibuhat sa mao nga paagi. Kinahanglang morag gibati nila ang mas kusog nga
mas minos ang atong tinguha nga molabaw impluwensya sa Espiritu? Diin nga dapit
sa uban apan dako ang paghunahuna nga nga mas hinay ang impluwensya sa
malabwan ang nangagi nga mga kaugali- Espiritu?
ngong rekord” (The Teachings of Spencer W.  Asang dapita sa leksyon nga morag ning-
Kimball, ed. Edward L. Kimball [1982], 488). hunahuna sila og maayo? Kanus-a man
Kinahanglan natong gahinan og panahon sila morag wala maghunahuna og hala-
matag human sa leksyon ang pagsunod sa wum?
tambag ni Presidente Kimball sa “pagsukod
 Sa unsang mga puntoha sa leksyon nga
sa atong nabuhat.” Makatabang kini kanato
daw gihimo nila nga maaplay pag-ayo
alang sa pagpangandam sa sunod nga lek-
kini sa ilang kinabuhi? Diing dapita nga
syon ug mapadayon ang paglambo isip mga
wala nila mahimo ang pag-aplay sa lek-
magtutudlo.
syon sa ilang mga kinabuhi?
Bisan unsa pa nga kausaban diin gidasig
ikaw sa paghimo, hinumdumi nga ang pag- Samtang imong gihunahuna ang matag
timbang-timbang sa imong panudlo kina- pangutana nga nalista sa ibabaw, konside-
hanglan mahimong usa ka positibo nga raha kining mga pangutanaha:
kasinatian, dili usa nga makapawala sa pag-

103
B A H I N B : L A B I N G M A H I N U N G D A N O N n g a m g a B a r u g a n a n s a Pa g t u d lo s a E b a n g h e lyo

 Sa unsa nga aspeto sa pagpresentar sa lek-


syon ang nakatabang sa nahimong mga
tubag?
 Unsa may buot ipasabut niini kabahin sa
akong mga gitudloan?
 Unsaon man niini nga panabut sa pagta-
bang kanako samtang ako mangandam
alang sa sunod nga leksyon?
Sa imong pagpangutana sa kaugalingon
niini nga mga pangutana, konsideraha ang
pagsulat sa imong mga tubag aron dili ka
makalimot sa mga gipasabut ug mga pagda-
sig nga imong nadawat. Matingala gyud ka
kon unsa ka dako ang imong nakat-unan.
Samtang ikaw mainampoong maghuna-
huna og mga paagi sa pagtabang sa imong
mga gitudloan, ang Espiritu motabang
kanimo nga makakita sa mga dapit diin ikaw
mahimong molambo. Mahimo nimong tun-
an ang mga piho nga seksyon niini nga
libro. Sama pananglit, mahimo nimong rib-
yuhon ang mga impormasyon kabahin sa
Pagpahigayon og mga mga pangutana nga
mopasiugda og usa ka panaghisgutan (tan-
awa sa “Pagpahigayon og mga Panaghisgu-
tan,” mga pahina 63–65; “Pagtudlo ginamit
ang mga Pangutana,” mga pahina 68–70).
Mahimong bation nimo nga importante ang
pagkat-on kon unsaon sa pagsugod ang lek-
syon sa mas mahinamon nga paagi (tan-awa
sa “Pagsugod sa Leksyon,” pahina 93) o sa
pagpalambo og lig-on nga panapos alang sa
mga leksyon (tan-awa sa “Paghatag og
Pagtapos sa Leksyon,” mga pahina 94–95).
Alang sa mga sugyot sa pag-ugmad og usa
ka plano alang sa kalamboan, tan-awa sa
“Ang Paghimo og Plano Aron Mapalambo
ang Imong Pagtudlo” (mga pahina 24–27).

104
A N D A M A A N G TA N A N G K I N A H A N G L A N O N N G A B U TA N G

35

MGA KAPANGUHAAN SA SIMBAHAN


ALANG SA PAGTUDLO SA EBANGHELYO
Ang Simbahan naghatag og daghang mga Library sa Meetinghouse
kapanguhaan aron pagtabang sa mga ginika-
Kon ang inyong meetinghouse adunay lib-
nan, mga magtutudlo, ug mga lider sa pag-
rary, mahimong aduna kini sa hapit tanan
tudlo sa ebanghelyo. Ang mga kasulatan
niini nga mga kapanguhaan. Aron makahi-
maoy mga kurikulum sa simbahan ug maoy
balo kabahin sa mga materyal nga anaa sa
pinakaimportante niini nga mga kapangu-
inyong library sa meetinghouse, pakigsultihi
haan. Ang ubang mga kapanguhaan nagla-
ang librarian sa meetinghouse.
kip sa:
Ang inyong librarian sa meetinghouse o
 Pagtudlo, Walay Labaw ka Mahinungdanon ang klerk sa ward adunay kopya sa Church
nga Tawag Materials Catalog nga mahimo nimong gami-
 Mga Giya sa Panudlo ton. Kini nga catalog maoy usa ka tinuig nga
 Sa “Pagpangulo ug Panudlo sa publikasyon nga naglista sa mga aytem nga
Ebanghelyo” seksyon sa Tamdanan nga maorder gikan sa mga sentro sa pag-apud-
Basahon sa mga Panudlo sa Simbahan apud [distribution center] sa Simbahan. Agi og
dugang sa mga aytem nga gilista sa ibabaw,
 Family Home Evening Resource Book ang catalog naglista og lain pang mga mater-
 Mga Baruganan sa Ebanghelyo yal nga makasuporta sa mga miyembro.
 Mga Sugilanon sa Kasulatan Ang inyong library sa meetinghouse
mahimong adunay mga kopya sa Index
 Mga manwal sa Leksyon
ngadto sa mga Mantalaan sa Simbahan ni
 Mga magasin sa Simbahan (susiha kini Jesukristo sa mga Santos sa Ulahing mga
nga magasin kanunay alang sa mga Adlaw. Usa kini ka nagkadaghan nga index
istorya ug uban pang mga ideya) sa mga talaan nga gimantala sa Simbahan.
 Pakete sa mga Hulagway sa Ebanghelyo Ang mga indexed nga mga mantalaan mao
(koleksyon sa mga hulagway nga naglakip ang mga Ensign, New Era, ug Ang Higala nga
sa paglarawan sa mga sugilanon sa mga magasin; mga report sa komperensya; ug ang
kasulatan ug mga panghitabo, mga Church News.
Presidente sa Simbahan, ug mga baruga-
nan sa ebanghelyo nga gigamit)
 Lain pang mga hulagway ug mga poster
 Mga hymnbook sa Simbahan
 Mga Awit sa mga Bata
 Mga videocassettes ug mga audiocassettes
nga ginama sa Simbahan

105
C

Pagtudlo sa Lain-laing mga GRUPO


sumala sa Edad [Age-Groups]
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

Sa imong pagtudlo sa mga bata, makita

1 nimong makadawat ka og espesyal nga mga


panalangin. Ang mga bata makahatag og
kalipay sa imong kalag ug modasig kanimo
nga mahimong maayo nga ehemplo. Kon
imo nang makita ang ilang pagkamatinud-
anon, gugma, ug pagsalig, ug paglaum sa
mga bata, labaw ka pang mahiduol sa Ginoo
ug makasabut pag-ayo sa Iyang mga kasu-
PAGTUDLO guan nga “mamahimong sama sa mga bata”
(Mateo 18:3). Uban sa Espiritu nga mogiya

SA MGA BATA kanimo, imong mahigugma ug matudloan


ang mga bata sa Kristohanon nga paagi.
Matabangan nimo ang matag bata nga
makakita sa kalinaw nga gisaad niadtong
Sa dihang ang nabanhaw nga kinsa mosunod sa Manluluwas: “Ug ang
Manluluwas nangalagad ngadto sa mga tanan ninyo nga mga anak pagatudloan
Nephites, Gipakita Niya ang Iyang dakong mahitungod sa Ginoo; ug hilabihan ang
gugma alang sa gagmayng mga bata: kalinaw sa inyong mga anak” (3 Nephi
“ug Siya mikuha sa ilang gagmay nga 22:13).
mga bata, sa tinagsa, ug mipanalangin
kanila, ug nag-ampo ngadto sa Amahan Mga Sumbanan alang sa Pagsabut ug
alang kanila. . . . Pagtudlo sa mga Bata
“Ug siya namulong ngadto sa pundok sa
Ang mosunod nga mga impormasyon
mga katawhan, ug miingon ngadto kanila:
makatabang kaayo nimo sa pagsabut sa kina-
Tan-awa ang inyong gagmay nga mga bata.
iya sa mga bata nga imong tudloan (tan-awa
“Ug samtang sila mipunting sa ilang mga
usab sa “Mga Kinaiya sa mga Bata nga Lain-
mata paingon sa langit, ug sila nakakita sa
lain og mga Edad” mga pahina 110–16, ug,
Langit nga naabli, ug sila nakakita sa mga
kon ikaw nagtudlo sa Primary, tan-awa sa
anghel nga nanaog sa Langit nga ingon og
pasiuna nga mga pahina sa imong leksyon
diha taliwala sa kalayo; ug sila nanaog ug
nga manwal sa Primary).
gialirongan kadtong gagmay nga mga bata,
Ang mga bata matuhoon. Motuo sila unsay
ug sila gialirongan sa kalayo; ug ang mga
imong isulti. Dali silang modawat sa kama-
anghel nangalagad ngadto kanila” (3 Nephi
tuoran. Aduna kay katungdanan sa pagtudlo
17:21, 23–24).
kanila sa husto nga doktrina sa pinakayano
Sa paghisgot niini nga asoy, si Elder M.
ug pinakaklaro, sa pinulungan ug mga sang-
Russell Ballard miingon, “Tataw kaayo, kadto
litanan nga ilang masabtan.
sila nga uban kanato kinsa gisaligan og bilil-
Ang mga bata makaila sa impluwensya sa
hong mga bata gihatagan sa usa ka sagrado,
Espiritu. Tudloi sila nga ang kalinaw nga
halangdon nga katungdanan, kay kita ang
gibati, gugma, ug ang kainit samtang sila
gipili sa Dios nga moalirong sa mga bata
maghisgut o magkanta mahitungod kang
karon uban sa gugma ug sa kalayo sa pagtuo
Jesukristo ug sa Iyang ebanghelyo nagagikan
ug sa pagsabut kon si kinsa sila” (“Great
sa Espiritu Santo. Tabangi silang makasabut
Shall Be the Peace of Thy Children,” Ensign,
nga kini nga mga pagbati usa ka bahin sa
Abr. 1994, 60). Ang ehemplo sa Manluluwas
pagpamatuod.
naghatag og sumbanan kanato samtang kita
Literal ang pagsabut sa mga bata sa mga
magatudlo, magaamuma, ug moimpluwen-
butang. Ang tanang butang tinuod alang
sya sa kabataan.
kanila. Kon mogamit ka og makalibog nga
Usa ka sagrado nga responsibilidad ang
mga pasumbingay sa pagtudlo sa sagrado
pagtudlo sa mga bata sa ebanghelyo ni
nga mga baruganan, mangalibog sila.
Jesukristo ug tabangan silang makat-on sa
Tabangi ang mga bata nga makakat-on sa
pagsunod niini. Kinahanglan nimo silang
ebanghelyo pinaagi sa paghisgut og mga
tudloan sa tinuod nga doktrina, sama sa
panghitabo og mga kalihokan nga pamilyar
gibuhat ni propeta Nephi, kinsa miingon,
alang kanila: panimalay, pamilya, ug ang
“Ug kami naghisgot kang Kristo, kami nali-
kalibutan libut kanila. Siguraduha nga dili
pay diha kang Kristo, kami nagsangyaw kang
nila masayop sa pagsabut ang imong
Kristo, kami nanagna kang Kristo, ug kami
gitudlo.
nagsulat sumala sa among mga panagna,
Ang mga bata kuryuso ug ganahan kaayong
nga ang among mga anak mahimo nga
makat-on. Malingaw sila sa pagkat-on pinaagi
mangita alang sa kapasayloan sa ilang mga
sa lain-lain ug bag-o nga mga kasinatian.
sala” (2 Nephi 25:26).

108
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

Gusto nilang maglihok-lihok, gamiton ang nimo sa pagsunod ang mga prinsipyo nga
tanan nilang mga balatian [senses] mag-usisa, imong gitudlo. Ang imong matarung nga
ug sulayan ang bag-ong mga butang. Ang mga ehemplo makatabang kanila nga maka-
mga dagko-dagko na ganahan nga motubag palambo og mas halawum nga pagbati sa
sa mga pangutana ug mosulbad sa mga gugma ug respeto alang sa Langitnong
problema. Ang mga bata sa imong klase mas Amahan ug sa Iyang Anak.
maminaw pag-ayo ug maghinamhinam Ang gagmayng mga bata mubo ra kaayo og
kabahin sa pagkat-on kon mogamit ka og oras sa pagpaminaw, ug dili sila makadugay sa
lain-laing pamaagi sa pagtudlo ug mga kali- paglingkod og tarong. Ayaw paglaum og sobra
hokan aron sa pagtudlo sa mga baruganan sa gikan nila. Sabta nga ang pagkawalay dasig
ebanghelyo (tan-awa sa “Pagtudlo Ginamit sa pagpaminaw nagpasabut nga sila luya na
ang Lain-laing mga Paagi,” mga pahina o gigutom, nga sila wala makasabut sa mga
89–90). butang nga imong gipanulti, nga kinahang-
Ang mga bata mahigugmaon ug gusto nga lan silang molihok-lihok, o nga sila gipul-an.
sila higugmaon ug dawaton ang ilang mga kau- Ang pinakamaayong paagi aron maminaw
galingon. Pangitaa ang mga oportunidad sila ug matabangan silang makakat-on mao
aron mahatagan sa higayon ang mabination ang pagdasig kanila nga moapil sa leksyon.
ug mahigugmaong kinaiya nga anaa sa mga Tungod kay ang mga bata puno sa kalagsik,
bata. Tungod kay ang mga bata gustong pangita og paagi aron sila makalihok-lihok o
molipay kanimo ug malipay sa pagtabang sa makapanan-aw, makapaminaw, makasimhot,
uban, hatagi sila og higayon nga makaser- o makahikap og mga butang isip kabahin sa
bisyo. Hangyoa nga sila ang modala sa leksyon. Malingaw sila sa pagtuon nga balik-
imong mga libro, sa paggunit sa litrato, o balikon, simple nga mga sugilanon, mga
pagtubag sa mga pangutana. Dasiga sila nga awit, ug mga kalihokan.
motabang sa usag-usa. Ipakita ang imong
Paglig-on sa mga Pamilya
gugma ngadto kanila. Palig-ona ang ilang
mga pagsalig sa kaugalingon pinaagi sa Kon ikaw usa ka magtutudlo o lider,
pagpahayag sa imong pasalamat sa ilang imong masuportahan ang mga ginikanan
paningkamot kutob sa mahimo. Paminawa sa ilang mga paningkamot sa pagtudlo sa
og maayo unsay ilang isulti. ebanghelyo ngadto sa ilang mga anak.
Ang mga bata nagsugod na sa pagpangan- Sultihi ang mga ginikanan kon unsay imong
dam sa umaabot. Samtang ang pagkahingkod gipanudlo sa klase aron kadtong mga baru-
daw halayo pa kaayo alang sa mga bata, ganan sa ebanghelyo maaplay sa ilang mga
nangandam na sila karon alang sa ilang panimalay (tan-awa sa “Regular nga mga
umaabot nga mga responsibilidad sa ilang Okasyon sa Pagtudlo diha sa Panimalay,”
pamilya, sa Simbahan, ug sa trabahoan. mga pahina 137–39). Dasiga ang mga bata
Makatabang ka kanila sa pagpahibalo kon nga mopaambit ngadto sa ilang pamilya
giunsa sa ilang mga bag-ong mga kasinatian unsay ilang mga nakat-unan. Sa family home
sa pag-andam kanila. Sama pananglit, evening, mahimo silang mopaambit og
mahimo kang moingon, “Mary, nabantayan kanta, mga kasulatan, mga dula, ug mga
ka nako nga mitabang ni Kelly nga makakita prinsipyo nga ilang nakat-unan sa Primary o
kon unsaon sa pagpangita niana nga kasula- mga kalihokan. Usahay tingali magpadala ka
tan. Taas ka og pasensiya og mabination. og report ngadto sa ilang balay sa mga lek-
Unya kon mahimo ka na nga inahan, sigu- syon diin sila nakaapil aron makatabang sa
rado ako nga imong tudloan ang imong mga bata paggamit unsay iyang nakat-unan.
anak sa mga maanindot nga mga butang.” Mahimo usab nimong pahibaloon ang mga
O mahimo kang moingon, “Matthew, unsa ginikanan kon kanus-a ang ilang mga anak
ka maayong misyonaryo unya ikaw tungod nagmatinabangon o kon kanus-a ang ilang
kay nakakat-on ka na kon unsaon sa pag- mga anak gi-assign sa pag-ampo o mohatag
himo og mga tumong ug gihuman nimo og talk. Mahimo nimong dapiton ang mga
kini. Ikapasigarbo gyud ta ka!” ginikanan sa pagpaambit sa ilang mga kasi-
Ang mga bata mosunod sa imong ehemplo. natian o sa ilang mga pagpamatuod isip
Kanunay ikaw nga nagatudlo, bisan sa higa- kabahin sa leksyon.
yon nga wala ikaw masayud niini. Sa kasaga- Hinumdumi nga kon gitabangan nimo
ran labaw ka pa nga nagtudlo pinaagi sa ang mga bata aron makaangkon og pagpa-
imong kinaiya ug ehemplo kay sa imong matuod ug mosunod sa ebanghelyo, maim-
mga pulong. Sama pananglit, ang mga bata pluwensyahan nila ang ilang mga pamilya sa
makakita kon imo bang girespeto ang mga kaayohan. Samtang imong gitudloan ang
kasulatan. Maniid sila kon unsaon nimo sa mga bata sa ebanghelyo ug tabangan sila
pagsulti kabahin sa Langitnong Amahan ug unsaon sa pagsunod niini, gitabangan nimo
ni Jesukristo. Ila kang bantayan unsaon sa pagpalig-on ang ilang mga pamilya.

109
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

MGA KINAIYA SA MGA BATA


NGA LAIN-LAIN OG MGA EDAD
Ang mga bata padayon nga may pagkausab sa pisikal, Mga Sugyot alang sa mga Ginikanan ug sa mga
mental, sosyal, emosyonal, ug sa espirituwalidad. Ilang masu- Magtutudlo
nod ang kinatibuk-an nga paagi sa pagtubo ug sa paglambo.  Lain-laina ang mga kalihokan aron mapirmi ang interes
Ang mga ginikanan ug mga magtutudlo kinsa nakahibalo sa sa bata. Gamita ang mga kalihokan nga sama sa pagla-
komon nga mga kinaiya sa mga pundok sa nagklain-lain nga kaw-lakaw, pagduso-duso, ug pagbira. Paggamit og dula
edad makahimo kaayo sa pagdala sa mga kinaiya sa mga bata gamit ang mga tudlo ug musikal nga mga kalihokan.
ug makatudlo kanila nga labawng epektibo.
 Paghimo og mga opurtunidad alang sa pagpakigsulti ug
Ang ubang mga bata mahimong mas pas-pas o mas hinay
sa pag-apil. Tudloi unsaon sa pagmatinahuron panahon
nga molambo kay sa uban nga ilang kaedad. Sama panang-
sa mga pag-ampo. Gamita ang mga biswal uban sa mga
lit, ang usa nga unom na ang edad mahimong moangay
sugilanon. Hatagi og mga dulaan nga ilang malihok-lihok
kaayo sa kinaiya sa usa ka lima ka tuig ang edad o sa pito na
ug maeksperimentohan, sama sa dulaan nga masumpay-
ka tuig ang edad. Hinumdumi usab nga ang mga bata mahi-
sumpay, mga bola, simple nga mga puzzles, mga mon-
mong temporaryo nga mousab ngadto sa mas bata nga kina-
yeka, ug hulagway sa mga tawo ug mga hayop.
iya panahon sa emosyonal nga kaluya o tensyon.
Ang mga manwal sa leksyon sa Simbahan giandam nga  Hatagi og mga dulaan ug mga kalihokan alang sa bata
may paghunahuna sa nagtubo nga mga kinaiya sa mga bata. nga makadula nga siya ra. Tabangi ang bata nga makakat-
Samtang imong tun-an ug andamon ang matag leksyon, on sa pagpakigbahin ug pakigsabot sa uban.
bantayi kon unsaon sa matag bahin sa leksyon pagtabang  Guniti ang bata sa panahon nga siya nahiubos o mibati
kanimo nga matubag ang mga panginahanglan sa mga bata. og kawalay salig sa kaugalingon.
Sa walay pagtagad sa edad sa grupo nga imong tudloan,
siguroha nga ikaw pasensyoso, matinahuron, mahigug- Ang Nag-edad o Duha ka Tuig
maon, ug sensitibo ngadto sa kada bata. Ayaw pagpaabot sa
mga bata nga mobuhat og sobra kay sa ilang mahimo. Mga Kinaiya sa Bata
Ang mosunod nga mga paghulagway ug mga sugyot  Aktibo kaayo. Molukso, molakaw, ug modagan.
makatabang kanimo nga masabtan pag-ayo ang mga bata Makapakpak sa mga kamot ug makapatid og bola.
nga imong tudloan. Makagunit og gagmayng mga butang, pero dili makataud
Ang Nag-edad og Dise-otso Ka-Bulan sa butones o makasarado sa zipper o makaatiman sa kau-
galingon sa ubang mga paagi. Maglagot ug dili mahimu-
Mga Kinaiya sa Bata tang kon kapuyon.

 Molakaw, mokatkat, mokamang, ug modagan. Malingaw  Makasulti na og duha o tulo ka mga pulong isip usa ka
sa pagduso-duso ug sa pagbira og mga butang. Mas dali sentence. Moingon og “dili” sa kasagaran, bisan dili kini
nilang bungkagon ang usa ka butang kay sa pag-uli niini. maoy iyang ipasabut. Aduna siyay simple, diretso nga
Dili mapahimutang. Daling maluya. Kasagaran wala pay panghunahuna. Dili makapangatarungan. Makahimo og
kabangkaagan sa kasilyas. simple nga mga pagpili. Malingaw sa gibalik-balik. Mubo
ang lahutay sa pagpaminaw (duha o tulo ka minuto).
 Mohimo og kalangas. Maningkamot sa pagsulti. Mogamit Kuryuso. Mobalhin gikan sa usa ka kalihokan ngadto sa
na ug usa ka pulong og mga pulong, sama sa “ako” ug lain. Ganahan sa simpleng mga dulaan, pang-art nga mga
“dili.” Magtigum og kahibalo pinaagi sa iyang panan-aw, materyal, mga libro, mugbong mga sugilanon, ug mga
tingog, paghikap, pagsimhot, ug pagtilaw. Mas daghan kalihokan sa musika.
siya og masabtan kay sa iyang masulti.
 Gustong magdula nga siya ra. Nagpalambo og interes sa
 Malingaw sa pakigdula uban sa laing mga bata, apan sa pakigdula sa uban, apan sa kasagaran mas interesado nga
kasagaran dili makig-istorya kanila. Maglisud sa pagpakig- magdula duol kanila kay sa uban kanila. Kasagaran
hinabi. makiglalis tungod sa mga dulaan. Adunay problema sa
 Dali kaayong mohilak, apan ang emosyon mausab lang pagpakigbahin ug sa pagkooperar. Mohangyo sa mga
pud dayon. dagko alang sa mga butang nga iyang nagustuhan gikan
sa laing bata.

110
B A H I N C : PA G T U D LO S A L A I N - L A I N G M G A G R U P O S UM A L A S A E D A D [ A G E - G R O U P S ]

 Mahigugmaon ug mabination. Ganahan nga magpasabak  Gusto nga mahimuot ang mga hingkod. Nanginahanglan
ug mogunit sa mga kamot. Gusto nga haduol sa iyang sa ilang pagtugot, gugma, ug pagdayeg. Daling mopakita
mama. Mogamit og emosyonal nga pagpahayag aron og emosyon kon mahadlok o mabalaka. Dali nga mohi-
mapadayag ang emosyon, aron matuman ang iyang lak. Sensitibo sa pagbati sa uban. Nagpalambo og pipila sa
gusto, ug aron sa pagpakita sa kasuko ug kahiubos. pagkinaugalingon. Adunay halawum, nga mga emosyon
Adunay kinaiya nga daling mausab. Gustong magkinau- nga dili molungtad.
galingon.  Interesado sa simple nga mga baruganan sa ebanghelyo
 Ganahan nga mag-ampo. Nakasabot nga ang Langitnong sama sa pag-ampo ug pagkamatinumanon. Mas nakahi-
Amahan ug si Jesus nahigugma kanato, apan maglisud balo na sa Langitnong Amahan ug ni Jesukristo, ug aduna
pagsabut sa daghang mga espirituhanong konsepto. nay gamay nga pagtuo Kanila.

Mga Sugyot alang sa mga Ginikanan ug mga Magtutudlo Mga Sugyot alang sa mga Ginikanan ug mga Magtutudlo
 Gamita ang pangparelaks nga mga kalihokan sama sa  Gamita ang mga kalihokan nga maglakip sa paglukso,
dula gamit ang mga tudlo ug kadtong gamitanan og pag-ambak-ambak, paglakaw, ug pagpiko-piko. Paggamit
musika. Paghatag og mga kalihokan sama sa pag-itsa og og simple nga mga kalihokan sa art sama sa pagpapilit,
paburot, pagmartsa, ug paglukso-lukso. Likayi ang mga pagporma gamit ang clay, ug pagkolor. Likayi ang mga
kalihokan nga nanginahanglan og kahanas ug koordinas- kalihokan nga nanginahanglan sa kahanas ug koordinas-
yon, sama sa paggunting ug pagpapilit. yon, sama sa paghigot o paggunting. Pangandam sa pag-
 Himoa nga simple ang mga panaghisgutan. Tabangi ang limpiyo sa mga hugaw.
bata nga makaapil. Gamita ang pagbalik-balik sa gitudlo.  Itudlo ang mga ideya sa usa ka simple, og tin-aw nga
Ayaw pasagdahi ang bata; ang mga bata nga ingon niini paagi. Paggamit og mga katingbanan o biswal nga mga
og edad dali rang mapunta sa dili luwas nga mga sitwas- materyal aron pagsuporta sa mga ideya. Tinguhaa nga
yon. Hatagi og mga kahigayunan ang mga bata aron adunay mga pangutana og mga tubag diha sa leksyon,
makahimo sa pagpili. apan tinguhaa nga ang kada bata magpuli-puli uban sa
 Hatagi og kahigayunan ang bata aron makiglingaw- laing mga bata. Gamita ang nagkalain-laing pamaagi sa
lingaw sa uban, apan ayaw pugsa ang bata sa pagbuhat sa pagtudlo sama sa mga sugilanon, mga kanta, mga panag-
ingon. Itanyag ang pagpili nga moapil sa mga kalihokan. hisgutan, drama-drama, dula sa mga tudlo, ug simple nga
Hatagi sila sa mainiton, maamumahong direksyon. mga dula. Pulipuliha ang alegre ug ang hilum nga mga
Badlonga ang sayop nga mga lihok. kalihokan.
 Ipakita ang gugma og pagbati. Kuhaa ang atensyon sa  Hatagi og kahigayunan nga makadula sa uban. Paggamit
bata aron mahunong ang dili angay nga mga lihok. og mga kalihokan nga makadala ngadto sa pagpakigba-
Dasiga ang bata nga mahimong masaligon sa kaugali- hin, makapuli-puli, ug makakooperar. Palamboa ang suod
ngon, pero hatagi og tabang kon gikinahanglan. Tuguti nga relasyon uban sa bata, ug sa kanunay hatagi ang bata
ang bata nga mapraktis sa pagpili. og opurtunidad nga makasulti kabahin sa iyang pamilya.
 Tuguti ang bata nga makaampo. Ipokus ang mga espiritu-  Ipakita ang imong pagpaluyo ug pagsalig sa bata. Likayi
hanon nga mga konsepto diha sa pamilya ug ang gugma ang pagsaway. Ipasabut og maayo ang paghigugma nga
sa Langitnong Amahan ug ni Jesus. naa kanimo ug sa iyang pamilya alang kaniya. Tabangi
ang bata nga makasabut sa pagbati sa uban ug pagsulbad
Ang Nag-edad og Tulo ka Tuig sa mga panagsumpaki. Dasiga ang bata nga makabarug sa
kaugalingon.
Mga Kinaiya sa Bata  Itudlo ang ebanghelyo sa simple, pulido nga pamaagi.
 Molakaw ug modagan, apan sa gihapon dili mapahimu- Itudlo nga ang Langitnong Amahan ug si Jesukristo buhi
tang. Ganahan nga mobuhat og mga butang pinaagi sa ug sila mabination ug mahigugmaon. Ipaambit ang sim-
iyang mga kamot apan bakikaw ang iyang paghimo niini. ple nga pagpahayag sa pagpamatuod. Tabangi ang bata
 Arang-arang na nga mosulti. Ganahan nga mosulti ug nga makakita sa katahum sa mga minugna sa Dios.
makakat-on sa bag-ong mga pulong. Mubo ang lahutay
Ang Nag-edad og Upat ka Tuig
sa pagpaminaw. Kuryuso ug daghang pangutana. Sa kasa-
garan dili makasabut ug mohimo og mga komentaryo
Mga Kinaiya sa Bata
nga dili kaayo moigo sa gihisgutan. Ganahan nga magpa-
kaaron-ingnon. Gusto og dula-dula gamit ang mga tudlo,  Aktibo kaayo. Abtik molihok. Ganahan molayat, mag-
mga sugilanon, ug mga kalihokan nga musikal. Dili lukso-lukso, makiglumba, mokatkat, ug maglabay-labay.
makaila kon unsay tinuod nga sugilanon o pantasya.  Ganahan sa pagpakig-istorya ug sa pagkat-on og bag-ong
 Malingaw sa pag-inusara nga magtrabaho. Dili kaayo mga pulong. Daghan og mga pangutana. Makamao nang
mangilabot sa dula nga may kooperasyon sa uban, apan mangatarungan og gamay, apan aduna pa gihapoy mga
gusto og mga higala sa palibut. Kaugalingon lang ang pagkasayop sa pagsabut. Maglisud pa sa pag-ila sa matuod
gihunahuna. Adunay problema sa pagpakigbahin. Mas ngadto sa usa ka pantasya. Mubo ang lahutay sa pagpa-
palabihon nga masuod sa mga hingkod, partikular na sa minaw. Mogamit og mga binuhat sa art aron mapahayag
pamilya, tungod kay makahatag sila og siguridad. ang mga pagbati. Ganahan magpakaaron-ingnon ug
magrole-play.

111
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

 Mas igkasabut sa pagpakigdula sa uban. Usahay agresibo Ganahan nga mag-drawing, magkolor, ug moapil sa mga
sa pisikal, ganahan momando, walay tahud, ug gahi kalihokan ug mga dula. Nagkat-on sa paglaso ug paghigot
pasabton, apan mahimo usab nga mahigalaon. Nagkat-on sa sapatos ug pagtaod sa butones ug pagzipper sa sinina.
sa pagpakigbahin, modawat sa mga lagda, ug mohulat sa  Makaila na sa ubang mga litra, numero, ug mga pulong.
iyang turno. Malipay sa tinud-anay nga pagdayeg. Gustong magpakaaron-ingnong nagbasa ug nagsulat.
 Sa kasagaran sulayan ang katakus sa tawo. manghinam- Nagkat-on sa pagbasa. Tabian. Mangutana, mokumen-
bug, ilabi na kabahin sa kaugalingon ug sa pamilya. taryo, ug motubag nga nagpasabut sa nagtubo nga kahi-
Mahimong igkasabot sa makadiyot ug palaaway pagkahu- balo. Maayong mosulbad og problema. Kuryuso og
man. Mas taas ang pagsalig sa kaugalingon. Adunay matinguhaon sa mga kamatuoran. Magsugod sa pagkaila
kahadlok ug sa pagbati nga walay salig sa kaugalingon. gikan sa tinuod ug sa pantasya. Adunay mubo apan mas
 Makahibalo na unsay eksakto ug sayop, ug kasagaran taas-taas nga lahutay sa pagpaminaw. Ganahan og piho
maninguha og buhat sa husto. Mopasangil sa uban sa nga mga buluhaton. Ganahan og mga pasiaw ug mga
iyang sayop. Adunay natural nga gugma ug pagtahud sa lipat-lipat [tricks], apan dili kataw-an ang iyang kaugali-
Langitnong Amahan ug ni Jesukristo, ug daghang pangu- ngon. Ganahan og mga istorya, pagkanta, pagbalak, ug
tana kabahin Kanila. Ganahan sa pag-ampo, ug gustong mga pagdrama-drama.
mahimong maayo. Mas interesado sa mga baruganan sa  Mahigalaon ug ganahan kaayo nga mopahimuot ug
ebanghelyo. mokooperar. Mag-anam ang gana nga mahiapil sa ginag-
may nga pundok sa mga bata, apan mas palabihon ang
Mga Sugyot alang sa mga Ginikanan ug mga Magtutudlo usa ka suod nga higala. Mas minos ang mahimo nga
 Pulipuliha ang hilum ug alegre nga mga kalihokan. kahasol sa grupo nga dula. Mag-anam ang gana sa pagka-
Tabangi ang bata nga makakat-on og kontrol ug mahi- mauyonon, og mosaway niadtong magdumili. Mag-anam
mong responsabli sa iyang mga linihokan. Tudloi sa og kasabut sa mga balaod, apan sa kasagaran mosulay sa
angay nga mga pamaagi sa pagpahayag sa mga pagbati. pag-usab niini alang sa iyang kaugalingon.
 Paggamit og mga panaghisgutan ug mga kalihokan nga  Ang iyang mga interest magsentro sa panimalay ug sa
makapahunahuna, sama sa sayon nga mga tigmo ug mga pamilya. Mabination ngadto sa mga hingkod, ug buot
tag-an-tag-an nga mga dula. Ipaklaro ang mga wala masabti. nga sila mahimuot. Dali ra nga maguol, ilabi na sa iyang
Gamit og mga hulagway, mga butang, ug aktwal nga mga kaugalingong mga sayop.
kasinatian. Pagtudlo og bag-ong mga pulong. Pa-drawinga  Gusto nga mahimong maayo. Nagkat-on sa kalainan tali
ang mga bata og hulagway nga may kalabutan sa mga lek- sa husto og sayop. Usahay mosulti sa dili tinuod o basu-
syon. Dawata ug aktwal ang mga bata sa ilang mamugnaon lon ang uban sa iyang kaugalingong sayop tungod sa
nga tinguha. Hatagi og panahon ang bata nga makasusi sa dakong tinguha nga lipayon ang mga hingkod ug pagbu-
iyang palibut. Gamit og mga role play nga mga kalihokan. hat unsay matarung. Andam na nga matudloan sa mga
 Paggahin og higayon alang sa mga bata nga makadula ug espirituhanong butang.
magkatinabangay sa paglihok kauban ang uban. Tudloi
sa pagkamabination, pasensya, ug pagkamatinahuron. Mga Sugyot alang sa mga Ginikanan ug mga Magtutudlo
Tabangi ang bata nga makasunod sa sayon nga mga lagda  Paapila ang bata sa mga kalihokan nga pisikal. Gamita
sama sa pagpuli-puli. Tabangi ang bata nga makakat-on sa ang sayon nga mga dula ug lain pang mga kalihokan.
tarong nga pamatasan sa gawas nga dili siya kinhanglang Pagunting-guntinga ug magpapilit ug sumpay-sumpayon
silotan o kasab-an. ang mga puzzles. Ihatag ang higayon alang sa pagkinauga-
 Paghimo ug sunda sa tinud-anay ang mga limitasyon. lingon. Ipahayag ang pagsalig sa bata. Dawata ug dasiga
Hatagi og panahon ang bata nga mohisgut kabahin sa ang bata sa iyang paningkamot.
iyang kaugalingon ug pamilya. Pahibaloa ang bata nga  Tuguti ang bata nga mosulti ug mangutana. Tuguti siya
siya espesyal alang sa atong Langitnong Amahan ug ni nga makabasa sa sayon nga mga pulong ug hugpong sa
Jesus. Ipahayag ang imong gugma ug ang gugma sa ilang mga pulong. Paggamit og mga pulong nga nakasulat sa
mga ginikanan alang kanila. papel alang sa sayon nga mga pulong. Hatagi og sayon
 Tabangi ang bata nga mahimong responsabli sa iyang kau- nga mga buluhaton ug responsibilidad. Paggamit og kali-
galingong linihokan, ug tudloi sa importansya sa paghimo hokan nga pag-drawing, mga istorya sa tinuod nga kina-
og maayo nga mga pagpili. Itudlo nga ang Langitnong buhi, ug mga biswal nga materyal. Lain-laina ang mga
Amahan nahigugma sa Iyang mga anak ug kita makais- kalihokan, gamit ang mga hulagway, mga dula, mga awit,
torya Kaniya pinaagi sa pag-ampo. Tabangi ang bata nga ug mga panaghisgutan. Paggamit usab og pagsulbad sa
makahibalo unsaon sa pagmatinahuron sulod sa simba- problema nga mga kalihokan sama sa tigmo-tigmo ug
han. Tudloi sa nag-una nga mga baruganan sa ebanghelyo. panaghisgutan nga puno sa mga pangutana. Tuguti ang
bata sa pagpakaaron-ingnon, pagdrama, ug paggamit og
Ang Nag-edad og Lima ka Tuig mga tawotawo. Katawa usab uban sa bata.
 Himoa nga sensitibo ka sa panginahanglan sa bata nga
Mga Kinaiya sa Bata nagkinahanglan sa imong pagtugot. Tinguhaa ang panag-
 Aktibo kaayo. Maayong motimbang -timbang, ug mas dali higalaay, ug sulayi sa pagtabang ang bata kon daw wala
nga igkasabut. Makapamatid na og bola, makasubay sa gayud siyay suod nga mga higala o kon dili siya sakop sa
tarung nga linya, makalukso, makalayat, ug makamartsa. grupo. Iistorya kon unsay bation sa uban kon ang mga

112
B A H I N C : PA G T U D LO S A L A I N - L A I N G M G A G R U P O S UM A L A S A E D A D [ A G E - G R O U P S ]

tawo mabination o dili mabination. Hisguti kon unsa ka- mobasa, mosulat, mokanta, maminaw og mga sugilanon,
importante ang paghigugma sa uban ug ang pagpahayag ug sa pagpakaaron-ingnon.
sa pasalamat, ug ipakita sa bata unsaon kini sa pagbuhat.  Mas interesado sa mga grupo nga kalihokan ug sa pag-
Tudloi ang bata sa pagkat-on sa bili sa mga indibidwal nga halubilo sa mga kadula, apan sa gihapon kaugalingon ray
panaglahi. gihunahuna. Usahay gustong magmando, agresibo ug dili
 Sa kanunay itudlo ang bili ug ang importansya sa mabination sa mga kauban. Dili makanunayon ang
pamilya. Hatagi ang bata og higayon nga mapaambit ang panaghigalaay. Naghunahuna kon unsaon siya sa pagta-
iyang gibati kabahin sa iyang pamilya. Ipahayag ang gad sa uban. Ganahan kaayo nga uyonan sa katawhan.
imong gugma, ug ipakita ang pagbati. Hatagi sa tino nga  Maghinambug. Magpasulabe [exaggerate] ug hinawayon.
pagdayeg alang sa maayo nga kinaiya. Likayi ang mga Dali ra kaayong ma-excited, kataw-anan, ug hingatawa.
kalihokan o mga pulong nga makapaguol sa bata. Mahimo nga manggihatagon, mabination, ug igkasabot,
 Tudloi sa eksaktong pamatasan. Ayaw og kahibulong kon apan ang buot dali ra nga mausab.
ang bata makasulti og butang nga dili tinuod o dili angay,  May kabalaka kabahin sa maayo ug bati nga pamatasan,
apan sa gihapon itudlo ang ka-importante sa pagpanubag ilabi na gyud kon kini makaapekto sa iyang pamilya ug
sa kaugalingong mga binuhatan. Lig-ona ang pagpama- mga higala. Usahay basulon ang uban sa mga sayop nga
tuod sa usa ka bata pinaagi sa pagpaambit sa imong kau- nabuhat. Ganahan sa mga istorya sa kasulatan, ilabi na
galingong pagpamatuod. Pagpaambit og mga sugilanon ang mga kabahin ni Jesus.
ug mga ideya nga makapalambo sa gugma sa bata ug pag-
tuo sa Langitnong Amahan ug ni Jesukristo ug sa Ilang Mga Sugyot alang sa mga Ginikanan ug mga Magtutudlo
mga panudlo.  Magpasensya sa bata nga sobra ka-lagsik ug walay pagka-
luya. Gamita ang mga kalihokan sama sa pagsulat, pagko-
Ang Nag-edad og Unom ka Tuig
lor, paggunting, pagpapilit, ug pag-umol sa clay. Paggamit
og mga dula nga makagamit sila sa ilang enerhiya.
Mga Kinaiya sa Bata
 Gamita ang kalihokan nga problem-solving sama sa tigmo-
 Aktibo kaayo. Sa kasagaran langasan, dili mag-urong, ug
tigmo, pagribyu, ug sugilanon nga sila ra ang mohatag sa
sobra kalihokan. Ganahan nga moapil sa mga kalihokan ug
katapusan sa sugilanon. Paggamit og mga hulagway, mga
mohimo sa ginagmay nga buluhaton, bisan ingon ug kini
gamit sa flannel [flannel cutouts], ug lain pang biswal nga
malisud nga buhaton. Dili ganahan nga magtan-aw ra.
mga materyal. Tudloi og bag-o nga mga pulong. Hatag og
 Nanginahanglan sa mga konsepto nga matudlo sa lig-on mga pangutana. Hatagig higayon ang bata nga makahimo
nga mga paagi. Adunay naglambo nga panumduman. og desisyon. Hisguti ang ka-importante sa pagpili sa mata-
Tabian, ug daghan og mga pangutana. Nagkat-on sa rung, ug hatagi sa higayon ang bata nga makapraktis pag-
paghimo og mga desisyon, apan sa kasagaran dili makade- himo og mga desisyon nga diyutay ra ang pilianan.
sisyon. Taas-taas na ang lahutay sa pagpaminaw. Gustong

113
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

Paghatag og opurtunidad sa pagbasa, pagsulat, pagkanta, sa pag-ampo ug paghatag sa ikapulo. Makasabut sa mga
pagpaminaw og mga istorya, ug role play. Planoha ang aspeto sa ebanghelyo sama sa sakrament, pagtuo, paghi-
leksyon nga hunahunaon ang interes sa bata. nulsol, misyonaryo nga buhat, sa Espiritu Santo, ug buhat
 Dasiga ang pagpakigbahin ug pagpaapil sa uban. sa templo. Gusto nga mabunyagan ug makadawat sa gasa
Paghatag og mga kahigayunan alang sa grupo nga mga sa Espiritu Santo.
kalihokan. Ihatag ang tino nga mga pagdayeg og pag-
Mga Sugyot alang sa mga Ginikanan ug mga Magtutudlo
uyon. Ipokus ang leksyon sa pagpakita og gugma pinaagi
sa pagtabang sa uban ug sa pagkasensitibo sa mga pangi-  Paggamit ug mga kalihokan aron magamit sa bata ang
nahanglan sa uban. Dasiga ang bata nga moapil sa mga iyang enerhiya. Hatagi og higayon ang bata nga makapa-
dula ug lain pang mga kalihokan. ambit sa iyang talagsaon nga mga kahanas. Magpasensya
sa mga makapalagot ug pagkadili mahimutang, ug ayaw
 Dayega ang tino nga mga paningkamot aron dili kaayo
hatagi sa atensyon ang pagkabakikaw. Paggamit og lain-
niya bation ang pagpanghambog. Kinahanglang tinuod
lain nga mga teknik aron matabangang mapadayon ang
ang imong pagdayeg. Ayaw panaway. Katawa uban
interes sa bata ug malikayan ang pagkangil-ad unya sa
kaniya, apan ayaw siya kataw-i. Tinguhaa ang positibo
kinaiya. Dayegon ang nindot nga mga lihok.
nga kinaiya. Pinaagi sa imong ehemplo, tudloi ang bata
sa kalma, makanunayon nga kinaiya.  Hatagi og mga pangutana nga makapahunahuna.
Paggamit og mga sugilanon nga ang panapos himoon sa
 Tudloi ang bata sa paghunahuna ug mahimong respon-
tigpaminaw [open ended stories], mga tigmo, makapahu-
sable sa iyang kaugalingong batasan ug unsaon sa pagpa-
nahuna nga mga dula, ug mga panaghisgutan nga maka-
lambo niini. Ingna ang bata nga ang tanan may
aghat sa paghunahuna. Tuguti ang bata nga makahimo
kasaypanan. Tudloi sa sayon nga paghinulsol. Gamita
og mga desisyon. Hatagi siya sa igo nga panahon aron
ang mga kasulatan sa pagtudlo sa nag-unang mga baruga-
humnon ang gipabuhat. Dasiga ang bata nga mapadayon
nan sa ebanghelyo. Tabangi ang bata nga makasabut ug
ang iyang ampay nga buluhaton ug mga interes.
makaaplay sa mga kasulatan.
Paghatag og kahigayunan nga makabasa sa mga kasula-
Ang Nag-edad og Pito ka Tuig tan, mga pulong nga nakasulat sa papel, ug mga sugila-
non. Paggamit og mga istorya ug mga sitwasyon nga
Mga Kinaiya sa Bata adunay kamatuoran kay sa tumo-tumo lang.

 Mas maayo og kontrol sa iyang kusog. Nagpalambo sa  Gamita ang mga kalihokan nga nagkinahanglan og grupo
iyang interes og kahanas sa ubang mga dula, ampay nga ang magdula, sama sa mga dula ug mga dramatisasyon,
buluhaton [hobbies], ug mga kalihokan. Dili mag-urong apan hatagi sa respeto ang tinguha sa bata nga motra-
ug dili mahimutang. May pagkanerbyuso nga kinaiya, ug baho nga mag-inusara panagsa. Ayaw ipugos ang inter-
usahay mohimo og bakikaw nga mga posisyon. Puno sa aksyon sa lain nga sex. Dayega siya sa iyang positibo nga
enerhiya, apan daling maluya. mga kinaiya sama sa paghulat sa iyang turno ug pagpa-
kigbahin. Hatagi ang bata og responsibilidad ug mga
 Ganahan kaayo nga makakat-on. Seryuso nga manghuna-
buluhaton nga kaya niyang buhaton, unya dayega sa
huna ug mas maayo mangatarungan. Makasulbad na og
mga paningkamot ug mga kalampusan.
mga problema nga lisud-lisud. Gusto nga mahagit, maa-
yong motrabaho, ug mogahin sa panahon paghuman sa  Dasiga siya sa paghunahuna sa uban. Palig-ona ang pag-
gipabuhat. Aduna nay bintaha nga lahutay sa pagpami- salig sa kaugalingon. Imbis nga manaway, pangita og
naw. Malingaw sa mga ampay nga mga buluhaton ug opurtunidad nga ikapakita nimo ang pag-uyon ug pag-
paggamit sa mga kahanas [skills]. Ganahan nga mango- bati. Pagdawat sa mga kinaiya ug ka dili matinagdanon.
lekta og mga butang ug mohisgut kabahin sa kaugali- Dasiga ang bata nga makasulti sa iyang mga pagbati.
ngong mga proyekto ug mga kalampusan.  Pangita og kahigayunan alang sa bata nga makapraktis sa
 Kasagaran makigdula sa grupo, apan usahay gustong paghimo sa hustong mga pagpili. Tabangi ang bata nga
mag-inusara ug hilum nga magdula. Makighinabi og makasabut sa sangputanan sa iyang mga pagpili. Itudlo
gamay sa lain nga sekso [sex]. Ganahan kaayo nga mahi- ang mga baruganan sa simple, konkreto nga mga pama-
sama sa kahigalaan ug makakuha sa ilang pag-uyon. Dili agi, ug dasiga ang bata nga mapraktis nila kini sa inadlaw
kaayo dominante ug dili kaayo determinado nga matu- nga kinabuhi. Magtudlo gikan sa mga kasulatan. Andama
man kanunay ang iyang gusto. Ganahan og daghan pang ang bata alang sa bunyag ug kumpirmasyon pinaagi sa
resposibilidad ug pagkinaugalingon. Sa kasagaran maguol pagtabang kaniyang makasabut sa mga panaad nga iya
nga dili makabuhat og maayo. unyang pagabuhaton.

 Dili ganahan sa panaway. Mas labawng sensitibo sa iyang Ang Nag-edad og Walo ka Tuig
kaugalingong pagbati ug sa pagbati sa ubang tawo. Sa
kasagaran perpeksyonista, ug dunay pagbati sa pagsaway Mga Kinaiya sa Bata
sa kaugalingon. Makapugong ug mainampingon. Dili
 Nagkaanam nga sayon ikasabot. Mokisi-kisi ug molim-
kaayo mapinugsanon ug dili kaayo kaugalingon lang ang
bag-limbag. May mga kinaiyang pagkanerbyuso. Modula
gihunahuna kay sa kaniadto nga edad.
sa mga organisadong mga dula nga nagkinahanglan sa
 Kahibalo na sa husto ug sa sayop. Ganahan nga magkat- paggamit og pisikal nga abilidad. Adunay hataas nga
on ug mabansay sa mga baruganan sa ebanghelyo sama lahutay sa pagpaminaw. Gusto nga maapil.

114
B A H I N C : PA G T U D LO S A L A I N - L A I N G M G A G R U P O S UM A L A S A E D A D [ A G E - G R O U P S ]

 Gustong masayud sa hinungdan sa mga butang. Andam  Ipahayag kanunay ang kaugalingong hugot nga pagtuo
kaayo nga mopaambit sa iyang mga kahibalo. Nagtuo ug pagpamatuod. Tabangi ang bata nga mahimong mapa-
nga daghan na siyag nahibaloan, apan nag-anam sa pag- salamaton sa iyang pagka-miyembro sa simbahan ug sa
kahibalo nga ang uban tingali mas daghan pa og nahiba- mga responsibilidad nga dala niini. Hagita ang bata nga
loan. Palahukom. Dunay mga bayani. Ganahan sa sundon ang mga baruganan sa ebanghelyo. Ipakigbahin
pagsulat, pagbasa, ug pagpakaaron-ingnon. ang personal nga mga kasinatian, mga kasulatan, ug mga
 Malingaw sa grupo nga panagdula nga simple og mga sugilanon. Paggamit og mga kalihokan diin ang bata
lagda. Mas palabihon nga ikauban ang pareho niyag bay- makaapil.
hon [gender] panahon sa grupo nga dula. Mas ikasabut ug
Ang Nag-edad og Siyam Ka Tuig
dili kaayo mamugos sa iyang gusto. Gustong makaang-
kon og suod nga higala. Nanginahanglan kaayo sa pagki-
naugalingon, apan usab magsalig sa mga hamtong alang
Mga Kinaiya sa Bata
sa giya ug kasiguruan.  Ganahan sa mga team nga mga dula. Adunay maayong
pangontrol sa lawas. Interesado sa pagpalambo sa kusog,
 Sa kasagaran mabination, matinabangon, puno sa
kahanas, ug kapaspas. Mas gusto og mga komplikado nga
kamaya, ganahan og lakaw, ug kuryuso, apan mahimo
mga paggama pinaagi sa kamot.
usab nga walay batasan, may pagkadalo, ganahan mag-
mando, ug mapugsanon. Sensitibo sa mga pagpanaway.  Mas dako ang interes ug mas taas ang lahutay sa pagpa-
Mosaway sa kaugalingon ug sa uban. Usahay daling minaw sa usa ka hilisgutan o kalihokan. Mangita og
mokatawa ug walay buot. Makasinati na og pagbati nga kamatuoran; dili kaayo malingaw sa pantasya. Ganahan
sad-an [guilt] ug kaulaw. nga magmemorya. Adunay tino nga interes ug pagkakur-
yuso. Ganahan sa pagbasa, pagsulat, ug paghimo og mga
 Daling modawat sa mga panudlo sa ebanghelyo, apan
rekord. Interesado sa komunidad ug sa ubang mga kul-
may mga pangutana kabahin niini. Mapasigarbuhon sa
tura ug katawhan. Malingaw sa pagkat-on sa mga nangagi
iyang pagkamiyembro sa Simbahan. Ganahan nga mosu-
ug sa karon. Ganahan nga mangolekta og mga butang.
nod sa mga baruganan sa ebanghelyo. Nagkat-on sa
ebanghelyo pinaagi sa konkreto nga mga ehemplo ug  Ganahan nga makig-uban sa pundok sa mga tawo nga
partisipasyon. susama og pamayhon. Ganahan og mga grupo nga
panimpalad ug pangkooperasyon nga dula, apan gana-
Mga Sugyot alang sa mga Ginikanan ug mga Magtutudlo han usab og kompetisyon. Mosukod sa awtoridad ug
gamiton ang pagkinaugalingon. Mogahin og daghang
 Paggamit og mga kalihokan nga nagkinahanglan og koor-
oras uban sa mga kahigalaan.
dinasyon ug tuguti ang bata nga mogamit sa iyang ener-
hiya. Pasensyahan ang pagkadanghag, dili kahimut-an  Adunay pipila ka problema sa kinaiya, ilabi na kon dili
nga mga kinaiya, ug pagka-dili mahimutang. Puli-puliha siya dawaton sa uban. Indepente na kaayo, kasaligan, ug
ang mahilum ug ang aktibo nga mga panahon. Dayega kapiyalan. Maghunahuna kabahin sa kaangayan, ug
ang maayo nga kinaiya. makiglantugi alang sa kaangayan. Mas makadawat sa
iyang kaugalingong mga kapakyasan ug kasaypanan ug
 Paggamit og mga dula, mga sugilanon, mga hulagway, ug
manubag sa kaugalingong mga linihokan. Usahay dili
mga problem solving nga mga kalihokan aron sa pagdasig
masabtan.
nga makat-on. Gamita ang pagbasa, pagsulat, ug mga role
play. Tabangi ang bata nga makahimo og mga tumong  Kahibalo na kaayo unsay husto ug sayop. Gustong
nga sarang buhaton. Dasiga ang bata sa pagkahingawa sa mohimo sa husto, apan usahay mosupak.
iyang kaugalingong kinaiya kay sa uban. Hatagi ang bata Maimpluwensyahan sa pagpamatuod sa uban. Andam na
sa angayan nga mga bayani sama sa mga Lider sa Simba- nga matudloan sa mga lisud-lisud nga mga baruganan sa
han ug lain pang mga maayong miyembro sa Simbahan. ebanghelyo.
 Paggahin og panahon alang sa inter-aksyon sa grupo, koo- Mga Sugyot alang sa mga Ginikanan ug mga Magtutudlo
perasyon, ug panagbahin. Bantayi og maayo ang mga kali-
 Paghimo og lain-laing mga kalihokan, lakip ang mga
hokan. Ipaila nga ang iyang pagpakighigala mahimong
team nga dula, sa pagpalambo og interes ug tabang sa
mapalapad pa. Tabangi ang bata nga mahimong parte sa
bata pagpalambo og mga kahanas.
grupo kon wala siyay suod nga mga higala. Dayega ang
bata sa iyang maayo nga kinaiya. Patrabahoa ang bata  Paghatag og piho nga mga impormasyon ug mga kama-
uban sa laing mga bata ug uban kanimo sa paghimo ug tuoran imbis mga pantasya. Ayaw ihatag ang tanang
mga lagda diha sa klase ug lain pang mga desisyon. tubag; hatagi ang bata og oras sa paghunahuna ug sa pag-
Pasagdi siyang motrabaho nga dili magsalig. hisgot sa mga tubag. Dasiga siya pag-memorya sa mga
kinutlo [quotations] ug mga kasulatan. Respetoha ang
 Tabangi nga mailhan sa bata ug mahibaloan unsaon sa
matag-indibidwal nga mga kalainan sa paghimo og mga
pag-atubang ang mga negatibo nga mga emosyon. Ipakita
buluhaton ug sa paghatag og mga buluhaton. Hatagi og
ang interes ug ang kahinam. Dayega ug palig-ona ang
mga kahigayunan sa pagbasa, pagsulat, ug paghimo og
pagsalig sa kaugalingon; ayaw sawaya o itandi ang bata sa
rekord. Dasiga siya sa paghimo og journal. Tudloi kaba-
ubang mga bata. Ilha ang ilang mga paningkamot ug
hin sa ubang mga tawo ug mga kultura ug kabahin sa
mga kalampusan. Tuguti ang bata nga malingaw sa mga
kasaysayan.
pakatawa kon angay, ug pasensyahi ang pagsige og agik-
ik. Tudloi sila nga ang uban usab masayop.

115
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

 Ilha ang panginahanglan sa bata aron madawat sa mga  Adunay lig-ong moral nga pagbati ug konsensya.
kaubanan. Pag-establisar ug pagmentenar og rasonable Interesado sa kaugalingong paglambo. Dili ganahan nga
nga mga limitasyon, apan itugot ang pagka-indepen- modawat nga wala siya magbinuutan. Andam sa pagkat-
dente. Tudloi ang bata unsaon sa pagkahimong mabina- on og daghan pa sa mga baruganan sa ebanghelyo.
tion, bisan kon gibati sa bata nga wala siya “makadaug.”
Dasiga sa pagpakighigala, ug tabangi ang bata nga maka- Mga Sugyot alang sa mga Ginikanan ug mga Magtutudlo
kaplag og mga higala.  Hinumdumi nga siya nagatubo ug nagkahingkod. Ayaw
 Ipakita sa bata nga gidawat nimo siya, bisan kon wala ipamugos ang inter-aksyon sa lahi nga sekso. Paghatag og
kaayo ka kaangay sa ubang kinaiya. Pangita og opurtuni- kahigayunan alang kaniya nga makasalmot sa mga pisikal
dad sa bata nga makapakita sa pagka-independente ug nga mga kalihokan aron magamit niya ang iyang ener-
pagka-kasaligan. Ayaw biay-biaya ang bata sa sayop nga hiya. Hatagi og gamay lang nga atensyon ang sayop nga
nahimo. mga lihok. Itudlo ang pagkamaangayon ug ang bili sa
pag-apil sa mga kalihokan. Ipakita ang imong interes sa
• Ipahayag ang imong gugma ug suporta sa bata kanunay.
iyang kinabuhi. Hatagi og bili ang matag indibidwal nga
Ipakigbahin sa kanunay ang imong pagpamatuod ug ang
kalainan.
pagpamatuod sa mga propeta. Itudlo og sayo ang mga
baruganan sa ebanghelyo.  Paabtika ang panghunahuna pinaagi sa paggamit og mga
pangutana, mga istorya sa kasulatan, pagmemorya sa
Ang Nag-edad og Napulo o Napulog-duha ka Tuig mga kasulatan, problem-solving nga mga kalihokan ug
mga panaghisgutan. Tuguti siya nga mohimo sa mga
Mga Kinaiya sa Bata desisyon ug sa paghimo og mga tumong. Paggamit og
 Mahimong makasinati sa paspas nga pagtubo. Ganahan bag-ong mga pulong ug pahataga siya sa depinisyon ug sa
og sports nga nagkinahanglan sa kusog, kapaspas, ug pagpasabut sa mga kahulugan. Paggamit og mga biswal,
kahanas. May panahon sa pagdula-dula, pagduso-duso, mga sugilanon, ug mga games.
pagpakiglayog, pakigsikdulay, ug sa pagkinataw-anay. Dili  Tubaga ang iyang mga panginahanglan nga mahilakip sa
mag-urong, aktibo, ug walay pasensya. Managlahi ang pundok ug maimpluwensyahan pinaagi kanila. Paghimo
pisikal nga gidak-on sa manag-amigo ug koordinasyon. og mga kalihokan nga makahimo og inter-aksyon sa mga
Dili gustong trataron nga sama sa usa ka bata. May kahi- kaubanan. Dasiga sa pagplano nga nakagrupo ug buluha-
ngawa na sa iyang pisikal nga pamustura. ton nga nakagrupo. Tudloi siya sa pagkasensitibo niad-
 Ganahan sa malisud sabton nga mga konsepto ug mga tong wala dawata sa uban. Hatagi og mga responsibilidad
ideya. Mohimo og panapos binase sa unang mga nakat- ug mga buluhaton, ug tabangi nga masiguro ang paggiya.
unan. Gusto nga mahagit ang ilang mentalidad. Pag-awhag og mga proyekto sa pagserbisyo sama sa pag-
Makadesisyon ug makapangatarungan. Ganahan nga bantay og bata, pagpaambit sa mga talento, ug pagpakig-
magmemorya. Gustong maghimo og mga tumong . bahin sa ebanghelyo ngadto sa uban. Paggamit og mga
Makahunahuna og maayong pangatarungan. Malingaw ehemplo ug mga leksyon aron matudlo ang pagkasensi-
sa pagkat-on. Aduna nay taas nga lahutay sa pagpaminaw. tibo ug pagkamabination. Dayega ang pagkamatinahu-
Mas makasabut na kaayo sa kahulugan sa mga pulong, ron, pagkadili-hakog, pagkamaunungon, ug
ug makapasabut sa lisud nga mga termino. Adunay paka- pagkamahigalaon.
tawa nga daw yaga-yaga alang sa mga hamtong.  Ayaw siya ikumpara sa uban. Dasiga siya, ug dayega ang
 Sosyal ug makakompetensya. May lig-on nga pagdapig sa mga kalampusan. Ipakita ang pagsalig kaniya isip usa ka
mga grupo. Adunay positibo ug negatibo nga inter-aksyon indbidwal. Suportahi ang maayo nga kinaiya, ug sulayi sa
sa mga kaubanan. Adunay pagkamahigalaon nga labawng pagbaliwala ang negatibong mga binuhatan nga may gag-
komplikado ug mas halawum. Magsalig sa suod nga mga mayng sangputanan. Tuguti ang pagka-independente ug
higala. Mas hatagan og bili ang opinyon sa mga higala ang pagpahayag sa personal nga mga pagbati. Sulayi sa
ug ang mga sumbanan [standards] mas bililhon pa kay sa pagsabut ang iyang mga kahingawa ug unsay nakapaguol
mga hamtong. Usahay makasaway sa mga paghusga sa kaniya.
mga hamtong ug sa pagbati sa uban. Gustong magpasiaw  Itudlo ang piho nga mga konseptong moral ug mga
o sakit nga makigdula. Usahay salbahis ug dili igkasabot, hiyas. Ipasabut og maayo nga ang tinuod nga kalipay ug
ug sa laing mga higayon mahigalaon ug ikasabot. kaugalingong paglambo moabut pinaagi sa pagtuman sa
 Hinawayon sa kaugalingon ug dili makadawat sa mga mga kasuguan. Awhaga siya sa pagpanaad nga mosunod
panaway gikan sa uban. Mobati nga ang tanan niyang sa mga baruganan sa ebanghelyo. Tabangi siya nga maka-
gihimo sayop, ilabi na gyud kon sawayon. Adunay kahi- sabut ug maandam alang sa umaabot nga mga responsibi-
ngawa ug kahadlok kalabut sa eskuwela ug kahigalaan. lidad ug mga panalangin. Ayaw tamaya ang iyang
Sobra ka sensitibo, ilabi na sa kaugalingon. Adunay mga pagkasayop, ilabi na atubangan sa mga higala. Itudlo ang
pagduhaduha ug pagbati nga kawalay kasiguruan. Usahay ebanghelyo sa iyang kinatibuk-an uban sa mga sugilanon
talandogon kaayo ug dali masuko, ug makamatikud kon sa kasulatan ug mga sugilanon gikan sa kinabuhi sa mga
minatarong ang pagtratar. Makahimo sa pagkamatinahu- propeta sa ulahing mga adlaw. Awhaga siya sa pagpaam-
ron, pagkaseryuso, pagkamatinud-anon, ug pagkasinsero. bit sa iyang pagpamatuod.
May tinguha nga mahimong independente ug adunay
mga responsibilidad.

116
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

usa ka istorya, pagdula, pagmemorya og

3 usa ka kasulatan, paghimo sa proyekto,


o pagkumpleto sa usa ka work sheet.
 Ang mas dagko-dagko na nga mga bata
makatabang kanimo sa pagtudlo og usa
ka baruganan o kalihokan. Mahangyo
PAGTUDLO SA GRUPO SA nimo sila nga motudlo og usa ka bata o sa
daghang mas gagmay nga mga bata. Usa
kini sa maayo nga paagi alang sa mga
MGA BATA NGA NAGKA- dagko-dagko na pagkat-on sa mga baruga-
nan. Makatabang usab kini kanila nga

LAIN-LAIN ANG EDAD makaangkon og kasinatian ug pagsalig sa


kaugalingon.

Himoa nga Sayon ang mga Parte sa


Ang mga bata nga lagyo og agwat ang mga Kalihokan alang sa Gagmayng
edad sa kasagaran managpundok sa pagtuon mga Bata
sa ebanghelyo diha sa panimalay ug sa sim-
bahan. Ang maong panagpundok maglakip Kon ang mga gagmay ug dagkong mga
sa family home evening ug sa lain pang panag- bata managtipon sa sama nga kalihokan,
pundok sa pamilya, Panahon sa mahimo nimong himoon nga sayon ang
Pagpakigbahin sa Primarya, mga achievement kalihokan alang sa mga gagmay pa. Sama
days, mga activity days, ug klase sa Relief pananglit:
Society alang sa mga bata. Kini nga mga kali-  Paghimo og duha ka hut-ong sa mga
hokan kinahanglan nga makalingaw ug sa pangutana: sayon ra nga mga pangutana
samang higayon magatudlo sa mga baruga- para sa mga gagmay ug mas lisud-lisud
nan sa ebanghelyo. Si Elder M. Russell para sa mga dagko-dagko na. Isulat kini
Ballard miingon: “Ang mamugnaon, ang sa usa ka papel. Sa usa ka dula o usa ka
pag-usab-usab sa panahon sa pagpakigbahin pagribyu nga kalihokan, ang lain-lain nga
ug [lain pang] mga kalihokan makapalagsik hut-ong sa mga pangutana isulod sa lain-
ug makalingaw, apan dili makahatag og bug- laing sudlanan. Papilia ang kada bata ug
at nga kahulugan kon ang bata . . . mopa- patubaga sa pangutana gikan sa angay
layo human siya gilingaw apan wala kaayo nila nga sudlanan.
mahayagi, matudloi sa ebanghelyo, o maba-  Sa usa ka pagdrama-drama, padulaa ang
yaw sa espirituhanong paagi. . . . Ang tanang gagmayng mga bata sa mga sayon nga
leksyon, tanang miting, ug tanang kalihokan papel [roles] o mahimo nga hayop ba sila
kinahanglang ipokus sa pagdala niining o kabahin ba sila sa talan-awon [scenery].
gagmayng mga bata ngadto kang Kristo” Ang mga dagko na makadala sa mas lisud
(Great Shall Be the Peace of Thy Children,” nga papel sa dula, mahimong tagasulti
Ensign, Apr. 1994, 61). [narrator], ug mobasa gikan sa mga kasula-
Sa imong pagtudlo sa gitipon nga grupo tan. Kon ang gagmayng mga bata adunay
sa lainlaing edad, usahay makita nimo nga parte nga basahonon, ang mga dagko-
usa ka hagit ang pagpasayon sa usa ka kon- dagko na mahimong modasig kanila
septo aron masabtan bisan sa kinamanghu- unsay isulti.
ran nga bata apan ikahimuot usab ug
 Kon ikaw nagsaysay og sugilanon pagu-
makahagit sa mga dagko-dagko na. Ang nag-
niti sa gagmayng bata ang mga hulagway
sunod nga mga sugyot makatabang nimo sa
o pabutanga sila og mga hulagway sa
pagpaapil sa tanang mga bata samtang sila
flannel board.
magkat-on sa ebanghelyo.

Patabanga ang mga Dagko-dagko na Paggamit og mga Lugar [Stations],


sa mga Gagmay pa Pagbahin sa mga Bata Sigun sa ilang
Pangidaron
Patrabahoa ang mga bata nga managparis,
o usa nga dako-dako na patabanga sa mga Kon ang mga bata moadto na sa lugar
batang gagmay pa. Sama pananglit: [station], ang mga hingkod nga naa sa lugar
mahimong mopahiangay sa presentasyon
 Ang bata nga dako-dako na palingkura
ngadto kanila. Sama pananglit, kon adunay
tapad sa mas gamay pa niya ug pabasaha
kalihokan sa lugar, ang hingkod mahimong
og kasulatan, nga itudlo ang mga pulong
modumala og usa ka pinasayon nga bersyon
samtang kini gibasa.
sa kalihokan para sa mga gagmayng bata.
 Ang bata nga mas dako-dako na makata- (Tan-awa sa “Mga Estasyon,” pahina 180.)
bang sa batang gamay pa sa pagbasa og

117
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

Pagsabut sa mga Hagit nga Giatubang

4 sa mga Kabatan-onan
Ang mga kabatan-onan nag-atubang og
importanteng mga hagit samtang sila
mangandam sa pagkahingkod. Kon nakahi-
balo ka niining mga hagita, mahimo kang
PAGSABUT UG motanyag sa maalamon, sensitibo nga pag-
suporta ug pagdasig. Ang mosunod nga mga

PAGTUDLO SA MGA impormasyon makatabang kanimo nga


makasabut sa pipila ka mga hagit nga ilang
giatubang.
KABATAN-ONAN Pagpahiangay sa mga Kausaban sa Ilang
Kalawasan
Ang pisikal nga paglambo sa nagkahing-
Dihang si Mormon nag-edad og 15 anyos,
kod pas-pas kaayo. Sa kinatibuk-an, kini nga
siya “gibisitahan sa Ginoo, ug nakatagam-
mga kausaban magsugod mga usa o duha ka
tam ug nasayud sa kaayo ni Jesus” (Mormon
tuig alang sa mga young women kay sa mga
1:15). Si Joseph Smith 14 anyos dihang
young men. Ang bag-ong mga pagbati nga
nadawat niya ang Unang Panan-awon. Siya
masinati sa mga young men ug young
gimatuto ug gitudloan panahon sa iyang
women mahimong makapahinam ug maka-
kabatan-on agi og pangandam sa Pagpahiuli
palibog kanila. Kiwawan sila o mobati nga
sa ebanghelyo. Karon ang Ginoo mitawag sa
ubos tungod kay dili nila gusto ang ilang
mga kabatan-onan nga mangalagad sa
hitsura. Ang pisikal nga mga kausaban nga
korum ug kapangulohan sa klase, sa pagdu-
ilang nasinati nagkinahanglan sa emosyonal
mala sa mga ordinansa sa priesthood, ug sa
ug sosyal nga mga pagpahiangay [adjust-
pagsangyaw sa ebanghelyo isip full-time nga
ments].
mga misyonaryo. Samtang ikaw magatudlo
sa mga kabatan-onan sa Simbahan, hinum- Paghimo sa Sosyal nga Transisyon
dumi nga ang Ginoo nasayud sa ilang kapa- Tungod kay ang kabatan-onan anaa sa
sidad. Iyang gibutang ang dakong pagsalig transisyon tali sa pagkabata ug sa pagkahing-
diha sa mga kabatan-onan sa nangagi, ug kod, mobati sila nga dili haum sa mas dako
padayon Niyang gibutang ang dakong pagsa- nga kapunongan. Tinuod kini ilabi na sa
lig diha kanila karon. katilingban diin ang nag-una nga papel mao
ang edukasyon. Tungod sa mga kausaban
Pagsabut sa mga Kabatan-onan nga ilang nasinati, ilang mabantayan nga
Ang Kabatan-onan adunay kadasig ug dili na diay sila mga bata, apan masayud ra
enerhiya nga makahimo sa pagtudlo kanila usab sila nga dili pa nila mahimong buhaton
nga makapahimuot. Apan sa pagtudlo kanila ang mga responsibilidad sa mga hingkod. Sa
sa ebanghelyo, kinahanglan kang masayud kasagaran dili nila mamatngonan nga nor-
unsaon sila pagtabang nga masubay ang mal lang diay ang mga kausaban nga ilang
ilang enerhiya sa matarung nga direksyon. naagian, mao nga bation nila ang pagka
Importante ang pagsabut kanila ug sa ilang walay salig sa kaugalingon. Mahimong
mga kabalaka ug mga hagit. bation nila nga ang ilang mga pagbati dili
Aron matabangan kang makasabut sa kasagaran ug bation nila nga walay makasa-
mga kabatan-onan nga imong tudloan, but sa ilang nasinati.
hunahunaa og balik ang imong pagkabatan-
on. Unsang mga kasinatian ang sobra ka
Pagkat-on sa Paggamit sa Ilang Nagkadako
mahagiton o sakit kaayo alang kanimo?
nga Abilidad sa Pangutok
Unsa may imong gikabalak-an? Unsa may Sulod sa edad nga 12 ngadto sa 15, kadag-
imong gibati sa imong kaugalingon? Unsa hanan sa mga kabatan-onan motubo sa
may imong mga tumong ug mga mithi ilang abilidad sa pagkat-on. Makahimo na
[ideals] Unsa may imong sosyal ug emosyo- sila og mga maayong desisyon, makahimo
nal nga mga panginahanglan? Kinsang mga og katarungan, ug makaplano alang sa kaug-
tawhana ang dako og gikatabang kanimo, ug maon. Mas dako ang imong impluwensya sa
giunsa man nila sa pagtabang? Ang paghu- kabatan-onan kon imong tahuron ang ilang
nahuna niining mga pangutanaha makata- mga abilidad sa pangutok ug makakat-on
bang kanimo sa pagtudlo ug paggiya sa gumikan kanila sama sa imong gusto nga
kabatan-onan nga mas labawng epektibo. sila makakat-on gumikan kanimo.

118
B A H I N C : PA G T U D LO S A L A I N - L A I N G M G A G R U P O S UM A L A S A E D A D [ A G E - G R O U P S ]

Pagmentenar og Emosyonal nga mga ilang mga ideya nga walay manaway, mas
Koneksyon ngadto sa Ilang mga Ginikanan bation nila ang kasiguroan ug maundang
ug Lain pang mga Hingkod ang linihokan nga lahi.
Ang kabatan-onan adunay dagkong Dili maalamon ang pagsulay sa pagpana-
tinguha nga makakat-on gikan sa ilang mga mit ug pagpanulti nga sama sa mga batan-
ginikanan ug sa lain pang mga hingkod nga on nga imong gitudloan. Hinumdumi nga
tawo. Gusto usab nila nga ang mga hingkod kinahanglan ikaw usa nga nagauban kanila
morespetar, mosabut, ug motagad kanila. dili usa kanila.
Apan hinoon, sa mga hingkod, mahimong Pagkat-on gikan sa mga Panig-ingnan sa
masaypan sila gumikan sa ilang pagkaling- Pagkalalaki o Pagkababaye
hod pa o sa dili kasagaran nga mga lihok.
Importante alang sa mga batan-on nga
Kinahanglan natong sundon ang tambag sa
adunay panig-ingnan sa pagkalalaki o pagka-
Ginoo ngadto kang Samuel: “Ayaw pagtan-
babaye samtang sila mangandam sa ilang
aw sa iyang panagway, . . . kay ang tawo
kaugmaon. Hibaloi nga ikaw ug ang uban
motan-aw sa panagway, apan ang Ginoo
pang mga hingkod nagsilbi nga ilang mga
motan-aw sa kasingkasing” (1 Samuel 16:7).
panig-ingnan.
Ang maayong modawat ug masinabuton nga
tawo kinsa makapakita og respeto makahimo Pagpangandam alang sa Pagserbisyo diha
sa positibo nga kalainan sa kinabuhi sa sa Simbahan ug sa Kalibutan
walay salig sa kaugalingon ug maulawon nga Ang kabatan-onan mogahin og daghan sa
batan-on. ilang panahon sa pag-angkon og edukasyon
Mahimong matintal ka sa paghunahuna ug pagpangandam alang sa usa ka trabaho.
nga mas mahiduol ka sa mga kabatan-onan Dasiga sila nga seryusohon ang ilang edukas-
kon ubanan nimo sila sa pagpanaway sa yon ug ang pagpangandam sa kaugmaon.
ilang mga ginikanan o sa ubang hingkod Dasiga sila sa paghunahuna kon giunsa sa
nga tawo. Sa ingon niana, makawagtang kini ilang pag-eskuwela, pagtuon sa ebanghelyo,
sa ilang pagtahud alang sa ilang mga ginika- ug sa ilang mga pagpili tali sa husto ug
nan ug kanimo. Himnumdumi nga ang sayop sa pag-andam kanila alang sa umaabut
importante nga bahin sa imong responsibili- nga pagserbisyo sa Simbahan. Tabangi ang
dad mao ang pagpalig-on sa mga relasyon batan-ong lalaki nga maandam sa pagser-
tali sa mga ginikanan ug sa ilang mga anak. bisyo og full-time nga misyon.
Pakig-istorya kanunay sa mga ginikanan
sa mga kabatan-onan nga imong gitudloan. Pagpangandam alang sa Kaminyoon ug
Pahibaloa sila kabahin sa mga talento, pag- Pamilyadong Kinabuhi
lambo, ug sa mga nakita nimo nga mga posi- Ang kabatan-onan makaandam og maayo
tibong gikatampo sa ilang mga anak. alang sa kaminyoon ug kinabuhi sa pamilya
Pahibaloa kanunay ang mga ginikanan kon pinaagi sa paghimo ug pagtuman sa mga
unsay imong gitun-an sa klase. Pangutan-a panaad sa templo. Ang tanan nimong buha-
sila kon unsay imong mahimo pagtabang ton ug itudlo kinahanglang mopunting sa
kanila sa pagtudlo sa mga bata. Dalha ang kabatan-onan ngadto sa templo. Tabangi
ilang atensyon ngadto sa ilang mga ginika- silang makasabut unsay kinahanglanon aron
nan, ug tinguhaa ang paglig-on sa bugkos sa mahimong angayan sa pagsulod sa templo,
pamilya. ug dasiga sila sa paghimo og personal nga
tumong aron pagtuman niini.
Pag-establisar sa Ilang Kaugalingong
Ilhanan Himoa nga Kabahin sa Kaugalingon ang
Ang ubang mga bata mosulay sa pag- mga Hiyas [Values] nga Ilang Pagabuhaton
establisar og ilhanan pinaagi sa pagsul-ob og Ang gipahiuli nga ebanghelyo naghatag
lahi nga mga sapot o mga estilo sa buhok o sa mga baruganan ug mga sumbanan nga
pinaagi sa pagsulti og mga dili kasagaran nga naggiya kanato ngadto sa kalipay ug kahi-
mga ideya. Mahimo nilang buhaton kini mayaan. Gamita ang tanang kahigayunan sa
aron makuha nila ang atensyon o aron pagtabang sa mga batan-on nga masagup
mohaum sila sa pundok sa mga kaubanan kini sa ilang kaugalingon. Awhaga sila nga
ug mailhan sila gikan sa laing mga pundok. mopasiugda sa ilang kaugalingong espiritu-
Sa kinatibuk-an kining matanga sa kinaiya hanon nga paglambo (tan-awa sa “Pagta-
dili molungtad. Sa pagkatinuod, kon bation bang sa Indibidwal nga Modawat og
sa mga batan-on ang tinud-anay nga pagbati Responsibilidad sa Pagkat-on sa Ebang-
gikan sa mga hingkod ug mahatagan sa helyo,” mga pahina 61–62).
opurtunidad sa gawasnong pagpahayag sa

119
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

Pagkat-on sa Pagpakighigala sa Ubang mga Tawo nga sila masayud kon unsaon sa pagpuyo og matinud-anon nga
Ilang Kaedad kinabuhi. (Tan-awa sa “Ang Gahum sa Pulong,” mga pahina
Ang batan-on ganahan sa dapit nga may kapareho nila 50–51, ug ang seksyon nga giulohan “Pagmugna og Usa ka
og edad ug madasig tungod kanila. Ang mga higala adunay Kahimtang,” mga pahina 75–87.)
importante nga papel sa pagpangandam sa batan-on ngadto Respetoha ang Tinagsa-tagsa
sa pagkahingkod. Makatabang sila aron iyang bation nga
Kon bation sa batan-on nga ang mga hingkod morespetar
siya importante. Makahimo sila kaniya nga makapraktis og
ug maminaw kanila, may kalagmitan nga mobati sila og
sosyal nga panglihok. Makahatag sila og dugang nga kasigu-
kasiguruan ug dili na nila kinahanglan nga makakuha og
ruhan nga ang uban susama ra diay og mga panginahanglan
atensyon sa ilang kaugalingon. Paninguha ug pag-ampo nga
ug paningkamot, nga maoy makapakunhod sa iyang pagbati
masabtan ang mga kabatan-onan nga imong gitudloan.
nga siya sinalikway. Sila modala kaniya sa pagkat-on kaba-
Tabangi sila nga tinagsa-tagsa (tan-awa sa “Pagtabang
hin sa mga pagbati ug mga hunahuna sa uban. Mosuporta
Ngadto sa Usa,” mga pahina 35–36). Pangutan-a sila sa ilang
sila sa nagsingabot nga mga hiyas. Kon ang kabatan-onan
mga gusto, mga ganahan nga buhaton, ug inadlaw nga mga
nga adunay matarung nga mga hiyas managkapundok, mag-
kasinatian. Paminawa sila, ug respetoha ang ilang mga
katinabangay sila sa pagsagang sa uban nga lahi og mga
ideya, opinyon, ug mga pagbati.
hiyas. Ang Simbahan nagdala sa importante nga buluhaton
sa paghatag og pundok sa mga kahigalaan ug mainampi- Ang Panan-awon sa Ilang Kaugmaon
ngon nga mga hingkod nga modugang sa makapahimuot Sa imong pagtudlo sa kabatan-onan sa Simbahan, gitaba-
nga mga estelo sa kinabuhi ug mga hiyas. ngan nimo sa pagpangandam ang umaabot nga mga lider-
mga ginikanan, priesthood, ug auxiliary nga mga lider, mga
Unsay Gikinihanglan sa mga Kabatan-onan gikan misyonaryo, ug tingali mga propeta. Tungod kay ang kaba-
sa mga Hingkod tan-onan kulang man sa kasinatian, usahay lisud nilang
Suporta makita ang lapas pa sa unsay naa karon. Isip usa ka magtu-
tudlo, makahatag ka kanila og panan-awon sa ilang kaug-
Kon ang kabatan-onan mobati sa kainit, pagbinatiay, ug
maon ug mga giya sa pagpangandam alang niini. Dasiga sila
suporta gikan sa ginikanan, magtutudlo, o sa ubang mga
sa pag-handuraw [imagine] nga anaa na sila sa adlaw nga
hingkud, sa dakong pagsalig madasig sila sa pag-atubang sa
umaabot. Tudloi sila karon sa mga butang nga kinahanglan
mga hagit sa kinabuhi. Siguroha nga ang kabatan-onan nga
nilang makat-unan ugma.
imong gitudloan mobati nga ikaw anaa sa kanunay ug ikaw
interesado kanila. Samtang ikaw maghunahuna kanila ug sa Pag-awhag nga Maghiusa uban sa Gingharian sa Dios
mga butang nga kinahanglan nilang makat-onan, pangutan- Bisan og ang kabatan-onan sa kasagaran kaugalingon
a ang imong kaugalingon kon nabuhat na ba nimo ang lang ang gikabalak-an, aduna usab silay dakong kapasidad
tanan aron sila molambo. nga makabaton og kabalaka alang sa uban. Mahingawa sila
Mga Gilauman sa Maayo nga Pamatasan kabahin sa kondisyon sa katilingban ug sagad puno sa ima-
hinasyon. Gusto nilang mahilakip ngadto sa usa ka maayo
Kon ang mga kabatan-onan gilauman nga makasunod sa
nga kawsa. Kon makahibalo sila nga nahisakop sila sa pun-
mga sumbanan sa ebanghelyo ug makatuman sa mga lagda,
dok nga adunay tinud-anay ug makahuluganon nga katu-
mas minos ang ilang pagsimang o sa mapangahason nga
yuan, mas labaw pa sila ka mamugnaon [creative],
mga pamaagi. Mas maalamon nga sa imong panudlo maka-
matinabangon, ug mosakripisyo sa kaugalingon. Ang kawsa
establisar kang daan sa unsay imong mga gilauman alang
sa pagpalig-on sa gingharian sa Dios mas labawng angayan
kanila. Hinumdumi nga ang imong pagkahigala sa batan-on
sa ilang pagkaloyal kay sa uban. Imong maawhag ang ilang
dili pa gayud igo. Kinahanglan nga ikaw mahimong usa ka
dili-hinakog nga mga tinguha pinaagi sa pagdasig kanila nga
maayo nga ehemplo. Kinahanglan usab nimo nga itudlo ang
motabang sa pagpalig-on sa gingharian sa Dios.
tinuod nga doktrina ug gilauman sa maayo nga kinaiya aron

120
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

PATUDLO SA KABATAN-ONAN PINAAGI


SA GRUPO NGA MGA KALIHOKAN
Ang mga kalihokan sa kabatan-onan ang pinakamaayong paagi nga gibuhat sa
kinahanglang planohon nga anaa sulod sa mga lider sa malisud nga sitwasyon, nakakat-
hunahuna ang katuyuan sa ebanghelyo. on ako og pagtulun-an kabahin sa pagdawat
Panahon niini nga mga kalihokan, kina- sa dakong kamaya ug pagtabang sa uban.”
hanglang bantayan nimo ang mga oportuni-
dad sa pagtabang sa mga batan-on nga Pagplano sa mga Kahigayunan sa
molig-on ang ilang mga pagpamatuod, pag- Pagtudlo
palambo sa mga talento ug kahanas sa pag- Ayaw gayud sulayi sa paghimo ang mga
kalider, pagpangalagad, ug pagpakighigala sa kalihokan nga usa ka pormal nga klase.
uban nga nakapanaad na sa mga baruganan Hinoon, sa kasagaran adunay mga pamaagi
sa ebanghelyo. Ang mosunod nga mga sug- nga himoon ang pagpanudlo sa ebanghelyo
yot makatabang alang sa mga lider, magtu- nga usa ka kalihokan.
tudlo, ug mga ginikanan. Sama pananglit, sa dihang nadungog sa
usa ka adviser sa Aaronic Priesthood si
Pagtudlo pinaagi sa Ehemplo Presidente Ezra Taft Benzon nga nag-awhag sa
Panahon sa mga kalihokan sa kabatan- mga pamilya sa pagbasa kada adlaw sa
onan, ang imong ehemplo maoy pinakalig- Basahon ni Mormon, nadasig kaayo siya sa
on nimo nga kahimanan sa pagtudlo. mga panaad nga gihatag. Natandog kaayo
Gitudloan nimo ang kabatan-onan pinaagi sa siya ilabi na sa saad nga ang pamilya mapa-
imong mga aksyon, sa imong pagpakighinabi nalanginan sa Espiritu sa Ginoo diha sa ilang
kabahin sa uban, sa imong solusyon sa mga panimalay kon ilang sundon kini nga tam-
problema, ang paggamit sa mga pulong, ug bag.(tan-awa sa Conference Report, Okt.
ang pamaagi sa imong pagtabang sa uban. 1988, 3–4 o sa Ensign, Nob. 1988, 4–6). Ang
Sama pananglit, usa ka grupo sa mga adviser sa Aaronic Priesthood miingon:
young women nakakat-on sa leksyon gikan “Naghunahuna ko, ‘Kon kana nga saad maga-
sa ilang mga lider dihang ang kamping sa mit ngadto sa mga pamilya, magamit kaha
mga babaye mihatag og pipila ka sitwasyon usab kana sa akong mga troop sa Scout?’
nga makasurprisa. Nagtuo sila nga ang kam- Nakadesisyon ko nga sugdan namo nga adu-
ping nga ilang tambongan adunay payag- nay oras alang sa inadlaw nga pagbasa sa
payag ug elektrisidad, ug namutos sila kasulatan sa Scout camp. Matag buntag sa dili
sumala sa giingon. Sa ilang paghiabot, mga pa namo sugdan ang adlaw, managpundok
tolda ra ang atua didto—walay elektrisidad o kami ug mobasa og kapitulo gikan sa
laing pasilidad. Sayon ra unta kaayo ang Basahon ni Mormon. Akong ipamatuod nga
pagreklamo, apan ang mga lider sa Young ang panalangin ni Presidente Benson nahi-
Women mipakita sa ehemplo og mipili nga tabo sa among troop. Sugod sa adlaw nga
kataw-an lang ang maong sitwasyon ug kami nagbasa, wala gayud kami mga seryu-
gihimo ang pinakamaayo uban sa unsay song yugto sa kalisdanan tali sa mga lalaki.
gihatag kanila. Paglabay sa daghang katui- Nanghinaut ako nga sila nakasabut sa gahum
gan, usa sa young women miigon nga kadto sa pagsunod sa tambag sa propeta.”
nga kamping usa ka mahinungdanon nga Ang mao gihapon nga lider determinado
higayon alang kaniya. Siya miingon: “Dili usab nga dili gayud niya itugot nga ang ser-
gayud nako hikalimtan nga nanglingkod bisyo sa campfire mahuman nga dili siya
kami ilawom sa kahoy uban sa laing mga makahatag sa pagpamatuod ug sa pagdasig
babaye ug usa sa among lider. Nangatawa sa mga bata nga mangalagad og misyon.
kaming tanan ug gisulayan sa paghulagway Paglabay sa mga katuigan, ang pipila ka mga
kon unsaon namo sa paglahutay ang sunod kabatan-onan nga iyang giserbisyohan mipa-
nga tulo ka adlaw. Sa dihang nakita nako salamat kaniya sa iya nga panambag sa cam-

121
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

pfire ug giingnan siya nga kadto nakaimpluwensya sa ila nga bata. Bisan tuod og ang mga batan-on gibati og kanerbi-
mga desisyon. yus sa sinugdanan, ang tanan nangalingaw ra nianang
hapona. Sa ilang pagbiyahe balik ngadto sa meeting-
Pahimusli ang mga Higayon sa Wala planoha nga house, nagsugod sila sa pag-istoryahanay kabahin sa mga
Panudlo bata nga ilang giserbisyohan. Giistoryahan nila ang
Kasagaran panahon sa mga kalihokan, makakuha ka og makalingaw nga mga butang, nindot nga mga butang, ug
higayon sa pagtudlo sa mga baruganan sa ebanghelyo nga subo nga mga butang. Usa sa mga adviser maoy nag-drive
wala-maplano (tan-awa usab sa “Mga Panahon sa Pagtudlo sa sakyanan. Naminaw siya, mangutana og panagsa ug
diha sa Kinabuhi sa Pamilya,” mga pahina 140– 41). Sama nagdasig sa matag-usa nga mosugilon kabahin sa mga
pananglit, dihang ang grupo namalik na usa ka hapon panghitabo. Dayon siya miingon, “Sa imong pagtuo ang
niana gikan sa lakaw, ilang namatngonan nga ang duha ka atong pagbisita nakahimo kaha og kalainan ni bisan
batan-ong mga babaye nangawala. Gitawag dayon sa lider kinsa adtong mga bataa?” Adunay gamay nga pag-ukon-
ang uban. Nangluhod sila sa pag-ampo ug dayon giplano ukon, unya adunay miingon, “Tingali.” Kini nakadasig og
ang pagpangita sa mga babaye nga nangawala. Ang dakong padayon nga panaghisgutan. Ang adviser nagpadayon sa
problema nga mahitabo unta nasulbad dihang ang duha pagpaminaw samtang ang kabatan-onan naghisgot nga-
ka batan-ong babaye nakit-an sulod lamang sa pipila ka nong nangalipay sila sa ilang pag-adto ug unsay ilang
minuto. Gitawag pag-usab sa lider ang tanan, ug mihalad mga gusto sa umaabut. Kining mubo nga istoryahanay
sila sa kinasingkasing nga pag-ampo sa pasalamat. Human nakatabang sa tanan nga mas makasabut sa kahulugan sa
sa pag-ampo, ang lider mipahayag sa iyang gugma alang sa ilang kasinatian nianang hapona.
kada batan-ong babaye ug mihatag sa iyang pagpamatuod  Planoha ang pipila ka minuto nga pagtapos sa kalihokan
kabahin sa katinuod sa Langitnong Amahan ug sa Iyang aron makapamulong kabahin sa nahitabo ug ang mga
pagkaandam nga motubag sa ilang mga pag-ampo. pagtulun-an nga makuha gikan niini. Mahimo kining
buhaton dapit sa katapusan sa youth conference, eksper-
Paggamit og mga Kalihokan isip Basehan sa yensya sa kamping, o excursion sa templo. Mahimo nimo
Pagtudlo sa Ebanghelyo kining buhaton diha gayud sa dili pa nimo sila imbita-
Ang mga kalihokan makamugna og kasinatian diin ikaw hon sa paghatag sa ilang mga pagpamatuod.
ug ang imong mga gitudloan makagamit sa mga baruganan  Hisguti ang kabahin sa kalihokan sa sunod ninyong
sa ebanghelyo. Kon angay, paggahin og oras human sa kali- panagkita alang sa leksyon. Pahinumdumi ang kabatan-
hokan nga makaistorya nimo ang mga batan-on kabahin sa onan sa ilang gibati ug sa ilang nakat-unan gumikan sa
mga baruganan sa ebanghelyo nga ila nang naaplay. kalihokan.
Magiyahan ikaw pinaagi sa mosunod nga mga pangutana.  Sa dili pa magplano ang mga batan-on sa ilang sunod nga
Unsa? Ngano man diay? Karon unsa man? kalihokan, imbitaha sila sa paghisgut kabahin sa pinaka-
Unsa? Pangutan-a ang mga kabatan-onan sa paghulagway bag-o nga kalihokan. Kon adunay taas nga panahon tali
kon unsay nahitabo panahon sa kalihokan ug hisguti ang sa milabay nga kalihokan ug sa panagsultihanay kabahin
mga tawo ug ang mga lugar nga nalakip. Mahimo kang niini, nanginahanglan ka og gamayng panahon sa
mangutana sama sa “Unsa man ang pinakaanindot nga pangutana nga “Unsa” mga pangutana nga nakalista
bahin anang adlawa?” o “Unsa man ang labing kataw-anan niini nga pahina aron ang tanan tin-aw nga makahinum-
nga nahitabo?” o “ Unsa may malisud alang kanimo?” dum sa panghitabo.
Ngano man diay? Hangyoa ang mga partisipante sa paghu-
 Paggamit og mga kalihokan isip sanglitanan kon ikaw
nahuna kabahin sa kalihokan mahitungod sa mga baruga-
magtudlo sa mga leksyon. Panahon sa leksyon, ikaw ug
nan sa ebanghelyo. Mahimo kang mangutana sama sa
ang gi-assign nga mga batan-on mahimong maghisgut
“Nganong atong gibuhat ang atong nabuhat?” o “Unsay
kabahin sa miagi nga mga kalihokan nga may kalabutan
gikatabang sa kalihokan sa uban?” o “ Unsay imong nakat-
sa mga baruganan sa ebanghelyo nga gihisgutan.
unan gumikan niini nga kalihokan?” o Unsa man ang mali-
sud o sayon alang kanimo?”  Imbitaha ang mga batan-on sa pagsulat kabahin sa kali-
Karon unsa man? Pangutan-a ang kabatan-onan sa paghu- hokan. Mahimo nimong imbitahon ang mga batan-on sa
nahuna kon unsaon nga ang kalihokan may epekto kanila pagsulat sa ilang mga journal kabahin sa kalihokan o pag-
sa umaabot. Importante kini kay makatabang kini kanila himo og sulat alang sa mga misyonaryo diin ilang ikasu-
nga makapanaad nga i-aplay unsay ilang nakat-onan. gilon ang service project ug kon unsa ang ilang
Makapangutana ka, “Makahimo ka ba og lahi sa umaabot nakat-onan gumikan niadto.
tungod sa imong nakat-onan karon? Kon mao, Unsa man
diay? O Hangyoon nimo sila sa paghuman sa sentence “Sa Mga Sumbanan ug mga Patakaran sa Pagplano og
umaabot, Ako mo . . . .” mga Kalihokan
Mahimo nimong gamiton kini nga mga pangutana isip Hinumdumi nga ang kalihokan kinahanglang makaalima
basehan sa panaghisgutan sa usa o duha sa mosunod nga sa pagtuo ug makapalig-on sa mga higot sa paghigugma. Usa
mga pamaagi: sa mga dagkong gasa nga imong ikahatag ngadto sa mga
 Dad-a sila ngadto sa usa ka dili pormal nga panag-istorya- batan-on mao ang mga kasinatian diin ilang madiskubrehan
hanay sa pagpamauli gikan sa usa ka hitabo. Usa ka nga ang ebanghelyo maggamit sa ilang mga kinabuhi.
grupo sa mga batan-ong lalaki ug babaye nagpadulong Alang sa mga sumbanan ug mga patakaran sa pagplano
pauli gikan sa usa ka service project diin sila migahin og og mga kalihokan, tan-awa sa “Kalihokan” nga seksyon sa
oras uban sa mga bata sa usa ka lokal nga hospital sa mga Tamdanan nga Basahon sa mga Panudlo sa Simbahan.

122
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

bati, tabangan ka sa Ginoo nga mabali ang

6 imong mga kabalaka sa imong kakulangan


ngadto sa pagsalig Kaniya. Iyang suportahan
ang imong mga paningkamot, hatagan ka sa
kalinaw, ug dasigon ang imong mga gitud-
loan sa pagpanindot sa panaghisgutan. Ang

PAGSABUT UG Ginoo mohatag kanato sa inspirasyon nga


may talagsaong sukod kon kita managka-
pundok sa pagtuon sa ebanghelyo.
PAGTUDLO SA MGA Komon nga mga Kinaiya sa mga
Tinun-an nga Hingkod
HAMTONG [ADULTS] Sa imong tinguha nga makapupo og
kusog ug mga maayong hunahuna sa mga
hingkod nga imong tudloan, bantayi ang
Ang counselor sa Relief Society sa ward
mga kinaiya nga komon diha kanila.
kanunayng mohangyo sa mga sisters og
Kadaghanan sa mga tinun-an nga hamtong
makapuli una sa tinawag nga regular nga
managsama sa mosunod nga mga Kinaiya.
mga magtutudlo. May gamay siyang kahibu-
long sa ilang pag-ukon-ukon sa iyang pag- Nagkinahanglan sila nga Mobati Nga Sila
hangyo kanila. Miingon sila nga dako pa Gihigugma ug Gitahud ug Sila Adunay mga
ang ilang kulang sa pagtudlo sa daghang Gikatampo nga Mahinungdanon
babaye kinsa, nakasiguro sila, nga mas dag- Ang panginahanglan nga higugmaon ug
han og nahibaloan ug mas andam nga tahuron dili mawagtang tungod sa edad, ni
motudlo kay kanila. ang tinguha sa paghimo og makahuluganon
Ikaw usab mahimong mobati nga dako ka nga kontribusyon. Ang pagsabut niini nga
pa og kulang sa imong calling pagtudlo sa mga panginahanglan makadasig nga imong
mga hingkod. Mahimong nabalaka ikaw dili paminawon ug mahatagan og bili ang mga
lamang kabahin sa maingon nga tag-as nga ideya sa imong mga gitudloan. Dawata sa
kahibalo ug mga kasinatian sa kadaghanan pagkamatinahuron ang tanang mga ideya
sa imong tudloanan, apan usab kabahin sa nga gitanyag sa mga sakop sa klase, ug ipa-
dagko nga kalainan tali kanila. Kasagaran, hayag ang imong pasalamat sa ilang sinsero
ang hingkod nga mga miyembro sa klase nga mga kontribusyon. Pagmatngon nga dili
managlahi kaayo tali sa ilang mga trabaho, ka makapasakit ni bisan kinsa sa klase. Likayi
edukasyon, mga kasinatian sa Simbahan, ang pagkamabiay-biayon ug ang pakatawa
mga hagit sa pamilya, kahibalo sa kasulatan, nga makapasakit sa uban.
gitas-on sa pagsalig sa kaugalingon, ug ang
espirituhanong paglambo. Mahagiton kini Gusto Sila nga Makakat-on pinaagi sa
nga tan-awon kon unsaon sa pag-andam og Espiritu
materyal nga makapadasig ug makahuluga- Ang mga hingkod magdala og daghang
non kanilang tanan. Apan imong magamit kapanguhaan [rich resource] ug mga kasina-
kining nagkalain-lain nga mga kinaiya ug tian diha sa klase. Daghan ang nakakat-on sa
mga kasinatian—ang mga kinaiya nga mao ila mismong kinabuhi sa gahum sa tinuod
gayud ang hinungdan nga bation nimo ang nga mga baruganan, ug sila makapamatuod
dako nga kulang—sa pagpalig-on sa imong kon giunsa sa ebanghelyo sa pagpanalangin
leksyon nga itudlo. kanila. Tungod sa mga pagsulay ug mga kali-
Imong mapalambo ang imong calling sa pay nga ilang nasinati, gibati nila ang
pagkamagtutudlo pinaagi sa paggamit sa dakong panginahanglan sa pagsabut sa
kalig-on sa imong mga gitudloan. Makakat- ebanghelyo ug madawat ang giya gikan sa
on ikaw gikan sa ilang mga panghunahuna Espiritu.
ug kasinatian. Makaplano ka og mga leksyon
Gusto Nilang Hisgutan kon Unsaon sa
aron magkat-on sila gikan sa usag-usa. Dili
Paggamit ang Ebanghelyo sa Ilang mga
kinahanglan nga anaa kanimo ang tanang
Kinabuhi
tubag o hutdon nimo ang klase sa imong
presentasyon, dili kini maoy mga gikina- Ang mga hingkod makatampo sa kaugali-
hanglan sa usa ka epektibo nga magtutudlo. ngong hunahuna [insights] nga ilang nakuha
Hinoon, kinahanglan nga mapainubsanon pinaagi sa pagsunod sa ilang mga gituohan
ka, kugihan, mainampoon, ug matinguhaon ug sa pagtimbang-timbang sa mga kasulatan.
nga dunay sakop sa klase nga motampo sa Makatudlo ug makapalig-on sila sa usag-usa
leksyon. Sa pagpadayon nimo niini nga pag- sa ilang pagpakigbahin sa mga kasinatian.

123
B A H I N C : Pa g t u d lo s a L a i n - l a i n g m g a G r u p o s um a l a s a E d a d [ A g e - G r o u p s ]

Dapita sila sa pagpaambit sa ilang mga kasinatian panahon Nakaamgo na kita og sugod sa kamahinungdanon sa
sa panaghisgutan. Tabangi silang makasabut ug makahisgut tawag sa pagtudlo sa klase sa mga hingkud kon atong
kon unsaon sa mga baruganan nga imong gitudlo paghimo makita og giunsa sa mga hingkud sa pagpakigbahin ang
og positibo nga kausaban sa ilang indbidwal nga kinabuhi ilang nakat-onan—ilabi na kon ila kining gipaambit sa ilang
ug sa mga kinabuhi sa ilang kapamilya. mga pamilya.
Sa usa ka grupo sa high priest, ang instruktor nagtudlo sa
Nagtinguha Sila nga Magiyahan sa Kaugalingon
leksyon kabahin sa misyonaryo nga buhat. Isip kabahin sa
Ang mga hamtong gusto nga mopahimulos sa responsibi- leksyon, nagpahigayon siya og usa ka panaghisgutan kaba-
lidad sa pagkat-on sa ebanghelyo. Kinahanglan gayud hin sa panginahanglan sa edaran na nga mga magtiayon sa
nimong gamiton ang mga pamaagi nga makatabang nila sa pagpangalagad og misyon. Kadaghanan sa mga kaigsoonan
pagbuhat sa ingon (tan-awa sa “Pagtabang sa Indibidwal nga nakaalagad na og misyon sa pagkabatan-on ug sa ulahing
Modawat og Responsibilidad sa Pagkat-on sa Ebanghelyo,” mga katuigan uban sa ilang asawa, ug ang uban kanila mipa-
mga pahina 61–62). Dasiga sila nga kompletohon sa pagbasa matuod sa mga responsibilidad ug mga panalangin sa mao
ang mga assignment pagpangandam sa klase. Sultihi sila nga nga pagserbisyo.
motambong sa klase nga andam nga mangutana ug mopa- Usa sa mga sakop sa grupo sa high priest mipauli ug
kigbahin sa mga hunahuna ug mga kasinatian. gisultihan ang iyang asawa kabahin sa gihisgutan. Silang
Usa ka magtutudlo sa Doktrina sa Ebanghelyo kanunay duha natagbaw sa kontribusyon nga ilang nahimo sa kina-
nga modapit sa mga estudyante sa paggamit sa unang lima buhi sa mga sakop sa ilang pamilya. Apan ang mga pulong
ka minuto sa klase sa pagpaambit og mga hunahuna o inspi- ug ang espiritu sa leksyon nagsugod sa paglihok sulod sa
rasyon nga ilang naangkon pinaagi sa ilang personal nga ilang mga kasingkasing. Walay duha ka bulan ang milabay,
pagtuon sa kasulatan nianang semanaha. Kini nga mga namulong sila sa sacrament meeting sa wala pa sila mang-
kasinatian modapit sa Espiritu ug makadasig sa ubang estud- larga aron pagserbisyo og 18 ka bulan ngadto sa laing nasud.
yante nga magkugi pa gayud sa pagtuon. Ang mga komen- Uban sa emosyon, ang bana mipahayag sa pasalamat ngadto
taryo sa kasagaran makahatag og epektibo nga mga pasiuna sa instruktor sa grupo sa mga high priest ug sa impluwensya
sa leksyon. niadto nga leksyon sa iyang desisyon. Nasayud siya nga ang
Manggihunahunaon Sila kabahin sa mga Responsibilidad desisyon sa pagserbsiyo sa misyon mahimong panalangin
sa Ilang Pamilya sa iyang kinabuhi ug sa mga kinabuhi sa mga sakop sa
pamilya.
Ang mga hingkod gustong makakita og kasulbaran sa
mga hagit nga giatubang nila sa ilang pamilya. Gusto kaayo Pagtrabaho uban sa mga Indibidwal nga Panaglahi
silang makakat-on unsaon sa mga baruganan sa ebanghelyo
Ang mga hingkud magkalahi og dako sa ilang mga kasi-
pag-aplay niini nga mga hagit, ug interesado sila sa mga
natian ug mga abilidad. Ang uban hanas kaayo sa kasulatan,
hunahuna ug mga kasinatian sa uban. Ang panaghisgutan
ang uban abtik motubag, ang uban nanginahanglan pa og
sa mao nga hilisgutan maoy maayo nga paggamit sa pana-
panahon sa paghunahuna sa pangutana, ang uban magdu-
hon nga imong gigahin sa pagtuon og dungan sa ebang-
haduha sa pagboluntaryo bisan daghan silag ikasulti, ug ang
helyo.
uban may kalisud sa pagbasa. Pinaagi sa paghunahuna og
Ang instruktor sa korum sa mga elder nagtudlo og usa
maayo niining mga panaglahi, makaplano ka og mga kali-
ka leksyon nga gibase sa “Ang Banay: Usa ka Pamahayag
hokan nga ang tanan makaapil.
ngadto sa Kalibutan.” Usa ka sakop sa korum nakabasa sa
Makatudlo ka sa mga nagkadaiyang grupo nga mas epek-
bahin niini nga proklamasyon, ug ang instruktor mopada-
tibo kon mailhan nimo sila tagsa-tagsa ug ipahiuyon ang
yon na unta sa iyang leksyon. Unya lain nga sakop sa korum
imong mga panudlo ngadto sa ilang mga interes ug pangi-
miisa sa kamot. “Duna koy pangutana,” ingon siya. Pagkutlo
nahanglan (tan-awa sa “Pagsabut Niadtong Imong Gitud-
sa pulong gikan sa pamahayag, miingon siya, “Unsaon man
loan,” mga pahina 33–34). Importante kaayo ilabi na ang
nato sa pagtudlo ang atong mga anak ‘sa paghigugma ug sa
pagdasig sa partisipasyon sa bag-ong mga kinabig [convert],
pag-alagad sa usag-usa’?” Kini naghatod ngadto sa usa ka
dili kaayo aktibo nga mga miyembro, mga bag-ong miyem-
mahinungdanon nga panaghisgutan diin ang mga sakop
bro sa ward, ug mga young adults nga mobiya na sa ilang
sa korum nagbinayloay og mga pamagi sa pag-aplay sa
Aaronic Priesthood nga korum o sa klase sa Young Women.
prinsipyo.
Kini nga mga miyembro adunay mga kasinatian ug mga
panahum, apan magduha-duha sila sa pagpakigbahin niini.

124
D

PAGTUDLO SULOD SA PANIMALAY


B A H I N D : Pa g t u dlo S u lod s a Pa n i m a l ay

PAGTUDLO DIHA SA PAMILYA

Tudloi ko paglakaw sa hayag,


Pag-ampo sa Amahan itudlo,
Itudlo ang butang nga matarung
Ug sa paglakaw sa kahayag.

Dali akong anak atong tun-an


Iyang sugo, nga kita mabut-an
Aron kita, mahibalik Niya—
Maglakaw sa, Iyang kahayag.

Mga Himno ug Awit sa Mga Bata, nu. 66


Pagtudlo diha sa Pa milya

ug sa bunyag ug sa gasa sa Espiritu Santo

1 pinaagi sa pagpandong sa mga kamot, kon


walo ka tuig ang panuigon” (D&P 68:25).
Kinahanglan ninyong tudloan ang mga bata
sa Pag-ula sa Manluluwas, sa kinaiyahan sa
Priesthood ug sa mga ordinansa sa kaluwa-

RESPONSIBILIDAD san, ug sa mahinungdanong papel sa


pamilya ug sa mahangturong kaminyoon
sa balaan nga plano sa kalipay.
SA MGA GINIKANAN Pag-ampo
Ang Ginoo misugo usab sa mga ginika-
SA PAGTUDLO nan “tudloi ang ilang mga bata sa pag-
ampo” (D&P 68:28). Mahinungdanon sa
mga bata ang kahibalo nga sila mahimong
Ang pamilya gi-orden sa Dios. Sentro makigsulti sa Langitnong Amahan ug
kini sa Iyang plano. Giestablisar Niya ang mangayo sa Iyang Giya. Matudloan ninyo
pamilya aron makadala og kalipay sa Iyang sila nga ang Dios andam kanunay sa pagta-
mga anak, aron pagtabang kanila nga makat- bang kanila. Matabangan ninyo ang inyong
on sa ebanghelyo sa usa ka mahigugmaong mga anak nga makakat-on sa indibidwal nga
palibut, ug aron pag-andam kanila alang sa pag-ampo sa buntag, sa gabii, ug bisan
mahangturong kinabuhi. Ang panimalay kanus-a nga sila nanginahanglan og tabang
maoy pinaka-importante nga dapit sa pag- o sa pagpasalamat. Makatudlo usab kamo sa
tudlo, pagkat-on, ug pag-aplay sa mga baru- importansya sa pamilya nga pag-ampo.
ganan sa ebanghelyo.
Ang mga ginikanan adunay nag-unang
Pagtuon sa Kasulatan
responsibilidad sa pagtudlo sa ilang mga Madawat ninyo ang dagkong panalangin
anak sa ebanghelyo (tan-awa sa D&P sa inyong indibidwal nga pagtuon sa ebang-
Si Presidente Boyd K. 68:25–28). Ang unang Kapangulohan ug helyo ug sa paghimo ug inadlaw nga pag-
Packer namahayag: “Ang ang Korum sa Napulog Duha namahayag: tuon sa kasulatan tibuok pamilya.
pinakamahinungdanong “Ang mga ginikanan adunay sagrado nga Matabangan ninyo ang mga bata nga mahi-
katuyuan sa tanan natong mga katungdanan sa pag-amuma sa ilang gugma sa kasulatan ug makaila sa gahum sa
panudlo mao ang mga anak diha sa gugma ug pagkamatarung, mga pulong sa Dios diha sa ilang kinabuhi
paghiusa sa mga sa pagtudlo kanila sa paghigugmaay ug pag- (tan-awa sa “Ang Gahum sa Pulong,” mga
ginikanan ug mga anak alagad sa usag-usa, sa pagsunod sa mga kasu- pahina 50–51). Matabangan ninyo silang
diha sa pagtuo kang guan sa Dios ug sa pagkamasulundon sa makasiksik sa mga kasulatan sa pagsabut sa
Ginoong Jesukristo, nga balaod nga lungsuranon bisan asang dapit. tinuod nga baruganan ug sa pagkaplag ug
sila malipayon sa Ang mga bana ug asawa—mga inahan ug mga tubag sa ilang problema. Inyo usab
panimalay, gibugkos amahan—manubag atubangan sa Dios sa silang matabangan nga makapalambo og
ngadto sa mahangturong paglikay niini nga mga obligasyon” (“Ang abilidad sa pagtuon ug maayong kinaiya nga
kaminyoon, gisumpay Banay: Usa ka Pamahayag ngadto sa ilang gikinahanglan sa ilang padayon nga
ngadto sa ilang mga Kalibutan,” Ensign, Nob 1995, 102). pagtuon sa ebanghelyo sa tibuok nilang
kahenerasyon, ug kinabuhi (tan-awa sa “Pagtabang sa Indibid-
Unsa man ang Angay Itudlo sa mga wal nga Modawat og Responsibilidad sa
gipasaligan sa himaya
uban sa presensya sa
Ginikanan ngadto sa Ilang mga Anak Pagkat-on sa Ebanghelyo,” mga pahina
atong Langitnong Ang mga mosunod nag-summarize sa dag- 61–62).
Amahan” (sa Conference hang mga butang nga kinahanglang itudlo Pagsunod sa Ebanghelyo
Report, Abr. 1995, 8, o sa sa mga ginikanan ngadto sa ilang mga anak.
Kinahanglan nimong tudloan ang mga
Ensign Mayo. 1995, 8). Ang mga kapanguhaan nga imong magamit
bata nga gamiton ang ilang kabubut-on
sa pagtudlo sa imong mga anak naglakip sa
[agency] sa matarung nga mga paagi—sa pag-
mga kasulatan, mga pulong sa ulahing adlaw
gamit sa mga gipanudlo sa ebanghelyo sa
nga mga propeta, mga magasin sa Simbahan,
tanan nilang buhaton. Sama sa gitudlo ni
ug uban pang mga hinimo sa Simbahan nga
Haring Benjamin, “sa paglakaw diha sa
mga materyal.
pamaagi sa kamatuoran ug kaligdong” ug
Mga Nag-unang Baruganan sa Ebanghelyo “sa paghigugma sa usag-usa, ug sa pag-alagad
Ang Ginoo nagsugo sa mga ginikanan sa sa usag-usa.
pagtudlo sa ilang mga anak “sa pagsabut sa Diha sa panimalay, kinahanglang maka-
doktrina sa paghinulsol, hugot nga pagtuo kat-on ang mga bata sa pagbalaan sa adlaw
diha ni Kristo ang Anak sa buhi nga Dios, nga Igpapahulay, sa pagbayad sa ikapulo, ug

127
B A H I N D : Pa g t u dlo S u lod s a Pa n i m a l ay

sa pagsunod sa mga propeta sa ulahing mga adlaw. kaniya gisunod sa inadlaw nga panglihok” (sa Conference
Kinahanglan silang makakat-on sa pagtinguha sa tanang Report, Abr. 1996, 112, o sa Ensign Mayo. 1996, 81).
butang nga mga , mahiyason, matahum, o maayo og
Mga Panahon sa Pagtudlo
dungog o dalaygon” (Mga Artikulo sa Hugot nga Pagtuo
1:13). Ang uban sa imong mga dagkong kahigayunan sa pag-
tudlo mahimong wala maplano. Pagmabinantayon sa mga
Praktikal nga mga Kahanas [Skills] opurtunidad nga moabut sa nagdagan ang adlaw sa pangina-
Agig dugang sa pagtudlo sa mga hilisgutan nga doktrinal, buhi sa pagtudlo sa imong mga anak sa mga baruganan sa
kinahanglan ninyong matudloan ang inyong mga anak ebanghelyo (tan-awa sa “Mga Panahon sa Pagtudlo diha sa
og praktikal nga mga kahanas [skills] sama sa pagkat-on Kinabuhi sa Pamilya,” mga pahina 140–41).
unsaon sa pagdumala ang kuwarta, pagmentenar og maa-
yong panglawas, pakig-uban sa uban, ug sa pag-atiman sa Dili pa Gayud Ulahi sa mga Ginikanan ang
mga sinina ug kabtangan. Tudloi sila sa tinud-anay nga Pagsugod og Tudlo sa Ilang mga Anak
trabaho, sa pagkuha og maayong edukasyon, ug pagkamaa- Importante ang pag-establisar ug mga sumbanan sa pag-
yong lungsuranon. puyo sa ebanghelyo samtang gagmay pa ang mga bata. Sama
sa gipahayag ni Elder L. Tom Perry, “unsa ka importante kini
Unsaon sa mga Ginikanan Pagtudlo ang Ilang mga nga ang pagtudlo sa ebanghelyo nga magsugod diha dayon
Anak sa atong pagdawat og usa ka gamay nga espiritu sa panima-
Isip usa ka ginikanan, tinguhaa nga maestablisar nimo lay” (sa Conference Report, Okt. 1988, 87, o sa Ensign, Nob.
ang mga sumbanan sa pagpuyo sa ebanghelyo sa imong 1988, 74). Ang gagmay nga mga bata ganahan kaayo nga
panimalay (tan-awa sa “Pagtudlo Pinaagi sa mga Sumbanan moapil sa family home evening, pagtuon sa kasulatan, sa
sa Pagsunod sa Ebanghelyo,” mga pahina 135–36). Ang inad- pag-ampo, ug sa mga proyekto sa pagserbisyo.
law nga sumbanan sa pagpuyo sa ebanghelyo makamugna Si Presidente Thomas S. Monson nakaobserbar: “ Dunay
og palibut sa pagtuo ug pagkamasulundon diha sa panima- uban nga mosalikway niini nga mga responsibilidad, sa pag-
lay. Ang mosunod maoy pipila sa daghang mga paagi pag- tuo nga mahimo ra kini unya inig ka dako na sa bata. Dili,
tudlo sa imong mga anak. klaro kaayo ang ebidensya. Ang sinugdanan sa pagtudlo
lumalabay” (sa Conference Report, Okt. 1997, 21, o sa Ensign,
Ehemplo:
Nob. 1997, 17).
Ang Ehemplo mahimo nimong pinakalig-on nga kahima- Sa gihapon dili pa gayud ulahi ang pagsugod sa pagtudlo
nan sa pagtudlo. Ang mga bata nagkat-on og mga kinaiya ug sa ebanghelyo ngadto sa inyong mga anak—o sa pagsugod
pamatasan pinaagi sa pagpaniid sa imong mga linihokan na usab. Ang proseso sa pagtudlo lahi ra kon imong gilangay
(tan-awa sa “Pagbuhat sa Unsay Imong Gitudlo,” mga ang pagtudlo sa mga bata sa ebanghelyo. Mahimong madu-
pahina 18–19). gangan ang mga kalisud. Apan ang Ginoo mopanalangin
Mga Regular nga Okasyon alang sa Panudlo diha sa kaninyo sa dako ninyong tinguha sa pagtudlo sa matuod nga
Panimalay mga baruganan ug sa pag-establisar og matarung nga mga
kinaiya sa inyong pamilya. Kon bag-o ka pa lang nahigmata
Inadlaw nga pag-ampo sa pamilya ug pagtuon sa kasula- sa imong pagkaginikanan nga responsibilidad, butangi og
tan, family home evening, ug bisan ang mga tradisyon sa paglaum. Pag-ampo, gamita ang pagtuo, ug buhata ang
pamilya makapalig-on sa ebanghelyo ngadto sa tanang tanan nimong mahimo sa pagtabang sa imong mga anak ug
bahin sa inadlawng panimuyo sa mga bata (tan-awa sa dalha sila sa pagkamatarung.
“Regular nga mga Okasyon alang sa Pagtudlo Sulod sa Si Elder Robert D. Hales mipasabut, “Sa pagkatinuod ang
Panimalay,” mga pahina 137–39). mga ginikanan masayop sa ilang pagkaginikanan nga mga
Si Elder M. Russel Ballard nagtudlo: “Ang gugma alang sa pamaagi, apan pinaagi sa pagpaubos, pagtuo, pag-ampo, ug
atong Langitnong Amahan ug sa Anak nga si Jesukristo pagtuon, ang matag binuhat makakat-on sa bintaha nga
madugangan kaayo kon ang ebanghelyo matudlo ug masu- paagi ug sa pagbuhat sa ingon makapanalangin sa mga kina-
nod sulod sa panimalay. Ang matuod nga baruganan sa buhi sa mga sakop sa pamilya karon ug makatudlo sa husto
kinabuhing dayon nakasukip diha sa mga kasingkasing ug nga mga tradisyon ngadto sa mga henerasyon nga nagsu-
kalag sa mga bata ug dagko kon ang mga kasulatan gibasa ug nod” (sa Conference Report, Okt. 1993, 10–11, o sa Ensign,
gihisgutan, kon ang pag-ampo gihalad matag buntag ug Nob. 1993, 10).
gabii, ug kon ang pagtahud sa Dios ug pagkamasulundon

128
Pagtudlo diha sa Pa milya

na akoy pagpamatuod sa ebanghelyo sa

2 dihang gibunyagan ako.”


Usahay ang mga amahan puno ra kaayo
sa mga buluhaton nga temporal alang sa
ilang pamilya. Ang ubang mga amahan
motugyan sa ilang mga responsibilidad sa
pagtudlo sa ebanghelyo ngadto sa mga ina-
han. Dili gayud unta ingon niina. Sa tanang
mga amahan, si Presidente Gordon B.
MGA AMAHAN ISIP Hinckley miingon:
“Imo ang nag-una ug dili malikayan nga

MGA MAGTUTUDLO responsibilidad sa pagbarug isip pangulo sa


pamilya. Wala kana magpasabot sa pagkadik-
tador o pagkadili matarung nga dominyon.
Nagdala kini sa sugo nga ang mga amahan
Ang Unang Kapangulohan ug ang Korum mohatag sa mga panginahanglan sa ilang
sa Napulog Duha namulong, “Ang laraw sa pamilya. Kana nga mga panginahanglan
Dios, mao nga ang amahan mangulo sa sobra pa kay sa pagkaon, saput, ug balay.
ilang mga banay diha sa gugma ug sa pagka- Kana nga mga panginahanglan naglakip sa
matarung” (Ang Banay: Usa ka Pamahayag matarung nga direksyon ug sa mga panudlo,
ngadto sa Kalibutan,” Ensign, Nob 1995, pinaagi sa ehemplo ingon man sa lagda, sa
102). Kini nga obligasyon naglakip sa res- nag-una nga mga baruganan sa pagkamati-
ponsibilidad sa pagtudlo sa ebanghelyo. nud-anon, integridad, pangalagad, pagtahud
Usa sa hingkod nga miyembro sa sa katungod sa uban, ug ang pagsabut nga
Simbahan misulti sa dakong kahinangup sa kita manubag sa unsa may atong gihimo sa
mga leksyon sa ebanghelyo nga iyang nada- kinabuhi, dili lamang sa usag-usa apan usab
wat gikan sa iyang amahan. Miingon siya: ngadto sa Dios sa Langit, nga atong
“Ang akong amahan mihimo og tradisyon Mahangturong Amahan” (sa Conference
sa pamilya sa pagtudlo sa iyang mga anak Report, Okt. 1993, 78–79, o sa Ensign, Nob.
uban kaniya kada semana mga duha ka 1993, 60).
bulan sa dili pa mag walo ang among edad. Si Presidente Ezra Taft Benson misugyot
Sa dihang ako na nga higayon, aduna siyay og “napulo ka piho nga pamaagi sa mga
bag-o nga journal alang kanako, ug nang- amahan aron sa paghatag og espirituhanong
lingkod kaming duha, kami ra gayud nga pagpangulo sa ilang mga anak.
duha , ug nagsultihanay. Iya kong gipangu- “1. Hatagi og panalangin sa amahan
tana kabahin sa akong pagbati kang Jesus, ug [father’s blessing] ang mga bata. Bunyagi ug
unya iyang gihisgot kanako ang mga baruga- kumpirmahi ang imong mga anak. Ordinahi
nan sa ebanghelyo nga iyang giandam. ang imong mga anak sa priesthood.
“Sulod sa duha ka bulan iyang gitudlo Mamahimo kining mga espirituhanong kahi-
ang yano, matahum nga ebanghelyo. Iya gayunan sa kinabuhi sa inyong mga anak.
kong gipa-drawing og visual aid samtang “2. Giyahi sa personal gayud ang pamilya
kami nagpadayon. Naghulagway kini sa pre- nga pag-ampo, inadlaw nga pagbasa sa kasu-
mortal nga kinabuhi, kini nga yutan-ong latan, ug ang sinemana nga mga family
kinabuhi, ug ang mga lakang nga akong giki- home evening. Ang imong personal nga pag-
nahanglan aron makabalik og puyo uban sa apil makapakita sa inyong mga anak unsa ka
Langitnong Amahan: hugot nga pagtuo kang importante kini nga mga kalihokan.
Jesukristo, paghinulsol, bunyag, pagdawat sa “3. Kutob sa mahimo, tambongi ang mga
gasa sa espiritu Santo, ug paglahutay hang- miting sa Simbahan nga naa kamong tanan.
tod sa katapusan. Ang pagsimba nga pamilya ubos sa imong
“Dili gayud nako hikalimtan ang gugma pagpangulo mahinungdanon alang sa kaayo-
nga gibati nako sa akong amahan samtang hang espiritwal sa imong mga anak.
iyang gigahin ang panahon uban kanako. “4. Buhata ang daddy-daughter nga panag-
Iyang gihatag ang iyang pagpamatuod kaba- deyt ug father-and-sons’ nga outing uban sa
hin sa matag lakang sa plano sa kaluwasan imong mga anak. Isip tibuok pamilya, mag-
ug mapailubon kaayo sa akong mga pangu- kamping ug magpicnic, magbola ug mag-
tana. Gihunahuna nako kadtong usa ka recitals, adto sa mga programa sa eskwelahan,
talagsaong kasinatian tungod kay namulong ug uban pa. Diha makita ang tanang kalai-
siya sigun sa akong kahibalo ug mipamatuod nan kon anaa ang Papa.
kanako. Mituo ako nga kini nga kasinatian “5. Paghimo og tradisyon sa pamilya
maoy usa sa dakong hinungdan nga aduna sama sa pagbakasyon ug pagbiyahe ug mga

129
B A H I N D : Pa g t u dlo S u lod s a Pa n i m a l ay

outing. Kini nga mga halandumong gutlo dili


gayud hikalimtan sa inyong mga anak.
“6. Paghimo og regular nga pagbisita sa
tagsa-tagsa sa imong mga anak. Pasultiha sila
kon unsay ilang gusto sa kaugalingon. Tudloi
sila sa mga baruganan sa ebanghelyo. Tudloi
sila sa matuod nga mga mithi [values]. Sultihi
sila nga imo silang gimahal. Ang personal
nga oras uban sa imong mga anak nagpasa-
but kanila kon asa gibutang ni Papa ang
iyang mga prayoridad.
“7. Tudloi ang imong mga anak sa pagtra-
baho, ug ipakita kanila ang bili sa pagtra-
baho padulong sa makiangayon nga
tumong. Ang pag-establisar og pundo alang
sa misyon ug pundo alang sa pag-eskwela
alang sa imong mga anak nagpasabut kanila
unsay mga gikonsiderar ni Papa nga impor-
tante.
“8. Dasiga pagpaminaw sa maayo nga
mga musika ug sa art ug literatura sa inyong
panimalay. Ang balay nga adunay espiritu sa
kalunsay ug katahum mopanalangin sa
inyong mga anak hangtud sa kahangturan.
“9. Kon ang gilay-on motugot, himoa nga
regular ang pagsulod sa templo uban sa
imong asawa. Dayon labawng masabtan sa
imong mga anak ang importansya sa kamin-
yoon sa templo ug ang mga panaad sa tem-
plo ug ang mahangturong pamilya nga usa
ka yunit.
“10. Tuguti nga makita sa imong mga
anak ang imong kalipay ug katagbawan sa
pag-alagad sa Simbahan. Motakod kini
kanila, mao nga, sila usab, gusto nga moser-
bisyo sa Simbahan ug mahigugma sa gingha-
rian.
Si Presidente Benson mihatag sa panapos
nga nag-ingon, “Hinumdumi ang inyong
sagrado nga tawag isip amahan sa Israel—
ang inyong pinakaimportante nga calling
niining panahona ug sa kahangturan—usa
ka calling nga kamo dili gayud ma-release”
(sa Conference Report, Okt. 1987, 62–63,
o sa Ensign, Nob. 1987, 50–51).
Isip usa ka amahan, kinahanglang hinum-
duman nimo kanunay ang mahangturong
importansya sa imong buluhaton. Ang pag-
kaamahan maoy usa ka balaan nga responsi-
bilidad. Si Elder Boyd K. Packer nag-ingon,
“Unta adunay talagsaong kahulugan kon
ang tanang titulo sa pagtahud ug dungog ug
pagdayeg nga ikahatag unta kaniya, ang Dios
mismo, siya kinsa maoy pinakalabaw sa
tanan, mipili sa yano nga titulo nga tawagon
siya og Amahan” (sa Conference Report, Abr.
1972, 139; o Ensign, Hulyo 1972, 113).

130
Pagtudlo diha sa Pa milya

sa ebanghelyo, si Presidente Benson miii-

3 ngon: “Mga inahan, kamo ang pinakamaa-


yong magtutudlo sa inyong mga anak. . . .
Tudloi ang mga bata sa ebanghelyo sa kauga-
lingon ninyong mga panimalay, sa kaugali-
ngon ninyo nga fireside. Mao kini ang
pinakaepektibo nga panudlo nga sukad
madawat sa inyong mga anak. Mao kini ang
pamaagi sa Ginoo sa pagtudlo. Ang
MGA INAHAN ISIP Simbahan dili makatudlo sama sa inyong
mahimo. Ang eskwelahan dili. Ang day care

MGA MAGTUTUDLO center dili. Apan kamo makahimo, ug ang


Ginoo mopaluyo kaninyo. Ang inyong mga
anak mahinumdum sa inyong mga panudlo
sa hangtud, ug kon sila tigulang na dili sila
Ang Unang Kapanguluhan ug ang Korum mopalayo niini. Motawag sila kaninyo nga
sa Napulog Duha miingon nga “ang mga bulahan—ang ilang matuod nga anghel nga
inahan maoy unang responsable sa pag- inahan” (To the Mothers in Zion [pamphlet,
amuma sa ilang mga anak” (Ang Banay: 1987], 10–11).
Usa ka Pamahayag ngadto sa Kalibutan,” Isip usa ka inahan, daghan ang imong
Ensign, Nob 1995, 102). Kana nga pag- mga pamaagi sa pagtudlo. Usahay magplano
amuma naglakip sa pagtudlo sa mga baruga- ka og mga kahigayunan sa pagtudlo, apan
nan sa ebanghelyo. ang daghang mga opurtunidad sa pagtudlo
Si Presidente Ezra Taft Benson nahinum- moabut diha-diha sa normal nga dagan sa
dum nga may paghigugma sa mga panudlo kinabuhi sa pamilya (tan-awa sa Mga
sa iyang inahan. Panahon sa Pagtudlo diha sa Kinabuhi sa
“Nakahinumdum kaayo ko, isip gamay Pamilya,” mga pahina 140–41). Usahay
nga bata, nga nagagikan sa umahan ug nag- motudlo ka pinaagi sa ehemplo, usahay
kaduol sa karaan nga balay sa umahan sa pinaagi sa lagda. Usahay magtudlo ka pina-
Whitney, Idaho. Madungog nako ang akong agi sa pag-establisar ug mga sumbanan sa
mama nga nagkanta ‘Aduna ba Akoy pagpuyo sa ebanghelyo diha sa panimalay
Nabuhat nga Maayo sa Kalibutan Karon?’ ug usahay pinaagi lamang sa paghatag og
Hymn, no. 223]. atensyon ug pagpakita sa gugma. Si
“Ako lang gihapon siyang makita sa mga Presidente Benson mihatag og 10 ka mga
mata sa akong hunahuna nga nagbako sa sugyot nga makatabang kanimo pagtudlo sa
plantsahanan uban sa mga diyaryo diha sa imong mga anak. Matag-usa niini naghatag
salog nga nagplantsa sa taas kaayong puti og empasis sa paggahin og panahon:
nga panapton nga may daw bawgbog nga “Paggahin og panahon nga ikaw anaa
singot sa iyang agtang. Dihang ako siyang kanunay sa nagsanga nga dalan kon ang
gipangutana unsay iyang gibuhat, siya mii- inyong anak nagpaduol ba o nagpalayo . . .
ngon, “Mga kupo [robes] kini sa templo, bisan kon ang imong mga anak unom o
anak. Ako ug ang imong papa mangadto sa napulog-unom. . . .
templo sa Logan.’ “. . . Paggahin og panahon nga mahimo
“Dayon gipatong ang karaan nga plantsa kang tinuod nga higala sa imong mga
sa stove, milingkud duol kanako, ug gisulti- anak. . . .
han ako kabahin sa buhat sa templo—og “. . . Paggahin og panahon sa pagbasa
kon unsa ka-importante nga makaadto sa ngadto sa imong mga anak. . . .
templo ug makaapil sa mga sagradong ordi- “. . . Paggahin og panahon sa pag-ampo
nansa nga ipahigayon didto. Iya usab nga uban sa imong mga anak. . . . .
gipahayag ang dako nga panghinaut nga “. . . Paggahin og panahon nga maka-
ugma damlag ang iyang mga anak ug mga himo ka og makahuluganon nga home even-
apo ug ang mga apo sa tuhod makahigayon ing kada semana. . . . Himoa kini nga usa sa
sa pagtagamtam niining dili mapalit sa sapi talagsaong tradisyon sa pamilya. . . .
nga mga panalangin” (Unsay Akong “. . . Paggahin og panahon nga magka-
Gilauman nga Inyong Itudlo sa Inyong mga pundok panahon sa pagpangaon kanunay
Anak Kabahin sa Templo,” Ensign, Agosto kutob sa mahimo. . . .
1985, 8). “. . . Paggahin og panahon nga makabasa
Mahitungod sa ka-importante sa mga ina- sa kasulatan tibuok pamilya. . . .
han sa pagtudlo sa ilang mga anak kabahin

131
B A H I N D : Pa g t u dlo S u lod s a Pa n i m a l ay

“. . . Paggahin og panahon sa pagtinabangay og trabaho daan sa wala pa kining kalibutan, sa pagpanamkon, pagsap-
tibuok pamilya. . . . nay, ug pag-agak sa anak sa Dios Mismo. Nagpasalamat kami
“. . . Paggahin og panahon sa pagtudlo sa imong mga kaninyong tanan, lakip na ang among kaugalingong mga
anak. Pahimusli ang mga panahon sa pagtudlo. . . . inahan, ug sultihan kamo nga wala nay laing importante
“. . . Paggahin og panahon sa tinud-anay nga paghi- kay sa bug-os nga pagpangilabot sa buhat ug himaya sa Dios,
gugma sa mga anak. Ang bug-os nga gugma sa inahan mag- sa pagpahinabo sa mortalidad ug sa yutan-ong kinabuhi sa
dulong sa sama kang Kristo nga paghigugma” (To the Mothers Iyang mga anak, aron ang imortalidad ug kinabuhing dayon
in Zion, 8–12). makaabot ngadto sa celestial nga puy-anan sa kalangitan”
Ang mga responsibilidad sa pagka-inahan daw mapait. (sa Conference Report, Abr. 1997, 48, o sa Ensign Mayo.
Importanteng hinumduman nga ang Ginoo wala maglaum 1997, 36).
sa mga inahan sa pagkahingpit o pagkab-ot sa dili reyalistik Si Presidente Gordon B. Hinckley namulong kabahin sa
nga sumbanan sa pag-ugmad sa panimalay. Hinoon Siya talagsaong panalangin sa pagka-inahan:
naglaum kanila sa pag-ila ug pasidunggan ang ilang balaan “Tuguti ang mga inahan nga masayud nga walay mas
nga buluhaton ug mapainubsanong mobuhat kutob sa ilang dakong panalangin kay sa mga anak kinsa miabot kanila isip
mahimo. mga gasa gikan sa Labawng Makagagahum, nga wala siyay
Si Elder Jeffrey R. Holland namulong ngadto sa mga ina- laing mas dako nga misyon kay sa pagpadako kanila diha sa
han sa Simbahan: “Kamo nahisubay sa halangdong tradis- kahayag ug kamatuoran, panabut ug paghigugma. . . .
yon ni Eva, ang inahan sa tanang tawhanong pamilya. . . . Akong pahinumduman ang mga inahan sa tanang dapit
“Kamo nahisubay sa halangdong tradisyon ni Rebekah ug sa pagkabalaanon sa inyong calling. Walay laing angay nga
Rachel, kon wala sila wala unta ang hamili nga mga patriar- makahulip sa imong dapit. Walay responsibilidad nga mas
chal nga panaad ngadto ni Abraham, Isaac, ug Jacob nga dako, walay obligasyon nga mas labing bililhon kay sa pag-
nakahatag og panalangin sa tanan. Kamo nahisubay sa amuma ubos sa gugma og kalinaw ug integridad niadtong
halangdong tradisyon ni Lois ug Eunice ug sa mga inahan imong gidala dinhi sa kalibutan” (sa Conference Report, Okt.
sa 2,000 ka mga batan-ong manggugubat. Kamo nahisubay 1993, 79, o sa Ensign, Nob. 1993, 60).
sa halangdong tradisyon ni Maria, pinili ug gi-orden nang

132
Pagtudlo diha sa Pa milya

kamot sa inahan nga mopasinaw ug mopa-

4 hiangay niini. Usahay usa na lang ka ginika-


nan ang nahibiling mobuhat niini. Malisud
kini, apan mahimong buhaton.
“Sa Simbahan makatudlo kita kabahin sa
mga materyal diin ang usa ka panagang sa

ANG PANAGSANGGA hugot nga pagtuo pagahimoon: pagtahud,


kaisug, kaputli, paghinulsol, pagpasaylo,
kalooy. Sa simbahan makakat-on kita unsaon
SA MGA GINIKANAN sa pag-assemble ug sa pagtakdo niini. Apan
ang aktuwal nga paghimo ug ang pagpa-

DIHA SA PAGPANUDLO haum sa panagang sa hugot nga pagtuo


buluhaton kana sa tibuok pamilya. Kay kon
dili, molugak kini ug mosangko sa dili
maayo” (sa Conference Report, Abr. 1995, 8,
Sa “Ang Banay: Usa ka Pamahayag ngadto o sa Ensign Mayo. 1995, 8).
sa Kalibutan,” ang Unang Kapangulohan ug Ang mosunod nga mga sugyot makata-
ang Korum sa Napulog Duha mipasabut nga bang sa mga ginikanan nga makapalambo og
ang mga amahan ug mga inahan “giobligar mas epektibong panagtambayayong sa pag-
sa pagtabang sa usag -usa isip katugbang nga tudlo.
managpares” (Ensign, Nob. 1995, 102). Kini
nga panagsangga gikinahanglan kaayo ilabi Paggahin og Panahon nga
na sa sagrado nga responsibilidad sa mga Magtinabangay sa Pagplano
ginikanan pagtudlo sa ilang mga anak.
Isip mga ginikanan, kinahanglan kamong
Sa mga pamulong diha sa kinatibuk-ang
mogahin ug piho nga mga panahon sa pag-
komperensya, si Presidente Boyd K. Packer
hisgot sa mga panginahanglan sa inyong
mibasa sa Doktrina ug mga Pakigsaad 27:15,
mga anak ug planohon unsaon sa pagkab-ot
17: Ipataas ang inyong mga kasingkasing ug
kana nga mga panginahanglan. Usa sa bisi
pagmaya, ug pagbakus sa inyong mga bat-
kaayo nga managtiayon nakadiskubre nga
ang, ug pagsul-ob diha kaninyo sa akong
ang panag-uban og himo sa sinemana nga
tibuok nga taming, nga kamo makasugakod
pagplano nahimong usa sa mga bililhong
sa dautan nga adlaw, . . . magdala sa pana-
butang nga nahimo nila isip mga ginikanan.
gang sa hugot nga pagtuo diin kamo maka-
Miingon sila:
sagubang sa tanan nga nagdilaab nga mga
“Bisan tuod midangat og usa ka tuig una
pana sa dautan.” Pagkahuman og basa niini
namo mahimo ang sinemana nga pagplano
nga mensahe, si Presidente Packer mipasabut
isip usa ka tulumanon [habit] karon dili
sa ka-importante sa mga inahan ug mga
namo mahimo kon wala kini. Nakahatag
amahan nga magtambayayong sa pagtabang
kini og interes kanamo kon unsa ang gipang-
sa ilang mga anak nga mogamit sa “taming
buhat sa uban. Nakapaamgo kini kanamo
sa hugot nga pagtuo”:
kon unsa kami ka-importante sa usag-usa ug
“Kana nga panagang sa hugot nga pagtuo
sa among mga anak. Naghatag kini og higa-
dili ginama sa usa ka buhatan apan gikan sa
yon nga kami makatan-aw sa among kauga-
panimalay isip usa ka gamayng industriya. . . .
lingon ug sa mga anak ug mopili unsay
“. . . Ang plano sa Amahan nanginahang-
buhaton pagsulbad sa mga problema.
lan nga, sama sa henerasyon sa kinabuhi
Among giplano ang among mga deyt, mga
mismo, ang panagang sa hugot nga pagtuo
espesyal nga oras sa pakig-uban sa mga bata,
buhatunon pa ug ipahaum diha sa pamilya.
mga detalye alang sa family home evening,
Walay duha nga eksakto gayud ang pagkapa-
ug mga kalihokan sa adlawng Dominggo. Sa
reha Ang matag-usa kinahanglang gamaon
kasagaran mokabat og 30 minutos, usahay
sa mga kamot nga mohaum sa indibidwal.
mas dugay pa kon dinagko nga buhaton o
“Ang plano nga gidesinyo sa Amahan
dili kasagaran nga mga problema nagkina-
nagpasabut nga ang lalaki ug babaye, bana
hanglan nga hisgutan og maayo.”
ug asawa, magtambayayong nagpahiangay
Kon ikaw magplano sa mga paagi pag-
sa tagsa-tagsa ka mga bata sa hugot nga pag-
tudlo sa inyong mga anak, pagmainampoon
tuo nga gibakos paghugot aron dili kini
sa pagkonsiderar niining mga pangutanaha:
matangtang ni madutlan nianang nagdilaab
nga pana.  Unsa may mahitabo sa kinabuhi sa atong
“Nanginahanglan kini sa makanunayong mga anak agig resulta sa atong mga
kalig-on sa usa ka amahan nga momartilyo panudlo?
sa mga puthaw niini ug sa malumong mga

133
B A H I N D : Pa g t u dlo S u lod s a Pa n i m a l ay

 Unsang piho nga mga baruganan sa nga napalgan. “Sorry kaayo wala na ang
ebanghelyo ang kinahanglan natong imong kwarta,” miingon siya. Iyang gipug-
itudlo aron matuman kini? ngan ang pag-ingon nga nagpahinumdum
 Unsaon man nato sa pagtudlo kini nga na siya sa makadaghan, iya usab nga gilika-
mga baruganan? yan ang tintasyon sa paghupay nga ayaw
kini problemaha ang tanan. Human sa
Ang mga sugyot sa paggamit niining mga
tanan, nakahunahuna siya, ang pagdula sa
pangutanaha makita sa “Pag-andam og mga
kwarta bisan pa man sa iyang mga pahi-
Leksyon,” mga pahina 98–99, ug sa
mangno mao ang iyang gipili.
“Pagmugna og mga Leksyon gikan sa mga
Ang magul-anon nga gamayng si Mike
Pakigpulong sa Komperensya ug Ubang mga
naglingkod sa atubangang ang-ang pag-abut
Kapanguhaan,” mga pahina 100–101.
sa iyang papa. Human makabati sa makaguol
Ang Importansya sa Panaghiusa sa nga istorya, ang papa ni Mike mikuot sa
Pagtudlo sa mga Anak iyang bulsa, mikuha og kwarta sama sa kan-
tidad nga nawala ni Mike, ug gihatag kaniya.
Kon ang mga amahan ug inahan mogahin Dihang nakita sa amahan ang kahibulong
og panahon nga makatambag sa usag-usa, nga diha sa nawong sa inahan, miingon siya,
dako ang kahigayunan nga sila mahiusa sa “Gamay ra kanang kwartaha. Unsay dautan
pagtudlo sa ilang mga anak, bisan sa dili niana?”
maplano nga mga higayon sa pagtudlo nga Kon hunahunaon nato kining istoryaha,
moabut panahon sa mga ordinaryong dagan makapangutana kita kinsa kanila ang husto.
sa kinabuhi sa pamilya. Ang ingon nga pag- Apan dili kana mao ang pinakamaayong
kahiusa importante kaayo tungod kay gamay pangutana. Mas maayong mangutana kon
rang mga butang ang makapalibog sa mga unsaon kaha unta sa mga ginikanan ni Mike
bata kay sa makapalibog nga mga mensahe sa pagkahiusa sa pag-atubang nila sa sitwas-
gikan sa duha ka tawo nga ilang gimahal ug yon. Unta nag-istoryahanay una silang duha,
labaw nga gitahud. kabahin sa mga panginahanglan ni Mike.
Usa ka magtiayon mipakigbahin sa mosu- Gipangutana unta nila ang ilang mga
nod nga sugilanon kabahin sa usa ka kasina- kaugalingon, “Unsa may gusto natong mahi-
tian sa ilang anak: tabo sa kinabuhi ni Mike isip resulta niini
Ang unom ka tuig nga si Mark nagtra- nga sitwasyon? Gikinahanglan ba niyang
baho og maayo kadaghanan panahon sa makakat-on pa og mas dakong responsibili-
bakasyon paghimo og ekstra nga mga bulu- dad? Nagkinahanglan ba siya ug dugang nga
haton sa kasilinganan aron makatigum og kalooy ug pagsabut gikan sa iyang mga gini-
kwarta nga magasto kon ang ilang pamilya kanan? Gikinahanglan ba niyang makakat-
magbakasyon inig ka summer. Hataas kini on nga dili siya magpakita atubangan sa
nga biyahe, ug ang iyang mama miingon iyang mga higala? Gikinahanglan ba niya
nga kon gusto siya og mga handumanan o ang pagkat-on sa ka-importante sa pagsunod
ipangregalo nga among maagian, siya na ang sa pamalaod sa pamilya?” Kini unta makata-
mopalit niini. Bisan siya gipasidan-an sa bang kanila sa pagdeterminar unsaon sa pag-
iyang mama sa pagtago sa kuwarta sa luwas tudlo ang ilang anak ug unsaon kini sa
nga hiposanan, gibati ni Mike nga mas nin- pagtudlo.
dot nga naa ang kwarta sa iyang bulsa. Iya Kon ang mga ginikanan ni Mike migahin
kining gidala-dala sa tanang higayon. Sa pa unta og panahon aron magkahiusa sa
makadaghang higayon iya kining kuoton og ilang pag-atubang niini nga sitwasyon,
iphon o ipakita sa iyang mga higala. makakita unta sila og maayong paagi kon ili-
Sa adlaw sa wala pa ang biyahe, nadisku- san ba ang kwarta o dili. Ang nahitabo, gisul-
brehan ni Mike nga ang kwarta natagak bad nila sa pamaagi nga nagtudlo sa
gikan sa iyang bulsa. Nahugno ug naghilak, nagkasukwahi nga mga leksyon.
miadto siya sa iyang mama. Ang mama Kon magtinabangay kamo isip mga gini-
manggiloy-on, ug iyang gitabangan si Mike kanan, magkahiusa kamo sa pagtudlo sa
sa pagpangita sa tanang lugar nga mahuna- ebanghelyo ni Jesukristo ngadto sa inyong
hunaan basin makit-an, apan walay kwarta mga anak.

134
Pagtudlo diha sa Pa milya

5
PAGTUDLO PINAAGI SA MGA
SUMBANAN SA PAGSUNOD
SA EBANGHELYO
Usa sa mga pamaagi sa Ginoo sa pagtudlo Ang atong mga anak “gimatuto sigun
kanato mao ang paggiya kanato sa pag-estab- sa pamalaod sa celestial nga gingharian” kon
lisar og madungganon, balaanong mga sum- atong giestablisar ang mga sumbanan sa
banan sa ebanghelyo. Iya kitang gimandoan pagsunod sa ebanghelyo sa atong mga pani-
sa pag-ampo ug pagbasa sa mga kasulatan malay.
kada adlaw, tinagsa ug tibuok pamilya.
Gimandoan Niya kita sa pagsimba ug pag- Piho nga mga Butang nga Atong
ambit sa sakrament matag semana, sa pagsigi Mahimo sa Pag-establisar og mga
og adto sa templo kutob sa mahimo, ug sa Sumbanan sa Pagkadisipulo
pagpuasa ug pagbayad sa halad sa puasa Aduna kitay obligasyon sa pagpili gina-
matag bulan. Kini nga mga sumbanan sa mit ang konsensya ug sa pagdasig alang sa
pagpakabuhi naggiya kanato sa dalan nga mga sumbanan sa pagsunod sa ebanghelyo.
atong pagalaktan isip Iyang mga disipulo. Sama pananglit, makapili kita og art,
Ang mga bata makakat-on sa pagpuyo isip musika, ug literatura nga makatabang sa
mga disipulo sa Manluluwas kon sila makig- atong mga anak nga makapalambo sa ilang
uban sa ilang pamilya, gikan sa ilang katui- gusto nga makapabayaw ug makapalig-on.
gan sa pagkabata hangtud pagdako, sa Makaserbisyo kita nga magkauban sa simba-
pagsubli-subli sa mga sumbanan sa pag- han ug sa komunidad. Makapili kita og lig-
simba, pagserbisyo, pagtuon, ug sa pagtra- dong nga mga saput alang sa kaugalingon
baho sa Iyang gisangon. Kon ang pamilya ug tabangan ang atong mga anak sa pagbu-
wala magasunod niini nga mga sumbanan, hat sa ingon. Makatuon kita sa mga kasula-
ang pagkaepektibo sa pormal nga panudlo sa tan nga magkauban ug mag family home
mga ginikanan sa ebanghelyo malimitahan. evening. Makahimo kita sa pagdasig og usa
Kon ang mga pamaagi sa mga ginikanan sa ka matinahuron nga kinaiya sa adlawng
kinabuhi dili mahiuyon sa ilang gipamu- Igpapahulay nga makaimpluwensya sa pag-
long, mas masunod sa mga anak ang ilang bati sa mga bata kabahin sa paghimo niini
gipangbuhat kay sa ilang gipanulti. Apan nga balaang adlaw.
kon ang mga ginikanan mamulong kanunay Usa sa pinakalig-on nga pamaagi sa pag-
kabahin sa Manluluwas ug mag-establisar og establisar og matarung nga mga sumbanan
mga paagi isip sumbanan nila sa pamilya, sa pagsunod sa ebanghelyo mao ang pag-
matudloan nila ang ilang mga anak “sa pag- mugna ug pagmentenar sa mga tradisyon sa
matuto ug sa pagpahimatngon sa Ginoo,” pamilya. Ang mga bata mobati sa kasiguruan
sama sa giingon ni Enos siya gitudloan sa sa kahibalo nga bisan unsa pay mahitabo
iyang amahan (Enos 1:1). sa ilang kinabuhi, ang tiniman-an nga mga
Si Presidente Brigham Young namulong: panghitabo sa ilang pamilya magpabilin.
“Sa tanang kanasuran, komunidad, ug Si Presidente Ezra Taft Benson mitambag:
pamilya, adunay lahi nga mga tradisyon, ug “Idasig ang maanindot nga mga tradisyon
ang bata ila nga nabansay niini. Kon ang sa pamilya nga makabugkos kaninyo sa
pamalaod ni Kristo mahimo nga tradisyon kahangturan. Sa paghimo sa ingon, maka-
niining mga tawhana, ang mga bata mag- mugna kita og tipik sa langit dinhi sa yuta
tubo sigun sa pamalaod sa celestial nga ging- sulod sa tagsa-tagsa ka pamilya. Suma total,
harian. . . . Ang mga bata dayon magatubo, ang kahangturan himoon nga ekstensyon
ubos sa mga tradisyon sa ilang mga amahan, sa matarung nga kinabuhi sa pamilya” (sa
paghimo sa matarung lamang, ug paglikay sa Conference Report, Okt. 1989, 4, o sa Ensign,
dautan” (sa Journal of Discourses, 3:327). Nob. 1989, 5).

135
B A H I N D : Pa g t u dlo S u lod s a Pa n i m a l ay

Daghang mga tradisyon sa pamilya mahimong magsentro kon unsay iyang buhaton sa iyang mga anak, ang usa unsay
ngadto sa ebanghelyo. Sama pananglit, sa ubang pamilya, iyang gusto sa usa ka asawa, usa unsay gusto niya sa iyang
ang mga bata makadawat og bag-ong kopya sa Basahon ni panimalay, ug ang usa kon unsang klaseha sa trabaho ang
Mormon sa ilang ika-walo nga birthday. Ang ubang pamilya iyang pangandaman. Gisulat niya ang tanang mga ideya
magsaulog sa Pasko pinaagi sa pagdrama-drama sa mga didto, ug iya usab nga gilakip ang mga artikulo nga nakita
panghitabo nga naglibut sa pagkatawo sa Manluluwas. Sa niya nga makatabang. Ang pipila sa iyang mga gipangsulat
ubang pamilya, ang amahan mohatag og priesthood blessing mao ang iyang nakat-unan gikan sa mga negatibong ehem-
sa matag-usa sa iyang mga anak sa pagsugod sa bag-o nga plo sa pamilya diin siya nagtubo, nakatudlo kaniya nganong
tuig sa pag-eskwela. Ang ubang pamilya adunay tinuig nga dili niya gusto nga maingon niadto ang iya unyang kaugali-
panagtigum o managpundok alang sa mga holidays ug bles- ngong pamilya. Ang iyang amahan sobra ka supak sa iyang
sing sa bata. Kining gikahinangpan ug gimahal nga mga pagkaaktibo sa Simbahan nga kinahanglan siya nga mobal-
tradisyon naglig-on sa mga pamilya ug mga indibidwal sam- hin, ug mipuyo siya uban sa pamilya kinsa iyang gidayeg,
tang sila nagmaya sa pagsubli sa unsay pamilyar ug kasaga- bisan sila dili mga miyembro sa Simbahan. Gikan kanila
ran sagrado. Ang mga tradisyon makapahinumdum sa mga nakakuha siya og mga ideya kabahin sa iyang umaabot nga
sakop sa pamilya sa ilang pamaagi sa kinabuhi isip mga disi- pamilya. Mao nga bisan sa bata niyang pangidaron, gusto
pulo ni Kristo, ug sa kasagaran sila makahatag og opurtuni- niya nga mahimo siyang sinugdanan sa kausaban sa iyang
dad alang sa pagpanudlo sa mga baruganan sa ebanghelyo. henerasyon gikan sa usa ka gubot nga kagahapon ngadto sa
usa ka labing bulahan nga kaugmaon.
Pag-usab sa Wala Hiangayi nga mga Sumbanan “Sa dihang nagkasinabot na kami iyang gipakita ang
sa Atong Pamilya notebook ngari kanako, ug gihisgutan namo ang mga ideya
Mahimo natong usbon ang wala hiangayi nga mga sum- ug gipalambo kini hangtud nga nag-inambitay kami sa
banan sa atong pamilya Kon naggikan kita sa usa ka dili panan-awon kon unsay among gusto alang sa among
kaayo aktibo nga pamilya, mahimong usbon nato kana nga pamilya. Nakahinumdum ako nga ang una namong giti-
sumbanan sa atong kaugalingong kinabuhi ug maningkamot nguha mao ang pag-ampo. Gitudloan namo ang among mga
nga makatambong kanunay sa mga miting sa Simbahan. anak sa pag-ampo gikan sa gagmay pa kaayo sila, aron masil-
Kon kita nakapanaway sa mga lider sa Simbahan o nakadu- sil og maayo kanila nga mahimo nga batasan diin dili na nila
ngog sa atong mga ginikanan nga mibuhat niini, makapili kini mabaliwala. Nahukman namo nga ang ikapulo dili
kita sugod gayud karon sa pagsuporta sa atong mga lider gayud supakon. Matinud-anon kami sa among mga family
pinaagi sa atong mga pulong ug mga aksyon. Ang ingon home evening. Naestablisar namo ang tradisyon sa pagtuon
niana nga mga kausaban sa pamaagi sa atong pagpuyo sa kasulatan matag buntag. Sa sinugdanan nagkalisud pa
makahatag sa atong mga anak og usa ka maayong sumba- kami sa pagbasa og pipila ka mga bersikulo sa matag higa-
nan aron masunod. yon, apan unya among namatikdan nga ang among panag-
Usa ka miyembro sa Simbahan mipaambit sa mosunod hisgutan kon dunay pangutana ang mga bata mas labaw pa
nga sugilanon: ka-importante kay sa hugot nga pagsunod sa eskedyul. Sa
“Ang akong bana , si Roger, nagtubo sa usa ka panimalay miaging pipila ka mga tuig among napun-an og kanta matag
nga walay mga sumbanan sa pagsunod sa ebanghelyo. Ang human sa pangbukas nga pag-ampo, nga kantahon gyud ang
iyang amahan adik sa alcohol, ug ang pamilya nag-antus tanan. Nakapalagsik kini kanamo ug naghatag sa maaanindot
tungod niini. Ang iyang inahan naninguha nga ma-aktibo nga espiritu. Pipila lamang kini sa mga tradisyon nga natu-
sa Simbahan, apan ang iyang amahan gusto nga lain ang kod libot sa among pamilya.
buhaton sa pamilya inig ka Dominggo. Si Roger aktibo “Natingala kaayo ako nga ang akong bana nakahukom sa
kaayo uban sa mga higala isip usa ka tin-edyer, ug sa dihang pagpahimutang og matarung nga mga tradisyon sa kaugali-
nakaangkon siya og kaugalingong pagpamatuod sa ebang- ngon niyang pamilya samtang bata pa siya uban sa mubo
helyo, gisugdan niya sa pagsulat diha sa usa ka espesyal nga kaayo nga ehemplo para masunod. Natingala usab ako ug
daling paklion nga notebook kon unsang klaseha sa kina- mapasalamaton sa iyang pagkadeterminado nga makigtam-
buhi ang gusto niyang maangkon sa iya unyang kaugali- bayayong sa pagtudlo niini dinhi sa among pamilya, kadag-
ngong pamilya kon siya maminyo na. Mag-17 anyos na siya hanan gihimo kini sa usa ka matinud-anon nga paagi
niadtong tungura. Duna siyay usa ka seksyon sa notebook lamang.

136
Pagtudlo diha sa Pa milya

REGULAR NGA MGA OKASYON ALANG


SA PAGTUDLO Sulod SA PANIMALAY
Isip mga ginikanan, kinahanglan ka nga Makakat-on sila sa hugot nga pagtuo, pagpa-
maningkamot sa pag-establisar og regular ubos, ug pagkamasulundon kon makita nila
nga mga okasyon alang sa pagtudlo sa ang ilang mga ginikanan nga padayong nag-
ebanghelyo diha sa panimalay. Kon buhaton tinguha sa giya. Makakat-on sila sa pagpasi-
ninyo kini, ang inyong mga anak kanunay dungog ug pagtahud sa mga lider sa
nga makadawat sa mga panudlo sa ebang- Simbahan kon ang mga sakop sa pamilya
helyo aron maaplay sa ilang kinabuhi ug mag-ampo alang kanila matag-adlaw.
mamahimo nga pundasyon alang kanila. Makaangkon sila sa tinguha nga moalagad
Makaobserbar sila gikan sa inyong mga lihok og misyon ug modawat sa mga panalangin
nga nagpasabut nga ang pagtuo sa ebang- sa templo kon ang mga ginikanan mangayo
helyo mao ang pagdawat sa giya niini sa sa Langitnong Amahan nga tabangan ang
tanang aspeto sa kinabuhi. ilang mga anak sa paghimo og mga pagpili
Ang mosunod nga mga ideya makatabang nga makahimo nilang angayan nga moda-
kaninyo nga makaestablisar og regular nga wat sa mga panalangin.
mga okasyon alang sa pagtudlo sa inyong Ang mga bata makakat-on sa paghigugma
mga anak sa ebanghelyo. ug sa paghunahuna sa uban kon ilang madu-
ngog ang sakop sa pamilya nga mag-ampo
Pamilya nga Pag-ampo alang sa ubang tawo. Ug bation sa mga bata
Ang Manluluwas nagsugo, “Pag-ampo ang dakong pagbati sa gugma kon ilang
uban sa inyong mga banay ngadto sa madungog ang mga sakop sa pamilya nga
Amahan, sa kanunay diha sa akong ngalan, mag-ampo alang kanila.
aron ang inyong mga asawa ug ang inyong Ang matag sakop sa pamilya kinahang-
mga anak mapanalanginan.” (3 Nephi 18:21). lang mahatagan og kahigayunan nga
Ang pamilya nga mga pag-ampo mao ang mangulo sa pamilya nga pag-ampo. Ang gag-
pinakamaayong higayon sa pagpakita sa mayng mga bata makapuli usab uban sa
atong mga anak kon unsaon sa pag-ampo. tabang.
Samtang ang inyong mga anak mag-obserbar
kaninyo sa kinasingkasing nga pakig-istorya Pamilya nga Pagtuon sa Kasulatan
sa Amahan sa Langit, makita nila ang imong Ang pagtuon sa kasulatan kada adlaw
hugot nga pagtuo ug ang matarung nga mga maoy usa ka lig-on nga paagi aron matud-
tinguha. Makakat-on sila sa “pagpakitambag loan ang mga bata sa ebanghelyo. Kutob sa
uban sa Ginoo sa tanan [nila] nga buhaton” mahimo, ang pamilya kinahanglang mag-
aron Siya “moagak [kanila] alang sa kaayo- basa sa kasulatan sa regular nga oras matag-
han” (Alma 37:37). adlaw. Para sa uban, mas dali kining
Sa nyong pag-ampo, kinahanglan ka nga buhaton sa buntag sayo. Para sa uban, ang
mogamit sa mga pulong Kanimo, ug Imo. pamilya nga pagtuon sa kasulatan mas maa-
Kini nga ehemplo makatabang sa inyong yong buhaton sa dili pa mangatulog. Bisan
mga anak nga makat-on sa mga pinulungan usahay kini daw malisud ang pagpaapil sa
sa pag-ampo, nga magpahayag sa gugma ug tanang sakop sa pamilya, ang imong pada-
pagtahud alang sa Langitnong Amahan. yon nga mga paningkamot sa pagtuon sa
Ang mga bata makakat-on og daghan sa pulong sa Dios makapanalangin sa mga
ebanghelyo kon makadungog sila sa ubang kinabuhi sa inyong mga anak. Ang inyong
sakop sa pamilya nga mag-ampo. Makakat- mga anak makakat-on sa kamatuoran sa mga
on sila sa panginahanglan sa paghinulsol panudlo ni Nephi: “Pagbusog sa mga pulong
kon makadungog sila sa uban nga mangayo ni Kristo, kay tan-awa, ang mga pulong ni
og pasaylo. Makakat-on sila og pasalamat Kristo magtug-an kaninyo sa tanan nga mga
kon makadungog sila sa uban nga magpasa- butang nga inyong buhaton (2 Nephi 32:3).
lamat sa Amahan sa ilang mga panalangin.

137
B A H I N D : Pa g t u dlo S u lod s a Pa n i m a l ay

Kon ang mga bata mobasa sa mga kasula- espirituhanong pag-amuma. Hinumdumi
tan uban sa ilang mga pamilya, mahigugma nga ang Espiritu makaimpluwensya kaninyo
sila sa mga balaan nga mga kamatuoran sa bisan unsa pay inyong mga kasinatian.
ebanghelyo. Ang mga pinulungan sa kasula-
tan mamahimo nga pamilyar ngadto kanila. Family Home Evening
Makakat-on sila og mga sugilanon gikan sa Ang family home evening makahatag og
mga kasulatan ug makahibalo kon unsaon maanindot nga kahigayunan kaninyo sa
sa pag-aplay niining mga sagradong pulong pagtabang sa inyong mga anak nga masab-
diha sa ilang mga kinabuhi. Ila usab nga tan ug maaplay ang mga baruganan sa
makat-onan kon unsaon sa paggamit ang ebanghelyo. Ang family home evening mag-
mga mapa, sa Topical guide, sa Bible lakip sa pamilya nga pag-ampo, pagpanudlo
Dictionary, ug uban pang abag sa pagtuon sa ebanghelyo, mga himno ug mga kanta sa
diha sa mga kasulatan (tan-awa sa mga Primary, ug mga kalihokan sa pamilya.
pahina 56–58). Diha sa pagplano sa family home even-
Mahimo ninyong pilion ang pagbasa sa ing, hunahunaa ang kasamtangan nga mga
gitakda nga gitas-on sa oras matag-adlaw. panginahanglan, mga kahingawa, ug mga
Tungod kay ang pamilya Ang matag sakop sa pamilya kinsa makabasa interes sa mga sakop sa pamilya. sama
mao ang labing kinahanglan mahatagan sa higayon sa pag- pananglit, ang bata ba kinahanglang
importante nga dapit basa sa mga kasulatan. Mahimo silang mag- mangandam alang sa bunyag o alang sa
alang sa pagkat-on sa puli -puli sa pagbasa og tagsa ka bersikulo ordinasyon ngadto sa usa ka office sa priest-
ebanghelyo, mas haum sa matag higayon. Ang mga bata nga dili pa hood? Aduna bay panagbangi sa panimalay?
mga sakop sa pamilya ang makabasa makaapil gihapon pinaagi sa pag- Samtang magmainampoon ka sa pagkonsi-
pagpaambit ug pag-diskas sunod og sulti samtang lain ang mobasa. derar sa mga panginahanglan ug mga hagit
uban sa usag-usa sa Kon mahimo, ang gagmayng bata makatan- sa mga sakop sa pamilya, labaw nimong
aw sa libro nga may ilustrasyon sa mga madeterminar kon unsa nga baruganan sa
kamatuoran nga ilang
istorya sa kasulatan o mga litrato gikan sa ebanghelyo ang imong itudlo.
nakat-unan sa mga
Pakete sa mga Hulagway sa Ebanghelyo. Ang mga baruganan sa epektibo nga pag-
miting sa Simbahan, mga
Aron matabangan ang mga sakop sa tudlo nga gipresentar niini nga libro makata-
klase, ug mga kalihokan.
pamilya nga makasabut sa mga kasulatan, bang sa mga sakop sa pamilya sa pagplano ug
Makahatag kini og
mahimo nimong usbon ngadto sa sayon sa pagpresentar og family home evening. Agig
higayon kaninyo isip mga
ang lisod sabton nga mga mensahe o pangi- dugang , ang Simbahan mipagawas sa Family
ginikanan nga masayud taa sa Bible Dictionary ang dili pamilyar nga
sa mga nakat-onan sa Home Evening Resource Book, nga naglangkob
mga pulong. Makahangyo ka sa mga sakop sa mga leksyon ug mga ideya alang sa pag-
inyong mga anak sa sa pamilya sa pag-summarize sa pinakapunto himo sa family home evening nga malampu-
ebanghelyo, sa paggamit sa gipangbasa nianang adlawa. Ang gamay son. Makatabang usab nga mga kapanguhaan
sa inyong matarung nga nga bata mahimong mogunit pataas sa ang mga magasin sa Simbahan.
katungdanan isip labing hulagway sa istorya nga gibasa. Ang mga pamilya usahay maglisud sa pag-
responsable sa pagtudlo sa Mahimo kamong mangutana sa bata sa himo sa family home evening nga usa ka
inyong mga anak. paghunahuna og mga sitwasyon sa iyang regular nga bahin sa ilang kinabuhi. Usahay
Kadaghanan sa mga kinabuhi nga susama sa istorya nga inyong ang mga bata dili mokooperar, o ang mga
regular nga okasyon sa gibasa. Sama pananglit, mahimo kamong ginikanan nagtuo nga bise kaayo sila.
pagpanudlo diha sa moingon, “Bag-o pa lang natong nabasa ang Hinoon, ang mga paningkamot sa pagplano
inyong pamilya kabahin ni David ug Goliath. Unsa mang ug ang paghimo sa family home evening
makahatag og maayong klaseha sa mga Goliath ang giatubang ninyo makapanalangin sa mga sakop sa pamilya.
mga kahigayunan sa sa inyong kinabuhi? Unsa may inyong Usa ka tawo miingon nga ang iyang pamilya
pagpangutana sa mga nakat-unan kang David nga makatabang kaduha ra gayud maka-family home evening
bata kon unsay ilang kaninyo sa pag-atubang niining mga hagit? samtang siya nagdako. Hinoon, kini nga mga
nakat-unan sa simbahan. O mahimo kamong moingon, “nakamatikud kasinatian nakapatik og impresyon kaniya
Kinahanglan kang ako nga mitabang ka sa imong manghod nga sa iyang pagkaminyo iya gihapon kining
mangutana aron madasig paglimpyo sa kwarto. Imo bang naamgohan nahinumduman ug ang mga baruganan sa
ang mga bata sa nga gipakita nimo ang sama nga gugma nga ebanghelyo nga iyang nakat-unan. Kini
gipamulong ni Jesus dinhi sa istorya? midala kaniya ug sa iyang pamilya sa pag-
paghinumdum kutob sa
Kon dili kamo pamilyar sa mga kasulatan establisar og sinemana nga family home
ilang mahimo, labot na
o maglisod ka sa pagbasa, bation ninyo ang evening diha sa kaugalingon niyang pamilya.
ang mga istorya ug ang
pagkadili komportable o kakulangan sam-
mga tino nga detalye.
tang magbasa kamo uban sa imong mga Panahon sa Pagpangaon sa Pamilya
Buhata ang tanan sa pag-
anak. Walay dautan sa pagpahibalo sa
awhag sa tanang sakop sa Ang panahon sa pagpangaon sa pamilya
inyong mga anak nga kamong tanan nag-
pamilya sa pagdiskas kon makahatag og opurtunidad kaninyo sa pag-
tuon kon unsaon sa pagbasa ang mga kasula-
unsa ang mga gipaambit panudlo og bililhong mga leksyon ug alang
tan. Kon inyong giuswag [postpone] ang
(tan-awa sa sa tanang sakop sa pamilya nga moapil sa
pamilya nga pagtuon hangtud bation ninyo
“Pagpahigayon og mga mga panaghisgutan. Sa laing bahin sa kabise
ang pagsalig, inyong gihikawan ang inyong
Panaghisgutan,” mga sa mga eskedyul, ang panahon sa pagpa-
mga anak sa dakong panginahanglan nga
pahina “00” [63–65]). ngaon mao ra ang higayon nga mapundok

138
Pagtudlo diha sa Pa milya

nimo ang imong mga anak sa pagpaambit sa mga panghi- tudlo sa mga baruganan sa ebanghelyo. Hatagi sa higayon
tabo nianang adlawa ug ang tanan maghisgot og mga ideya. ang kada bata sa paghisgut kabahin sa mga problema o mga
Mahimo nimong gamiton kini nga mga okasyon sa pagpa- kasinatian nga importante alang kaniya. Sa inyong pagpakita
kig-istorya sa inyong mga anak kabahin sa mga baruganan og tinud-anay nga konsiderasyon alang sa mga kahingawa ug
sa ebanghelyo, mga mithi sa pamilya, mga mensahe nga opinyon sa inyong mga anak, ang inyong mga anak maka-
gipaambit panahon sa sakrament miting ug uban pang mga kat-on sa pagsalig kaninyo ug tinguhaon nila ang inyong
miting sa Simbahan, eskwelahan, ug umaabot nga mga kali- mga tambag. Dayon mapadayon ninyo ang pagtudlo kanila
hokan, mga panghitabo sa kalibutan, ug uban pang mga sa paghimo og maayong mga desisyon, pag-ampo, pagtuon
hilisgutan nga magdala og interes. Mahimo kana nga pana- sa kasulatan alang sa tubag sa ilang mga pangutana.
hon alang kaninyo aron makahibalo pa og daghan kabahin Gamita ang mga kasulatan sa pagtudlo sa mga bata kon
sa inyong mga kahingawa sa inyong mga anak, mga huna- unsaon sa paggamit ang ilang kabubut-on sa matarung nga
huna, ug mga pagbati. paagi. Si Elder Gene R. Cook misugyot kon unsaon sa usa ka
Ang pagpangaon sa pamilya dili kinahanglang pormal ginikanan paggamit ang mga kasulatan aron pagtabang sa
apan kini sadya diin bation sa tanan nga welcome sila sa usa ka bata kinsa mangutana nganong dili mobuhat og laing
pag-apil sa mga panaghisgutan. Kon mahimo, kini nga mga butang ang pamilya sa adlawng Dominggo.
panahon kinahanglang walay makabalda. Ang ingon niini “Mahimong matintal ka sa pag-ingon nga, ‘Tungod kay
nga mga okasyon makatampo sa panaghiusa ug espirituha- maoy akong giingon,’ o ‘Tungod kay maoy giingon sa
nong paglambo sa pamilya. Simbahan.’ Apan ang labing dinasig nga ginikanan moingon,
‘ Kahibalo ka, ang pagbalaan sa adlaw sa Ginoo dili usa ka
Mga Panagsabut-sabot sa Pamilya [Family Councils] butang nga ato lang gihimo. May ipakita ako kanimo.’
Kinahanglan kamong motawag sa mga sakop sa pamilya Dayon ablihi ang Doktrina ug mga Pakigsaad ngadto sa sek-
diha sa tigum nga panagsabut-sabot sa pamilya. Mahimo syon 59 ug basaha ang [bersikulo 9 hangtod 11]. . . .
ninyong gamiton ang panagsabut-sabot sa pamilya sa pag- “Dayon ipasabut, ‘Sa inyong nakita, ang Ginoo nagtudlo
himo og mga tumong, pagsulbad sa mga problema, paghis- nga ang adlawng Dominggo usa ka adlaw nga balaan. . . .
got kabahin sa panalapi, paghimo og mga plano, ug sa Mao kana ang adlaw sa pagpahulay gikan sa atong mga pag-
paghatag og suporta ug kalig-on. Mahimo kamong mopahi- hago ug “mohatag og mga paghalad ngadto sa Labing
gayon og panagsabut-sabot sa pamilya nga sumpay sa family Halangdon,” buot ipasabut nga kita moadto sa atong mga
home evening o sa laing panahon. Kon inyong ipahigayon miting sa Simbahan, moambit sa sakramento, buhaton ang
ang panagsabut-sabot sa pamilya, matudloan ninyo ang mga tulumanon sa Simbahan, ug mobisita sa mga masakiton,
inyong mga anak kon unsaon sa pagpaminaw ug sa pagpa- sa kabos, ug sa timawa. Mao kana ang adlaw nga gipahinu-
kita og pagtahud sa pagbati sa uban ug mga opinyon. ngod ngadto sa Ginoo, ug akong ipamatuod kaninyo, akong
pinalangga, nga kini matuod ug nga ang Ginoo mipanalangin
Pribado nga Pagbisita kanato og dako tungod sa pagbalaan sa Adlawng Igpapahulay’
” Mga Pagsabut-sabot sa Pamilya [Family Councils]
Kon kamo regular nga makig-istorya sa inyong mga anak,
Alang sa mga ideya nga mahimong gamiton diha sa mga
kamo masuod kanila. Tingali kinahanglan ninyo nga plano-
pribado nga pagbisita sa inyong mga anak, tan-awa sa
hon ang pribado nga mga higayon kauban sa tagsa-tagsa ka
“Pagtudlo Panahon sa mga Interbyu,” pahina 153.
bata aron sa pagpahayag sa gugma ug pagdasig ug sa pag-

139
B A H I N D : Pa g t u dlo S u lod s a Pa n i m a l ay

Okasyon alang sa Pagtudlo sulod sa

7 Panimalay.”

Paghisgut sa mga Problema Nga may


Kalabutan sa Ilang mga Kabarkada
Matag karon og unya, ang mga bata
MGA PANAHON SA mosulti og mga problema nga may kalabu-
tan sa ilang mga kabarkada. Tingali ang ilang
mga higala adunay trabaho nga mapugos
PAGTUDLO DIHA SA sila sa pagtrabaho bisan Dominggo. Tingali
nakaila sila og usa ka batan-on nga miyem-

KINABUHI SA PAMILYA bro sa Simbahan apan mihukom nga dili


siya mangalagad og misyon. Tingali aduna
silay mga higala kinsa mogamit og mga bati
nga mga pulong o nagpakita og pagkakulang
Isip mga ginikanan, kadaghanan sa
sa pagtahud sa uban. Sa paghisgut niini nga
inyong mga kahigayunan sa pagtudlo moa-
mga sitwasyon uban sa inyong mga anak,
but sa wala maplano nga mga higayon—diha
mahimo ninyong gamiton ang mga kasula-
sa panagsultihanay, sa inyong pagtrabaho
tan sa pagtudlo sa mga baruganan sa ebang-
uban sa mga bata, ug samtang ang mga
helyo. Makatabang kini kaninyo sa paggiya
sakop sa pamilya mag-atubang og mga hagit.
sa inyong mga anak padulong sa husto nga
Kini nga mga kahigayunan mamahimong
paghukom sa susama nga kahimtang.
lig-on nga mga panahon sa pagtudlo tungod
kay mas duol kini sa mga butang nga ilang Pagpakigbahin nga mga Kahigayunan
masinati. Tungod kay kini nga mga kahiga- aron Makahimo sa Husto nga mga
yunan moabut ug molabay lang dayon, kina- Pagpili
hanglan ninyong mailhan kini ug maandam
sa pagtudlo sa mga baruganan nga andam Kon aduna kamoy mga kahigayunan
kat-onan sa inyong mga anak. Ang mosunod nga makahimo sa husto nga mga pagpili,
nga mga sugyot makatabang kaninyo sa pag- mahimo ninyong ipaambit kini nga mga
pangita og mga kahigayunan sa pagtudlo. kasinatian uban sa inyong mga anak. Sama
pananglit, kon masuklian ka og sobra sa tin-
Pagtubag sa mga Pangutana o mga dahan, pangutan-a ang inyong mga anak
Kahingawa sa mga Bata unsa may inyong buhaton. Kini makapasu-
god og usa ka panaghisgutan kabahin sa pag-
Ang tanang mga bata adunay mga pangu-
kamatinud-anon, kabubut-on [agency], ug sa
tana kabahin sa ilang kaugalingon ug kaba-
mga sangputanan sa atong gipangbuhat.
hin sa kalibutan. Inyong mapakita kanila nga
ang ebanghelyo makahatag og mga tubag ug Paghisgut sa mga Ideya nga
giya alang sa panabut ug pagsulbad sa ilang Gipresentar pinaagi sa mga Himan
mga problema. Kon ang usa ka bata nahad- sa Komunikasyon [Media]
lok sa bagyo, magamit ninyo kanang pana-
hona sa pagdasig kaniya nga mag-ampo Mahimo kamong makigsulti sa inyong
alang sa kahupayan. Kon ang tin-edyer nga mga anak kabahin sa mga ideya nga gipasi-
anak gipugos sa pagtan-aw og usa ka popular ugdahan sa mga popular nga mga salida sa
nga salida nga dili kaayo angay, mahisgutan sine, mga salida sa T.V., ug sa mga musika.
ninyo kanang butanga uban kaniya ug taba- Ang mga balita makahatag usab og mga
ngan siyang makagamit sa mga baruganan sa opurtunidad aron mahisgutan ang bag-ong
ebanghelyo sa paghukom kon tan-awon ba mga panghitabo ug mga isyu. Ang ingon
niya o dili. Kon ang mga bata nahasol kaba- niini nga mga panaghisgutan makatabang sa
hin sa usa ka importante nga desisyon, mga bata nga makahibalo tali sa maayo nga
mahimo ninyong basahon ang Moroni mga kalingawan ug sa mga kalingawan nga
7:15–19 uban kanila ug hisgutan ang mga nagpresentar sa mga pilosopiya ug mga
panambag ni Mormon sa “pamaagi sa pag- aksyon nga supak sa mga sumbanan sa
hukom.” Kon ang usa ka sakop sa pamilya ebanghelyo.
namatay, makatudlo kamo sa inyong mga
Pagtabang sa mga Bata nga Makakat-
anak kabahin sa kalibutan sa mga espiritu ug
sa pagkabanhaw.
on gikan sa mga Sayop
Alang sa mga sugyot kabahin sa pagpa- Ang mga kasaypanan makahatag og kahi-
nambag uban sa inyong mga anak, tan-awa gayunan sa pagtudlo. Kon ang bata nasayop,
sa pahina 137–139 sa “Regular nga mga makapasaylo kamo sa bata, hisguti ang kaba-

140
Pagtudlo diha sa Pa milya

hin sa pagpangayo og pasaylo ug sa pag-ayo Pagtabang sa mga Bata sa


sa nahimo nga kadaot, kon ang bata nakasu- Pagkontrolar sa Ilang mga Emosyon
pak sa usa ka sugo, tudloi sa dalan ngadto sa
paghinulsol. Kon ang bata nasagmuyo, nadismaya, o
Kon anaa kamo sa sayop, kinahanglan nasuko, mahimong malain ang ilang
kang mangayo og pasaylo. Ang inyong mga panglihok-lihok. Matabangan ninyo silang
anak makakat-on sa puno sa gahum nga lek- makaamgo ug makontrol ang hunahuna sa
syon kon ilang makita ang inyong mga pagpasakit sa uban o pagsinggaak. Mahimo
paningkamot sa pagbuntog sa inyong kauga- ninyong dalhon ang atensyon ngadto sa mga
lingong mga kahuyang. Konsideraha kining hinungdan nga naghaling sa kasuko ug unya
mga mosunod nga mga kasinatian nga gipa- hisgutan ang mas maayo nga paagi sa pag-
ambit sa usa ka miyembro sa Simbahan: atubang sa sama nga mga sitwasyon ugma
“Mga 10 ang akong panuigon dihang damlag.
nakahimo ako og butang nga wala ikahi-
muot sa akong amahan. Morag nadismaya Pagtabang sa mga Bata nga Makaila sa
siya ug nakahukom sa pagsilot kanako. Impluwensya sa Espiritu
Nasakitan kaayo ako tungod kay gibati nako
Matabangan ninyo ang mga bata sa pag-
nga ningsobra ang iyang pagdisiplina kay sa
ila sa impluwensya sa Espiritu pinaagi sa pag-
angay ra unta nakong madawat. Gilikayan
dala sa ilang atensyon ngadto sa ilang mga
nako siya tibuok adlaw, ug sa matag higayon
pagbati. Si Elder Robert D. Hales miistorya sa
nga gusto siyang makig-istorya nako, motali-
mosunod nga mga kasinatian:
kod ako ug modagan. Pagkasunod nga adlaw
“Human sa akong bunyag ug kumpirmas-
nasagmuyo gihapon ako kaniya, mao nga
yon, gipaduol ako kilid sa akong mama ug
nahibulong ako nga misulod siya sa akong
gipangutana, ‘Unsay imong gibati?’ Akong
lawak ug giingnan ako nga nagbasol siya sa
gihulagway kutob sa akong mahimo ang
sobra ka estrikto niya nga pagdisiplina. Iya
mainit nga pagbati sa kalinaw, kahupayan,
kong gipangutana kon makapasaylo ba ako
ug kalipay diri kanako. Mipasabot ang akong
kaniya. Niadto nakakat-on ako nga wala
mama nga ang akong gibati mao ang gasa
gayuy tigulang sa pagpangayo og pasaylo ug
nga bag-o pa lang nakong nadawat, ang gasa
pagdawat nga ikaw nasayop. Usa kadto ka
sa Espiritu Santo. Giingnan ko niya nga kon
opurtunidad nga makakat-on sa matuod nga
magpuyo ako nga takus niini, kanunay maa-
bili sa paghinulsol.”
naa kanako ang gasa. Usa kadto ka panahon
Pagpasabut sa mga Hinungdan sa panudlo nga nagpabilin kanako sa tibuok
nganong Moserbisyo kinabuhi” (sa Conference Report, Abr. 1994,
42, o sa Ensign Mayo. 1999, 32).
Sa inyong pagserbisyo sa mga calling sa
Simbahan o sa laing mga paagi, masultihan Pagkat-on og Leksyon gikan sa
ninyo ang inyong mga anak unsa ang Kinaiyahan [Nature]
inyong gipangbuhat ug nganong gibuhat
Magamit ninyo ang matag-adlaw nga
ninyo kini. Makatabang kini sa inyong mga
mga obserbasyon sa kinaiyahan sa pagtudlo
anak nga makasabut sa hingpit kon unsay
sa ebanghelyo ngadto sa inyong mga anak.
epekto sa ilang pagtoo ug mga hiyas diha sa
Sama pananglit, ang komentaryo sa bata
ilang mga aksyon. Kon kamo miandam og
kabahin sa katahum sa mga bulak panahon
panihapon alang sa usa nga masakiton,
sa spring makadala kanato ngadto sa usa ka
inyong mapasabut nganong importante ang
panaghisgutan kabahin sa Pagkabanhaw ni
pagtabang nianang tawhana. Kon ang
Jesukristo. Ang panag-uban nga pagpugas sa
inyong mga anak makakita kanimo nga nag-
binhi maoy usa ka pinakamaayong higayon
andam sa pagtudlo og leksyon sa simbahan,
sa paghisgot kon giunsa ni Alma sa pagkum-
imo silang masultihan kon unsa ka-impor-
para ang pulong sa Dios ngadto sa usa ka liso
tante ang pagtuman sa inyong mga calling.
(tan-awa sa Alma 32:28–43).
Mahisgutan ninyo uban sa inyong mga anak
Kon alerto kamo, mahimo ninyo sa hilom
nganong moisa kita sa kamot sa pag-sustain
ang paghimo sa daghang kasinatian sa
sa mga lider sa Simbahan ug giunsa nato sa
inyong mga anak ngadto sa usa ka panahon
pagsuporta kadtong mga gitawag sa Ginoo.
sa pagtudlo sa makanunayong paagi.

141
B A H I N D : Pa g t u dlo S u lod s a Pa n i m a l ay

ANG IMPLUWENSYA SA PAGPANUDLO


SA UBANG MGA SAKOP SA PAMILYA
Bisan og ang mga ginikanan maoy unang apan ang 4 ka tuig nga si Johnny, nga sa
responsable sa pagtudlo sa ebanghelyo kasagaran dili makalingkod og dugay dili
ngadto sa ilang mga anak, ang ubang mga mahimutang. Misagbat pag-ingon, ‘nakadu-
sakop sa pamilya mahimo nga dakong ngog na ako nianang istoryaha.’
tabang. Ang mga ginikanan kinahanglang “Ang apohan misugilon sa sinsero nga
mangita sa mga kahigayunan nga ang ubang pag-ampo ni Joseph ug kon giunsa kini sa
mga sakop sa pamilya makatudlo ug maka- pagtubag uban sa mahimayaong pagbisita sa
palig-on sa ilang mga anak. Langitnong Amahan ug Iyang Anak, nga si
Jesukristo. Sa iyang pagkahuman, ang gamay
Ang Impluwensya sa Pagpanudlo sa nga si Johnny mihakop sa iyang kamot ug
mga Apohan miingon, ‘Usa kadto ka maanindot nga pag-
Ang mga apohan makapalig-on ug maka- pamatuod Lolo.’ Gusto siya nga makabati sa
dasig sa ilang mga apo sa ilang pagpaambit sa istorya pag-usab.
ilang mga kasinatian, pagpamatuod, ug pag- “Bisan og ang apohan misubli na sa maka-
tuo. Ang tinuod nila nga mga istorya sa pag- daghan sa tibuok niyang kinabuhi kabahin
kamatinumanon, pagkat-on gikan sa sayop, niini nga asoy, miingon siya, ‘Wala pa gayud
pagsakripisyo aron makab-ot ang mahangtu- mahitabo sukad nga ang Espiritu sa Ginoo
rong mga tumong, ug ang kamaya sa pag- mihatag sa lig-on nga saksi kay sa panahon
atubang sa mga problema makatabang sa nga ako mipamatuod kabahin ni Joseph
mga bata kon sila mag-atubang sa susama Smith sa kaugalingon nakong mga apo. Ang
nga mga kasinatian. Agig dugang sa pagpa- apohan ug ang mga anak mibati sa pagsaksi
kighinabi sa ilang mga apo, ang mga apohan sa Espiritu Santo” (sa Conference Report,
mahimong morekord sa ilang mga pagpama- Okt. 1998, 85, o sa Ensign, Nob. 1998, 67).
tuod diha sa journal, nga maoy makabayaw Bisan kon layo og gipuy-an ang mga
ug makatudlo sa mga sakop sa pamilya karon apohan gikan sa ilang mga apo, makaimplu-
ug sa umaabot nga mga henerasyon. wensa gihapon sila kanila alang sa kaayo-
Si Sister Susan L. Warner, kinsa nagser- han. Pinaagi sa telepono o mga sulat sa
bisyo isip second counselor sa kinatibuk-ang pagdayeg ug pag-awhag, makadasig sila sa
kapanguluhan sa Primary, miistorya sa pagsalig sa kaugalingon ug makapanambag.
mosunod nga sugilanon:
Nakaila ako og usa ka apohan kinsa, sa
Ang Impluwensya sa Pagpanudlo sa
pinakabag-o nga panagpundok sa pamilya mga Igsoon
didto sa kabungturan, midala sa iyang mga Ang mga ginikanan kinahanglang moaw-
apo sa usa ka lakaw. Pag-abot nila sa usa ka hag sa ilang mga anak sa pagtinabangay sa
hawan sa may kakahoyan, gidapit niya ang pagkat-on ug paglambo. Ang mga magulang
mga bata nga molingkod sa kahoy samtang maoy kasagarang maayo nga ehemplo sa
giistorya niya ang kabahin sa 14-anyos nga ilang mga manghod ug mahimo silang
batang si Joseph Smith, kinsa gustong sangunan unsaon sa pagpatuman ang mga
mangutana sa Langitnong Amahan mahitu- buluhaton sa balay. Kon ang anak nga lalaki
ngod sa pipila ka mga pangutana nga nagsa- nagserbisyo og full-time nga misyon,
mok kaniya. Ang apohan mipasabut nga ang mahimo niya, pinaagi sa iyang ehemplo ug
batang si Joseph Smith miadto sa kakahoyan sa mga sulat, ang dakong impluwensya alang
duol sa ilang panimalay aron sa pag-ampo, sa manghod sa pag-andam nga moserbisyo.
uban sa iyang pagtuo nga ang Dios motubag Kon ang igsoon nga babaye magminyo sa
kaniya. Ang mga apo hilom nga naminaw, templo, makapaambit siya sa kalipay ug pag-

142
Pagtudlo diha sa Pa milya

pamatuod uban sa iyang mga igsoon. Kon ang mga anak sa iyang anak uban sa paborito nga uyoan. Tungod niadto
andam nga motabang sa mga buluhaton sa balay, gipakita nga panaghisgut, ang iyang anak mipili nga likayan ang mga
nila ang maayong mga ehemplo, pagtudlo sa usag-usa kaba- higala nga moimpluwensya sa iyang kinaiya ngadto sa maka-
hin sa serbisyo ug responsibilidad. Ang ilang kaugalingon daot nga mga paagi.
nga pagkat-on nasuportahan usab.
Ang Impluwensya sa Pagpanudlo sa mga Bata
Ang Impluensya sa Pagpanudlo sa mga Uyoan, Kon ang mga ginikanan maminaw sa ilang mga anak,
Iyaan, ug mga Ig-agaw makakat-on sila og daghang pundok sa mga kamatuoran. Si
Adunay mga higayon diin ang mga uyoan, iyaan, o mga Elder Russell M. Nelson mihulagway sa usa ka higayon diin
ig-agaw ang makadalit ug makatabang sa usa ka sakop sa nakakat-on siya gikan sa usa sa iyang mga anak nga babaye.
pamilya kon dili makahimo ang mga ginikanan. “Dihang ang among kamanghurang anak nga babaye
Usa ka amahan misulti kon giunsa pagkaimpluwensya ang hapit na mag-upat ka tuig ang edad, miuli ako gikan sa
iyang anak pinaagi sa usa ka ig-agaw. Ang anak dili mosimba akong trabaho sa hospital nga medyo halawom na ang
sulod na sa daghang semana. Ang kinatibuk-ang komperensya kagabhion. Namatngonan nako ang akong asawa nga gika-
nagkaduol na, ug ang iyang ig-agaw, naghinam-hinam nga poy na kaayo. . . . Miboluntaryo ako sa pag-andam sa among
motambong, mimata og sayo pagkabuntag ug miapil sa linya anak nga upat ka tuig ang edad alang sa pagkatulog. Misugod
aron makalingkod sulod sa Tabernakulo sa Salt Lake. Ang anak ako sa pagsulti sa mga buhatunon: “Huboa ang imong
nakakita niini nga ehemplo, natandog tungod sa pagtuo ug sinina; ihayhay kini; isul-ob ang pajama; mag-toothbrush,
kahinam sa iyang ig-agaw, ug nadasig sa pagsimba og balik. mag-ampo’ ug daghan pa, nagsugo nga sama sa usa ka higpit
Kadto nga desisyon nakapausab sa iyang kinabuhi, ug wala nga sarhento sa army. Sa kalit iyang gipilay ang iyang ulo sa
madugay matinud-anon siya nga nag-alagad sa misyon. usa ka kilid, mitan-aw kanako uban sa masulub-on nga mata,
Usa ka inahan misulti sa positibo nga impluwensya diha ug miingon, ‘Daddy, ikaw ba ang nanag-iya kanako?’
sa iyang igsoong lalaki dihang siya ug ang iyang bana mipa- “Nakatudlo siya kanako og importante nga leksyon.
dala sa ilang anak sa pagpuyo uban kanila ug motrabaho sa Migamit ako sa mapugsanon nga pamaagi niining matam-is
ilang gasolinahan panahon sa summer. Lain nga babaye nga kalag. Ang pagdumala pinaagi sa pagpamugos maoy tek-
misugilon uban sa pasalamat sa usa ka panag-istoryahanay nik ni Satanas, dili sa Manluluwas” (sa Conference Report,
Abr. 1991, 27, o sa Ensign Mayo. 1991, 22).

143
B A H I N D : Pa g t u dlo S u lod s a Pa n i m a l ay

HOME TEACHING UG
VISITING TEACHING

Manghinaut ako nga ang mga home teachers ug mga visiting teachers
makasinati og duha ka butang: Una, ang hagit sa responsibilidad
nga ania niini nga talagsaong calling, ug ikaduha,
ang katam-is sa mga resulta gikan sa ilang trabaho,
ilabi na niadtong uban kanato kinsa dili kaayo mga aktibo.

Presidente Gordon B. Hinckley


Home Teaching ug Visiting Teaching

nga nag-pas-an og mga pamingwit sa isda

9 nga may kahoy. Ang ilang bulsa puno sa


paon. Ang mga sakop sa pamilya gustong
masayud ngano, apan ang mga home tea-
chers dili mosulti kanila sa dili pa mahatag
ang ilang mensahe. Wala silay problema sa

ANG PAGTUDLO NGA pagpundok sa mga bata libot kanila ug pag-


kuha sa ilang atensyon. Dayon ang usa ka
home teacher midemonstar unsaon sa usa ka
BAHIN SA HOME mangingisda pag-ilad ang usa ka isda aron
mokubit. Gipasabut niya nga ang gagmayng

TEACHING isda dali ra nga mailad kay sa dagko ug mas


eksperyensyado nga isda. Iyang gikumpara
ang pangilad sa isda ngadto sa mga panintal
ni Satanas ug gitudloan ang pamilya nga si
Kon ikaw usa ka home teacher, magtu- Satanas mogamit og mga maliputon nga
tudlo ikaw sa ebanghelyo. Agig dugang sa mga paagi pagsulay og dakop kanato ug
paghatag og kaayohan sa mga pamilya diin kuhaon ang atong kagawasan. Usa kadto ka
ikaw ug ang imong kompanyon na-assign, halandumon nga leksyon alang sa pamilya.
magdala ka og mensahe sa ebanghelyo pina- Isip usa ka home teacher, ikaw adunay
kaminos kausa matag bulan. Ang mga kasu- espesyal nga mga kahigayunan sa pagpakita
latan nagtudlo nga ang mga home teacher og gugma ngadto sa imong mga gitudloan.
maoy “magpasidaan, magpatin-aw, ug mag- Sama sa gitudlo ni Presidente Ezra Taft
awhag, ug magtudlo, ug magdapit sa tanan Benson, gikinahanglan ikaw nga “mobuhat
sa pagduol ngadto kang Kristo” (D&P 20:59) sa ginagmay nga mga butang, ang gagmay
Aron sa pagtudlo sa mga pamilya nga gi- nga mga butang nga dako kaayo og kahulu-
assign kanimo, kinahanglang mangandam gan sa pamilya. Sama pananglit, ilha ang
ka sa imong kaugalingon sa espirituhanong mga ngalan sa tanang sakop sa pamilya.
paagi ug kat-unan sa paggamit ang mga Bantayi ang mga birthday, pag-blessing, pag-
baruganan sa pagtudlo sa ebanghelyo nga bunyag, ug kaminyoon. Sa mga okasyon,
gihisgutan niini nga libro. Kinahanglan nga pagsulat og angay nga mga mugbong sulat
padayon kang maninguha sa pagpalambo sa sa pagdayeg o panawag sa telepono sa pagpa-
imong pagtudlo (tan-awa sa “Paghimo og sidungog sa sakop sa pamilya sa usa ka espes-
Plano sa Pagpalambo sa Imong Pagtudlo,” yal nga kalampusan o katumanan” (sa
mga pahina 24–27). Conference Report, Abr. 1987, 61, o sa Ensign
Sa imong assignment isip home teacher, Mayo. 1987, 50). Makatabang ka sa pamilya
ikaw adunay espesyal nga panginahanglan panahon sa panginahanglan, suportahi ang
alang niana nga preparasyon ug sa padayon mga bata og kabatan-onan sa ilang mga kali-
nga pagpalambo. Ang kahibalo sa nag-una hokan, ug siguroa nga ang mga pangina-
nga mga baruganan sa pagtudlo sa ebang- hanglan sa pamilya makaabot ngadto sa mga
helyo makatabang kanimo pagtudlo sa mga lider sa priesthood.
mensahe sa paagi nga makatabang sa tanang
indibidwal nga imong tudloan, bisan dili Pagpili sa Mensahe
kaayo sila aktibo nga mga miyembro kinsa Sa inyong pagpili sa mensahe nga ipaam-
wala maanad sa pag-apil sa mga panaghisgu- bit, hinumdumi ang mosunod nga mga
tan sa ebanghelyo o aktibo, mga eksperyen- instraksyon: “Ang mga home teachers sa
syado nga mga miyembro. kasagaran mopresentar sa mensahe sa Unang
Hinumdumi nga ang nagkalain-laing Kapanguluhan nga giimprinta diha sa Ensign
tawo nagkinahanglan sa lain-laing pamaagi ug sa mga Internasyonal nga Magasin sa
sa pagtudlo. Tingali gikinahanglan kang Simbahan. Dugang nga mga mensahe moa-
mopresentar og mensahe ngadto sa usa ka but gikan sa bishop o sa laing mga lokal nga
pamilya diin adunay daghang mga bata nga lider. Ang pangulo sa panimalay usab mahi-
nagkalain-lain ang edad. Basin i-assign ka sa mong mohangyo nga ang home teachers
pag-abiabi sa bag-ong mga kinabig. Tingali mohatag og espesyal nga mensahe. Ang mga
mahatagan og kahigayunan nga makabisita mensahe sa home teaching kinahanglang
sa mga tigulang na nga mga miyembro o ibase sa mga kasulatan ug sa mga panudlo
nag-inusara nga mga miyembro. sa mga propeta sa ulahing mga adlaw”
Usa ka pundok sa mga home teachers (Tamdanan nga Basahon alang sa mga Panudlo
kinsa naghunahuna pag-maayo kabahin sa sa Simbahan, Basahon 2: Pagkapari ug mga
ilang leksyon miabot alang sa ilang pagbisita Kaabag nga Lider [1998], 169).

145
B A H I N D : Pa g t u dlo S U LOD s a Pa n i m a l ay

Pag-andam sa Mensahe Paghatag sa Mensahe


Andama og maayo ang mensahe sa home teaching sama Hinumdumi nga ang pangulo sa panimalay kinahanglang
sa pag-andam nimo sa usa ka leksyon sa Simbahan. Ang maoy mag-preside ug mopahigayon kon kamo mobisita.
mosunod nga mga sugyot makatabang kanimo: Ibutang usab sa hunahuna ang mosunod nga mga sugyot:
 Ribyuha ang leksyon. Pagpakitambag uban sa imong  Mag-uban sa pag-ampo ug pagbasa sa mga kasulatan kon
kompanyon kon unsay ikatampo ninyo sa usag-usa sa mahimo. Gamita ang mga kasulatan sa tanang angay nga
inyong presentasyon. kahigayunan. Dalha kini kanunay sa tanang pagbisita.
 Kon ipresentar ninyo ang Mensahe sa Unang Gamita kini sa pagtubag og mga pangutana o sa paghatag
Kapanguluhan o lain nga hilisgutan diin walay pormal og tambag.
nga plano sa leksyon nga gihimo, sunda ang mga sugyot  Paminawa ang pag-aghat sa Espiritu samtang kamo mag-
nga anaa sa “Pagmugna og mga Leksyon gikan sa mga tudlo.
Pakigpulong sa Komperensya ug Ubang mga  Likayi ang hataas nga panagsultihanay sa dili mahinung-
Kapanguhaan,” mga pahina 100–101. danon o dili makatabang sa tanang nanambong. Bantayi
 Ipahaum ang mensahe ug ang pamaagi sa pagtudlo ang oras alang sa pamilya nga inyong gibisitahan.
ngadto sa kasinatian, edad, ug mga interes sa matag sakop  Pangita og paagi nga ang tanang sakop sa pamilya makaa-
sa pamilya nga inyong tudloan. Himoa ang leksyon nga pil sa leksyon. Ipakita ang inyong mainiton nga interes sa
makapa-interes ug maaplay sa matag sakop sa pamilya. matag-indibidwal.
 Siguroha nga ang mensahe mubo ra igo nga dili mawala  Ipamatuod ang mga kamatuoran nga imong gitudlo.
ang interes sa tanang mitambong. Pagpaambit og mga ehemplo kon unsaon ninyo sa pag-
aplay kana nga mga kamatuoran sa inadlaw nga kinabuhi.

146
Home Teaching ug Visiting Teaching

10

ANG PAGTUDLO NGA BAHIN


SA VISITING TEACHING
Kon gi-assign ka nga mahimong visiting kinabuhi. Isip usa ka magtutudlo nabanta-
teacher, usa sa hilisgutan bahin sa imong yan niya ang mga pamilya nga nag-atiman
responsibilidad mao ang “pagkat-on sa espi- og mga bata nga nagkalibanga ug gimalarya,
rituhanon ug temporal nga mga pangina- naningkamot og maayo, nakigbarter alang sa
hanglan sa sister ug sa iyang pamilya” ug sa bugas, sibuyas, kamatis—bisan unsang pag-
“paghatag og espirituhanong mga panudlo kaon aron lamang mabuhi ang mga mahal
pinaagi sa binulan nga mensahe” (Tamdanan sa kinabuhi. Nag-alagad siya isip visiting tea-
nga Basahon alang sa mga Panudlo sa cher, kanunay nga nagbiyahi sakay sa bus
Simbahan, Basahon 2: Pagkapari ug mga aron maadto ang usa ka sister sa pikas dapit
Kaabag nga Lider [1998], 203). Magtutudlo sa lungsod. Dihang gipangutana kon kini
ikaw sa ebanghelyo. lisud ba, ang tanang gihatag kaniya nga
Aron sa pagtudlo sa mga pamilya nga gi- buhaton, yano siya nga mitubag, ‘Dili kini
assign kanimo, kinahanglang mangandam ka lisud. Ang babaye nga akong gibisitahan dili
sa kaugalingon sa espirituhanong paagi ug makabasa. Kon moadto ako, basahan nako
magkat-on sa paggamit sa mga baruganan sa siya sa kasulatan,’
pagtudlo sa ebanghelyo nga gihisgutan niini “Ang iyang yano nga tubag nagpamatuod
nga libro. Kinahanglan nga padayon kang sa hugot nga pagtuo ug kasiguroan nga siya
maninguha sa pagpalambo sa imong pag- anaa sa husto nga dalan. Bisan og ang
tudlo (tan-awa sa “Paghimo og Plano sa biyahe sa bus dili diretso ug naglikoliko pau-
Pagpalambo sa Imong Pagtudlo,” mga bos sa kadalanan, sa mga mata sa Ginoo
pahina 24–27). kadto usa ka tul-id ug pig-ot, kay padulong
Kini nga preparasyon makatabang og man siya sa husto nga direksyon. Anaa siya
dako kanimo tungod kay mahimo kang sa buluhaton sa Amahan” (sa Conference
tawagon nga motudlo sa mga sister sa nagka- Report, Abr. 1994, 19, o sa Ensign Mayo.
lain-laing mga sitwasyon. Mahimo kang 1994, 16).
motudlo niadtong mga batan-on pa, tigu-
lang na, minyo, dili minyo, diborsyado, bag- Pagpili sa Mensahe
ong kinabig sa simbahan, aktibo kaayo sa Sa imong pagpili sa mensahe nga ipaam-
Simbahan, dili kaayo aktibo, maayo og edu- bit, hinumdumi ang mosunod nga mga
kasyon, mga bakol nga estudyante, bisi, instraksyon: “Ang mga visiting teachers
magul-anon, maabiabihon, o dili dali moda- mohatag og mga panudlo nga espirituhanon
wat. Ang nagkalain-laing tawo nagkinahang- pinaagi sa binulan nga mensahe. Ang mga
lan sa lain-laing pamaagi sa pagtudlo. Bisan mensahe nga gimantala sa Ensign o
unsay kahimtang sa mga sister nga inyong Internasyonal nga mga Magasin gamiton isip
tudloan, matabangan nimo sila nga mas tamdanan ug ipahaum sa panginahanglan sa
labaw pang makaila sa Manluluwas ug mosu- matag sister” (Tamdanan nga Basahon alang
nod sa iyang ebanghelyo nga labaw pa ka sa mga Panudlo sa Simbahan, Basahon 2:
matinud-anon. Pagkapari ug mga Kaabag nga Lider [1998],
Sa nagserbisyo pa si sister Elaine L. Jack 203). Tinguhaa ang giya sa Espiritu samtang
isip presidente sa kinatibuk-ang Relief ribyuhon nimo pag-ayo ang binulan nga
Society, misugilon siya sa mosunod nga mensahe uban sa imong kompanyon dayon
istorya: hunahunaa sa tagsa-tagsa sa mainampoon
“Si Priscilla Samson-Davis, usa ka sister sa nga paagi ang matag sister nga imong tud-
Ghana, nakasinati og mga kalisud. Daghan loan. Agig dugang sa giandam nga mensahe,
kaayong mga sagabal sa agianan sa iyang

147
B A H I N D : Pa g t u dlo S U LOD s a Pa n i m a l ay

kinahanglan kang mogamit sa mga kasulatan ug sa mga Paghatag sa Mensahe


panudlo sa mga propeta sa ulahing mga adlaw isip imong
importante nga kapanguhaan sa pagplano sa mensahe. Ang mosunod nga mga sugyot makatabang sa imong
Mahimo nimong isuplementar kining mga kapanguhaan pagtudlo sa sister nga imong bisitahan.
uban sa laing mga materyal nga hinimo sa Simbahan.  Mag-uban sa pag-ampo ug pagbasa sa mga kasulatan kon
mahimo. Gamita ang mga kasulatan sa tanang angay nga
Pag-andam sa Mensahe kahigayunan. Dalha kini kanunay sa tanang pagbisita.
Andama og maayo ang mensahe sa visiting teaching Gamita kini sa pagtubag og mga pangutana o sa paghatag
sama sa pag-andam nimo sa usa ka leksyon sa Simbahan. og tambag.
Ang mosunod nga mga sugyot makatabang kanimo:  Paminawa ang pag-aghat sa Espiritu samtang ikaw mag-
 Ribyuha ang leksyon. Pagpakitambag uban sa imong tudlo.
kompanyon kon unsay ikatampo ninyo sa usag-usa sa  Bantayi ang oras alang sa mga sisters nga inyong bisita-
inyong presentasyon. han.
 Sunda ang mga sugyot nga anaa sa “Pagmugna og mga  Pangita og mga paagi nga ang mga sisters nga inyong
Leksyon gikan sa mga Pakigpulong sa Komperensya ug bisitahan moapil sa mga leksyon. Ipakita ang mainiton
Ubang mga Kapanguhaan,” mga pahina 100–101. nga interes kabahin sa ilang isulti.
 Ipahaum ang mensahe ug ang pamaagi sa pagtudlo  Ipamatuod ang mga kamatuoran nga imong gitudlo.
ngadto sa mga kahimtang, edad, ug mga interes sa matag Pagpaambit og mga ehemplo kon unsaon nimo sa pag-
sister nga imong tudloan. aplay kana nga mga kamatuoran sa inadlawng kinabuhi.

148
E

PAGTUDLO SA MGA LIDER


B A H I N E : Pa g t u dlo S A M G A L I DE R

mga sumbanan [standards] ang kabatan-

1 onan, kinahanglanan natong mailhan kon


unsay angay nila. Ang una nga ang-ang mao
ang stake presidency nga mosulti kanato.’
Mikabat og dugay-dugay nga panahon sa
stake presidency nga makakita sa tin-aw nga
panabut sa mga sumbanan ug kon unsaon
nga kini ma-aplay sa ilang stake. Gani dag-
hang panahon ang gikinahanglan aron
ANG PAGPANGULO USA makasabot ang high council ug makapasalig
kabahin niini nga mga sumbanan, ug gani

USAB KA PAGTUDLO mas daghang panahon aron mouyon ang


mga bishop. Hangtod niadtong panahona,
ang mga ginikanan ug ang mga kabatan-
onan nakadawat pa sa nagkasukwahi nga
Sa usa ka youth conference sa Simbahan, mga timailhan, apan karon, sa unang higa-
ang usa ka hingkud nga miyembro sa yon, ang mga lider andam na nga motudlo
Simbahan nakasaksi og usa ka makapadasig sa mga sumbanan.
nga ehemplo nga maangkon usab sa mga “Ug unya sila mitudlo kanila, kada tuig,
lider kon sila motudlo sa matuod nga mga sa matag ang-ang sulod sa tibuok stake. Ang
baruganan. Iyang gireport: resulta mao kadtong akong nasaksihan niad-
Sa katapusan sa conference usa ka saya- tong gabii sa sayawan sa youth conference.
wan ang gihimo. Ang taga-banda sa sayawan “Nakakat-on ako nga ang impluwensya sa
miabot nga nanaghukas. Samtang nagtan-aw mga lider mahimong labaw ka dako kon
ang mga hamtong, usa ka grupo sa kabatan- ilang hunahunaon og maayo ang pagtuman
onan miadto sa nanagbanda ug mihimo og sa ilang mga responsibilidad sa pagtudlo sa
pipila ka mga sugyot sa grupo, diin ang mga mga Santos. Nakakat-on usab ako nga kon
sakop sa banda miprotesta. Pagkataud-taod magkadaiya ang mensahe dili na gayud kana
Si Elder Boyd K. Packer pipila sa kabatan-onan nagdala og mga usa ka mensahe, ug ang panahon nga giga-
mipasabot og maayo:nga sinina, ug sa dakong pag-ukon-ukon gisul-ob hin migamot pag-ayo sa unsay angay nga
ang tanang lider sa ra kini sa mga sakop sa banda. itudlo magamit gayud. Sa katapusan, nakita
Simbahan magsilbi usab “Dihang gisugdan na ang tukar, lanog ko sa akong kaugalingon ang kahingkud ug
nga mga magtutudlo: kaayo, ug nag-anam pa gayud kini og kala- kaaalam ug moral nga kaisog sa kabatan-
“Ang propeta usa ka nog. Dinha nga puntoha ang mga hamtong unan kinsa natudloan sa husto.
magtutudlo; ang iyang nahingawa na, usa ka grupo sa kabatan-onan
mga Magtatambag sila nagpundok taliwala sa sayawan ug dayon Ang Imong Responsibilidad isip usa
mga magtutudlo; ang mga miduol sila ngadto sa banda. Gihangyo nila ka Lider sa Pagtudlo sa Ebanghelyo
General Authorities sila nga pahinayan ang tukar. Dili mosugot ang
Usa sa pinakaimportante nga paagi pagtu-
mga matutudlo. Ang mga banda, apan ang kabatan-onan, namugos,
man sa imong mga responsibilidad isip usa
stake ug mission president ug diha gipahinayan sa banda ang gikusgon.
ka lider sa Simbahan mao ang pagtudlo
sila mga magtutudlo; ang Sa dihang nagkalanog na usab ang tukar,
(tan-awa sa Tamdanan nga Basahon sa mga
mga high coucilors ug nagpundok ang mga batan-on ug giatubang
Panudlo sa Simbahan, Basahon 2: Pagkapari
mga presidente sa korum na usab ang banda. Ang sama nga hitabo
ug mga Kaabag nga Lider [1998], 305–7). Si
sila mga magtutudlo; ang nasubli tulo ka higayon. Sa katapusan ang
Elder Gordon B. Hinckley nagtudlo, “Ang
mga bishop magtutudlo; grupo miadto sa stake president. Miingon
epektibo nga Pagtudlo maoy pinakasentro
ug ingon man sa tanang sila, ‘Nagtuo kami nga kining tukara dili
sa pagpangulo sa Simbahan” (Unsaon sa
mga organisasyon sa kaayo angay. Imbis nga magpadayon sa
Pagkahimong Magtutudlo Kon ang Imong
Simbahan. Ang Simbahan sayawan, kami nga nahingawa gustong
Papel isip usa ka Lider Nanginahanglan
nagauswag nga moadto sa pikas nga bilding ug mag-fireside
Kanimo nga Motudlo,” Priesthood Board
gipaluyohan pinaagi sa na lang. Makahimo mi ani nga kami lang,
nga Miting sa mga General Authority,
gahum sa pagpanudlo nga apan kon kamong mga adults gustong moku-
5 Peb. 1969; gikutlo ni Jeffrey R. Holland
nahimo” (Teach Ye yog, maayo sab.’ Ang sayawan nahuman, ug
sa Conference Report, Abr. 1998, 31, o sa
Diligently, giusab. ed. ang mga young men ug mga young women
Ensign, Mayo. 1998, 26).
[1991], 3–4). nag-abut sa pikas nga bilding.
Ang Ginoo mao ang pinakalabaw sa
“Pagkahuman gipangutana nako ang
tanang ehemplo sa usa ka lider nga nagser-
stake president kon giunsa kini sa pagkahi-
bisyo isip usa ka magtutudlo: “Ug si Jesus
tabo. Miingon siya nga mga lima ka tuig na
misuroy sa tanang lungsod ug mga balangay,
ang milabay, usa sa mga sakop sa high coun-
nga nagapanudlo sa ilang mga sinagoga,
cil miingon, ‘Kon gusto natong tudloan sa

150
B A H I N E : Pa g t u dlo S A M G A L I DE R

ug nagsangyaw sa Maayong Balita mahitungod sa gingha- ang ubang mga kahigayunan moabut nga wala dahuma sa
rian” (Mateo 9:35). Si Elder Boyd K. Packer mipasabot og normal nga dagan sa pagpangulo ug sa pagpakig-uban sa
maayo: “Ang Ginoo maoy atong ehemplo. Lisud nga ihulag- uban.
way ang Ginoo isip usa ka tigdumala [executive] Sublion ko Isip usa ka bishop ug tig-imprinta, si Thomas S. Monson
kana. Lisud nga ihulagway ang Ginoo isip usa ka tigdumala. kanunay nga magtrabaho uban ni Presidente J. Reuben
Usa siya ka magtutudlo! Mao kana ang mithi, ang sundanan Clark Jr., nga usa ka sakop sa Unang Kapanguluhan. Sa ilang
[pattern]” (seminar sa mga regional representatives, 6 Abr. panag-uban sa trabaho, sa kasagaran si President Clark mopa-
1984). himulos sa higayon sa pagtudlo sa ebanghelyo. Mga tuig ang
Ang mga kasulatan naglangkob sa daghan kaayong mga milabay, si Presidente Monson miistorya sa usa niana nga
asoy sa ubang mga lider nga nagserbisyo isip mga magtu- okasyon nga nakaapekto og dako kaniya.
tudlo sa ebanghelyo. Si Adan ug ang ubang mga kaliwatan “[Si Presidente Clark mihangyo] kanako sa pagbasa og
mga “tigsangyaw sa pagkamatarung [kinsa] namulong ug kusog sa asoy nga makita diha sa Lucas kabahin sa usa ka
nanagna ug mitawag sa tanan nga mga tawo, bisan diin nga tawo nga gitaptan og sangla. Dayon mihangyo nga ipadayon
dapit, sa paghinulsol.” Pinaagi sa ilang pagsangyaw, “ug ang nako ngadto sa Lucas kabahin sa tawo nga naparalisar ug ang
hugot nga pagtuo gitudlo ngadto sa mga katawhan” (Moses malimbasugon nga kinaiya diin siya gipresentar ngadto sa
6:23). Ang nag-una nga mga Apostoles nagserbisyo “sa Ginoo, kinsa miayo kaniya. Si President Clark mikuha og
tanang adlaw diha sa templo, ug sa binalaybalay, [ug] sila panyo gikan sa iyang bulsa ug gitrapohan ang mga luha sa
wala mag-undang sa pagpanudlo ug sa pagwali nga si Jesus iyang mga mata. Miingon siya, ‘Samtang magkatigulang kita,
mao ang Kristo” (Mga Buhat 5:42) Si Haring Mosiah mipa- ang mga luha dali nga mogawas.’ Human sa pipila ka mga
matuod, “Ug gani ako sa akong kaugalingon naghago uban pulong sa panamilit, mibiya ako sa iyang opisina, gibiyaan
sa tanan nga gahum ug galamhan diin ako nakapanag-iya, siyang nag-inusara uban sa iyang paghunahuna ug mga luha.
sa pagtudlo kaninyo sa mga sugo sa Dios, ug sa pagpatun- “Usa niana ka lawom nga gabii naghatod ako sa pipila ka
hay sa kalinaw sa tibuok yuta” (Mosiah 29:14). kalig-onan sa mantalaan [press proofs] ngadto sa iyang opisina
sa iyang balay sa Siyudad sa Salt Lake. Si Presidente Clark
Uban pa nga mga Pamaagi Diin Makatudlo Ka isip nagbasa sa Ecclesiastes, diha siya sa usa ka hilum ug mapa-
usa ka Lider malandungon nga higayon. Misandig siya sa iyang dako nga
lamesa, nga puno sa mga libro ug mga papel. Gigunitan niya
Pagpakita og usa ka Matarung nga Ehemplo ang mga kasulatan, gitan-aw ang giprintahan nga pahina, ug
Isip usa ka lider, magtudlo ka sa ebanghelyo pinaagi gibasahan ako og kusog: ‘Atong paminawon ang panapos sa
sa pamaagi sa imong pagkinabuhi. Gilauman ikaw nga kinatibuk-an: Kahadloki ang Dios, ug bantayi ang iyang mga
mosunod sa mga kasugoan, magmabination, ug magmati- sugo: kay kini mao ang tibuok katungdanan sa tawo’
nud-anon nga alagad sa Ginoo ug sa imong gipanguluhan. (Ecclesiastes 12:13.) Miingon siya sa kusog nga tingog, ‘Usa
Pinaagi sa pagpakita og usa ka matarung nga ehemplo, ka bililhon nga kamatuoran! Usa ka halawom nga piloso-
mapalig-on nimo ang uban sa ilang tinguha sa pagsunod piya!’
sa ebanghelyo. “Unsa ka dako nga panalangin kanako nga makakat-on
matag-adlaw sa ingon niana ka hanas nga magtutudlo. . . .
Pagsunod sa mga Polisiya sa Simbahan ug mga Pamaagi Sayud nga ako bag-ohay lang nga nahimong bishop nga nag-
Sa matinud-anon nimong pagsunod sa giestablisar preside sa usa ka puno sa hagit nga ward, iyang gipasabut og
nga mga sundanan sa pangagamhanan sa Simbahan, maayo ang akong panginahanglan nga makaila sa akong
imong gitudloan ang tanan nga kauban nimo sa trabaho. mga tawo, sa pagsabut sa ilang mga kahimtang, ug sa pagpa-
Gitabangan nimo ang uban nga makakita kon unsaon sa ngalagad sa ilang mga panginahanglan.
pagtuman ang mga katungdanan. Sama pananglit, ang mga “Usa ka adlaw iyang gisugilon ang gihimo sa Manluluwas
lider sa Melchizedek Priesthood kinsa adunay regular nga sa pagbuhi og balik sa anak sa usa ka biyuda sa Nain, nga
interbyu sa home teaching mopakita kon unsaon kini sa nakasulat diha sa Ebanghelyo ni Lucas. Dihang gitak-um ni
paghimo. President Clark ang Bibliya, nakita nako nga nagbakho siya.
Sa hinay kaayo nga tingog siya miingon, ‘Tom, pagmabina-
Pagsulti nga Walay Lipod-lipod kabahin sa mga
tion ngadto sa mga biyuda ug pangitaa ang mga kabos’ “
Baruganan sa Ebanghelyo
(Inspiring Experiences that Build Faith [1994], 233–34).
Ang mga lider adunay mga regular nga mga oportunidad Ang pagpangulo sa Simbahan usa usab ka pagpanudlo, ug
sa pagtudlo sa ebanghelyo. Kini nga mga opurtunidad nagla- ang pagpalambo isip usa ka lider maoy pagkat-on sa pagtudlo
kip sa mga miting sa pagpangulo (tan-awa sa pahina 152) ug nga mas epektibo—gikan sa pulpito, sa mga leadership nga
mga interbyu (tan-awa sa pahina 153. Imong makita nga mga miting, ug sa tinagsa-tagsa nga mga sitwasyon.

151
B A H I N E : Pa g t u dlo S A M G A L I DE R

“Ug ako mohatag kaninyo og usa ka sugo

2 nga kamo motudlo sa usag-usa sa doktrina sa


gingharian. Pagtudlo kamo nga makugihon
ug ang akong grasya mouban kaninyo, aron
kamo matudloan nga labaw sa hingpit diha
sa mga teoriya, diha sa baruganan, diha sa

PAGTUDLO DIHA SA MGA doktrina, diha sa balaod sa ebanghelyo diha


sa tanan nga mga butang mahitungod
ngadto sa gingharian sa Dios, nga angay

MITING SA PAGPANGULO alang kaninyo sa pagsabut” (D&P 88:77–78).


Ang mga kasulatan maoy nag-unang
kapanguhaan alang sa pagtuon alang sa mga
[LEADERSHIP MEETING] leadership meetings. “Ako mohatag kanimo
og sugo,” mitambag ang Ginoo, “nga ikaw
mosalig niana nga butang nga nahisulat; kay
diha kanila anaa ang tanan nga mga butang
Ang Ginoo miingon: “Ug karon, tan-awa,
nga nahisulat mahitungod sa katukuran sa
Ako mohatag nganha kaninyo og sugo, nga
akong simbahan, akong ebanghelyo, ug
kon kamo magpundok kamo magtudlo ug
akong lig-on nga sukaranan” (D&P 18:3–4).
maghatag og kaayohan sa usag usa, nga
Uban pang mga kapanguhaan mao ang
kamo masayud kon unsaon sa pagbuhat ug
Tamdanan nga Basahon sa mga Panudlo sa
sa pagdumala sa akong simbahan, unsaon
Simbahan, mga pamulong gikan sa kinati-
sa pagbuhat diha sa mga katuyoan sa akong
buk-ang komperensya, ug lain pang mga
balaod ug mga sugo, diin ako mihatag na.
panudlo sa mga propeta sa ulahing mga
Ug sa ingon kamo mahimo nga matudloan
adlaw (alang sa abag sa pagpalambo og mga
sa balaod sa akong simbahan, ug pagabalaa-
leksyon gikan sa maong mga kapanguhaan,
non pinaagi niana nga inyo nang nadawat,
tan-awa sa “Pagmugna og mga Leksyon
ug kamo maghiusa sa inyong mga kaugali-
gikan sa mga Pakigpulong sa Komperensya
ngon sa pagbuhat sa tanang mga pagkaba-
ug Ubang mga Kapanguhaan,” mga pahina
laan sa akong atubangan” (D&P 43:8–9).
100–101).
Kabahin niini nga pagpadayag, si Elder
Jeffrey R. Holland namulong, “sa atong mga
Pag-imbitar sa Espiritu pinaagi sa
miting nga pang-administratiba itugot nga
Balaang Pagtahud [Reverence]
kita ‘makapanudlo ug makapalig-on’ sama sa
giingon sa mga pagpadayag, nga bisan gani Makatudlo kita ug makakat-on sa ebang-
niini ang atong panudlo kinahanglan nga helyo ug dungan nga malig-on kon ang
‘gikan sa kahitas-an’ ” (sa Conference Report, espiritu magauban kanato (tan-awa sa D&P
Abr. 1998, 33; o Ensign, Mayo 1998, 27; tan- 42:14; 50:17–24). Atong madapit ang
awa usab sa D&P 43:16). Espiritu pinaagi sa atong pagtahud (tan-awa
Tungod kay ang oras sa mga miting sa pag- sa “Pagdapit sa Espiritu Samtang Ikaw
pangulo limitado man, ang oras nga igahin Magtudlo,” mga pahina 45–46; “Balaang
sa pagtudlo kinahanglang maayong pagkap- Pagtahud,” mga pahina 82–83). Sa leadership
lano. Sa ubang mga miting mahimo nga ang nga miting, ang mangulo ug magpahigayon
panudlo usa ka hamubo nga spiritual thought makaawhag og kahilum pinaagi sa pagling-
nga ihatag dapit sa sinugdanan. Sa laing mga kod ug sayo. Pinaagi sa ilang gihimo, maka-
miting, usa o daghan nga mga partisipante tabang sila sa pag-angay sa tuno sa miting.
mahimong hangyoon sa layo pa aron mangulo Ang uban pang mga lider nga motambong
sa grupo sa usa ka detalyado nga pagtuon sa mahimong moadto og sayo; magdala sa
pinili nga mga hilisgutan. Ang makadawat sa ilang mga kasulatan, mga tamdanan nga
maong mga buluhaton kinahanglang mogamit basahon, ug mga sulatan, ug andamon ang
sa mga prinsipyo ug mga pamaagi sa pagtudlo kaugalingon sa hilum ug sa mainampoong
nga girekomendar niini nga libro. paagi.
Ang pag-ampo nga ihatag sa pagsugod
Paghukom kon Unsay Itudlo sa miting sa pagpangulo makatabang sa
pag-establisar og pagtahud makapaduol sa
Sa pagpangandam alang sa mga miting sa
Espiritu. Ang usa ka spiritual thought usab
pagpangulo nga maglakip sa detalyado nga
makahatag og maayong kahigayunan alang
mga instraksyon, ang mag-preside nga mga
sa pagtudlo ug pagkat-on sa mga baruganan
lider kinahanglang magmainampoon sa ilang
sa ebanghelyo. Sa ubang mga miting sa pag-
pagdeterminar kon unsay itudlo ug si kinsa
pangulo, haum nga pasiuna nga musika ug
ang hangyoon sa pagtudlo. Mahimo pa silang
mga himno nga kantahon panahon sa
mopili og mga hilisgutan nga mga doktrinal
miting makatabang sa pag-andam sa mga
o kana nga may kalabutan sa pagdumala sa
kasingkasing ug mga hunahuna sa mga
Simbahan ug sa mga katungdanan niadtong
nanambong.
naa nagkapundok. Ang Ginoo namulong:

152
B A H I N E : Pa g t u dlo S A M G A L I DE R

“Mahala sa Kanunay diha sa Inyong mga

3 Hunahuna . . . ang mga Pulong sa


Kinabuhi” (D&P 84:85)
Hinumdumi nga ang Ginoo nakaila sa mga
miyembro nga imong himamaton. Nasayud
Siya sa ilang mga panginahanglan, mga kaba-
laka, mga kalig-on, ug mga kahuyang. Sa
kasagaran ang Espiritu modasig ug motudlo

PAGTUDLO PANAHON kanimo samtang ikaw mangandam pagtabang


sa mga indibidwal ug mga pamilya.
Ang Ginoo miingon, “Mahala sa kanunay
SA MGA INTERBYU diha sa inyong mga hunahuna ang mga
pulong sa kinabuhi, ug kini ihatag kaninyo
niini nga takna kana nga bahin nga igahin
ngadto sa matag tawo” (D&P 84:85). Sa imong
Si Presidente Thomas S. Monson mipaam-
pagtuon sa mga kasulatan, dawata ang posibi-
bit sa mosunod nga mga kasinatian:
lidad nga adunay piho nga mga mensahe nga
“Sa nagkaduol na ang akong ika-dise-otso
tingali mao gayud ang gikinahanglan sa uban
nga birthday . . . , girekomendar ako nga
nga madungog panahon sa usa ka interbyu.
makadawat sa Melchizedek Priesthood. Akoa
Ang kasinatian nga gipaambit sa usa ka
ang tahas sa pagtawag sa akong stake presi-
bishop naghulagway niini nga kamatuoran:
dent, Paul C. Child, alang sa usa ka eskedyul
“Usa ka buntag sa Lunes nagbasa ako sa
ug interbyu. Usa siya kinsa nahigugma ug
Doktrina ug mga Pakigsaad kabahin sa paghi-
nakasabut sa mga balaang kasulatan. Iyang
nulsol ug pagpasaylo. Ang balaan nga kama-
tuyo nga ang tanan mahimong sama nga
tuoran mituhop sa akong hunahuna ug
mahigugma ug makasabut niini. Nasayud
kasingkasing, ilabi na ang pagpasaylo sa kau-
gikan sa uban niining iyang detalyado og
galingon. Wala pa gayud nako madawat ang
masiksikon nga interbyu, ang akong pakig-
kamatuoran nga ‘Ako, ang Ginoo, mopasaylo
sulti sa telepono midangat og ingon niini:
kinsa ako mopasaylo, apan kamo gikinahang-
“ ‘Hello, President Child. Si Tom Monson
lan nga mopasaylo sa tanang mga tawo’ (D&P
kini. Gihangyo ako sa bishop nga magpain-
64:10) mahimong maaplay sa kaugalingon.
terbyu nimo.’
“Nahuman nako ang akong pagbasa alang
“ ‘Maayo, Brother Monson. Kanus-a kaha
nianang buntaga ug miadto sa akong trabaho.
ka mahimong mobisita nako?’
Pagkasunod gabii nakigkita ako sa usa ka
“Kahibalo ko nga motambong siya og sak-
magtiayon kinsa adunay huyang nga kamin-
rament inig ka alas sais, ug aron mubo ra
yoon. Samtang ako nakigsulti kanila, ang sis-
ang akong oras sa interbyu ug sa pagpaambit
ter mipasabut sa usa ka butang nga nahitabo
sa akong kahibalo sa mga kasulatan, misug-
kaniya niadtong gamay pa siya diin nasupak
yot ako og, ‘Unsa kaha kon alas singko inig
niya ang balaod nga sibil, ang sangputanan
ka Dominggo?’
unta mao ang aksyon sa korte niadtong pana-
“Ang Iyang tubag: ‘Oh, Brother Monson,
hona. Traynta ka tuig ang milabay, ug unsa
dili paigo ang oras aron magtuon ta sa kasu-
kadtong nahitabo kaniadto wala nay resulta
latan. Mahimo bang moari ka inig ka alas
sa karon, apan gibati gihapon niya nga siya
dos, ug dalhon nimo ang imong minarka-
sad-an. Diha-diha dayon kini nga bersikulo sa
han ug mga pakisayran nga mga kasulatan’”
Doktrina ug mga Pakigsaad misulod sa huna-
(Inspiring Experiences that Build Faith [1994],
huna ug gihatagan sa kalinaw ang gubot nga
193).
kalag. Unsa kadako sa pagpamatuod alang
Ang batan-on nga si Thomas Monson
kanako nga ang inadlaw nga pagtuon sa kasu-
nakahibalo nga ang interbyu uban sa stake
latan mihatag sa ingon kadali nga tubag.”
president mas sobra pa kay sa “interbyu”,
lamang usa kadto ka okasyon sa pagtuon Ihatag ang Pagpamatuod kabahin sa
ug sa pagkat-on sa ebanghelyo. Kasulatan ug sa mga Baruganan nga
Gitudlo Niini
Mga Baruganan sa Pagtudlo Panahon
Samtang nagasalig ikaw sa mga kasulatan
sa Interbyu
sa pagpahigayon og mga interbyu, kanahang-
Kon magpahigayon ka og interbyu, lan kang mohatag sa imong pagpamatuod
kining mosunod nga mga baruganan maka- kabahin niini. Mahimo ka usab nga mopa-
tabang kanimo. kigbahin og mga kasinatian sa pagpakita nga
ang baruganan nga gihisgutan nakapanala-
ngin sa imong kinabuhi ug mga kinabuhi sa
uban.

153
B A H I N E : Pa g t u dlo S A M G A L I DE R

“Bag-o pa lang ako nga naminyo ug adu-

4 nay buluhaton sa Relief Society sa pagtabang


nga mapalambo ang pagpanudlo. Wala ko
kini mamatikdi nianang higayona, apan
akong giampingan og maayo ang maong
buluhaton ug dili kaayo ang magtutudlo nga

KON ANG MGA LIDER akong giobserbahan. Ako siyang giingnan, sa


daghang mga pulong, ‘Ingon unta niini ang
imong gihimo.’ Ang tubag nga akong nada-
MOTUDLO SA MGA wat wala gyud ipahayag nga sama niini,
apan nasabtan gayud: Nan ikaw na lang ang

MAGTUTUDLO mohimo niini. Kon wala nako mahimo ang


gihunahuna nimo nga akong buhaton, ‘sige
ikaw nalay tudlo.’ Nakakat-on ako diha-diha
nga kulang ako sa gugma. Dili igo ang akong
Kon ikaw usa ka lider sa Simbahan, usa sa gugma kaniya. Dili igo ang akong pagrespe-
labing importante nimo nga responsibilidad, tar kaniya.”
mao ang pagtudlo sa mga magtutudlo diha
sa imong organisasyon sa ilang mga katung- Itumbok ang mga Maayong Butang
danan ug magiyahan ang ilang mga paning- nga Gibuhat sa Magtutudlo
kamot aron molambo. Sa ubang mga
Mas gusto sa tawo ang paghimo og mga
higayon mahimo nimo kini sa mga miting sa
butang nga gibati nilang maayo silang
pagpangulo (tan-awa sa pahina 152) ug sa
mobuhat niini. Ang imong sinsero nga mga
mga miting alang sa pagpalambo sa pag-
pagdayeg makahimo sa butang nga dili
tudlo, ug usahay nanginahanglan kini
mahimo pinaagi sa pagpanaway sa pagdasig
sa tinagsa nga pagtudlo. Ang imong mga
sa mga magtutudlo ug tabangan silang mag-
paningkamot sa pagtuman niini nga mga
padayon ang ilang paglambo.
responsibilidad makahimo og makahuluga-
Kon imong gihigugma ang mga magtu-
non nga kontribyusyon alang sa dekalidad
tudlo nga imong giserbisyohan, ang imong
nga pagtudlo sa Simbahan.
pagdayeg mahimong sinsero. Ug makakita
Alang sa mga instraksyon kon unsay
pa ikaw og daghan pang angay nga daygon,
angay nimong buhaton sa paggiya sa tagsa-
tungod kay ang matag magtutudlo adunay
tagsa ka mga magtutudlo, tan-awa sa
mga kalidad nga angayang mamatikdan.
“Pagpanudlo sa Ebanghelyo ug Pagpangulo”
Basin ang magtutudlo maayo og tingog, usa
seksyon sa Tamdanan nga Basahon sa mga
ka talento sa paghimo og usa ka hisgutanan
Panudlo sa Simbahan, mga pahina 30–56, ug
o maayong mogamit sa mga kasulatan og
sa Improving Gospel Teaching: A Leader’s Guide,
kasaysayan sa Simbahan. Tingali ang lain
mga pahina 4–6. Ang mosunod mao ang
pang magtutudlo organisado kaayo, ug ang
lima ka mga sugyot kon unsaon sa paghatag
lain pa adunay mapainubsanon, ug lig-on
og giya nga gihulagway niini nga basahon.
nga pagpamatuod.
Higugmaa sa Tiunay ang Matag Ang pagdayeg kinahanglang klaro. Sama
pananglit, mahimo nimong ingnon ang
Magtutudlo
magtutudlo, “Nakita nako nga ang litrato sa
Usahay matintal kita sa pagpanaway, sa Manluluwas nga imong gipakita nakapalig-
pagtuo nga kon atong itumbok ang mga on og samot sa imong mensahe” o “Ang
sayop sa uban ngadto kanila, maninguha sila imong pagpamatuod sa katapusan sa leksyon
sa pag-usab. Panagsa ra kaayo kining mati- nakatabang nakong mobati sa Espiritu” o
nuod. Ang pagsaway sa kasagaran modala “Ganahan sa imong paagi pagdawat sa lisud
ngadto sa pagpanalipod sa kaugalingon ug nga mga pangutana.” Ang piho nga mga
pagkasagmuyo. Ang mga magtutudlo mas komentaryo kasagaran labaw nga makapada-
andam nga modawat sa imong mga tambag sig kay sa komentaryo sa kinatibuk-an
kon bation nila ang imong Kristohanong tungod kay nagpakita kini nga gihatagan
paghigugma kanila ug masayud nga ikaw nimo og bili ang pag-obserbar og maayo.
tinud-anay nga gustong motabang kanila. Daghan ka og mga kahigayunan sa pag-
Usa ka sister kinsa sa ngadto-ngadto nahi- pakita sa maayong mga butang nga nahimo
mong usa ka epektibo nga lider sa mga mag- sa magtutudlo. Mahimo nimo kining buha-
tutudlo adunay kasinatian sa sayo niya nga ton sa teacher improvement meetings ug sa
panerbisyo sa Simbahan nga maoy nakatudlo imong tagsa-tagsa nga pakighimamat aron
kaniya niini nga baruganan. Kini nga kasina- mohatag sa panambag sa mga magtutudlo
tian nakapausab sa iyang paghunahuna (tan-awa sa “Pangayo og Suporta Gikan sa
kabahin sa pagtudlo:

154
B A H I N E : Pa g t u dlo S A M G A L I DE R

Imong mga Lider,” pahina 28). Apan dili nimo kinahang- plano sa kalamboan, mahimo nimo silang pahimatngonan
lang hulaton kini nga higayon. Makahatag ka sa imong mga usahay sa ilang sayop. Kon buhaton nimo kini, pagmabina-
pagdayeg human dayon sa klase, diha sa agianan, pinaagi sa tion ug pagmaaghup. Hinumdumi nga ang pagpanton
mubong sulat, o sa telepono. Mahimo pa gyud kang moha- himoon lamang “kon gidasig sa Espiritu Santo” ug pagasun-
tag sa pagdayeg atubangan sa klase kon dili niya kini ikau- dan kini pinaagi sa dugang nga paghigugma (D&P 121:43).
law. Ang mosunod nga mga sugilanon naghulagway niining
importante nga mga baruganan:
Respetohi ang Balaanong Potensyal sa Magtutudlo “Kausa isip miyembro sa bishopric aduna akoy buluhaton
Agi’g dugang kon unsaon sa pag-ila unsa karon ang mga sa usa ka korum sa Aaronic Priesthood. Sa una nakong pag-
abilidad sa tagsa-tagsa ka magtutudlo, kinahanglan nimong tambong sa miting sa korum naglibog gayud ako. Nindot
mailhan ang iyang balaanong potensyal sa pagkamagtu- kaayo nga leksyon ang gihatag sa adviser ug dayon sa katapu-
tudlo. Sila mga espiritung anak sa Langitnong Amahan, ug san gipapas ang tanang nindot sa iyang pagtudlo pinaagi sa
aduna silay walay kinutuban nga kapasidad. Uban sa maayo pag-ingon, ‘Sige, mao kini ang gitudlo kanato, apan dili gyud
nga pag-alima ug sa ilang kaugalingon nga mapainubsanong unta ingon niana.’ Nabalaka gayud ako niini, ug sa walay
dedikasyon, mahimo nilang mapalambo ug mapadako ang pagbadlong ngadto sa adviser, Mihatag ako sa akong pagpa-
ilang mga talento ug mga abilidad. matuod, sa pagsiguro nga husto ang pagsabut sa mga kaba-
tan-onan. Human sa pipila ka semana iya na usab nga
Hatagi sa Higayon ang mga Magtutudlo nga gihimo ang sama nga butang. Niining higayuna, human sa
Mohimo sa Kaugalingon Nilang Plano alang usa ka maanindot nga leksyon, gisupak niya ang importan-
sa Kalamboan siya sa hugtanong pagtuman sa mga baruganan nga iyang
gitudlo.
Kon mahibaloan sa mga magtutudlo nga ikaw nahi-
“Naghulat pa ako og pipila ka adlaw ug mihangyo kon
gugma kanila ug mapasalamaton sa ilang mga paningkamot,
mahimo ba akong mobisita kaniya. Nagpuasa ako og nag-
bation nila ang labaw ka komportable sa pagpangayo og
ampo una ko miadto. Gibati nako ang dako nga gugma alang
tabang. Kon sila magpakitambag kanimo, tabangi sila sa
niining tawhana ug gisiguro nako nga wala akoy bati nga
paghimo og kaugalingong plano sa paglambo. Kini nga
pagbati ngadto kaniya. Human sa among panag-istorya kaba-
pamaagi nagsunod sa baruganan nga ang mga magtutudlo
hin sa mga kabatan-onan sa korum, giingnan nako siya nga
(ug niining kasoha, ang mga lider) kinahanglang motabang
may kahingawa ako sa pipila sa iyang mga hunahuna nga
sa uban sa pagbuhat sa ilang mga responsibilidad alang sa
morag wala kaayo mahaum kon unsay gi-outline sa manwal
ilang kaugalingong pagkat-on ug paglambo (tan-awa sa
nga atong itudlo. Giingnan nako siya nga ang mga kabatan-
“Pagtabang sa Indibidwal nga Modawat og Responsibilidad
onan anaa sa ilang pagka-ideyalistik nga panuigon ug nangi-
sa Pagkat-on sa Ebanghelyo,” mga pahina 61–62). Ang mga
nahanglan nga makasabut sa mga sumbanan aron ila kini
tawo sa kasagaran mas labawng makakat-on ug mas taas ang
nga masunod. Ang mga luha mipaumog sa iyang mga mata,
tinuboan kon sugdan nila sa kaugalingon ang paghimo. Sa
ug gisugdan niya ang pagpaambit sa mga kalisdanan nga
kasagaran mas bintaha pa sa mga magtutudlo ang hinay-
miabut sa iyang kinabuhi nga maoy hinungdan sa tanan
hinay nga paglambo binase sa ilang kaugalingong awhagon
niyang nasulti. Niana nga panag-istoryahay, nagkasuod kami
kay sa ihandos sila sa mga lider aron mas dali nga molambo
og maayo. Dili ang mosunod nga semana apan pipila gyud
(tan-awa sa “Ang Paghimo og Plano aron sa Mapalambo ang
ka semana ang milabay una niya masulti sa klase nga ang
Imong Pagtudlo,” mga pahina 24–27).
mga butang nga iyang nasulti dili sakto, ug nangayo siya og
Pagtul-id sa Sayop uban sa Pagpaubos, pasaylo. Gibati nako nga ang gugma ug ang Espiritu sa Ginoo
Gugma, ug Giya sa Espiritu Santo maoy naghimo sa talagsaong pag-usab sa iyang kasingkasing.
Dili na kinahanglang litokon, nagkaanam siya og kamaayo
Bisan mas labaw ka maayo ang paghatag og higayon sa nga magtutudlo.”
mga magtutudlo nga mohimo sa ilang kaugalingong mga

155
F

MGA PAMAAGI SA PAGTUDLO


B A H I N F : M g a Pa m a a g i s a Pa g t u dlo

MGA PAMAAGI SA PAGTUDLO

Kini nga bahin sa Pagtudlo, Walay Labaw ka Mahinungdanon nga Tawag maghatag sa
nagkalain-laing mga pamaagi sa pagtudlo sa ebanghelyo. Ang mga pamaagi nakalista nga
alpabetikal. Kinahanglan nimong pilion og maayo ang mga pamaagi, nga hunahunaon
kanunay ang mga baruganan nga imong itudlo ug ang mga panginahanglan sa imong mga
gitudloan. Samtang magpili og mga pamaagi, ribyuha ang impormasyon sa “Pagtudlo
ginamit ang Lain-laing Paagi” (mga pahina 89–90), “, ug Pagpili og angay nga mga Pamaagi”
(pahina 91) “Pagpili og Epektibo nga mga Pamaagi” (pahina 92).

Pamaagi [Method] Pahina Pamaagi Pahina


Materyal sa Audiovisual (Mga Videocassette Teknik sa Paggamit
ug mga Audio Recording), Mga . . . . . . . . . . . . . . . . .160 [A