You are on page 1of 179

fU[j11v"ZJevoel

VtYlil�tYJe Levell\, l'M.et
<At VY&1gtll'v ll'vlilQY vr-ijheL.tA

Linda Rood
VOOY 6LLes

© 2017 Linda Rood, 2017
© 2017 Samsara Uitgeverij bv
Omslagontwerp: Erik The, www.erikthedesign.com
Opmaak binnenwerk: Coen van Duin, www.coentron.com
Auteursfoto: © Mascha van Kempen
Redactie: Tanja Timmerman

Dit is een herziene editie van:
Ja. Je innerlijke kompas voor vrede en vrijheid

Niets uit deze uitgave mag gereproduceerd warden
zonder schriftelijke toestemming van:

Samsara Uitgeverij bv
Herengracht 341
1016 AZ Amsterdam
www.samsarabooks.com

ISBN 978-94-9141-170-0 I NUR 728, 770
lvi.-�ouct
Voorwoord 11

Mijn verhaal van leren !even in liefde en vertrouwen 15

' Deel l 21 Deel3 117 ,..
•• WI'J&;
,�..
....
.e._�t
,JIJlll'
·

Wanneerhet leven je leidt Koersen op jehart
..P-'";--.
De waan van de dag, de omstandigheden en Wanneer jij je leven leidt ��,.�-
de automatische piloot staan aan het roer 1. Kiezen voor wat je hart doet zingen 119
1. Leven op de automatische piloot 23 en vreugde geeft
2. De cirkelende beweging van de persoonlijkheid 33 2. Een ja-gevoel of interpretatie? 131
3. De uitnodiging van het leven tot bewustzijn 39 3. Kosten en baten 135
4. Brandstof voor leven op de automatische piloot: 43 4. Je hoofd kan dit niet oplossen 141
pijn en blokkades 5. De fuik die het leven je geeft 145
5. Ve ra ntwo ordelijkheid, leefregels en moeten 47 om thuis te komen in je hart
6. Schuld, schaamte en zelfkritiek 55 6. Een overgang 151
7. Nee! 59 7. De kracht van een hartgedragen wens 155

�"- Deel2 65 Deel4 163
.�
ililJll' Het ja-gevoel ende Vragen naar Vrijheid Ja
'
Jezelf bevrijden fe bent het leven
1. Je hart als kompas 67 De touwtjes 165
2. De richtingwijzer: het ja-gevoel 69 1. Wie heeft de touwtjes in handen? 167
3. De vragen naar het ja-gevoel 75 2. Ja 173
4. De betoverende macht van gewoonten 79 3. De vrije wil 179
5. De Vragen naar Vrijheid 83 4. Vertrouwen 183
6. Samen de vragen onderzoeken 105 5. Een middenweg 191
7. Het meditatief onderzoek 113 6. Vergankelijkheid 193
7. Je eigen autoriteit zijn 197
8. Het belang van een voedende 205
en inspirerende omgeving
9. Terug bij af? 209
10. Je bent er al 217
11. Alles opgeven om in de handen 221
van het leven te ontwaken
12. Waarom ruimte maken voor stilte? 225
13. Waarachtig 239
14. Een beproeving 243
15. Het leven liefhebben 253
16. De paradox van het leven belichamen 257
17. Moet versus moed 265

Deel 5 269
� Eindeloze verdieping
De conditioneringen doorzien
1. Wanneer 'niet-weten' de ruimte 271
van je leven wordt
2. De conditioneringen doorzien 273
3. De 'juiste' handeling 277

4. Goddelijk 283
5. Kritiek 291
6. Mislukken 293 �.
7. Durven mislukken 303 ·��
"'" l"1",:

,,
8. De oude en nieuwe wereld 309 � .. •••

Verhalen over jezelf

7t'
9. 315
10. Angst en paniek 321
11. Overgave 327
12. Bevrijding 335
13. Het einde van de reis? 339

Noten 344
Dankwoord 348
Werkblad ja-gevoel en de Vragen naar Vrijheid 350
voorwooYol

Fijn om een poosje met je mee te wandelen op het pad van
ontwaken in je ware natuur en trouw zijn aan je hart! De
woorden in dit boek zijn geschreven om jouw innerlijke
natuur en de wijsheid van je hart aan te raken en te beves­
tigen. Zodat je er inspiratie en moed uit kunt putten in je
proces van spiritueel ontwaken.

In dit boek beschrijf ik een deel van het proces dat ik zelf
meemaakte met betrekking tot het volgen van mijn hart, het
ontdekken en realiseren van innerlijke vrede en vrijheid en de
weerspiegeling daarvan in mijn dagelijks leven. Een belang­
rijk onderdeel daarvan is het meditatief onderzoek met de
Vragen naar Vrijheid. Ik beschrijf deze vorm van meditatief
onderzoek in Deel 2, zodat ook jij het kunt leren toepas­
sen om beperkende overtuigingen en gewoontepatronen te
doorzien en je ervan te bevrijden. Want wat ben ik blij dat ik
mijn hart hen gaan volgen en gedachten en overtuigingen op
werkelijkheid leerde onderzoeken en wat is er daardoor veel
moois op mijn pad gekomen. Wonderen bleken mogelijk!
Misschien helpt het om te weten dat alles wat je zoekt er al is. Je
verlichte ware zelf: het is er altijd geweest. Dit ontdekken geeft
rust. Want wat voor processen zich ook afspelen in je leven, wie
je werkelijk bent is al volkomen heel en volledig. Ik vermoed
dat je diepgaand hebt ervaren dat de wereld van de persoon­
lijkheid je niet werkelijk gelukkig maakt. De wereld van over­
levingsstrategieen, conditioneringen, beperkende gedachten en
overtuigingen. Je hebt waarschijnlijk al vaker boeken gelezen
over spirituele bewustwording, leraren bezocht of cursussen
gevolgd. Allemaal vonken van bewustzijn die jouw eigen inner­
lijke sprankeling aanraakten en versterkten. Maar ik vermoed
tegelijkertijd dat je nog niet volledig vrij bent en dat sommige
gedachten en overtuigingen uit de wereld van de persoonlijk­
heid nog grote aantrekkingskracht op je hebben. En dat laatste
kan een verduisterend effect hebben op je innerlijke heel-zijn.
Wanneer je koerst op de ongekende wijsheid van je hart, als

11
op een kompas, leidt het je steeds dieper de levende waar­ Hoewel zowel de voorbeelden van de mensen die ik heb
heid in van wie je bent. Dit koersen op je innerlijke kom­ begeleid als die van mezelf een praces van spiritueel ontwa­
pas(sie) noem ik het 'ja-gevoel'. Het ja-gevoel is afgestemd op ken laten zien, zijn onze levens geenszins perfect. Ik wil dit
de levensstraom die door je heen straomt en die verbonden expliciet benoemen omdat de voorbeelden wellicht de illusie
is met het kloppend hart van het universum. Deze stroom kunnen wekken dat dat wel zo is. Je leven zal nooit perfect
van }even leidt van nature naar spiritueel ontwaken en het warden en uitdagingen en uitnodigingen tot verdiepend
ontplooien van je potentieel. Vaak zijn we echter geconditio­ bewustzijn zullen op je pad blijven komen. Wat radicaal kan
neerd om tegen deze natuurlijke levensstraom in te ploeteren veranderen is dat je ontdekt dat wie je werkelijk bent ruimte
op basis van diepgewortelde overtuigingen over onszelf en biedt voor de gehele perfecte imperfectie van je leven. Het
het leven, zoals 'Ik hen het niet waard', 'Ik kan het niet', 'Het is een blijvend openen voor wat is, wat vervulling, vrede en
leven is gevaarlijk en onveilig', 'Innerlijke vrede en vrijheid vrijheid geeft.
zijn wel voor anderen weggelegd maar niet voor mij: Met de Ik gebruik in dit boek het woord 'Bewustzijn' om datgene
Vragen naar Vrijheid warden deze overtuigingen moeiteloos wat grater is dan het 'ik' aan te duiden. Voor mij is het inwis­
blootgelegd, zodat ze kunnen oplossen in het licht van hart­ selbaar voor woorden als God, Boeddhanatuur, Brahman,
gedragen Bewustzijn. Door de Vragen naar Vrijheid te onder­ veld van potentie, de Bron, Leegte en dergelijke. Het woord
zoeken kan de persoonlijkheid langzaam ruimte maken voor 'Bewustzijn' verwijst naar hetgeen onnoembaar is en waar we
Bewustzijn. Het voelt soms bijna als een stille revolutie die allemaal een uitdrukking van zijn.
gaande is en waar ook dit boek aan bij mag dragen: mensen Ik zou je willen uitnodigen om het boek te lezen zonder de
die hun hart gaan volgen en daardoor hun talenten en gaven woorden met het denken te hoeven begrijpen. Je zult merken
ontdekken en in een helende en positieve flow terechtkomen dat er vanzelf een innerlijk weten ontstaat vanuit bewustzijn
die in harmonie is met Moeder Aarde en het universum. zelf. Het kan fijn zijn om na het lezen van het boek het zo
Met mijzelf als voorbeeld wil ik uitdragen dat het niet rele­ nu en dan open te slaan op een willekeurige bladzijde en te
vant is wat je uitgangspositie voor deze reis is. Ik ben iemand kijken welke boodschap je op die manier toevalt. Je zult mer­
die een diepgaande ondertoon van angst in haar leven had. ken dat precies die woorden tot je komen die passen bij de
Een ondertoon die overal doorheen vloeide en mijn handel situatie op dat moment. Zodat je er inspiratie en moed uit
en wandel diepgaand be"invloedde. Toen ik begon met het kunt halen.
schrijven van dit boek, hadden de angsten grate invloed op Ondanks dat de mensen wier voorbeelden ik in dit boek
mijn leven. Ik wist niet of ze ooit hun macht over me zouden beschrijf me daar hun toestemming voor gaven, zijn hun ver­
verliezen. Er is op dit pad geen houvast en geen zekerheid, halen onherkenbaar gemaakt. Iedere gelijkenis met iemand
behalve dat alles onzeker en vergankelijk is. Kiezen voor een die je kent, berust op toeval. Onze verhalen lijken vaak meer
leven in innerlijke vrede en vrijheid geeft je niet de garantie op elkaar dan we denken. We denken vaak dat we alleen
dat je veilig bent voor menselijk leed. Dat hoort ook bij het ploeteren in dit leven, terwijl we in werkelijkheid allemaal in
leven. Er is echter iets wat de leegte vult daar waar houvast hetzelfde schuitje zitten.
afwezig is. En dat is grenzeloze en onvoorwaardelijke liefde. Ik wens je liefde toe op je weg. Weet dat velen dit pad van
Alles en iedereen past daarin. ontwaken met jou bewandelen!

12 13
Mij111v VeYl1lHlL Vtitlllv Leye111v Leve111v
t111v Ltef�e e111v vertyouwe111v

Ik voelde me over het algemeen rijk en gezegend met mijn
Ieven. Zowel met mijn innerlijk leven als met mijn levensom­
standigheden. Ik heh een lieve man, heerlijke kinderen, lieve
familie en vrienden en een geweldige baan. Toch klopte het
niet helemaal. Vlak onder de oppervlakte lag een ondertoon
van angst. De angst om te verliezen wat mij dierbaar was,
mijn leven, dierbaren, werk, huis en haard. De angst ook dat
ik niet goed genoeg was. Als vriendin, als collega, als moe­
der, als mens. Ik deed werkelijk alles om innerlijke vrijheid te
realiseren. Ik volgde opleidingen en trainingen op het gebied
van heling en spiritualiteit, ik <look in vorige levens, ging in
therapie ... Het was een vruchtbare en helende tijd waarin ik
een redelijk evenwichtige en gezonde persoonlijkheid ont­
wikkelde. Toch was ik niet werkelijk vrij, en dat wist ik. Mijn
leven werd nog steeds bepaald door beperkende innerlijke
patronen. Gedachten en overtuigingen over mijzelf en het
leven, die diepgeworteld waren en mijn bewustzijn gevan­
genhielden.
Met de therapieen sleutelde ik aan mijn persoonlijkheid ter­
wijl de diepe existentiele levensangst ongemoeid in mij bleef
liggen. Op deze manier kun je eindeloos aan jezelf werken.
Wanneer je echter net als ik verlangt naar ware bevrijding en
realisatie van wie je ten diepste bent, ontdek je op een dag
dat werkelijke vervulling en geluk niet te vinden zijn in de
wereld van de persoonlijkheid. Hoe prettig, mooi, succesvol
of zinvol die er soms ook uit kan zien! Wat de vorm ook is,
wanneer je erin gelooft en eraan hecht, is de vorm verworden
tot een gevangenis van wie je werkelijk bent: vrij! Je ziel zit
dan gevangen en of de gevangenis er nu prachtig of naargees­
tig uitziet, het blijft een gevangenis.

15
eigen ervaring kon herontdekken. Het was geen leerproces
'" zoals ik dat tot dan toe had meegemaakt. Ik leerde er niet
iets bij. Het werd eerder een afpelproces waarbij ik alles wat
Elke gedachte waar je geloof aan hecht,
ik voor waar had aangenomen over bet leven, mijzelf en
is een beperking en vervorming
anderen steeds meer zag afbrokkelen. Ik had van tevoren
van de werkelijkheid. niet kunnen vermoeden wat voor prachtig en wonderbaar­
lijk avontuur zich zou ontvouwen. Ik kan bet nog steeds
,,
niet geloven.
Vrij snel nadat ik dit avontuur aanging, begon ik met het
Dit is rationed prima te begrijpen en je kunt erover filosofe­ schrijven van dit boek, waarmee het onderdeel werd van het
ren. Maar wanneer je bet werkelijk gaat ervaren, onderzoe­ avontuur. Ik wist nooit wat ik zou gaan schrijven tot ik pen
ken en realiseren verandert bet je hele wereld. Zoals bet mijn en papier pakte of achter de laptop ging zitten en de woor­
wereld veranderde. den eruit stroomden. Wat ik beschreef liep steeds parallel
Zes jaar geleden ontmoette ik een aantal mensen die mijn aan wat ik meemaakte, en het verdiepte de ontdekkingsreis.
begeleiding vroegen om meer vanuit hun hart te leven. Het Ik ontdekte dat ik geen controle had op het scbrijfproces.
zijn de mensen wier voorbeelden ik in dit boek beschrijf. Wanneer ik erop vertrouwde dat alles precies goed was
Tegen alle maatschappelijke verwachtingen in kozen ze voor zoals het was, vloeiden de woorden vanzelf op het juiste
een leven in vertrouwen, innerlijke vrede, vrijheid en over­ moment op papier. Wanneer er geen inspiratie of woorden
vloed. Ondanks, of misschien wel juist in bet middelpunt waren, wist ik dat het goed was. Wanneer 'ik' als persoon­
van de wereldwijde crisis. Ze zetten soms veel op het spel lijkheid wilde scbrijven, kon ik naderhand bet bele stuk
en vertrouwden op de wijsheid van hun hart. Het gaat bier in de prullenbak doen. In die delen zat geen sprankeling,
om een bijzonder soort van vertrouwen. Geen na1ef vertrou­ geen licbt. Het deed me gaandeweg steeds meer realiseren
wen dat bet leven alleen maar goeds en vreugde brengt. Maar dat wat voor het schrijfproces gold, ook voor de rest van
een vertrouwen gebaseerd op de levenservaring dat 'kiezen' het leven opging. Steeds diepgaander besefte ik dat ik geen
voor angst en automatische overlevingspatronen tot verdriet, werkelijke controle had over mijn leven en dat overgave bet
stress en meer van hetzelfde (angst, pijn en verdeeldheid) sleutelwoord was. Ik ontdekte dat het leven vanuit zichzelf
leidt. En dat kiezen voor vertrouwen, vrede en vrijheid leidt de 'goede' kant op stroomt. De kunst is om de levensstroom
tot meer vertrouwen, vrede en vrijheid. Ze maakten bun te volgen en de levensstroom te zijn, in plaats van ertegenin
keuzen vanuit een diep vertrouwen in de wijsheid van bun te ploeteren vanuit de wereld van de persoonlijkheid.
hart en tegelijkertijd voelden ze ook een natuurlijke en diepe Toen ik in deel 2 belandde, ontdekte ik de Vragen naar Vrij­
angst om dit avontuur aan te gaan. heid. Ik sta nog iedere dag versteld van de diepgaande wer­
Deze mensen spiegelden mijn eigen diepe verlangen en king die bet meditatief zelfonderzoek heeft. In deze vragen
angst om vanuit mijn hart te leven. Onze ontmoetingen komt de belangrijkste wijsheid terug die ik heh opgedaan in
waren een wederzijds bekrachtigende en inspirerende clans. de vele opleidingen en spirituele therapieen die ik volgde.
Ik ging een avontuur aan met mijzelf, met hen en met bet Het is echter ontdaan van alle ingewikkeldbeid, zoals bet
1even. Daarbij trok ik alle mij tot dan· toe bekende ideeen leven ook mij ontdeed van alle ingewikkelde tbeorieen over
over mijzelf en bet leven in twijfel, zodat ik bet leven uit bet leven.

16 17
Parallel lopend aan dit avontuur veranderden de aard en
omstandigheden van mijn baan. De werkzaamheden sloten
daardoor steeds minder bij me aan. Mijn werk was lange tijd
een veilige en bekende haven geweest, evenals een bron van
inkomen en zekerheid, en deze kanteling riep dan ook diepe
gevoelens van angst op. Ik dreigde de zekerheden waaraan ik
grip en identiteit ontleende te verliezen. Deze angst versus het
besef dat ik trouw wilde zijn aan mijn ware natuur stuwde me
naar aanvaarding en overgave, iets wat ik met regelmaat vre­
selijk eng en pijnlijk vond. Ik ben echter zo dankbaar dat het
leven mij deze ervaring gaf. Door deze en andere ervaringen
kon ik mijn pad naar innerlijke vrede en vrijheid ontdekken.
lets wat ik uit mezelf waarschijnlijk uit de weg was gegaan.
Ik kon nu niet anders dan mezelf ontmoeten in het licht van
de waarheid - hoewel ik, uit angst, mijn uiterste best deed
om vrede en vrijheid zo lang mogelijk tegen te werken, zoals
ik dat bij veel mensen heb zien gebeuren. Het geeft niet, het
leven is groter dan je beperkte persoonlijkheid en het zal je
helpen en je ondersteunen.

Het zijn zowel angstige of pijnlijke gedachten als de kracht
van het leven zelf wat je door je hele persoonlijkheid heen
perst. Tot je iedere hoek en kier ervan wilt verlichten met je
essentie. Tot je werkelijk en volledig bereid bent los te laten.
Omdat je het beu bent om tegen jezelf of anderen te vechten,
jezelf (of anderen) te ontkennen of te onderdrukken. Omdat
je het beu bent om in verdeeldheid te leven. Moegestreden
tot het punt van opgeven. Dan is een keerpunt mogelijk.
De richtingwijzer naar je ware natuur en hart is van een pure
eenvoud. Je hoeft alleen maar te luisteren naar en te vertrou­
wen op het ja- en nee-gevoel in jezelf. Dit geeft je een kompas
waar je blindelings op kunt vertrouwen en dat je naar het
beste van jezelf en het leven leidt.
Ik wil je in het volgende hoofdstuk deelgenoot maken van
het proces van Elise. Het was onder andere haar proces dat
mij het laatste zetje gaf om zelf ook het diepe in te springen.

18
1.. LeVeVv op ae titi-<.to�ttt�scke p�Loot

Er kunnen perioden zijn dat je 'in het duister' tast. Dat je
opgaat in oude automatische overlevingspatronen en je
het heldere licht van bewustzijn niet (meer) ervaart. Het is
er wel! Wat er gebeurt is dat je het op deze momenten niet
meer rechtstreeks ervaart, omdat er een laag van oude over­
tuigingen, angst, streven, vergelijken of vermijden tussen is
geschoven. Je leeft als het ware op een automatische piloot:
de overlevingsstand.
Vo or velen van ons is leven op de automatische piloot zo van­
zelfsprekend dat we het niet meer herkennen als een sche­
mergebied. We vullen het duister met spullen of bezigheden
die een schijn van licht opwekken; ze geven een prettig en
gelukkig gevoel. Deze bezigheden en spullen dienen ter com­
pensatie voor het gemis aan het werkelijke licht van vrede en
vrijheid. Een vrede en vrijheid die volkomen zijn, wat er ook
buiten ons speelt. Het lijkt wel of we gewend zijn geraakt aan
de gekte van de wereld. Geweld, oorlog, uitbuiting, botsende
belangen, de verspreiding van gifstoffen, pesten, armoede ...
Uit angst, uit eigenbelang of uit pijn doen we elkaar schade
aan. Soros openlijk, vaker verhuld. Je hoeft maar een paar
minuten naar je eigen gedachten te luisteren om je te reali­
seren dat deze gekte niet alleen buiten ons aanwezig is, maar
ook in onszelf. De kans is groot dat je al vrij snel stuit op
gedachten die conflicterend zijn en onze diepgaande ver­
deeldheid laten zien. Het is een weerspiegeling van de dua­
liteit van onze denkende geest, die denkt dat hij afgeschei­
den is van de heelheid. Voor een groeiend aantal mensen is
leven op de automatische piloot niet meer vanzelfsprekend.
Ze ontdekken dat afgescheiden-zijn slechts een idee is en
maken de reis naar hun hart. Op deze reis zullen ze een poos
heen en weer gaan tussen leven op de automatische piloot en
bewustzijn. Wanneer de deur naar het hart echter eenmaal is
geopend zal de kracht ervan je helpen je bewustzijn te ver­
diepen. Het bijzondere is dat juist de gekte van de wereld je

23
uiteindelijk kan helpen om wakker te warden. Het was onder en vrijheid om je leven precies te leven zoals bet is. Vrij van
andere de gekte op mijn werk die me bewust maakte van de moeten, vrij van spanning, je natuur volgend. Soms zijn er
noodzaak om een keuze te maken voor leven in vrijheid en momenten dat je niet zozeer openbreekt als wel vol overgave
vertrouwen. gewoon springt en een vrije val maakt. Rechtstreeks de vrij­
heid in. Het kan ook zijn dat het leven je zo raakt dat je even
Leven op de automatische piloot ziet er ongeveer als volgt helemaal aanwezig bent. Bijvoorbeeld wanneer je midden in
uit: Je gaat op in de waan van de <lag en houdt je bewustzijn neerdwarrelende sneeuwvlokken staat die de wereld bedek­
hiermee gevuld. Je bent veel, zo niet al je energie kwijt aan ken met een witte zachte laag, geluiden dempend waardoor
het grip proberen te hebben en houden op je levensomstan­ verstilling voelbaar is. Of het leven je nu een duwtje in de rug
digheden. Pogingen om het leuk te hebben en gelukkig te geeft of dat je voelt dat je zover bent, alles komt precies op het
worden. De focus van je bewustzijn ligt meestal in je hoofd juiste moment. Je wezenlijke natuur neemt je mee en leidt je,
(en geest) en je houdt je bezig met de complexiteit van je iets wat je bewust kunt ervaren als je erop afstemt.
persoonlijk leven. Mogelijk ook met complexe zaken van Soms vindt het openbreken in je diepste wezen nog niet
anderen of de wereld om je heen. Dit noem ik het domein plaats, omdat vlak voor het openbreken de impuls tot over­
van dingen doen. Gevoelens die naar boven komen, hebben leven door middel van vechten, vluchten of verstarren zich
vooral te maken met de omstandigheden in je leven en zijn verstevigt. De onzekerheid en angst voor de onbekende
hier een reactie op. Het kan zijn dat je stress ervaart omdat leegte en diepte van wat achter de vorm op je wacht, kunnen
het druk is op je werk en in je gezin. Of dat je bijvoorbeeld in je hoofd en lichaam zulke grote vormen aannemen dat je
vreugde voelt omdat je een moeilijk probleem hebt opgelost terugdeinst. Je weet immers niet zeker dat er vrede wacht.
of omdat je iets leuks hebt meegemaakt. Het kan zijn dat er Instinctief voel je dat je alles kunt verliezen, alles zult ver­
een onderliggend gevoel van leegte aanwezig is, van depres­ liezen wat je bekend en dierbaar is. Je voelt dat je dit alles
siviteit, zinloosheid, onrust of angst. Zelden ervaar je in deze hebt los te laten om te kunnen ontwaken in onvoorwaarde­
perioden de spontane vreugde van je wezenlijke aard. lijke vrijheid, ruimte en liefde. De grap is dat het allang los is,
Wanneer echter ons ego openbarst door grote of kleine want niets is eeuwig. Je zult ooit je baan verliezen, je huis, je
breekpunten, grote of kleine levenscrises, kan het licht van geliefden, je zelfbeeld. Je zult ooit sterven.
onze ware natuur uitwaaieren. Te midden van een breekpunt Het gevoel zoveel te kunnen verliezen kan je ervan weer­
kan vreugde als vanzelf naar boven komen. Opeens bevinden houden risico's te nemen. Het risico om overtuigingen aan
we ons dan in een veld van potentie; in het zich ontvouwende te kaak te stellen die je eigenlijk vreselijk beperken en onge­
leven zelf. lukkig maken maar die wel veilig zijn en een illusie van hou­
Uiteindelijk bereiken we allemaal een breekpunt. Een punt vast geven. Dit terugdeinzen en kiezen voor overlevingsstra­
waarop we de race tegen de klok, de waan van de dag niet tegieen leidt tot isolatie en meer van hetzelfde van datgene
meer volhouden en we (symbolisch of werkelijk) instorten. waar je juist voor terugdeinsde. Het is een zich herhalend
Zoals ik zojuist beschreef, kan dit het punt zijn dat je spon­ patroon, als een wiel dat almaar ronddraait. Je voelt je fijn,
taan openbreekt en er ruimte ontstaat voor je zijnskwalitei­ omstandigheden zijn prettig. Tot je je naar voelt en omstan­
ten. Je breekt open in het domein van Bewustzijn. Dit kun digheden onprettig zijn. Dit wiel blijft maar draaien met
je ervaren als mildheid, ruimte, vrede, geduld, aanvaarding, jou tollend aan de buitenkant. Je levensomstandigheden en
vergeving, vertrouwen en overgave aan het leven. Er is ruimte persoonlijkheid staan aan het roer van je wezen. Totdat het

24 25
bewustzijn zich het patroon realiseert, er werkelijk diep­ meemaakte. Ook voor de pijn die vrijkwam door wat
gaand genoeg van heeft, en zich in het hart van het wiel gaat anderen haar aandeden. Ze realiseerde zich: het is mijn
bevinden. Moeiteloos en op een bepaalde manier vanzel( pijn. Het leek op die momenten of de pijn nooit over­
ging. Of het nooit meer licht zou worden. Maar iedere
Met pure wilskracht kom je niet in het hart van het wiel, het keer dat ze zich opende voor de pijn, ervoer ze tegelij­
hart van het leven. Je kunt de natuurlijke stroom van het leven kertijd het licht van haar ware natuur. Voor Mieke was
niet forceren vanuit wilskracht en verstand. Met je verstand dat de liefde van God. Inmiddels heeft ze niet alleen
kun je over bewustzijn nadenken. Dit is echter van een heel zichzelfgeheeld, maar is ze ook een bron van inspiratie
andere orde dan Bewustzijn. Over bewustzijn nadenken leidt en heling voor anderen. Ze werd uitgenodigd een pas­
je juist bij het werkelijke leven vandaan, terwijl het hart van torate cursus te volgen: zorg voor je ziel. Zodat ze haar
je leven dichterbij en intiemer is dan wat ook ter wereld. Het wijsheid en innerlijk licht nog meer kon delen met de
is datgene in jou wat er al was toen je werd geboren en wat mensen om haar heen.
er zal zijn als je sterft. Datgene wat nooit gegroeid is, ontwik­
keld of veranderd. Hoopvol is het dat wanneer je je bewust Zolang je nog naar een oplossing zoekt buiten jezelf, zit je

bent geworden van het tasten in het duister, van het leven op aandacht gevangen in de wereld van vormen en materie.

de automatische piloot, je in feite het licht al hebt ontstoken. Opeens lijkt het leven ingewikkeld. De levende realisatie van

Dit bewustzijn maakt nederig en kwetsbaar. Het laat je open­ je ware natuur, je heel-zijn, lijkt daardoor verborgen voor

staan voor nieuwe ontdekkingen en maakt je bereid om je je bewustzijn. De perioden van terugvallen in de duisternis

oude werkelijkheid (je ideeen hierover) los te laten. (onbewust worden) zijn in potentie bijzonder transforme­
rend en belangrijk voor het proces van helen en het ontwa­
ken van bewustzijn. Zo voelt het echter niet wanneer je er

M�e�e middenin zit. Dan kan het zijn dat je aan alles twijfelt. Dat je
het gevoel hebt terug bij af te zijn. Dat de wereld gevaarlijk en

Mieke was een alleenstaande moeder met vier kinderen. onveilig oogt en jij klein en kwetsbaar lijkt. Je potentieel kan

Ze beschreef haar ervaring met dit gevoel van tasten in gaan stromen en vorm krijgen wanneer je je bewust wordt

het duister. Ze beschreef hoe ze de periode ervoer vlak van je automatische piloot. Dat is de eerste stap: bewust­

na de scheiding van de vader van haar kinderen. zijn van je gedachten en gevoelens en van de signalen die je

'Wat mij van die periodes van wanhoop is bijgebleven is lichaam geeft.

dat ik het niet meer wist, ik wist niet wat ik wilde, hoe
ik verder moest, het was echt een fase van duisternis. Ik wil je kennis laten maken met Elise, een vrouw van zes­

Om me te hervinden hielpen erkenning, bemoediging en tig die begeleiding zocht bij het opzetten van een coaching

troost. Je hebt zaken niet allemaal zelf in de hand, het is praktijk. Haar verhaal vertelt prachtig hoe een leven in vrede

de kunst het losjes in de hand te houden.' en vertrouwen eruitziet, evenals de potentie die periodes van

Iedere keer wanneer het [even werkelijk onmogelijk leek, 'dwalen door de duisternis' in zich draagt.

wanneer Mieke ajschuwelijke zaken te verwerken kreeg,
zocht ze steun en was ze bereid de pijn in de ogen te
kijken. Ze nam verantwoordelijkheid voor alles wat ze

27
26
, 6Ltse
Ben baan die weliswaar inspiratieloos was maar die we{
brood op de plank bracht. De angst voor tekort bleef
aan haar knagen. Werk was nog steeds synoniem met
Ben centraal thema in Elises leven was angst voor geld verdienen, zoals dat ook tijdens haar huwelijk was
tekort. De angst voor een tekort aan aandacht, liefde geweest. Ze kon zich de vreugde nog goed herinneren
en genegenheid en de angst voor een tekort aan inkom­ van haar eerste baan, toen niet geld, maar de vreugde
sten. Ben angst die ontstaan was in haar jeugd, toen van de werkzaamheden en de contacten met collega's
dit tekort een feit was. In haar beleving werd de bui­ centraal stonden. Het stand in schril contrast met wer­
tenkant, haar buitenkant, altijd belangrijker gevonden ken om geld te verdienen. Langzaam ontdekte Elise dat
dan de binnenkant, haar binnenkant. Het grootste deel zodra ze bezig was met geld verdienen, de situatie niet
van haar leven had zij doorgebracht zoals de meesten meer klopte. Het leven verloor dan zijn sprankeling. Hoe
van ons. Ze leefde zoals van haar verwacht werd. Ze meer ze zich hiervan bewust werd, hoe meer belemme­
had een leuke baan waar ze plezier aan beleefde. Geld ringen er op haar pad kwamen en ze innerlijk geblok­
speelde daarbij een ondergeschikte rol. Ze kon haar keerd raakte. Het leven dreef haar in een fuik, waardoor
creativiteit erin kwijt. Ze werd verliefd, trouwde en ze steeds meer in het nauw kwam. Het dwong haar min
bouwde samen met haar man een bedrijf op. Hoewel of meer om een bewuste keuze te rnaken. Ga ik op de
ze hier in het begin haar creativiteit in kwijt kon, nam oude manier door, zoals ik dat gewend ben? Waar ik me
ze in de loop der jaren steeds vaker de rol van dienende comfortabel maar ongelukkig bij voel? Of kies ik voor
echtgenote op zich. Dat werd versterkt toen ze kinderen wat mijn hart en lichaam me aangeven? Wat al tijdens
kregen. Voor wat betreft de zorg voor de kinderen en het haar huwelijk was begonnen als een fluistering en lui­
huishouden stond ze er praktisch alleen voor. De angst der werd na de scheiding, was nu zo luid dat er niet
om tekort te komen en de onbewuste overtuiging dat meer aan viel te ontkomen. Ze werd zich ervan bewust
dit haar lot was, materialiseerde zich meer en meer in dat oude overtuigingen ten grondslag Zagen aan haar
haar leven. Ze kwarnen voortdurend geld tekort en na patroon van reageren. En steeds vaker stapte ze uit deze
vijfentwintig jaar huwelijk werd haar man verliefd op patronen. Zadra ze deze losliet, begon alles in haar te
een andere vrouw. Op het moment dat hij Elise vertelde stromen en kon ze helder voelen wat haar hart haar
dat hij bij haar wegging, vond er een kanteling plaats ingaf Ondertussen bracht de fuik haar in een situatie
in haar leven. Het leek op het wakker warden uit een waarin ze ervoor kon kiezen om vrijwillig ontslagen te
droom. De al die tijd sluimerende spiritualiteit rekte warden. Dat greep ze met beide handen aan. Ze was
zich uit en ontwaakte. Ben ontdekkingsreis begon. Ze vrij! Ze startte een coachingpraktijk en had hiermee een
ervoer de scheiding als een uitnodiging orn voor zich­ prachtig oefenterrein gevonden. Ben oefenterrein van
zelf te gaan leven. Alleen wist ze nog niet hoe. Elise: 'De trouw zijn aan haar hart. Het was geweldig om mee te
scheiding was de aanzet voor leven vanuit rnijn hart. maken hoe er obstakels op haar pad kwamen zodra ze
Alleen was ik het me nog niet bewust, zoals nu. Mijn weer in oude patronen stapte. Tot ze daar dan zo zat
ex-man is niet weggegaan om mij, hij is v66r mij weg­ van was en ze voldoende moed bijeen had geraapt om
gegaan. Zodat ik het leven dat voor mij bedoeld is kon wederom haar hart te volgen. Zodra ze haar hart weer
leven.' Elise vond een plek voor zichzelf en een baan. volgde, stortte het !even weldaad en overvloed uit.

28 29
'Elise had nadat haar ww uitkering eindigde ervoor Deze manier van leven had haar van alles gebracht,
gekozen om geen bijstandsuitkering aan te vragen om behalve werkelijk geluk. Die avond voelde ze tot in haar
te ontdekken en onderzoeken wat er zou gebeuren als tenen dat leven vanuit moeten haar haar levenslust
ze het gapende gat van inkomensloosheid in zou sprin­ ontnam en creativiteit om zeep bracht. Zo wilde ze het
gen. Nog diezelfde week kreeg ze een renteloze lening niet meer. Ondanks angstige gedachten hierover besloot
aangeboden ter ondersteuning om een praktijk op te ze trouw te zijn aan zichzelf en te luisteren naar haar
bouwen! De lening raakte echter langzaam op terwijl ze innerlijk kompas. Dan maar niet naar buiten treden. In
nog onvoldoende inkomen verdiende uit haar praktijk. feite koos ze ervoor om zich over te geven aan de leegte
Angst voor tekort en druk vanuit oude overlevingsstra­ van het niet weten wat te doen. Ze besloot haar angsten
tegieen drongen zich opnieuw aan haar op. Wat nu te en verwarring onder ogen te komen en te vertrouwen op
doen? de signalen van haar lichaam. Ze maakte ruimte voor
de 'duistere' gevoelens van verwarring en onzekerheid.
Enerzijds voelde het als tasten in het duister, anderzijds

' had ze haar licht ontstoken door weer af te stemmen
op haar ware aard. Door de bewuste keuze om zich­
Ben paragnost had haar verteld dat met betrekking tot zelf trouw te zijn ervoer ze naast onzekerheid vrijwel
haar praktijk ze zich dat najaar meer zou gaan laten zien onmiddellijk opluchting en een gevoel van vrede.
aan de buitenwereld. Dit zou resulteren in meer bekend­ In de ruimte die ontstond, kon een klein wonder plaats­
heid en dus een groeiende praktijk. Het najaar kwam. Ze vinden. Ben week na het incident van de spirituele
voelde echter helemaal geen inspiratie en behoefte om naar beurs werd ze gebeld door een verslaggever van de
buiten te treden! Spanning bouwde zich op. Ze began zich plaatselijke krant, die over haar had gehoord en haar
af te vragen wat ze moest gaan doen. Ze begon zich schul­ graag wilde interviewen. Dit voelde helemaal kloppend
dig en angstig te voelen. itls ik nu niet naar buiten treed, en zo zou ze, geheel onverwacht, toch nag naar buiten
is het mijn eigen schuld als de praktijk niet gaat Iopen.' Ze treden. Niet zoals ze dat gepland had, niet zoals ze het
raakte verward. 'Hoe kan het nou dat ik geen zin heb om voorzien had. Ze had niets geforceerd, volgde steeds de
mijn praktijk te promoten? Het is toch juist wat me energie signalen van haar diepste wezen en vertrouwde daarop
geeft, waar mijn hart ligt, het coachen van mensen?' in de wetenschap dat de signalen van haar lichaam en
Ze kreeg de mogelijkheid om deel te nemen aan een spiri­ ziel afgestemd waren op het grotere geheel van Bewust­
tuele beurs. Ze bedacht dat dit een goede kans zou zijn om zijn. Hoe Elises verhaal verdergaat, beschrijf ik in de
zichzelf te presenteren door daar met een stand te staan. komende hoofdstukken.
Misschien had de paragnost dit 'gezien'? Met een vrien­
din ging ze naar de beurs am voorbereidingen te trefef n.
Aan het einde van die middag was ze moe en uitgeblust,
ze ervoer geen sprankeling en energie.
Haar hele leven had ze geleefd vanuit innerlijke moetens.
Ik moet dit doen, ik moet dat doen. Ze had van alles opge­
bouwd op wilskracht.

30 31
'J)e cirR.eLell'vde beweg�ll'vg
Vtlll'v de ?ersooll'vLij R.li'teid

De persoonlijkheid wordt gevormd door alle verhalen die
je over jezelf bent gaan geloven en de conditioneringen die
je hebt aangeleerd. Het is jouw unieke reactie op het leven
waar je in de loop van de tijd aan bent gaan hechten. Deze
unieke reactie op het leven heeft te maken met je aard (het
energetische en genetische pakketje van wat je in aanleg bij
je draagt, karma) en je opvoeding/omgeving. Ook pijnlijke
en traumatische ervaringen hebben invloed op de vorming
van de persoonlijkheid. Als je geluk hebt en opgroeit in een
relatief veilige en liefdevolle omgeving, is de kans groot dat
je een gezonde autonome persoonlijkheid ontwikkelt. In de
praktijk moeten de meeste mensen het stellen met een enigs­
zins gedeukte persoonlijkheid. Ik schrijf hier meer over in
het hoofdstuk over brandstof voor leven op de automatische
piloot: pijn en blokkades.

Leven vanuit onze persoonlijkheid verloopt in een spi­
raal- of cirkelvorm. Het is het eeuwig draaiende wiel van
wedergeboorten; van leven en sterven, zoals onder anderen
boeddhisten dit beschrijven. Het is een eindeloos draaiende
beweging die je langs de dualiteiten van het leven voert.
Het voert je door de wereld van vormen en tijd, zoals ons
lichaam, onze gevoelens, gedachten, de mensen en spullen
waarmee we ons omringen. Deze draaiende beweging volgt
een natuurlijk ritme van de natuur, zoals eb en vloed. Het
is een wereld vol ogenschijnlijke tegenstrijdigheden waarin
prettige sensaties, gedachten, ervaringen en gevoelens afge­
wisseld worden met onprettige. De persoonlijkheid ervaart
het leven vanuit een tijdsperspectief: verleden, heden en
toekomst. Het denkt na over het leven, vindt er van alles
van en is vrijwel altijd bezig eraan te sleutelen en het te ver­
beteren. Het wil iets bereiken wat er nu blijkbaar niet is. Op

33
deze manier schuift de persoonlijkheid als het ware tussen je je hart en naar Bewustzijn terug. Wanneer je echter hecht

ongevormde bewustzijn en de wereld van vormen en mate­ en vasthoudt aan een vorm, zoals gedachten, zit je vast aan

rie, waarbij ze als een commentator een innerlijke weergave de cirkelende beweging van het wiel. Deze gevangenschap

geeft van het huidige moment, zoals een voetbalcommenta­ kan vele levens beslaan. Gevangen in een persoonlijkheid

tor zijn commentaar geeft over de wedstrijd. We realiseren van ideeen over het leven, afgescheiden van de heelheid die

ons meestal niet dat we ons in verhalen over het leven bevinden. daarin verborgen lijkt. Levend in een wereld van verdeeld­

Wel merken we onze gemoedstoestand en gevoelens op die heid, waarin vreugde gevolgd wordt door verdriet terwijl we

door de verhalen losgemaakt worden. Een gevoel van haast ons bewuste zijn erin verliezen.

of urgentie. Gevoelens van verveling of irritatie, stress of De stroom van het leven beweegt altijd terug naar je ware

teleurstelling. Al die verhalen, die vaak vlak onder de opper­ natuur, naar Bewustzijn. Het zijn uiteindelijk de pijnlijke

vlakte van ons bewustzijn schuilen, zijn pogingen om het gevolgen van het heen en weer draaien die je ertoe kunnen

leven te begrijpen. En hoe begrijpelijk dat ook is, het leidt brengen om de weg terug naar huis te zoeken. Met naast

tot spanning en een verdeeldheid met het werkelijke }even. het ja-gevoel ook het nee-gevoel: de pijnlijke gevolgen van

We geloven de verhalen omdat we hopen dat ze onze pijn, het heen-en-weren. Een nee-gevoel is een diepgaand voe­

onze angst, ons gemis en onze verlangens zullen oplossen en len, weten, beseffen dat iets niet in overeenstemming is met

vervullen. Dat zullen ze echter nooit doen. Zolang we dat je ware natuur. Het wijst naar een grens of geeft aan dat er
,, anderszins iets niet klopt. Een ja-gevoel is een diepgaand
geloven, staan onze gedachten de vrede en vrijheid die in en
Hethuidige voelen, weten, beseffen dat iets in overeenstemming is met
achter deze verhalen zijn, alleen maar in de weg.
momentkun
In werkelijkheid kun je het huidige moment natuurlijk je ware natuur; het is het !even dat zich door jou tot uitdruk­
je alleen recht­
streeks ervaren. alleen rechtstreeks ervaren. Zodra je innerlijk over het hui­ king wil brengen. Wanneer je niet naar het ja- en nee-gevoel

dige moment nadenkt, is het allang weer voorbij. Misschien luistert, ontstaan er problemen. In deze ervaring ligt een uit­
,, herken je iets van het volgende voorbeeld over hoe onze nodiging tot heling: het ontdekken en verlichten van afge­

persoonlijkheid haar innerlijke dialogen voert. 'Goh, het is scheiden delen van jezelf.

lekker weer buiten. Zal ik naar buiten gaan? Verdorie, mor­ Iedere keer dat je stopt met geloven in gedachten over het

gen wordt het weer een stuk kouder. Waarom is het hier toch leven en wakker wordt voor je ware natuur, verdiept de erva­

altijd of het een of het ander. Hm, nee, ik kan beter binnen ring van een zijn met bet leven. Op deze momenten klopt je

blijven, ik moet de was nog doen. He, een mere} in de tuin. hele leven en is er innerlijke vreugde, vrijheid en vrede. Alle

0, wat zingt ie toch prachtig! ... Kijk, de vrouw van Kees. aspecten van je menselijkheid kunnen erin voorbijkomen.

Jemig, wat heeft die een dikke kont, zeg. Oh nee, ook niet Je bent zowel binnen als buiten: Bewustzijn en de vorm die

erg spiritueel om dat te vinden! He, bah, waarom denk ik dat erin opkomt. Totdat je opnieuw hecht aan een overtuiging

soort dingen toch? Ik wil dat niet denken: en je weer meegezogen raakt in de cirkelende beweging van
de persoonlijkheid. Naarmate je meer vertrouwd raakt met

Het hart van de cirkelende beweging is tijd- en bewegingloos het volgen van je innerlijke Ja- en nee-gevoel, zul je sneller

en bevat oneindige intelligentie. Het wordt ook wel de 'bron doorhebben dat je weer opgaat in onbewuste overtuigingen.

van het leven' genoemd, ofwel 'Bewustzijn'. Alle bewegingen Je voelt sneller dat de situatie niet klopt, dat jij niet klopt. Het

komen eruit voort en vloeien er weer in terug. De stroom doet op een bepaalde manier zelfs pijn als je je ervan bewust

van leven die opkomt uit deze bron leidt je uiteindelijk naar bent dat je iets doet wat niet in overeenstemming is met de

34 35
werkelijkheid. Je voelt letterlijk en figuurlijk dat je jezelf en
bet leven geweld aandoet. De mensen wier voorbeelden ik in
dit boek beschrijf, hebben zich weliswaar bevrijd van beper­
kende kernovertuigingen, maar ook zij krijgen nog steeds
uitdagingen van het leven om hun bewustzijn te verdiepen
en belichamen in het dagelijks leven. Wanneer zij opnieuw
hechten aan verhalen over het leven, zien zij dit weerspiegeld
in hun levens.
,,

Je verlangen naar bewust en vrij zijn zal toenemen wanneer
je keer op keer ervaart wat werkelijk gelukkig en ongelukkig Een nee-gevoel is een diepgaand voelen, weten,

maakt. Hoe meer je proeft van vrede en vrijheid, hoe meer beseffen dat iets niet in overeenstemming is met je
je ervan wilt. Je wilt waarachtig !even. Zowel de ervaring
ware natuur. Het wijst naar een grens of geeft aan
van diepe vrede als de bewustwording dat innerlijk verzet
dat er anderszins iets niet klopt. Een ja-gevoel is
of hechten aan iets je uiteindelijk alleen maar pijn oplevert,
maakt het gemakkelijker om te ontspannen in het onbe­ een diepgaand voelen, weten, beseffen dat iets in
kende. Hoe minder energie er circuleert in de constructie overeenstemming is met je ware natuur; het is het
van je persoonlijkheid, hoe meer ruimte er is voor Bewust­
leven dat zich door jou tot uitdrukking wil brengen.
zijn en je potentieel.
Op deze manier ontvouwt zich de weg van je hart. Je zult Wanneer je niet naar het ja- en nee-gevoel luistert,

steeds op maat een persoonlijke uitnodiging krijgen om je te ontstaan er problemen. In deze ervaring ligt een
openen voor je ware natuur. Het zal nooit groter zijn clan je
uitnodiging tot heling: het ontdekken en verlichten
aankunt en het leven zal je alles geven wat je nodig hebt om
van afgescheiden delen van jezelf.
te leren vertrouwen op je hart.
Elise heeft verschillende keren ervaren dat wanneer ze zich
opent voor het leven zoals het zich aandient en zich er niet
meer tegen verzet, vertrouwen zich manifesteert. Zodra ze
haar hart volgt, ervaart ze dat het leven precies goed is zoals
het is. Aanmeldingen voor haar praktijk stromen dan bin­
nen, evenals bijzondere ontmoetingen en ervaringen. Maar
op het moment dat ze weer verkrampt, verdorren en ver­
drogen haar leven en praktijk. Wanneer ze dingen gaat doen
omdat ze vindt dat ze moeten gebeuren, stokt alles. Zodra ze
echter haar hart volgt en doet wat ze wil doen, is ze in over­
eenstemming met de flow van het leven.

36
3 t:>e u�tMlit�g�� V�ll\- net LeVell\­
tot bewustzij II\,

Zoals hiervoor beschreven krijg je in je }even uitnodigingen
om steeds meer vanuit je ware natuur te }even. Zo'n uitnodi­
ging kan zich op verschillende manieren manifesteren. Bij­
voorbeeld in de vorm van inspirerende mensen die op je pad
komen, een televisieprogramma, boeken... Het kan zijn dat
je een glimp van je ware natuur ervaart door bijvoorbeeld
een spontane eenheidservaring tijdens een prachtige zons­
ondergang. Deze ervaringen kunnen je inspireren tot het
verdiepen van je bewustzijn. Ze kunnen het begin zijn van
een zoektocht naar spirituele verlichting en de belichaming
van Bewustzijn in je dagelijks leven.
Je kunt ook een heel andersoortige uitnodiging tot bewust­
zijn krijgen. Er kunnen situaties op je pad komen die oude
pijn spiegelen en losmaken. Bijvoorbeeld door een burn-out,
ziekte, overlijden, ontslag, relatieproblemen of echtschei­
ding. Hoewel deze situaties afschuwelijk kunnen zijn, bieden
ze ook een voortreffelijke kans op heling en ontplooiing. Het
licht van Bewustzijn schijnt steeds dieper door je heen en
raakt daar datgene wat nog vastzit in je lichaam en geest.
Deze innerlijke blokkades van oud zeer hebben de neiging
zich in de vorm van problemen en pijnlijke situaties te weer­
spiegelen in je huidige levensomstandigheden. Het zijn, hoe
pijnlijk ook, uitnodigingen om de oorspronkelijke pijn los
te laten en je te openen voor de heelheid die er altijd was en
zal zijn.
Door deze innerlijke blokkades kan de natuurlijke stroom
van het leven niet vrijelijk door je heen vloeien, wat onder­
liggende pijn en gevoelens van onveiligheid, angst en ver­
kramping versterkt. De oude, oorspronkelijke pijn bevestigt
zichzelf door als een magneet vergelijkbare situaties aan te
trekken, waarop je vervolgens weer reageert met overle­
vingsstrategieen. Als een hond die in zijn eigen staart bijt,

39
ren je in rondjes van pijn, overleven, pijn, overleven. Net gelijk, het lijkt een te grote en pijnlijke opgave. Soms lijkt het

zolang tot je een andere manier ontdekt om met pijn om te of anderen het veel gemakkelijker hebben. Iedereen en alles is

gaan. Je wordt uitgenodigd om te stoppen met reageren op echter uniek en heeft zijn eigen plek in bet geheel. Ieder heeft

pijn door nog meer te verkrampen, terug te trekken, uit te zijn eigen levenslessen te leren. Het is niet erg om te voelen

halen of te onderdrukken. Want hoe meer je iets niet wilt dat je wilt terugdeinzen. Dat je wanhopig, boos, verdrietig of

en het weg probeert te duwen, hoe krachtiger het aan je vast bang bent. Deze gevoelens of emoties kunnen je aanmoedigen

blijft zitten. Bewustzijn kent geen fouten. Maar wanneer je om situaties, mensen of een omgeving te zoeken waar je

afdwaalt van de levensstroom is innerlijke of uiterlijke oor­ innerlijk vertrouwen aangeraakt, gevoed en bekrachtigd

logvoering (innerlijke strijd, verzet, weerstand, vasthouden, wordt. Zodat je kunt voelen dat je oke bent, precies zoals je
Hetleven
verlangen, spanning, stress) het gevolg. Deze oorlogvoering bent. Inclusief je neiging tot terugdeinzen en hard weg willen nodigt je uit
hollen. Misschien durf je nu niet de vrije val te maken, maar omje hart te
en de gevolgen daarvan zijn de signalen, de toeters en bellen,
openen en
die je laten merken dat je afdwaalt van de bron van het leven, wel een klein sprongetje te wagen. En misschien klopt zelfs
wakker te
Bewustzijn. De levensstroom gaat niet meer door en voor jou dat vandaag niet in jouw leven, maar morgen mogelijk we!. worden in de
maar tegen je in. Het is een, in onze ogen, bizarre vorm van Iedere ademhaling, iedere stap die je zet in het leven is werkelijkheid.

genade die je de weg terug naar huis kan wijzen. Zoals ik bet een uitnodiging je hart te openen en wakker te worden in
de werkelijkheid, in plaats van je leven door het filter van
,,
beschouw heeft Bewustzijn ons een feilloos innerlijk kompas
gegeven dat ons in staat stelt om te voelen wat 'goed' en 'niet je gedachten te leven. Gedachten over hoe je denkt dat het
goed' voelt. Kiezen we voor 'het kwade' of kiezen we voor 'het leven is, die zichzelf steeds maar weer bevestigen. Het licht

goede'? Door bewust open te blijven en te stoppen met inves­ van Bewustzijn, van jouw diepste wezen, belicht precies dat­
teren in oude, ineffectieve patronen tot zelfbehoud schep je gene in jou wat nu geheeld mag warden. Steeds opnieuw
ruimte. Ruimte die vervolgens gemakkelijker gevuld kan belicht het naast prettige aspecten ook blokkades en onopge­

worden met datgene wat bij jou een sprankelend ja-gevoel loste kwesties, net zolang tot je kunt voelen dat je hele wezen
geeft. Dat wat je doet stromen. Wat goed voor jou en daar­ oke is. Precies zoals het nu is. Schijnbaar paradoxaal begin
mee ook voor je omgeving is. Je hebt de automatische piloot je aan een spirituele zoektocht naar innerlijke vrede en vrij­
uitgezet en bent zelf aan het roer van je leven gaan staan. Je heid, om je uiteindelijk te realiseren en te ontdekken dat die
geeft daarmee ruimte aan bet leven zelf en zijn natuurlijke innerlijke vrede en vrijheid al die tijd al keurig verpakt in je

vermogen tot heling. Dat is natuurlijk gemakkelijker gezegd leven waren. Toch is de zoektocht niet voor niets. Hij leidt
dan gedaan. In deel 2 beschrijf ik hoe je dat kunt 'doen'. je, ondanks de ogenschijnlijke paradox, precies naar waar je
nu bent.
Het leven geeft je steeds op maat de gelegenheid om je over
te geven aan je diepste natuur. Orn daar trouw aan te zijn en
je potentieel te ontvouwen. Je hoeft niet in een keer de hele
vrije val in de grenzeloze ruimte van Bewustzijn te maken.
De levensomstandigheden die op je pad komen zijn uitnodi­
gingen om te leren vallen, zover als jij op dat moment durft.
Wat je ook op jouw weg ontmoet, je bent toegerust om dat
onder ogen te komen en ervan te leren. Soms lijkt het onmo-

40 41
'B.Ylif 11\,vfstof vooY Levell\, op life ai.<.to­
w..at�scne p�Loot: pij II\, ell\, bLoR,R,aoles

Eerder schreef ik dat het licht van Bewustzijn datgene in je
kan belichten wat nog geblokkeerd is. Het biedt een moge­
lijkheid om het weer te integreren en helen in je bewustzijn.
Deze blokkades zijn een soort van knopen die zich zowel
energetisch (blokkades in de aura en energiestroom), fysiek
(zoals knopen in de spieren), mentaal (oude, diep wegge­
borgen overtuigingen over jezelf, de ander en het leven) als
emotioneel (emoties als verdriet en boosheid) manifesteren.
Deze knopen zijn in feite gestolde trauma's. Een traumati­
sche ervaring is een ervaring die zo pijnlijk is dat je haar niet
helemaal kunt bevatten, toelaten en weer laten oplossen in je
bewustzijn. Wat er gebeurt, is dat wat te pijnlijk is om bewust
te ervaren, onderdrukt wordt. Je stopt het weg, maakt het
onbewust en schakelt over op een overlevingsstand: vluchten,
vechten of verstarren, of een combinatie hiervan. Op deze
momenten keer je de heelheid van jezelf en bet leven als het
ware de rug toe in een paging de pijnlijke situatie te overle­
ven. In de hersenen vormen deze trauma's letterlijk een soort
van eilandjes van geclusterde cellen, die nauwelijks meer in
verbinding staan met de rest van de hersenen1 Doordat deze

cellen niet goed meer kunnen communiceren met de omlig­
gende cellen kan de ervaring niet gei:ntegreerd en verwerkt
warden. Ieder eilandje herbergt een pijnlijke herinnering.
Wanneer een dergelijk trauma-eilandje opnieuw getriggerd
wordt, volgen de hersenen een automatisch reactiepatroon
waarop je nauwelijks invloed hebt. Het automatische reac­
tiepatroon volgt als het ware een soort loop die is ingesleten
in de hersenen; een neuraal netwerk. Je raakt bijvoorbeeld
overspoeld door emoties en gevoelens die je destijds ook
ervoer. Een trigger kan een situatie zijn die doet denken aan
de oorspronkelijke pijnlijke ervaring. Een voorbeeld hiervan
is een vrouw die als kind ooit heel erg schrok van een hond

43
toen die tegen haar opsprong. Nog steeds ervaart ze, op vol­ aard en de hoeveelheid trauma 's die we meemaken. Het
wassen leeftijd, angstige gevoelens wanneer er een hond op moge duidelijk zijn dat opgroeien in een onveilige omgeving
haar af komt rennen. Het zijn gevoelens die haar overspoe­ tot veel en grote trauma 's en krachtige overlevingsstrategieen
len en die ze niet weg kan rationaliseren. Ze wil wegrennen, leidt. Die weliswaar op dat moment de persoon in kwestie
maar doet dat niet omdat haar geest zegt dat er geen reden redden, maar later vaak beperkend gaan werken. Er is een
tot paniek is. Dus verstart ze, net als toen ze kind was. vage grens tussen (normale) neurotische manieren van rea­
Bij het woord 'trauma' denken we vaak aan afschuwelijke geren en pathologische. Bij de laatste is de mate van lijden
gebeurtenissen als mishandeling, seksueel misbruik, een zo groat dat je kunt spreken van een ziektebeeld. De over­
overval en dergelijke. Wat veel mensen niet beseffen, is dat levingsstrategieen zijn dan zo krachtig en schadelijk dat ze
ook 'kleinere' incidenten als trauma 's/blokkades worden zonder goede behandeling tot een (gevaarlijke) neerwaartse
opgeslagen in ons lichaam. Zeker wanneer deze kleinere spiraal kunnen leiden. Een goede, degelijke behandeling door
incidenten vaker voorkomen in je !even werkt dit vormend een psychiater of psychotherapeut is dan belangrijk. Orn te
voor de persoonlijkheid en de rollen die je aanleert. Bijvoor­ kunnen vertrouwen op je innerlijke kompas is het belang­
beeld wanneer je van je ouders regelmatig te horen kreeg dat rijk dat de psychopathologie behandeld is en je ermee hebt
je niet boos mocht zijn of huilen. Of wanneer je regelmatig leren omgaan. De psychopathologie kan anders het ja-gevoel
hoorde dat je niet zo <lorn moest doen. Ook een eenmalig, inkleuren, wat tot destructieve keuzen kan leiden. Het kan
beladen incident kan diepgaande indruk maken. De niet-ge­ dan tot verdeeldheid leiden in plaats tot heling.
uite gevoelens die je op dat moment ervoer, raken gestold en
worden opgeslagen in je lichaam, samen met een overtuiging Naast neurotische manieren van reageren zijn er ook 'gewone'
over het leven en jezelf. Zoals: het is niet goed om boos te gewoonten die we aanleren in onze jeugd. Ook deze gewoon­
warden. En: ik mag niet boos zijn. Of: het is niet gepast om te ten vormen in onze hersenen routes; neurale netwerken die
huilen in het bijzijn van anderen. En: ik hen dom. Of: ik kan we met regelmaat bewandelen. Hoe vaker we een weggetje
het niet. Deze gestolde pijn en kernovertuigingen beperken bewandelen, hoe dieper dit pad is 'uitgesleten' in de hersenen.
je bewuste vrije keuze om te reageren zoals je eigenlijk zou Al deze gewoonten samen, de neurotische en 'gewone', noemen
willen. Doordat je lichaam en geest automatisch bepaalde we 'conditioneringen.' Voor onze automatische piloot is het
gedachte- en gedragroutes volgen: de automatische piloot. Je gemakkelijker om een bestaande route te volgen dan om
bent je vrijheid en heelheid kwijt. Deze incidenten kunnen in een alternatieve route te nemen. Het vraagt bewustzijn om
de hersenen een uitstrooisel van speldenprikjes (trauma-ei­ voor een alternatieve route te kiezen. Het blijkt echter tot op
landjes) achterlaten. Wanneer je veel van deze speldenprik­ zeer hoge leeftijd mogelijk om nieuwe neurale netwerken
jes hebt opgelopen is de kans groat dat je een neurotische aan te leggen in de hersenen. En dus om nieuwe dingen en
manier van leven ontwikkelt. Neurotische manieren van rea­ gewoonten te leren. In The Huffington Post van 15 juli 2011
geren zijn varianten op de vlucht-, vecht- of verstarmodus, staat beschreven dat wie dagelijks tweemaal twintig minuten
zoals pleasen, rebelleren of erboven gaan staan. mediteert neuroplasticiteit bereikt, ofwel het vermogen van
We lopen in onze jeugd allemaal speldenprikken van pijn­ de hersenen om te leren van ervaringen waardoor de hersen­
lijke ervaringen op. We hebben dan ook allemaal min of structuur verandert2 Ik heh een mevrouw van 85 jaar begeleid,
meer neurotische manieren van reageren ontwikkeld. De die de weg van haar hart bewandelde en oude patronen losliet!
mate van beschadiging varieert echter, afhankelijk van onze

44 45
Niet de conditioneringen vormen een probleem. Het is maar 5 vertlVvtwooroleL�k,hetol, LeefregeLs
goed dat we een (overlevings)instinct hebben en dat we
eVv vi.toeteVv
automatische reactiepatronen aanleren, zoals lopen, fietsen
en dergelijke. Conditioneringen vormen pas een probleem
wanneer ze ons Bewustzijn inkapselen en verdelen. Wanneer
we onze innerlijke vrede en vrijheid erin verliezen en ver­ Wat voel je wanneer je het woord 'verantwoordelijkheid'
geten wie we werkelijk zijn. Hoe onbewuster we leven, hoe leest? Een ja-gevoel? Voel je ruimte en levendigheid in je
meer conditioneringen die voortkomen uit pijn ons in hun lichaam en geest wanneer je dit woord leest?
greep kunnen houden. Hoe is dat met het woord 'moeten'?
Zoals ik het zie zijn er twee vormen van verantwoordelijk­
heid te onderscheiden. Eentje die ons van buitenaf is aange­
leerd en een andere die van binnenuit ontspringt.

Verantwoordelijkheid van buitenaf
Het zijn de 'moetens' die we ons hebben aangeleerd. De leef­
regels over hoe we ons moeten gedragen. Als vader, moeder,
werknemer, dochter, zoon, vriend(in) en burger. De regels
gaan over 'je verantwoordelijk gedragen'. Er bestaan allerlei
ongeschreven regels over de rollen die we in het sociale leven
vervullen. We worden geacht ons daaraan te houden. Bij een
feestje, als professional in een werkomgeving, als ouder, als
Het licht van Bewustzijn kan datgene
kind, als student ... Wanneer er in een gezin, werkomgeving
in je belichten wat nog geblokkeerd is. of welk ander systeem dan ook sprake is van een op angst
Het biedt een mogelijkheid om het weer gebaseerde beheerscultuur, zie je vaak dat de voorschriften
en leefregels toenemen. Denk maar aan de vele protocollen
te integreren en helen in je te bewustzijn.
die ontwikkeld warden in de hulpverlening. Of de leefregels
binnen bepaalde religieuze of spirituele systemen. De voor­
schriften zijn gebaseerd op het in de hand houden en beheer­
sen van het gedrag van mensen.
We nemen deze rollen en regels vaak zo serieus dat we gelo­
ven dat ze de waarheid zijn waarnaar we moeten leven. Zie
je dat het woordje 'moe' erin verwerkt is? Het is ongelofe­
lijk hoeveel we van onszelf moeten, bewust en onbewust.
Ik begeleidde een mevrouw die in een negatieve spiraal van
depressieve gevoelens terechtkwam als ze 's nachts wakker
lag. Gedachten die spanning en stress gaven waren: ik moet
slapen. Ik moet morgen energie hebben. Ik heb morgen

47
geen energie als ik nu niet slaap. Zowel het innerlijke moe­ afhankelijk voelt? Wat het antwoord oak is, wees mild voor
ten als het geloof dat ze slaap nodig had om energie te heb­ jezelf. Het is een groeiproces, geen doel om te bereiken.
ben overdag, verkrampte haar. Het veroorzaakte bovendien Wanneer ik het woord 'verantwoordelijkheid' lees vanuit het
precies datgene waar ze bang voor was. Hondsmoe stond eerste perspectief, voel ik zwaarte en een ietwat beklemmend
ze 's ochtends op na een nacht waarin ze zich in bed had gevoel ontstaan. Wanneer ik het lees vanuit het tweede per­
liggen opvreten. Wee degene die dan per ongeluk op haar spectief, voel ik kracht, ruimte en speelsheid om het leven te
lange tenen stapte! Toen ze deze gedachten onderzocht en ze ontdekken. Ik ontmoet veel mensen die gebukt gaan onder
niets meer dan lucht bleken te bevatten, ontstond er ruimte de zwaarte van allerlei verinnerlijkte 'moetens'. Moeders die
om van de nacht een speelterrein te maken. Er kwam weer naast een drukke baan en gezin hun (schoon)ouders tevre­
innerlijke ruimte en vrijheid om te voelen wat haar hart haar den willen stellen door 'verplicht' op zondag op bezoek te
ingaf. Ze besloot om te onderzoeken hoe het zou zijn als ze in gaan. Mensen die 'verplicht' een verjaardagsfeest organise­
plaats van klaarwakker in bed te blijven liggen eens touwtje ren of kerstkaartjes sturen. Niet omdat het hun vreugde geeft
ging springen. om dit te doen maar omdat ze vinden dat het zo hoort. Of
werknemers die zich een slag in de rondte werken en bier
Een leuk experiment om de komende dagen te doen, is langzaam ziek van warden. Omdat ze geen grenzen durven
opmerken wanneer je het woord 'moeten' gebruikt en je dan stellen en hun behoeften niet kenbaar durven maken uit
afvragen van wie iets moet. Moet het werkelijk? Wat voel je angst voor baanverlies. Hoeveel ruimte is er voor vrede en
in je licbaam wanneer je gelooft dat je iets moet? Groeit er creativiteit wanneer je volgens allerlei leefregels leeft? Hoe
vertrouwen, vrede, vrijheid en innerlijke overvloed? voelt het binnen in jou wanneer je continu moet voldoen aan
allerlei (ongeschreven) regels? Word je er soms moe van? Ik
Verantwoordelijkheid van binnenuit we!. Mijn ervaring is dat ik bet beste in mijzelf kan ontplooien
Dit gaat over ons groeiproces van kind naar volwassenheid. wanneer daar ruimte voor is. Wanneer ik van alles moet van
Hoe we leren om verantwoordelijk te worden voor onze mezelf of anderen, krimp ik. Toen mijn ouders met pensioen
eigen behoeften, grenzen, verlangens, vreugde en pijn. Het gingen was er eindelijk ruimte om zich te ontplooien. Al die
gaat over zelfreflectie en ontdekken wat je gelooft over jezelf, jaren hadden ze hard moeten werken om brood op de plank
de ander, een situatie of het leven. Zodat je verantwoorde­ te krijgen. Het was zo mooi om mee te maken hoe hun creati­
lijkheid leert nemen en dragen voor je eigen verhaal en je viteit en verborgen talenten volop ruimte kregen. Mijn vader
realiseert dat het in feite niets zegt over jezelf, de ander, een kon zijn creatieve geest en banden eindelijk ruimte geven en
,,
situatie of het leven. Wat projecteer je op jezelf, de ander of prachtige kunstwerken vonden bet levenslicht. En mijn moe­
Je kunt het
het leven? der stortte zicb volop in het vrijwilligerswerk, waarin zij haar
beste van jezelf
Welke behoeften draagje over op een ander of het leven? Wat hart op kon halen. geven wanneer
maakt het moeilijk om hier weer verantwoordelijkheid voor Wanneer je net als ik perfectionistiscbe trekjes hebt, sluipt er je ruimte neemt
te nemen? Dat je dan wellicht pijn ervaart en niet krijgt wat al snel een streven naar een bepaald beeld in dat je zelf hebt
om jezelf te zijn.

je graag wilt of nodig hebt? Dat je wellicht een grens kunt gecreeerd. Over hoe te zijn en hoe je te gedragen. Zelfs van
stellen, maar dit niet durft uit angst voor afwijzing? Of dat je prachtige eigenscbappen en vaardigbeden als ontspannen,
bijvoorbeeld hulp zou kunnen vragen maar dit lastig vindt? mediteren, jezelf zijn. 'Ik moet ontspannen: Lees je de con­
Omdat je misschien bang bent dat je je daardoor klein en tradictie? Van allerlei (spirituele) ideeen kun je een leefregel

48 49
maken, waar je vervolgens van vindt, bewust of onbewust, je je zachte en kwetsbare hart veilig te stellen voor afwijzing
dat je eraan moet voldoen. 'In balans zijn: 'Stressbestendig of pijn van buitenaf. Een ander kan jou door de opgetrok­
zijn.' 'Succesvol zijn: 'Verlicht zijn: We vergeten dat deze ken muren rond je hart ogenschijnlijk minder gemakkelijk
eigenschappen niet gaan over wat je bent. Ze verwijzen er raken. Maar in werkelijkheid zijn die muren natuurlijk niet
hooguit naar en gaan vooral over wat er door je heen gaat. meer dan illusies. Door erin te geloven en ze daarmee leven
Wat door je grenzeloze bewustzijn spoelt en steeds veran­ in te blazen verlies je zelf ook de verbinding met de onbe­
dert. Het mooie is dat wie je werkelijk bent al ontspannen, grensde liefde en wijsheid van je hart, waardoor de liefde
aanvaardend, verlicht en heel is. Het is niet iets wat je kunt in en voor jezelf niet meer vrijelijk stroomt. Je eigenliefde
bereiken of bewerkstelligen. Je bent al heel, het is vooral de is hiermee dus ook voorwaardelijk geworden: 'A.ls ik zus of
vraag of je je dit bewust bent in je dagelijks leven. zo doe, hen ik een goed mens. Dan verdien ik liefde.' Boven­
dien is de kans vrij groat dat je je gaat identificeren met de
De meeste rollen en leefregels leren we aan in onze kinder­ rollen. Je denkt dat je de rollen bent. Bedoeld als overlevings­
tijd. We hoopten er onze omgeving zo mee te kunnen bein­ strategie is de rol op dat punt verworden tot een gevangenis
vloeden dat we aandacht, liefde, waardering en veiligheid waarin je zelf vastzit. Lief en aardig do en kan een pantser zijn
zouden krijgen. We leerden onze omgeving te manipuleren vermomd als zachtheid. Boos worden en je rebels gedragen
om zoveel mogelijk te krijgen wat we nodig hadden of wilden kan ook een pantser zijn. Of je nu leert te pleasen, rebels te
hebben. We ontdekten dat lief en vriendelijk glimlachen het worden of erboven te staan, het is niet wie je werkelijk bent.
goed doet bij veel mensen. Of heel verdrietig huilen. Grappig Er is niets mis met het spelen van rollen en eigenschappen.
doen of doen alsof iets je niet raakt. Het zijn voorbeelden van Ik heb er vele. Ik hen dochter, moeder, werknemer, partner,
rollen die we aanleren om de kans op afwijzing te minimali­ vriendin. Ik hen vriendelijk, een draak, enthousiast, ongein­
seren. Een rol spelen kan in de loop der jaren gemakkelijker teresseerd, onzeker en zeker. Er ontstaan problemen wanneer
worden dan jezelf zijn. Vooral wanneer de rol waardering je geen vrije keuze meer hebt in hoe je wilt reageren in een
oogst, kan deze comfortabel gaan voelen. Anderzijds kan situatie. Of wanneer je de rollen en eigenschappen verwart
ook negatieve aandacht een rol bekrachtigen: het blijft aan­ met de realiteit. Wanneer je automatische piloot al een reac­
dacht, en wat je aandacht geeft, groeit. Bepaalde aspecten en tiepatroon in gang heeft gezet, terwijl dat niet functioneel
kanten van jezelf die buiten het rolgedrag vallen, gaan lang­ is en je eigenlijk helemaal niet op die manier wilt reageren.
zamerhand oncomfortabel voelen of roepen herinneringen Bijvoorbeeld aardig blijven wanneer je baas je uitkaffert. Of
aan afwijzing, tekort en pijn op. Ze passen op een gegeven boos warden op je partner terwijl die je juist ergens mee wil
moment niet meer bij je comfortzone en zelfbeeld. Pijnlijk helpen. Over je grenzen gaan, je behoeften negeren, compen­
genoeg leer je hierdoor dat wanneer je jezelf bent je het risico seren, onderdrukken: het zijn voorbeelden van aangeleerd
loopt am afgewezen te warden of niet te krijgen wat je nodig gedrag die ons kunnen schaden.
hebt. De rollen behoeden je natuurlijk niet werkelijk voor Hieronder vind je een voorbeeld van hoe een overlevings­
afwijzing, tekort of pijn. Diep vanbinnen weet je dat waarde­ strategie en rol eruit kunnen zien.
ring voor de rollen die je speelt, niet hetzelfde is als waarde­
ring voor wie je bent, puur.
Je zou kunnen stellen dat veel van de rollen die je aanleerde,
de functie hebben van een pantser. Achter het pantser hoop

50 51
en zachtheid pasten niet in haar zelfbeeld, waardoor ze
, sLLet deze kanten in zichzelf door de jaren heen steeds meer
onderdrukte. Ook Ella's uniek-zijn en potentieel werden
Ella, een vrouw van 54 jaar, wilde graag begeleiding niet (h)erkend en gewaardeerd door haar ouders en
vanwege toenemende depressieve gevoelens. Ben jaar zichzelf. Toen ze een jaar doubleerde op de middelbare
daarvoor had ze ontslag gekregen vanwege een arbeids­ school, dreigde haar vader haar van school te halen. Hij
conflict. Na vele sollicitaties en afwijzingen merkte ze was diep teleurgesteld in zijn dochter. Hoe haalde ze het
dat ze in een negatieve spiraal terechtkwam. Er waren in haar hoofd om te blijven zitten?! Dankzij de steun
weinig vacatures en wanneer ze solliciteerde was ze een van haar moeder mocht ze toch haar school afrnaken.
van de velen. Ze voelde zich down en futloos. Ze was Maar de afwijzing van haar vader had een diepe indruk
gewend overal haar schouders onder te zetten, maar gernaakt. Ze besefte opnieuw dat om gewaardeerd te
had helemaal niets meer om haar schouders onder te worden door haar vader ze geen zwakte mocht tonen.
zetten. Althans zo voelde het. Dit was een vreemde en Het bekrachtigde wederom haar innerlijke besluit om
nieuwe ervaring voor haar, omdat ze zichzelf kende succesvol te zijn en geen kwetsbaarheid te tonen.
als levenslustig, strijdvaardig en krachtig. Toen ze me Wanneer minder sterke kanten van Ella aan de opper­
vertelde over haar leven vroeg ik haar of ze ook een vlakte kwamen, was ze ontsteld. Ze kon daar dan nau­
rode draad zag in wat ze vertelde. Die zag ze inder­ welijks mee uit de voeten. Dat had ook een rol gespeeld
daad. Ze realiseerde zich dat ze haar hele leven gericht bij het arbeidsconflict. Collega's hadden haar gedrag als
was geweest op sterk, daadkrachtig en succesvol over­ bot ervaren, terwijl zij zichzelfjuist professioneel vond.
kornen. In situaties waarin ze voor haar gevoel niet De discrepantie tussen haar beleving en die van haar
sterk overkwam of zeljs vond dat ze faalde, voelde ze collega's, in combinatie met de afwijzing van haar col­
zich afschuwelijk. Vooral wanneer anderen dit konden lega's en leidinggevende, hakte er diep in. Ze voelde zich
zien voelde ze zich diep gekwetst. Ella groeide op in een onzeker en wankel. Deze onzekerheid nam toe toen ze
gezin waarin waardering was voor krachtig optreden, afwijzing op afwijzing kreeg bij sollicitaties. Emoties en
successen en prestaties. Voor Ella leek dit over het alge­ gevoelens behorende bij het trauma van het niet zich­
meen geen probleem. Ze was goed in sport en op school. zelf durven en kunnen zijn als kind overspoelden haar.
Haar zus Sophie was intellectueel en motorisch minder Het inzicht in haar overlevingsstrategie en rol die ze
ontwikkeld dan Ella. Dagelijks werd Sophie afgewe­ had aangenomen, narnelijk am krachtig en sterk te zijn,
zen en veroordeeld door hun ouders en door de jaren bracht een verlangen naar boven am de onderdrukte
heen ontwikkelde ze een minderwaardigheidscomplex. delen van zichzelf te ontdekken en ontplooien. Orn weer
Sophies uniek-zijn en potentieel werden niet (h)erkend een heel mens te zijn, inclusief kwetsbaarheid, mildheid
en gewaardeerd. De gezinsnorm, de afwijzing die haar en zachtheid. Ben nieuwe wereld opende zich voor Ella.
zus dagelijks voor haar kiezen kreeg en de bevestiging
die ze zelf kreeg, sterkten Ella's innerlijke besluit om Vanzelfsprekend zijn er regels in het rnenselijk verkeer. Ik ben
succesvol te zijn in alles wat ze deed. Je zou kunnen dankbaar dat er rnensenrechten bestaan. Er zijn rnensen die
stellen dat ze een meerderwaardigheidscomplex ont­ zo weinig liefde, veiligheid en vertrouwen hebben ervaren
wikkelde. Gedachten en gevoelens van kwetsbaarheid dat ze niet weten hoe ze op een gezonde rnanier met de rech-

52 53
ten van zichzelf en anderen kunnen omgaan. Toch komt wer­
kelijk liefdevol omgaan met jezelf en je omgeving niet voort
uit leefregels die van buitenaf komen. Het komt voort uit
het contact met je hart. En mijn ervaring is dat het hart zich Een lieve en wijze collega-therapeut3 met wie ik in een inter­
niets aantrek:t van leefregels. Orn de taal van je hart te leren visiegroep zit beschreef laatst prachtig het verschil tussen
verstaan en je ervoor te openen is het nodig om verantwoor­ echte en neurotische schuld. Van 'echte schuld' is sprake
delijkheid van binnenuit te ontwikkelen. En daardoor zul je wanneer je daadwerkelijk iets hebt gedaan waarvoor boete­
misschien wel gaan afwijken van de rollen die je hebt aange­ doening ofwel schuldaflossing nodig is. Je hebt te hard gere­
nomen. Dit is een bijzondere uitdaging waarbij je diepgaand den en je betaalt daar een boete voor. Je hebt per ongeluk iets
op jezelf wordt teruggeworpen. Want leefregels en rollen van een ander stukgemaakt en betuigt spijt en betaalt indien
geven niet alleen duidelijkheid, maar zorgen er ook voor dat nodig de schade. In het ergste geval heh je een strafbaar feit
je bij een groep of systeem hoort. En ieder systeem heeft zo gepleegd en moet je een straf achter tralies uitzitten. Meestal
zijn eigen script. Bij welke groep hoar jij? Of bij welke groep hebben mensen echter last van 'neurotische schuld'. En daar
wil je horen? kunnen ze hun hele leven zoet mee zijn. Bij neurotische
Het spelen van rollen in het sociaal menselijke verkeer kan schuld neem je vrijwillig plaats achter de tralies van de geest
weer een spel warden wanneer je beseft dat het niet meer is terwijl de deur wijd openstaat.
dan dat. En dat wie je werkelijk bent, nooit gedefinieerd kan 'Waarom reageerde ik nou zo bozig? Had ik maar wat vrien­
worden door wat voor rol (beschrijving) dan ook. Zadra je delijker gereageerd. Ik kan ook nooit eens rustig blijven. Ze
je gaat identificeren met een rol, verlies je de vrijheid van je zal wel denken. Wat ongelofelijk stom van me dat ik zo heh
ware natuur uit het oog en sluipen er allerlei gedachten en gereageerd. Bah, het enige wat ik nu wil, is wegkruipen. Ik
gevoelens in je lichaam en geest die je zwaarmoedig maken. doe het ook nooit goed:
Je gaat jouw rollenspel bijvoorbeeld vergelijken met dat van Bijna iedereen heeft gedachten en gevoelens van schuld en
anderen. Sams is dat fijn, wanneer je jouw rol glansrijk hebt schaamte. Wanneer iemand deze niet heeft, is er sprake van
vervuld. Het komt echter ook regelmatig voor dat anderen een psychopathologische stoornis. In het sociaal menselijk
hun rol net iets mooier/professioneler/liever/assertiever/ verkeer vervullen ze een belangrijke functie. Het zijn ook
stoerder/grappiger enzovoort vertolk:ten dan jij. niet de gedachten en gevoelens van schuld en schaamte die
een probleem vormen, maar onze gehechtheid eraan en de
betekenis die we eraan toekennen. Dit soort gedachten kun­
nen aanzetten tot positieve, opbouwende zelfreflectie. Maar
ook tot ondermijnende en afbrekende zelfkritiek. Wanneer
je geloof hecht aan de gedachten kunnen ze je in een neer­
waartse spiraal doen geraken. Wanneer je bewustzijn gevan­
genzit in de automatische piloot, is de kans groat dat je je niet
bewust bent van de ondermijnende gedachten, maar dat je
vooral last hebt van de gevolgen die ze op je lichaam en geest
hebben: een rottig, eenzaam, negatief zelfgevoel. Het kan ook
zijn dat je je ergens wel realiseert dat dit rottige gevoel zijn

54 55
oorsprong vindt in ondermijnende gedachten, maar dat je ze men, maar onze relatie tot de gedachten. Gaan we volauto­
desondanks gelooft. De enige manier om vrede en vrijheid te matisch in ze op? Of laten we ze opkomen in de ruimte van
realiseren in je leven is je ervan bewust worden dat je deze wie we werkelijk zijn, zodat ze ongemoeid ook weer kunnen
gedachten aan schuld, schaamte en zelfkritiek hebt. Pas wan­ oplossen?
neer je ze opmerkt kun je er de vrede van je bewustzijn en
hart in brengen. De eerste stap is bewustzijn. Waar je mee kunt beginnen is onderzoeken wat de gedach­
ten van schuld, schaamte en zelfkritiek in je lichaam en geest
Hoe meer je van gedachten over schuld, schaamte en zelf­ losmaken. Wat doet het met me wanneer ik deze gedachten
kritiek probeert af te komen, hoe dieper ze zich in je worte­ geloof? Wat voel ik in mijn lichaam? Hoe is mijn lichaams­
len. Juist doordat je ervan af probeert te komen voed je ze en houding? Mijn gezichtsuitdrukking, nek, schouders, rug,
houd je ze in stand. Misschien denk je dat wanneer je een­ buik en bekkenbodemspieren? Hoe voel ik me? Prettig, ont­
maal vrij en gelukkig bent dit soort gedachten niet meer in je spannen, vredig, gelukkig, ge'inspireerd? Of rottig, afgeschei­
opkomen? Misschien denk je zelfs dat het dit soort gedachten den, alleen, verdrietig, falend, een mislukkeling? Wat doen
zijn die vrede en vrijheid in de weg staan? De kans is groot de gedachten mentaal met me? Wat denk ik?
dat je persoonlijkheid je een veeg om de oren geeft omdat
er nog steeds dit soort gedachten in je opkomen. Misschien
concludeert ze zelfs dat je geen goed mens bent omdat deze
gedachten in je opkomen. Tel daar de zondige gedachten aan
wrok, haat, jaloezie en nijd bij op en je kunt het net zo goed Geeft deze gedachte mij een gevoel
meteen opgeven. Want, zo redeneert de persoonlijkheid: 'Ik
van ruimte en vrede?
denk deze gedachten, dus is er duidelijk iets mis met mij:
De persoonlijkheid maakt de gedachten persoonlijk. Orn er Geeft deze gedachte ruimte voor
vervolgens van af te proberen te komen. En hupsakee, de cir­
het beste in mijzelf en mijn potentieel?
kel is rond: de hond die in zijn eigen staart bijt en het niet
doorheeft.
Vrede realiseren is mogelijk wanneer je stopt met het geloof
hechten aan de gedachten die in je opkomen. In plaats van
schuld, schaamte en zelfkritiek tot vijand te maken, is de uit­
nodiging om je hart ervoor te openen. Dit is nie t iets wat de
persoonlijkheid kan doen. Eigenlijk is het enige wat nodig is,
een shift in perspectief maken en opmerken dat wie je wer­
kelijk bent, alles al volkomen aanvaard heeft. Ook gedachten
en gevoelens van haat en nijd. Al dit soort gedachten bie­
den de mogelijkheid om jezelf diepgaand te ontmoeten en
bevrijden. Door ze in het licht van bewustzijn te brengen en
te onderzoeken op werkelijkheidsgehalte worden ze poorten
naar vrede. Het zijn niet de gedachten die een probleem vor-

56
Nee!

'"
Nee! Deze gedachten geven me

geen gevoel van innerlijke vrede!

Nee! Wanneer ik deze gedachten geloof,

voel ik spanning in mijn lijf!

Nee! Dit voelt niet goed!

II\

Ondermijnende gedachten kunnen onder alle omstandighe­
den opkomen. Ze hebben echter vooral de neiging te ver­
schijnen wanneer je weerstand laag is, je jezelf vergelijkt
met anderen of, in jouw ogen, gefaald hebt. Wanneer je een
'fout(je)' hebt gemaakt of een doel niet hebt gehaald. Ze
vormen de extra schepjes ongelukkig voelen op een situatie
waarin je je toch al niet fijn voelt. Ze zijn een normaal onder­
deel van leven op de automatische piloot. Iedereen heeft er
last van. Het is onze geconditioneerde geest die steeds het­
zelfde riedeltje afspeelt, keer op keer.
Onder druk van dreigend gevaar, zoals ontslag, echtschei­
ding, ziekte en bezuinigingen, kunnen naast ondermijnende
gedachten ook nog eens instinctieve overlevingsmechanis­
men de kop opsteken. Ik heb veel mensen, inclusief mijzelf,
zien worstelen met moeilijke en pijnlijke situaties. Indivi­
duen, maar ook gezinnen, bedrijven, dorpen en zelfs landen.
Onder invloed van angst kan een overlevingscultuur ont­
staan van macht, onmacht, strijd, beheersing en verdeling.
In een dergelijke cultuur, waarin mensen de crisis proberen
te overleven door te vechten, vluchten of verstarren, kunnen
hun slechtste eigenschappen naar boven komen. Hoe meer
je afdwaalt van de natuurlijke stroom van leven en de wijs­
heid van je hart, hoe meer pijn en lijden toenemen. Wanneer
je niet koerst op je innerlijke kompas(sie), zijn verdeeldheid

59
en verscheurdheid het gevolg. Het zou je wakker kunnen 'moeten' Leven.
maken, zo hard luiden de toeters en bellen. Heel vaak echter Nee! Het voelt niet goed om mijn leven te laten regeren
zijn we door het lijden zo verzwakt dat we kiezen voor de door angst.
weg van de minste weerstand. Misschien herken je het vol­ Nee! Het voelt niet goed om mijzelf kleiner of groter te
gende voorbeeld, dat in het klein dit mechanisme weergeeft. maken dan ik werkelijk ben.
Op de <lag voordat ik ongesteld werd kwamen vaak oud zeer Nee! Het voelt niet goed om strategisch te reageren.
en pijnlijke gedachtepatronen in mij op. Het was het natuur­ Nee! Het voelt niet goed om vanuit macht en onmacht
lijke ritme dat door mij heen stroomde. Het gaf me iedere te reageren.
keer opnieuw de keuze om te stoppen met het leven blazen Zo wil ik het niet!'
in oude gedachten, pijn en patronen. Het liefs vermeed ik
dit terwijl ik me afreageerde op mijn omgeving of voor de Een omgeving, zowel in als buiten jezelf, waar destructieve
televisie plofte en op 'uit' ging met een zak chips in mijn han­ overlevingsstrategieen een rol spelen, confronteert je met
den. Ik ging me daar absoluut niet beter van voe1en en toch een diepe innerlijke waarheid. Ze brengt je in contact met
kon ik de verleiding om dat te doen nauwelijks weerstaan. een diepgaande innerlijke realisatie van wat je niet meer wilt.
Op dit soort momenten geven we instinctieve en primaire Nee! Je lichaam krimpt ineen en je raakt leeggezogen. Het zijn
reacties vaak voorrang, waardoor we nog verder afdwalen. heldere signalen van je lichaam en geest dat de situatie niet
Compenseren, afreageren, overeten, overwerken, overdrin­ meer bij je past. De situatie bevestigt enkel oude gedachten
ken, wraak, macht, vergelding, succes ten koste van anderen waar je nog geloof aan hecht en die je mag doorzien. Wanneer
of de natuur. Het is zo duidelijk. Deze manieren van omgaan je het nee-gevoel in jezelf negeert nemen klachten, zelfkritiek,
met pijnlijke en moeilijke situaties geven bij ieder wezen een gevoelens van falen en tegenslagen toe. De onderliggende
duidelijk en heilig nee-gevoel. Nee! Dit klopt niet! overtuiging die je hebt over jezelf of het leven wordt hiermee
Zoals ik aan het begin van dit boek beschreef in mijn verhaal bevestigd. 'Zie je wel, ik kan het niet: Of wat het maar is wat je
over leren leven in liefde en vertrouwen, waren de omstan­ gelooft. Het leven geeft je hiermee de juiste portie weerstand
digheden op mijn werk dusdanig veranderd dat het niet meer om stil te staan bij waar je nu staat in het leven. Je hebt de
bij mij aansloot. Onveiligheid, angst en lijfbehoud waren de mogelijkheid om te stoppen met het doen herleven van oude
boventoon gaan voeren, wat haarscherp mijn overlevingsin­ gedachten, overtuigingen en conditioneringen. Wat geeft jou
een nee-gevoel?
stincten spiegelde. Dit schreef ik in een dagboekje ten tijde Alleen... wat past wel bij je?
van mijn persoonlijke crisis met betrekking tot mijn werk: Het kan zijn dat de nieuwe aarde, het 'nieuwe' hartgedragen
bewustzijn, alleen nog in de kiem aanwezig is in je leven
'Zo kan het Leven toch niet bedoeld zijn! Moet ik onder wanneer je dit leest. De nieuwe aarde staat symbool voor
ogen zien dat het leven nu eenmaal hard is en dat ik me leven vanuit hartgedragen bewustzijn, vanuit het besef dat
ook zal moeten alles onlosmakelijk met elkaar verbonden is. De oude aarde,
harden? Is het de bedoeling dat ik mee ga doen met dit daarentegen, staat symbool voor het leven vanuit egobewust­
nare spel? zijn en onderlinge verdeeldheid. Er wordt wel gezegd dat we
Nee! Het voelt niet goed om negatief over mijzelf of ons als mensheid op dit moment in een overgangsfase bevin­
andere mensen te praten of denken. den van egobewustzijn naar hartgedragen bewustzijn. Maar
Nee! Het voelt niet goed om te !even vanuit hoe ik zou hoe bewandel je een ogenschijnlijk onzichtbare weg van je

60 61
hart wanneer er zoveel narigheid om je heen is? Zoveel leed. het doel belangrijk is maar waar je nu staat en bent. Uitein­
Wanneer je geen idee hebt waartoe je hart je uitnodigt? Of delijk komen en gaan alle uiterlijkheden en alle ontwikkelin­
wanneer je het gevoel hebt dat alles tegenzit? Hoe bewandel gen. Terwijl je essentie nu al precies zo heel is als morgen of
je een onzichtbare weg van innerlijke vrede en vrijheid? overmorgen. Hier ruimte voor maken, je ermee verbinden
Datgene wat je tegenzit, heeft niet tot doel om je te pesten en erin aarden zal de ontwikkelingen die eruit voortkomen
en het leven zuur te maken. Deze omstandigheden kloppen vergemakkelijken en verrijken. Eigenlijk begint en eindigt
in overeenstemming met het kloppend hart van het univer­ alles in de grenzeloze aanwezigheid van je bewustzijn. Ieder
sum. Ze wijzen erop dat je een pad volgt dat (deels) tegen je moment is het perfecte en enige moment waarin je wakker
natuurlijke levensstroom ingaat. De omstandigheden zijn de kunt worden en zijn.
richtingwijzers en dirigenten die je de weg terug naar een
levenspad wijzen dat in overeenstemming is met de natuur­
lijke stroom van het leven. Ik zal hier later meer over zeggen.
Voor dit moment helpt het om met regelmaat terug te keren
naar de stilte van je wezenlijke natuur. Orn ruimte te maken
voor bezinning en tijd voor jezelf vrij te maken, zodat je weer
in contact komt met het kompas in jezelf en zodat je kunt
Keer met regelmaat terug naar
voelen wat jou inspireert en blij maakt. Dit wijst je de weg
naar wat voor jou en het leven klopt. de stilte van je wezenlijke natuur.

De crisis, zowel jouw persoonlijke als de collectieve, heeft Dan kom je weer in contact
een diepere betekenis. Het is een wake-upcall. Een crisis
met het kompas in jezelf.
brengt vol genade oude en destructieve patronen aan het
licht die voortkomen uit egobewustzijn. Zo komt aan het
,,
licht wat nu nog de macht heeft om je te doen geloven in ver­
deeldheid. Pas nadat verdeeldheid en misvattingen zichtbaar
zijn geworden, kunnen ze oplossen. Denk maar aan websites
als wikileaks, waarin misstanden de openbaarheid vinden.
Pas nadat je werkelijk ruimte geeft aan schaduwkanten, van­
uit je hart, kan de schaduw oplossen in licht. Wanneer dit
gebeurt, is er pas werkelijk ruimte om op te merken waar je
hart sneller van gaat kloppen en stralen. Wanneer je opgaat
in de automatische piloot en al je energie daarin gaat zitten,
is er weinig tot geen ruimte om op te merken waartoe je hart
je uitnodigt. Hoewel het zelfs dan je zal toefluisteren.
lets wat eeuwenlang als gewoonte is ingesleten, draai je niet
in een dag om, hoewel ik niet eens uitsluit dat dit mogelijk
is. Het is heilzaam om jezelf ruimte te geven om je in je eigen
tempo te ontplooien. Zie het als een levenswerk, waarin niet

62 63
DEEL 2
Orn te kunnen koersen op je hart als kompas is het herken­
nen van wat jou een ja-gevoel geeft van belang. Het ja-gevoel
is een gevoel van inspiratie en sprankeling. Het gevoel dat
de situatie gewoon klopt. Dit heeft ook vrij letterlijk met het
kloppen van je hart te maken. Wanneer je je prettig en har­
monieus voelt, klopt ook je hart prettig en harmonieus. Dit
wordt 'hartcoherentie' genoemd.4 Wanneer het hart coherent
klopt, klopt alles in je lichaam en geest coherent, in harmo­
nie, mee. Je bent dan in harmonie met het kloppend hart van
het universum. Je hersenen en andere weefsels hebben dan
een optimale trilling. Deze trilling versterkt en bekrachtigt
het beste in jezelf. Je maakt bijvoorbeeld meer feelgood­
hormonen aan. Wanneer je hart echter van slag is, raken de
andere weefsels en cellen dat ook. Er ontstaat chaos en span­
ning. Je maakt dan bijvoorbeeld meer stresshormonen aan.

Je hart heeft een ongekende wijsheid en heeft direct toegang
tot het oneindig potentieel van je wezenlijke natuur, Bewust­
zijn. Wanneer een stroom van leven opkomt uit de bron van
Bewustzijn is de eerste vorm die leven aanneemt, onvoor­
waardelijke liefde. Je hart is hier als het ware een groat ont­
vangststation voor. Bewustzijn heeft een wijsheid en poten­
tie die we niet met onze geest kunnen bevatten. En omdat
we gewend zijn om de wereld te benaderen via onze geest,
zien we de mogelijkheid die ons hart hier biedt vaak over het
hoofd. De wijsheid en kracht van ons hart zijn van dezelfde
aard als datgene wat onze nagels doet groeien en onze cellen
doet delen, ook wanneer we slapen!5
Voor ons mensen, die zo getraind zijn om de wereld en ons­
zelf te besturen vanuit ons hoofd, is het ondenkbaar dat de
realiteit zo eenvoudig is. Zadra de wereld je complex voor­
komt, kun je ervan uitgaan dat je aandacht in de geest aan­
wezig is. Wanneer je aandacht zich opent voor de feitelijke
ervaring van dit moment, is er opeens weer pure eenvoud.

67
Zodra je stopt met nadenken over je situatie kun je helemaal De r�c.Vit�""'gwijzer: Vietja-gevoeL
aanwezig zijn in het huidige moment, je bewust zijn van je
ademhaling, geluiden om je heen als een langsrijdende auto,
sensaties in je lichaam, de geur van koffie, speeksel dat vrij­ Orn het ja-gevoel te verduidelijken zal ik beschrijven hoe het
komt in je mond als reactie op deze geur, intense gevoelens Elise verder verging.
als vreugde of verdriet...

In het nu is het leven niet complex, niet problematisch. 6L�se
Gedachten over een situatie, die kunnen complex en pro­
blematisch zijn. Dit besef kan confronterend zijn maar het Elise werd gei"nterviewd door iemand van de plaatse­
kan ook een ongelofelijke vrijheid geven. Het kan ruimte lijke krant. Ondanks het feit dat ze merkte dat haar
maken om stap voor stap te leren vertrouwen op de stroom bewustzijn zich verdiepte en innerlijke vrede toenam,
van het leven die moeiteloos door je heen gaat. Die moeite­ zat ze in die tijd niet lekker in haar vel. Ze bleef bang
loos door het hele leven heen gaat, zonder dat jij je daar druk dat ze te weinig zou verdienen om in haar levenson­
over hoeft te maken. Je hoeft je er alleen maar aan over te derhoud te kunnen voorzien. De journalist bleek weinig
geven. Erop te vertrouwen en ernaar te handelen. Je kunt het a.ffiniteit met spiritualiteit te hebben en haar stuk werd
licht van Bewustzijn, van je wezenlijke natuur, laten schijnen niet geplaatst. Opnieuw voelde ze verwarring. Wat is
in jezelf en om je heen. In dat licht openbaart zich vanzelf er nu aan de hand? Ondertussen liep haar leentermijn
de volgende stap die je kunt maken. Ook intense gevoelens, op zijn einde. Ze had het idee dat er noodzaak was om
emoties, verwarring en onzekerheid kunnen zich openbaren. iets te doen om haar praktijk een boost te geven, maar
Zij zijn dezelfde uitnodiging om je te openen. Iedere emotie tegelijk voelde ze daar weerstand bij. We besloten een
of intens gevoel is een poort naar vrede wanneer je je ervoor life review met EMDR6 te doen op het thema 'angst voor
opent en je in het hart ervan begeeft zonder de emotie weg te tekort'. Dit is een bijzondere manier van traumaver­
drukken, te versterken of te dramatiseren. werking waarbij een eenheidservaring het uitgangspunt
is voor verwerking. Tijdens deze sessie kantelde er iets in
Koersen op het ja-gevoel is koersen op de wijsheid van je Elise. Ze doorzag de overtuiging dat ze alleen door heel
hart. Deze wijsheid is verbonden met het hart van het hard haar best te doen kans maakte op een kruimeltje
hele universum. Het is het hart van Bewustzijn. Je mag er aandacht en inkomen. Vanaf dat moment had ze een
(steeds meer) op vertrouwen dat de levenskracht die hieruit keuze. Bleef ze uit angst haar best doen voor een beetje
voortkomt in jou je naar de 'hoogste' staat van zijn leidt. aandacht en inkomen, iets waar ze vreselijk genoeg van
Moeiteloos, hoe meer je je eraan overgeeft. had en waar ze een luid en duidelijk nee! bij voelde? Of
ging ze vertrouwen op haar ware natuur, die tot uit­
drukking kwam in het ja- en nee-gevoel in haar? Als
vanzelf koos ze voor het laatste. Ze besloot 'met pensi­
oen' te gaan in haar oude manier van werken. Ze nam
vrij en was daardoor vrij.

68 69
Haar keuze weerspiegelde zich vrijwel onmiddellijk. Ze
voelde zich ontspannen en vrij, klanten meldden zich
Wat voelt werkelijk goed vanbinnen en wat niet?
aan en ze werd uitgenodigd voor een radio-interview.
Hoe is het mogelijk! Ze had het een poos moeilijker met Waar ga ik van stromen?

overvloed dan met tekort. Ze kreeg volop kans om nee te En wat houdt mij tegen
leren zeggen. Ben nieuwe uitnodiging van het Leven om om dit tot uitdrukking te brengen?
vrij te zijn.
Aan welke gedachten hecht ik nog?
Elise 'besloot' zich over te geven aan de wijsheid van
haar hart en stapte de vrijheid in, ondanks de naderende
deadline en de urgentie die dat voor haar gevoel gaf , ,
Deze urgentie had haar overlevingsinstincten wakker
gemaakt, zoals dat bij ieder van ons het geval zou zijn Deze vragen zijn eenvoudig. Ze betekenen echter niet dat
geweest. Wanneer een situatie onveilig voelt, springt ons je maar blindelings je behoeften volgt. Ik wil met dit boek
hele systeem op alert. Alles in ons komt in gereedheid om geenszins oproepen tot onbezonnen acties alleen maar
te overleven door te gaan vechten, vluchten ofverstarren. omdat die goed voelen. Kiezen voor trouw zijn aan je hart en
Zo ook bij Elise. Het vroeg bewustzijn en een diep ver­ het volgen van de levensstroom is een proces waarbij respect
trouwen om de wijsheid van haar hart te volgen. Eerdere voor zowel jouw grenzen als die van anderen ontegenzegge­
ervaringen met het volgen van haar hart hadden haar lijk essentieel is. Het zal steeds kloppen en precies op maat
vertrouwen verdiept en waren haar nu tot steun. zijn, in een bij jou en je omgeving passend tempo.

Juist op deze momenten heeft een keuze grote gevolgen. Jc Wanneer je je behoefte aan veiligheid en zekerheid volgt, kan
voelt intultief dat er veel op het spel staat. Oat is ook zo, alleer het zijn dat je comfortzone steeds beperkter wordt. Ikzelf
staat niet waar je bang voor bent op het spel, de doemscena heb, omdat ik van nature vrij angstig hen, de neiging om
rio's, maar een leven vanuit je hart, in vrede, overvloed, ver situaties uit de weg te gaan die ik eng vind. Als ik het uit
trouwen en vrijheid. de weg gaan als ja-gevoel zou interpreteren, zou mijn wereld
Welke richting je hart op wijst, het ja-gevoel, is voor iedei steeds kleiner warden in plaats van vrijer en mimer. Er zou
uniek, zoals ieders situatie uniek is. Bij Elise wees haar har spanning in mijn lichaam groeien in plaats vrede. Hoewel
helder en duidelijk naar stoppen met 'werken: Voor eer het paradoxaal kan klinken, hoeft iets niet leuk vinden niet
ander zou het evengoed kunnen zijn dat het hart juist naru hetzelfde te zijn als een nee-gevoel. lets kan diep vanbinnen
meer 'werken' verwijst. Bijvoorbeeld wanneer je gevangenza voor je kloppen en toch niet leuk zijn. Bijvoorbeeld afscheid
in inactiviteit en daar ongelukkig van werd. nemen van een vriend, omdat jullie uit elkaar zijn gegroeid
Het leven laat je, op elk moment van de dag, zien waar je nof en het contact niet meer goed is voor je. Een check die je in
onvrij bent. Waar je nog gebonden bent aan (beperkende er dit verband kunt doen, is jezelf de volgende vragen stellen:
ongelukkig makende) gedachten en overtuigingen. De vol
gende vragen kunnen je helpen om bij het ja- en nee-gevoe
in jezelf te komen. Bij het sprankelende, vreugdevolle gevoe
van ingetuned zijn op het oneindige veld van potentie.

70 71
De meeste mensen zijn in enige mate overprikkeld. Het leven
gaat snel en er wordt ons ongelofelijk veel informatie aange­
Geeft de gedachte of dat wat ik wil doen mij een
boden. Het is gemakkelijk en verleidelijk om je aandacht op
gevoel van vrede en vrijheid? te laten gaan in de snelheid en bet rumoer van het dagelijks
Verruimt of vernauwt het mijn bewustzijn? leven. Orn je lichaam als kompas te kunnen gebruiken is bet
belangrijk om dagelijks tijd te nemen om te ontprikkelen
en de stilte van je wezen te ontmoeten. Zo kunnen de zenu­
wen weer tot rust komen en kun je helder de signalen van je
Het mooie is dat het leven de echte check zal geven. Je merkt lichaam en geest ervaren. Bovendien kan werkelijk bewust­
vanzelf of je in overeenstemming met de flow van het leven zijn van Bewustzijn alleen ruimte krijgen vanuit de stilte van
bent, door omstandigheden die op je pad komen en datgene het zijn. Al het andere 'bewustzijn' is bewustzijn van de geest,
wat zich in je lichaam uitdrukt. Spanning of innerlijke vrede dat je gehechtheid aan je gedachten en persoonlijkheid enkel
en vrijheid. krachtiger rnaakt.
Wat nu volgt is het voorbeeld van Renate en hoe ze in eerste
Soms is bet gemakkelijker te voelen wat goed voor je is als je instantie bet ja-gevoel in zichzelf negeerde. Het beschrijft de
je eerst bewust wordt van wat niet goed voelt. Bijvoorbeeld gevolgen die dit in haar lichaam en geest had. En hoe ze uit­
spanning in je buik voelen doordat je steeds maar aan het eindelijk besloot haar hart te volgen.
nadenken bent over een komende vergadering. Het ja-gevoel
is onlosmakelijk verbonden met een nee-gevoel. Een inner­
lijk weten dat iets niet goed is voor je. Oat kunnen gedach­
ten zijn die een giftige uitwerking op je hebben of situaties,
omstandigheden, voedsel, een omgeving, mensen. Ik kan Renate nam contact met me op omdat ze het gevoel
niet genoeg benadrukken hoe belangrijk het is om zowel het had in een crisis te zitten. Ze volgde een opleiding tot
Ja- als het nee-gevoel in jezelf te leren herkennen. In mijn groepskracht voor woonvormen met mensen met een
lichaam drukt het nee-gevoel zich vaak uit als spanning in verstandelijke beperking. Ze worstelde met ongezonde
mijn buik, soms in mijn nek en in heftige gevallen als fysieke en onprettige omstandigheden op haar stageplek. Ze
onpasselijkheid. Soms is bet meer een energetisch gevoel had geen klik met haar stagebegeleidster en voelde zich
of een innerlijke sensatie van kramp en vasthouden. Alsof na gesprekken met haar steeds onzekerder. Wanneer
er in mij een energetische Linda zit, net onder mijn fysieke dingen niet goed liepen in haar leven, had ze de neiging
lichaam, die de touwtjes in handen probeert te houden. Oat om de oorzaak bij zichzelf te zoeken. Ook wanneer die
voelt niet prettig. Het geeft spanning, die echter heel subtiel niets met haar te maken had. Bovendien was ze perfec­
kan zijn. Het vraagt lichaamsbewustzijn om de signalen van tionistisch, gedreven en enthousiast. Door deze combi­
je lichaam als kompas te kunnen gebruiken. Het vraagt oefe­ natie van eigenschappen was ze al maanden over haar
ning en gaandeweg leer je je eigen signalen kennen. Het ja­ grenzen en behoeften aan het gaan en had ze het ja- en
en nee-gevoel leidt je steeds dieper jezelf in, naar je hart, en nee-gevoel in zichzelf genegeerd. De spanning liep hoog
uiteindelijk naar volledig zijn. op en ze liep op haar tenen. Ze had op verschillende

72 73
manieren geprobeerd om het probleem op te lossen, 3 t:>e Vr&1geviv V'v&1&1r netj&1-gevoeL
maar elke poging, elk gesprek met haar begeleidster liep
uit op een teleurstelling. Langzamerhand ging ze gelo­
ven dat ze geen goede groepskracht was. Het is soms lastig om goed te ervaren wat je een ja-gevoel
Kort na ons eerste contact 'brak' ze. Op het moment dat geeft. Het lukt je bijvoorbeeld niet goed om het werkelijk te
dat gebeurde, ontstond er glasheldere duidelijkheid in 'voelen' doordat je te veel blijft redeneren met je geest. Orn
haar. Ze realiseerde zich dat ze tegen haar Ja- en Nee­ het makkelijker te maken om bij je ja-gevoel te komen, kun
gevoel in handelde en dat de stageplek en begeleiding je jezelf de volgende vragen stellen.
niet goed aansloten bij haar behoeften en ontwikkeling.
Sterker nog, ze ondermijnden haar ontwikkeling. Ze
voelde diepgaand wat ze wel nodig had: een werkplek en I

begeleiding waar haar potentieel werd (h)erkend. Waar Wat voelt (niet) goed?
ze ondersteuning zou krijgen en waar ze zichzelf zou (Gedachte, gevoel, gedrag, situatie)

kunnen zijn. Ze sprak deze behoefte helder en duidelijk Waar ga ik (niet) van stromen?
uit en zette hiermee het universum in trilling. 2

Renate besloot haar hart te volgen en te stoppen met a. Wat weerhoudt me ervan om dit tot

de stage, ondanks de angst dat ze hiermee haar oplei­ uitdrukking te brengen?

ding in gevaar bracht. Maar naast deze onzekerheid en b. Ofwel: Aan welke gedachte hecht ik nog?

angst gaf de keuze onmiddellijk rust en vrede. Het was Waar geloof ik (nog) in?
een verademing. Door het besluit trouw te zijn aan zich­ c. En wat doet dat met mijn lichaam,

zelf en de signalen van haar lichaam serieus te nemen geest en bewustzijn?

was ze weer in overeenstemming met de stroom van het 3

[even. En die bracht haar spontaan meer van hetzelfde. a. Geeft de gedachte (gevoel, gedrag, situatie)

Haar besluit werd op een heel prettige manier ontvangen mij een gevoel van vrede en vrijheid?

en ze kon haar stage op een fijne manier afsluiten. Nog b. Verruimt of vernauwt deze mijn bewustzijn?

diezelfde maand vond ze een stageplek en -begeleidster Wil ik het nog geloven? Mag het oplossen?
die helemaal bij haar aansloten. Deze stagebegeleidster
vond het belangrijk dat Renate zichzelf kon zijn en liet
haar bij het beste in zichzelf komen. Er volgden fijne De tweede vraag helpt je beperkende overtuigingen te ont­
maanden waarin haar bewustzijn zich verdiepte en ze dekken die je hebt over je leven en de wereld om je heen.
zich ontplooide. Ze kreeg vertrouwen in haar rol als Het is de bekende 'ja, maar', die in feite een nee tegen het
groepskracht en genoot ervan. leven is. Het is een juweeltje om deze overtuiging te ontdek­
ken. Je hebt een blokkerende gedachte te pakken. Het is de
gedachte of overtuiging waaraan je nog hecht en die (onbe­
wust) je leven kleurt en inhoudt geeft. Je hoeft niet je best te
doen om van deze gedachte af te komen. Het is namelijk geen
verkeerde gedachte. Alles heeft zijn plek in het geheel, ook

74 75
deze gedachte. Een gedachte heeft pas een belemmerend effect Hoe vaker deze verschuiving plaatsvindt, hoe gemakkelijker

op je leven wanneer je erin gelooft en eraan hecht. Je bezinnen er overgave ontstaat. Op een gegeven moment is het stellen

op de drie vragen geeft een verdiepend bewustzijn. Je kunt je van de derde vraag al voldoende om deze verschuiving van

gewoon rustig afvragen wat een overtuiging je oplevert, zowel bewustzijn te laten plaatsvinden. Zo kun je, in je eigen tempo,

in positieve als in negatieve zin. Zodat je een balans kunt je beperkende gedachten laag voor laag afpellen zodat Bewust­

opmaken. Waar hecht ik nog aan en wat doet dat met me? Ook zijn vrijuit door je heen kan schijnen. Dat is de uitnodiging

beperkende gedachten en gewoonten hebben een functie. van het ja-gevoel, van je hart. Wanneer je desondanks merkt

In het begin kan het helpen om de antwoorden op te schrijven. dat je gehecht blijft aan een patroon en overtuiging kun je het

In de eerste plaats creeer je hiermee ruimte en afstand tussen meditatief onderzoek met de Vragen naar Vrijheid toepassen.

je bewustzijn en de gedachten. Je zet de automatische piloot Ik zal dat in de volgende hoofdstukken toelichten.

uit. In de tweede plaats heeft het opschrijven van de gedachten
een krachtige en verdiepende uitwerking op je bewustzijn. Je In feite zijn alle gedachten waar je geloof aan hecht een belem­

wordt je op deze manier steeds bewuster van de effecten die mering om de werkelijkheid te ervaren. Ook de zogenaamde

bepaalde gedachten op je lichaam en welbevinden hebben. positieve gedachten en spirituele ideeen die je hebt opgedaan.

Uiteindelijk komt er vanzelf een moment dat je het zo beu bent Voor je het weet hen je vergeten dat het maar gedachten zijn en

om automatisch in pijnlijke (denk)patronen te raken dat er iets dat ze niets te maken hebben met de werkelijkheid. Ze maken

in je verschuift. Wat er op een dergelijk moment gebeurt, is dat de persoonlijkheid sterker in plaats van je open te maken voor

je persoonlijkheid het voor een moment volkomen opgeeft. Ze je ware natuur van Bewustzijn. Heel veel spirituele ideeen zit­

realiseert zich dat ze alles heeft geprobeerd om je gelukkig te ten de realisatie van wie je werkelijk bent alleen maar in de

maken en dat niets werkte. Volk.omen gedesillusioneerd laat weg. Het kan heerlijk bevrijdend zijn om ze los te laten.
ze voor een moment de grip los en dat is het moment dat je
bewustzijn in zichzelf valt. De vragen stellen en antwoorden Uiterlijke omstandigheden zijn soms niet direct te verande­

opschrijven kan ervoor zorgen dat je de juiste voedingsbodem ren. Innerlijke vrijheid realiseren kun je echter altijd, onder
creeert om een kanteling in je bewustzijn te laten plaatsvin­ alle omstandigheden. Zadra je innerlijke vrijheid realiseert

den. Op de kanteling zelf heh je echter geen werkelijke invloed en je weer ingetuned bent op de natuurlijke stroom van het
als persoon. Als je de kanteling van bewustzijn vergelijkt met leven en zijn bran, Bewustzijn, verandert de omgeving van­

het groeien van groenten in een tuin, dan ben jij de tuirunan. zelf met je mee. Zander dat je daar iets voor 'doet'. Het is het
]e kunt ervoor zorgen dat je aan alle voorwaarden voldoet bekende doen door niet te doen, 'wei wu wei' in het Chinees.

om de groenten te laten groeien. ]e houdt de aarde luchtig en Je bent ingetuned op bet veld van oneindig potentieel, dat

verwijdert onkruid. Je zaait zaadjes in, geeft ze water. Of de zich ontvouwt zowel in jou persoonlijk als universeel. Hoe

zaadjes uiteindelijk echter wel of niet tot voile groei komen, meer je je hieraan overgeeft, hoe meer vreugde je ervaart en

ligt niet in jouw handen en hangt van verschillende factoren hoe gemakkelijker je leven zich ontvouwt. Zonder dat het

af. Nadat je zorg hebt gedragen voor de juiste voorwaarden moeite kost, zonder dat je er grip op hebt. De kunst is om
vraagt het overgave en ontvankelijkheid om de natuur zijn het idee van 'iets doen' als manier om gelukkig te warden of

werk te kunnen laten doen. Je bewustzijn ontplooit zich tot bevrijding te vinden los te laten. Het is een kwestie van stop­
het moment dat er 'vanzelf ' iets in je kantelt en de overtui­ pen met 'iets doen' en zijn.
ging haar kracht kwijt is. Je voelt je vrij en kunt je ontspannen.

76 77
Alles heeft zijn eigen tempo. Dit tempo en ritme forceren De betovere""'�e maeht
maakt de natuurlijke ontwikkeling stuk. Elise had waar­
va""' gewoo""'te""'
schijnlijkheid niet eerder de kanteling kunnen maken. Waar­
schijnlijk maakt ze die op een dieper niveau nog een keer. Ik
kon niet eerder het houvast van mijn werk loslaten, omdat
het er niet het juiste moment voor was. Het gaat allemaal Luisteren naar het ja- en nee-gevoel kan tegen je instinc­
vanzelf en het leven leidt ons daarin. ten, gewoonten en persoonlijkheid - je conditioneringen
- ingaan. Het vraagt dus een grote mate van bewustzijn.
Gewoonten hebben een betoverende macht op je persoon­
lijkheid. Ze zijn uitdagend, slim, gevaarlijk, beangstigend,
aantrekkelijk. Zodra je in de vrije ruimte van je hart beland
bent, is het nauwelijks voorstelbaar dat je weer kunt vallen
voor de verleidingen van oude gewoonten die je uiteinde­
lijk ongelukkig maken. Gewoonten die je bewustzijn mee­
zuigen in het snel ronddraaiende rad van geluk en ongeluk.
Want wat zijn ze krachtig, slim en ingenieus. Je automatische
piloot kent al je zwaktes en soft spots en weet precies wan­
neer je gevoelig bent voor bet 'verliezen' van je bewustzijn.
In feite zijn alle gedachten waar je geloof aan hecht
Wanneer je moe bent bijvoorbeeld. Vaak word je pas 'wak­
een belemmering om de werkelijkheid te ervaren. ker' als de gewoonte je al in haar greep heeft. Tot je dat weer
zo beu bent dat de kanteling van bewustzijn plaatsvindt in
zichzelf en je weer terechtkomt in het heldere open domein
van Bewustzijn.

Dat het zo lastig is om je gewoonten te doorzien komt juist
doordat ze zo gewoon voor je zijn. Je bent zo aan ze gewend
dat je ze voor je er erg in hebt alweer ruim baan hebt gegeven.
Het is de weg van de minste weerstand waarop je bewustzijn
gekaapt en ingekapseld wordt door de automatische piloot.
Orn in dit soort situaties je ja-gevoel te volgen valt soms niet
mee, omdat het pad waarnaar het wijst heel onredelijk kan
lijken. Het ja-gevoel trekt zich niets aan van wat maatschap­
pelijk verantwoord of juist is. Een werkelijk ja-gevoel zal
echter altijd kloppen, mits je respect hebt voor de vrijheid
en grenzen van jezelf en de ander. Stel dat Elise had vastge­
houden aan het vertrouwde ploeteren voor voldoende brood
op de plank! Haar leven zou weliswaar voorspelbaarder zijn

78 79
geweest, bet zou ook de sprankeling hebben gemist die het i\.ls alle ouders het zouden laten afweten, wie leest er
nu wel had. Het leven zou meer van hetzelfde hebben gege­ dan met de kinderen?'
ven, wat haar juist ongelukkig had gemaakt. Orn te leren 'Wie a zegt, moet ook b zeggen.'
vertrouwen op de wijsheid van je hart helpt het om jezelf in i\.ls ik halverwege stop, dan laat ik de kinderen zitten.'
het begin een kader te geven. Zoek bijvoorbeeld dagelijks de i\.ls ik stop, dan faal ik.'
stilte van meditatie en sta gedurende de dag af en toe heel Vooral bij de laatste gedachte zat veel lading. Toen ik
bewust stil bij het ja- en nee-gevoel in jezelf. de vragen naar het ja-gevoel aan mezelf stelde, kwam
er oud zeer naar boven dat in verband stond met deze
Ik stel me Boeddha voor die onder de yogiboom zat en in de laatste gedachte. Het idee te falen was gekoppeld aan
nacht van zijn verlichting bezoek kreeg van zijn gewoonten. een oude overtuiging. Het was een opmerking die ik als
Zijn demonen en verlokkingen. Hij keek ze aan en was met ze kind was gaan geloven toen ik deze, voor mijn gevoel,
aanwezig terwijl hij in zijn hart verbleef. Hij had alles gepro­ regelmatig te horen had gekregen, namelijk dat ik liever
beerd wat (zijn persoonlijkheid) maar kon bedenken om ver­ lui dan moe was. Als ik zou stoppen met het leesmoe­
lichting te realiseren. En het was hem niet gelukt. Hij faalde derschap omdat ik dingen wilde doen die me blij maak­
schromelijk. Fysiek en mentaal uitgeput gaf hij de zoektocht ten en inspireerden, zou ik de opmerking bevestigen. Ik
op en zat daar onder een boom. Toen de demonen en ver­ zou falen en mijn ware zelf zou zich tonen. Foei.
lokkingen voorbijkwamen, (h)erkende hij ze, maar zonder
ze nog langer te geloven. Hij werd wakker uit de droom van Wanneer het tegen dit soort gedachten en diepgewortelde
zijn persoonlijkheid om vanaf dat moment te leven vanuit en gewoonten ingaat, kan het dus moeilijk zijn om het ja-gevoel
in zijn ware natuur, Bewustzijn. Iedereen komt deze uitda­ te volgen. Vaak bestaat de gewoonte uit een strategie die je
ging vroeger of later tegen en hoe beter we onze gewoonten ontwikkeld hebt om pijn te vermijden en die de kernover­
kennen, hoe gemakkelijker het is om ze met rust te laten. tuiging eronder bevestigt. Door mijn best te doen hoefde ik
Ook Boeddha had de weg afgelegd van het leren kennen van niet te voelen dat ik mezelf eigenlijk een lui mens vond. Ik
zijn gewoonten voordat hij ze kon laten voor wat ze waren. probeerde steeds maar te bewijzen dat ik niet lui was. Maar
Ook wij kunnen in ons hart aankomen en de gewoonten daar wie hield ik voor de gek? Door de vragen naar het ja-gevoel
toelaten en doorzien. kwam oud zeer naar voren dat onbewust nog steeds mijn
handel en wandel bepaalde. Door deze pijn toe te laten in
mijn hart en bewustzijn kwam er ruimte voor de kernover­
6evv voorbeeL� vet vv � zeLf U tuiging om zich te openbaren. Deze kernovertuiging was de
bran voor een heel scala aan gedragingen van mijn best doen
en op mijn tenen lopen. Ik was haar als kind gaan geloven
Vanuit betrokkenheid met de school van mijn kinderen en ik geloofde haar nog steeds. Door deze overtuiging onder
had ik me aan het begin van het schooijaar opgegeven ogen te komen voelde ik de pijn van het kind in mijzelf. Ik
als leesmoeder. Vol goede moed was ik begonnen, maar voelde me weer afgewezen door mijn ouders, leerkrachten en
al snel merkte ik dat ik er met zware tegenzin heen ging. de maatschappij. Ik werd me ervan bewust dat ik luiheid was
Ik voelde luid en duidelijk een nee-gevoel. Ik wilde daar gaan afwijzen in mijzelf. Niet door erover na te denken, maar
echter niet naar luisteren, want: door me te openen voor de overtuiging en deze in mijn hart

80
te ontmoeten. Hierdoor werd ik hevrijd van de gehechtheid
aan een kindpatroon dat me tot dan had heperkt. Het enige
wat ik 'deed' was me openstellen voor de onderliggende over­
tuiging en deze werkelijk toelaten in mijn hart. Zodra ik deze In dit hoofdstuk geef ik een uitgebreide heschrijving van
voelde, loste ze vanzelf op. Ik hood er geen verzet meer tegen het meditatief onderzoek de Vragen naar Vrijheid. Ik zou je
en voelde de pijn van de afwijzing van mezelf, zonder die te willen uitnodiging om dit hoofdstuk te lezen zonder het te
dramatiseren of groter te maken. Toen ik de overtuiging niet willen begrijpen vanuit het denken. In hoofdstuk 7 en in het
meer geloofde en de ruimte en vrede voelde die overhleef, werkblad achterin beschrijf ik de stappen van het meditatief
hesefte ik wat een kracht en reikwijdte meditatief zelfonder­ onderzoek om het overzichtelijk te maken, zodat het ook
zoek met de vraag naar een onderliggende overtuiging heeft.
voor het denken begrijpelijk wordt. Vooruitlopend daarop
Het meditatief zelfonderzoek met de Vragen naar Vrijheid
zal ik nu vast prijsgeven dat er in feite maar drie vragen zijn,
was gehoren! die steeds terugkomen. Deze vragen vormen, naast het uit­
spreken van onvoorwaardelijke liefde, de basis van het medi­
Vanaf dat moment onderzocht ik zelf regelmatig de Vragen
tatief onderzoek.
naar Vrijheid en hegon ik ze te onderzoeken met mensen die
ik hegeleidde. Ik hen nag steeds verwonderd door en onder
de indruk van wat deze eenvoudige vragen teweeghrengen. I Welke kemovertuiging ligt hieraan ten grondslag?
Bij de mensen die ik ermee hegeleid heh, namen de innerlijke 2 Wil ik dat nog geloven? En: mag bet oplossen?
vrede en vrijheid toe en verloren de overtuigingen hun heto­
3 Welke uitspraak is veel heilzamer voor me?
verende kracht waardoor er ruimte was voor hun potentieel
om zich te ontvouwen. In het volgende hoofdstuk komen de
Vragen naar Vrijheid stap voor stap aan bod.
De kracht van deze vorm van meditatief onderzoek schuilt in
de overgave aan dat wat groter is dan jezelf: Bewustzijn. Het is
de ongekende en onmetelijke wijsheid en intelligentie van het
leven. Dat is oak het heerlijke, helende en bevrijdende eraan.
Je hoeft zelf niets te bedenken en je hoeft niet je best te doen.
Je hoeft alleen maar jezelf te zijn en dat hen je al. Deze manier
van meditatief zelfonderzoek begint en ontvouwt zich in de
heelheid van Bewustzijn, die er altijd is. Hoewel je de Vragen
naar Vrijheid kunt onderzoeken wanneer je tegenslag mee­
maakt of emotionele pijn ervaart, is het belangrijk te besef­
fen dat ze geen therapievorm zijn. Want hoewel de Vragen
naar Vrijheid een therapeutisch effect hebben, gaat het bij het
onderzoeken van de vragen om het naar voren halen van de
waarheid. Het is het onderzoeken van de werkelijkheid.

82
83
Onderzoek de Vragen naar Vrijheid alleen wanneer er geen
sprake is van psychopathologie. Overleg in dat geval wat
wijsheid is met je behandelend arts of psychotherapeut. Ook
'I
voor het verwerken van ingrijpende lichamelijke en psychi­ Opmerken water door je heen gaat
sche trauma's is het belangrijk om juiste hulp te zoeken. Merk gedncl1tc11, gcvoelens en liclwmelijke sc11snties op
die in jc ln!11•ustzij11 voorbi}ko111c11 1wnr nanlciding

Wanneer er sprake is van spanning in je leven, wanneer je l'llll ec11 sit11lltic1vaar je Inst I'll/I l1cbt.

merkt dat bepaalde gedachten, gevoelens of omstandigheden Hct ziJ11 b�jvo01·beeld de gedacl1tc11 die jc op111erkt lllllll'
aan je blijven plakken of zich herhalen in je leven, kun je llnnlcidi11g 1'(111 de tweede vmag Vllll de vrngcn 1war
deze situatie meditatief onderzoeken om het haakje waarmee liet Ja-gcl'ocl.

je nog hecht aan bepaalde patronen zichtbaar te krijgen en te
doorzien. Het kan zijn dat je je naar aanleiding van de vra­ 2a. Wat weer/ioudt me crw111 111ij11 ja-gcvoel te wlgc11?
gen naar het ja-gevoel nu bewust bent van een gedachte die 2b. Ofwel: Alln wclke gcdaclite licc11t ik nog?

je niet loslaat. lets waar je last van hebt, wat je belemmert 2c. Wat doct dat 111ct 111ii11 liclwam, gcest e11 bewustzijn?
of ongelukkig maakt. Dit kun je als uitgangspunt nemen
om kernovertuigingen te ontdekken die je bewustzijn nog Het ll'erkt kracl1tig en 1•erdiepc11d 0111 de gedacltten,

kunnen kapen, zodat je bij de wortel komt waar beperkende gcvoc1C11s e11 liclw111elijke se11saties op te sc/1rijve11 en

gedachtepatronen uit opgroeien. Het is be1angrijk om je te ernaar te kijkcn.

realiseren dat het meditatief zelfonderzoek alleen zinvol is
wanneer je echt last hebt van een gedachte, thema of pro­
bleem. Alleen dan is er voldoende lading orn tot de wortel
van het ondermijnende patroon te komen. Hoe rneer lading
er is, hoe gemakkelijker deze lading je naar de kernovertui­ Laten we als voorbeeld eens de situatie nemen waarin ik

ging zal leiden. Voor alles is een juist moment en dit forceren eigenlijk wilde stoppen met het leesmoederschap:

heeft geen enkele zin. f e hoeft niet op zoek te gaan naar 'pro­ i\.ls iedereen halverwege zou stoppen, dat zou ook wat zijn.

blemen: Ze zullen op het juiste moment naar jou toe komen Wie leest er dan met de kinderen ?' i\.ls ik stop, dan faal ik:

en dat is bet moment dat je ze kunt doorzien. Oke, dus je Terwijl dit soort gedachten voorbijkomen, schrijf je ze op.

hebt nu een startpunt. lets waar je tegenaan loopt in je leven. Spreek ze vervolgens hardop uit. Schrijf net zolang gedachten

Dan zal ik nu beschrijven hoe je kunt starten met het medi­ op tot je 'weet' dat je bij een gedachte bent aangekomen waar

tatief zelfonderzoek: de rneeste lading op zit. fe voelt wel wanneer <lit het geval
is. Vervolgens maak je je ontvankelijk voor de stilte van je
hart, zodat de helende kracht van onvoorwaardelijke liefde
je verder kan leiden.

84 85
en kan zeer behulpzaam zijn. Deze hoef je niet iedere keer toe
te passen wanneer je de Vragen naar Vrijheid onderzoekt. Het
kan vooral in het begin behulpzaam en ondersteunend zijn.
Je verbinden met de energie
van je hart en Bewustzijn
Sluit dan jc ogc11. Nccm de ti;d 0111 ce11 aa11tal ma/en wat
dieper door jc lic/wam te adcme11, waarbij je op d e 11it­ Onvoorwaardelijke liefde bekrachtigen
ade111i11g gccfacl1te11, e\'e11t11ele spmmi11g en nl/es wat jc 'Richt de aandacht op je hartstreek. Adem in en uit door
hiervoor /1ebt mccgemaakt, loslaat. Afork de ntimtelijk- je hart en spreek hardop of in jezelfde woorden 'Onvoor­
heid \'all je bew11stzij11 op, hoe gc/11ide11 dne1ri11 opko- waardelijke lie/de' uit. ]e kunt die onvoorwaardelijke
111e11, zoalsdic va11 la11gsrijde11de m1to's of cen vogel. liefde verdiepen door je zo'n anderhalve meter voor
Ric/zt dm1 de1ia11dacl1t op je hartstreek. Acfem ce11 aa11- je een beeld voor te stellen dat voor jou symbool staat
tal 111ale11 door je hart in en uit en spreek dam-lJij i11ner­ voor onvoorwaardelijke lie/de. Dat kan een huisdier of
lijk of lrardop cic woorde11 '011voonvaardelijke liefde' geliefde zijn ofje kind toen het een baby of dreumes was.
11it. Op deze 111m1ier is 1fe zufrere en liele11de trilling Het kan ook een godsbeeld zijn als Boeddha of Jezus
1fie met dezc woorde11 l'erbm1de11 is geactivcerd e11 of een ander verlicht wezen. Of een symbool zoals de
kan dezc door je helc systecm stromcn. \!ia je hart zon. Kijk naar dit beeld en voel hoe het jou volkomen
c11 blocdvaten door je licluiam en via je liartc/wkra liejheeft. Stel je dan voor dat je de ramen en deuren van
cioor je he/e e11ergicsystcc111. je hart openzet en laat de liefde binnenstromen. Breng
Stel je dm1 l'OOr dat je als persoonlijklreid hccr/Uk vervolgens het beeld naar je toe en smelt ermee samen.' 9
ac/1tero1•er 111ag ga1111 liggc11 in ecn sy111bolisd1e lo1111ge­
stoel. Jc l10cft eve11 11iet je best te doen of iets te l11!reikc11.

fe 111ag je 011ergeven aa11 dat wat grotcr is dc111 'jij'.
Aa11 dntgene l1·at je licl11w111sf1111cties pc1fect blijft De energie van onvoorwaardelijke liefde en het licht van
aa11st11rc11, oak w111111eer jij als persoo11lijkheid gnat Bewustzijn kunnen samen heling laten plaatsvinden. Ik noem
slape11. Dat wat groter is dan je 'ik' leidt jc, same11 dit samen 'hartgedragen bewustzijn'. Deze heling vindt plaats
met de e11ergie van om•oorwaardelUk liej(ie, door /wt buiten je bewuste invloed om en je mag je er helemaal aan
meditntief 011derzoek. 8 overgeven en erop vertrouwen. Heling ligt voor je klaar en
wacht tot je zover bent om haar toe te laten. Je hoeft niets
speciaals of 'verhevens' te voelen wanneer je afstemt op de
trilling van je hart. De woorden 'onvoorwaardelijke liefde'
hebben van zichzelf een dusdanig hoge en zuiverende trilling
Adem een aantal malen bewust door je hart in en weer uit, dat ze hun helende kracht uitstralen in heel je wezen wanneer
zodat je afgestemd bent op de hartenergie. Soms ontmoet je ze uitspreekt. Ook wanneer je dit vanuit je persoonlijkheid
ik mensen die het moeilijk vinden om zich te openen voor niet opmerkt.
onvoorwaardelijke liefde. Soros geloven ze niet dat dit moge­
lijk is. De volgende geleide meditatie komt uit het boeddhisme

86 87
Sta dan de gedachten, gevoelens en energie van de pijnlijke ten de weg naar een kernovertuiging, voor een ander kun­
situatie toe in je bewustzijn. Welke gedachten komen op over nen dit gevoelens, beelden of lichamelijke sensaties zijn. Je
de situatie? Wat voel je in je lichaam als je eraan denkt? Houd kunt steeds opschrijven wat je ervaart, denkt, ziet, voelt,
je ogen gesloten. proeft, ruik:t of hoort. Hierdoor versterk je de verwerking en
bewustword.ing. Blijf steeds afstemmen op de ruimtelijkheid
van je bewustzijn en op de onvoorwaardelijke liefde van je
hart. Open je hart voor de overtuiging. De overtuiging die zo
lang jouw werkelijkheid heeft beinvloed en die je realiteit
Stel dan de vraag: vormde. Na het opschrijven van wat er door je heen gaat,
Welke kemovert11igi11g ligt aa11 deze gedachte kun je de ogen weer sluiten.
(gcvoel, gcdragi11g, ervari11g, liclza111elijke sensatic)
ten gro11dslag? (\fot gcloof ik 11og te11 dicpstc over
mijzclf of hct leve11 dat me beperkt c11 tot i1111erlijke
ve1·deeldlzeid leidt?)

Wacht tot er een antwoord (gedachte, geur, herinnering,
gevoel, beeld of lichamelijke sensatie) naar boven komt.
Je hoeft er niet over na te denken en je hoeft de gedachten Zo volg je de overtuigingen terug naar de kernovertuiging,
die voorbijkomen ook niet te begrijpen. Wat voor je hoofd naar de diepste wortel. Iedere keer dat je gevoeld hebt wat
complete onzin kan zijn, kan voor jou als geheel ongelofelijk een overtuiging met je doet, vraag je opnieuw welke overtui­
belangrijk en zinvol zijn. Het proberen te begrijpen vanuit je ging daaraan ten grondslag ligt {aan de overtuiging die je net
hoofd zal je niet helpen. hebt opgeschreven en waarvan je nu zo diepgaand voelt hoe
Je kunt de antwoorden naar jou toe laten komen, vertrou­ deze je gevormd heeft).
wend op je diepste wezen. Misschien helpt het je te realise­ Tijdens de gehele duur van het meditatief zelfonderzoek keer
ren dat de antwoorden er al zijn. Ze liggen in jou te wachten je steeds terug naar de stilte van zijn, zodat je de overgave aan
op het moment dat je ze toelaat in je bewustzijn. Eindeloos je diepste wezen, bewustzijn en onvoorwaardelijke liefde kunt
geduldig. Wanneer er niet direct een antwoord komt, rust je ervaren. De trilling van onvoorwaardelijke liefde lost alles op
in ruimtelijk bewustzijn of wat er op dat moment ook maar wat de natuurlijke levensstroom belemmert, juist omdat het
is. Ook stilte is goddelijke wijsheid. Je mag erop vertrouwen. er mag zijn. De vraag Wat voor gevolgen heeft deze overtui­
Ruimte maken voor gevoelens of lichamelijke sensaties die ging op mijn leven gehad? kan je helpen bewustzijn en inzicht
door gedachten opgeroepen worden, kan behulpzaam zijn. in het illusoire karakter van de gedachten te verdiepen. Door
Loskomende gevoelens kunnen je, evenals gedachten, als een het toe te laten in je hart wordt het op bijna magische wijze
spoor naar de kernovertuiging leiden. Realiseer je dat wat getranscendeerd in bewustzijn. Als er geen kernovertuiging
er ook opkomt, helemaal oke is. Voor de een zijn gedach- naar voren komt, is dat ook goed. Je mag erop vertrouwen

88 89
dat de antwoorden vanzelf en op bet juiste moment naar je toe gaan. Want wie zou er dan voor haar zijn? Inmiddels
komen. Dat kan nu zijn, vandaag of morgen. Hoe meer je ernaar was ze zelf moeder van twee kinderen en ze had een
op zoek gaat, hoe meer ze je zullen ontglippen. lieve man. De aangeleerde gewoonte om voor een ander
In mijn eigen leesmoedervoorbeeld kwam zoals ik eerder te zorgen zette zich voort in haar huwelijk. In de loop
beschreef de overtuiging langs dat ik liever lui dan moe was. der tijd had ze verantwoordelijkheden van haar man
Zodra er een kemovertuiging naar voren komt, is de kans overgenomen, wat zowel haar ontwikkeling als die van
groot dat er herinneringen, beelden en gevoelens vrijkomen haar man ondermijnde. In vriendschappen en andere
die daaraan gekoppeld zijn. Ook wordt duidelijk wat de spe­ contacten gebeurde hetzelfde. Zodra ze iets voor zichzelf
cifieke conditionering is die je hebt ontwikkeld orn met de wilde doen of een grens wilde stellen, werd ze bevangen
overtuiging te leven. In mijn geval was dat een gevoel van door de angst om de ander te verliezen en niet aardig
waardeloosheid en de neiging orn mijn best te doen orn te gevonden te worden. Door deze angst ging ze regelmatig
bewijzen dat ik niet lui was. De grootste bevrijding was dat de over haar grenzen. Ze wilde daarmee stoppen, maar de
overtuiging 'liever lui dan moe' er gewoon mocht zijn. Zon­ kracht van de gewoonte was groot. Na een emdr-sessie
der lading van waardering of afwijzing. Je hoeft met herinne­ met life review op dit thema realiseerde ze steeds meer
ringen of gevoelens niets anders te doen dan ze toestaan in vrijheid in haar leven. Ze begon te experimenteren met
je hart. Door je te openen voor een overtuiging en je bewust het aangeven van haar behoeften en grenzen. Op een
te zijn van de gevolgen die deze in je lichaam en leven heeft dag raakte ze echter hevig van slag. De dochter van een
gehad, krijgt de oude pijn ruirnte om te ontspannen en ver­ vriendin had boos gereageerd toen ze een grens stelde.
liest die zijn betoverende macht op je bewustzijn. Door steeds Opnieuw kwam er een diepe angst naar boven, die over­
opnieuw te vragen welke kernovertuiging eraan ten grondslag duidelijk niet in verhouding stond tot het incident. Ze
ligt, volg je de gedachten naar hun wortels. Daarmee lost ook besloot de Vragen naar Vrijheid te onderzoeken. De eer­
het patroon op dat verbonden was met de kernovertuiging. ste gedachten die naar voren kwamen waren:
Bij het rneditatief zelfonderzoek met de Vragen naar Vrijheid
gaat het niet om waarheidsbevinding. Het maakt eigenlijk • Zie je wel, ze vinden me niet aardig.
niet uit wat voor beelden en gevoelens er opkomen. Wat • Ik ben niet aardig.
belangrijk is, is dat ze toegelaten worden, zodat ze kunnen • Ik kan het niet.
oplossen en de eraan gekoppelde overtuiging haar zuig­
kracht verliest. Er kwam een beeld uit haar jeugdjaren naar voren. Ze
werd achterna gezeten door kinderen uit de buurt. Ze
pestten haar en joegen haar op terwijl ze tussen flats
Nor&t door rende. Ik vroeg haar deze herinnering toe te laten
terwijl ze verbonden bleef met haar hart en de trilling
Nora had begeleiding gevraagd bij het ontwikkelen van van onvoorwaardelijke liefde. Tranen stroomden over
meer zelfvertrouwen. Als kind had ze veel zorg overge­ haar wangen. Opeens brak een glimlach door op haar
nomen van haar moeder, die de verantwoordelijkheden gezicht. Ze zei: 'De zon komt op. Ik huppel tussen de
van het moederschap eigenlijk niet aankon. Ze groeide flats door, zonder angst. Degene die me pestte, is nu
op met de continue angst dat haar moeder onderuit zou klein. Het is een klein kaboutertje. Ik zeg: "Doe je best.

90 91
Het gaat je niet lukken. Ik heb geen last van jou. Daar Het meditatief zelfonderzoek had een belangrijke kern­
sta ik boven. Ik geniet van wat er nu is." Nora zag zich­ overtuiging naar voren gebracht en opgelost. Het bracht
zelf groeien, tot ze bijna net zo groot als de flats was. een kanteling teweeg in het bewustzijn van Nora. Er was
Ik vroeg haar welke uitspraak veel heilzamer voor haar een diep gevoel van innerlijke vreugde en vrijheid en tege­
zou zijn. Ze antwoordde: lijkertijd kwam ze tijdelijk in een soort niemandsland
terecht. Haar oude patroon paste niet meer terwijl nieuwe
• Ik hen goed zoals ik hen. manieren van reageren nog onwennig voelden. In de weken
• Ik hoej niet zoals de ander te zijn. en maanden na het meditatief zelfonderzoek gaf het leven
haar de mogelijkheid om te oefenen met het ervaren van
Op het moment dat ze dit uitsprak, zag ik hoe ze werd haar behoeften en het stellen van duidelijke grenzen.
overspoeld door verdriet. Ze kreunde en zei: 'Ik ben niet
goed zoals ik ben. Dit voelt als heel oud.' Ik vroeg haar Er komt niet altijd een herinnering op. Soms blijkt het vol­
wat hieraan ten grondslag lag en ze vertelde dat er beelden doende om te voelen welke invloed een overtuiging heeft op je
opkwamen, een herinnering. Ze zag een dorp, een gemeen­ leven. Meestal voel je vanzelf wanneer je bij de wortel (kern­
schap, hutjes. Ze zag hoe ze daadwerkelijk werd uitgesto­ overtuiging) van een negatieve gedachte- en gewoonteplant
ten. Kernovertuigingen die hieraan gekoppeld waren: bent aangekomen. Soms bevat deze het woord 'moeten: een
angst of een oordeel over jezelf of het leven. Enkele voorbeel­
• Anders zijn is niet oke. den: Ik hen niet goed genoeg. Ik ben het niet waard. Ik moet
• Als je anders bent dan hoar je niet bij de rest. Als je er succesvol zijn anders ben ik geen liefde waard. Ik ben zwak.
niet bij hoort en uitgestoten wordt, overleefje het niet. Ik kan het niet. Ik verdien geen liefde en aandacht. Ik mag
er niet zijn. Als ik mezelf hen, wijzen mensen me af. Ik ben
Ze vertelde dat ze in de herinnering besefte dat ze in haar lelijk. Ik kan niet succesvol zijn. Ik kan of mag niet gelukkig
eentje, zonder de bescherming van de groep, niet zou over­ zijn. Het leven is een groot gevecht.
leven. Tranen stroomden over haar wangen. Ik nodigde Wanneer je het natuurlijke verwerkingsproces zijn gang
haar uit om bewust door haar hart in en uit te ademen. Ze laat gaan, komt er vanzelf een moment dat je ervaart dat de
vertelde hoe er licht straalde vanuit haar hart. Ze voelde oude overtuiging niet de waarheid is. Opeens doorzie je de
en zag een bol van licht in zichzelf dat door haar heen gedachte. Meestal is dit het moment dat je bij de kernovertui­
stroomde. Verdrietig, maar heel dicht bij zichzelf liep ze ging bent aangekomen. Deze kernovertuiging is de gedachte
weg van de groep. Ze besefte: Zo ben ik. Zo wil ik zijn en die je als kind ooit bent gaan geloven en die je nu als volwas­
zo is het goed. Ze voelde vertrouwen en licht, ondanks de sene mag en kan loslaten. Maar het werkt tevens andersom.
realisatie dat ze in deze herinnering zou sterven. Ik vroeg Doordat je de overtuiging doorziet, geloof je die niet meer en
haar welke uitspraak heilzaam en op zijn plaats was. Nora laat de overtuiging ook j6u los. Een check die je kunt doen
antwoordde: om te onderzoeken of je echt bij de wortel bent aangekomen,
de kernovertuiging, is het volgende. Wanneer je bij de wortel
• Ik ben goed zoals ik ben. van een overtuiging bent gekomen, komen er geen antwoor­
den meer wanneer je vraagt welke kernovertuiging eraan ten
grondslag ligt. Je hebt de illusie dan doorzien en wat over-

92 93
blijft, is de ruimtelijkheid van Bewustzijn. Dit kan voelen als
ruimte en stilte.
Wanneer je bij de kernovertuiging bent gekomen, kun je een Vraag dan:
kanteling in bewustzijn laten plaatsvinden door de volgende Ter afs/11iti11g form11lecr je ce11 positieve, hele11dc c11
vraag te stellen: 'Wil ik <lit nog geloven? En: mag het oplos­ bekrac/1tigc11de uitspraak over jezelf e11/of het lcvcn die
sen?' Deze vragen spreken rechtstreeks tegen dat wat groter is je opsc/1rijft e11 lwrdop uitspreekt. Welke 11itsprnak 011er
dan je 'ik' en de energie van onvoorwaardelijke liefde. Op dat jezc�f e11 /wt le11e11 is veel l1eilzm11er voor je?
niveau is het volkomen helder dat jou het allerbeste toekomt.
Zodra je een innerlijk Ja voelt en uitspreekt, is het al losgela­
ten. Soms voelen mensen tintelingen door hun hele lichaam,
ontspanning, opluchting of bevrijding. Soros is er een subtiele
verschuiving van bewustzijn, een weten dat het goed is. Spreek deze positieve uitspraak een aantal malen hardop uit
om deze te bekrachtigen en zich in je te laten verankeren.
Deze nieuwe uitspraak over jezelf en/of het leven is nu een
zaadje waaruit de vrije keuze om jezelf te zijn en je te ont­
plooien kan gi:oeien. Het verdiept het besef dat je vrij bent
om wel of niet geloof te hechten aan gedachten.
Soms komt met het uitspreken van een heilzame uitspraak
de oude ondermijnende overtuiging met een laatste stuip­
trekking op. Vaak gaat dit gepaard met een 'Ja, maar..:, of iets
dergelijks. Meestal doorzie je de overtuiging zodra je deze
hardop uitspreekt. Wanneer de overtuiging desondanks nog
Wanneer de gehechtheid aan een negatieve overtuiging grip op je heeft, brengt de volgende vraag heling:
oplost, ontstaat er ruirnte voor de energie van je hart. Het
toegenomen bewustzijn en de onvoorwaardelijke liefde die
door je heen stroomt, kunnen nu een positieve uitspraak over
jezelf en het leven blootleggen. Soros zie ik aan het gezicht en
de lichaamshouding van mensen dat ze hun oude overtui­ Als de overtuiging toch weer echt lijkt,
ging niet meer geloven. Soms ook zie ik aan de buitenkant vraag jezelf dan:
niet zo veel en vindt de heling diep vanbinnen plaats. Zodra We1t doet het met me wmmeer ik deze overt11igi11g
mensen 'ja' of iets vergelijkbaars antwoorden op de vraag of geloof? Wat doet liet met mij11 liclrna111? .Wet 111ij11 geest?
het op mag lossen, straalt dat wat groter is door hun persoon­ \fot tfoct l1et met 111ij11 le1·e11sgcl11k, 111ij11 i1111erlijke
lijkheid heen. Het uitspreken van dat antwoord is belangrijk. rnimte e11 vrcdc? Hoc11ecl rnimte is er 0111 mcze�f te zij11
Hardop of innerlijk uitgesproken zet dit ja de deur open voor wm111ecr ik deze gedac11tc geloof?
het licht van Bewustzijn. Door ja te zeggen of te voelen geven
we toestemming aan Bewustzijn, het Leven, Brahman, God
of Boeddhanatuur om ons te helen.

94 95
Wanneer mensen volledig ervaren wat een overtuiging met ning met jouw grenzeloze aanwezigheid. De vragen gaan niet
hun levensgeluk doet, doorzien ze deze vaak. De meeste over het veranderen van jezelf of de situatie. Ze gaan over
mensen beginnen te lachen en voelen sterk dat ze dit echt het realiseren van je heel-zijn. Je mag het sleutelen aan jezelf
niet meer willen geloven. 'No way, die kant ga ik niet meer loslaten en vertrouwen op het leven. Je hoeft helemaal niets
op!' Door deze realisatie vindt vanzelf een bewustzijnsshift te doen met gedachten, beelden, herinneringen en gevoelens
plaats, waardoor er werkelijke ruimte komt voor een posi­ die opkomen. Niets anders dan ze toestaan terwijl je zelf blijft
tieve, heilzame en ruimte gevende uitspraak. liggen op die symbolische loungestoel. Je opent je voor de
Mochten er toch nog gedachten opkomen waar geloof aan kernovertuigingen die naar jou toe komen en voelt wat ze
wordt gehecht, dan is dat wat er is. Mogelijk ligt er een met je doen. Ook wanneer een overtuiging op dat moment
andere kernovertuiging ten gronds1ag aan de al blootgelegde nog niet kan oplossen, zal die in de meeste gevallen in de
overtuiging. Zoals in het voorbeeld van Nora. Als een kluitje weken erna alsnog vanzelf haar betovering verliezen.
wortels zijn de overtuigingen dan nog met elkaar verweven
en houden elkaar nog in stand. De volgende vraag kun je Heling op korte termijn
stellen om dit te onderzoeken. Er vindt op twee verschillende manieren heling plaats na het
meditatief zelfonderzoek. In de eerste plaats is er directe ver­
werking, die tot wel drie weken kan doorwerken. Het kan
zijn dat er in de dagen na het zelfonderzoek herinneringen
opkomen, pijnlijke gevoelens en gedachten. Of dat je intens
droomt of dieper slaapt. Het is allemaal een goed teken. Het
geeft aan dat je lichaam en geest een nieuw evenwicht aan
het vinden zijn. Je kunt het vergelijken met een bult appels. 10
Als je een appel onder uit de bult haalt, rollen alle andere
appels naar een nieuwe plek. Er ontstaan nieuwe verbanden
en betekenisgeving. Als je het gewoon laat gebeuren, zul je
op een gegeven moment merken dat de rust is teruggekeerd.
Je voelt je vrijer en je bewustzijn is ruimer. De volgende keer
Het meditatief zelfonderzoek kan een paar minuten duren, dat er vergelijkbare gedachten in je opkomen, zu1 je ze sneller
maar ook wel drie kwartier. Het maakt niet uit hoelang het herkennen en doorzien. Net zolang tot ze hun toverkracht
duurt, zolang je maar niet je best doet om iets te bereiken, helemaal kwijt zijn omdat je ze niet meer gelooft.
want dan maak je van de Vragen naar Vrijheid een manier Leven vanuit conditioneringen en de filter van het gecreeerde
om aan jezelf te werken. In plaats van overgave, ontspanning 'ik' maakt ruimte voor de wondere wereld van leven vanuit
en vertrouwen ontstaan spanning en verkramping. Wanneer je hart. Vreugde, spontaniteit, sprankeling en creativiteit
dit gebeurt, mag je de vragen Ioslaten en je helemaal openen nemen toe. Je kunt het verwerkingsproces ondersteunen
voor wat er op dat moment is. Een verlangen naar een andere door voldoende water te drinken en gebruik van alcohol,
situatie? Prima, dan omvat je dit verlangen met de onbe­ koffie en sigaretten te minderen. Het kan ook fijn zijn om
grensde aanwezigheid van je bewustzijn. Zonder er verder een ontgiftend (voeten)bad te nemen met zout.
iets mee te doen. Spanning? Prima, dan omvat je deze span- Ik hoor mensen vaak verwonderd vertellen dat ze diepe rust

96 97
ervaren na het onderzoeken van de Vragen naar Vrijheid.
Vasthouden en geloven in gedachten aan schuld, schaamte,
destructieve twijfel, vergelijken, streven, moeite doen, weer­
stand, verveling en dergelijke lossen op. Dat biedt ruimte Ik wil je graag laten weten dat je niet aan jezelf of aan
voor het leven, dat zich vanzelf ontvouwt. de heling met het meditatief onderzoek hoe.ft te twijfelen
als er soms jaren later nog een vergelijkbare overtuiging
Doorwerking en heling op langere termijn oppopt tijdens het onderzoeken van de Vragen naar
Het meditatief zelfonderzoek werkt een halfjaar tot jaar op Vrijheid! Sommige kernovertuigingen kom je als wortel
een diepe laag door. Deze doorwerking voltrekt zich deels vaker tegen wanneer je op regelmatiger basis de Vra­
buiten het dagelijks bewustzijn om. Vanaf het meditatief gen naar Vrijheid onderzoekt. De kans is vrij groot dat
zelfonderzoek heb je een keuze om al dan niet in het oude het dan om kernovertuigingen gaat die onderdeel zijn
patroon te stappen. Het trauma is verwerkt en de overtui­ van je levensthema en karma. Het betekent niet dat de
ging is doorzien en vrijgemaakt, waarmee je bewustzijn voor overtuiging en het eraan gekoppelde thema destijds niet
deze gedachten vrij is. De oude conditionering en het neurale oploste. Kijk maar naar je innerlijke vrede en vrijheid
netwerk in de hersenen is daarmee echter niet onmiddellijk en je levensomstandigheden om te zien dat je de over­
bijgesteld. Omdat energie nu eenmaal de weg van de minste tuiging nu op een heel andere laag ontmoet. Je zult ook
weerstand neemt, en dus het liefst het bekende, ingesleten tijdens het onderzoek merken dat als er een op het oog
pad aflegt, vraagt het bewustzijn om het oude patroon geen zelfde overtuiging langskomt, deze een andere smaak
nieuw leven in te blazen. Vanaf het meditatief zelfonderzoek heeft. Je merkt dat heling op een steeds diepere laag
zul je het heel duidelijk in je lichaam voelen wanneer je dat plaatsvindt en dat de identificatie met lichaam en geest
wel aan het doen bent. Alie alarmbellen gaan af en het is heel met iedere overtuiging die doorzien wordt, afneemt. Ik
moeilijk om hier niet naar te luisteren. Het ingesleten pad in heb soms zelfs de indruk dat overtuigingen die ik nu
de hersenen zal in de loop der tijd, naarmate je bet minder soms nog tegenkom zich afspelen in een heel andere
en minder bewandelt, in vergetelheid raken. Wanneer je de dimensie. Wanneer ik terugkijk op het eerste jaar dat
conditionering toestaat in je bewustzijn z6nder deze te voe­ ik de Vragen onderzocht dan rust ik zoveel dieper in
den lost ze langzaam op. Veel gedachten die ik vroeger heilig innerlijke vrede en vrijheid en is er zoveel bevrijd en
geloofde, hebben hun overtuigingskracht volledig verloren. veranderd in mijn leven. Sams lijkt het zelfs wel een
Het zijn nu gewoon gedachten die passeren en weer verdwij­ sprookje en kan ik me nauwelijks voorstellen dat het
nen. Ze triggeren de oude patronen en bijbehorende reacties allemaal echt is gebeurd.
niet meer of slechts heel kortstondig.
Het kan zijn dat je een halfjaar nadat je de Vragen naar Vrij­ De overtuigingen waaruit je persoonlijkheid is opgebouwd
heid hebt onderzocht plotsklaps merkt dat een oud patroon worden met meditatief onderzoek langzaam en stuk voor
is weggevallen. Opeens ontdek je dat het er gewoon niet stuk afgepeld, om ruimte te maken voor Bewustzijn. Je hecht
meer is. Van mensen die ik begeleid, hoor ik vaak dat ze op steeds minder geloof aan gedachten 6ver het leven, zodat
een dag opmerken dat ze de oude gedachten gewoon niet je het leven rechtstreeks leeft en het leven jou leeft. Nieuwe
meer geloven. En dat is het: je staat zelf aan het roer van je thema's duiken op en je kunt je vrijheid steeds verder ver­
leven: je bent bewust. diepen. En het is helemaal oke. Zolang je niet gaat zitten gra-

98 99
ven, komen er nooit meer overtuigingen (lijden) naar voren voor ondermijnende gedachten. Ze geloofde ze gewoon
dan je aankunt. Dat gewroet is ook helemaal niet nodig. Je niet meer. In situaties waar ze zich eerder altijd op de
mag het leven vieren en je eraan overgeven. Orn die reden kast liet jagen en die haar een hoop stress bezorgden,
is het wijsheid om niet vaker dan eens in de veertien dagen bleef ze zichzelf. Zoals de verjaardag van haar dochter,
het meditatief zelfonderzoek te 'doen'. Je lichaam, hersenen, waar ze jaarlijks haar ex ontmoette. En een familiedag,
geest en ziel hebben tijd nodig om een nieuwe balans te vin­ waar ze haar broers met aanhang en kinderen troj Eer­
den. Het enige wat je zelf kunt en hoeft te doen, is dit proces der kwam ze hier altijd gesloopt en verdrietig vandaan
ruimte geven om zichzelf te laten ontvouwen. omdat ze juist dan haar behoefte aan werkelijk contact
en het gemis ervan zo voelde. Al zestien jaar lang werd
er bij haar op die dagen op de knoppen van trauma en
overleving gedrukt. Tot ze op een dag, na aanvankelijk
besloten te hebben niet meer naar de familiedag te gaan,
Elise was trouw aan haar hart en had de Vragen naar merkte dat ze er toch een ja-gevoel bij had. Ze wilde wel
Vrijheid een aantal malen onderzocht. Ze luisterde gaan. Ze begreep er niets van, want ze wilde zichzelf
naar de signalen die het leven haar gaj De positieve geen geweld meer aandoen, maar volgde dit gevoel. De
effecten hiervan waren bij haar vrijwel direct zichtbaar. familiedag was een groot 'succes'. Er waren geen knop­
Desondanks waren er momenten dat ze korte tijd weer pen meer waarop gedrukt kon warden. Haar broers
geloof hechtte aan oude gedachtepatronen. En hoewel waren oprecht nieuwsgierig naar hoe het met haar ging.
die momenten van steeds kortere duur waren, konden En iedereen had het erover dat er zo'n andere, prettige
ze wel krachtig zijn. Dit waren de momenten dat ze sfeer was op het feest. Bij de verjaardag van haar doch­
uitgenodigd werd door het leven om de gedachten en ter gebeurde iets vergelijkbaars; ze kon voor het eerst in
overtuigingen eerlijk en zonder weerstand in de ogen jaren in een ruimte met haar ex zijn. Verrast voelde ze
te kijken. Ondertussen vonden nieuwe kanten van Elise in haar lichaam hoe daar rust bleej Qua persoonlijk­
het daglicht en genoot ze volop. Praktisch gezien waren heid had ze niets gedaan. Het leven had door en voor
er Zange tijd te weinig klanten om haar bedrijf rendabel haar de knoppen en bijbehorende overtuigingen ont­
te laten zijn. Toch liet ze de angst voor armoede los en spannen. Ze geloofde ze simpelweg niet meer.
voelde ze vertrouwen. Ook qua uiterlijk veranderde ze.
Ze liet haar eigen haarkleur terugkomen en haar huid Wanneer een lastig thema onpersoonlijk is geworden, heh je
en ogen straalden. Wanneer ze bij werkzaamheden, een overtuiging losgelaten. Je persoonlijkheid eigent zich het
klanten, vriendschappen of wat dan ook geen ja-gevoel patroon en de zogenaamde bevrijding van het patroon niet
had, zei ze rustig nee. Ze nam geen genoegen meer met meer toe. Wanneer je persoonlijkheid er nog van alles van
kruimeltjes en wilde kwaliteit en verdieping. Het leven vindt, is de kans groot dat je nog steeds in een patroon van
leidde haar, terwijl zij erop afstemde door te luisteren 'goed' en 'niet goed' gevangenzit. Er is dan nog een kracht
naar de fluisteringen van haar hart. Naast deze direct van aantrekking en afstoting in je werkzaam die je van het
zichtbare veranderingen waren er ook veranderingen ene uiterste naar het andere doet tollen. Tot je beseft dat je
die pas na een poos opvielen. Zo bleek ze ogenschijn­ het persoonlijk maakte en dat je de keuze hebt om daarmee
lijk van de ene op de andere dag niet meer ontvankelijk te stoppen.

100 101
'We zijn hier op aarde om echt helemaal mens te zijn.
Soms is het levenfijn en soms niet. Soms stroomt het in
en om je en soms niet. Het is niet mijn schuld als het
leven even niet fijn is. Dat hoef ik niet persoonlijk te
maken. Het leven is een stroom waarvan ik onderdeel
ben. Alsof ik op een schip op zee sta. Ik ben niet de kapi­
tein met het roer in handen. Ik ben de zee, het schip, de
kapitein en het roer en geen van alle. Soms vaar ik in de
zon, soms in een storm. Ik doe dat zelf niet, ik hoef me
daar dus ook niet schuldig over te voelen of me er druk
over te maken. Het is niet mijn schuld dat het slecht
weer is. En het is ook niet mijn verdienste dat het mooi
weer is. Ik hoef het niet persoonlijk te maken. Het gaat
erom dat ik met slecht weer een trui aan doe. En met
mooi weer een bikini. En dat ik de trui niet weggooi
als het slecht weer is omdat ik hoop dat het nooit meer
slecht weer wordt. Het zijn allemaal onderdelen van het
geheel. Wij zijn onderdelen van het geheel en iedereen
doet ertoe. Het grootste probleem is dat we zo hard en
streng zijn voor onszelf. En onszelf afwijzen in plaats
van aanvaarden en accepteren dat er is wat er is. Ik wil
de oude gedachten niet meer geloven. Ik wil naar mijn
hart luisteren, dat weet wat werkelijk is.'

102
Je kunt de Vragen naar Vrijbeid zowel alleen als samen
onderzoeken. Doe dit echter enkel wanneer er geen sprake
is van psycbopathologie en wanneer er geen sprake is van
ingrijpende trauma's. u Vooral in het begin kan het behulp­
zaam zijn om de vragen samen te onderzoeken. Het kan
gemakkelijker zijn om je over te geven aan de ruimte van
bewustzijn wanneer iemand anders de vragen stelt. Wanneer
je de vragen samen onderzoekt, is het echter wel belang­
rijk dat de ander dit boek ook heeft gelezen, zodat diegene
zich realiseert wat de breedte en diepte van de vragen is. En
vooral beseft dat jullie in feite niets boeven te doen. Oat het
juist belangrijk is dat de persoonlijkheid een stap achteruit
doet. Zodat Bewustzijn en het leven zelf door jou en voor jou
antwoorden en heling kunnen geven. Hoe meer ervaring je
als begeleider hebt met 'niet-weten' en de grenzeloze ruimte
van Bewustzijn, hoe meer ruimte je kunt bieden voor heling
en helderheid. En andersom: hoe meer je als begeleider in je
persoonlijkheid vastzit, hoe minder ruimte er is voor degene
die je begeleidt. Het is magisch wanneer je het laat gebeuren,
maar een leeg trucje wanneer je controle en manipulatie uit­
oefent.
De taak van de begeleider is om de belichaming van vertrou­
wen in de wijsheid van het hart en Bewustzijn te zijn. Vraag
als begeleider niet te veel en maak vooral ruimte voor stilte.
Je schept hiermee letterlijk en figuurlijk de ruimte waarin
alles plaats kan vinden. Je kunt beiden starten met een medi­
tatie, zodat jullie bewustzijn van bet domein van 'doen' naar
het domein van 'zijn' verschuift. Je kunt als begeleider gedu­
rende bet gehele proces in de stilte van je eigen bewustzijn
verblijven. Je hoeft als begeleider de antler niet te helpen
of de inhouden die naar voren komen te begrijpen. Oat is
niet nodig en kan het proces juist verstoren. Het meditatief
onderzoek voltrekt zich 'vanzelf ' in zijn eigen tempo en met
zijn eigen wijsheid. Mensen vertellen me niet altijd welke

105
herinneringen naar boven komen. Soms komen er ook geen Enige toelichting
herinneringen naar boven en blijkt het voldoende dat de kern­ Fysieke sensaties die opkomen mogen dezelfde ruimte krij­
overtuiging en haar destructieve invloed ontmoet warden, gen als gedachten of gevoelens. De fysieke sensatie is net
zodat ze op kan lossen. als sterke gevoelens of een kernovertuiging waarschijnlijk
Je kunt als begeleider na een korte meditatie starten door gekoppeld aan een pijnlijke herinnering. (Een 'trauma' is
de ander eraan te herinneren dat hij open, ruim bewustzijn immers energetisch, emotioneel, rationed en fysiek opgesla­
is. Bijvoorbeeld: 'Kun je de ruimtelijkheid van je bewustzijn gen in je systeem.) Je hoeft het trauma niet te begrijpen en
opmerken? Hoe geluiden daarin opkomen, zoals mijn stem of je hoeft het ook niet te helen. Het ontvouwt en heelt zich
een langsrijdende auto? Jij hoeft niets te doen. Je mag volledig 'vanzelf ' . Wanneer je ziet dat de antler censuur toepast op de
vertrouwen op dat wat groter is dan je "ik" en vertrouwen op de inhouden die naar boven komen, kun je hem ondersteunen
onmetelijke wijsheid van je hart. Dat wat groter is dan je "ik" door te benoemen dat wat er ook naar voren komt, hij erop Kunjede
ruimtelijkheid
en onvoorwaardelijke liefde leiden je door het meditatief zelf­ mag vertrouwen dat het goed is. Dat geldt ook wanneer er
van je bewust­
onderzoek. Je persoonlijkheid mag een stap achteruit doen. Stel beelden opkomen die onzinnig lijken voor de persoonlijk­ zijn opmerken?
je maar voor dat je persoonlijkheid op een heerlijke loungestoel heid. Het maakt voor het meditatief zelfonderzoek niet uit
gaat liggen. Je hoeft niet je best te doen of naar antwoorden te wat voor beelden, gevoelens, gedachten of fysieke sensaties
zoeken. Je zult merken dat de antwoorden naar jou toe komen.' zich voordoen. De ander hoeft niets anders met de inhoud
Door dit aan het begin van het meditatief zelfonderzoek te te doen dan deze in het licht van zijn bewustzijn te bren­
benoemen geef je de ander ruimte om zich over te geven aan gen. In onze dromen lijken beelden soms ook fantastisch en
de helende stroom van het leven die rechtstreeks uit Bewust­ onzinnig. Toch zijn deze beelden helend. Ze maken een ver­
zijn opkomt. werkingsproces van gegevens mogelijk in onze hersenen. Het
Ook wanneer je tijdens het proces ziet dat de antler in zijn per­ gaat, net zoals in onze dromen, bij het meditatief zelfonder­
soonlijkheid schiet, kun je hem hier weer aan herinneren. Bij­ zoek niet om het waarheidsgehalte van de beelden.
voorbeeld als iemand gaat nadenken. Nadenken is helemaal
niet nodig en stopt het proces. Het is echter wel begrijpelijk Soms gelooft iemand een gedachte die een onweerlegbaar feit
dat het gebeurt. Je kunt dan bijvoorbeeld zeggen: 1e doet het lijkt te zijn. Het is natuurlijk altijd een gedachte over een feit,
fantastisch. Laat het maar gebeuren. Je hoeft er niet over na te maar dat kan soms lastig te doorzien zijn. Ook voor jou als
denken. Adem maar een aantal keren in en weer uit door je begeleider. Als dit het geval is, kun je de persoon vragen wat
hart, zodat je (weer) afgestemd bent op de wijsheid van je hart het verhaal met hem doet en wat het voor hem betekent. Wat
en Bewustzijn. Je mag je daar helemaal aan overgeven en erop gelooft diegene daarover? Iemand vertelt bijvoorbeeld dat hij
vertrouwen.' een collega heeft die altijd over hem roddelt. Dit kan ' waar'
Laat de antler ter voorbereiding afstemmen op onvoorwaarde­ lijken. Maar wat betekent <lit voor iemand? Het is de bete­
lijke liefde door in en uit te ademen door het hart en de woor­ kenis die dit verhaal voor iemand heeft, waar bevrijding in
den 'onvoorwaardelijke lief de' uit te spreken of te visualiseren. besloten ligt. Met betrekking tot de roddelende collega kan
het zijn dat iemand gelooft dat hij door het geroddel van de
collega alleen zal komen te staan en buitengesloten zal war­
den. De lading ligt in <lit geval bij het alleen komen te staan
en bij de angst buitengesloten te worden. Zadra het verhaal

106 107
en de betekenis in de onvoorwaardelijkheid van hartgedra - ontkennend antwoorden op de vraag of de kernovertuiging
gen bewustzijn doorzien worden en hun waarde verliezen, mag oplossen. Dan is er nog een herinnering, gedachte en
verandert de ogenschijnlijke feitelijkheid op slag. Ze lost op kernovertuiging waaraan hij haakt. Je begint dan gewoon
in Bewustzijn, waardoor de persoon vanuit een heel andere met een nieuwe ronde door ruimte te maken voor wat er is.
energie de wereld tegemoet kan treden. Vaak lost de gedachte Vraag opnieuw wat voor kernovertuiging hieraan ten grond­
niet alleen op in Bewustzijn maar verandert de omgeving op slag ligt. Soms stel ik de concrete vraag: 'Wat ligt hieraan ten
miraculeuze manier mee. grondslag?' Het kan zijn dat je als begeleider aanvoelt dat er
Wanneer de ander zich dreigt te verliezen in het dramatiseren voor een kernovertuiging een herinnering Hgt. Deze laatste
en groter maken van emoties die door hem heen spoelen, is het vraag biedt dan een opening naar deze herinnering. Ook
zinvol hem eraan te herinneren dat hij niets met die emoties vraag ik weleens: 'Welke gedachte geloof je nog, waardoor
hoeft te doen. Hij hoeft ze niet 'te verwerken'. Soms hebben de kernovertuiging nog niet kan oplossen ?' Soms kan een
mensen op het woord 'verwerken' allerlei ideeen en overtui­ kernovertuiging namelijk pas oplossen wanneer een andere
gingen geplakt. Zeker mensen die al vaker therapie of spiri­ kernovertuiging eerst oplost. Deze kernovertuiging was dan
tuele cursussen en opleidingen hebben gevolgd. Deze ideeen verstrengeld met de eerste, als twee wortels die met elkaar Meditatief
kunnen de gehechtheid aan emoties en gevoelens juist verste­ vergroeid zijn. onderzoek is
geen therapie.
vigen. Ik beschrijf verderop enkele eenvoudige zinnen die hier­
bij behulpzaam kunnen zijn. Wanneer er verdriet of boosheid Wijk niet te veel af van de voorbeeldvragen. Voor je het weet
opwelt, hoeft dit niet versterkt of verminderd te worden. Het ben je aan het therapeutiseren, iets wat voor iedereen en in
hoeft ook niet geanalyseerd te worden. Dat is het mooie van het bijzonder voor hulpverleners en therapeuten verleidelijk
het meditatief zelfonderzoek. Het hoeft alleen maar in het licht kan zijn. Dit is meditatief zelfonderzoek en geen therapie!
van bewustzijn op te komen zodat de warme stralen van je hart Zodra je gaat therapeutiseren ben je aan het werk op het
en Bewustzijn het volledig opnemen en het 'vanzelf' oplost. vlak van de persoonlijkheid. Er kan dan van alles naar voren
Wat je eventueel kunt zeggen is: 'Open je hart voor deze over­ komen wat heel interessant en therapeutisch kan zijn. De
tuiging of voor dit gevoel: Los van de bevrijding die je kunt vragen zullen dan echter niet bevrijdend zijn maar de hech­
ervaren wanneer een oude overtuiging haar betovering ver­ ting met de persoonlijkheid versterken. Het onderzoeken
liest, is het feit dat je niets hoeft te doen met het meditatief zelf­ van de Vragen naar Vrijheid heeft niet als doel je persoon­
onderzoek op zichzelf al bijzonder helend en bevrijdend. Zon­ lijkheid te fixen, herstellen of verbeteren. Dat is niet waar
der uitzondering vonden de mensen die ik met deze vragen deze vragen over gaan. Door de Vragen naar Vrijheid leer
heb begeleid, diepgaande ontspanning en heling in de ervaring je er niet iets bij. Je leert er eerder iets door af, namelijk de
dat ze eindelijk konden stoppen met het aan zichzelf sleutelen. fixatie op bepaalde aspecten (gedachten en conditionering)
van je persoonlijkheid. Door de Vragen naar Vrijheid medi­
Het proces is 'klaar' wanneer de ander bij de wortel van een tatief te onderzoeken, ervaar je de staat van zijn die midden
kernovertuiging is gekomen en deze heeft doorzien. Wanneer in iedere vorm van doen is. Het verdiept de ervaring van vol­
dit gebeurt, is er ruimte voor de realiteit om op te lichten. Op ledig zijn en overgave aan het huidige moment. Hierdoor kan
de vraag of de overtuiging mag oplossen komt dan een beves­ dit moment zich voltrekken in Bewustzijn.
tigend antwoord. Soms is iemand door het hele proces gegaan Heel soms komt het voor dat iemand tijdens het onderzoe­
en komt er toch nog pijn naar boven. Ook kan iemand nog ken van de Vragen naar Vrijheid niet bij een kernovertuiging

108 109
achter een belernmerend gedachtepatroon komt. Of dat hij Wanneer iemand in een emotie duikt en erin opgaat:
'voelt' dat de overtuiging nag niet 'mag' oplossen. Dan is de 'Maak de emotie niet grater of kleiner dan ze is. Open je voor wat
uitnodiging om hierop te vertrouwen. Ook dit draagt diepe er is, terwijl je verbonden blijft met de energie van je hart. Blijf
wijsheid in zich. Over het algemeen zal het leven dan bin­ steeds verbonden met je open, ruime bewustzijn.'
nen vrij korte tijd alsnog een antwoord geven door situaties,
gevoelens, lichamelijke sensaties of gedachten naar voren te Wanneer je ziet dat iemand zijn emotie wegslikt:
brengen die helderheid geven. De vraag is of iemand eraan Wat er ook is, het is oke. Open je er maar voor, zodat de onvoor­
toe is om op dat moment een antwoord te (b)erkennen. Als waardelijkheid van je hart zich ermee kan verbinden. ]e doet het
begeleider hen je niet verantwoordelijk voor bet proces van hartstikke goed.'
de ander. Je bent alleen verantwoordelijk voor bet (mede)
scbeppen van de ruimte waarin en voorwaarden waaronder Wanneer iemand zijn best gaat doen:
de ander zijn verdiepend zelfonderzoek kan doen. Je kunt 'Er is niets wat je hoeft te doen. Stel je maar voor dat je weer
bet leven niet forceren en alleen wanneer iemand eraan toe is op die symbolische loungestoel gaat liggen. Het is de oneindige
en bet juiste moment daar is, zal een kemovertuiging oplos­ wijsheid van je hart en Bewustzijn die heling mogelijk maken. Jij
sen. Vertrouwen is bet sleutelwoord. Over het algemeen lost als persoonlijkheid mag je daar heerlijk aan overgeven en erop
de overtuig.ing in de dagen of weken na het rneditatief onder­ vertrouwen. Laat het maar gebeuren voor en door jou.'
zoek alsnog op zonder dat je er iets voor boeft te doen!
Wanneer iemand gaat nadenken:
'Geefje maar over aan datgene wat grater is danjij. Jij als persoon­
lijkheid mag heerlijk achteroverleunen. Alsofje op een loungestoel
achteroverhangt. ]e hoeft geen antwoorden te bedenken. Laat dat
Als begeleider is dus belangrijker wat je niet doet dan wat je maar lekker los en vertrouw erop dat de antwoorden naar jou toe
wel doet. Desondanks zijn er bandreikingen die je als bege­ komen en willen komen. En als er geen antwoorden komen, open
leider kunt geven. Bijvoorbeeld wanneer je ziet dat de ander je je hiervoor en rust je in de heerlijke aanwezigheid van jezelf
opgaat in emoties (en het ruime veld van bewustzijn verlaat)
of zijn best gaat doen. Ze zijn bedoeld om de ander te her­ Wanneer iemand alles gevoeld, gezien en (h)erkend heeft:
inneren aan de onvoorwaardelijkheid van zijn open, ruime 'Geloof je deze overtuiging nog werkelijk?' En: 'Wil je deze over­
hart. En om alles wat opkomt te ontvangen en erin te ont­ tuiging nog geloven?' Wacht op een antwoord. Dat kan ook door
spannen. Nu volgt een aantal voorbeelden van handreikin­ middel van lichaamstaal zijn. Als het helder is dat iemand de
gen die je kunt doen: overtuiging niet meer gelooft, kun je vragen: 'Of mag het oplossen?'

Wanneer sterke emoties opkomen: Een check die je eventueel na afloop kunt doen om te onderzoe­
'Het is oke om te voelen wat je voelt. Open je er maar voor. Het is ken of er nog iets is wat in bet licht van bewustzijn losgelaten
helemaal oke. Adem maar in en weer uit door je hart, zodat wat mag worden:
je voelt, wordt omvat met onvoorwaardelijke liefde.' 'Is er op dit moment nag iets wat in het licht van bewustzijn wil
komen?'

110 111
1. Voel waar je last van hebt. Schrijfdit op zonder censuur
en doorvoel het.

2. Sluit dan je ogen en neem de tijd voor een korte medi­
tatie. Spreek de woorden 'onvoorwaardelijke liefde'
uit en laat je persoonlijkheid op een symbolische lounge­
stoel plaatsnemen om je over te geven aan dat wat
groter is dan je 'ik'.

3. Kijk naar wat je hebt opgeschreven en voel wat het
met je doet.

4. Vraag jezelf dan: 'Welke kernovertuiging ligt hieraan
ten grondslag?' Wacht op een antwoord. Wanneer er
een gevoel of gedachte opkomt:

5. Schrijf de overtuiging, gedachten en gevoelens op die
naar voren komen.

6. Herhaal dan de stappen 3, 4 en 5 tot je bij de wortel,
de kernovertuiging, bent.

7. Verbind je met onvoorwaardelijke liefde en dat wat
groter is dan je 'ik' en voel wat de overtuiging met je
doet. Vraag dan aan jezelf: 'Wil ik dit nog geloven?
En: 'Mag de overtuiging oplossen?'

113
8. Als de overtuiging mag oplossen:
a. Dan vraag je jezelf:
'Welke uitspraak is veel heilzamer voor me?'
Wacht tot er een antwoord opkomt en schrijf het
antwoord dan op. Spreek het een aantal malen
hardop uit, zodat je het bekrachtigt.
b. Ga terug naar de voorgaande overtuiging die je
had opgeschreven en herhaal stap 7 en 8 Doe dat
met alle overtuigingen die je hebt opgeschreven, tot je
klaar bent. Mocht een van de overtuigingen nog niet
kunnen oplossen, dan ga je naar stap 9

9. Als de overtuiging niet mag oplossen:

Voel opnieuw wat de overtuiging met je lichaam en
geest doet en kijk naar wat je hierover hebt opge­
schreven. Vraag jezelf: 'Welke overtuiging zit nog
vast aan deze overtuiging waardoor die nog niet kan
oplossen? Wat geloofik hier nog over?' Wanneer er
gedachten en gevoelens opkomen, schrijfje deze op.
Herhaal dan stappen 7 en 8

10. Korn rustig met je aandacht terug in de ruimte om
je heen.

Voor geluidsfragmenten van onder andere geleide meditaties en
voor een te downloaden werkblad van de Vragen naar Vrijheid,
bezoek www.il ndarood.com en www.samsarabooks.com

114
K.Lezevi.,, voor wliltje Viet rt ctoet
zt""'gevi.,, evi.,, vreiA.gcte gee�

Je hartcoherentie en de vreugdevolle trilling van je wezen
nemen toe wanneer je in overeenstemming met het klop­
pend hart van het universum leeft. Er is een speelsheid, een
lichtheid die opborrelt vanuit je hart wanneer je dit toestaat.
Deze vreugdevolle dans van het leven kun je prachtig waar­
nemen bij bijvoorbeeld een groep spreeuwen die in een wolk
van dansende vleugels door de lucht vliegen. Dan weer in
een cirkel, dan uiteengaand in twee stromen om daarna weer
bij elkaar te komen en een duikvlucht de andere kant op
le maken. Als dansers op een groat podium, zonder na te
denken over waarheen ze willen gaan. Ze gaan en laten zich
meevoeren op de stroom die ze draagt, en die ons allemaal
draagt. Deze stroom functioneert door allerlei fysiologische,
energetische en andere ingewikkelde processen. Als je goed
kijkt, zie je deze dans overal om je heen. In de tuin, in huis,
op de grand, in de lucht en in jezelf. Zelfs met tegenwer­
king van onze persoonlijkheid, als we nog vasthouden aan
de 'oude wereld: neemt de stroom van het leven ons mee.
Wat maken we het onszelf lastig door tegen de stroom in te
gaan. De energie van de 'nieuwe wereld' is aanwezig, in jou
en overal om je heen. Erop intunen maakt het meestromen
zoveel gemakkelijker en speelser. De energie van de nieuwe
wereld is licht en speels en biedt een uitnodiging om je poten­
tieel te ontdekken. Het potentieel waar je blij van wordt, waar
je van gaat sprankelen. Wat geeft je energie? En wat trekt je
naar beneden, energetisch gezien? Waar ga je van stromen en
waarvan niet? Deze vragen zijn essentieel om de vreugde van
leven vanuit je hart te realiseren. Het is het volgen van wat
jou een ja-gevoel (of nee-gevoel) geeft.
De focus van opleidingen en trainingen die ik gevolgd heb
op therapeutisch en spiritueel gebied lag vrijwel altijd op het
verwerken van oud zeer en bewustwording van belemme-

119
rende patronen. Wat heb ik veel tijd doorgebracht met focus­ boos ben op geld, dat het niet bij me wil zijn, dat het
sen op en wroeten in mijn angst en pijn. Uc leerde er veel van mijn halve leven heeft verziekt, dat ik niet aan dingen
en heb ook veel verwerkt. Het zorgde ervoor dat ik een rela­ toekwam omdat het steeds aandacht vroeg. Kortom: de
tief gezonde persoonlijkheid ontwikkelde. Desondanks vond • woede op geld. Dan is het niet zo gek dat geld niet bij
ik nooit de bevrijding en heling waarnaar ik zocht. Sterker me wil zijn: wie wil bij iemand zijn die continu boos op
nog, angst groeide omdat ik de schoonheid en heelheid van je is? Toen dacht ik: ik wil dit ombuigen, ik wil vrienden
het leven zoals dat was over het hoofd zag. Tot ik langzaam worden met geld, ik wil dat het graag bij me is. Ik wil
de moed vond om alle theorieen achter me te laten en zelf te het positieve aandacht geven in plaats van negatieve.
ontdekken wat heling en bevrijding zijn. Ik ontdekte dat het Dus, regelmatig de boekhouding bijhouden (ik moet nu
leven me daarin leidde en vooral dat het niet nodig is om me het hele afgelopen jaar nog doen, klinkt veel maar is het
in het zweet te ploeteren om oud zeer te verwerken. Orn op niet). Dat alleen al, dat ik de boekhouding voor me uit
mijn knieen door het stof te kruipen om onbewuste patronen schoof, ook al zo'n signaal van: jij bent niet belangrijk.
te ontrafelen. Het kan ook contraproductief zijn om pijnlijke Ik wil vriendelijk over geld gaan denken, fijn om geld te
herinneringen en emoties uit te pluizen. hebben! Vannacht droomde ik dat ik ergens liep, in een
soort ziekenhuis, met in mijn jaszak mijn portemonnee
Het is niet zo dat vrede, vertrouwen en vreugde toenemen (heh ik daar nooit) en die puilde uit van het geld! Bij­
in je leven als je gaat zitten wroeten in oud zeer en pijnpa­ zonder, he? Ik heb nooit eerder over geld gedroomd.'
tronen. Hoe zou dat ook kunnen? Het zijn immers allemaal
strategieen om vast te houden aan het bekende. De hond Het ja-gevoel volgen is vertrouwen op Bewustzijn en de t
die in zijn eigen staart bijt. Je vindt geen verlichting door levenskracht die van hieruit door je heen stroomt. Het is je �ti
te focussen op duisternis. Dat wat je aandacht geeft groeit hart openen voor datgene wat jou gelukkig maakt en ervoor Ikzag de
alleen maar. Tegelijkertijd vind je ook geen verlichting door kiezen. De vragen naar het ja-gevoel en het meditatief onder­ heelheid en de

de duisternis te ontkennen. Verlichting is er zodra je ruimte zoek met de Vragen naar Vrijheid zijn enkel een hulpmiddel schoonheid van
het !even zoals
maakt voor het !even, precies zoals dat nu is. Ik zal dit illus­ en geen strategie of doel an sich. Zodra je merkt dat ze je
het was over het
treren aan de hand van een mail van Elise. te veel aan het denken zetten, werken ze contraproductief. hoofd.
Dan kun je de vragen heerlijk loslaten en je openen voor het
leven zoals zich dat op dat moment aan je openbaart. Je kunt
6L�se ontspannen.

'Vrijdag schoot ik weer helemaal in mijn oude conditio­ Orn in vertrouwen te !even is genieten van de overvloed die
nering: piekeren, zorgen over geld. Ik voelde me vreselijk er nu al in je !even is het beste advies dat ik kan geven. Orn de
angstig en down. Ik heb het gevoel weer terug bij af te rijkdom die er in je !even is op te merken. Deze rijkdom zit
zijn, terwijl ik weet dat het niet zo is. Komt ook door het in de 'kleine' en 'grote' dingen van het leven. Een warm kopje
steeds maar niets horen van de geldschieter. Daar krijg koffie of thee. Een lichaam dat kan lop en, zitten en staan. Een
ik een rotgevoel bij. Gisteravond had ik een ingeving: geest die functioneert. Een bed om in te slapen, een knuffel
ik ben gaan schrijven wat ik van geld vind, welke rol van je geliefde, warmte van de zon. De lijst is eindeloos. Het
geld speelt in mijn leven. Ik ontdekte dat ik ontzettend is overstromende overvloed en je mag ervan genieten. Het

120 121
is er voor jou. Het is er, ook wanneer je dat niet kunt zien kennen of onderdrukken. Als verdriet, pijn of angst opkomt
omdat je geest het te druk. heeft met zichzelf. Om dit te illus­ vanuit de bron is dat op dat moment de poort naar vrede.
treren opnieuw een mail van Elise, die ze me een week later Ook daarin kun je houvast loslaten en je vanuit Bewustzijn
toestuurde. overgeven aan wat er is. Je opent je hart dan voor de gevoe­
lens, zodat ze kunnen doorstromen en oplossen, zonder ze te
6Ltse dramatiseren of eraan vast te houden. Je hoeft niets te doen
met gedachten, gevoelens of emoties die opkomen. Door er
'Vanmiddag ga ik oppassen, daar heb ik zin in. Heb net iets mee te doen, houd je je er waarschijnlijk juist aan vast.
mijn rekeningen betaald en toen zag ik dat mijn geld­ Zoals ik eerder al beschreef, vond er ten gevolge van de crisis
schieter het bedrag al had overgemaakt! Hij had dat een kanteling plaats op mijn werk. Onder invloed van forse
direct gedaan: foutje van mij om niet op de banksite bezuinigingen en een op angst gebaseerde beheerscultuur
te kijken maar er een week buikpijn van te hebben! Zo veranderden de ornstandigheden dusdanig dat ik er steeds
dus weer een lesje geleerd in vertrouwen hebben. Zo zie minder in paste. Ondanks dat ik me ongelukkiger ging voe­
je, we zitten hier met zijn alien op de kosmische kleu­ len, durfde ik daar nog geen consequenties aan te verbinden.
terschool en stumperen wat af. Het fijne is dat we dat Dus deed het leven het voor me. Op een dag kreeg ik te horen
allemaal doen ... dat ik voor een deel van mijn contract zou worden overge­
Gisteren heel Zang bezig geweest om de boekhouding plaatst. Ik schrok; het was of ik de grond onder mijn voeten
te ordenen van het vorige jaar. Verder de hele dag een verloor. Mijn lichaam deed een week lang pijn, mijn nek zat
blij gevoel, echt onderhuids van het is goed zoals het is. vast, ik kreeg de griep en alles voelde weei:g in mijn lijf. Mijn
Kreeg van de BankGiroLoterij (waar ik een maand lid lichaam en geest reageerden op een grenzeloos gevoel van
van ben omdat ik via een actie 40 euro had gewonnen leegte en nietsheid. Diepe angst kwam op. De angst om wat
(!) vrijkaarten voor de tuinen van Appeltern. Ook kreeg me al die jaren zowel vreugde en inspiratie als houvast had
ik een cd van Happinez omdat ik nu de betaling auto­ gegeven, te verliezen. Ik wist niet wat er op mijn pad zou
matisch doe en een vrijkaartje voor een leuke zanger. komen. Het enige wat ik wist, was dat ik trouw aan mezelf
Ik krijg van alles, fijn he? Ook ben ik aan het voelen wilde blijven. Ik volgde mijn Ja- en nee-gevoel, wat op een
van welke sessies ik echt blij word en waar ik de meeste bepaalde manier houvast gaf. Toen ik de innerlijke strijd
energie van krijg. Daar wil ik me dan meer op gaan opgaf, ontspande alles. Ik meldde me ziek en gaf me over
richten. Gisteren een hele fijne coachingssessie gehad aan de leegte. Ik genoot, ondanks het fysieke ongemak, van
met een klant.' de vrijheid en het alleen thuis zijn. Soms werd ik overspoeld
door angstgevoelens en fysieke pijn. Soms kwam de neiging
Ik vond pas vrede toen ik stopte met zoeken naar en wroeten op om daar iets tegen te doen. Deze neiging ontsproot aan
in oude pijn en angst. Het was gewoon een strategie, die niet het verlangen om me fijn en prettig te voelen. Ruimte maken
werkte, om houvast te zoeken in de wereld van vormen en voor wat je hart doet zingen en vreugde geeft, is niet het­
materie. Er is geen houvast! Je grijpt in lucht. Mijn vrede is zelfde als verlangen naar iets wat er nu niet is. Het is ruimte
verdwenen zodra ik de aandacht richt op beperkingen, ang­ maken voor wat er wel is en daarin volledig zijn. In de zee
stige en pijnlijke gedachten. Dit betekent niet dat als in het van ruimte die ontstond door me ziek te melden, spoelde het
huidige moment verdriet, pijn of angst is, je dit moet ont- leven vanzelf door me heen. Ik had er geen grip op en de

122 123
sprankeling van dat moment zat in het feit dat ik dat ook niet laten. Dat impliceert al dat je er met wilskracht niets mee
hoefde. Ondanks de angst en pijn voelde ik warmte uitstra­ hoeft te doen.
len vanuit mijn hart. De 'oude wereld' kraakt in zijn voegen. Je kunt het overal
om je been waarnemen. De oude (macht)structuren werken
niet meer. Ze werken tegen. Wanhopig proberen sommigen
ze nieuw leven in te blazen. Wanneer je luistert naar het ja­
Er is geen houvast.
en nee-gevoel in jezelf voel je wat wel en wat niet (meer)
[J� klopt. Wanneer je desondanks op de oude gedachtestructu­
.. �
ren blijft intunen, zal het resultaat meer van hetzelfde zijn.
'Geen houvast' is een andere benaming voor 'vrijheid' of Het gaat nog harder kraken, tot de boel uiteindelijk bezwijkt
'Bewustzijn' en het is er zodra je je eraan overgeeft. Zodra en instort. Elise ervaart <lit elke keer weer wanneer ze geloof
je je echter verzet tegen vrijheid komen angsten, emoties en hecht aan oude overtuigingen. Deze overtuigingen weerspie­
verkrampingen naar voren. Het zijn oude conditioneringen. gelen zich vrijwel direct in haar leven. Zodra ze ze loslaat,
Oude overlevingsstrategieen die horen bij de 'oude wereld'. gaat alles weer stromen en is er ruimte voor overvloed. De
Dat je dit boek leest, geeft al aan dat deze oude conditione­ 'nieuwe wereld' is energetisch volop aanwezig. En zodra je
ringen niet meer bij je passen. De oude wereld is als een jas erop afstemt, krijgt je leven vorm vanuit deze realiteit. Ook
die niet meer past en die Bewustzijn verduistert. Het klopt dit kun je overal om je heen waarnemen. Bijzonder is echter
gewoon niet meer. De vrijheid van Bewustzijn is onvoor­ dat je <lit pas 'ziet' wanneer je je ervoor openstelt.
waardelijk. Bewustzijn is inclusief, grenzeloos en heeft je
onvoorwaardelijk lief. Je leven is een vreugdevolle dans. In mijn werk ontmoet ik veel mensen die spreken over de wet
Zodra je gedachten over je leven laat voor wat ze zijn en je van Murphy in hun leven. Hun verhalen zijn een aaneenrij­
wakker wordt in je leven zoals het nu al is, ontdek je de heer­ ging van ongelukkige en pijnlijke situaties. Tot op het onge­
lijke speeltuin die het leven is. Het is een kosmisch speelterrein lofelijke af. Ik vind het vreselijk pijnlijk om te zien hoe men­
waarin je mag dansen, ontdekken en fouten maken. Het is voor sen zich overgeleverd voelen aan de ellende in hun leven. En
onze geest ongekend wat er mogelijk is en wat er te ontdekken hoe ze geloven dat <lit de enige mogelijke realiteit is. Ook al
valt aan wonderen in deze paradijselijke tuin van het leven. hopen ze dat het beter zal worden, de kracht van het geloof
dat ze hechten aan hun negatieve ervaringen en gedachten
Het opkomen van obstakels en belemmeringen in het licht lijkt sterker dan het smalle streepje licht van hoop. De pijn
van Bewustzijn kun je zien als een uitnodiging om ze te ont­ die ze ervaren en waarin ze heilig geloven, werkt als een mag­
moeten en bevrijden. Zo kan de speelsheid van het leven ook neet, waardoor alleen maar meer pijnlijke ervaringen volgen.
in de kieren en scheuren van je mens-zijn doordringen. De Daarnaast ontmoet ik mensen die spreken over de wonder­
energie die je systeem gebruikte om een blokkade en oude lijke kracht van trouw zijn aan hun hart. Ook in hun leven
overtuiging te onderdrukken kan daarmee weer vrijkomen, werkt deze kracht als een magneet. Hoe dieper ze afdalen
zodat je levendigheid en levensvreugde toenemen. Dit is in vertrouwen, hoe meer dit vertrouwen beantwoord wordt
niet hetzelfde als wroeten in oud zeer. Het is je openen voor door het leven. Op precies het juiste moment komen de juiste
onderdrukte pijn en een eraan gekoppelde overtuiging wan­ omstandigheden, mogelijkheden, hulp en obstakels hun
neer deze zich in je leven aandient. Zodat je deze vrij kunt !even binnen. Het ondenkbare blijkt mogelijk te zijn wan-

124 125
neer je ervoor openstaat. Deze wetmatigheid wordt ook wel te doen wat me een goed gevoel geeft en niets meer te
'synchroniciteit' 7 of 'resonantie' genoemd. Voor ons hoofd 'moeten' neemt het aantal consulten toe! Ik heb nu ook
is dit lastig te begrijpen. Toen ik met een groep mensen de al weer nieuwe aanvragen deze week. In feite is het zo
vragen naar het ja-gevoel en de Vragen naar Vrijheid onder­ dat ik de afgelopen twee maanden meer heb verdiend
zocht, vertelde ik hun over de wonderlijke kracht van deze dan in het hele vorige jaar. Ik voel zo diepgaand dat ik
vragen en over mijn ervaring en die van vele anderen, dat echt niet meer hoef te ploeteren. Ik mag net zo goed voor
je potentieel tot ontplooiing komt en wonderen (vanuit het mezelf zorgen als ik altijd voor anderen heb gezorgd. Ik
denken bekeken!) mogelijk zijn wanneer je beperkende en ga nu heerlijk de uitgebloeide bloemen van de hortensia
belemmerende overtuigingen loslaat. Iemand uit de groep afknippen: tijd voor nieuwe bloei!'
antwoordde zoals veel mensen antwoorden (en nog veel
meer denken): 'Ja, dat is allemaal leuk en aardig, maar als ik Als ik het woord 'overvloed' gebruik of een voorbeeld zoals
mijn ja-gevoel volg... Jemig, het universum heeft geen pin­ zojuist beschrijf, wil ik niet de indruk wekken dat het vol­
automaat!' gen van je hart tot materiele rijkdom leidt. Of dat het juist
Herken je de 'ja, maar'? Dit was haar juweel. De onderlig­ tot materiele armoede en innerlijke rijkdom leidt. Ik weet
gende, ondermijnende overtuiging die zich in haar leven niet waartoe het materieel gezien leidt. Hoewel het vanuit
realiseerde en manifesteerde. In haar leven moest ze hard het hart volkomen helder is dat jou het beste toekomt, is dat
werken voor een mager inkomen. Ze had al jaren klachten niet hetzelfde als materiele rijkdom. Waar het om gaat, is
ten gevolge van het zware fysieke werk. De grap is dat het dat het volgen van je hart tot innerlijke bloei en verdiepend
universum wel degelijk een pinautomaat heeft. En hij staat bewustzijn leidt, iets wat zich vervolgens kan weerspiegelen
bij wijze van spreken bij je om de hoek. Ik wil hiermee niet in het dagelijks leven. Ik begeleidde een man, Tom, die een
aanzetten tot roekeloze en onverstandige acties, zoals het topfunctie had in het bedrijfsleven. Hoewel hij ogenschijn­
plotseling opzeggen van een baan omdat dit nu eenmaal lijk alles had wat een mens kan verlangen, werd hij geplaagd
goed voelt. Ik wil hiermee ook niet suggereren dat ik geloof door gevoelens van falen en de angst niet goed genoeg te zijn.
in een maakbare wereld. Ik wil je wel uitnodigen om de Hij was opgegroeid in een gezin waarin prestatie erg belang­
onderliggende en ondermijnende gedachten onder ogen te rijk was en hij was gaan geloven dat je pas goed genoeg bent
komen en ze te laten oplossen in de liefde van je hart. Zo als mens wanneer je uitmuntend presteert. Zelfs wanneer hij
komt er ruimte voor sprankeling en het beste in jezelf. dat deed, vonden zijn ouders dat het beter kon. De positie die
hij op zijn werk had, was vergelijkbaar met die in zijn gezin
van herkomst. Nog steeds draaide alles om wat hij presteerde
6Ll.se en was er weinig ruimte voor zijn mens-zijn. Hij had last van
depressies en ging gebukt onder de hardheid van zijn presta­
'Het is zo grappig om te zien: ik moest de agenda door tiegerichte omgeving. Hij was bang dat hij door zijn hart te
in verband met gereden kilometers, ik zie het eerste volgen zijn maatschappelijke en financiele positie zou ver­
haljjaar nauwelijks consulten, veel hier en daar heen, liezen. De overtuiging die hij in zijn jeugd had aangeleerd,
gedoe. In september begint het wat te veranderen: iets weerspiegelde zich in zijn dagelijks leven: 'Ik verdien alleen
meer consulten, het wordt concreter en meer. Sinds ik in liefde als ik presteer: En hoewel hij in materiele overvloed
december mijn besluit nam niet meer te werken, alleen leefde, is dit niet waar ik op doel met 'leven in overvloed'. De

126
situatie van Tom laat zien dat materiele overvloed zelfs een Toen hij deze overtuigingen in het licht en de aanvaar­
belemmering kan zijn om voor innerlijke vrede en vrijheid ding van zijn hart bracht, losten ze prachtig op. Ze ver­
te durven kiezen. loren hun betoverende kracht. Een uitspraak die vol­
doening, zin en energie gaf, was: 'Ik mag mezelf zijn.'
Langzamerhand werd hij zich ervan bewust dat hij een
To� keuze had. Hij kon ervoor kiezen om vanuit innerlijke
vrede en vrijheid te leven, of vanuit verinnerlijkte moe­
'Ik heb het voorbeeld over Elise gelezen. Ik weet eerlijk tens en overtuigingen. De omstandigheden op zijn werk,
gezegd niet of ik de moed wel heb om voor de weg van waar het nog steeds om competitie ging, werd weer een
mijn hart te kiezen. Dat weet ik eigenlijk wel: die heb ik spel van vormen waarin hij zich vrijer kon bewegen.
niet. Misschien is het gemakkelijker als je weinig mate­ Tom vertelde dat hij niets met spiritualiteit had. Dat
riele welvaart hebt. Je hebt dan ook minder te verliezen, vond hij zweverig en vaag. Wat hem echter aan de bege­
zoals Elise. Maar ik heb een goede positie en een goed leiding en de Vragen naar Vrijheid aansprak, was de
inkomen. Ik heb een mooi groot huis, prachtige vakan­ onvoorwaardelijkheid. Diep vanbinnen voelde hij dat
ties. Dat durf ik niet allemaal op het spel te zetten.' deze onvoorwaardelijkheid zijn eigen hart en ware
Uiteindelijk was Tom de competitieve sfeer op zijn werk thuis weerspiegelde. Het was een onvoorwaardelijkheid
en in zichzelf echter zo ongelofelijk beu dat hij bereid die hij in zijn wereldse /even tot dan alleen met zijn
was risico's te nemen. Hij wilde een gevoel onderzoe­ eigen kinderen had ervaren.
ken waar hij steeds door geplaagd werd. Namelijk dat
hij geen zin meer had om activiteiten op te pakken. Hij
voelde met betrekking tot zowel wezenlijke als dagelijkse
situaties geen energie en zin meer. Toen hij de Vragen
naar Vrijheid onderzocht, realiseerde hij zich dat hij
altijd nuttige dingen moest doen van zichzelf. Omdat
hij zich anders nutteloos zou voelen. Vroeger ging hem
dit gemakkelijk af en was zijn leven gevuld met allerlei
\o
nuttige en zinvolle bezigheden. Sinds de scheiding van
Het nu ontsluit alleen
zijn ex-vrouw, vele jaren geleden, ontbrak het hem ech­ zijn geheimen
ter steeds meer aan zin en energie. 'Mijn hoofd staat
wanneer je alles loslaat
er niet meer naar. Ik heb er gewoon geen energie meer
voor.' Overtuigingen die hieronder lagen waren: wat je wilt bereiken.
• Ik werk niet hard genoeg. .ii'
• Ik ben lui. r;
• Ik verdiep me te weinig in andere mensen.
• Ik moet beter mijn best doen dan ik nu doe. (Anders
voel ik afwijzing.)
• Ik doe het nooit goed genoeg.

128
129
Se""J�-gevoeL of �""terpret�t�e?

Regelmatig vertellen mensen me dat ze het lastig vinden om
te bepalen of ze een ja-gevoel volgen of dat ze aan bet vermij­
den zijn. Ik heh me dit zelf ook regelmatig afgevraagd. Hoe
kun je het verschil ervaren?

Een zuiver ja-gevoel klopt. Dit volgen geeft een gevoel van
innerlijke vrijheid, ruimte en liefde. Je volgt rechtstreeks de
stroom van bet leven zoals die in jou en je omgeving opkomt.
Prohlemen ontstaan zodra je de stroom van het leven pro­
heert te inter preteren. Dit interpreteren is kenmerkend voor
het leven op de automatische piloot. Ik heh veel mensen zien
vastlopen in nadenken over wat nu een ja-gevoel geeft. Dit
vastlopen is dan precies het antwoord van het leven.
Ik heh mensen ook het ja-gevoel zien gebruiken als excuus
om bepaalde kanten van het leven uit de weg te gaan van­
uit het idee dat het leven positief en goed zou moeten zijn.
Wie zegt dat het leven altijd positief en goed moet zijn? Het
ja-gevoel volgen is soms allesbehalve prettig en fijn. Het kan
pijn doen, je dromen in stukken scheuren en je dwingen om
de realiteit te aanvaarden. Je volgt datgene waartoe je hart
je uitnodigt en dat is niet altijd gemakkelijk. Het kan dwars
tegen je conditionering ingaan. Stel jezelf open en eerlijk de
Watisde
vragen naar het ja-gevoel. realiteit op

Open je voor de realiteit en laat het interpreteren los. Wat is ditmoment?

de naakte, rauwe realiteit? En wat hen je geneigd te (willen)
geloven over de realiteit? Geven deze gedachten een Ja- of
een nee-gevoel in je lichaam? Wat voel je werkelijk? Niet wat
je hoopt of wilt, maar werkelijk? Het koersen op gevoelens
die losgemaakt worden door pijn, verlangen of tekort, zoals
vergelding, wraak, streven, vermijding en macht, leidt tot
verdeeldheid en lijden. Deze gevoelens zijn allesbehalve het
ja-gevoel, dat je juist naar heling wil leiden.

131
latie. Deze behoefte was vermengd met oud zeer en oude
6Ls overtuigingen over zichzelf en het leven. Orn de onderlig­
gende pijn en overtuiging niet in de ogen te hoeven kijken
Els was een jaar geleden gescheiden van haar echtge­ volgde ze haar kortetermijnbehoefte. Dat gaf op het moment
noot en begaf zich weer op het liefdespad. Ze ontmoette zelf, kortstondig, een min of meer prettig gevoel. Het werd
leuke, knappe mannen. Ondanks dat de meesten van echter al snel overschaduwd door nog meer pijn en een nog
deze mannen eerlijk waren over hun verwachtingen schrijnender gevoel van gemis en verlangen. Het kan zijn
van haar en een mogelijke relatie, interpreteerde ze dit dat je wilct en weegt over een keuze die je denkt te moeten
op haar eigen manier. Een man met wie ze leuk con­ maken. Je piekert je suf over wat de juiste keuze is. Eis bracht
tact had, vertelde haar dat hij haar graag mocht maar nachten wakker door en lag maar te piekeren of ze de juiste
dat hij geen relatie wilde. Als reden gaf hij dat hij haar keuze maakte door contact te blijven zoeken met de man.
niet de aandacht en attentie kon geven die haar toe­ Terwijl ze diep vanbinnen heel goed wist wat het antwoord
kwamen. Hij had kort daarvoor een pijnlijke situatie was. Het Ieven nodigt je uit je te openen voor datgene wat
meegemaakt die hij nog volop aan het verwerken was. zich nu realiseert. Het gaat niet om de keuze die jij denkt te
Hierdoor had hij geen ruimte voor haar of een nieuwe moeten maken maar om de keuze die het leven (Bewustzijn)
relatie. Hij waardeerde haar en wilde hier eerlijk over door jou maakt. Hierin kun je vanuit het perspectief van de
zijn. Vast herkenbaar voor veel vrouwen is de volgende ziel en de bron geen fouten maken. Het kan wel zijn dat je
interpretatie van Eis: f\ls ik er nu voor hem ben, zal hij vanuit je persoonlijkheid problemen veroorzaakt of grater
zich in de toekomst vast wel kunnen binden.' En: 'Hij maakt. Deze problemen zijn dan gewoon een duidelijkere
zegt wel dat hij me nu geen aandacht kan geven, maar uitnodiging voor je bewustzijn om zich te openen voor wat
zegt het feit dat hij hier zo eerlijk in is, niet juist dat er is. Soms is het voor de persoonlijkheid nodig om tegen­
hij me die wel kan geven!?' Het kwam geen moment bij gas van het leven te ervaren. Dit is nodig om te ontwaken
haar op dat hij de waarheid sprak en haar werkelijk niet en je te realiseren wat zich afspeelt. Innerlijk weten ontstaat
kon geven wat ze wilde. Dus kregen ze een kortston­ niet door obsessief na te denken over de situatie. Het ontstaat
dige affaire waarin ze keer op keer teleurgesteld raakte, niet door wikken en wegen. Het ontstaat door overgave en je
omdat hij minder aandacht voor haar had dan ze graag openen voor het leven zoals zich dat nu aandient. Els kon pas
wilde. zien wat zich afspeelde in haar leven toen het liefdesverdriet
zo groot werd dat het haar op verschillende levensterreinen
Het !even Iaat zien wat klopt in de vorm van wat het in jou belemmerde. Haar spieren waren verkrampt geraakt en ze
en je omgeving tot uitdrukk.ing brengt. Het is een prachtige trok zich steeds meer terug uit het leven. Ze kon zich pas
spiegel die je wil tonen wat ge'integreerd en geheeld mag war­ openen voor de realiteit toen ze eigenlijk niet anders meer
den in je leven. Het brengt alle verhalen die je nog gelooft aan kon. Tot ze besefte dat wat ze zo graag wilde niet was wat
het licht wanneer je bereid bent ze te ontmoeten. Wat komt het leven haar gaf. Zich hiervoor openen bracht haar vrede,
er op je pad? Welke stap openbaart zich op dit moment in openheid en vrijheid. Het bracht ook de mogelijkheid om het
je }even? De natuurlijke Ievensstroom overhaast zich nooit. verdriet te verwerken en te rouwen. Het hood haar de moge­
Het kan zijn dat je vanuit je persoonlijkheid heel graag iets lijkheid om de onderliggende overtuigingen te ontmoeten
wilt realiseren, zoals Els. Ze wilde heel graag een liefdesre- die ze had over zichzelf en het leven.

132
133
De levensstroom volgen, bet ja- en nee-gevoel in jezelf,
is koersen op je innerlijk kompas, zo eerlijk als je op dat
moment maar kunt. En datgene waarin je nog niet volledig
oprecbt kunt zijn, omdat er nog illusies zijn waaraan je hecbt, Het is natuurlijk niet voor niets dat je een gedachte bent gaan
is net zo goed onderdeel van de levensstroom. Het leven zal geloven tot die een overtuiging werd. De kracbt van een over­
precies dat geven wat nodig is om wakker te worden in de tuiging schuilt in de hoop dat een oude pijn alsnog geheeld
realiteit. Een nieuwe uitnodiging. Daar is geen goed of slecht kan worden. En de hoop dat de bijbehorende behoefte alsnog
mee verbonden. Vanuit het perspectief van Bewustzijn klopt vervuld zal worden mits je maar op een bepaalde manier rea­
het allemaal. Ook bet vermijden van de realiteit, want ook geert, de conditionering. Het is de behoefte en de pijn van het
daarin scbuilt eigenwijsbeid. kind in jezelf en daarom noemen we dit ook wel 'kindpatro­
Wat je ook doet, je kunt de levensstroom nooit verlaten, jij nen: Je lichaam, geest en de levensomstandigheden spiegelen
bent de levensstroom! De uitnodiging is om de levensstroom glashelder of je in overeenstemming leeft met je hart. Of dat
bewust te zijn. Ook een verkrampte levensstroom, een ang­ je dwaalt in een oud ineffectief patroon. Als je afdwaalt, heeft
stige levensstroom of een verdrietige levensstroom. De ene is dat waarschijnlijk te maken met de verwacbting of hoop
niet beter, juister of verlicbter dan de andere. Hij is verlicht (illusie) dat het patroon waarin je verwikkeld bent tot winst
zodra je je bewustzijn ervoor opent. Het is niet zo dat bet zal leiden. Leuk en aardig doen zijn hier voorbeelden van.
volgen van de levensstroom per definitie betekent dat alles Leuk en aardig doen in de hoop leuk en aardig gevonden te
bliss is wat je ervaart. Wanneer verdriet, boosheid of zelfs warden, maar ondertussen levend met de angst dat je zonder
blokkeren is wat er is, dan is dat wat voluit geleefd wil war­ deze manier van reageren afgewezen wordt. Afstandelijk rea­
den. Al deze aspecten dragen bun eigen wijsbeid in zich. De geren is een ander voorbeeld: afstandelijk doen om maar niet
scbijnbare paradox is dat zodra je je eraan overgeeft er meer te hoeven voelen dat je afgewezen kunt warden.
ruimte is voor vreugde en vrijheid. Het kan zijn dat je weet dat je in illusies gelooft en dat je
deze desondanks nog niet wilt of kunt loslaten. Het zou het
verlies betekenen van de illusie dat je behoefte aan veiligheid,
geborgenheid en waardering vervuld kan worden door iets
of iemand buiten jezelf. Iedereen weet hoe fijn illusies kun­
�d
. ..
nen lijken. Ook hierbij zal het leven je helpen. Uiteindelijk

Een zuiver ja-gevoel klopt. ervaar je diepgaand dat de illusoire winst niet opweegt tegen
het pijnlijke verlies van innerlijke vrede en vrijbeid. Zodat je
Dit volgen geeft een gevoel van
niets liever wilt dan de overtuiging loslaten.
innerlijke vrijheid, ruimte en liefde.

134
135
Tess maken. Er was iets voorgevallen wat haar leven op de
kop had gezet. Ze wilde me zo snel mogelijk zien, omdat
ze bang was anders terug te krabbelen. Ondanks een
Ik had Tess anderhalf jaar eerder ontmoet toen ze een diep verlangen naar innerlijke vrede en vrijheid wist ze
mindfulnesstraining bij me volgde. Toen al vertelde ze dat dat haar oude gewoonte om bepaalde aspecten van het
ze het gevoel had dat ze het leven aan het vermijden was. /even te vermijden, sterk was.
Ondanks de klachten die deze manier van Leven veroor­ Toen ik haar sprak, vertelde ze dat haar rebelse kant
zaakte, 'koos' ze er destijds nag voor. Begrijpelijk, omdat tijdens een moment van verlaagde weerstand haar vol­
het op het oog een zeer succesvolle manier van leven was. ledig had overgenomen. Daardoor waren problemen
Ze was een schoonheid, intelligent en zeer succesvol op ontstaan die ze weliswaar kon oplossen, maar die haar
werkgebied. Ze runde een bureau in grafische vormgeving zelfbeeld compleet aan diggelen hadden doen vallen.
en was daarnaast alleenstaand ouder. Ze omgaf zich met Ze was bang dat dat niet alleen gold voor haar zelf­
een schare vrienden en ondernam leuke dingen. Veel men­ beeld, maar ook voor het beeld dat anderen van haar
sen keken naar haar op, bewonderden en waardeerden hadden. De eerste keer dat ze de Vragen naar Vrijheid
haar en gaven haar een bepaalde status. onderzocht, kwam het verlangen naar voren om gezien
te warden voor wie ze was. Niet voor haar prestaties
Als kind had ze geleerd om succesvol te zijn op alle maar voor zichzelf. Hierover vertelde ze: 'Ik word om
levensgebieden. Ze kreeg hier oak waardering voor. In de verkeerde redenen gezien. Om mijn uiterlijk, mijn
de loop van de jaren groeide de angst in haar dat wan­ gevatte opmerkingen en grapjes... !k word niet gezien.'
neer ze niet succesvol zou zijn, deze waardering weg Ze was vreselijk bang dat wanneer ze haar kwetsbaarheid
zou vallen. Dus liep ze altijd in de pas. Ze maakte haar zou tonen, mensen haar niet meer leuk zouden vinden.
opleidingen af, was goed in sport, had een figuur om De onderliggende overtuiging was: 'Ik moet reageren
door een ringetje te halen, was jong, snel en flitsend, zoals het hoort. Ik moet het goede meisje zijn. Ik moet
ad rem, grappig enzovoort. Als tegenreactie had ze een succesvol zijn. Ben meisje waar je geen last van hebt.
rebelse subpersoonlijkheid ontwikkeld die tegenwicht Gewoon een meisje waar je trots op bent.' Haar lijf was
hood en als uitlaatklep fungeerde. Het maakte haar er vreselijk moe van de druk waar het onder lee/de en gaf
alleen maar gewilder op. al jaren signalen dat het uitgeput raakte. Deze signalen
Diep vanbinnen groeide angst, waar ze zich met man en voedden haar angst, waardoor ze nag harder haar best
macht tegen wapende. Ze was bang dat ze overspannen deed en de cirkel weer rand was. De eerste keer dat ze de
zou raken en dan niet meer aan alle verwachtingen zou Vragen naar Vrijheid onderzocht, was ze er nag niet aan
kunnen voldoen. Bang dat ze als alleenstaand ouder toe om het patroon en de onderliggende overtuigingen
dan niet meer in staat zou zijn om voor haar dochter los te laten. Ze vertelde openhartig dat ze het gewoonweg
te zorgen. Ben nachtmerrie voor iedere ouder. In plaats nag wilde geloven. 1k voel me oak goed als ik succes heb.
van ruimte te maken voor haar lichaam en geest am te Ik heb er positieve gevoelens bij. Ik kan... wil dat niet
herstellen van haar drukke leven, rende ze door, in de loslaten. Ik vind de mensen die ik nu aantrek oak leuk. Ik
overtuiging dat ze het best presteerde onder druk. wil ook graag bij ze zijn. Ze zijn sterk, mooi en succesvol.
Op een dag mailde ze dat ze graag een afspraak wilde Als ik de overtuiging loslaat, verlies ik ze misschien.'

136 137
Toen ik haar een aantal weken later ontmoette, had het 1e had me gevraagd te kijken en beschrijven hoe ik me
leven haar meer van hetzelfde gebracht. Doordat ze zich voelde na de vorige keer. Ik moet je zeggen dat ik me
hier nu van bewust was, voelde ze tot in haar tenen wat (relatief) fantastisch voel. Licht en energiek. Innerlijke
de overtuiging met haar levensgeluk en innerlijke vrede rust en tevredenheid. Gemotiveerd, zin in dingen. Fitter
deed. Ze vertelde: 1k heb zo sterk ervaren dat het eerst en leuker thuis. Vrolijker. Ik blijf doseren, veel slapen,
slechter met me moest gaan. Alsof het leven me eerst niet te veel hooi op de vork etc., maar ik geniet van dit
naar een dal moest stuwen. Ik heb al zolang een over­ gevoel! En het werkt dubbelop, want het sterkt me in
spannen, burn-out gevoel. Ik voel me zo uitgeput. Het mijn gevoel dat de lichtheid er echt heus nog wel kan
is alsof ik een dieptepunt moest bereiken voordat ik me zijn, en ook dat idee motiveert me. Ik weet niet precies
kon overgeven.' wat er gebeurd is de vorige keer dat ik bij je was, en
Het dieptepunt kwam en in het middelpunt ervan kreeg eigenlijk heb ik ook geen behoefte om dat uit te pluizen.
ze de griep. Doordat ze fysiek niets meer kon, brak haar Het voelt fijn.'
verzet en gaf ze zich over. Ze lichtte mensen in, vertelde In de maanden na het meditatief zelfonderzoek ver­
dat ze niet lekker in haar vel zat en vroeg begrip. Tot diepte het gevoel van vrede en vrijheid zich in het leven
haar verbazing voelde het bevrijdend. Haar verzet was van Tess. De burn-out dwong haar am pas op de plaats
Zange tijd geweest: 'Ik moet oppassen en mijn best doen, te maken en deze periode gebruikte ze am te leren
want anders word ik overspannen.' Eenmaal ruimte afstemmen op en te luisteren naar de signalen van haar
makend voor deze overspanning voelde ze dat ze niet lichaam en geest. Ze gaf oude ongezonde gewoonten op,
meer in de oude overtuigingen wilde geloven. Opnieuw evenals werkzaamheden en vriendschappen die niet
onderzocht ze de Vragen naar Vrijheid. Ze kwam bij meer kloppend waren. Na een aanvankelijk lege peri­
gevoelens van moeheid, verdriet, schaamte en schuld. ode, een overgangsperiode, stroomden nieuwe vriend­
De overtuigingen die ze ontmoette was: 1k moet het schappen en werkzaamheden haar leven in. Hoewel ze
allemaal goed doen, anders schiet ik tekort en word ik succesvol zijn had durven opgeven, was ze het meer dan
afgewezen.' ooit tevoren. Terwijl ze haar hart volgde, straalde licht
Zadra ze dit uitsprak voelde ze diepgaand dat ze dit niet van binnen in haar. Zoals ik dat oak bij Elise en vele
meer wilde geloven. Ze wilde zich niet meer laten leiden anderen heb zien stralen. Je kunt het letterlijk in de ogen
door de angst voor afwijzing en liet de overtuiging los. van deze mensen zien. Door hun ogen straalt het licht
'Ik ben er zo, zo klaar mee! Ik ben zo, zo moe. Ik wil zo, van Bewustzijn.
zo graag mezelf zijn.' De uitspraak die passend voelde
was: 'Ik ben goed zoals ik hen.'

Het leven brengt vanzelf een moment dat overtuigingen kun­
nen oplossen. Er komt een moment dat je je volledig reali­
seert dat de kosten van het geloven in illusies hoger zijn dan
de baten. Dit mailde Tess me twee weken na het onderzoeken
van de Vragen naar Vrijheid:

138 139
Je ten volle realiseren dat je hoofd innerlijke vrijheid en
vrede niet kan vinden, kan ontzettend bevrijdend zijn. Want
wat heerlijk, je hoeft niet meer zo hard je best te doen om
antwoorden of bevrijding te zoeken. Je beseft dat je al vrij
bent en dat je hoofd deze vrijheid nooit zal kunnen realise­
ren. Het is juist het denken dat werkelijke vrijheid over het
hoofd ziet! Je hoofd zal deze vrijheid nooit kunnen begrij­
pen, juist omdat ze ongrijpbaar is. Het denken heeft natuur­
lijk wel degelijk een onmisbare functie. Bewustzijn gebruikt
het denken om je inzichten te geven. Ook bij de Vragen naar
Vrijheid gebruikt Bewustzijn jouw hersenen om je bewust­
zijn te verdiepen en antwoorden naar je toe te laten komen.
Bewustzijn dat zich bewust wordt van zichzelf. Het is ech­
ter belangrijk te beseffen dat je hoofd niet zelfstandig ant­
woord op de vragen kan geven. De antwoorden zullen spon­
taan vanuit het diepst van je wezen opkomen wanneer het
daar de juiste tijd voor is. Je diepste wezen gebruikt zowel je
hart als je denken om een innerlijk weten vorm te geven. De
gemakkelijkste manier om jezelf te helpen innerlijke vrijheid
te realiseren en antwoord te vinden op de vragen, is door je
over te geven aan je diepste wezen. Je mag er volkomen in
afdalen en je erdoor laten leiden. Het helpt mij bijzonder om
de volgende zin in mezelf uit te spreken als ik weer eens word
getroffen door een krampachtige poging van mijn geest om
mij te 'helpen' door te piekeren. Het is een bevrijdende zin
die ontspanning geeft en me rechtstreeks naar mijn hart en
het grenzeloze veld van 'niet-weten' leidt: mijn hoofd kan <lit
niet oplossen.

Het is ongelofelijk (voor mijn geest) hoe vaak <lit opgaat.
Alie gedachten die na het innerlijk uitspreken van deze zin
nag opkomen, zijn een vorm van innerlijk verzet tegen het
'niet-weten.' Een krampachtige paging om grip te krijgen op
het ongrijpbare. Hoe vaker je in 'niet-weten' vertoeft, hoe

141
een halfjaar nadien wat het effect daarvan op haar leven was
gemakkelijker je gedachten doorziet. Ze zijn niets meer dan
geweest. Ik wil <lit voorbeeld delen om de wonderlijke kracht
gedachten. In de ruimte van 'niet-weten', dat in feite een andere
weer te geven die huist in de stilte van je hart. Madelief had
term is voor Bewustzijn, de Bron, Boeddhanatuur of Brahman'
in toenemende mate last van reumatische pijnklachten. Ze
is plaats voor alle gedachten. Ze mogen er allemaal zijn.
maakte ruimte om heling plaats te laten vinden zonder hier
Het leven is een grote uitnodiging om het voluit te leven. Dat
zelf iets in te 'doen'.
is het. En alles wat <lit nog in de weg staat, openbaart zich
aan je in zijn eigen tempo. Je mag daarop vertrouwen en je
eraan overgeven. In de natuur is een kracht werkzaam die
naar een natuurlijke (goede) orde leidt wanneer je <lit toe­
Mtt�eL�ef
laat. Hoe dieper je je dit realiseert, hoe meer je vertrouwen
'Ik ben tijdens het mediteren met voorzichtige aanvaar­
groeit. Het is een zichzelf versterkend proces. Het maakt niet
dende liefdevolle aandacht naar de pijn gegaan en wat
uit waar je staat in het leven, wat je sociale status is of wat je
er zich daarbij afspeelt in mijn lichaam. Nu is het een
wel of niet hebt geleerd of gedaan. Bewustzijn en je hart zijn
soort wonder dat overdag de pijn bijna de hele dag weg­
altijd bereikbaar. Vertrouwen en liefde kunnen zich in jou
blijft als ik maar eens per dag terugkeer naar mijzelf
verdiepen, en dat zie je terug in je leven. Het is mijn ervaring
met mindfulness ...
en die van de vele mensen die mij hun verhalen vertellen,
Liefdevolle meditatie is helend. Ik ga steeds meer voluit
dat 'wonderen' plaatsvinden wanneer je oude overtuigingen
vanuit het hart leven zoals jij dat beschrijft, en mindful­
loslaat en je opent voor vertrouwen. Het is niet iets wat je
ness is heerlijk om dicht bij mezelf, mijn hart te komen.
kunt doen, ook al suggereren de vragen wellicht het tegen­
Het is me niet duidelijk hoe het precies werkt, de mind­
deel. Het kan wel door jou heen gedaan worden wanneer jij
fulness, maar het is me wel duidelijk dat het heel veel
je ontvankelijk maakt voor de ongekende kracht en wijsheid
doet in positieve zin. Op het moment dat je een posi­
van Bewustzijn; voor datgene wat groter is dan 'jij'. Het is
tieve ervaring probeert over te doen gaat het niet meer,
een eenvoudige keuze. Laat ik me meenemen met de stroom
zoals je ook noemde in de cursus. Het ontwikkelt zich
van het leven of ploeter ik ertegenin? Als je merkt dat het
alleen zo uit het hart! Volgens mij is het gewoon een
lezen over de vragen je aanzet tot 'werken' of nadenken, mag
soort bidden.'
je ze loslaten. Kijk dan wat er nu in je !even is dat aandacht
vraagt. Wat is er nu? Geef dat je volledige aandacht. Als dat
een hoofd vol gedachten is, kun je je hart hiervoor openen,
zonder dat je ook maar iets met de gedachten hoeft te doen.
Je hoeft ze niet te begrijpen, je hoeft ze niet weg te moffelen,
je hoeft ze ook niet vast te houden! Wat er ook is, zodra je
je ervoor opent, ontstaat er ruimte. In deze ruimte komen
vormen op en gaan weer onder. Moeiteloos, als je ze met rust
laat. In een prachtige en soms afschuwelijke levensdans die je
langs alle facetten van het leven voert.
Hieronder beschrijf ik een stukje uit een mail van Madelief.
Ze had een mindfulnesstraining bij me gevolgd en beschreef

143
142
5 t>e fuL� (i(�e het Leve""je gee�
0111it thu.�s te �111ite"" �""je h�rt

Eerder beschreef ik hoe het leven van Elise een soort fuik
vormde die haar min of meer dwong een keuze te maken.
Een keuze tussen de haar bekende manier van overleven en
de haar onbekende weg waartoe haar hart haar uitnodigde.
Deze keuzemomenten heb ik bij veel mensen meegemaakt.
Het !even nodigt je uit om je vertrouwen en bewustzijn te ver­
diepen. Wanneer je aan dit pad begint, kun je voor je gevoel
nog alle kanten op. Maar hoe meer je bewustzijn zich ver­
diept, hoe lastiger het wordt om tegen je hart in te gaan. Het
!even helpt je op die manier om tbuis te komen bij jezelf. Het
brengt omstandigheden op je pad die je min of meer dwingen
een keuze te maken. En daarbij is steeds minder ruimte om
tegen je hart in te gaan, omdat dat zo allerbelabberdst voelt.
De keuzemomenten kunnen door bet loslaten van houvast en
zekerheden diepe angst triggeren. Iedere keer weer vraagt het
van je om ideeen over bet leven los te laten. Wanneer je een­
maal ja hebt gezegd voor spiritueel ontwaken, dan jaagt het
!even je net zolang achterna tot alle nee's die nog in je zitten
een ja worden. Dat kan rauw en pijnlijk zijn. Het kan aanvoe­
len alsof bet !even je openbreekt. Maar zodra je dit toestaat,
stroomt genade je lichaam en geest binnen. Er is altijd een
aanwijzing voor de richting die je op kunt gaan, te herkennen
als een ruimte- en vredegevend gevoel in je lichaam en geest.
Daar is de ruimte voor de bron van het !even om vrij door je
been te stromen, zodat je in overeenstemming met je diepste
wezen leeft en je potentieel zicb kan ontvouwen.

Zoals ik eerder beschreef, boorde ik op een gegeven moment
dat ik voor een deel van mijn contract zou worden overge­
plaatst. Het !even gaf me een belangrijk keuzemoment en een
nieuwe wake-upcall. Ik vermoedde al ruim een halfjaar dat
dit ging gebeuren en toch overviel het me en werd acuut mijn

145
diepste angst getriggerd. De angst om te verliezen wat me verliezen, de rest van mijn leven een fiasco zou warden. Het
dierbaar is. De angst om mijn plek te verliezen. Toen ik die was op dat moment niet nodig om te duiken in de pijnlijke
middag naar huis fietste, voelde ik tot in mijn tenen dat ik
ervaring die hieraan ten grondslag lag. Ik had geen idee wat er
trouw wilde zijn aan mijn natuur en het leven vrij door me
zich precies had afgespeeld. Wat nodig bleek, was om te ver­
heen wilde laten stromen. Oat hield in dat ik geen dingen
trouwen op het leven. Erop te vertrouwen dat Bewustzijn tot
wilde doen die tegen mijn natuur ingingen of die me konden me 'sprak' door middel van het Ja- en nee-gevoel. Ik 'hoorde'
beschadigen en verkrampen. De dag erop werd ik wakker
de fluistering van het ja-gevoel heel duidelijk, hoewel ik er
met koorts. Het leven gaf me een fuik en een keuze. Ik (h) nog niet vol op durfde te vertrouwen. Daar had ik meer tijd
erkende eerlijk dat mijn werk die laatste maanden niet meer voor nodig en daarvoor was de angst op dat moment nog te
helemaal klopte voor mij. De omstandigheden sloten steeds groot. Ik wist dat het allemaal wel zou komen, dat alles zijn
minder bij me aan. Daarmee was het mij wel duidelijk wat eigen tijd had. Het leven bood me een fuik. Het leidde me
me te doen stood, maar ik was er nog niet aan toe om dat vol­ jaren geleden naar werk dat een veilige kweekvijver was waar­
ledig uit te drukken in mijn leven. Twee dagen later bracht binnen ik me kon ontwikkelen. Maar nu was die veilige haven
ik de kinderen naar school en sprak een moeder me aan. Ze begonnen me te beperken en beknotten, en te bepalen en dic­
vroeg me of ik nog meditatietrainingen voor ouders gaf. Ze
teren hoe ik mij behoorde te gedragen. Ik voelde steeds meer
wilde graag meedoen. Ze wilde meer aandacht voor zichzelf verlangen om mezelf te zijn en datgene toe te laten waarvan i k
en haar kinderen hebben en zich minder laten leiden door overstroom. Het ja-gevoel. Zoals het schrijven van dit boek.
de hectiek van het gezinsleven. Ze sprak me aan op het beste Het heeft hierna nog minstens een halfjaar geduurd voor ik
wat ik te delen had met de wereld. Ik zag het als een teken
de oude conditioneringen doorzag. Een halfjaar waarin ik
van het universum dat ik mocht vertrouwen op het ja- en heen en weer geslingerd werd tussen energie steken in oude
nee-gevoel in mezelf.
overtuigingen en trouw zijn aan mijn natuur.
Ondanks dit 'weten' was ik er destijds nog niet aan toe om
dit voluit uit te drukken in mijn !even. Ik schipperde en vond Mocht het leven jou een fuik geven op het moment dat je dit
een compromis, erop vertrouwend dat het voor dat moment leest, dan hoop ik dat je je realiseert dat alle gevoelens die
klopte en het !even me verder zou leiden. En dat deed het ook.
dit oproept oke zijn. Het is begrijpelijk dat je angsten, verzet,
Het leidde me langzaam door deze diepe angst heen, zodat ik
frustratie, verdriet of woede voelt. En misschien voel je juist
steeds meer kon gronden in leven vanuit mijn hart en ziel.
vreugde, geluk en blijdschap. Het is allemaal goed. Ik gaf me
u over aan 'niet-weten' en liet me door mijn hart en het leven
,::�p
, Ik voelde destijds twee stromen. Er was diepe angst, een leiden, hoe spannend ik dat ook vond. Jij hebt dezelfde keuze.
Ik voelde angst, vorm van doodsangst. Deze angst had te maken met mijn Een vrije keuze, waarbij niemand je kan vertellen wat juist is.
maar wist dat
levensthema en daarmee verbonden herinneringen en over­ Soms lijkt het 'juist' om tegen de uitnodiging van je hart in te
dit de weg naar
tuigingen. Maar ik voelde ook sprankeling, een sluimerend
huiswas. gaan. Dan ligt op dat pad blijkbaar een levensles. Geen enkele
vertrouwen. Dit was de weg naar huis! Via deze weg zou
leraar, goeroe, coach of therapeut weet wat werkelijk goed is
ik. langs keuzemomenten komen en me weer kunnen wen­ voor je. Oat weet je alleen zelf. En als je het nog niet bewust
den naar heelheid. Ik zou de illusies kunnen gaan doorzien
weet, besef dan dat de bron in jou, Bewustzijn, het wel 'weet�
waaraan ik waarde was gaan hechten. Zoals de op een oude
Zoals Elise me eens zo mooi mailde toen ze geconfronteerd
overtuiging gebaseerde illusie dat als ik mijn plek (baan) zou
werd met een nieuwe uitdaging:

146
147
'Diep in mijn hart weet ik dat het goed is zoals het is. En dat Het is alleen wel de vraag of dat is wat je nu nodig hebt. Ik
het gaat zoals het hoort te gaan: Bewustzijn en het universum zocht steun bij mensen van wie ik wist dat ze mijn proces
weten veel beter wat goed voor me is dan "ikzelf ·: werkelijk begrepen, want wat ik op dat moment absoluut niet
Het verblijven in 'niet-weten', zoals Elise deed en waar ze mee kon gebruiken, waren adviezen of steun gebaseerd op rede­
oefende, is voor onze persoonlijkheid een enorme uitdaging. lijkheid of wat maatschappelijk juist en verantwoord was.
Voor de een zal het natuurlijker en gemakkelijker aanvoe­ Zulke adviezen hadden het verblijven in 'niet-weten' kun­
len dan voor de ander. Mocht het voor jou niet natuurlijk nen veranderen in 'tasten in de duisternis' van onzekerheid
aanvoelen, weet dan dat het voor mij, Elise en de anderen en overlevingspatronen. Precies zoals ik beschreef in deel 1,
ook niet natuurlijk of gemakkelijk was. Ook wij lagen bij wanneer het leven je leidt.
tijd en wijle bibberend in bed, verloren soms de moed en Die week besloot ik dat ik een website wilde laten maken
werden soms door angst overmand. Maar de kracht van ons zodat ik mijn inspiratie en overvloed de digitale wereld in
hart is nu eenmaal vele malen sterker. Als Bewustzijn in staat kon sturen. Prompt ontmoette ik nog diezelfde week iemand
is om het universum te scheppen, de aarde en jouw prach­ die dit voor mij kon realiseren. Een moeder die ik dagelijks
tige lichaam, dan is het zeker in staat om je te helpen spiri­ ontmoette op de school van onze kinderen, vertelde me toe­
tueel te ontwaken. Bewustzijn en de helende energie van je vallig dat ze een bedrijf wilde beginnen als webdesigner. Ze
hart zullen je altijd helpen en je kunt dit versterken en erop wilde mijn website wel maken. Dit is iets wat ik steeds zie
afstemmen door een omgeving te zoeken die het beste in je gebeuren bij de mensen die kiezen voor hun hart. Het leven
bekrachtigt. Elise, Tess en de vele andere mensen die ik door komt naar hen toe in plaats van dat ze heel veel moeite doen
de jaren heen heh begeleid, en ook ikzelf, zochten bewust om het leven te manipuleren. Als vanzelf openbaren zich op
mensen, omgevingen en situaties op die het beste in hen het juiste moment de juiste mogelijkheden, moeiteloos. In
deden oplichten. Want het laatste wat je nu nodig hebt, zijn het begin voelt dat heel wonderlijk.
mensen of situaties die je hart verzwaren of ondermijnen. Ik Moet je heel hard je best doen om dingen voor elkaar te krij­
zou je willen adviseren om je zoveel mogelijk te omringen gen in je leven? De kans is groot dat je daarmee tegen het
met mensen en omstandigheden met een hoge en zuivere leven in ploetert in de hoop het op de rails te houden. Wat
energietrilling, zodat je hart met hun coherentie mee kan kan er gebeuren wanneer je de greep laat varen? Mocht je
kloppen. Op die manier is het gemakkelijker om weer ver­ angst voelen, sta die dan toe in je hart. Onderzoek de Vragen
trouwen te voelen. naar Vrijheid en ga voorbij de verhalen 6ver je leven.

Als je kiest voor je hart en Bewustzijn kan dat bij anderen Ik had me diepgaand gerealiseerd dat ik mijn hart wilde vol­
onzekerheid of angst oproepen. Je bent immers een bedrei­ gen. En mijn hart werd blij wanneer ik andere mensen kon
ging voor de zekerheden in hun levens. Het hart en Bewust­ inspireren of begeleiden bij bun spiritueel ontwaken. Een
zijn kennen geen zekerheden en zijn ongebonden, en dat website bood bier de mogelijkheid toe. Innerlijk opende zich
voelen mensen. Het kan gebeuren dat ze vanuit hun eigen een perspectief; een speelterrein van leven in vertrouwen,
overlevingsstrategieen proberen je over te halen om voor de liefde en overvloed. Grappig genoeg duurde bet nog zeker
veilige weg te kiezen. Ze doen dit niet om je tegen te werken een halfjaar voordat de website de lucht in ging. Net zolang
of je opzettelijk pijn te doen. Integendeel, ze reageren op jou als ik nodig had om de moed te vinden mijn hart en ziel meer
zoals ze op zichzelf reageren. Daar is helemaal niets mis mee. tot uitdrukking te brengen in het leven.

148 149
6e""" overglilV"vg

In veel van de besproken voorbeelden in dit boek bevonden
mensen zich op een gegeven moment in een situatie van
'nietsheid: Een overgangsperiode waarbij de oude manier
van leven niet meer klopte terwijl een nieuwe vorm zich nog
niet had geopenbaard. Een nieuwe vorm was nog niet gebo­
ren. Hij was wel in de kiem aanwezig maar nog niet concreet.
Bij mijzelf en de mensen die ik dagelijks ontmoette, riep
dat bij tijd en wijle vertwijfeling en onzekerheid op. Zonder
vooruitzichten, zonder houvast... verkerend in een toestand
van leegte. De uitdaging is om deze leegte, dit tijdelijke nie­
mandsland, niet opnieuw te vullen met oude, bekende patro­
nen, maar om open en ontvankelijk te blijven. Voor onze
persoonlijkheid is deze leegte bedreigend en beangstigend.
Ze zal alles uit de kast halen om je over te halen terug te
keren naar de oude schijnveiligheid. Er is geen herkenning of
bekendheid waarop je je kunt orienteren. Voor onze essentie
is het daarentegen echter verheugend, herkenning alom! Net
zoals je tijdens een zwangerschap zorgt voor een veilige, voe­
dende en warme omgeving die gezond is voor jou en de baby,
zo is het in deze perioden van overgang ook belangrijk dat je
zorgt voor een veilige, voedende en warme omgeving voor
jezelf. Begrijpen dat er een positieve verschuiving plaatsvindt
in je bewustzijn kan essentieel zijn om verbonden te blijven
met vertrouwen. Ikzelf, Elise en de andere mensen in <lit
boek, allemaal hadden we dit vertrouwen en begrip nodig,
zodat we niet wegzonken in vertwijfeling en zodat dat 'tasten
in de duisternis' niet overweldigend terugkwam. Sommige
mensen genoten juist van deze fase van nietsheid, omdat die
rust en vrede gaf, een verademing vergeleken met het over­
leven van daarvoor.

Tess vertelde hierover; 'Wat een rust is er nu in vergelijking met
hoe mijn hoofd eerder altijd in een opperste staat van paraat­
heid was.' Tess kon zich volledig overgeven aan de overgangs-

151
periode en het 'niet-weteri. Omdat ze diepgaand voelde hoe
heilzaam deze periode was voor haar lichaam, geest en ziel. 6L�se
In mijn leven begon een overgangsperiode toen ik me rea­
liseerde dat het werk dat ik deed niet meer bij me aansloot. Oak in het leven van Elise vond deze overgang plaats.
Gedurende een periode van een halfjaar voelde ik me heen En midden in deze overgang leek het of haar Leven tot
en weer geslingerd tussen enerzijds vast proberen te houden stilstand kwam op een bepaalde manier. Er kwamen
aan het werk en anderzijds het loslaten ervan. Het besef dat geen aanmeldingen meer binnen en ze ervoer geen zin
mijn werk als een doodlopend pad was, maakte me intens meer om zich op werkgebied in te zetten. De wilskracht
verdrietig. Ik had zo gehouden van mijn werk, van mijn col­ van haar persoonlijkheid loste gedeeltelijk op en maakte
lega's... Ik had vanuit menselijk perspectief tijd nodig om <lit ruimte voor 'er zijn'. Er was gewoonweg geen ambitie
los te laten. Verdriet welde op in mijn hart, evenals een peil­ meer. Het was of de stekker uit grote delen van haar
loos gevoel van leegte. Het riep onzekerheid en soms vertwij­ persoonlijkheid was getrokken, waardoor er geen ener­
feling op: de oude conditioneringen. Door het vertrouwen in gie meer circuleerde in de psychologische constructie die
mijn diepste wezen kon ik de gevoelens door me been laten we persoonlijkheid noemen. Ze was een soort van leeg
spoelen zonder terug te krabbelen. Het was een gepasseerd en de tijd was blijkbaar nog niet daar dat nieuwe en
station. Dankzij de steun van mensen die dit werkelijk en frisse energie vanuit de bron van het leven een nieuwe
vanuit eigen ervaring begrepen, keerde ik steeds terug naar richting in haar nam. Elise ervoer helder en rustig dat
mijn ware natuur en bleef ik afstemmen op datgene wat me het geen vermijden, compenseren of illusie was waar­
deed sprankelen en wat de werkelijke focus van mijn leven aan ze zich overgaf Hoewel het er voor de buitenwereld
was: in overeenstemming met en vanuit mijn hart leven. wellicht zo uitzag. Wie gaat nu rustig en zorgeloos naar
Ruimte maken voor het verdriet maakte mijn hart open en vogeltjes zitten kijken terwijl je inkomen opdroogt? Vol­
deed warmte naar mijn hele wezen uitstralen. Het maakte komen absurd, risicovol en waanzinnig, vanuit de per­
me open voor het leven zoals zich dat op dat moment aan soonlijkheid bekeken. Elise was het station van terug­
me openbaarde. Door de gehechtheid aan vorm los te laten, krabbelen in haar persoonlijkheid echter gepasseerd en
ervoer ik wat overblijft. De ervaring van verkeren in peilloze bevond zich in het voorgebergte van eindeloos zijn. Ze
leegte verschoof subtiel naar verkeren in onvoorwaardelijke was bereid risico's te nemen, hoewel ze geen moment
ruimte van Bewustzijn. Deze ruimte van Bewustzijn is zowel het gevoel had dat ze ook daadwerkelijk risico nam. Het
de baarmoeder als het graf van alle vormen. En het is deze was gewoon zoals het was en ze leefde haar Leven zoals
wetenschap die het voor de persoonlijkheid zo lastig maakt zich dat voordeed.
om zich eraan over te geven. Het loslaten van het bekende is
de tegenovergestelde beweging van de persoonlijkheid. Wat
blijft erover? vraagt die zich angstig af. En ze realiseert zich
heel goed dat er niets overblijft. Helemaal niets.

152 153
De R.r&rc�t Vtl 11\t eell\t
�&rrtge�r&rgej,I\, well\ts

Iedere keer weer verwondert het me hoe hartgedragen wen­
sen zich manifesteren in vorm. Het is een prachtige werking
van synchroniciteit. Door een wens te formuleren die voort­
komt uit je hart bundel je de energie van de wens als een pijl.
Je geeft jouw werkelijkheid hiermee een focus, zodat deze
zich in die richting kan ontvouwen. Het geeft je leven een
perspectief en orientatie. Vooral de volgende vraag is krach­
tig: Wat wil het leven door en voor mij manifesteren en tot
uitdrukking brengen? Wanneer je de wens vervolgens hardop
uitspreekt, geef je deze nog meer kracht. Ook het opschrijven
van een hartgedragen wens kan krachtig doorwerken. Je zet
het universum letterlijk in trilling. Wat zich eerst nog binnen
in je afspeelde, druk je uit in de wereld door het hardop uit
te spreken of/en op te schrijven. Symbolisch gezien plant je
hiermee een zaadje dat daarna verder tot groei kan komen.

Hartgedragen wensen uitspreken en opschrijven is eigen­
lijk een vorm van bidden, een kracht waar mijn zoon zich
van jongs af bewust van is. Hij noemt het 'toveren.' Hij legde
mij eens uit dat hij vindt dat je deze vorm van toveren niet
zomaar op alles toe kunt passen: 'Het is niet zo dat ik kleine
dingen tover. Zoals in de speelgoedwinkel, als ik iets leuks
wil hebben. Maar als het echt belangrijk voor me is, dan tover
ik. Dan voel en weet ik wat ik heel graag wil en gebeurt dat
ook: Ik ben blij dat hij nooit vergeten is dat hij medeschepper
is van het leven. Over vragen wat je nodig hebt sprak Jezus:
'Vraagt en u zal gegeven worden; zoekt en ge zult vinden;
klopt en er zal worden opengedaan. Want al wie vraagt, ver­
krijgt; wie zoekt, vindt, en voor wie klopt, doet men open: 12
Bijvoorbeeld: het is mijn ervaring dat de oneindige intelli­
gentie van Bewustzijn precies op maat situaties en omstan­
digheden op je pad brengt die je helpen om de volgende stap

155
in je ontwikkeling te zetten. Wanneer je desondanks merkt van hetzelfde geven, namelijk nog meer verdeeldheid. Het is
dat je te veel op je bordje krijgt, kun je tot het universum bid­ daarom belangrijk om je bewust te zijn van wat er aan ver­
den of het met wat meer coulance met je om wil gaan. Wees schillende, waarschijnlijk tegenstrijdige, behoeften en wen­
hierbij duidelijk over wat te veel is voor je en wat je nodig sen in je leeft. Zo uitte Elise verschillende keren de wens dat
hebt. Ik was er destijds nog niet aan toe om mijn baan te ver­ ze het niet druk wilde hebben met haar werkzaamheden. Dit ��pi
liezen. Ik voelde dat in iedere eel van mijn lichaam en wezen, zei ze niet alleen hardop, ze voelde het in iedere vezel van Hetleven
spiegeltje wat
en dus uitte ik een diepe hartenkreet naar het universum, ver­ haar lichaam. Vrij snel daarop had ze het ook niet meer druk.
je diep van­
trouwend op zijn oneindige intelligentie. 'Ik hoop vanuit het Ze realiseerde zich dat haar 'wens' was uitgekomen. Haar binnen gelooft
diepst van mijn hart dat het mogelijk zal zijn om me voorlo­ wens en behoefte kwamen voort uit haar weerstand tegen over hetleven.
pig vanuit de veilige grenzen van mijn huidige werk verder het jarenlange zwoegen. Het stond als een paal boven water 4$-­
� �,,
te ontplooien: Ik vertrouwde erop dat als het pad van mijn dat ze dat niet meer wilde. Maar ze wilde wel degelijk men­ �3.
hart zou kloppen, zich vanzelf een volgende stap zou open­ sen ontmoeten en begeleiden. Toen ze <lit besefte, had ze de
baren. Ik vertrouwde erop dat precies dat zou gebeuren wat mogelijkheid om te onderzoeken wat ze werkelijk wilde en
gebeuren 'moest: wat dat ook zou zijn. Anderhalve week later wat het leven door haar wilde realiseren. Een wens die vanuit
vertelde mijn leidinggevende dat ik voorlopig kon blijven. Hij heelheid ontstaat, vanuit het hart, wordt verhoord. Het leven
had voor me gepleit en het voor elkaar gekregen om mij voor­ voelt de puurheid en zuiverheid van deze wens en wil niets
lopig te behouden. Mijn gebed was 'verhoord: Ik wist niet hoe liever dan die in vervulling brengen. Het leven beantwoordt
de toekomst zich zou ontvouwen, maar op dat moment kon ik verdeeldheid met meer verdeeldheid en heelheid met heling.
op mijn veilige en vertrouwde plek blijven werken. Maar ik wil je op het hart drukken dat je niet bang hoeft te
zijn voor tegenstrijdige gedachten! Dat is nu eenmaal de
Het bewust warden van je hartenwens is een eerste stap. Het natuur van de geest. Ieder mens is een vat vol tegenstrijdig­
kan zijn dat het niet zozeer datgene is waarvan je denkt dat heid. Ontspan de gedachten in Bewustzijn en vertrouw erop
bet voor jou het belangrijkst is, als wel datgene wat je met je dat je hart en oneindige intelligentie van Bewustzijn je verder
daden tot uitdrukking brengt. Je manier van !even reflecteert leiden. Bij hartgedragen wensen gaat bet er niet om dat je
op deze wijze exact wat voor jou het belangrijkst is. Zo was heel erg je best hoeft te doen om een wens tot uitdrukking te
ik er werkelijk van overtuigd dat mijn diepste wens vrij zijn brengen. Het gaat juist om het ontspannen in en vertrouwen
was. Ik dacht dat ik dit tot uitdrukking bracht in mijn leven. Ik op de oneindige wijsheid van je hart.
mediteerde, volgde retraites en wat niet meer. Tot ik ontdekte
dat veel van wat ik deed in mijn dagelijks leven voortkwam uit Ik heb veel mensen horen vertellen over het geheim van suc­
mijn verlangen naar waardering en veiligheid. Blijkbaar wilde ces en het realiseren van wensen. Wanneer je allerlei regels
ik liever waardering en veiligheid dan vrijheid! Dat geeft niet, zou volgen over positief denken, zou succes gegarandeerd
dat was helemaal goed. Het was echter wel belangrijk om me zijn. Maar, zo vertellen deze mensen, wanneer je onbewust
dit te realiseren, zodat ik een bewuste keuze kon maken. nog negatieve gedachten uitzendt, dan rnanifesteert zich niet
wat je wilt. Dus is het wel belangrijk orn je aan die regels te
Het !even spiegelt je wat je diep vanbinnen gelooft over het houden. Van deze methoden en trucjes krijg ik de kriebels.
!even. Wanneer er verdeeldheid is in jezelf (en vanuit de Op deze manier bezig zijn met positief denken of het mani­
persoonlijkheid kan dit niet anders) zal het !even ook meer festeren van wensen klinkt je vast in de wereld van de per-

156 157
soonlijkheid, waar verdeeldheid koning is. Ik heh veel men­ natuurlijke stroom van het leven hen je dan terechtgekomen
sen ontmoet die doodsbang waren voor hun eigen gedachten, in het willen uitoefenen van controle op het zich ontvou-
omdat ze ervan overtuigd waren dat ze daarmee hun noodlot wende leven. Je bent dan met de persoonlijkheid als het ware
tekenden. Sommigen maakten van positief denken en het op de stoel van God gaan zitten. Je zult merken dat het leven
manifesteren van geluk een nieuw dogma. Daarmee mil­ je clan ook precies geeft wat nodig is. Waarschijnlijk zal dit
den ze oude dogma's, regels en overtuigingen van hun kerk, iets zijn om weer 'op je eigen stoel' terecht te komen.
ouderlijk huis, dorp, cultuur of spirituele groep simpelweg in
voor nieuwe dogma's. De testvraag die je uit deze droom kan Wanneer je merkt dat je wens voortkomt uit behoeftigheid,
helpen is eenvoudig: Wat voel je, wanneer je die gedachten is het een goed idee om <lit te erkennen en onderzoeken. Je
gelooft? Stress, spanning? Of een gevoel van rust en vertrou­ herkent behoeftigheid aan het feit dat je gehecht bent aan
wen? Wat wil je geloven? een uitkomst. Je wilt iets hebben, vasthouden of bereiken.
Behoeftigheid is iets compleet anders dan een hartgedra­
Ik heh nog nooit meegemaakt dat iemands hartenwens niet gen wens. Een hartgedragen wens ontspruit aan vrijheid en
verhoord werd. Ik heh wel meegemaakt dat iemand niet kon de liefde van je hart, en wordt gedragen door verantwoor­
gel6ven dat hij verhoord werd. Daardoor kon hij de hulp delijkheid en volwassenheid. Een hartgedragen wens is vrij
en handreikingen die het leven hem hood niet zien. Vanuit en volgt de stroom van leven zoals die oprijst uit de bron.
diepgewortelde overtuigingen en conditioneringen kun je in Behoeftigheid ontspruit aan de persoonlijkheid en afhan -
zo'n geval keuzen maken die je juist verder een nee-gevoel kelijkheid (kindpatronen en pijn) van niet-vervulde verlan­
in leiden. Ook dit kan zijn eigen wijsheid in zich dragen. gens. Onze persoonlijkheid wil altijd iets anders dan er nu
Doordat het je bijvoorbeeld uiteindelijk bewust maakt van is, wil iets vasthouden of wil iets niet. Dit creeert spanning
wat niet 'werkt' voor jou. Tegenslagen op je pad kunnen ook omdat het verzet is tegen wat is. Bovendien kleeft er een pro­
handreikingen zijn vermomd als obstakel.
jectie van verantwoordelijkheid aan. Ook al vinden we de
Eenzijdig streven naar geluk en de manifestatie van positieve oorzaak van onze pijn oneerlijk en onrechtvaardig en ook
zaken in het leven betekent de ontkenning en vermijding van al klopt het van geen kant, wij zijn verantwoordelijk voor
de verdrietige of pijnlijke kanten van het leven. Beide zijn er de omgang met onze eigen pijn. Dit ontkennen levert span­
en hebben hun eigen intelligentie en deel in het geheel. Je ning op en nog meer pijn. Het houdt vrede buiten de deur
hieruit proberen te denken is gewoon een nieuwe route naar en haalt geweld binnen. De meesten van ons hebben als kind
lijden. De immense kracht van bidden, hulp vragen of jezelf niet geleerd om te gaan met gevoelens van boosheid en ver­
een doel stellen heeft alleen waarde wanneer je het tegelij­ driet als reactie op niet-vervulde of beschadigde behoeften
kertijd loslaat en vertrouwt op Bewustzijn. Leg je vertrouwen en verlangens. We leerden ons bewustzijn in deze gevoelens
niet in de tastbare wereld maar in Bewustzijn. Wanneer je te verliezen, eraan te hechten of ze te onderdrukken. In de
wensen inzet om de wilskracht en persoonlijkheid te verster­
hoop dat onze behoeften alsnog zouden warden vervuld,
ken, is de kans groot dat het de natuurlijke stroom van het
ontdekten we dat we onze omgeving konden manipuleren.
leven alleen maar in de weg zit. Zodra je een wens of doel We probeerden de touwtjes van het leven stevig in handen
vasthoudt, er wilskracht op uitoefent of een doorbraak pro­ te krijgen om zo invloed te kunnen uitoefenen. Hoe kon­
beert te forceren, wordt de wens een vorm van gebod. Van den we op een helende manier leren omgaan met pijn zon­
een gebed van vertrouwen en overgave aan Bewustzijn en de
der voorbeelden van mensen die ons dit voorleefden? Goed

158
159
nieuws is dat je nu alsnog kunt leren om op een gezonde en
helende manier om te gaan met een nee of vuistslag van het
leven. Er is werkelijk niets mis met de gevoelens die deze
in je losmaken. Als volwassene heh je de mogelijkheid om
boosheid en verdriet door je heen te laten spoelen zonder je
ermee te identificeren, zodat je bewustzijn open blijft voor de
innerlijke heelheid die er is. Het mooie is dat wanneer je de
gevoelens toestaat door je heen te spoelen, ze een deel van de
persoonlijkheid kunnen afbreken om ruimte te maken voor
innerlijke vrede en vrijheid.
Ook wanneer een pijnlijk kinderlijke reactie opkomt, is de
uitnodiging om het kind in jezelf onvoorwaardelijk lief te
hebben. Alsof je het zachtjes in je buik wiegt. Je kunt je ver­
binden met de energie van je hart, waarmee je de pijn kunt
I>

omvatten. Zodra je dit doet, is er weer ruimte om vanuit deze
t�p
energie te realiseren dat jou het beste toekomt. Je realiseert Een hartgedragen wens ontspruit aan vrijheid
je wat het leven door jou tot uitdrukking wil brengen. Hart­
en de liefde van je hart, en wordt gedragen
gedragen wensen zijn altijd in overeenstemming met (de
overvloed van) het universum. De natuur wil en kan zich
door verantwoordelijkheid en volwassenheid.
optimaal ontplooien, moeiteloos en natuurlijk. Hoe meer Een hartgedragen wens is vrij en volgt de stroom
we hierop vertrouwen, hoe meer ruimte we bieden aan deze
van leven zoals die oprijst uit de bron.
natuurlijke ontwikkeling.

160
••
f
�A
De touwtjes
Stappen in de lege staat van Bewustzijn
is het loslaten van de touwtjes
van controle - grip willen hebben over
'mijn' !even... 'het' leven.
De touwtjes waren altijd al in handen van Bewustzijn.
Natuurlijk.
Maar de illusie van de touwtjes in handen hebben
is krachtig en maakt dat bewustzijn
zich scheidt in een 'ik'.

Het ziet Bewustzijn zijn touwtjes niet meer,
wat angst creeert.
De touwtjes teruggeven is het overdragen, weer teruggeven
van grip en controle,
daar waar ze altijd al Zagen.
Waar ze oplossen in Bewustzijn.

Het is het sterven van de illusie
'Ik heb grip', of 'Ik heb geen grip'.
Van 'ik'.
fe realiseert je: ik ben volledig.
Gedragen in het Leven, in Bewustzijn.
fe bent Bewustzijn, het Leven.
Wanneer ik deze vraag stel, wordt het stil in mij. Ik vind het
een prachtige vraag.

De vraag brengt me naar de leegte en vrijheid in mezelf.
Waar houvast afwezig is en waar het leven vloeiend uit
voortbeweegt. Misschien kun je een poosje in stilte aanwe­
zig zijn met deze vraag. Zander dat je er iets mee hoeft te
doen. Gewoon je ontvankelijk maken voor de vraag wie de
touwtjes in handen heeft. Je hoofd kan er allerlei antwoor­
den op geven. Wie doet dagelijks de boodschappen? Wie
zorgt ervoor dat de kinderen op tijd op school zijn? En wie
zorgt ervoor dat de verjaardagen niet vergeten warden?
Dat doe ik toch zeker?! Je kunt je hoofd ervan laten vinden
wat het wil, terwijl jij in stilte met deze vraag bent. Wie heeft
de touwtjes in handen? Je kunt leren
omjeverzet
tegen het leven
Op de momenten dat ik niet opga in mijn persoonlijk­ los te laten.
heid, kan ik opmerken hoe ik het leven hen en hoe het
leven 'de touwtjes in handen heeft'. Dat is inclusief mijn
wilskracht, het moeite doen om datgene te realiseren wat
belangrijk voor me is. En het is inclusief overgave aan mijn
ware natuur en me daardoor laten leiden vanuit moeite­
loosheid. Het ene sluit het andere niet uit en beide zijn er.
Vanuit wilskracht en het doen van moeite kun je bijvoor­
beeld besluiten tijd vrij te maken voor stilte en meditatief
zelfonderzoek. En volkomen moeiteloos, vanuit overgave
aan de heilige bron in jezelf, kun je dit moment zich in
jou laten voltrekken. Dat kan betekenen dat je het plan
dat je had gemaakt, loslaat. Deze overgave en moeiteloos­
heid kunnen de basis van heel je leven zijn. Wanneer je
vertrouwd raakt met deze overgave is het steeds gemak­
kelijker om ingetuned te zijn op de stroom van het leven.
Je kunt leren om je verzet tegen het leven los te laten. Je
zult merken dat het verzet vooral te maken heeft met oude

167
gedachten en overtuigingen in je hoofd. Door deze los te
laten kan het leven je naar het beste van zkhzelf leiden. ]e 6L�se
leert vertrouwd te zijn met de lege ruimte die je essentie
is. De stille ruimte van vrede. Want wat er ook in je leven 'Ik voel me een soort apart geval, waar de hoopvolle
verandert of zich voordoet, de vrede die wacht in je hart is regels van het universum niet voor opgaan. Anderen
er altijd. Tijdloos en eindeloos geduldig. kunnen wel in overvloed leven, maar ik niet. Ben
Wanneer je vertrouwen in (de stroom van) het leven toe­ soort Assepoestergevoel. Er is een bal en de twee stief­
neemt, kun je steeds diepgaander ervaren dat de proble­ zusters zijn, natuurlijk, wel uitgenodigd en ik niet.
men van de persoonlijkheid niets met jou van doen heb­ Zij laten alles achter hun kont slingeren en ik mag
ben. En dat je met je persoonlijkheid deze problemen ook het opruimen. Ik moet hard werken, de as opruimen,
nooit werkelijk kunt oplossen. Wanneer het ene probleem voor kruimeltjes aandacht en eten. Ik wil ook zo
zogenaamd is opgelost, komt er gewoon een nieuwe voor graag naar het bal, de prins ontmoeten.'
in de plaats. En wanneer je het ene doel hebt behaald, stel
je er al snel een nieuw doel voor in de plaats. Het is nooit Vanuit haar persoonlijkheid bekeken was Elise ook afge­
goed genoeg en jij bent nooit goed genoeg, vanuit de per­ scheiden. De gedachten dat ze hard haar best moest doen
soonlijkheid bekeken. Veel mensen die werken met de voor kruimeltjes inkomen en liefde zullen wellicht haar hele
Vragen naar Vrijheid, komen uiteindelijk bij de kemover­ leven zo nu en clan langskomen. Ze horen bij haar conditi­
tuiging 'Ik ben niet goed genoeg: Wat ze ook doen, het is onering. Vanuit deze conditionering, haar persoonlijkheid,
nooit goed genoeg. Het kan altijd beter, mooier, slimmer, is dit niet op te lossen. Haar persoonlijkheid wilde van die
grootser. En als je wat gerealiseerd hebt, kun je het ook gedachten af, terwijl de persoonlijkheid juist die gedachten
weer verliezen. Dit is inherent aan je persoonlijkheid en fs. Gedachten lossen pas op zodra je je ervan bewust wordt
op dat vlak valt het niet op te lossen. dat jij niet de persoonlijkheid bent. Wie jij bent, is al vrij,
Met de persoonlijkheid kun je werkelijke vrede en vrijheid ruim en open. En daarin is voldoende ruimte voor alle
niet realiseren. Hoe eerder je dat beseft, hoe eerder je kunt gedachten, zonder dat je ze hoeft te geloven.
ervaren dat vrede nu al de basis van je leven is. Meditatief Zoals ik eerder beschreef, lost iedere gedachte weer op
zelfonderzoek, zoals de vragen naar het ja-gevoel en de Vra­ zodra je deze overdraagt aan de ruimte van hartgedragen
gen naar Vrijheid, kunnen je vrij maken. Ze kunnen ruimte bewustzijn. Je blaast deze clan niet nieuw leven in. Door
maken voor jou. Jij bent het echter niet, die dit kan bewerk­ bewust af te stemmen op de wijsheid en trilling van je hart
stelligen. Het leven doet het voor en door jou. Hiervoor is en de vragen naar het ja-gevoel of de Vragen naar Vrijheid
nodig dat je als persoonlijkheid een stap achteruit doet en je te onderzoeken, wordt het 'vanzelf' duidelijk dat onder­
realiseert dat je niet je persoonlijkheid bent. mijnende gedachten niet reeel zijn. Janneke, een vrouw die
Alle problemen zitten vast aan de persoonlijkheid. Dus haar hele leven geworsteld had met emstige depressies en
wat is het heerlijk wanneer je beseft dat jij die in essentie hier vrede in vond, zei hierover iets heel prachtigs.
niet bent! Je hele conditionering, zoals jij bent gevormd,
dat is niet wie je in essentie bent! Elise vertelde me eens
dat ze zich afgesneden voelde van de rest van de mensheid.

168 169
� .. ., Op een dag sprak ik met mijn leidinggevende over de
ll:if
·' angst en paniek die ik voelde wanneer ik autoreed. Ik
' had een aantal ongelukken meegemaakt waardoor ik
'Uiteindelijk zijn de vragen naar het ja-gevoel en de niet meer durfde te rijden. Hij was verbaasd en riep:
Vragen naar Vrijheid alleen maar een tijdelijk hulp­ 1ij?! Nou, dat had ik nooit verwacht. Hoe kan dat nou?
middel, voor ons hoofd. Het is het je openen voor en Je hebt zoveel kwaliteiten!'
overdragen (van onze persoonlijkheid) aan datgene wat Met deze uitspraak spiegelde hij haarfijn een oude over­
groter is dan wij, wat werkelijk vrij maakt.' tuiging in mijzelf. Ben overtuiging die me tot dan had
tegengehouden om op eigen benen de wereld tegemoet
Het is een zichzelf versterkend proces waarbij het !even je te treden. Tot dan had ik de kaders van de organisatie
aan de hand neemt om vrijheid en vertrouwen te verdie­ waarvoor ik werkte nodig gehad om het werk van mijn
pen. De mate van je openstellen voor bewustzijn, voor de hart te kunnen doen. Ik kon andere mensen inspireren
vol-ledigheid die er is, dat is wat werkelijke heling en bevrijding zonder op te vallen. Ik dacht dat ik niet goed genoeg was
geeft. Je bewustzijn vrijmaken van beperkende overtuigingen om op eigen kracht mensen te inspireren. Want: 'Hoe
is van ongelofelijk belang om in te zien wie je werkelijk bent kun je anderen nu inspireren, wanneer je zelf panie­
en wie je niet bent! Spiritueel zelfonderzoek, (spirituele) thera­ kaanvallen hebt in de auto?!' En: 'Ik kan pas openlijk
pie of begeleiding kan daar behulpzaam bij zijn. Tegelijkertijd andere mensen inspireren, wanneer ik mijn paniekaan­
is het belangrijk om je te realiseren wanneer deze begeleiding, vallen in de auto heb opgelost.'
technieken, hulpmiddelen 'klaar' zijn. Wanneer je doorgaat met Herken je hem? De als-dan. Het nee tegen het leven
het ontwikkelen van de lagen persoonlijkheid die om je ware waar ik nog geloof aan hechtte; het ja, maar... Wat voor
natuur zitten, kun je daar ook weer in verstrikt raken wanneer mij het verschil maakte en mijn proces ondersteunde,
dit voortkomt uit 'aan jezelf werken.' Uiteindelijk gaat het erom waren de voorbeelden van andere mensen die zowel
dat je je realiseert dat je niet je persoonlijkheid (al die verha­ hun kwetsbaarheid als hun kracht durfden te tonen. Ik
len en conditioneringen) bent maar het Bewustzijn waarin ze realiseerde me gaandeweg dat ook mijn kwetsbaarheid
verschijnt. Diep vanbinnen weet je wanneer het nodig is om anderen zou kunnen inspireren en ondersteunen. Mijn
te vertrouwen op de natuurlijke heling van het !even zelf. Hoe Jaalbaarheid en zwakten maken me tot de mens die ik
minder je opgaat in de automatische piloot, hoe meer je je kunt ben, naast mijn kwaliteiten en kracht.
overgeven aan de wijsheid van het !even. Daarvoor is het echter
wel nodig om eerst bewust aan het roer van je !even te staan.

Wanneer je eenmaal aan het roer van je leven staat, of de
,.,
Je mag je ervan bewust zijn dat je nergens naartoe
illusie hebt dat dat zo is, komt er een moment dat je inziet
dat je nooit perfect zult worden. En dat de grote uitnodiging hoeft, dat je niets hoeft te overwinnen of bereiken.

is de grandioze imperfectie van het !even en jou als persoon En dat je precies goed bent zoals je nu bent.
te aanvaarden. Je ervoor te openen, zoals het is. Wat een vrij­
heid, wat een rust. Wat een vrede en wat een eenvoud.

170 171
Een ja voor het leven geeft een heel gelukkig en vredig
gevoel. Het harmoniseert je lichaamscellen, geest en ziel,
met elkaar en met het leven. Het klopt. Dit ja is het dieper­
liggende ja voor het leven, die altijd aanwezig is. Het is het
ja van Bewustzijn, dat ook nee bevat. Dit ja wil en kan niets
vasthouden en biedt ook geen enkele weerstand of verzet.
Ruimte maken voor dit ja in je leven is ruimte maken voor
het goddelijke in jezelf.
Een nee tegen het leven, daarentegen, maakt je ongelukkig
en verdeeld. (Tenzij het nee een gezonde grens is die tot uit­
drukking gebracht wordt binnen een onverdeeld ja.) Een nee
vanuit verdeeldheid kun je ervaren als een {zeer licht) aan­
spannen van spieren en een gedachte die tegen dit moment
gericht is. Het kan een verscheidenheid aan gevoelens oproe­
pen, die allemaal (subtiel of minder subtiel) negatief geladen
zijn. Hoe dieper je in je bewustzijn daalt, hoe subtieler een
nee eruit kan zien. Wanneer je begint met het ontdekken van
gedachten die niet in overeenstemming zijn met het leven,
zijn de gedachten als een grofmazig vissersnet. Dikke kno­
pen vallen als eerste op, evenals de verbindingslijnen ertus­
sen. Opzichtige negatieve overtuigingen over jezelf en het
leven zie je meteen en het is heerlijk je hier vrij van te maken.
Daarna ontstaat er ruimte voor de kleine knoopjes met hun
dunne verbindingslijntjes. Maar vergis je niet, hoe klein en
onopvallend ze ook mogen lijken, ze kunnen het verschil
vormen tussen werkelijk vrij bewustzijn en gevangenschap.
In die zin is het misschien juist wel andersom en worden de
knopen grater, hoewel ze minder zichtbaar zijn. Meditatief
zelfonderzoek wordt misschien wel belangrijker naarmate je
je bewustzijn verdiept, omdat het op een bepaalde manier
ook gemakkelijker wordt om jezelf voor de gek te houden.
Naarmate je meer in overeenstemming met de natuurlijke
stroom van het leven leeft, vallen de kleine kinken in de kabel
op. Het zijn de plekken in je leven waar het niet stroomt, waar

173
je een innerlijk nee bij voelt en waar spanning is. Het is de en rust nodig om zich te kunnen ontspannen en aan het

bedoeling dat je jouw pad bewandelt. En wanneer je afwijkt leven over te geven. Er bestaan niet voor niets kloosters. Ze

van dit pad, kom je obstakels en tegenstroom tegen. Die wij­ bieden een uitgelezen plek om Bewustzijn, God, Boeddhana­

zen je de weg terug naar de natuurlijke stroom. Obstakels en tuur of de Bron te vinden omdat de aandacht niet verloren

tegenstroom zijn dus niet bedoeld om je te straffen ofpesten! gaat in zijsporen.

Ze zijn er om je terug naar huis te dirigeren. Ze zijn een vorm
van genade en liefde. Wat staat tussen jou en de vrede en vrij­ Ben paar keer per jaar had ik tijdens het weekend een
heid van je hart en het leven in? Ofhet nu grote ofkleine kin­ crisisdienst voor huisverboden. Als er een huisverbod
ken in de kabel zijn, wat je kunt doen om deze vormen van in onze regio zou zijn, zou ik worden opgeroepen om
nee tegen het leven te ontspannen en vrij te laten, is ze naar het slachtof
f er te begeleiden. Mijn lichaam en geest ver­
jou toe te laten komen. Naar je wezenlijke zelf, je bewustzijn. krampten tijdens deze weekenden en gaven duidelijk
Ze komen als motten op je licht af, omdat dit de natuurlijke aan dat het niet oke voelde. Op werkdagen vond ik het
stroom van het leven is. Iedere mot (overtuiging) die oplost geen enkel probleem. Maar in mijn vrije tijd wilde ik tot
in het licht, maakt je licht krachtiger. Zodra je echter iets pro­ rust komen. Het ieder moment gebeld kunnen worden
beert te doen of laten om dit proces te be'invloeden, schuif bracht mijn lichaam in een staat van paraatheid die
je de laag van de persoonlijkheid voor je licht en ervaren de niet prettig voelde. Mijn lichaam en geest interpreteer­
motten de aantrekkingskracht ervan niet meer. Het !even wil den deze crisisdienst als een persoonlijke crisis. Mooi
vrijuit door je heen stromen en zich door jou uitdrukken. Je symbolisch, he? Ik was (onbewust) continu bezig de
mag daarop vertrouwen en je eraan overgeven. touwtjes in handen te houden. 'O, straks gaat de tele­
Wat je daarvoor kunt doen, is ruimte maken voor niet-doen. foon.' Hoe ik ook mijn best deed, het lukte me niet om te
Ruimte maken voor stilte en de verstilling van je ware natuur. ontspannen. Hoe zou je ook door je best te doen kunnen
De aandacht verschuift daardoor van 'opgaan in dingen doen' ontspannen? Het meditatief zelfonderzoek met de Vra­
naar 'aanwezig zijn'. gen naar Vrijheid zorgde er niet voor dat ik beter werd
in het hanteren van deze weekenddiensten. Het deed me
Het gewone ja en nee van het dagelijks leven hoort thuis in beseffen dat dit type werk niet bij me paste.
de wereld waarin vormen zich manifesteren. In het dagelijks
leven kun je niet alleen een ja ervaren. Nee hoort er net zo Het is precies het leven dat er nu is, in zijn volledige imper­

goed bij. Jij als persoon, je lichaam en geest, hebt grenzen fectie, waar je ja tegen kunt zeggen. Waarom zou je nee zeg­

nodig waarbinnen je veilig en gezond kunt leven. Wanneer je gen tegen wat er overduidelijk wel is? Ik heh zolang gewacht

de grenzen en behoeften van je lichaam en geest negeert slaat tot God, Bewustzijn, me uit de droom zou helpen en me

de overlevingsstand aan. Zolang er een feitelijke trigger in je vrij zou maken. En het laatste wat ik verwachtte, was dat de

!even is die je overlevingsinstincten continu aanjaagt zonder vrijheid al die tijd al keurig verpakt zat in mijn leven. Dat

dat je deze begrenst , is het lastig om te ontspannen en medi­ de genade van Bewustzijn er al die tijd al was en dat ik er

teren. Je lichaam en geest blijven in een staat van paraatheid gewoon de hele tijd overheen had gekeken, omdat het niet

omdat ze gevaar bespeuren. Voor het ontwikkelen, verdie­ was wat ik verwachtte. Het kon toch niet zo zijn dat vrijheid

pen en belichamen van bewustzijn is ontspanning van groot en vrede mogelijk waren midden in mijn imperfecte leven?

belang. De meeste mensen hebben een basis van veiligheid Doordat ik wachtte op een ge'idealiseerd moment ergens in

174
de toekomst, zag ik niet wat er onder mijn neus was. Ik keek
in de verte in plaats van dat ik me opende en ja zei tegen
de al aanwezige perfecte imperfectie en de volheid van dit
moment.
Het is een illusie dat er een moment in de toekomst zal zijn
dat je alleen maar prettige en gelukkige gevoelens zult heb­
ben. Pijnlijke gevoelens, angst, boosheid horen evenzo bij het
leven als prettige gevoelens. Lijden is niet op te lossen vanuit
het persoonlijke perspectief. Zodra je je echter opent voor
het diepere ja voor al wat er is, blijkt lijden helemaal niet te
bestaan. Het blijk:t een illusie. Voorbij het den.ken is een ja
waarin alle tegenstellingen volledig zijn.
Zodra je ook maar een moment iets anders wilt dan er nu is,
is lijden weer terug in je leven. Zodra je jezelf ook maar een
seconde uit dit huidige moment probeert te denken, is span­
ning weer terug in je lichaam en geest. Subtiel of minder sub­ Een ja voor het leven geeft
tiel, hoe dan ook ben je weer terug in het domein van lijden.
een heel gelukkig en vredig gevoel.
De uitnodiging is om de wereld van ideeen over het leven te
Het harmoniseert je lichaamscellen,
doorzien en er voorbij te gaan. Met lege handen komen te
staan, onbeschermd. Dit is niet iets wat je vanuit het 'ik' kunt geest en ziel, met elkaar en met het leven.
doen omdat dit precies de ideeen over het !even zijn die door­ Het klopt.
zien mogen warden door Bewustzijn. Zadra je perspectief
verschuift van 'ik' naar Bewustzijn is alles aanvaard.
Wanneer je perspectief verschuift, valt het kleine zelf weg en
is er alleen nog maar wat er is. Je lost op in en valt samen
met het huidige moment en alles wat daarin opkomt. Ook
de gedachten. Er zijn geen grenzen meer, alleen de stroom
van het leven en de bran van waaruit deze stroom ontspringt.
De smaak die dit in je lichaam geeft is die van puur geluk
voortkomend uit diepe en roerloze stilte. Het is waar je naar
verlangt en wat je vreest. Zowel het verlangen als de vrees
lossen op zodra je voorbij het denken gaat. Dan is er gewoon
wat er is.

176
s De vrije w�L

Nadat ik een tijd mensen begeleid had met de Vragen naar
Vrijheid, besefte ik op een dag het belang van het feit dat over­
tuigingen pas oplossen en heling zich pas voltrekt wanneer
mensen daar hun toestemming voor geven. Hiermee doel ik
op de onrniddellijke heling die plaatsvindt wanneer je daar 'ja'
of iets vergelijkbaars voor zegt en voelt. Opeens besefte ik hoe
essentieel deze toestemming is. Overtuigingen kunnen pas
oplossen en werkelijke heling kan pas plaatsvinden wanneer
je daar vanuit je hart en hele wezen toestemming voor geeft.
Bovenstaande heeft te maken met onze vrije wil. Het bestaan
van de vrije wil dient om onze ware natuur te realiseren. Zan­
der deze vrije wil zouden we slaven blijven van onze instinc­
ten, omgevingsfactoren en conditioneringen. Onze vrije wil
verdiept zich naarmate ons bewustzijn zich verdiept en in
werkelijkheid zijn ze niet van elkaar te scheiden. Onze vrije
wil is Bewustzijn in actie. Terwijl ons bewustzijn zich verdiept
en onze vrije wil wakker wordt, wacht Bewustzijn met helen
tot we ons daarvoor openstellen en het toelaten. Tot we het
willen omdat we het spel doorzien.
Daarvoor lijkt het nodig te zijn dat we tot op de bodem voelen,
ervaren en ons bewust zijn dat een overtuiging alleen maar
tot verdeeldheid en lijden leidt. Pas wanneer we dit inzien
kan de overtuiging oplossen. Er zijn overtuigingen waar ik
graag vanaf wilde. Dus probeerde ik ze op te laten lossen van­
uit wilskracht en mijn denken (de persoonlijkheid). Maar zo
werkt het niet. Hoe hard ik ook ja riep naar het universum, ze
losten niet op. Vanuit verdeeldheid kun je heelheid niet vin­
den. Vanuit verdeeldheid zul je er juist eindeloos naar zoeken.
Het ja kan alleen vanuit het dieper liggende ja voor het leven
komen, vanuit ontwaakt bewustzijn. En de bereidheid om je
te openen voor het diepere ja van het leven vindt pas plaats
wanneer je tot in je botten hebt gevoeld wat niet werkt.

179
dat we pas kunnen ontwaken in het paradijs wanneer we
daar aan toe zijn. En ondanks dat Bewustzijn ons helpt er
te komen, zullen we er zelf voor moeten kiezen. Pas wan­
Blijkbaar moeten we tot op de bodem voelen,
neer we het werkelijk willen, opent het doek zich dat tussen
ervaren en ons bewust zijn ons en Bewustzijn lijkt te hangen. We ontdekken dat het er
nooit werkelijk bing, behalve in onze gedachten. Dit vraagt
dat geloof hechten aan een overtuiging
een bewuste keuze: Ja, ik wil ontdekken wie ik werkelijk ben.
alleen maar tot verdeeldheid en lijden leidt.

Naarmate ons bewustzijn rijpt, krijgen we steeds meer een
keuze. Volgen we automatische conditioneringen die tot
meer van hetzelfde geploeter leiden, terwijl we knettergek
warden van onszelf ? Of kiezen we voor het onbekende?
Voor die fluistering van ons hart, die ons steeds duidelij­
ker uitnodigt voor een leven in verbondenheid en vrijheid.
Voor bet ontdekken wie we werkelijk zijn: Bewustzijn. Hoe
meer we compleet genoeg hebben van bet geploeter, van de
ellende die voortkomt uit denken afgescheiden te zijn van
het geheel, hoe meer onze vrije wil groeit. We zullen steeds
minder geneigd zijn ons tegen de werkelijkheid te verzetten
en we zijn steeds minder slaaf van gedachten en gevoelens.
Achteraf lijkt het zo vanzelfsprekend en eenvoudig. Je hoeft
alleen maar ja te zeggen tegen bet leven. Je boeft alleen maar
toestemming aan bet leven te geven om zijn weldaad, heling
en zegeningen in je uit te strooien. Waarom doen zo weinig
mensen dat clan?
Omdat we nog geloven dat we gescheiden zijn van Bewust­
zijn en het leven. Omdat we nog geloven dat we een persoon
zijn in een potentieel onveilige wereld. Omdat we nog gelo­
ven dat we het niet waard zijn. Omdat we nog geloven dat
bet nooit beter zal worden. Omdat we geluk nog zoeken op
plaatsen waar bet onvindbaar is. Gedachten die je bewust­
zijn afgescbeiden en gevangen houden. De heling is er en ligt
op je te wachten. Ze wacht, eindeloos geduldig. Vol begrip
en mededogen voor ons geploeter. De vrije wil houdt in

180 181
vertro1-<.we""

Het Ja voor het !even waar ik het eerder over had, is verbon­
den met vertrouwen. Hoe vaker je rust in Bewustzijn, hoe
meer je vertrouwen zich verdiept. Het is een overgave aan het
!even zoals zich dat nu openbaart. Het is niet zozeer vertrou­
wen in de wereld van vormen en materie als wel vertrouwen
in je ware natuur: Bewustzijn. Wanneer je openstaat voor dit
moment zijn vertrouwen en overgave je metgezellen. Je hele
systeem knapt ervan op, wat vertrouwen en overgave weer
verdiept. Ik vind het zo mooi dat het woord 'trouw' erin zit.
Voor mij staat <lit woord voor trouw zijn aan wie en wat ik
werkelijk hen. Deze trouw vraagt van me om de stroom van
Bewustzijn te volgen zoals deze zich door mij uitdrukt. Ook
wanneer mijn hoofd daar van alles tegen inbrengt. Zodra ik
trouw ben aan Bewustzijn en dus aan mezelf, klopt de situa­
tie. Ook wanneer die volgens mijn hoofd niet klopt.

Zoals ik in het tweede deel beschreef had er een kanteling
in het bewustzijn van Elise plaatsgevonden. Voor het eerst
resulteerde dit niet in een aantrekkende klantenstroom. Toen
zij zich bevond in de fase van aan het roer van haar leven
staan, was een afnemende klantenstroom een teken dat ze uit
de stroom van het !even stapte en verkrampte; er ontstond
dan verdeeldheid in haar. Er was nu echter iets tegelijkertijd
subtiel en krachtig verschoven. Ze was open, heel en aanwe­
zig in de stroom van haar !even, alleen was er windstilte. Er
kwamen geen aanmeldingen en Elise had het idee dat ze niet
stroomde op werkgebied. Toch klopte de situatie in overeen­
stemming met haar hart. Haar !even was gevuld met werken
en genieten in de moestuin, het kijken van spannende detec­
tives en fijne contacten met vriendinnen. Dit was anders dan
wat ze vanuit haar hoofd associeerde met het volgen van de
stroom van haar hart. Het was stil. Bovendien liep de deadline
van haar lening bijna af en waren er geen klanten.

183 �
Er 'Yas een diepe rust in het leven van Elise neergedaald. vind dat ik wat moet doen, maar ik wil dat niet doen."
Er kwamen nag weleens gedachten van moeten, schuld of Daarmee verandert er iets helangrijks en kan ik datgene

angst langs. Maar die beantwoordde ze met een knipoog. van mezelf accepteren.'
Ze geloofde ze niet meer, waardoor haar aandacht snel weer
terug was bij bijvoorbeeld twee musjes in de tuin of de hor­
tensia die ze aan het snoeien was. Ze voelde diepgaand dat
niet-stromen (zoals we dat vanuit ons hoofd interpreteren) Het helpt om hardop uit te spreken wat je doet. Zodat je een

ook goed is. Geen zin in iets hebben is ook goed. En geen keuze hebt om er al dan niet mee door te gaan. De keuze om

klantenstroom is oak goed als dat is wat er is. Ze voelde over­ erop voort te borduren of het los te laten.

gave aan en acceptatie van het leven zoals het zich dat op dat
moment voordeed. Zowel Elise als ik had eerder gehoopt dat
vertrouwen in ons hart zou resulteren in een 'beter' leven.
We zochten geluk in de wereld van materie en vormen. Zoals Daar waar de persoonlijkheid gericht is op bevestiging en
een aantrekkende klantenstroom, financiele en immateriele vervulling vanuit de buitenwereld, is ons wezen gewoon

overvloed, bijzondere ontmoetingen en ervaringen. Beiden wezenlijk. De psychologische en emotionele constructie van
ontdekten we, ongeveer gelijktijdig, dat geluk alleen in je de persoonlijkheid bestaat alleen maar bij de gratie van het

hart en Bewustzijn te vinden is en niet in de buitenwereld krijgen van aandacht. Zowel aandacht die je er zelf aan geeft

am je heen. Geluk is de smaak die vrij Bewustzijn geeft in je als aandacht die de buitenwereld geeft.
lichaarn en geest. Elise en ik hadden allebei bevestiging gezocht in de buiten-
wereld om te checken of we op de goede weg waren. Onze
persoonlijkheden stonden onder grate druk en we zochten
6L�se zo nu en dan wanhopig naar bevestiging. Zijn we nog op de
goede weg? Maar wie kan deze vraag beantwoorden? Een

'Mijn hart zingt niet altijd. En geen zin voelen om de din­ boeddhist vindt iets heel anders van de weg van het leven
gen te doen waarvan mijn hart normaal gesproken wel dan een liberalist, en een vegetarier iets anders dan een vlees­

gaat zingen, is ook oke. Soms stroomt het leven gewoon eter. Het is maar hoe je ernaar kijkt.
niet. Dat is ook leven. Het gaat allemaal om het accepte­
ren van de werkelijkheid. Nu heh ik geen klant en ik heh Uiteindelijk laat het leven zien of je in overeenstemming

geen zin om iets te doen. Soms voel ik rusteloosheid en met zijn stroom leeft. Het is mijn ervaring en die van de vele
soms komen er oude gedachten naar boven. Dat is ook anderen die me hun verhalen vertellen, dat wanneer je het

het leven. En soms zit ik helemaal in deflow en stroom ik ja-gevoel in jezelf volgt, wanneer je trouw bent aan jezelf,

over van kracht en wijsheid. Dat is ook het /even. het leven dit positief beantwoordt. En andersom: wanneer

We willen allemaal voortdurend het leven controleren. je tegen de stroom in probeert te gaan, geeft het leven je
We willen weten hoe het leven verloopt. Maar we weten meer van hetzelfde. Dat is je check. Verloopt het leven op een

het niet. Wat mij helpt, is om hardop tegen mezelf te bepaalde manier moeiteloos en volg ik de levensstroom? Is

zeggen dat ik me ergens tegen dreig te gaan verzetten. er innerlijke vrede of verzet? Ben ik hard aan het werk, zit

Dan zeg ik bijvoorbeeld: "Ik voel me nu rusteloos en ik ik met de energie in mijn hoofd en moet ik heel hard mijn

184 185
best doen om dingen voor elkaar te krijgen? Soros is je hui­ gingen. Deze krachten persten me door mijn persoonlijkheid
dige situatie, ook al klopt die niet helemaal, de bron voor een heen, net zolang tot ik helder kon zien wat er gebeurde.
meer kloppende situatie in de toekomst. Zolang je blijft intu­ Alie gedachten over mezelf in relatie tot werk en inkomen
nen en afstenunen op wat jou een ja- en nee-gevoel geeft, waaraan ik me in mijn hoofd vastklampte, mochten door­
voert de levensstroom je mee. Over het algemeen zijn daar zien worden. De veranderde omstandigheden op mijn werk
geen rigoureuze stappen voor nodig. Het gaat allereerst om gaven me de ultieme vraag of ik waarlijk en volledig koos
overgave aan wat er nu is. Al het andere vloeit daaruit voort voor de werkelijkheid van mijn hart. Of ik hier authentiek
en zal steeds meer in overeenstemming komen met het klop­ en waarheidsgetrouw in was. Het was midden in de crisis en
pend hart van Moeder Aarde en het universum: Bewustzijn. het leven nodigde me uit om mijn geloof in crises en doems­
cenario's op te geven. Je zou denken dat het heerlijk en ver­
Ik vond het lastig om te vertrouwen en koersen op de stroom leidelijk is om dat geloof op te geven, maar de spieren in mijn
van leven die ik door mij voelde gaan. Er was ongeveer een onderbuik trokken samen alleen al bij de gedachte aan losla­
halfjaar verstreken sinds ik te horen had gekregen dat ik ten. Als ik mijn waarheid zou uitspreken, zou ik naar het toe­
voorlopig mijn werk zou behouden. Op de maandag en vrij­ scheen mijn baan verliezen! Midden in een periode waarin
dag werkte ik vanuit sprankeling en overvloed. Het waren vele collega's op straat kwamen te staan en de banen niet voor
heerlijke dagen, waarop ik de mensen in dit boek ontmoette het oprapen lagen, en me er zeer van bewust dat er iiber­
en begeleidde. Op de dinsdag echter deed ik werkzaamheden haupt geen weg meer terug was. Ik had een man, kinderen
die vooruitliepen op wat het nieuwe werken zou warden. De en een hypotheek. We hadden mijn inkomen nodig om rond
manier waarop daar invulling aan werd gegeven, spiegelde te komen. Zodra ik mensen ontmoette die deze angst ook
haarscherp mijn oude angstpatronen en overtuigingen. Lange in zich droegen en zich daar niet bewust van waren, werd
vergaderingen, veel praten, beheersing, mensen die bang mijn angst gevoed. Dan krabbelde ik terug in angstpatronen
waren hun baan te verliezen als ze oprecht waren. De sfeer en paste me weer aan. Mijn knoppen werden ingedrukt met
was onveilig, waardoor mensen vanuit overlevingsstrategieen uitspraken als:
reageerden. Op de dagen dat ik hiermee werd geconfron­
teerd, raakte ik innerlijk verdeeld. Ben groat deel van deze 'Zou je dat wel doen? (zeggen dat het nieuwe werk niet
verdeeldheid had ermee te maken met dat ik wilde dat alles bij je past.)' 'Je moet wel realistisch zijn.' 'Het is wel
bij het oude bleef. Terwijl het oude er duidelijk niet meer was. belangrijk dat je dit strategisch benadert.' 'Je kunt niet
Mijn vaardigheden en potentieel lagen op een ander vlak dan altijd werk doen dat je leuk vindt. Zo werkt het /even nu
wat van me werd gevraagd. Maar durfde ik dat uit te drukken eenmaal niet.' 'Wat is belangrijker, je inkomen of leuk
als dat tot een ontslag zou leiden? Als ik de realiteit zou omar­ werk doen?' itls je nu werkloos raakt, kom je misschien
men, zou ik aanvaarden dat een belangrijke fase in mijn leven wel nooit meer aan een baan.'
beeindigd was en dat een nieuwe tijd was aangebroken. Maar
daar wilde ik juist nog niet aan, dus bleef er verdeeldheid in Ik ging dan twijfelen en gaf angst en oude gedachten de
mij. Een verdeeldheid die ik overigens ook nodig had om ruimte. Iedere nuance verdween uit mijn blikveld en ik
tot heling te komen. Zonder deze weerstand zou ik het oude maakte de situatie zwart versus wit. De situatie op mijn werk
nooit hebben durven opgeven. Ik werd heen en weer geslin­ was een vorm van genade en hulp om me vrij te maken van
gerd tussen (de weg van) mijn hart, en angst en oude overtui- datgene wat voor mij niet klopte. Iedere situatie waarin ik

186 187
niet volledig trouw was aan mijn hart en ware natuur, deed terwijl het je vasthoudt in een ongezonde situatie.) 'Of
zo'n pijn dat ik uiteindelijk niet anders kon dan loslaten. klopt het gewoon niet en is dit een uitnodiging om te
En iedere keer dat ik losliet, belandde ik in de handen van kiezen voor wat wel klopt?' Wanneer ze de levensstroom
het leven, van Bewustzijn. Een oceaan van vrede en ruimte in zichzelf volgde, stroomde ze over van creativiteit en
waarin het hele leven voorbijkomt. energie. Dan was er harmonie tussen haar werk en het
Na de zoveelste ontmoeting met een onveilige wereld waar alleenstaand moederschap. Maar nu ze in een niet bij
overleven het motto was, kon ik niet anders clan de knoop haar passende baan zat, was deze balans zoek. Ze was
doorhakken. Ik vertelde mijn leidinggevende dat ik niet werkjes van kinderen aan het nakijken tijdens de zwemles
inzetbaar was voor het nieuwe werken zoals dat in die van haar dochter en had het gevoel dat ze steeds achter
gemeente werd uitgevoerd. Hij begreep <lit, hoewel het vanaf de feiten aanliep. Toen we erover spraken was het haar
dat moment helder was dat ik niet rneer paste bij de lijn die net helder geworden dat ze wederom, op een steviger laag,
de organisatie volgde. De omstandigheden waaronder we wilde kiezen voor haar hart en was het meer een kwestie
werkten bleven onveilig en ongezond. Desondanks maakte van hoe ze hiernaar wilde handelen. Ik realiseerde me
ik steeds meer ruimte orn mezelf te zijn. dat haar verhaal mijn verhaal reflecteerde. De situatie
rondom mijn werk klopte voor mij niet. De omstandig­
heden waren abominabel. Er werd om ons heen gelogen,
bedrogen, beheerst en verdeeld. Ik had besloten mijn hart
te volgen, alleen was de vraag hoe dit uit zou pakken. Ik
De week dat ik met mijn leidinggevende dit gesprek had, belichaamde vanaf dat moment voor het overgrote deel
sprak ik een moeder op de zwemles van onze dochters. mijn innerlijke waarheid.
Ze worstelde met een vergelijkbare situatie. Ze was weer
aan het werk gegaan als leerkracht op een basisschool. Ze Achteraf gezien was deze periode als een zwangerschap. Ik
was daar vier jaar daarvoor mee gestopt om haar hart droeg een zaadje in mij dat langzaam uitgroeide tot een levens­
te volgen. Ze begon toen een bedrijf van waaruit ze op vatbaar wezen. Een nieuwe vorm om mezelf in de wereld uit te
verschillende manieren vormgaf aan haar creativiteit. drukken ontkiemde in mij. Die vorm had stilte, veiligheid, ein­
Zo draaide ze muziek in clubs en was ze vormgeefster. deloos geduld, voeding, vertrouwen en inspiratie nodig, zodat
In dit werk was ze een bron van inspiratie en creativiteit. hij door de mysterieuze kracht van het leven kon groeien en
Omdat het financieel gezien echter nog geen overvloed ontwikkelen. Ik kon me er alleen maar aan overgeven. Alles
gaf. besloot ze om er twee dagen als leerkracht bij te gaan wat 'ik' probeerde te doen om het wezentje te vormen of sneller
werken. Vrijwel direct merkte ze hoe het haar leegzoog te doen groeien, blokkeerde de boel alleen maar. De vorrn was
en moe achterliet. Oude klachten, zoals hyperventilatie, nog niet volgroeid en klaar om het daglicht te zien. Wanneer ik
kwamen terug. De omstandigheden op de school waren vertrouwen verloor, zocht ik contact met mensen die wel ver­
abominabel en ze zocht een manier om hierin te functio­ trouwen hadden, zodat ik weer met hun vertrouwen mee ging
neren. Het klopte niet! trillen. Met regelmaat kreeg ik het Spaans benauwd, wanneer
Eerst analyseerde ze: 'Misschien moet ik hier nog iets van ik merkte dat mijn oude leventje op zijn einde liep. Als een
leren? Misschien moet ik nog ergens doorheen?' (Jets wat slang die zijn oude vel nog draagt, op het punt staat te vervel­
een grote spirituele misvatting kan zijn als je dit gelooft len, maar er nog net niet aan toe is. Zo voelde ik me.

188 189
De stroom van bet leven volgen houdt zelden in dat je rigou­
reuze stappen zet. Hoewel dat in bepaalde situaties natuur­
lijk helemaal kan kloppen. Over bet algemeen leidt bet leven
je naar een soort middenweg tussen de uitersten van een ja
en nee. Hoe verder je bent afgedwaald van leven vanuit je
hart, hoe belangrijker bet is om rustig te voelen wat op dat
moment de keuze is waarbij je het meest trouw kunt zijn aan
wat je hart je ingeeft. Lange tijd zal dit nog min of meer een
compromis zijn tussen wat je hart werkelijk wil en wat je
levensomstandigheden (die je vanuit andere keuzegronden
hebt gecreeerd) van je vragen. Hoe meer je vanuit de wijsheid
van je hart leeft, hoe sterker je voelt wat een ja- en nee-ge­
voel geeft. Het is of de stem van Bewustzijn steeds duidelijker
hoorbaar is. Hier gehoor aan geven geeft vreugde en vervul­
ling. Iedere keer dat er afslagen zijn in de rivier van je leven,
geeft je hart helder weer welke richting voor jou goed is. Oat
is jouw pad, jouw levensstroom, jouw zijn.

Hoewel ik op de dinsdagen een luid en duidelijk nee voelde
met betrekking tot mijn werkomstandigheden stopte ik er
niet mee. Ik realiseerde me dat deze dinsdagen niet opwogen
tegen bet veel diepere ja-gevoel dat ik ervoer bij bet begelei­
den en inspireren van mensen in bet volgen van bun hart.
Bovendien waren de omstandigheden een voedingsbodem
voor een proces dat zich in mij ontvouwde. Een proces dat ik
op dat moment niet kon overzien, maar waarvan ik wel wist
dat bet belangrijk was.

Luisteren naar je hart en de stroom van bet leven is luisteren
naar wat de realiteit van je vraagt, in alle aspecten en facetten.
Orn maar weer de vergelijking met de slang aan te halen: als
ik op dat moment als een slang mijn oude huid had afgewor­
pen voordat de nieuwe helemaal af was, zou ik beschadigd
zijn geraakt. Daarom liet ik het leven het oude vel loshalen en

191
hemoeide me daar verder zo min mogelijk mee. Ik vond het
proces van het loslaten van mijn vel pijnlijk en soms verloor
ik daar mijn hewustzijn in. Tot ik weer in de weidse ruimte
van mijn hart belandde. Dan realiseerde ik me weer dat ik de Leven in (steeds meer) vertrouwen stelt je niet vrij van men­
pijnlijke en krachtige golven het best maar vanzelf kon laten selijk leed. Ziekte, afscheid en dood horen evenzo bij het
uitrazen en oplossen. Uiteindelijk lost iedere golf op. leven als gezondheid en geboorte. Hoewel er nog oneindig
veel meer mogelijk is wanneer we oude overtuigingen losla­
De moeder die ik wekelijks ontmoette bij zwemles koos er ten, hoort de vergankelijkheid bij het leven. Alles is vergan­
ook voor om een middenweg te bewandelen. Ze hesloot om kelijk, behalve wie we werkelijk zijn.
tot de kerst, toen nog drie maanden, door te gaan met haar
werk als leerkracht. Daarna wilde ze zich weer wijden aan Ik heh veel mensen onnodig zien worstelen met zichzelf
haar creativiteit. In die maanden leek haar creativiteit stil te omdat ze, geconfronteerd met vergankelijkheid, dachten
vallen en op te drogen. Dit op te merken vormde een stok dat ze hier schuld aan hadden. Alsof ze er 'iets aan konden
achter de deur om trouw te blijven aan zichzelf. Het was een doen', maar dit hadden nagelaten. Vooral mensen die spiri­
prachtig signaal dat de situatie voor haar nog niet klopte. tuele ideeen hebben opgedaan, kunnen hier ontzettend mee
Ook de andere mensen die ik heh ontmoet en die hun ja-ge­ worstelen. Wanneer ik zeg dat je medeschepper bent van
voel volgen, vertellen mij regelmatig over deze middenweg. het leven en hartgedragen wensen zich realiseren, kan <lit
Het leven neemt je bij de hand en leidt je naar een pre­ onjuiste verwachtingen oproepen. Het wordt ook wel 'spiri­
cies kloppend middelpunt wanneer je koerst op het Ja- en tuele arrogantie' genoemd wanneer je denkt dat je door te
nee-gevoel. En soms vraagt het leven een luid en duidelijk, vertrouwen op je hart of door spirituele oefeningen te doen
rigoureus ja of nee van je. Het ja-gevoel vertelt je wat voor gevrijwaard wordt van vergankelijkheid. Het geeft je mis­
jou klopt en waar je potentie en mogelijkheden liggen. Ter­ schien een veilig gevoel om hierin te geloven, maar het is in
wijl het nee-gevoel je vertelt wat voor jou niet (meer) klopt, feite gewoon niets meer en niets minder dan een gedachte
waar pijn, onmogelijkheden, destructieve patronen en over­ waar je geloof aan hecht.
tuigingen liggen. Gaandeweg leert het je de illusies te door­ Ik vind vergankelijkheid het lastigste en pijnlijkste onder­
zien waar je nog geloof aan hecht. Wanneer je koerst op het werp van het leven. Want laten we eerlijk zijn, vanuit per­
midden, tussen de uitersten van een ja- en nee-gevoel in, ver­ soonlijk perspectief is vergankelijkheid een enorm drama.
schuift je leven in een prachtig en precies voor jou kloppend Wie wil nu zijn dierbaren, huis en haard, gezondheid of vei­
tempo, in volkomen harmonie met de mysterieuze levens­ ligheid verliezen? Waarachtig leven, een ander woord voor
kracht van het universum. Het verschuift steeds meer naar 'volledig zijn', betekent vooral jezelf niet voor de gek houden.
leven in eenheid met je hart. Ik zou mijzelf voor de gek houden als ik zou ontkennen dat
ik graag gezond wil zijn, mijn dierbaren om me heen wil heb­
ben en een aantal basiszekerheden in mijn leven wil hebben.
Tegelijkertijd brengt de confrontatie met verlies mij dicht bij
mezelf, de leegte waaruit ik geboren hen. Het kan mijn hoofd
op zijn kop zetten, omdat ik verlies niet kan begrijpen.
Voor mijn persoonlijkheid is het fijn om het leven te begrijpen

192 193
en er betekenis aan te geven. Orn de illusie van 'grip' te hebben, Sonunige aspecten van het leven zijn niet te begrijpen en dat is

wat gewoon een ander woord is voor 'houvast'. Voor mijn ware klaarblijkelijk de uitnodiging. Het is niet te grijpen, het leven.

aard maakt het allemaal niets uit en is het gewoon zoals het is. We grijpen in lucht, in leegte. Als je je hiervoor opent en alle

Wanneer het leven ons pijn geeft, oneerlijke, hartverscheurende aspecten van het mens-zijn langs laat komen, precies zoals ze

en onverteerbare pijn, hebben we de neiging om ons terug te zijn, groeit vrede. Het meemaken van verlies, onrecht en pijn

trekken en af te sluiten. Orn de muren en pantsers op te bou­ kan je dus twee kanten op bewegen. Het kan je op jezelf terug­

wen om onze kwetsbaarheid te beschermen. Door je af te slui­ werpen, op datgene in jou wat vrij en onsterfelijk is. Het kan

ten investeer je echter in oude overlevingsstrategieen, die tot je vrij maken en hartverscheurend pijn doen. Het kan je hart

meer van hetzelfde leiden in plaats van tot vrede, vertrouwen openbreken, zodat liefde ruimte krijgt en vrijuit kan stromen.

en geluk. Kijk maar om je heen of naar het journaal. Ik zag laatst Maar het kan ook je gehechtheid aan gedachten over jezelf en

beelden op Facebook van een meisje van twee jaar dat in China het leven versterken in een poging je te beschermen tegen de

overreden werd en daar, op straat, aan haar lot werd overgela­ pijn. Maar daarmee raakt je bewustzijn ingekapseld en afge­

ten. Mensen reden en liepen langs haar. Zelfs over haar, terwijl ze scheiden van de heelheid. Naast de pijn is er nu ook het gemis

niets deden om haar te helpen en beschermen. Kort nadat haar van de onvoorwaardelijke liefde van het leven. Het lijkt of het

moeder haar vond, overleed ze. De beelden braken mijn hart leven een vijand is geworden. Misschien herken je de volgende

Deze schaduw- en pijnkant van het leven is een grote uitno­ pijnlijke vraag van jezelf of mensen die je liefhebt, als reactie op

diging om je hart open te laten breken. Niet stuk, maar open. ondragelijk verlies. 'Hoe kan God bestaan, als hij me zoveel leed

Je zult merken dat je dan niet stukgaat. Wanneer je je werke­ geeft?' Ik heh mensen regelmatig deze pijnlijke kreet vertwijfeld

lijk opent, zonder verhalen daarover, kom je in de handen van horen uiten.

Bewustzijn, God, de Natuur of wat voor naam je het ook geeft.
Voor onze persoonlijkheid is dat zo vreselijk eng. We zijn voor Verlies of narigheid meemaken doet pijn. Ziek zijn, gepest wor­

van alles bang. Dat we de controle verliezen. Dat we gek wor­ den, niet gezien worden, je geliefde, kind of baan verliezen, het

den. Dat we het leven niet aankunnen als we ons openstellen. vooruitzicht je leven te verliezen... het kan afschuwelijk pijn

Dat de ander ons nog meer pijn kan doen. Dat we nog meer doen. Op geen enkele manier wil ik de indruk wekken dat ik kan
We kunnen ons
niet werkelijk gaan voelen. Dat we ons niet werkelijk kunnen beschermen begrijpen hoeveel pijn je mogelijk meemaakt. Dat kan ik niet.
beschermen Misschien zou ik die pijn niet kunnen dragen. Jij kunt het wel,
tegen pijn en verlies.
tegen pijn,
We leven ieder moment in vergankelijkheid. Zowel de ver­ omdat dat precies is wat je nu doet. Hecht niet te veel waarde
verlies en de
dood. gankelijkheid als de confrontatie met onrecht en pijn kan je aan de verhalen die er in je hoofd opkomen, over dat je de pijn

ertoe brengen om in openheid, vertrouwen en vrede te inves­ straks misschien niet meer kunt verdragen. Er is een wereld van

teren. En om, wanneer angst, pijn of verdriet opkomt, dit er verschil wanneer je relatie tot deze pijn verandert van verzet en

laten zijn zoals het is. Je hart ervoor te openen. Ieder doet verhalen over de pijn, naar openheid en aanvaarding van de

dit natuurlijk in zijn eigen tempo. Wanneer je enigszins durft, pijn, direct, rechtstreeks vanuit bewustzijn. Deze openheid en

kun je een stapje doen richting openen. Gewoon zover je op aanvaarding dragen vrede en licht in zich. Diepe vervulling en

dat moment aandurft en aankunt. Ondragelijke pijn en lijden verwondering voor het leven zoals zich dat aandient. Je lichaam

kunnen een stimulans zijn om te ontwaken 6f om terug te en geest zijn in staat pijn te verwerken, ermee te leren leven en

krabbelen in onbewustheid. uiteindelijk nieuwe perspectieven te ontdekken.

195
194
, , , , '

je e1-ge111v &tr...ttori-tet.t zu111v

Lange tijd zocht ik antwoorden en inzicht bij opleidingen en
mensen die aanzien genoten op hun vakgebied. Ik had het
idee dat zij iets wisten wat ik niet wist. Dat zij antwoorden
hadden die ik niet kende en dat zij konden helen wat ik niet \ �
it'
kon helen in mezelf. Een neveneffect van deze projectie van ·

inzicht was dat ik het lastig vond om mijn eigen weg te blij- De vrijheid die
ven bewandelen wanneer die een andere kant op ging dan er altijd is recht-
streeks ervaren
wat goed werd gevonden door deze mensen. En dat ik niet
en realiseren is
vertrouwde op het helend vermogen van 'mijn' Bewustzijn. alleen vanuit
Op die manier bleef ik afhankelijk van gefantaseerde auto- jouw ervaring
riteiten buiten mezelf, waardoor ik de heelheid in mezelf mogelijk.

niet opmerkte. Langzamerhand, door de jaren heen, groeide
innerlijke kracht en ontdekte ik mijn eigen autoriteit, de
meester in mijzelf. Ik began te genieten van het loslaten van
theorieen en verhalen van anderen over verlichting en hoe
die te realiseren. Ik kon zo voor mijzelf gaan ontdekken hoe
verlichting, vrijheid en een leven in liefde eruitzien.

De vrijheid die er altijd is rechtstreeks ervaren en realise­
ren is alleen vanuit jouw ervaring mogelijk. Alie ideeen over
verlichting, bevrijding en non-dualiteit kunnen je niet doen
ervaren wat het werkelijk is. Jouw pad is nooit eerder door
iemand bewandeld, dus kan ook niemand je vertellen hoe
jouw pad het best bewandeld kan warden. Natuurlijk zijn
er aanwijzingen. De grootste aanwijzing is datgene wat het
leven je op <lit moment geeft en wat het in en om jou tot
uitdrukking brengt. Dit moment is de poort naar vrijheid en
leven in vrede. Het is het leven zelf, dat je aan de hand neemt
en je naar je ware thuisbrengt.
Ik wil een voorbeeld beschrijven van een lieve, zachtaardige
vrouw. Ze had zich haar hele leven gevoegd naar de wensen
en verlangens van anderen. Voornamelijk naar die van haar
dierbare familie. En ze was het zo vreselijk beu!

197
geren vanuit haar kracht. Maar allerlei overtuigingen
6steLLe zaten haar in de weg: 'Een machtsstrijd is niet goed.,
zeker niet voor de kinderen.' En: 'Ik wil niet dat mensen
Estelle kreeg na een huwelijk van twaalfjaar te horen dat me zien als een bitch en geldwolf. Alsof ik het onderste
haar man van haar wilde scheiden. Hij was een andere uit de kan wil halen.' Dit innerlijke conflict deed zijn
vrouw tegengekomen en wilde zijn leven met haar destructieve werk in haar lichaam en geest. Haar eigen­
delen. In aanvang gaf hij aan dat hij wilde dat Estelle waarde daalde tot ver onder nul en ze kreeg last van
en de kinderen het financieel en materieel goed zouden lichamelijke kwaaltjes. Tot ze een dieptepunt bereikte
hebben. Ze waren vermogend en hij was van plan hun en brak. Te midden van het breekpunt ervoer ze prach­
materiele welvaart eerlijk te verdelen. Al snel loste deze tig haar ware kracht. Ik zag een tijgerin die leek uit te
belofte echter op en ontstond er een nare vechtscheiding. stralen: 'Korn maar op, ik lust je rauw. Grrrrr.' De lieve,
Tot dat moment had Estelle zich altijd naar zijn wen­ zachtaardige Estelle maakte voldoende ruimte voor de
sen gevoegd. Haar behoeften waren altijd ondergeschikt bitchy Estelle die niet met zich liet sollen. Ze omarmde
geweest aan de zijne. Bewust hadden ze er destijds voor vanaf dat moment beide kanten in zichzelf.
gekozen dat zij thuis bij de kinderen zou zijn, terwijl hij
een grote, goed draaiende zaak runde. Estelle verzorgde Ik moet eerlijk bekennen dat ik als begeleider ook ideeen heh
en vertroetelde niet alleen de kinderen maar ook haar over 'goed scheiden: Ik ga ervan uit dat machtsstrijd nodeloos
man. Ze was altijd daar voor hen en het gezin leunde pijnlijk en zinloos is voor iedere partij. Vooral voor kinderen.
in haar sterke armen terwijl haar man zorgdroeg voor Machtsstrijd kent alleen maar slachtoffers. Desondanks leidde
de financiele en materiele welvaart. Door deze keuze het leven Estelle hier wel naartoe. En Estelle voelde helder en
had zij geen eigen carriere buitenshuis opgebouwd en krachtig dat het voor haar van wezenlijk belang was dat ze
was zij financieel ajhankelijk van haar echtgenoot. Nu voor zichzelf opkwam in de strijd die hun echtscheiding was
dreigde ze van een leven in luxe naar een leven met een geworden. Het was voor haar belangrijk dat ze positie innam
bijstandsuitkering te gaan. Dit vooruitzicht riep angst en dat ze het oude patroon waarin ze gevangen had gezeten,
op. De angst bracht haar naar de keuze om te blijven losliet. Estelle maakte ruirnte voor haar kracht, eigenheid en
reageren vanuit haar vertrouwde patroon, of om haar innerlijke autoriteit, zodat ze naast begrip en ruimte bieden
behoeften en grenzen kenbaar te maken. Voorzichtig ook grenzen en verschil kon aanbrengen. Ik vertrouwde erop
sprak ze haar wensen en grenzen uit. Iedere keer dat ze dat het leven haar vanzelf zou laten merken wanneer hande­
dit deed, wees haar ex-echtgenoot haar terecht en liet ze len vanuit innerlijke kracht over zou gaan in handelen vanuit
zich van de wijs brengen. Zodra ze haar behoeften uit­ macht (strijd). En dat gebeurde ook. Het leven liet haar heel
sprak, schroefde hij zijn eisen op en daalde het aanbod duidelijk het verschil tussen kracht en macht voelen, evenals
van alimentatie. Toen ze hier niet akkoord mee ging, de gevolgen die beide hadden op innerlijke vrede en vrijheid.
sleepte hij haar voor de rechter. Totdat ze zover was om de strijd los te laten en te handelen in
In haar groeide een innerlijk conflict. Enerzijds wilde overeenkomst met de stroom van het leven. Het leven zelflaat
ze niet meer reageren vanuit haar oude patroon van precies zien wat nodig is. Ieder mens heeft daarin zijn eigen
zich voegen en ondergeschikt opstellen. Ze wilde het ervaringen op te doen. Het heeft weinig zin om te leven naar
beste voor zichzelf en ze voelde het verlangen om te rea- hoe het theoretisch het best zou zijn. Estelle wist theoretisch

198
199
Het kan zijn dat je sensitiviteit, helder voelen, horen, ruiken,
heel goed dat een vechtscheiding alleen maar slachtoffers eist.
proeven of waarnemen toenemen naarmate je bewustzijn
Ze wist ook dat die destructieve gevolgen heeft voor kinde­
zich verdiept. Wanneer dit samengaat met trouw zijn aan
ren. Het is niet moeilijk om, als coach of therapeut, een antler
wat je hart je ingeeft, neemt je innerlijke kracht toe. Je zult
of jezelf te vertellen hoe je het best kunt handelen. De vraag is
heldere grenzen ervaren. Het leven zal je de gelegenheid
of je de ander of jezelf hier werkelijk mee begrijpt en hem, of
geven om deze grenzen tot uitdrukking te brengen. Het gaat
jezelf, ruimte geeft om zichzelf te ontdekken. Wat gebeurt er
allemaal om luisteren naar de signalen van je lichaam, geest
wanneer je leeft zoals het goed is en zoals het hoort? En wat
gebeurt er wanneer je zelf ontdekt wat goed is voor jou en de en ziel. Wanneer er een grens is, maar je die over het hoofd
ziet of om een andere reden niet luistert naar het signaal, zu1
mensen die je liefhebt? Hoe kun je een werkelijk oprecht ja
je geheid uit balans raken. Durf dus te experimenteren met
ontdekken zonder ook een nee te hebben ervaren? Uiteinde­
het stellen van grenzen. Soms harmonieus, soms wellicht ook
lijk leidde het leven Estelle en haar ex-man naar een goede
wat minder harmonieus, wanneer dat nodig is.
omgangsregeling en scheiding. Estelle vond haar kracht en
innerlijke autoriteit, zonder dat ze zich nog liet verleiden tot
Luisteren naar de signalen van je lichaam en geest en hier
machtsstrijd.
gehoor aan geven betekent dat je je oor steeds minder laat
hangen naar wat 'goed' gevonden wordt in je omgeving. Zoals
Veel mensen die zich spiritueel ontwikkelen en luisteren naar
in het voorbeeld van Estelle. Ze doorbrak een patroon dat
de 'stem' van hun hart, zijn sensitief en open. De meeste men­
in haar familie en die van haar ex-man als de juiste manier
sen die mijn begeleiding vragen, hebben deze sensitiviteit
werd beschouwd om 'je te gedragen: De 'moetens'. Dit kan
en openheid van nature. Ik zie deze mensen als de 'voorlo­
verwarrend zijn voor de persoonlijkheid en andere persoon­
pers' van de nieuwe wereld. Een grote mate van openheid en
lijkheden. Ik schreef eerder al dat Bewustzijn en de energie
sensitiviteit kan echter tot problemen leiden wanneer ze niet
van het hart zich niet per definitie houden aan wat goed lijkt,
gepaard gaan met het stellen van gezonde grenzen. Je eigen
maar aan wat goed is. Ook al kunnen we dat als mensen soms
autoriteit zijn betekent gezonde grenzen stellen en opmer­
niet begrijpen. We kunnen het wel rechtstreeks ervaren, hel­
ken waar prikkels en indrukken van buitenaf blijven plakken
der zien, horen, proeven, voelen of ruiken. De uitdaging is
in je lichaam en energiesysteem. Bijvoorbeeld omdat je nog
om je hart te volgen zonder controle, houvast of garanties.
overtuigingen en oud zeer in je draagt waaraan de prikkels
Met respect voor zowel jouw grenzen als die van anderen.
en indrukken zich hechten. Als een spons zuig je dan indruk­
De 'beloning' is innerlijke vrede en vrijheid, een vervuld en
ken op, waardoor je op een gegeven moment helemaal vol zit.
ge'inspireerd leven. Een !even dat voluit in harmonic met het
Het kan wel even duren voordat je dan weer vrij en leeg bent.
kloppend hart van het hele universum geleefd wordt. Ik wil
Wanneer dat het geval is, neem dan de tijd om te ontprikke­
een ervaring van Elise beschrijven om dit toe te lichten.
len. Ik had er mijn speciale ontprikkelochtenden voor. Twee
ochtenden in de week nam ik tijd om te ontprikkelen. Ieder­
een die me kende wist dit en hield er rekening mee. Het waren
momenten van verstilling en alleen-zijn. Momenten die als
een bron van levenskracht waren voor de rest van de week,
zodat er een balans was in mijzelf en ik vanuit die balans din­
gen kon doen.

201
200
De onderliggende overtuiging was natuurlijk dat je een
6L�se vriendin die kanker heeft niet laat zitten. Dat je die
helpt, op alle manieren waarop je dat kunt. Elise was
Rust, vrede en vertrouwen waren een grondtoon gewor­ vrijwel direct lichamelijk, emotioneel en spiritueel op
den in het [even van Elise. Ze was dan ook verrast en slot geraakt. Die dag belde haar dochter en vroeg haar
nieuwsgierig toen ze zich op een dag realiseerde dat ze te eten. Ook hierbij voelde Elise geen zin maar weer­
al een week een wat beklemmend gevoel had. De vrij­ stand. Maar ja, je zegt toch geen nee tegen je dochter als
heid, ruimte en rust waren uit haar lichaam verdwenen die je uitnodigt om te komen eten! Ze was dol op haar
en in plaats daarvan voelde ze iets plichtsmatig. Ze gaf dochter en zag haar zo graag. Dan zeg je toch geen nee?
oude gedachten ruimte om wat [anger te blijven hangen Ze raakte nog meer op slot in haar lichaam, ging twijfe­
terwijl die haar innerlijke vrede verduisterden. Toen ze len en schoot met de energie in haar hoofd.
onderzocht wanneer dit gevoel op was gekomen, ont­ Op het moment dat ze zich realiseerde hoe het kon dat
dekte ze twee situaties. In beide gevallen had ze een ze op slot was gegaan, voelde ze weer de vrijheid om een
keuze gemaakt op basis van hoe je maatschappelijk bewuste keuze te maken. Ze voelde de vrijheid om nee te
gezien zou behoren te reageren. Ze stand er (rationeel) zeggen. Hoe onbegrijpelijk en cru dat ook zou lijken. Ze
ook volledig achter en in die zin voelden de keuzen vroeg haar vriendin of ze iemand anders wilde zoeken
goed. Alleen reageerde haar lichaam door te verkram­ die de eerste noodopvang zou kunnen doen. Wanneer er
pen, waardoor haar ziel geen ruimte meer had om zich dan alsnog noodsituaties waren en ze geen oppas had,
uit te drukken. kon ze alsnog een beroep op haar doen. Hierdoor voelde
De 'moetens' waren verleidelijk en zeer overtuigend. Ben ze zoveel vrijheid dat er weer ruimte ontstond om haar
dierbare vriendin had ontdekt dat ze kanker had en er vriendin te ondersteunen. Soms door er gewoon te zijn,
moest direct met een behandeling warden gestart. Elise soms praktisch, soms door er niet te zijn en zelf leuke
had haar bijgestaan en voor haar kinderen gezorgd. De dingen te doen. Vertrouwen, ruimte, vrede en vrijheid
vriendin vroeg haar op een ochtend of ze de komende hadden weer ruim baan en Elise genoot van de heerlijke
maanden vaker, in geval van nood, voor de kinderen zomer die er was. Haar vriendin putte kracht uit het
wilde zorgen. Elise voelde een nee-gevoel. Ben innerlijk contact met Elise en de kleurrijke lichtheid die daarmee
verkrampen en beperken van vrijheid en ruimte. Ze in haar leven was.
vermoedde dat er regelmatig situaties van nood zou­
den komen. Haar hele gestel voelde weerstand tegen
het weer 'in de kleine kinderen' te zijn. Die tijd had ze
gehad, hoewel zo nu en dan oppassen haar voldoening
en vreugde gaf Omdat het een nare situatie was en ze
er voor haar vriendin wilde zijn in deze moeilijke tijd,
antwoordde ze bevestigend. Vanaf dat moment pie­
kerde ze erover. 'Hoe vaak zal ze een beroep op me gaan
doen?' 'Wat zal ik ervoor aan de kant moeten zetten?'
En: 'Daar gaat mijn genieten.'

202 203
Htt beLa�g vet� ee� voede�de
e� ��s-p�rere�de ovi..tgev��g

Steun en inspiratie kunnen van groot belang zijn om de reis
van je hart en ziel te maken. Hoewel de diepste inspiratie
van binnenuit komt, is het, om niet teruggetrokken te wor­
den in de sferen van je persoonlijkheid, belangrijk om ook
in de buitenwereld steun en inspiratie te vinden waarmee je
kunt resoneren. Je voelt het meteen als vertrouwen en inspi­
ratie aangeraakt en gevoed worden door mensen, situaties,
omstandigheden of een omgeving. Het is als een opwaartse
spiraal van dansend licht wanneer vertrouwen zich verdiept
in contact met de buitenwereld. Wijze spirituele teksten,
voorbeelden van verlichte wezens, de natuur... je voelt zelf
wel wat je wel en niet voedt. Een stukje uit een mail van Elise.

6L�se
Op de terugweg van een bezoek aan een vriendin
schoot het volgende door me heen: Ik ben in mijn leven
zo hard voor mezelf geweest, zo streng, zo veeleisend.
Alles moest ik goed doen. Als iets niet goed ging in het
gezin was het mijn 'schuld', lag het aan mij en deed ik
van alles verkeerd. Met als gevolg: paniekstoornissen,
angsten, fobieen, overspannen etc. Voortdurend mezelf
opzwepen: je moet dit, je moet dat, dit moet je kunnen,
alles moest ik kunnen. Lukte iets niet goed dan was ik
iemand die het 'verkeerd' deed. Daar ben ik tot vorig
jaar mee doorgegaan. En nu wil ik dat echt niet meer.
Ik mag nu alles wat ik wil, ik mag genieten, ik ben
goed zoals ik ben, ik hoef niets meer. Alles is goed, ik
mag er zijn. Ik wil geen kennis meer uit 'leerboeken',
alleen kennis uit mijn ziel en inspirerende boeken. Geen
methodes meer. .. Ik weet genoeg. Nu leren steeds meer

205
van haar moeras. En ze er zo spuugzat van was dat de oude
van mezelf te ho uden en mezelf van alles te gunnen.
manier van reageren gewoon brak, zodat het licht van haar
Wat een bevrijd ingginger weer door me heen, wat een
wezen er gewoon dwars doorheen scheen.
r u imte. Heerlijk!
Ze merkte dat bepaalde vriendschappen, situaties of omge­
vingen haar licht deden dimmen, terwijl andere het deden
Het vertrouwen op Bewustzijn en je hart en dit tot uitdruk­
toenemen. Hoe sterker ze zich dit realiseerde, hoe gemak­
king brengen is zowel vreugdevol als diep vervullend. Iedere
kelijker het werd om hiernaar te handelen. Moeiteloos cre­
keer dat je je hart volgt, geeft dit vreugdevolle gevoel aan dat
eerde ze een omgeving waarin ruimte was voor het beste
je waarheidsgetrouw bent jegens jezelf en het leven. Deze
van zichzelf. Toen vertrouwen zich in haar verdiepte, liet ze
vreugde en vervulling staan los van wat je in de buitenwereld
als vanzelf datgene los wat niet meer bij haar paste. Zonder
meemaakt.
gedoe maakte ze ruimte voor ruimte. Wanneer ze mensen
De waarheid van je hart uitdrukken in je leven kan in het
ontmoette die bij haar 'oude leven' hoorden, ontmoette ze
begin spannend zijn. In deze periode hen je op een bepaalde
hen op hun terrein. Dat wil zeggen, in hun belevingswereld.
manier kwetsbaar en nog gemakkelijk uit balans te bren­
Er waren dan geen knoppen meer die ingedrukt konden
gen. Je persoonlijkheid heeft bevestiging nodig. Door het
worden en er was geen verlangen meer naar hun bevestiging.
uitdrukking geven aan de waarheid die je vanbinnen voelt,
Het is niet zo dat je mensen, situaties, omgevingen of din­
kan het gebeuren dat je juist op afwijzing of weerstand stuit.
gen hoeft af te wijzen wanneer je grenzen stelt. Het is zelfs
Dit kan voor de persoonlijkheid erg bedreigend zijn, waar­
gemakkelijker hen te aanvaarden zoals ze zijn wanneer je
door die zelfs in een crisis kan raken. Een soort van identi­
goed voor jezelf zorgt en grenzen stelt.
teitscrisis. Ze zal alles uit de kast halen om je van gedachten
te doen veranderen. Terug naar veiliger gronden. Zadra je
iemand ontmoet die jouw innerlijke waarheid in twijfel trekt,
kan de persoonlijkheid er nog een schepje bovenop doen.
Ze kan je de meest angstaanjagende beelden voorspiegelen \,t
van wat er kan gebeuren als je datgene wat je in je hart en Omgeef je met mensen, situaties,
ziel voelt, tot uitdrukking brengt. Het gaat hier immers niet
dingen en omgevingen
om zo maar iets, het gaat hier om een diepe waarheid in
jezelf. Evenals diepe angsten en overtuigingen die je aan het die je innerlijk licht voeden.

doorzien bent. Elise ontmoette haar diepste angsten toen ze En stel grenzen aan mensen, situaties,
een praktijk startle. Ze wist dat dit haar pad was. Wanneer
dingen en omgevingen
ze echter mensen ontmoette die haar keuze voor een eigen
praktijk afwezen, verloor ze de moed. Ze zakte dan in een die je leegzuigen en ondermijnen.
moeras van oude angst- en pijnpatronen. Soms voor korte,
soms voor wat 1angere tijd. Meestal kwam ze hier weer uit,
door ontmoetingen met mensen die haar inspireerden. Dan
was het of er vonken oversloegen, waardoor haar eigen vuur
en licht weer toenamen. Soros ook vond er pas een kante­
ling in bewustzijn plaats wanneer ze zelf de bodem berei.k:te

207
206
Er zijn momenten dat het voelt of je terug bij af bent. Het lijkt
een beetje op het gevoel dat je ook wel bij ganzenbord kunt
hebben. Wanneer je bijna bij de finish bent en dan opeens
op het vakje van de dood komt, en je weer terug naar start
moet. Frustrerend! Zodra je weer gehecht raakt aan de per­
soonlijkheid, dompel je je weer onder in haar cirkelende
beweging. Dit kan getriggerd worden door zowel nare als
fijne ervaringen. Zoals Tess, over wie ik in het tweede deel
schreef, die hechtte aan succes. Hoe meer je bewustzijn zich
verdiept, hoe sneller je doorziet dat je weer gevangen raakt
in de wereld van illusies. In die zin kun je niet meer werke­
lijk terug bij af komen. Wanneer je een of meerdere rondjes
hebt gemaakt, zoals bij ganzenborden, heb je veel ervaring
opgedaan. Je kent de gevangenis, doornstruiken, het in de
put zitten, de herberg en alles waar ze symbool voor staan.
Je doorziet de gevaren en uitdagingen veel sneller en kunt
steeds gemakkelijker terugkeren naar de vrede van je hart.
Helpt het te weten dat Elise, ik en alle andere mensen die ik
in dit boek beschrijf soms ook kopje-onder gaan in momen­
ten van wanhoop, angst, frustratie of onrust? Want dat doen
we. De momenten warden steeds korter maar ze zijn er wel.
Ze horen bij het menselijk leven, zolang we de illusie van
afgescheidenheid nog niet volledig hebben doorzien. Tegen
deze momenten vechten of ze proberen te vermijden maakt
de duisternis of gitzwartheid van het moment alleen maar
dieper. De duisternis van het geloven in illusies. Je rekt het
moment uit door er van alles aan toe te voegen wat niet no dig
is. Maar als dat desondanks toch gebeurt, is dat wat er is.
Daartegen vechten of het veroordelen maakt alleen maar dat
je de cirkel van zelfkritiek en zelfhaat sluit. Vele, vele men­
sen, inclusief mijzelf, heh ik diepe dalen zien ingaan om de
bodem te bereiken. Dalen kunnen heel nuttig en soms nodig
zijn om de persoonlijkheid open te breken, zodat er ruimte
ontstaat voor dat wat grater is dan ons 'ik'. Zodra mensen de

209
bodem van hun dal bereikten leek het wel of ze het vechten die niet meer werkten. Gedachten kwamen op als: Heb
om te overleven opgaven. Moegestreden brak het leven hun ik me echt goed gevoeld het afgelopen jaar? Ik ben weer
wilskracht en persoonlijkheid, waardoor er overgave en ont­ helemaal terug bij af. Het komt nooit goed. Het hoeft
spanning ontstonden en het licht van Bewustzijn weer voluit van mij op deze manier niet meer. Wat heeft het leven
kon schijnen. Opeens was alles kristalhelder en was het veel voor zin? Elise was tijdelijk gevuld met gevoelens van
gemakkelijker om de 'juiste' keuzen te maken om weer op te boosheid en verdriet, waar ze een schepje bovenop deed
krabbelen. Denk maar aan het gezegde 'Het donkerste uur is door zichzelf hierom te veroordelen. 'Hoe kan het nou
het uur voordat de zon opkomt'. dat ik er zo doorheen zak? Wat zie ik over het hoofd?
Hoe ver je ook bent in je ontwikkeling, of denkt te zijn, je Moet ik dan nog iets doorzien of ergens aan werken? Ik
zult steeds weer verrast worden door dalen. Het is de cirke­ kan het ook allemaal niet, waarom moet mij dit altijd
lende beweging van de persoonlijkheid. Het kan zijn dat het overkomen? Waarom heb ik het altijd zo moeilijk? Wat
opeens weer duister wordt of zelfs gitzwart. Ook na langdu- doe ik verkeerd?' Haar lijf en geest vulden zich met
rige perioden van innerlijke vrede, harmonie en vrijheid. Tot schaamte, schuld, wrok, jaloezie en haat. Lijden werd
de wortel van de persoonlijkheid volledig doorzien is. geboren. Haar hoofd zocht een oplossing, zin en reden
voor datgene wat haar overkwam in een paging daar­
mee grip te hervinden. Daarmee raakte ze als het ware
6Ltse los van de levensstroom en verzette ze zich ertegen.

Elise had bijna een jaar in innerlijke vrede en vrijheid
doorgebracht. Het moment was gekomen dat haar geld
op was en er was een oplossing naar voren gekomen:
een lijfrentepolis van Elise en haar ex-man kon voor­
tijdig opgenomen worden. Zo had ze weer geld om Gisteravond was ik nog steeds heel rustig. Toen ik van­
van te !even. In de week dat dit in orde gemaakt zou ochtend wakker werd, na een goede nacht, kwam de
warden, ging opeens alles mis wat maar mis kon gaan. angst weer om de hoek kijken en de somberheid over
Het leek niet te gaan werken en ze zakte volledig door een uitzichtloze toekomst vol zorgen en ellende. Nou ja,
vertrouwen, innerlijke vrede en vrijheid heen, om net het oude liedje!
als vroeger in een moeras van angst en twijfel terecht Ik ervaar dat ik mezelf een behoorlijke minkukel vind,
te komen. Ze voelde boosheid en onmacht. Heel begrij­ dat ik niet in staat ben (geweest) een behoorlijk inko­
pelijk wanneer je basiszekerheden aangetast warden. men te verwerven. Het maakt me ook opstandig: zo
Natuurlijk gaan alle alarmbellen rinkelen en wordt je dom ben ik toch niet? En een gevoel van schaamte.
overlevingsinstinct wakker wanneer je in je bestaan Zodra ik dit denken bespeur, ga ik naar mijn hart ade­
bedreigd wordt. Dat instinct hebben we nodig. men. Soms lukt het, soms ook niet. Dit hele proces is
Elise kon vanuit haar duisternis niet zien dat de gevoe­ tamelijk slopend, voor de zoveelste keer. Ik zie toch iets
lens en gedachten heel begrijpelijk waren. Ze zocht con­ over het hoofd, anders komt hetzelfde thema toch niet
trole en grip waar leegte haar tegemoet kwam. Ze greep steeds terug? Ik weet niet wat het is, kan er niet bij. Mis­
gedurende een paar dagen terug op oude mechanismen schien is het de bedoeling dat ik de weerstand opgeef,

210
211
zo voelt het althans omdat na die gedachte ik me rustig nieuwe stageplek. Haar hart gaf een duidelijke voorkeur aan
voelde. Laat het maar komen zoals het komt, proberen maar haar opleiding adviseerde om voor een andere plek te
de controle los te laten. kiezen. Gedurende een aantal weken gaf ze ruimte aan oude
gedachten en patronen. Spanning nam toe in haar licbaam
en 's nachts lag ze te piekeren. 'Moet ik nu toch het advies van
school opvolgen? Ook al klopt dat voor mij niet? Misschien
Wie zegt dat je wat over het hoofd ziet? ]e hoofd? Je heb ik nog wel iets te leren op de plek die ze me adviseren?'
hoofd zoekt grip waar geen grip is. Geef je over, lieve Dit keer was bet voor haar gemakkelijker te doorzien dat
Elise. Zoals je dat zelf ook zo mooi hebt ervaren. Zoek oude patronen en overtuigingen langskwamen. De signalen
even geen betekenis of zin. Die is er nu even niet. Maar van baar lichaam en geest waren een duidelijk nee! Doordat
die komt echt weer! De storm waait weer over en het ze dit eerder ervaren had, durfde ze het vrij snel aan om weer
loslaten klinkt goed. Het overgeven aan Bewustzijn en te koersen op haar hart. Op bet moment dat ze baar handelen
het /even zelf. Je hebt niets verkeerds gedaan. Maar dat weer in overeenstemming met haar hart bracht, stroomde
weet je we/. In een storm is dat gewoon lastig te zien. alles weer mee. Opnieuw vulde baar leven zich met vrede
en vrijheid. En daar waar spanning ontstond, was de uitno­
Uiteindelijk realiseerde ze zich wat er zich plaatsvond en diging om te ervaren waar ze zich nog liet leiden door oude
opende ze zich ervoor. Wat ze zelf kon doen en regelen deed patronen en overtuigingen.
ze en verder liet ze het leven weer waar bet thuisboort. Bij
het leven zelf. De signalen die je lichaam geeft wanneer je uit de natuurlijke
Wanneer je midden in een storm zit, is het moeilijk om de stroom van het leven stapt, zijn als alarmbellen. Hoe meer
grotere betekenis te zien, zoals ik ook in deel I beschreef. Dat je bewustzijn zich verdiept, hoe harder ze lijken te rinkelen.
is niet verkeerd! De uitnodiging is je eraan over te geven en Zodra je de natuurlijke stroom van het leven verlaat, door je
je te realiseren dat de belangrijkste touwtjes in handen van opnieuw te hechten of je ergens tegen te verzetten, gaan alle
Bewustzijn en het leven liggen en niet in onze handen. De alarmbellen weer af.
touwtjes die wel in onze handen liggen, vragen al genoeg van Je bent dan niet terug bij af! Tenzij je dit gelooft. Wanneer je
onze energie en aandacht. Het !even verloopt zoveel gemak­ diepgaand ja tegen leven vanuit je hart hebt gezegd, kun je
kelijker wanneer we ons <lit realiseren. niet terug bij af raken. Het is gewoon onderdeel van het ver­
We hebben allemaal (korte) momenten dat we teruggrijpen haal dat je jezelf vertelt over het leven. Over jouw leven. Het
op oude mechanismen. Je toegenomen bewustzijn helpt je de is je boofd dat je toefluistert dat je terug bij af bent. Dat het
situatie vroegtijdig te doorzien en je ervoor te openen. Zodra leven geen zin heeft. Dat je iets moet doen om dit moment te
Elise ook maar even schipperde in het volgen van haar hart, veranderen. Of dat je denkt dat je iets niet goed hebt gedaan.
verduisterde haar bewustzijn. Dit werd voor haar het sig­ Het enige wat je nu kunt doen, in een storm, is je realiseren
naal om terug te keren naar haar ja-gevoel en dit te volgen. dat dit maar gedachten zijn. Gedachten die een eenzijdige
In deel 2 schreef ik over Renate, de vrouw die voor groeps­ kijk op de werkelijkheid geven. Open je voor de werkelijk­
kracht studeerde. Ze had haar hart gevolgd en hier prachtige heid zoals die zich aandient. Voel de pijn die door de storm
vruchten van geplukt. Een jaar later stand ze voor een ver­ losgemaakt wordt. De boosheid, het verdriet, de angst. Voel
gelijkbare keuze. Ze had haar stage afgerond en zocht een waar de pijn tot uitdrukking komt in je lichaam. Zander deze

212 213
grater, kleiner of weg te willen maken. Als een woeste golf
in de zee zal het uiteindelijk weer oplossen in het geheel. Er 6tl"v stu�I e utt �e �et t L
gebeurt iets bijzonders en heiligs wanneer je toestaat wat er ��e 6 L �se�e stuur�e:
is, zonder het te willen beinvloeden. Het heelt zonder dat je
je best doet om te helen, omdat jij het niet bent die kan helen. Ik bleef rustig gisteren. Af en toe komt een golf angst op,
Jezelf ontwikkelen vindt plaats in de wereld van vormen en maar die ebt snel weg als ik ernaar ga kijken. En weet
materie. De rondjes op het ganzenbord. Hoe ontwikkeld je je: het viel mee! Ik ben niet in paniek geraakt, niet in de
ook bent, in de wereld van vormen en materie is verganke­ wijn gevlucht, ik heb zo eerlijk als ik maar kon gekeken
lijkheid een wetmatigheid. Dus zullen er momenten komen naar mijn patroon. Daar geef ik mezelf een compliment
dat je verlies meemaakt. Momenten dat je geliefden zult voor.
verliezen, een baan, huis, gezondheid, je leven. Er zullen
momenten zijn dat het leven bot, onveilig en onrechtvaardig
lijkt. Het zijn de vakjes op het ganzenbord die je het liefst
overslaat en vermijdt. Vanuit de persoonlijke kant bekeken is
dat toch ook zo? En soms lijkt het !even zachtaardig, veilig en
rechtvaardig. Dat zijn de vakjes waar we graag op staan. De
schijnbare paradox is dat zodra je ruimte maakt voor Bewust­
zijn, dit je lijf en geest harmoniseert. Gezondheid, wijsheid
en levensvreugde kunnen hierdoor toenemen. Hoe meer je
bewustzijn zich verdiept en zich bewust wordt van zichzelf,
hoe gemakkelijker het !even door je heen kan stromen, zon­
der dat je in verzet of hechting gevangen raakt. Maar dan nog
blijf je een mens met menselijke beperkingen en behoeften.
Dan nog zul je ooit sterven. Het is een veel voorkomende
spirituele misvatting dat verlichting inhoudt dat je niet meer
menselijk bent. Dat je het menselijke (of dierlijke) in jezelf
zou hebben overstegen. Er is niets mis met menselijkheid!
Menselijkheid neemt juist toe naarmate je bewustzijn meer
ruimte krijgt.

215
214
1.0 Je beV"vt er till

Jezelf ontwikkelen vindt plaats in het domein van de per­
soonlijkheid. Het is het verhaal over je leven; al die rondjes
die je al hebt gemaakt op het ganzenbord. Een verhaal met
een door jou of anderen bedacht doel dat voor je ligt. Je kunt
het doel zo nu en dan zien liggen. Je vangt er glimpen van
op en soms kom je erin terecht. Er vormt zich vrij snel een
nieuw doel, waardoor je met een beetje tegenslag weer terug Hoe ziet een
leven in vrijheid
bij start komt.
en vrede er
anders uit
De vraag is wanneer je je realiseert dat je er al bent. Vanaf dat dan hoeje
moment kan deze realisatie zich gaan verdiepen. Wie je wer­ !even nu is?
kelijk bent, was gisteren al net zo heel als morgen het geval
zal zijn. Wanneer je opgaat in de verhalen over je leven, mis
je het voor de hand liggende: het leven en Bewustzijn dat er
is. Het is misschien niet wat je had verwacht of zoals het doel
dat je je had gesteld. De werkelijkheid van wie je bent, is niets
van wat je erover kunt bedenken. Wat je erover denkt, dat is
het niet. De werkelijkheid is ontdaan van alle gedachten over
wat het kan zijn. Het is volkomen 'leeg' en eenvoudig. Zo
eenvoudig dat je er steeds overheen hebt gekeken. Dit kan het
leven toch niet zijn waar al die verlichte wezens over spreken?
Doordat veel verlichte wezens zijn omgeven met een aureool
van grootsheid, voeden we onze ideeen over hoe een verlicht
!even eruitziet. Op een podium, zoals Eckhart Tolle, Gan­
gaji of Adyashanti. Een groat publiek dat vol bewondering
ieder woord opzuigt. Camera's die zoemen, bekendheid, aan­
beden worden. Gewaardeerd worden. Hmm, ons 'ik' smult
ervan, of juist niet. Wat zijn je ideeen over !even in vrijheid
en vrede? Hoe ziet dat !even er anders uit dan hoe je !even
nu is? Hoe ziet een !even in vrijheid en vrede er anders uit
dan hoe je leven nu is?
Het is belangrijk dit te beseffen, omdat het precies deze
ideeen zijn die je nog weerhouden de werkelijkheid te reali­
seren. Heh de ideeen lief en stop met ze te geloven. Ze hebben

217
geen enkel waarheidsgehalte. Ze zeggen iets over de waar­ niet met elkaar te vergelijken en dragen elk hun eigen kleur.

heid en wijzen er wellicht naar. De waarheid van wie jij bent, Sommigen kunnen prachtig zingen, anderen bewerken hout,

zit, ligt of staat op dit moment en leest deze woorden. Het is steen, papier of schildersdoek. Sommigen werken in stilte,

precies wie je bent op dit moment. De buitenste rand van dit anderen spreken zalen met honderden mensen toe. Sommi­

moment is de wereld van vormen en materie, je lichaam en gen zijn heel goed in het opmerken van de noden van een

geest. En de binnenkant van dit moment is je wezenlijke en medemens en werken in de zorg of welzijn, anderen spre­

onberoerbare zelf: Bewustzijn. Je bent volledig. ken de taal van de aarde en bewerken het land. Het kan zijn

Zo'n mooi woord. Vol en ledig. Voel je het? dat je het gevoel hebt dat je nog niet helemaal jouw eigen
unieke uitingsvorm hebt gevonden. Hoe dan ook is waar je

Waar droom je van? Droom je er ook van om vrij te zijn van nu staat en wat je nu vormgeeft, precies de juiste plek om op

menselijk leed? Orn de hele dag prettige en vredige gevoelens dit moment te zijn. In dit moment laat het leven jou zien hoe

en gedachten te hebben? Of liever nog, om helemaal geen je je hart kunt bereiken en hoe je je kunt openen voor wie je

gedachten te hebben en een te zijn met het universum? Maar werkelijk bent: Bewustzijn. Oat is uiteindelijk het enige wat

dan wel een vredig universum. Wat heh je, wanneer je vrij er werkelijk toe doet.

bent, wat er nu niet is? Een mooi huis, een gegarandeerd
inkomen? Een geliefde, mensen die van je houden, precies We vechten vaak tegen onze menselijkheid. Tegen kwets­

zoals je bent? Succes? Status? Macht? Wat is het waar jij op baarheid, gevoelens, lichamelijke sensaties en gedachten die

hoopt, wat tussen jou en de werkelijkheid in staat? mens-zijn met zich meebrengt. Wanneer we verdriet voelen,
angst, boosheid, verveling of irritatie, vinden we vaak dat we
dat niet zouden moeten voelen. Alsof we ons mens-zijn zou­
den moeten overstijgen. Stop met vechten en open je voor dit
moment. Je zult merken dat je ware aard Liefde is, die alles
Wat is de werkelijkheid op dit moment?
toestaat en liefheeft.
Open je ervoor en je bent er.

Zoals ik heh begrepen leven Eckhart Tolle, Adyashanti en
Gangaji naast de momenten dat ze publiek toespreken heel
eenvoudige levens, zoals jij en ik. Ze kijken naar een pro­
gramma op de televisie, gaan fietsen of wandelen, maken
hun eten klaar en spreken wat af met vrienden. Ieders pad
volgt zijn eigen route en is uniek en volledig in het licht van
Bewustzijn. De mensen die ik in de loop der jaren heb ont­
moet die het ja-gevoel in zichzelf volgen, hebben ieder een
unieke bijdrage aan deze wereld. Hun uitingsvormen zijn

219
218
:t:t ALLes opgeveJ11v OVIA., �Ji\, ole V!"J11voleJ11v
va Ji\, i-t et LeveJ11v te o Vvtw" iuJ11v

Wanneer je het leven jou laat leiden, zal het leven je de kans
geven om alle gehechtheden los te laten; nog voordat je niet
anders kunt dan ze los te laten. Zoals ze in het boeddhisme
over verlichting spreken: sterven voordat je werkelijk sterft.
Zo ook in het leven van Elise.

6L�se
Er kwam geen oplossing voor de geldnood van Elise,
zoals in het verleden wel steeds was gebeurd. Ik vroeg
haar of ze bereid was om al haar ideeen over geld en
inkomen los te laten. Haar antwoord was oprecht. 'Nee!
Er is voor mij wel een grens. En dat is leven van een
bijstandsuitkering. Dan hoeft het voor mij allemaal niet
meer. Dat is de ondergrens.' Een herinnering kwam op
aan hoe ze ooit met haar toenmalige echtgenoot over
de markt liep. Ze zagen een vrouw met een armoedige
uitstraling. Elise bedacht dat deze vrouw leefde van een
uitkering, alleen en eenzaam. Het was een schrikbeeld,
dat nooit! Ze zei tegen haar man dat ze hoopte dat nooit
mee te maken. Dat was het ergste wat haar kon over­
komen.

Wat is, naar jouw idee, het ergste dat je kan overkomen? Wat
Wat is het ergste
voedt vanuit de diepste schaduw je streven en handelen? dat je kan over­
Een van mijn diepste angsten was dat ik mijn plek zou verlie­ komen?
zen. Oat ik mijn baan en inkomen kwijt zou raken, ons huis
moest verkopen en mijn moeder- en partnerrol niet meer zou
kunnen vervullen. Dat ik uitschot zou zijn, dat alleen maar
bij het afvoerputje van het leven kon leven. En nog erger:
dat ik daarmee gevangen zou raken in mijn persoonlijkheid,

221
afgescheiden en verlaten van de liefde van Bewustzijn en het Overhaasten is iets wat onze persoonlijkheid gewend is om
leven. Verbannen in een soort van hel. Orn die reden durfde te doen. Bewustzijn weet precies wanneer het de juiste tijd is.
ik geen risico's te nemen. Ik durfde niet voluit te leven uit Datgene waar je het meest bang voor bent, dat wat je erover
angst om te sterven. Wat een schijnbare paradox. gelooft, heb je op een dag in de ogen te zien, omdat het tot
die tijd tussen jou en je ware natuur in staat, omdat je er nog
geloof aan hecht. Wanneer die dag aanbreekt, daar heb je
6Ltse geen werkelijke invloed op. Geef je over aan het leven en het
leven leidt je er liefdevol naartoe. Precies dan wanneer je er
De hemel van Elise was beschikken over voldoende aan toe bent, en geen dag eerder.
inkomsten. Ze dacht dat ze alleen dan zou kunnen ont­
spannen in vrede en vrijheid. Haar hel was de angst De mogelijkheid die mens-zijn ons geeft, is om te leven met
voor tekort en leven van een bijstandsuitkering. Tot zowel de hemel als de hel. En aan beide niet te hechten of
dan was ze er niet aan toe geweest om haar hemel op te er weerstand aan te bieden, zodat we heel zijn. Die heelheid
geven, waardoor ze gehecht bleef aan zowel haar hemel is er altijd, oak wanneer we ons dit niet realiseren, wanneer
als haar hel. Ze wilde wel vertrouwen in het leven en ons verstand ertussen zit. Vlak na het overlijden van een
zich eraan overgeven, op voorwaarde dat ze voldoende vriendin had ik een droom waarin ze me iets duidelijk wilde
inkomsten zou hebben. Omdat het Leven wist dat Elise maken. De vriendin liet me in de droom zien dat we in de
ten diepste werkelijk vrij wilde zijn leidde het haar naar dood of in de hemel volledig zijn, heel. We hebben er geen
een poort van genade, hoewel die eruitzag als de poort schaduw. Althans niet zoals we die in een menselijk lichaam
naar de hel: het aanvragen van een bijstandsuitkering ervaren. Deze schaduw is de dualiteit die we hier op aarde
en alles wat daaraan vast hing in haar geest. ervaren. Het is dankzij deze schaduw, deze weerstand, dat we
ons bewust kunnen worden van ons bewustzijn. Bewustzijn
Wanneer je werkelijke vrede en vrijheid wilt realiseren, vraagt zelf heeft geen vorm en tegelijkertijd is vorm hetzelfde als
het leven uiteindelijk om alles op te geven wat niet echt is. bewustzijn. Een niet op te lossen paradox voor onze mense­
Vergis je niet, zo heerlijk als vrede en vrijheid voor je werke­ lijke geest. Alleen bewust te zijn. Op een dag merken we dat
lijke zelf zijn, zo afschuwelijk zijn ze voor de persoonlijkheid. er een aanwezigheid is in ons die als licht op de verscheiden­
Die verliest alles. Wees hier oprecht in. Wanneer je er nog heid van onze ervaringen schijnt. Het licht van Bewustzijn
niet aan toe bent om angsten, verlangens en vooral de ver­ schijnt op en in vorm, namelijk ons lichaam, onze geest en de
halen daaromheen los te laten dan hen je daar nag niet aan ervaringen die we hebben. Zadra we dit beseffen, ontdekken
toe. Wees hier eerlijk in, vergeef jezelf en heh jezelf lief. Voeg we dat we niet de vorm zijn, zoals we altijd dachten, maar
er geen onnodig lijden aan toe door jezelf hierover verwijten het bewustzijn waarin de vorm verschijnt! We kunnen ons
te maken. Het leven jaagt je net zolang achterna tot je er wel bewust worden van zowel de heelheid als de verdeeldheid die
aan toe bent. Het dwingt je uiteindelijk op de knieen, zodat daarin aanwezig is. Hoe bijzonder is het dat Bewustzijn een
je al je ideeen over jezelf en het leven aflegt en je naakt als lichaam heeft! Met zintuigen en hersenen en de mogelijkheid
een baby, kwetsbaar en onschuldig, overblijft. Zoveel houdt tot bewust zijn van bewustzijn. Oren om mee te horen, ogen
het }even van je. Het leven doet dit op maat en in een tempo om mee te kijken. Bewustzijn heeft zo de mogelijkheid om
dat precies bij jou past. Er hoeft niets overhaast te worden. zichzelf in alles en iedereen te ontmoeten, in tegenstelling

222 223
tot bijvoorbeeld een tafel, die net zo volledig Bewustzijn is, Wtl&WO� ruL�te �tlk.eV\- VOOY st�Lte?
maar zich daar niet bewust van is. Kun je het op dit moment
opmerken? Wie of wat kijkt er nu door jouw ogen?
We zijn zo geconditioneerd om op te gaan in de waan van de
In de droom wist ik dat de tijd die ik op aarde heh, zeer kost­ dag en daar automatisch op te reageren dat tijd maken om te
baar is. Ik voelde een urgentie om deze ten volle te benutten. stoppen met deze automatische reactie van wezenlijk belang
Deze urgentie heeft echter niets van doen met de haast die is. Stil zijn terwijl impulsen opkomen, instinctieve reacties,
we allemaal kennen. Haast is iets van de wereld van de per­ verlangens, verveling of wat ook, en daar niet op ingaan. Zit­
soonlijkheid. Sneller, sneller, er moet zoveel. Deze urgentie tend (liggend, lopend of staand) in stilte, terwijl de razende
gaat over bewust zijn wanneer je maar kunt. Dit bewust zijn kracht van de conditioneringen door je hele systeem gaat.
is geduld ten top en er kan zowel haast als rust in opkomen. Het is van belang voor jou persoonlijk en voor de mens als
Wanneer je gewend bent aan de snelbeid van een tot de rand soort, om door te groeien naar een rijker, rijper bewustzijn.
gevuld leven, is de ruimte van bewustzijn op een bepaalde Enerzijds ontwikkelen we een rijper bewustzijn en ander­
manier saai en traag. De automatiscbe piloot van gewoon­ zijds ontdekken we bet bewustzijn dat er altijd was en zal
ten en gedachten heeft dan de overhand, gevoed door jacb­ zijn, maar dat we niet konden zien omdat onze aandacht
tigheid en prikkels uit de omgeving. De wereld van de per­ gevangenzat in conditioneringen.
soonlijkheid is wiegend en in 'slaap' sussend. Het is bet zand
van Klaas Vaak. Spiritueel ontwaken gaat over je bewustzijn Wanneer je dagelijks tijd vrijmaakt om stil te staan en stil
opmerken wanneer je maar wilt en kunt. te vallen, creeer je omstandigheden voor de geest om tot
rust te komen. Zo is bet gemakkelijker om je wezenlijke zelf,
Bewustzijn, te ervaren. Als je stilvalt, kun je opmerken dat
het bele leven door deze stilte stroomt. Maar meestal zijn
we te druk bezig op te gaan in dingen doen om dat op te
merken. In meditatie kan je 'doen' letterlijk en figuurlijk, op
een wezenlijk niveau, stilvallen. In dit wezenlijk stil zijn kun

Wanneer je werkelijke vrede en vrijheid wilt je opmerken dat geluiden, gedachten, gevoelens en ervarin­
gen opkomen en vervolgens weer oplossen. In deze stilte is
realiseren, vraagt het leven uiteindelijk om alles
er ruimte om te ervaren dat je zowel de vorm bent die bet
op te geven wat niet echt is. leven op dit moment aanneemt, als de ruimte waarin bet zich
ontvouwt. Je valt samen met het leven. Het zelf valt weg, de
neiging om jezelf en de omgeving te definieren en namen te
geven. De neiging oak om aan bet huidige moment te willen
sleutelen en jezelf of het leven te willen verbeteren.
Als je regelmatig mediteert, zeg twee keer per dag tien tot
twintig minuten, merk je dat de meditatie zich verdiept en
uitbreidt. Ook gedurende het dagelijks leven. Een onzicbt­
baar energetisch snoer verbindt de meditaties met elkaar,

224 225
waardoor ook de rest van de dag bewustzijn zich gemakkelij­ zich afspeelt, als het zich afspelende !even. Dit vraagt een

ker verdiept naar aanwezig zijn. Op die manier warden ook bewustzijnsshift: het verleggen van de aandacht. In plaats

het fietsritje naar de winkel of je werk, de trap oplopen en van te focussen ('doen': het met wilskracht richten van de

onder de douche staan meditatie. Tot uiteindelijk het hele aandacht op een bepaalde vorm) verplaatst bewustzijn zich

leven een aaneengeschakelde meditatie is. naar bewustzijn zelf. Je verplaatst je aandacht naar ontvan­
kelijk zijn, voorbij en tegelijk in iedere vorm van doen. Dit

Mijn voorkeur gaat uit naar een meditatievorm die recht­ bewustzijn is zonder centrum en grenzeloos. Vragen die je

streeks vanuit het open, ruime bewustzijn plaatsvindt. Je direct naar deze eindeloosheid kunnen brengen, zijn:

hoeft niet te zoeken naar dit ruime bewustzijn. Alles wat je
denkt, alles wat je voelt en meemaakt, komt op in dit grenze­
loze bewustzijn. Dus het enige wat je hoeft te doen, is opmer­ •fiat
ken wat nu in jou opkomt en wat in jou weer oplost. Deze Wat blijft er over wanneer alles wat jou
vorm van mediteren is als een vorm van luisteren. Wanneer
definieert, wegvalt? Wie of wat ben je? 14
je werkelijk luistert, ben je ontvankelijk voor de klanken
die binnen je bewustzijn opkomen. Het heeft een ruimtelijk
karakter wanneer je ongefocust en ontvankelijk luistert naar
geluiden. Een weerspiegeling van je natuur. Door gefocust te
mediteren, bijvoorbeeld door te focussen op de ademhaling, Wanneer je deze vraag stelt, is de kans vrij groot dat je hoofd

leer je de aandacht te richten. Dat kan bijzonder behulpzaam antwoord wil geven. Wellicht brengt het je naam te berde. Of

zijn wanneer er bijvoorbeeld een storm aan emoties door je dat je een vader of moeder bent. Zoon of dochter. Het kan

heen gaat. Door de aandacht op de ademhaling te richten is het zijn dat je hoofd een prachtig plaatje bedenkt of antwoordt

gemakkelijker om geankerd te blijven in het huidige moment. dat je een man of vrouw bent. Het zal ongetwijfeld relatief

Hevige emoties en gedachten kunnen daardoor je bewustzijn gezien allemaal waar zijn. Je hebt een lichaam, je hebt een

minder gemakkelijk kapen. Door ongefocust te mediteren zijn geest en je hebt rollen die je vervult in je !even. Wanneer je

je start, ontwikkeling en eindpunt het bewustzijn dat er al is. echter stopt met daar een verhaal over te maken, wanneer je

Het anker van je bewustzijn is het bewustzijn zelf. deze gedachten over wie je bent gadeslaat zonder erop in te

Soros is het fijn om de meditatie te starten door een aantal gaan, en ontvankelijk blijft voor datgene wat zich in, achter

minuten te focussen op de ademhaling, om vervolgens de en om de gedachten openbaart, wat blijft er dan over, wan­

ruimtelijkheid van je bewustzijn op te merken. 'Luister' ver­ neer al deze definities wegvallen?

volgens met heel je wezen.13 Zet al je zingtuigen open, zonder
een specifieke verwachting. Je hoeft nergens naar te zoeken Een variant op deze meditatieve vraag is de knekelmeditatie.

en je hoeft niets te doen. Wees enkel ontvankelijk voor wat Dit is een meditatie op vergankelijkheid. Het oogt misschien

er ook maar opkomt in het ruime, weidse bewustzijn. Wan­ wat luguber en vergankelijkheid is iets waar je wellicht liever

neer moeite doen, gedachten, streven, zoeken, weerstand en niet bij stilstaat. Desondanks kan ik je deze meditatie aanbe­

dergelijke opkomen, merk je dat eenvoudig op. Je laat het velen omdat er een waarheid en liefde in schuilgaan waar je

verder ongemoeid en blijft ontvankelijk of keert daar weer hoofd nooit bij zal kunnen. De meditatie op vergankelijkheid

naar terug. Tegelijkertijd zowel de ruimte waarin het !even kan je bewust maken van wie je werkelijk bent, voorbij dat-

227
226
gene wat jou definieert. Tijdens deze meditatie stel je je voor berg voor waarmee je vervolgens samensmelt. Vervolgens zit
dat je lichaam sterft en Iangzaam tot stof vergaat. Je stelt je je dan als de berg. Je wordt je bewust van het leven op de
bijvoorbeeld voor dat je ergens in de natuur bent gaan zitten berg. De bomen, beekjes, dieren... Je wordt je bewust van de
en dat je sterft. Daar zakt je lichaam op de grond. Gedurende dagen en nachten die voorbijgaan. De seizoenen die komen
de uren die voorbijgaan begint je lichaam zich langzaam te en gaan en zich aaneenrijgen tot jaren en decennia. Tot eeu­
ontbinden. (Wat een mooi woord eigenlijk, ontbinden.) Die­ wen en miljoenen jaren. Wellicht verandert de vorm van de
ren eten wellicht het vlees van de botten. Het weefsel gaat berg. Wat blijft echter onveranderd aanwezig te midden van
rotten en ontbindt zich. Stormen en dieren verspreiden de al de veranderingen die aan de oppervlakte plaatsvinden?
overblijfselen. Na een jaar is het weefsel vergaan of opgege­ Kun je het voelen?
ten. Er liggen wellicht nog wat kledingstuk.ken om de bot­
ten. Maar na een periode van jaren vergaan ook de kleding­ Hierover nadenken heeft geen zin. Nadenken valt onder de
stuk.ken. Na honderden jaren vergaan zelfs de meest harde wereld van vormen en materie, de wereld van dingen doen.
en concrete delen van je lichaam, zoals de botten. Je ziet het Deze vorm van mediteren vanuit bewustzijn is bewustzijn.
lichaam tot stof vergaan, letterlijk. Wat blijft er over? Wanneer ik mensen met deze meditaties begeleid, vertellen
ze me regelmatig dat ze angst en weerstand voelen om de
rollen en dat wat hen definieert los te laten. 'Wat blijft er van
mij over wanneer ik dat alles loslaat?' vragen ze zich angstig
af. Ze voelen zich klein worden, kwetsbaar en precies vlak
Wat blijft er over wanneer de rollen die je speelt,
voor ze in de onvoorwaardelijke liefde vallen, trek.ken ze zich
het lichaam dat je bewoont wat terug. Zo begrijpelijk! Het is de angst van de persoon-
en de geest waarin je huist, wegvallen? lijkheid voor het grote onbekende en voor bet verlies van
haar bestaan. Ze houdt krampachtig vast, ziet haar grootste
angsten werkelijkheid worden en durft niet los te laten in de
vrede die haar omringt. Ze kan deze vrede niet zien, omdat
ze alleen haar eigen projecties ziet.
Voor het schrijven van dit boek heb ik geprobeerd deze
meditatie weer te vinden. Ik heh deze jaren geleden eens Hoe vaker je mediteert vanuit de ruirnte van bewustzijn,
gelezen in naar ik meen een boek van de Dalai Lama. Ik kan hoe helderder zichtbaar het is dat bet enige wat tussen jou
het echter niet meer vinden. Zoals ik het onthouden heb, is en ware vrede en vrijheid in staat, gedachten zijn. Dat wil
het een meditatie van vergankelijkheid die binnen het Tibe­ zeggen, het met de aandacht opgaan in gedachten. Alleen dat
taanse boeddhisme wordt beoefend. Het zou goed kunnen wat je gelooft, kan je binden en vastketenen in de cirkelende
dat ze een heel andere naam draagt. Hoe dan ook brengt deze beweging van de persoonlijkheid. Je ware natuur is er altijd.
meditatie me thuis, zoals ook de vraag wie of wat ik hen me De persoonlijkheid kan dit echter niet zien, iets waar veel
thuisbrengt. Een andere variant op deze meditatie is de berg­ lijden uit voortvloeit. Ontdek.ken dat de persoonlijkheid een
meditatie. Het is een meditatie die vandaag de dag door veel gevangenis is die altijd openstaat, is een diepgaand hoopvolle
mensen wordt beoefend, dankzij de mindfulnesstrainingen en hartverwarmende ervaring. Het kan ook schok.kend zijn.
van Jon Kabat-Zinn15 Gedurende deze meditatie stel je je een Je verlichte staat van zijn realiseren is letterlijk en figuur-

228 229
lijk vrij toegankelijk. Het is wie je bent. Het is er altijd, een afbeelding? Kun je je nog herinneren hoe het voelde toen je
gedachte verwijderd. De verlichte staat van zijn tot uitdruk­ er voor de eerste keer doorheen keek? 'Ja, ik zie het! Wat gaaf
king brengen en belichamen in je leven is wat de werkelijke om zoveel diepte en ruimte tussen de voorwerpen te zien.
uitdaging vormt. Voor je het weet heh je bewustzijn verlaten Wauw!' Vergelijkbaar waren die eerste ervaringen van volle­
en is je aandacht weer afgesplitst en verloren in een ervaring. dig zijn. Opeens was er ruimte en een volledig samenvallen
Mijn tweede ervaring van volledig zijn verliet ik doordat met het moment, dat er weliswaar altijd al was geweest, maar
ik in mijn hoofd verhalen ging maken over de ervaring. Ik waar ik klaarblijkelijk toch altijd overheen had gekeken. Ver­
wilde mijn toenmalige zenlerares16 vertellen over de ervaring gelijkbaar ook was rnijn reactie op deze realisatie. Ik voelde
en bedacht wat ik haar erover zou gaan vertellen en vragen. een soort van jubelen en mijn persoonlijkheid stand aan de
Ik merkte wel dat zodra ik erover ging denken mijn bewust­ zijlijn te juichen. 'Dus dit is het?l Hier heb ik al die tijd naar
zijn vernauwde. Omdat het volledig zijn echter zo allesom­ gezocht: Alarmbellen. Zo kan een eenheidservaring zijn. Er
vattend was, voelde ik geen enkele angst het te verlaten. Ik was de ruimte van volledigheid, Bewustzijn, en er was een
kon deze staat van zijn nooit meer verlaten. Het was alles persoonlijkheid die er nogal ondersteboven van was en er al
wat er was. Wat maakte het uit om er eventjes een verhaal snel weer een verhaal van maakte. Bij sommige mensen lost
over te maken? Ik kon toch zo weer terug? De behoefte er de persoonlijkheid grotendeels op na een dergelijke ervaring.
een verhaal over te maken had te maken met de behoefte om In mijn geval was dat niet zo, ze bleef grotendeels intact. Wat
begrepen en gewaardeerd te warden. Daar lagen nog onder­ ik natuurlijk jammer vond en waar ik van baalde. Het sti­
liggende overtuigingen aan ten grondslag die grate zuig­ muleerde me echter om het meditatief zelfonderzoek met de
kracht op mijn bewustzijn uitoefenden. Het verlangen naar Vragen naar Vrijheid te ontdekken, zodat ik alle resterende
waardering was op dat moment belangrijker voor me dan illusies kon leren doorzien.
vrij zijn. Zadra ik echter ging nadenken over de ervaring, Wanneer volledig zijn zich later openbaarde, bleef alles op
was het alsof er een soort poort tussen mijn persoonlijkheid een bepaalde manier precies zoals het was. Stilletjes en een­
en Bewustzijn kwam. Volledig was ik door de poort gegaan voudig, hoewel het natuurlijk groats en wonderlijk is. Want
terwijl ik, eenmaal terug in mijn persoonlijkheid, helemaal dat is het leven toch? Een meeuw die overvliegt, mijn zoon en
geen poort meer kon vinden. Ik zocht naar een denkbeeldige dochter die in de kamer dansen. De kaarsjes die mijn vriend
poort, waarmee ik met mijn aandacht weer gevangen raakte aangestoken heeft wanneer ik thuiskom van mijn werk. De
in de wereld van vormen en materie, de wereld van doen. kinderen die boos zijn omdat ze het eten dat ik heh gekookt
Alleen als je alles aflegt opent zich de stilte. Als je bereid bent niet lekker vinden. Een eindeloos veranderende stroom van
om al wat je wilt bereiken en al je verhalen op te geven, is de vormen die door stille en roerloze aanwezigheid stroomt.
onvoorwaardelijke liefde van stilte er onmiddellijk. Er is niet Er is me weleens gevraagd of ik veranderd hen, meer ont­
werkelijk een poort. Maar zodra je ernaar op zoek gaat is de wikkeld, door deze ervaringen. De verwachting was dat ik
onbestaanbare poort, de illusie, onmiddellijk weer gesloten. wijzer, vredelievender en meer in balans zou zijn. Dat volle­
Afgesloten van Bewustzijn. Verlangend naar huis. dig zijn, Bewustzijn, een bepaalde uitdrukkingsvorm heeft.
Die eerste ervaringen van volledig zijn waren overweldi­ Mijn ervaring is dat Bewustzijn alles omvat. Ook boosheid,
gend. Kun je je de 3D-kaarten nog herinneren? Waar als je overstromende liefde voor mijn vriend en onze kinderen,
er op een bepaalde manier 'doorheen' keek er opeens ruimte een schreeuw van pijn, een scheet, een boer, stofzuigen en de
zichtbaar werd in een daarvoor nog platte, tweedimensionale was doen. Daar zin in hebben en daar soms geen zin in heh-

230 231
ben. Alles. Wanneer bewustzijn zich verdiept en opent, komt • verlangen
alles daar doorheen. Dat kwam het voor die tijd natuurlijk • afkeer en weerstand
ook, alleen was je je daar toen misschien niet van bewust. • irritatie
Hoe meer Bewustzijn zich verdiept in je lichaam en geest, • verveling
hoe meer ruimte er is voor de natuurlijke stroom van leven. • schuld
'Juiste' handelingen komen als vanzelf naar voren wanneer je • schaamte
hier ruimte voor biedt. Dat is echter niet hetzelfde als slim, • streven en moeite doen
intelligent of ergens goed in zijn. Het is niet persoonlijk. • ideaalbeelden
• falen
De neveneffecten van dieper en dieper in je natuurlijke staat
van zijn zakken kunnen voor veel verwarring zorgen. Het Zodra deze opkomen in je !even en je hecht er waarde aan,
zijn neveneffecten die er heel prettig uitzien, zoals ontspan­ weet je dat je lijdt. De spanning die je dan voelt is het bel­
ning, gelukzaligheid, vrede en vrijheid. Lokkertjes, waar letje dat rinkelt om je de weg terug naar huis te wijzen. Je
niets mis mee is, maar ze vormen niet het hele verhaal! Durf komt weer thuis door op te merken dat deze gedachten en
jezelf te zijn, zoals je uitdrukkingsvorm op dit moment ook gevoelens al volledig aanvaard zijn in wie je werkelijk bent en
maar is! Ook wanneer je iets 'fouts' of 'stoms' doet. Ook vol­ dat je er ruimte aan biedt. Dit vraagt een shift in perspectief
ledig gerealiseerde mensen doen soms iets stoms of fouts in van volautomatisch opgaan in gedachten en gevoelens, naar
de ogen van wie dat maar zo wil zien. Wie je werkelijk bent opmerken dat ze in jou verschijnen. Het vraagt van je om te
gaat aan iedere uitdrukkingsvorm voorbij. En wat in jou stoppen met iemand anders te willen zijn dan wat er op dat
opkomt, is helemaal oke. Ook zogenaamd negatieve gedach­ moment door je been spoelt. En door te stoppen met andere
ten en gevoelens. Het betekent niet dat je ernaar hoeft te han­ dingen te willen voelen of denken dan wat je op dat moment
delen of dat je ze hoeft te geloven, maar zodra je ze uitsluit, voelt of denkt. De gevoelens en gedachten zijn niet persoon­
hen je actief in het domein van de persoonlijkheid. Het is lijk. Ze spoelen gewoon door je heen, zoals ook geluiden dat
gemakkelijk om je bewustzijn te verliezen in het uitsluiten doen. Het is dit element van volledig aanvaard zijn waar ik
van zogenaamd onverlichte eigenschappen, aspecten, gevoe­ als moegestreden perfectionist zoveel vreugde in ervaar.
lens of gedachten! Alleen een persoonlijkheid kan ervarin­
gen, ietsen of iemanden uitsluiten en hechten aan een ide­
aalbeeld. Wat hebben wij, spiritueel zoekende mensen, toch
veel ideeen opgedaan de afgelopen jaren en decennia over
verlichting, bevrijding, non-dualiteit of hoe je het ook wilt Ik bleef last houden van het gedoe op mijn werk. Op de
noemen. De ideeen zijn prachtig en behulpzaam tot ze pre­ dinsdagen verloor ik wekelijks mijn bewuste zijn en nam
cies dat in de weg staan waarvoor ze ooit bedacht zijn. Tot je de automatische piloot het van me over. Ik werd dan
ze gelooft en ze een verhaal zijn over het leven! angstig, verloor de moed en hoop. Op de woensdagen
Veelvuldig verlies ik mijn vrije bewustzijn weer aan gedachten stroomde bewustzijn mijn lijf en leven weer in en voelde ik
of gevoelens. Ik maak dan weer een verhaal over de situatie, vertrouwen. Ben lieve vriendin die deze heen-en-weerbe­
mijzelf of het leven waaraan ik hecht. Acuut komen dan de weging al maanden had aangezien, adviseerde me op een
volgende zaken weer op in mijn 1even: dag om de Vragen naar Vrijheid te onderzoeken op het

232 233
thema 'angst en verliezen van vertrouwen'. In een week­ liet ik het beeld en de gevoelens toe. Ben heel sterk schuld­
end trok ik me terug in de slaapkamer. Ik ontspande in gevoel kwam op. Ik had, voor mijn gevoel, iets gedaan
Bewustzijn en verbond me met onvoorwaardelijke liefde waardoor ik de liefde van God niet waard was. Ik had
terwijl ik ruimte maakte voor angst en verloren ver­ iets gedaan waar ik me verantwoordelijk en schuldig voor
trouwen. Ik voelde me leeg, angstig en verlaten. Ik vroeg voelde en ik was ervan overtuigd dat ik boete moest doen.
hardop welke kernovertuiging hieraan ten grondslag lag. De boete bestond uit het afgesneden zijn van God, verla­
En wachtte, terwijl ik rustte in bewustzijn. Ben herinne­ ten en alleen.
ring kwam op. Ooit had ik tijdens een helende reis van Dus voelde ik me schuldig, alleen en verlaten. Weer vroeg
Brandon Bays 17 een herbeleving van de periode dat ik ik welke kernovertuiging hieraan ten grondslag lag. Er
baby was in de buik van mijn moeder. De herinnering kwam een antwoord in de trant van: 'Ik ben het niet
was dat ik samen met een tweelingziel de incarnatie naar waard om de liefde van God te ontvangen. Ik ben fout
een menselijk lichaam op aarde zou maken. De tweeling­ en moet boete doen.' God had me natuurlijk niet werke­
ziel overleed echter en ging weer terug. Ik voelde me in lijk verlaten, maar ik geloofde en was ervan overtuigd dat
paniek. Ik wilde dit niet alleen! Ik kon dit niet alleen! Na ik hem had moeten verlaten. Ik vroeg welke uitspraken
het overlijden van de tweelingziel wendde ik me onbewust meer waarheidsgetrouw waren en de volgende twee zin­
af van de goddelijke eenheid. Ik wist niet waarom, maar nen kwamen op: 'Ik ben onschuldig.' En: 'Ik ben vrij.'
ik voelde me afgesneden van de liefde van God/Bewust­ De tranen stroomde over mijn wangen en ik realiseerde
zijn. Als baby stopte ik in die tijd letterlijk met groeien me dat ik alleen de verbinding met mijn ziel (als onder­
omdat ik niet wilde incarneren. Voor mijn moeder was deel van Bewustzijn/God) kan verliezen als ik daar toe­
dat een zeer angstige ervaring. Ondanks mijn weerstand stemming voor geef Ik kan alleen de verbinding met
en angst om 'alleen' te incarneren nam het leven me mee mijn ziel verliezen wanneer ik gel66f dat ik dat kan. In
op reis. Tijdens de helende reis dat weekend bij Brandon dit geval door geloof te hechten aan de gedachte dat ik
Bays verwerkte ik het verlies van de tweelingziel en vond slecht en Gods liefde niet waard was. Deze realisatie nam
ik de liefde van God/Bewustzijn deels terug. Hoewel ik het nog geen tien minuten in beslag. Met mijn hoofd dacht ik
gevoel had gehad dat ik me in de buik van mijn moeder dat het daarom niet zoveel om het lijf had. Ik veegde de
afgewend had van God/Bewustzijn ervoer ik dat God zich tranen van mijn wangen en ging verder met mijn dage­
nooit van mij had afgewend. Dat was een openbaring. Na lijkse bezigheden. De dagen erna merkte ik echter een
deze helende reis groeiden vertrouwen en overgave aan diepgaande realisatie op: dat ik vrij ben tot ik geloof dat
het leven. Desondanks bleef er angst sluimeren, die op de ik dat niet ben. En die realisatie verdiepte zich tijdens de
dinsdagen naar de oppervlakte kwam. Vooral de zin 1e stilte van meditatie steeds verder.
moet nu eenmaal ook niet-leuke dingen doen in het leven'
trok me mee in de peilloze diepte van angst. Ik heh de invloed van het thema 'schuld en onwaardig voelen'
Tijdens het meditatief zelfonderzoek, met de Vragen naar bij veel mensen gezien. Sommigen waren opgegroeid in streng
Vrijheid, kwam het beeld van mijzelf als baby in de baar­ gelovige gezinnen. De over tuiging dat je in zonde geboren bent,
moeder naar voren, terwijl ik me afgesneden voelde van nestelde zich in hun vroege jeugd in hun geest. Het leven van

God. Ik vroeg me af waarom dit beeld naar boven kwam. deze mensen bestond min of meer uit boete doen in de hoop
Dit had ik toch al verwerkt? Vertrouwende op de bron alsnog de liefde van God en hun ouders te ontvangen. Die ont-

234 235
vingen ze nooit, omdat ze heilig geloofden dat ze zondig waren. ik alleen was? Waren ze misschien wat krampachtig met
Anderen hadden op latere leeftijd iets gedaan wat ze zichzelf niet vriendjes en vriendinnetjes omgegaan? Het leek me verge­
konden vergeven. Zoals een vrouw die ik begeleidde, Lotte, die zocht. Tot opeens het kwartje viel.
steeds 'foute' mannen aantrok. Tijdens de Vragen naar Vrijheid Deze overtuiging had nag te maken met de overtuiging
bleek dat de pijn die deze relaties haar deden een soort van boe­ die de week ervoor was opgelost, dat ik boete moest doen!
tedoening was voor het feit dat ze als jongere zelf een keer was Ik was bang geweest dat het mijn schuld was dat de twee­
vreemdgegaan. Onbewust vond ze het nare gedrag van de man­ lingziel was overleden en blijkbaar had ik geloofd dat ik
nen met wie ze relaties had een passende straf. Pas toen ze <lit vol­ niet alleen mocht zijn. Dat het niet klopte dat ik alleen
ledig in haar bewustzijn toeliet, kon de overtuiging dat ze 'fout' was en dat ik er schuld aan had. Ik had me destijds verzet
was oplossen. Daardoor besefte ze dat de liefde van een man haar tegen de realiteit omdat ik geloofde dat de realiteit niet
volledig toekwam. Ze leerde een leuke man kennen en ontdekte klopte. Ik dacht dat ik niet alleen mocht zijn, hoewel dat
dat een relatie ook gelijkwaardig en fijn kan zijn. overduidelijk wel het geval was. Bovendien was ik diep
vanbinnen bang dat de tweelingziel misschien wel niet bij
Het weekend na het loslaten van de overtuiging dat ik schul­ me had willen zijn. Ik was bang geweest dat God/Bewust­
dig was en boete moest doen, hadden we een kinderfeestje zijn niet bij me wilde zijn. Wat een ruimte gaf het om te
van onze zoon. Het vie! me op dat ik bij enkele kinderen en beseffen dat ik alleen ben en alleen mag zijn! Of het nu
hun ouders minder verbinding voelde. Dat heb je weleens een verzinsel van mijn geest is of werkelijkheid. Dit ver­
maar bij mij bleef het plakken; het had lading en het zat me haal gaf ruimte en rust, zodat ik het ook weer kon laten
niet lekker. Ik merkte dat ik bang was dat ze me niet leuk gaan. Het had geen betekenis meer. Met betrekking tot de
zouden vinden en dat ze misschien wel niet bij me zouden vriendjes van de kinderen was de lading eraf. Met som­
willen zijn. Weer trok ik me terug in de slaapkamer en ver­ mige mensen heb je gewoon wat minder dan met andere
bond me met bewustzijn. Ik voelde angst dat de kinderen en dat is prima. Het was enkel een richtingwijzer geweest.
en hun ouders misschien wel niet bij me zouden willen zijn.
En ik vroeg welke kemovertuiging eraan ten grondslag lag. Dit was mijn persoonlijke verhaal over hoe ik afgescheiden
Het antwoord dat opkwam, verbaasde me. Ik begreep er niets raakte van God, van Bewustzijn. Een verhaal is per definitie
van maar had genoeg ervaring met deze manier van medi­ niet de waarheid en eenmaal gezien in het licht van bewustzijn
tatief zeifonderzoek om er gewoonweg op te vertrouwen. kan ieder verhaal oplossen. Los van dit verhaal verliezen we
Het antwoord dat opkwam was: 'Jk mag niet alleen zijn.' allemaal het besef van onze oorsprong: ons thuis. Omdat we
Ik liet deze overtuiging oplossen, hoewel ik me er tot dan eenmaal geboren in een mensenlichaam niet in staat zijn ons
niet eens bewust van was geweest. De gedachten aan de bewust te blijven van ons ware zelf. Behalve in ons hart, waar
oppervlakte waren weliswaar zichtbaar geweest, maar een echo hoorbaar is van onze goddelijke natuur. Een verlan­
de wortel was me nooit opgevallen. De zin die veel meer gen dat in ons sluimert, ons toefluistert en steeds duidelijker
waarheidsgetrouw was, luidde: 'Ik mag alleen zijn!' Het hoorbaar wordt naarmate we er meer op afstemmen.
gaf direct een gevoel van ruimte en ontspanning. Die week
vroeg ik me zo nu en dan af waar die overtuiging van­
daan kwam. Had ze te maken met het feit dat ik enig
kind was? Hadden mijn ouders het moeilijk gevonden dat

236 237
Waarachtig, ofwel waarbeidsge trouw zijn, betekent dat je
trouw bent aan en samenvalt met de natuurlijke stroom van
bet leven en de bron waaruit bet ontspringt. Het is 'Gods
wil gescbiede' in plaats van 'de persoonlijke wil gescbiede'.
Zoals je weet volgt de natuurlijke stroom van bet leven niet
altijd de meest logiscbe of verwacbte route. Wat op het ene
moment volkomen juist kan voelen, kan de volgende keer
helemaal niet oke zijn.

f3e""' op�er�eLij � voorbeeL�
Ik bracht de kinderen dagelijks naar school en volgde
daarbij al jaren dezelfde route. Ik stopte met ze bij een
zebrapad, waar ik een oversteek naar de school maakte.
Die dag sorteerde ik echter met ze voor op de weg om
links af te slaan, in plaats van via het zebrapad de over­
steek te maken. Ik weet nog dat ik dacht: 'Wat doe ik
nou? Dit is helemaal niet veilig.' Terwijl ik me dit afvroeg
zag ik hoe een busje tegen de stoep rechts van me opreed
om met een harde knal tegen een lantaarnpaal bij het
zebrapad tot stilstand komen. Ben rilling liep over mijn
rug. Als ik de gebruikelijke route had gevolgd, hadden
we onder het busje gelegen! Snel bracht ik de kinderen
veilig de straat over en rende naar de man in het busje.
Hij zat onder het bloed en samen met nog iemand bleef
ik bij hem tot er een ambulance en politie kwam.

De natuurlijke stroom van het !even belichamen is iets wat van-
zelf verloopt. Het is in die zin vergelijkbaar met de automatische
piloot uit deel 1 Het verschil met de automatische piloot is dat
deze niet in overeenstemming met de stroom van bet leven hoeft
te zijn en onbewust is. De automatische piloot kan er juist dwars
tegenin gaan, met alle gevolgen van dien. Vanuit de automati-

239
sche piloot kun je zowel onbewust als overbewust met het !even Waarachtig zijn betekent dat je trouw bent aan de diepe innerlijke
omgaan. Je kunt onbewust naar huis fietsen en je thuisgekornen waarheid die je ervaart. Het betekent niet dat wanneer je vanbin­
realiseren dat je niets van de reis hebt meegekregen. Het kan ook nen agressie voelt, je er maar op los gaat slaan. Of dat wanneer
zijn dat je overbewust bezig bent met opmerken waar je fietst en iets je niet aanstaat, je dat maar luidkeels kenbaar maakt Je blijft
hoe je fietst. Er is dan sprake van spanning, beheersing en een verantwoordelijk voor je eigen behoeften en pijn, ook wanneer
streven naar een ge:idealiseerde staat van zijn. Dit is net zo goed die pijn door anderen is losgemaakt. Het betekent wel dat wan­
een automatischepilootreactie als onderbewust reageren. Wan- neer pijn is wat je ervaart, je hier eerlijk over bent. Vooral tegen
neer je daarentegen de levensstroorn belichaamt, is er alleen jezelf. Wanneer je oprecht bent naar jezelf, volgt de oprechtheid
In Bewustzijn is
maar wat er is. naar het leven orn je heen vanzelf. Het ja- en nee-gevoel zullen er geen sprake
je ook hierin leiden. Het !even is een grote universele leerschool. van hechting

Maar nogmaals, hoe weet je nu of je de natuurlijke levensstroom of verz et tegen
'watis'.
volgt? Je kunt dit vooral merken aan de helderheid en vrijheid Alles waarin ik nog niet oprecht en waarachtig was, stripte het
waarmee het licht van Bewustzijn door je schijnt. In Bewustzijn leven genadeloos van me af. Ik kon en wilde inmiddels mijn
is er geen sprake van hechting of verzet tegen 'wat is'. Dit geeft weerstand tegen de manier van werken op de dinsdagen niet
een ervaring van innerlijke vrede en vrijbeid en in je lichaam meer onder stoelen of banken steken. Was het binnen mijn
is dit soms voelbaar als een soort tinteling, ruimte en breedte. instelling al duidelijk geweest, nu werd het ook zichtbaar in de
Het heeft de smaak van puur geluk en vervulling. Wanneer je buitenwereld. Daar waar ik niet waarachtig was en nog vanuit
de levensstroom volgt, klopt het gewoon. Het leven heeft je een een comprornis werkte, kreeg ik steeds vaker een deksel op mijn
kompas gegeven waarop je feilloos kunt koersen. Je voelt heel neus. Logisch. De mensen met wie ik op dinsdags samenwerkte,
goed vanbinnen wat vrede en ontspanning geeft en wat spanning wilden geen compromis, ze wilden iemand die zich volledig gaf
veroorzaakt. Die vrede is je thuisbasis. De spanning vraagt om aan de gevraagde taak. Ik kon ze dat niet geven. Alles wat ver­
een grens en om zelfonderzoek: wat geloof je nog waardoor je borgen was geweest, kwam in die tijd aan het licht. Ik voelde me
nog niet de natuurlijke stroom van het !even volgt? regelmatig afgewezen en alleen. Ik wilde nog steeds niet volledig
zien wat het leven me gaf. Het leven wees mijn rollen af. Het wees
Je ingevingen volgen, je innerlijk kompas, vraagt overgave aan alles af waarin ik niet volledig mezelf was. De fuik die het leven
de oneindige wijsheid van Bewustzijn. Het vraagt om het besef me bood, werd steeds nauwer. Wanneer ik bevestiging zocht bui­
dat onze geest niet gebouwd is om die verstandelijk te doorgron­ ten mezelf, stripte het leven deze bevestiging van me af. Boven­
den. Durf je te vertrouwen op de stroom die je diep vanbinnen dien was ik niet op de juiste plek en het )even liet me dit luid
zachtjes aan je voelt trekken? Sommigen noemen dit de stem van en duidelijk weten. Voordat ik dit avontuur was aangegaan had
God. Anderen een fluistering van de Bron, Brahman, Bewustzijn ik bevestiging, antwoorden en oplossingen vaak buiten mezelf
of Boeddhanatuur. Als je goed luistert boor je deze onmisken­ gezocht en gekregen. Nu lagen er buiten mezelf geen antwoorden
baar. En wanneer je bewustzijn zich verdiept, wordt het gefluister of bevestiging meer die me voedden en bekrachtigden. Ik was zo
steeds duidelijker hoorbaar. Zeker wanneer het alle schijn tegen bang dat er niets over zou blijven. Als het afstripproces door zou
heeft, vraagt het moed. Moed om de status quo los te laten om gaan, zou er dan nog wel wat van me overblijven? Zou ik nog wel
ruimte te maken voor het onbekende. Je bent dee! van de gehele kunnen functioneren?
schepping en daar vallen ook terugdeinzen, moed verzamelen,
tien stappen naar voren en tien weer terug allemaal onder.

240
sLLse
Elise kreeg een zware beproeving toen haar geld opraakte
en zich ook geen andere oplossing aandiende. Ben hel­
derziende had een jaar daarvoor tegen haar gezegd dat
ze niet in de bijstand zou komen. De angst voor tekort
aan financiele middelen zou volgens deze helderziende
oplossen. Krampachtig hield ze vast aan deze voorspel­
ling, terwijl de realiteit haar aan alle kanten inhaalde.
Het leek erop dat het leven haar een beproeving gaf die
haar op de knieen dwong. Tot dan had ze haar poot stijf
gehouden en had ze steevast geweigerd om een uitkering
aan te vragen. Lange tijd was dat in overeensternming
geweest met de stroom van het leven. Het bracht 'kleine'
beproevingen op haar pad, zodat ze oude pijn en over­
tuigingen met betrekking tot dit thema kon ontspannen,
verwerken en loslaten. Er kwarn echter een moment dat
de weigering om een uitkering aan te vragen een dwa­
ling werd. Dat gebeurde vanaf het moment dat ze niet
meer de realiteit volgde, maar haar ideeen over de rea­
liteit. De tijd was aangebroken om haar diepste angst
en overtuiging daarover onder ogen te zien en te ont­
moeten.
Het Leven 'dwong' haar een uitkering aan te vragen
zodat ze de confrontatie kon aangaan met de overtui­
ging die hiermee verbonden was. Voordat ze zover was,
werd het korte tijd gitzwart in haar leven. Een krachtig
nee tegen het leven vulde haar lichaam en geest. Ze trok
zich terug in haar huis, voelde zich gedeprimeerd en
futloos. Alie glans en Licht leken verdwenen en innerlijk
verzette ze zich. Ze oogde afwezig en gepantserd. Uit­
eindelijk, toen ze echt geen cent meer had, startte ze de
aanvraag. Het was of al haar hoop en dromen vergin­
gen. Al haar angsten leken te warden bewaarheid en het

243
leven bracht haar meer van hetzelfde. Er volgde een vre­ op haar hadden liggen wachten. Haar ogen glansden en
selijk naar gesprek met een bijstandsconsulent. Ze voelde ze zag er zacht en vloeiend uit. De dagen erna kreeg ze
zich bejegend als een klein kind en er werd haar verteld letterlijk last van haar knie (door de knieen gaan) en
dat ze haar praktijk zou moeten beeindigen. Twee weken er stroomden veelvuldig tranen. Die week volgde er een
verbleef ze in duisternis. Tot ze bereid was om haar tweede gesprek met een andere bijstandsconsulente en
diepe weerstand en angst te onderzoeken en ontmoeten. wonderwel hadden de dames een klik. Ze spraken over
Tijdens het onderzoeken van de Vragen naar Vrijheid spiritualiteit en verbinding. De vrouw moedigde haar aan
kwam ze bij overtuigingen als 'Ik verdien het niet'. Ter­ op zichzelf en haar praktijk te vertrouwen en sprak woor­
wijl ze dit uitsprak, voelde ze zich als verlamd. Elise zag den als: 'Ik heb het gevoel dat u uw missie heeft gevonden
zichzelf in een weiland staan, alleen. Er was geen steun of (eigen praktijk). Met het bedrijfsplan kunnen we u wel
hulp en ze wist niet of ze nu links, rechts, voor- of achter­ helpen.'
waarts kon gaan. Ben stem kwam op die zei: 'Doe maar Naderhand vertelde Elise dat het leek of ze de vrouw al
niets, dan kan er ook niets mislopen.' Ik vroeg haar welke jaren kende. De pijn in haar knie loste op en energie en
kernovertuiging hieraan ten grondslag lag. De overtui­ ideeen borrelden op.
ging die naar voren kwam was: 'Ik ben niet veilig in de Het leven had haar op het dieptepunt voorbereid zodat ze
wereld.' En: 'Ik mag niet bestaan. Ik ben lastig, ik ben te er 'klaar' voor was toen het zover was. In Elises beleving
veel. Zorg dat je onzichtbaar blijft, dan ben je niet lastig kon je niet dieper gaan dan door een uitkering aan te vra­
en te veel.' Het waren deze overtuigingen die haar ver­ gen. Toen ze midden in dit dieptepunt ontspande, kwa­
lamden. Ze zag zichzelf nog steeds in het weiland staan, men vrede en voorspoed haar leven weer in. Na een lange
met het gevoel dat ze er niet mocht zijn. In haar kwam periode van ogenschijnlijke stilstand stroomde nieuwe,
een drang op om verder te gaan, maar ze realiseerde zich frisse energie haar lichaam en geest in. Fysiek gezien
dat wanneer ze deze drang volgde, ze lastig gevonden voelde het of haar hele lichaam zich reorganiseerde,
zou worden. De hiermee verbonden overtuiging was: 'Ik waardoor ze veel tijd doorbracht met slapen. Het was een
moet onzichtbaar zijn.' En: 'Ik was niet de bedoeling. Ik tijd waarin haar lichaam en geest een nieuw evenwicht
had er niet mogen zijn.' vonden. Ideeen met betrekking tot haar werk borrelden
In de tijd dat haar moeder zwanger raakte van Elise, op. Ze kreeg prachtige cadeaus van het universum in de
waren er al drie kinderen. Vader was net werkloos vorm van mensen, situaties, spullen en omstandigheden
geraakt en een kindje erbij kostte geld, dat er niet was. die op haar pad kwamen. Haar broers boden liefdevol
Elise maakte ruimte voor deze herinnering en ontspande. steun aan. Iemand vroeg haar een lezing te geven. Ben
Even kwam er een stemmetje in haar op dat haar toejluis­ ander vroeg haar een workshop te verzorgen. Spranke­
terde: '/e moet nog meer door het stof Het moment dat ze lend pakte ze alles aan. Binnen twee weken stond er een
dit uitsprak, zei ze kordaat: 'Die geloof ik niet meer!' De prachtig stuk met Joto van haar in de krant! Lachend ver­
oude overtuigingen losten op en ze zei lachend: 1k mag telde ze een paar weken later: 'Het is zo grappig. Ik had
een luchtig leven hebben! Ik mag lachen. Ik mag het pret­ steeds geen zin om de buitenwereld tegemoet te treden. En
tig en plezierig hebben! Ik mag me uiten zoals ik dat wil. nu wil ik opeens mijn vleugels uitslaan. Ik verlang ernaar
Ik mag er zijn!' En vooral: 'Ik ben de bedoeling!' om mij te laten zien aan de wereld.' Elise straalde.
Ze keerde terug naar de vrede en vrijheid die al die tijd

244 245
Iedereen krijgt zijn eigen beproevingen. Het leven bereidt ten waarom iets zo eng of pijnlijk kan zijn. Mensen warden
je erop voor zodat je voldoende toegerust bent wanneer de uiteindelijk uitgedaagd om hun diepste overtuigingen in de
tijd daar is - met iedere beproeving of levenservaring waar­ ogen te k.ijken en los te laten. De beproeving neemt vaak de
bij je 'k.iest' voor waarachtigheid, groeien vertrouwen, moed, vorm aan van datgene wat juist de overtuiging lijkt te beves­
kracht en bezieling. Elise had eerder voor de keuze gestaan tigen. Het dreigende ontslag bracht de angst om mijn plek te De pijn biedt je
om een uitkering aan te vragen. Destijds gaf het leven haar verliezen naar boven, zodat ik deze kon ontmoeten en losla­ de mogelijkheid
nog een escape in de vorm van een renteloze lening. Blijk­ ten. Er lag nog een overtuiging onder, maar die zou later naar te ontwaken in
je goddelijke
baar was toen nog niet het moment daar om de diepe angst boven komen. Alles heeft zijn eigen juiste tijd. Stap voor stap
natuur.
en overtuiging in de ogen te k.ijken. Achteraf bezien was het pelde het !even de overtuigingen van me af.
een soort generale repetitie, die haar voorbereidde op de 'uit­
eindelijke' beproeving. Er was daardoor voldoende tijd om Er zijn prachtige verhalen, mythen en legenden over
de overtuigen los te laten die nog gedrapeerd lagen over de beproevingen. Over de zoektocht van Lancelot naar de hei­
diepe kernovertuiging en pijn. Ook ik kreeg in mijn leven lige graal, Boeddha onder de bodhiboom, Jezus die veertig
eerst voorproefjes voordat de uiteindelijke beproeving kwam. dagen in de woestijn doorbracht, sprookjesridders die dra­
Ruim een halfjaar eerder had ik voor de eerste keer te horen ken verslaan. Een van de mooiste verhalen over beproeving
gekregen dat ik mijn baan zou verliezen en zou worden over­ vind ik dat van de kruisiging van Jezus. Het is een verhaal
geplaatst. Alles in mij verkrampte toen. Ik was er nog niet aan over een beproeving om volledig op God te vertrouwen,
toe. Ook deze ervaring bleek achteraf een generale repetitie ondanks pijnlijke en afschuwelijke omstandigheden. De
van wat komen zou. In het halfjaar dat volgde, werd ik weke­ kruisiging en wat eraan voorafging, nodigden Jezus uit
lijks geconfronteerd met verbijsterende en nare omstandig­ om de laatste restjes verzet en vertwijfeling die nog tussen
heden. Dit creeerde een omgeving waarin mijn collega's en hem en het Koninkrijk van God lagen, op te geven. Orn
ik de kans kregen om vanuit ons hart te leven en waarachtig te midden van de pijn en het onrecht open te breken in
te zijn. We hadden een prachtige keuze: conformeren we ons de armen van God. Even leek het erop dat hij zou opge­
aan de heersende destructieve cultuur en verloochenen we ven toen hij uitriep: 'Mijn God, mijn God, waarom heeft
onze harten, kennis en ervaring? Of blijven we trouw aan u mij verlaten?' (Mat. 27:46; Mar. 15:34)18 Is dat niet hoe
onszelf? We kozen voor het laatste, daarin gesteund door de we ons allemaal voelen wanneer de nacht zo diep is dat we
organisatie. We wisten dat we hiermee risico liepen. Ik was geen uitzicht meer hebben op de dageraad? En is het niet
echt bang voor de risico's en vond het een vreselijke beproe­ zo dat de nacht het diepst is juist vlak voor de dageraad?
ving. Ik voelde wel dat hierin een diepe angst lag. Voor een Jezus brak open en God nam hem tot zich. Alle illusies die
buitenstaander kunnen de beproeving van Elise en die van hem nog scheidden van God, losten op in vrede, liefde en
mij er gemakkelijk uitzien. Je zou kunnen denken: wat is begrip. Hij kon zelfs zijn geweldenaars begrijpen en verge­
er nou zo erg en beangstigend aan het aanvragen van een ven. Pijn, moeilijke situaties, onrecht dat je meemaakt in je
uitkering? Of aan het verliezen van een baan? Dan sollici­ leven, ze hebben niet als doel je te laten lijden. Als ze al een
teer je toch naar een andere baan? Beproevingen zijn echter, doel hebben, is het jou uit te nodigen je verzet op te geven.
zoals alles, niet met elkaar te vergelijken. Het is maar net wat Orn net als Jezus, Boeddha, Eckhart Tolle en vele anderen
iemands diepste angst is. Soms gaat deze angst vele !evens te helen te midden van pijn of een pijnlijk patroon. De pijn
of generaties terug en is het voor het verstand niet te bevat- of moeilijke situatie is als een spiritueel leraar die je het

246 247
bijten in eigen staart wil leren opgeven. De pijn biedt je andere mensen bij begeleidde en talloze prachtige voorbeel­
de mogelijkheid te ontwaken in je goddelijke natuur, zodat den had meegemaakt. Te midden van deze ogenschijnlijke
oude wonden kunnen helen in de ervaring dat heelheid in puinhoop liet ik mezelf ook nog eens aan de wereld zien met
ieder deel van het geheel is. een inspiratiesite! Weer kwamen oude overtuigingen langs.
'O, ik ben terug bij af. Het wordt ook nooit wat met mij. Ik
Ieder krijgt zijn eigen beproevingen. Ieder heeft zijn eigen ben een nepperd. Wie ben ik om een website de lucht in te
kruis te dragen en ieder heeft zijn eigen thema's te helen. zenden over het ja-gevoel terwijl ik zelf nog zo bang ben voor
Het leven in een menselijk lichaam biedt ons op een unieke de gevolgen ?' Op een bepaalde manier waren deze gedachten
manier de mogelijkheid om bewust te zijn. Je hoeft hier niet allemaal waar. Ze vormden echter niet de hele werkelijkheid
je best voor te doen. Je zult merken dat het leven naar jou en wanneer ik ze volgde, voelde ik me angstig en down. Dan
toekomt. Dat heeft het altijd gedaan. Het leven laat je stap opende zich een bodemloze put.
voor stap zien wat geheeld mag worden. Hoe meer je ont­ Welke gedachten geloofde ik nog over de situatie waardoor
spant in het leven dat door jou heen stroomt, hoe duidelij­ ik ze de macht gaf om me van slag te maken? Ik vroeg welke
ker dit wordt. De dag kwam dat mijn inspiratiewebsite over kernovertuiging hieraan ten grondslag lag. Het bleek: 'Het
het ja-gevoel online ging. Het was vlak na de kerstvakantie, leven is sterker dan ik ben. Het leven kan mij pijn doen en
het begin van een nieuw jaar. Ik had ernaar uitgekeken en dan kan ik er niets aan doen: Wanneer ik dit geloofde, was
had verwacht dat ik er dolblij mee zou zijn. Hoewel ik blij ik gevuld met spanning, onzekerheid, angst en negativiteit.
was met de prachtige site, voelde ik me tegelijkertijd tot mijn Pas toen ik dit diepgaand voelde, durfde ik de overtuiging
stomme verbazing angstig en down. Ik viel in een gat. Wat voor een deel los te laten. Ik vroeg welke uitspraak heil­
meespeelde was dat vlak voor die kerstvakantie de gemeente zamer zou zijn: 'Ik ben het leven. En als "ik" me daaraan
de samenwerking met onze instelling had opgezegd. Ze had­ overgeef, is het goed: Hierop bouwen voelde veel beter dan
den het helemaal gehad met die eigenwijze luis in hun pels. de oorspronkelijke gedachte die steeds vol angst omhoog­
Ik zou ofwel overgeplaatst of ontslagen warden. Daar kwam kwam.
bij dat in de kerstvakantie onze kat overleed. Een lieve kat die Een paar weken later confronteerde mijn vriend me vol
achttien jaar deel van ons gezin had uitgemaakt. Doordat ik genade (hoewel het me op dat moment genadeloos voor­
vakantie had, kon ik de laatste dagen van zijn leven bij hem kwam) met de autorijangst waar ik nog steeds last van had.
zijn. Ik voelde me daarmee gezegend en tegelijkertijd voelde Hij vond dat ik er wat aan moest doen. Zelf had ik het gevoel
ik me verdrietig, leeg en down. Ik was van plan geweest om dat er een moment zou komen dat het zich min of meer van­
verder te schrijven aan dit boek, maar na het overlijden van zelf zou oplossen. Ik had het gevoel dat de autorijangst sym­
onze kat waren alle zin en inspiratie weggevloeid. Ik besloot bool stand voor doodsangst die nog steeds diep vanbinnen
oude spullen op te ruimen en weg te doen die daar al jaren als een slapende draak lag te sluimeren. Wanneer ik auto reed,
op hadden liggen wachten. Het werd een week van afscheid kwam de draak tot leven en nam mij over. Dan was ik doods­
nemen van ooze lieve kat, van dagboeken, speelgoed van de bang om de controle over mijn lichaam en geest te verliezen,
kinderen en andere oude spullen en verhalen. Het afstrip­ een fout te maken en te sterven. Deze angst veroorzaakte
proces was in voile gang. Ik was nog steeds bang dat als ik hyperventilatie, duizeligheid en toenemende trillingen,
het ja-gevoel zou blijven volgen, ik alles zou verliezen wat ik waardoor ik dan ook daadwerkelijk de controle verloor. Hoe
liefhad. Ondanks het feit dat ik hier een boek over schreef, er duidelijk kan het zijn?

248 249
Voor de buitenwereld leek het of ik de angst vermeed door steun die ik nodig had, door me terug te werpen op mezelf. Ik

niet auto te rijden. Ik was gestopt met therapieen om het te besloot de Vragen naar Vrijheid te stellen. Welke kernover­

overwinnen, omdat ik oprecht voelde dat het niets uithaalde. tuiging lag aan mijn angst om op eigen benen te staan ten

Het kostte enkel veel geld en tijd en leverde meer van het­ grondslag? De overtuiging die opkwam was: 'Ik mag niet vol­

zelfde op, wat ik juist wilde overwinnen. Het was gewoon­ uit leven, want dan kan ik fouten maken: Toen deze oploste,

weg niet het juiste moment. Bovendien voelde ik dat het niet was er ruimte voor de uitspraak: 'Ik mag voluit leven en fou­

goed meer voor me was om mijn heil buiten mezelf te zoeken ten maken: Een week later loste ook deze uitspraak op toen

en bezig te zijn met anders willen worden dan ik was. Maar ik me realiseerde dat ik geen fouten kan maken. Immers,

ja, iemand die angst vermijdt, kan dat ook zeggen vanuit ver­ Bewustzijn maakt geen fouten! Het is maar net wat je wilt

mijding. Mijn vriend en waarschijnlijk vele anderen geloof­ geloven. Doordat ik duidelijker zichtbaar was, haakten een

den niet in het zich ontvouwende leven vanuit mijn hart en paar mensen af die me voorheen hadden 'gesteund'. De steun

ja-gevoel. Door zijn scepsis wierp hij me volkomen terug op die deze mensen me lange tijd hadden gegeven, was prettig

mijzelf. Ik kon niet meer buiten mezelf terecht voor bevesti­ geweest. Hij had me houvast gegeven. Voordat de inspiratie­

ging en werd door het leven gedwongen om op eigen benen site de lucht inging, had ik altijd veel bevestiging en reacties

te staan. Het avontuur dat ik was aangegaan wierp me volle­ gekregen op de inspiratiemails die ik verstuurde, toen nog de

dig terug op mezelf, op 'niet-weten: en daarin te ontspannen. 'mindfulness-motivatiemails' genoemd. Nadat ik was begon­

Ik wist niet of ik weer zou gaan autorijden. Ik wist niet of ik nen de inspiratiemails via de website te sturen, werd het

ooit nog een leuke betaalde baan zou vinden. Ik had het altijd opeens stil. Ik onderzocht of <lit een teken van het leven was

vermeden om fouten te durven maken en risico's te nemen. dat ik misschien op het 'verkeerde spoor' zat en vroeg beken­

Nu leek ik het lot te tarten, de grootste fout van mijn leven den wat ze van de mails vonden. Het bleek dat mensen net

te maken en een, in mijn ogen, ongelofelijk risico te nemen. als voorheen steun en inspiratie putten uit de mails. Alleen

Het leek erop dat ik mijn baan zou verliezen terwijl ik niets hadden ze geen behoefte gevoeld om <lit met me te delen.

deed om een andere baan te vinden. Ik leek wel gek! 'Ga toch Ook deze ervaring van het wegvallen van bevestiging wierp

werk doen dat je desnoods tegenstaat, als het maar brood op me op mezelf terug. Bevestiging was nog steeds belangrijker

de plank brengt!' Ook leek het of ik vermeed de angst voor dan waarachtig zijn. Weer stelde ik de Vragen naar Vrijheid.

het autorijden onder ogen te komen. Welke kernovertuiging ligt hieraan ten grondslag? De over­

Erg eigenwijs of volslagen krankj orum wist ik dat dit de enige tuiging dat ik bevestiging nodig heh om een plek waard te

weg was voor mij. Alle andere paden leidden, op dat moment, zijn in de maatschappij, kwam langs om op te mogen lossen.

naar zelfverloochening. Het leven gaf me net voldoende Het werd steeds leger en naakter. Er bleef steeds minder over.

steun in de vorm van een aantal mensen die beter dan ikzelf Wat was ik bang. Zou er wel wat van me overblijven?

begrepen waar ik doorheen ging. Hun steun voorkwam dat
ik onderuitging en terugkrabbelde in oude patronen. Let wel,
mijn vriend en vele anderen met hem hadden ook gelijk. Ik
vermeed autorijden en ik zou mijn baan verliezen zonder dat
ik mijn best deed om een andere baan te vinden. Vanuit hun
perspectief was dit ongelofelijk stom. Het was echter niet het
hele verhaal. In feite gaven ze met hun onbegrip precies de

251
250
Het leven liefhebben is niet iets waar je naar hoeft te streven.
Als je de verhalen over het !even loslaat ga je bet leven van­
zelf liefhebben. Het is niet iets wat je doet. Het groeit vanzelf,

moeiteloos. Wanneer je opmerkt dat beproevingen je naar huis
leiden, groeit liefde voor alle aspecten van het !even vanzelf. Je
ontdekt dat elke stap, elke ervaring, dezelfde levensvonk in zich
draagt. Het is deel van jezelf. Ook wanneer het niet is waarop je
had gehoopt of wat je had verwacht. Juist de ervaringen dat je
niet krijgt waarop je had gehoopt, dragen een sterke transfor­
matiekracht in zich. Ze verscheuren je dromen en illusies, zodat
je niet anders kunt dan je openen in de genade die daaronder
verborgen ligt. Het leven ontvouwt zich zoals het zich ontvouwt.
Wat jij er ook over denkt en wat je er ook tegen inbrengt. Zodra
je je overgeeft aan het leven, stroom je erin mee. Je realiseert je
dat iedere beweging wijsheid is. Ook wanneer je deze wijsheid
nog niet kunt bevatten.

Er is nooit iets niet de bedoeling, dus mag je rusten en je ont-

'II; /
spannen waar je nu bent. Ook wanneer je je verkrampt, ang-
ft
stig, ongeduldig, boos of verdrietig voelt, is dat precies zoals het
Je kunt de
goed is op dit moment. Het betekent niet dat het zo moet zijn. werkeli jkheid
Het betekent ook niet dat het zo blijft, of moet blijven. Het bete- ontkennen,
kent eenvoudigweg dat het leven dat zich op dit moment open- onderdrukken,
. compenserenof
· Je hart h"1ervoor openen IS de a
b aart, precies goed 1s zoals het IS.
·

fleiden. Je kunt
·

meest transcenderende kracht die er bestaat. Je mag je volledig haar ech ter
ontspannen in je leven zoals dat zich nu openbaart. Het kan zijn nooit ontlopen.
dat je gedachten over het leven alle kanten op gaan. Ook dat is JI �.
prima. Heb je leven onvoorwaardelijk lief zoals het jou liefheeft. ...,.
Merk maar op dat het enkel je hoofd is dat bier van alles tegenin
kan werpen: 'Ja, maar!' Het zijn juwelen, stuk voor stuk. Open
ze, ontdek ze. Heb ze lief en ze zullen transcenderen. Niet om ze
weg te moffelen maar om ze werkelijk te ontmoeten. Wanneer
je ze werkelijk ontmoet, ontdek je dat ze vervormde uitingen
van liefde zijn.

253
Het leven liefhebben gaat over het diepste Ja voor het leven.
omdat de werkelijkheid je leven is. Zodra je de werkelijkheid
Het gaat over leren vertrouwen op dat wat groter is dan jij
omarmt en aanvaardt, ben je weer aanwezig in Bewustzijn,
bent. De mystieke kracht die het hele universum draagt en
en kunnen vrede en vrijheid weer door je heen stromen.
vormgeeft. Wanneer je leeft vanuit vertrouwen in het leven
Soms is het nog niet mogelijk om je midden in de pijn te
en je realiseert dat bet leven door en voor jou beweegt, is het openen. Dan kun je weer tot jezelf komen door als de pijn
gemakkelijker het leven lief te hebben. Je weet dat eventuele
weg is ruirnte te maken voor Bewustzijn. Zoals ik dat op de
moeilijkheden en pijn onderdeel zijn van je reis als mens.
woensdagen deed, wanneer ik de dag ervoor mijn bewustzijn
Wanneer je leeft vanuit wantrouwen en je je verzet tegen de
had verloren in angstige gedachten en gevoelens.
levensstroom, lijkt liefde ver verwijderd. Moeilijkheden en
pijn bevestigen dan je wantrouwen, terwijl je overal om je
We kunnen 'Gods wegen', de zin of betekenis van het leven,
heen voorbeelden ziet van onrechtvaardigheid en gruwe­
niet met onze denkende geest doorgronden. We kunnen er
lijkheden. De energie van wantrouwen beweegt dan door en
wel op leren vertrouwen en het zelf ervaren. lets wat ogen­
voor je, waardoor meer van hetzelfde zich in je leven mani­
schijnlijk als iets 'slechts' je leven binnenkomt, kan uiteinde­
festeert. Je ziet dit wantrouwen niet alleen bij individuen, het
lijk een zegen blijken en omgekeerd. Zoals het aankomende
beweegt door hele naties.
ontslag in mijn leven. Achteraf kun je vaak helder zien dat
het enkel het zich ontvouwende leven was dat je naar huis
leidde. Op het moment zelf kun je alleen maar roeien met
de riemen die je hebt en je blijven verbinden met je hart.

The most important decision we make, is whether In de Bijbel is te lezen hoe Jezus vertelt en uitdraagt dat hij
goed begrijpt dat mensen zo bezig zijn met overleven. Met
we believe we live in a friendly or hostile universe.
zich zorgen maken en tobben of er de volgende dag nog wel
- Albert Einstein 19 voldoende brood op tafel zal zijn of een veilig dak boven
hun hoofd. Hij adviseerde om daarmee te stoppen omdat het
niets toevoegt. (Mat. 6,3-7,28)20 Hij nodigde uit om te ver­
trouwen op het leven, in de levende realisatie dat het leven
voor zichzelf zorgt. Jezus maakte daarbij een prachtige ver­
Hoewel de werkelijkheid soms niet is wat we graag zouden
gelijking met vogels in de lucht. Zonder tobben over de dag
willen, is ze toch wat er is. Je ertegen verzetten creeert span­
van morgen voeden zij zichzelf en warden tegelijk gevoed
ning en verkramping. Hierdoor kunnen Bewustzijn en de
en geleefd door het leven. Ik vind deze boodschap van Jezus
levensstroom niet meer vrijuit door je been stromen. Meestal
moedgevend, spannend en radicaal. Hij nodigt mensen uit
zijn we geneigd om met pijnlijke situaties om te gaan door
om hun leven in de handen van het Leven te leggen en vol­
afleiding of compensatie te zoeken. Een glaasje wijn, een
ledig op het Koninkrijk Gods te vertrouwen (Bewustzijn, de
zak chips of snoep, Facebook, slapen, een berg wasgoed of je
Bron, de natuur, Brahman, noem maar op) en om daaruit
werk. .. Je kunt de werkelijkheid ontkennen, onderdrukken,
de rest te laten voortvloeien. De meeste mensen willen juist
compenseren of afleiden. Je kunt haar echter nooit ontlopen.
de omgekeerde volgorde. Eerst veiligheid, dan vertrouwen.
Hoe dieper je hiervan doordrongen bent, hoe gemakkelij­
Herinner je je de voorwaarde van Elise nog? 'Ik wil me over­
ker het is de werkelijkheid te omarmen. Haar lief te hebben,
geven aan het leven, op voorwaarde dat ik voldoende inkom-

254
255
sten zal hebben: Wat rnij betreft is dat de cruciale beproe­ 1.G }:)e -pQrQcto.x VQV\- Viet LeveV\,
ving: durf ik te vertrouwen op het leven, wat het ook op rnijn
beL�cV!QmeV\-
pad zal brengen? En in het besef dat het leven alle illusies
aan het licht brengt? Ben ik werkelijk bereid orn vrede en
vrijheid boven mijn gehechtheid aan van alles en nog wat
te stellen? Jezus zegt hierover: 'Wie zijn leven vindt, zal het Ik was ervan overtuigd geraakt dat 'ik' wilde oplossen in
verliezen, en wie zijn leven verliest om Mijnentwil, zal het heelheid, want dan zouden rnijn zorgen ook oplossen! Ik
vinden: (Mat. 10,16-11,2)21 Dit gaat over alles opgeven om wist zeker dat bet de oplossing voor al rnijn problernen en
in de handen van het leven te ontwaken. alle onzekerheid zou zijn. Wakker worden, Linda! Het is een
drijfveer voor veel mensen die spirituele verlichting zoeken.
Mijn 'ik' en jouw 'ik' willen helemaal niet oplossen in heel­
sL�se: heid. Het ik kan wel denken dat het dat wiL Het zoekt naar
deze ervaring en het kan er diepgaand van overtuigd zijn dat
'Ik dacht altijd: als ik maar genoeg geld heh, dan hen ik het op wil lossen in de hoop daarmee de ultierne vrijheid en
veilig. Nu realiseer ik me dat veiligheid er alleen maar die gelukzalige staat van verlichting of bevrijding te ervaren.
is door erop te vertrouwen dat het goed is, wat er ook is.' Wat het ik echter werkelijk wil, is zich gelukkig voelen, vrij
en vreugdevol. Maar soms geeft het leven een ongelukkig,
Iedere keer dat je een idee over het leven loslaat, verdiept zich pijnlijk, verveeld, saai of naar gevoel. Dat zal niet verande­
de realisatie dat het idee iiberhaupt niet werkelijkheid was. ren. Je zult je ook in de toekomst nog weleens stoten aan een
Je hield lucht vast, geen realiteit. Ik was bang om ons huis tafel of bedrand en dat zal dan vast pijn doen.
kwijt te raken als ik werkloos zou worden. Wanneer ik me
opende voor de realiteit, bleek dat het niet meer dan een idee Alle pogingen om van jezelf of je problernen af te kornen zijn Wat je zoekt is

in mijn hoofd was dat, eenmaal losgelaten, ruirnte maakte gewoon bewegingen in de duale wereld van tegenstellingen niet in (spiritu­
ele) ervaringen
voor vrede en vrijheid. Het idee zorgde enkel voor spanning, en ervaringen. Het is de wereld van de persoonlijkheid. Het is
te vinden. Hoe
stress en angst. Ik ben zo vaak bang geweest orn rnijn kinde­ uiteindelijk zelfs deze beweging, deze zoektocht naar bevrij­ mooi, gelukza­
ren, lieve vriend, werk, familie, vrienden en mezelf te verlie­ ding, die de vrijheid die er al is over het hoofd ziet. Het is een lig of spiritueel
ze ookzijn.
zen. Allemaal gedachten, allemaal conditionering. Het deed beweging die meer van hetzelfde (zoeken) in stand houdt en
me krimpen en verkrampen, wat steeds duidelijker voelbaar bekrachtigt. Juist het zoeken naar heelheid in de toekomst
werd naarrnate mijn bewustzijn zich verdiepte. impliceert immers dat je nu niet heel bent.
'Maar wat dan?!' is wat ik op een gegeven moment wanhopig
uitriep. 'Ik heh alles gedaan en geprobeerd orn vrij te worden
en ik voel me nog steeds regelmatig zwaar K!' Ik had welis­
waar mooie en fijne spirituele ervaringen gehad, ervaringen
van volkomen samenvallen met het leven, maar deze erva­
ringen werden steevast gevolgd door vervelende, pijnlijke,
gewone of saaie ervaringen. Ik verwarde de neveneffecten
van volledig zijn - een diepe ontspanning en vrede - met

256 257
volledig zijn. Ik streefde naar een bepaalde ervaring in plaats streven, falen en maar weer doorgaan. Die eindeloze cirke­

van dat ik me overgaf aan de ervaring van het moment. lende beweging. Ik was er zo moe van!

Wat je zoekt is niet in (spirituele) ervaringen te vinden. Hoe Ik kon niets doen om me te bevrijden van die gedachten en ik

mooi, gelukzalig of spiritueel ze ook zijn. Het blijft meer van werd er gek van! Ik deed zo mijn best om de situatie te aanvaar­

hetzelfde najagen. Wanneer komt de volgende (spirituele) den dat ik daar weer gek van werd. De situatie proberen te aan­

ervaring? Zal er dit keer weer een jaar, een maand, een dag of vaarden was het probleem maar de situatie niet meer proberen

een uur tussen zitten tot ik het weer ervaar? Ik probeerde van te aanvaarden was ook het probleem. Het hele issue was dat ik

mezelf af te komen in de hoop blijvende vrede en vrijheid te zo vreselijk mijn best deed. Ik zat verstrikt in het domein van

realiseren. Ik had van veel leraren begrepen dat ik mijn pro­ dingen doen. Herkenbaar?

bleem vormde en was overtuigd geraakt dat ik het ik moest
zien kwijt te raken. Als ik me opende voor de realiteit van dat Het enige wat nodig is, is om het hele gebeuren van 'ik' te door­

moment was deze gevuld met angstige gevoelens en gedach­ zien. Wie is zich bewust van dit hele gebeuren van 'ik'? Korn

ten dat ik van alles aan het verliezen was waar ik aan gehecht daarin tot rust en laat vanuit dit inzicht het hele 'gedoe' zich­

was. Ik zocht wanhopig naar bevrijding van deze gevoelens zelf uitputten en ontvouwen. Het lost op wanneer het niet van

in plaats van dat ik wakker werd in de realiteit ervan. nieuwe voeding wordt voorzien. En je kunt het niet van voeding

Het is op deze momenten van wanhoop - want ik was des­ voorzien wanneer je rust in het bewustzijn waarin het hele spel
Hetenige
tijds werkelijk radeloos - dat sommige mensen aan zelfdo­ zich ontrolt. Inclusief het zoeken, het streven, de twijfel, wan­
wat nodig is,
is orn bet hele ding denken. De negatieve pijnlijke gedachten en gevoelens hoop, hoop, dromen, verlangens, angst en de hele reutemeteut.
gebeuren van Wanneer je van zoeken, twijfel, angst, streven en verlangens af
kunnen zo allesoverheersend zijn dat ze iedere hoek en kier
'ik' te doorzien.
van je wezen vullen. Logisch dat het 'ik' hier een uitweg uit probeert te komen, hen je net zover verwijderd van vrede en

zoekt. Ik ken mensen die op deze momenten een slaappil vrijheid als wanneer je wel gewoon ronduit zoekt, streeft, faalt

nemen, een fles wijn achteroverslaan of zich suf mediteren en onderuitgaat. Er is namelijk niets mis met zoeken, falen,

om maar een moment verlost te zijn van 'zichzelf'. Orn even streven, verlangen en angst. Het draagt allemaal zijn eigen wijs­

'uit' te gaan. Herkenbaar? Zoals mijn hoop gevestigd was op heid in zich en het enige dat nodig is, is om te doorzien dat

bevrijding, zo hoorde ik regelmatig mensen vertellen dat ze het niet is wie jij bent. Zoeken heeft bijvoorbeeld een belang­

overwogen hadden om uit het leven te stappen. Vooral als ze rijke functie. Stop niet voortijdig met het zoeken naar verlich­

geloof hadden gehecht aan de negatieve gedachten. Dan leek ting en bevrijding wanneer je de non-kant van non-dualiteit

het leven reddeloos verloren en zinloos. Misschien herken hebt ervaren. Ik heb mensen met een soort van verhulde trots

je de volgende gedachten? 'Je bent niets waard. Je hebt niets horen beweren dat 'de zoeker' in henzelf was opgelost. Dat kan

bereikt in je leven, niets werkelijk ontwikkeld of geheeld. natuurlijk werkelijk het geval zijn. Er kan echter ook sprake

Je stelt niets voor en bent iedereen alleen maar tot last. Het zijn van een nieuwe illusie, namelijk die van het zogenaamde

wordt nooit wat met jou: Wie wil niet van dit soort gedach­ verlichte non-duale zelf. Het leven zal je altijd de laatste check

ten af? De mensen die me vertelden dat ze zelfdoding had­ geven. Wanneer er geen lijden meer in Bewustzijn is, hen je vrij.

den overwogen wilden niet werkelijk dood. Ze wilden van
de afschuwelijke stroom van negatieve en pijnlijke gedachten Hoe eerlijker je bent naar jezelf vanuit een open hart, hoe

en gevoelens af. Ik wilde ook niet echt van mezelf af, ik wilde meer je ervaart dat je deel bent van de goddelijke schepping.

gewoon verlost zijn van dat eeuwige zoeken, vergelijken, En de goddelijke schepping houdt van alle schepsels. Zoe-

258 259
kend, dolend, gekreukt en beschadigd, dat maakt allemaal niets Hetzelfde weekend als waarin ik wanhopig uitriep
uit. Sterker nog, volgens Jezus zullen de laatsten de eersten zijn 'Maar wat dan?!' zwom onze dochter afvoor haar B-di­
en de eersten de laatsten die het Koninkrijk Gods zullen betre­ ploma. Ze vond het vreselijk spannend. Met het proef­
den. Wie zijn deze laatsten dan? Wanneer ik deze uitspraak zwemmen had ze het erg moeilijk gehad en ik merkte
hoor, denk ik altijd terug aan de kinderen die vroeger met gym dat ik met kloppend hart en samengeknepen billen naar
als laatsten werden gekozen voor teamsporten. De laatsten: haar zat te kijken. Ik vond de lichamelijke sensaties ver­
degene die er altijd net even buiten vallen. Degenen die zich net velend en realiseerde me in een vlaag van genade dat
even anders voelen, net even anders doen en zijn. Voelen we ik er geen werkelijke invloed op had. Ik had geprobeerd
ons niet allemaal diep vanbinnen 'anders'? Waarom zou je naar om ze los te laten, rustiger te ademen, en het hielp niet.
innerlijke vrede en vrijheid verlangen en ernaar zoeken wan- Midden in het moment dat mijn hart hard klopte en de
neer je het al goed hebt, precies waar je bent? Juist je kreukjes en stresshormonen door mijn lichaam gierden, verruimde
deukjes kunnen je aanzetten tot een zoektocht naar bevrijding. het leven zich en was er opeens volledigheid. Ik pro­
Ze kunnen je aanzetten tot de zoektocht naar volledig zijn. beerde niets te veranderen aan de situatie. Ik probeerde
Tegelijkertijd behelst volledig zijn ook de kreukjes omarmen en het dus ook niet te aanvaarden. Het enige wat gebeurde,
ontdekken dat de zoektocht niet (meer) nodig is. Waren Jezus, was dat ik wakker was in die ervaring. Zodat alles was
Boeddha en andere verlichte wezens kreukvrij? Ik kan het me wat er was. Waarmee het paradoxaal genoeg volkomen
niet voorstellen. Jezus kende ook gevoelens van angst, boos­ aanvaard was.
heid en verdriet. Hoe zou het ook niet zo kunnen zijn? Hij was
immers de menselijke belichaming van God. Je kreukjes zijn oke 'Aanvaarding' is gewoon een woord. Een woord dat evenals
en vormen samen met alle andere aspecten van jezelf jou als alle andere woorden zo gemakkelijk verkeerd begrepen kan
geheel. Het is wat we met gedachten en gevoelens doen dat het worden. Aanvaarding is niet iets wat je kunt doen. Net zoals
verschil maakt en bepaalt of we in vrede of verdeeldheid leven. het ook niet iets is wat je niet kunt doen. Aanvaarding is wie
Hechten we aan, en volgen we, onze conditionering of volgen je werkelijk bent. Je hoeft dus niet je best te doen om te aan­
we de bron van levenskracht in onszelf, rustend in Bewustzijn? vaarden. Je best doen valt onder het domein van denken en
de persoonlijkheid. Alles is al aanvaard in Bewustzijn. Zodra
Het zoeken lost vanzelf op, de beweging naar prettig toe bij je aandacht verschuift van het persoonlijke naar Bewustzijn,
onprettig vandaan, wanneer het bewustzijn van wie je werkelijk is er wat er is.
bent zich volledig heeft geopenbaard. Je hebt daar geen grip op Wanneer ik heelheid in rol, verdwijnen mijn grenzen en is er
of zeggenschap over. Het zoeken lost bijvoorbeeld op te midden geen ik meer te vinden. Dat wil zeggen: er is geen centrum
' '

van de wanhoop wanneer je je realiseert dat het zoeken je nooit meer te vinden van waaruit een 'ik' zou regeren. Hoewel er
ergens heeft gebracht en je ook nooit ergens zal brengen. Wan­ nog wel degelijk verschillen te onderscheiden zijn, is alles
neer je steeds diepgaander beseft dat het leven in jou van nature tegelijkertijd volledig. Paradoxaal genoeg is dit bijzonder
naar bevrijding stroomt en je je hieraan begint over te geven, ontspannend, omdat veel spanning voortkomt uit een inge­
lost de persoonlijkheid vanzelf op. Je offert je 'ik' vanzelf aan beeld 'ik' dat regeert. Zodra ik opga in gedachten over mij­
dat wat grater is dan jij omdat je je realiseert en ervaart dat dit zelf of het leven, is er een subtiele spanning in mijn lichaam.
bevrijdend is. Zodra het 'ik' het opgeeft, openbaart zich onmid­ Zodra ik openga voor de realiteit waarin alles zich afspeelt,
dellijk wat er altijd al was. vloeit er spanning weg. Maar zodra ik wil dat er spanning

260 261
wegvloeit, regeert mijn ingebeelde 'ik' weer en houd 'ik' weer maakt het leven breder, mimer, diverser. Je was altijd al een
spanning vast. Knarsen je hersenen als je deze woorden leest? levende paradox, alleen realiseer en belichaam je die nu.
Goed zo! Het is niet de bedoeling dat je hersenen dit begrijpen. Voor wat betreft mijn werk ontstond er aanvaarding toen ik
Laat ze het maar opgeven. werkelijk en volledig tot me door liet dringen dat ik echt niet
meer op de juiste plek was. Ik gaf me over aan dat wat groter
Het was voor mij bevrijdend om in te zien dat er altijd 'goed' en is dan ikzel( Toen onze ontslagdatum bekend werd gemaakt,
'slecht' zouden zijn in de wereld. Fijn en niet fijn. Het zijn wet­ leek mijn angst hiermee aan de oppervlakte bewaarheid. Ik
matigheden in het menselijk leven. Het was fijn me te realise­ leek mijn plekje op de wereld te verliezen, qua werk. Doordat
ren dat de tegenstellingen an sich niet verdwijnen maar hoog­ het ergste wat ik had bedacht daadwerkelijk gebeurde, ervoer
uit mijn verzet ertegen of hechting eraan. Waarmee paradoxaal ik dat dit niet in de buurt kwam van hoe ik gedacht had dat
genoeg de tegenstelling (die enkel in het domein van het den­ het zou zijn. Ik leefde, stroomde, had lief en had soms niet
ken kan bestaan) ook verdwijnt. Zelfs in een situatie waarin ik lief. Eigenlijk was er niets veranderd! Misschien zouden er
me gespannen voelde, zoals toen onze dochter afzwom, was anderen komen die mijn inspiratie zouden waarderen. Mis­
overgave mogelijk. Oat was bevrijdend. Ieder moment mag en schien ook niet. Wie weet waarheen het leven me zou lei­
kan voluit geleefd en geliefd worden. den? Zelfs als je denkt te weten waarheen het leven je morgen
leidt, kan het je verrassen.
Het is relatief gemakkelijk om te rusten in wat er is wanneer er
rustige en vredige gedachten en gevoelens zijn. De geest kan
deze ervaring al snel verwarren met een gei:dealiseerde staat
van volledigheid. 'Dit is het dus!' Zodra er dan echter weer een
storm aan pijnlijke gedachten en gevoelens voorbijkomt, wil
het 'ik' acuut aan de slag gaan met deze gedachten. 'Dit is het
dus niet!' denkt het. Het wil er weer vanaf komen, eraan sleu­
telen en ergens anders komen dan waar het op dat moment
is, in plaats van erin te rusten zoals je ook deed in de rustige,
prettige en vredige ervaring. Stop ermee, het is een oude con­
ditionering die opkomt. Pas wanneer je de gedachten weer per­
soonlijk maakt, ze je toe-eigent en je eraan hecht, is er een pro­
bleem. Wie je werkelijk bent geeft ruimte aan alle gedachten
zonder werkelijk bei:nvloed te worden door de gedachten. Mijn
grootste bevrijdingen vonden vaak plaats na momenten van
diepe verkramping en pijn, en na zeer vreugdevolle en bezie­
lende ervaringen waren er vaak ongelofelijk saaie momenten.
Daarin kun je evengoed volledig zijn. De paradox van het leven
belichamen is ontspannen vanuit bewustzijn in het zich ont­
vouwende leven. Zo leef je niet alleen in de torenkamer van je
lichaam, regerend over het leven, maar in heel het leven. Het

262 263
17 Moet versus V\.otoelii

Mijn hele leven heb ik met een angstige identiteit geleefd. Ik
moest van alles van mezelf. Ik deed mijn best om te voldoen aan
de meest bizarre eisen. 'Eerst het huis opruimen, dan pas mag ik
rustig genieten van een kopje koffie. Ik mag geen fouten maken,
want dan faal ik. Ik kan hier maar beter niet aan meedoen, want
dan kunnen mensen zien dat ik het niet kan. Dat ik zweet, tril
en een flater sla: Eigenlijk was ik steeds maar bezig om me in
te houden en aan allerlei verinnerlijkte moetens te voldoen: de
do's-and-don'ts. Gedurende dit avontuur verschoof het zwaar­
tepunt van mijn leven langzaam richting zelf ontdekken wat
leven is en hoe het kan zijn. Dat veranderde niets aan wat ik
wel en niet kon, mijn grenzen, vaardigheden en behoeften.
Desondanks veranderde er vanuit het diepst in mijzelf bijna
ongemerkt iets belangrijks. Vol moed zette ik steeds de ene voet
voor de andere, ondanks dat ik bet eng en spannend vond, soms
onderging in verdriet of boosheid en weer terugkrabbelde.

Voor mijn vriend en vele anderen leek het of ik in een luchtbel
leefde die spoedig uit elkaar zou spatten. Het schrijven aan dit
boek, de inspiratiesite en het begeleiden van mensen met de
Vragen naar Vrijheid waren in hun ogen spielereL Mijn vriend
zei een keer lachend dat hij dacht dat ik in een vorig leven vast
een koningin was geweest die kon doen en laten wat ze wilde.
'De wetten die voor anderen opgingen, gingen voor jou vast niet
op. Wake up! Wat denk je nu, Linda? Oat je met bet schrijven
van bet boek en het inspireren van mensen een inkomen kunt
verwerven zoals je nu hebt? Oat is toch helemaal niet realis­
tisch. Het is allemaal heel mooi als hobby en ik vind het fijn dat
je er gelukkig van wordt. Het is fijn dat je er jezelf en anderen
mee kunt helpen. Maar dat is het dan ook en niet meer dan dat.
De realiteit is dat je straks je baan kwijt bent en dat er nauwe­
lijks banen zijn die bij jou aansluiten. Straks word je gedwongen
om werk te doen waar je pas echt ongelukkig van wordt:

265
De innerlijke stem van mijn hart was echter overduidelijk.
Het voelde juist en kloppend om mijn hart te volgen. Het
leidde me steeds dieper mijn wezenlijke natuur in. Stil en
onzichtbaar, maar voor mij onmiskenbaar. De tegenwer­
pingen van mijn vriend waren ook de tegenwerpingen van
verinnerlijkte stemmen in mijzelf. In mijn hoofd vond regel­
matig een verhitte discussie plaats tussen de verschillende
stemmen. Deze discussie vond al plaats toen ik kind was
en immer sindsdien. Mag ik mezelf zijn en ben ik dan goed
genoeg? (En hoe zou je ten diepste ooit niet jezelf kunnen
zijn?!) Of ga ik mijn best doen om me aan te passen, zodat
ik binnen de bestaande structuren pas? Lange tijd was het
een en-en verhaal. Ik paste me aan en vond plekken waar
ik me rustig kon ontwikkelen. Binnen bestaande structuren
vond ik geleidelijk mijn ware natuur en potentieel. Meer en
meer bracht ik mijn handelen in overeenstemming met mijn
natuur. Tot de structuren van het werk me zo gingen benau­
wen dat ik als een vlinder uit wilde vliegen. Bibberend en
bang dat ik misschien ter aarde zou storten. Met vleugels die
weliswaar prachtig waren in mijn ogen, maar tegelijkertijd
kwetsbaar en nog drogend in de voorjaarszon. En stel je voor
dat er een grote vogel zou komen die me nog voordat ik het
luchtruim kon verkennen op zou slokken! Het kon gebeuren
en het gebeurde duizend keren in mijn hoofd.
Maar het werkelijke !even lag niet in mijn hoofd en vond
plaats in het leven zelf. Ik voelde diepgaand dat ik fris en vrij
mijn creativiteit wilde laten stromen en delen met de wereld.
Ik wilde fouten durven maken en het leven ontdekken. Ik
wilde aarden in het oneindige veld van potentie in plaats van
in de gelimiteerde geconditioneerde geest die almaar hetzelfde
riedeltje volgde. Zou ik mijn ondergang tegemoet gaan? Of
zou de wereld aan mijn voeten liggen om verder ontdekt te
worden? Wild en avontuurlijk, gevaarlijk en spannend?

266
DEEL 5

£i�!Uto�e
lferdkp�
1 Wet......
., ...,eeY ,.....,�et-wete.....,' de yu.�w..t e
j
vet....., e Leve....., woydt

'Niet-weten' ontspant en vervult. Het gaat hierbij overigens
niet om 'weten' vanuit het perspectief van het denken! In
werkelijkheid is het het vormloze en tijdloze Bewustzijn waar
al het weten aan ontspruit. Hoe vaker je deze staat van zijn
ervaart, hoe gemakkelijker je je eraan overgeeft. 'Niet-weten'
kan je ware thuis zijn, van waaruit je de wereld tegemoet
treedt. Je kunt er steeds naar terugkeren wanneer je ontdekt
dat je het verlaten hebt. Je ontdekt dat je als een schildpad
bent, die zijn ware thuis al die tijd bij zich droeg, maar het
niet kon zien omdat hij voor- en achteruit keek. Zodra je je
echter ontspant, precies waar je nu bent, hen je thuis.

T ijdens een schoolvakantie van de kinderen stand ik boven
onder de douche terwijl de kinderen beneden speelden. Van
beneden hoorde ik af en toe gegil komen. Mijn aandacht
floepte na nog een gil van beneden in mijn hoofd. Terwijl
mijn aandacht gevangen raakte in beelden van ruziende kin­
deren, bouwde zich razendsnel spanning op in mijn lijf en
voor ik er grip op had, schreeuwde ik de namen van de kin­
deren al naar beneden. 'Wat is er aan de hand!?!' gilde ik.
Ik riep ze naar boven en zag de uitdrukking op het gezicht
van mijn zoon. Een onderdrukte glimlach en een zweem van
angst voor hoe ik zou reageren. Het bracht me terug in de
realiteit. Glashelder zag ik hoe ik weer in een oude conditi­
onering terecht was gekomen. Ik luisterde naar het verhaal
van mijn zoon over wat zich beneden had afgespeeld. Het
was eigenlijk een heel grappige situatie. (Behalve dan mijn
geschreeuw als van een viswijf.) Een knuffeltje van mijn
dochter was in de wasmachine terechtgekomen en ze zagen
de knuffel voor het raampje heen en weer draaien. Iedere
keer dat ze hem langs zagen komen, gilde mijn dochter. Dat
was wat ik werkelijk gehoord had. Wat ik echter gehoord had,

271
was een heel ander verhaal! Ik wist dat ik de rest van mijn
leven de kans zou krijgen om dit verschil te ervaren tussen
het leven zelf en de verhalen in mijn hoofd over het leven.
Doordat ik vaker geaard was in het !even, waren er ook meer Het hele punt van het loslaten van een conditionering is dat
momenten dat ik een werkelijke keuze had om terug te keren we die vaak willen oplossen vanuit diezelfde conditionering.
naar het leven zel( De mogelijkheid was er om de verhalen Het 'ik' dat van alles wel en niet wil. Orn die reden is medite­
die in mijn hoofd opkwamen te aanschouwen vanuit ruimte ren zo belangrijk; het steeds opnieuw terugkeren naar je oor­
en openheid. Steeds sneller zul je in staat zijn om gedachten spronkelijke natuur. Uit je hoofd, Bewustzijn in, inclusief de
te doorzien voor wat ze zijn, zodat je er geen waarde meer conditioneringen die daarin opkomen. Op die manier kun je
aan hecht. de conditioneringen op een nieuwe, frisse manier gadeslaan
vanuit de helderheid van Bewustzijn. In Bewustzijn wordt
Wanneer je steeds meer zakt in wie je werkelijk bent, zie je ieder geloof aan een gedachte, iedere verdeeldheid, doorzien
helderder waartoe de conditioneringen leiden. Ze leiden en geheeld Dat werkt door in het fysieke, emotionele, mentale
altijd tot meer van hetzelfde wanneer je er volautomatisch en energetische lichaam. De toestroom van energie naar de
in opgaat en erop voortborduurt. Schuldgevoelens creeren conditionering is doorbroken wanneer je afdaalt in Bewust­
meer schuldgevoelens. Angst creeert meer angst. Boosheid zijn. De stekker met snoer die de persoonlijkheid van energie
creeert meer boosheid, zoals verdriet meer verdriet creeert. voorziet, is niet meer aangesloten op het energienetwerk. Je
Datgene wat je niet wilt en wat je wanhopig probeert te voor­ bent het energienetwerk.
komen door er eindeloos over na te denken, klinkt je juist Met Bewustzijn bedoel ik de 'lege ruimte' van 'niet-weten'.
vast aan dat wat je niet wilt. Ik heb me zoveel jaren zinloos De ruimte van de oneindige intelligentie van het universum,
schuldig gevoeld als ik weer eens onterecht boos was gewor­ wat je werkelijk bent en van waaruit je leeft wanneer je je uit
den op de kinderen. Heeft het er ooit toe geleid dat ik minder je hoofd in het leven laat vallen. Het mooie is dat je ieder
snel boos werd? Nee. Wat daar wel toe leidde, was me ont­ moment weer wakker kunt zijn. Wanneer je onbewust bent ,,
spannen in de armen van het leven en het leven zichzelf laten geworden en je merkt dit op, dan is er weer die frisheid. Die Alleen vanuit
leven. Zodat er helderheid ontstond zonder dat ik helderheid sprankeling van wakker-zijn. heel-zijn vindt
heling plaats.
probeerde te creeren. Ik hoefde er niet naar te zoeken, het
kwam naar mij toe. In relatie tot de kinderen, tot mijn werk, Stoppen met opgaan in een conditionering is wat anders dan
tot mijn vriend, vrienden, familie... een prettige ervaring nastreven. Dat is een conditionering. Het
betekent dat je stopt met automatisch opgaan in een beweging
zodat je aanwezig bent in de beweging van de gewoonte. Daar­
,, mee is de energietoevoer naar de gewoonte doorbroken en
kan deze vanzelf oplossen. Je borduurt er niet meer automa­
Het niet-weten is het vormloze en tijdloze
tisch op voort, waarmee je het geen nieuw leven meer inblaast.
Bewustzijn waar al het weten aan ontspruit.
Het gaat erom je te realiseren dat je geluk, vrede en vrijheid
niet kunt bereiken, omdat ze er al zijn. Opmerken wat er is
door wakker te zijn, dat is het enige. Niet bewegen, terwijl je je
bewust bent van de beweging die in niet-bewegen opkomt.

272 273
Wat er dan gebeurt, is iets bijzonders. Als vanzelf zullen bevestiging en waardering. Dat niet op te zoeken en volledig
gewoonten die niet heilzaam zijn voor jou en je omgeving met dit verlangen en deze conditionering te zijn was vreselijk
oplossen. Want waarom zouden Bewustzijn en het Leven moeilijk voor me. Ik wilde zo graag aardig gevonden worden
doorgaan met iets wat niet heilzaam is? Ik hoor mensen vaak en voelen dat mensen me speciaal vonden. Nog liever dan
vertellen dat ze het moeilijk vinden om uit een gewoonte te dat wilde ik echter trouw zijn aan mezelf en het leven. Me
stappen wanneer ze er middenin zitten. Dat is ook mijn erva­ daarmee verbinden was cruciaal. Wanneer ik verwachtingen
ring. Gemakkelijker is het om de volgende dag het leven weer en gedachten losliet en zag wat er werkelijk was, kon ik het
fris op te pakken. In de nacht hen je weer in de bron van je soms niet geloven. Voorbij de gedachten, die doemscenario's
leven terechtgekomen, in Bewustzijn. Het hele opgebouwde in mijn hoofd die soms nog zeiden dat ik gek geworden was,
'ik' van de dag ervoor is opgelost in Bewustzijn, zodat je de was er vrijheid en overvloed. De vreugde van het bewustzijn
dag fris en met nieuwe levenskracht begint. Een conditione­ van Bewustzijn, mijn vriend en onze kinderen, vrienden en
ring kan echter ook oplossen wanneer je, terwijl het opkomt, familie. Ons huis, de prachtige fietstochten door de natuur.
doorziet dat het niet meer dan gedachten en gevoelens zijn Wauw! Het leven vierde zichzelf door mij heen. Ik zou vast
die opkomen in je onmetelijkheid. De uitnodiging is om op nog vele keren opgaan in de gevangenis van conditionerin­
dat moment je perspectief te laten rusten in aanwezigheid. gen. Maar ik zou er ook in ontwaken en die prachtige vrij­
Niet om de omstandigheden uit de weg te gaan maar om heid van Bewustzijn erin brengen.
jezelf en het leven daar te ontmoeten en toe te laten. Wakker
zijn terwijl de gewoonte met kracht door je heen raast. De
gewoonte van ik, ik, ik. 'Dit wil ik weI: 'Dat wil ik niet: Voel
waar de gewoonte in je lichaam ervaarbaar is. Wat voel je
in je lichaam? Wat zijn de afzonderlijke sensaties? Wanneer
je stopt met waarde hechten aan wat de gedachten je willen
doen geloven, kun je de gewoonte laten uitrazen in je hart,
zodat ze uit kan cloven. Onderdeel van deze gewoonte kan
zijn dat ze je toefluistert dat ze nooit overgaat en nooit zal
verdwijnen. Een variant op 'Het wordt nooit werkelijk wat
met jou: Maar zijn de gedachten wat er werkelijk is? Wat is er,
wat blijft er over wanneer je stopt met voortborduren op de
gedachten of gewoonte? Een kloppend hart, geluiden, geuren
in jouw aanwezigheid! Wie je werkelijk bent is er altijd!
Toen ik zonder het jasje van maatschappelijk werker om me
been de wereld tegemoet trad, voelde ik me als een drugsver­
slaafde die aan het afkicken was. Ik kickte af van het krijgen
van bevestiging. Vreselijk. Mijn lijf en geest leken de bevesti­
ging nodig te hebben en waren ervan afhankelijk. Mijn nei­
ging was om iets te doen waardoor ik opnieuw waardering en
bevestiging zou krijgen. Toe, eventjes, gewoon even een shot

274
275
Handelen in overeenstemming met de levensstroom en je
ware natuur noem ik de 'juiste' handeling. Het is waarach­
tig handelen, waarover ik in het vorige deel schreef. Wan­
neer je tegen je natuur en de levensstroom in handelt, weer
in een destructieve conditionering terechtkomt, verzwakt <lit
onmiddellijk je energiesysteem. Het is het alarmbelletje dat
je duidelijk maakt dat je afdwaalt. Doordat je energiesysteem
verzwakt, is de neiging om terug te grijpen op oude overle­
vingsmechanismen nag grater dan anders. Merk zelf maar
op hoe je op deze momenten met de energie naar boven
schiet, je hoofd in, om weer grip en controle proberen uit te
oefenen op je leven.
Waar probeer je grip op uit te oefenen? Wat ging hieraan
vooraf? Waar verloor je de grip? Ofwel: wanneer verloor je
de verbinding met de vitale bron van levenskracht en raakte
je weer gevangen in de verdeeldheid van je geest? Dit is het
moment dat je de vragen naar het ja-gevoel kunt stellen,
zodat je weer afstemt op het leven. Wat voelt (niet) goed?
Waar ga ik (niet) van stromen? Welke gedachten geloof ik
nog over de situatie waaraan ik hecht? Verruimt of vernauwt
die gedachte mijn bewustzijn?

TWijfeL
Toen ik me had overgegeven aan het feit dat ik ontsla­
gen zou worden, voelde ik opluchting, aanvaarding en
rust. Ik realiseerde me dat ik niet meer terug het (gekan­
telde) maatschappelijk werk in wilde. Nooit eerder had
ik me zo vrij en ontspannen gevoeld op het werk. Na een
aantal weken krabbelde ik echter wat terug. Misschien
moest ik toch proberen om me te laten overplaatsen?
Opeens gebeurde er iets opmerkelijks. In een week

277
tijd kreeg ik een hoeveelheid weerstand, tegenwind Toen ik dit aan een vriendin vertelde, zei ze lachend:
en boosheid van mensen te verduren die ik normaal 'Linda, hoe duidelijk moet het universum het voor je
nog niet in een jaar te verstouwen kreeg. Het was het maken?! Zie je niet dat de beschermengelen je een bood­
soort weerstand dat ik in het verleden voor lief nam schap geven? Waar trek jij de grens? Twijfel je nu nog
omdat het gewoon bij mijn werk hoorde. Ik vond dat steeds? Als je alleen leuke casussen zou hebben gehad,
niet erg, omdat ik het werk van mijn hart kon doen. zou je dan niet terugkrabbelen? Als je iedere dag flui­
Nu kreeg ik die echter niet gedoseerd, maar raakte ik tend naar je werk zou gaan? De engelen maken je dui­
erdoor overspoeld. Bij de eerste weerstand voelde ik nog delijk dat dit is wat er gebeurt wanneer je dit werk blijft
een rustig en kalm nee, dat ik wilde vertalen in mijn doen. Ze staan te lachen naast je. Eindelijk begin je het
handelen. Toen de kraan echter opeens wijd openging te begrijpen! Ze zullen vast gedacht hebben: "Hoe laten
en ik weerstand kreeg waar ik NEE! bij voelde, sloeg de we haar weten dat ze de juiste keuze heeft gemaakt?"
twijfel toe. Op het moment dat ik twijfel toeliet, gaf ik Linda, het zaadje in jou is opengebarsten. De eerste loten
oude conditioneringen ruimte en verliet ik de heelheid zijn al zichtbaar. De beschermengelen zijn bang dat je
van Bewustzijn. Ik schoot in mijn hoofd en probeerde terugkrabbelt en geven je situaties die helder maken dat
de situatie te redden. Ik voelde me niet meer geaard en je dat niet moet doen. De bewijzen dat je op de goede
raakte verzwakt. Hoe meer ik ging twijfelen en dialogen weg bent, zijn dit keer niet te vinden in het krijgen van
ging voeren in mijn hoofd, hoe meer ik verzwakte. bevestiging. ]e krijgt ze in de vorm van weerstand.'

Wat geloofde ik nog waardoor ik de verbinding met de vitale
bron van levenskracht de rug toekeerde? Het bleek de vol­
gende gedachte: 'Zou de ander misschien gelijk hebben? Ook
,,
Orn aan te geven dat je de levensstroom niet volgt,
al voelt dat voor mij niet zo?' Ik geloofde dat het hier ging
om gelijk en ongelijk hebben. Het was een kindpatroon, een geeft het leven steeds duidelijkere signalen.
oude conditionering, waarin ik terecht was gekomen. Zodra
,,
ik weer afstemde op Bewustzijn zakte ik terug in het leven.
Kracht en licht stroomden onmiddellijk weer door me heen
en stonden tot mijn beschikking. Het was allemaal een grote test in vertrouwen. Zoals dezelf de
Ik was aan het oefenen met op eigen benen staan, ook bij ver­ vriendin het zo mooi verwoordde:
schil van mening. Erwas in mij, evenals bij de mensen dievanuit
hun weerstand op me reageerden, een grote behoefte aan 1e wilt graag zekerheid. ]e wilt zeker weten of je volgend
gelijk krijgen actief. Wanneer ik me daarin verloor, raakte ik jaar een nieuwe baan zult vinden en voldoende inkom­
verstrikt in welles, nietes. Waar of niet waar. Gelijk of onge­ sten zult hebben. Maar deze test, deze beproeving, gaat
lijk in de dualiteit van het wereldse leven. Daarbij schoot ik over vertrouwen. Als je nu zou weten dat je volgend
in een oude gewoonte om de mening van een ander boven jaar een nieuwe baan hebt, dan zou het leven toch geen
die van mij te stellen. Een ander had dat wellicht precies vertrouwen van je vragen? Dan weet je het zeker. Dan
omgekeerd. Het is maar net wat je specifieke overlevingsstra­ heh je houvast. Vertrouwen, lieve Linda, gaat over "het
tegieen zijn. niet weten". Het gaat over koersen op het ja-gevoel in

278 279
jezelf zonder dat je weet of het goed komt. Je weet het Door gedachten te geloven die je verdelen, ongelukkig en
niet, dat is jouw test. Je wordt nu helemaal op jezelf gestrest maken, heb je minder aandacht en oog voor mogelijk­
teruggeworpen.' heden om heilzaam te reageren. Het loslaten van ondermij­
nende en stressvolle gedachten betekent niet dat je je onttrekt
Ook Elise had vlak voordat ik haar voor het eerst ontmoette aan het leven. Veel mensen zijn er bang voor: 'Als ik me geen
zoiets meegemaakt. Ze werkte voor een groot landelijk bedrijf. zorgen meer maak om de kinderen, dan komt het toch niet
Al jaren voelde ze dat ze niet op de juiste plek zat en een eigen goed met ze?!' Maar is dat waar? Of ontstaat er juist ruimte
praktijk wilde starten. Het werk gaf haar echter een zeker­ voor de juiste handeling, zonder gedoe en drama, wanneer je
heid die ze uit eigen beweging niet zomaar kon, durfde en vrij van zorgen en stress naar de situatie kunt kijken?
wilde opgeven. Bovendien had ze lange tijd een leuke func­
tie gehad waar ze zichzelf in kwijt kon. Bij een reorganisatie Geloofje dat een ander jou ongelukkig maakt?
bracht het leven haar in zo'n extreem absurde situatie dat ze Geloofje dat je niet sterk, slim, assertief, handig, zelfstandig en
niet anders meer kon dan de zekerheid van haar werk los te krachtig genoeg bent om situaties aan te pakken?
laten. Ze voelde tot in haar tenen dat ze er geen dag meer mee Geloof je dat het niet goed is als jij gelukkig en vrij bent ter­
door kon gaan. Tijdens een gesprek zei ze: 'Ontsla me dan wijl er mensen op de wereld zijn die lijden onder erbarmelijke
maar: Opgelucht verliet ze die dag het bedrijf. Ze wist dat als omstandigheden?
ze had gekozen voor zekerheid en door was gegaan, ze voor Geloof je dat je ajhankelijk bent van anderen, je werkgever,
een burn-out had 'gekozen: Mensen verklaarden haar voor partner, kinderen, vrienden offamilie?
gek. Het was het begin van de crisis. Elise wist echter dat het Geloofje dat het onmogelijk is om de situatie waarin je verkeert
ontslag de deur opende naar de kosmische leerschool, waar te veranderen?
ze een oneindig speelterrein vond om het leven te ontdekken. Geloofje dat er ieder moment iets ergs kan gebeuren waardoor
je 'alles' verliest wat je dierbaar is?
De ' juiste' handelingen, handelingen die in overeenstemming Geloof je dat de omstandigheden in je leven je ongelukkig, tot
zijn met het leven, komen voort uit ingetuned zijn op de bron een slachtoffer ofdader maken?
van het leven in jezelf. Wanneer handelingen voortkomen uit
angstige ondermijnende gedachten of vanuit het verlangen Hoe voelen deze gedachten in je lijf? Zijn ze helend? Helpen
van de persoonlijkheid is de kans groot dat ze tot meer ver­ ze je om tot 'een juiste handeling' te komen?
deeldheid en ondermijning leiden. Kijk maar om je heen om Waarom zou je dit soort gedachten vast willen houden? Wat
te zien of je dit herkent. Het feit dat de meeste mensen op deze bieden ze je? Wees eerlijk in het beantwoorden van deze vra­
manier leven en handelen, betekent niet dat het goed, gezond gen. Het gaat niet om een goed of slecht antwoord. Het is de
of helend is. De aarde bezwijkt bijna onder het gegeven dat waarheid die je bevrijdt. Ik voel me soms slachtoffer van een
mensen almaar oude conditioneringen volgen. Wanneer we situatie of van ondermijnende patronen in mezelf. Wanneer ik
een helende richting op willen met onszelf en de wereld, zijn dit onderken en het licht van bewustzijn bier in laat schijnen,
handelingen nodig die voortkomen uit verbondenheid met ben ik al niet meer overgeleverd aan de automatische piloot.
ons Zelf, onze omgeving en de wereld in zijn geheel. Het is oke om mens te zijn met menselijke mechanismen,
eigenschappen, vaardigheden en beperkingen. Je mens-zijn
werkelijk volledig omarmen en aanvaarden is wat je bevrijdt.

280 281
Tijdens het schrijven van dit boek worstelde ik zo nu en dan
met de vraag wat voor naam ik kon geven aan dat wat groter
is dan ooze persoonlijkheid. Hoe kun je een naam geven aan
dat wat onnoembaar is? Uiteindelijk koos ik voor Bewustzijn,
maar ik vind God, Boeddhanatuur of Brahman net zo mooi.
Deze namen kunnen verschillende associaties oproepen en
daardoor voor misverstanden zorgen. Ik hoop oprecht dat
ik niemand voor het hoofd stoot met mijn bewoordingen en
dat iedereen vanuit zijn eigen spiritualiteit, religie of non-re­
ligie door de woorden heen leest.

Ik ben op een heel vrije manier katholiek opgevoed. We gin­
gen op zondag naar de kerk en ik zat op catechisatie, maar dat
was het wel zo'n beetje. Ik vond de catechese heel fijn. Het was
de enige plek die ik kende waar zingevings- en levensvragen
besproken en bediscussieerd werden. Desondanks koos ik er
op mijn vijftiende voor om het katholieke geloof los te laten.
Er waren te veel zaken waar ik niet achter stond. Dat jaar deed
mijn catechisatiegroepje geloofsbelijdenis en ik herinner me
nog hoe ik mijn belijdenis voordroeg. Het was mijn afscheid
van de kerk. Ik droeg voor dat ik niet in God geloofde en op
ontdekkingsreis wilde gaan om te onderzoeken of ik ergens in
wilde en kon geloven. Toen ik in de kerstvakantie oude spul­
len en mijn oude dagboeken wegdeed, kwam ik die belijdenis
weer tegen. Ik schrok toen ik !as wat ik destijds had geschre­
ven en voorgedragen in de kerk. Opeens besefte ik dat ik als
vijftienjarige dus niet in de christelijke God geloofde. Op een
diepere laag weerspiegelde dit ongeloof mijn afgesnedenheid
van Bewustzijn. Had ik mij als baby al onbewust afgewend van
God/Bewustzijn, als puber deed ik dit dus dunnetjes over en
wendde ik me opnieuw af van God en Gods huis. Ditmaal min
of meer bewust. Ik had deze pijnlijke zoektocht, inclusief het
me afwenden van God, nodig om God, Bewustzijn, Leegte of
hoe je het ook wilt noemen, te vinden. In werkelijkheid heh ik

283
mijn ware thuis nooit verlaten. Dat dacht ik alleen maar. Hoe Hoe meer je afdaalt in het leven zelf, hoe meer het leven door
zou ik mijn thuis ooit kunnen verlaten als het is wie of wat ik je handelingen heen straalt. Met andere woorden: hoe meer
werkelijk ben? Toch was ik er heilig van overtuigd afgescheiden ruimte je maakt voor Bewustzijn, hoe meer Bewustzijn door
te zijn. je heen straalt. Je bent de ogen en handen van Bewustzijn.
Dat kun je God noemen. Er is veel verwarring random de
naam van God. Veel mensen die ik (heb) begeleid, zijn opge­
voed met het idee van een god als autoriteit buiten henzelf
die over hen oordeelde. God (Bewustzijn) stroomde in hun
Ik begeleidde een mevrouw, Dana, die kampte met een beleving niet door hen heen, maar was vooral tegen hen. God
krachtig negatief zelfbeeld. Ze was christelijk en ervan was weliswaar de God van de liefde, maar het was wel een
overtuigd dat zelfs God niet van haar hield en haar liefde die je moest verdienen. Je moest aan allerlei leefregels
lelijk vond. Daarnaast voelde ze zich verraden door van de geloofsgemeenschap voldoen voordat Gods liefde in
God en had ze het gevoel dat 'hij' haar had gestraft met je uitstroomde. Dat was al bij voorbaat onhaalbaar; er waren
het overlijden van haar beide ouders. i\ls hij echt van gewoon te veel regels waarvan ze allemaal in hun hart wel
me houdt, dan zou hij toch niet mijn ouders hebben wisten dat ze er niet werkelijk aan konden voldoen. Iedere
laten overlijden!' Toen Dana de Vragen naar Vrijheid zondige gedachte was een bewijs van hun falen. Gods liefde
onderzocht met betrekking tot haar negatieve zelfbeeld, was voorwaardelijk gemaakt. Wanneer er tegenslagen waren,
kwam ze bij de kernovertuiging 'Ik ben vreselijk'. Her­ verliezen of andere narigheid, dachten ze dat het Gods toorn
inneringen aan haar kindertijd kwamen op over hoe ze was. Aan de oppervlakte waren veel van deze mensen overi­
gepest werd met haar uiterlijk. Ik vroeg haar wat deze gens niet meer gelovig. Dieper vanbinnen, bij de wortels van
overtuiging in haar /even teweeg had gebracht en hoe hun gedachtepatronen, lag echter het geloof in een veroorde­
het in haar lichaam voelde als ze dit geloofde. Ze ant­ lende God uit hun kindertijd verankerd. Ook Elise liep hier
woordde dat het heel veel energie en inspanning had tegenaan.
gekost en dat het afschuwelijk voelde. Pas toen ze dit tot
in al haar vezels voelde en ze zich ervan bewust was wat
het aan levensvreugde kostte, vroeg ik of de overtuiging 6L�se
mocht oplossen. Op het moment dat ze ja zei, golfden er
tintelingen door haar lichaam. Ik zag een stralende en Het leven stroomde overvloedig in Elises leven. Er was
verbaasde Zach op haar gezicht. Ze riep: 'Wat is dit?!' en echter een haakje waar ze zo nu en dan achter bleef
ik antwoordde dat het God was, wiens liefde en levens­ hangen. Ze miste een man in haar !even en ze had het
licht ze nu toeliet. Doordat ze ja zei tegen God, openden gevoel dat er een autoriteit buiten haar was, God, die
haar lichaam en geest zich en kon de levensstroom vrij­ besliste dat ze nog steeds niet klaar was voor een man.
uit door haar heen gaan. De uitspraken die heilzaam Ze onderzocht de Vragen naar Vrijheid op dit thema.
voor haar waren, luidden: 'Ik hou van mezelf' en 'Ik De autoriteit buiten zichzelf leek haar steeds toe te fluis­
mag van mezelf houden.' Voor haar was het van onge­ teren dat het haar eigen schuld was dater nog geen man
lofelijk belang om de liefde van God in haar lichaam te in haar leven was: 'Dan had je maar dit of dat moeten
voelen en toe te laten. doen.' Ik vroeg haar hoe het in haar lichaam voelde wan-

284 285
neer ze deze ideeen geloofde. Afschuwelijk! Zelfs de spie­ begerenswaardig. Onlangs vertelde hij hoe kwetsbaar zijn vak
ren in haar benen trokken samen. In het verloop van het en succes eigenlijk zijn. Wanneer hij wat aan zijn handen zou
onderzoek met de Vragen naar Vrijheid kwam Elise uit krijgen, zou hij het beroep van muzikant niet meer kunnen
bij de volgende kernovertuiging: 'Ik moet bewijzen dat uitoefenen. De implicaties hiervan drongen pas echt tot me
ik recht heh om te bestaan. Ik moet mijn bestaan ver­ door toen iemand lachend en spottend tegen hem zei: 'Nou,
dienen. Ik mag er niet zomaar zijn. Ik heb iets goed te als dat gebeurt, heh je echt dik.ke pech. Je kunt helernaal niets
maken omdat ik iemand iets heb aangedaan door hier anders!' Wanneer we ons vereenzelvigen met datgene wat we
te zijn.' Ze vertelde hoe dit voelde als een te strak pak doen, verlaten we ons ware zelf. We zetten dan de deur naar
waarin ze ingesnoerd zat. Toen ze voelde dat ze de over­ lijden open. Gelukkig is deze muzikant zich bewust van zijn
tuiging los mocht laten, bleek dat de heilzame uitspraak ware natuur en laat hij zich dragen door het leven zoals zich
luidde: 'Ik ben blij dat ik er ben!' Later vertelde ze dat dat aandient. Wanneer hij problernen ondervindt, zoals die
als ze had gezegd 'Ik mag er zijn', dat zou voelen alsof keer dat hij een muishand had, ervaart hij dit als bet leven
ze toestemming kreeg van een autoriteit buiten zichzelf dat zich in hem uitdrukt. Vanzelfsprekend horen daar balen,
om er te mogen zijn. Dat klopte voor haar gevoel niet boosheid, angstige gevoelens, falen, onzekerheid, weerstand
meer. Er was geen 'autoriteit' meer buiten zichzelf. Deze en dan weer sprankelende hoop, geluk, succes, ontspanning
was weer samengevallen met zichzelf, in liefde. Haar en overgave bij. Ik ben ervan overtuigd dat er een nieuwe
lichaam tintelde en vrolijkheid danste door haar heen. vorrn in zijn leven zou komen wanneer de huidige vorm zijn
leven zou verlaten. Zoals er ook een nieuwe vorm in jouw
Ik weet dat ik het goddelijk veld (Bewustzijn, Aanwezig­ leven zal komen rnocht de huidige vorm verloren gaan.
heid) heh verlaten wanneer zorgen en tobben weer terug Bij inspiratie voor schrijven, schilderen, zingen, muziek
zijn in mijn leven. Dit veld van onpersoonlijk bewustzijn, maken of andere kunstvormen is goed voelbaar dat ze door
dat tegelijkertijd intiemer persoonlijk is dan al het andere in het leven wordt gegeven en dat ze niet van jou en rnij is. Dit
de wereld, is in ieder van ons gelijk. We kunnen ons nog zo gaat echter ook op voor vaardigheden als goed kunnen reke­
van elkaar onderscheiden op uiterlijk vlak, in wie we wer­ nen, bout bewerken of lekker koken. Ook die warden ons door
kelijk zijn, zijn we gelijk. De spirituele leraar heeft hetzelfde het leven gegeven en warden op een dag weer weggenomen.
vormeloze veld van bewustzijn als jij en ik en draagt in de Ze zijn niet persoonlijk en niet van jou. Dit radicaal tot je door
kern dezelfde menselijke eigenschappen en mechanismen in laten dringen is wat bevrijdt. Je kunt er nog zoveel van vinden,
zich. Er kan wel een groat verscbil zijn in de realisatie, tijd je er nog zoveel zorgen over maken, nog zo je best doen de
en diepte die iemand doorbrengt in zijn ware natuur en de vaardigheden te perfectioneren, maar als het leven een andere
belichaming ervan in zijn dagelijks leven. richting neemt, dan neemt het leven simpelweg een andere
richting. Geluk is niet buiten jezelf te vinden. Geluk rijst in je
Misschien blink je ergens in uit en dat is fantastisch. Dan lichaam en geest op uit en als Bewustzijn.
heeft bet leven je die vaardigheid of eigenschap gegeven om
van te genieten, te delen en mee te spelen. Het kan ook zijn Ik heh veel mensen begeleid die totaal aan de grond zaten.
dat je de vaardigheid morgen verliest. Een kennis van me Compleet berooid kwamen ze om hulp vragen bij bet weer
is een bekend en succesvol gitarist en ook nog eens good­ opbouwen van hun leven. De wet van Murphy was zeer
looking. Er is een wachtlijst voor zijn lessen. Hij is, kortom, krachtig aanwezig in bun leven en werkelijk alles wat mis

286 287
en tegen kon lopen, liep ook mis en tegen. Wat het extra bewustzijn in dingen doen. Vooruit, vooruit! Of achteruit,
moeilijk maakte, was dat deze mensen meestal kampten achteruit! Herinner je je nog 'ik, ik, ik' ? 'Ik wil dit (niet)'
met belemmerende kernovertuigingen van generaties en en 'Ik wil dat (niet).' Helen is van een geheel andere orde
generaties terug. Je zou deze overtuigingen kunnen samen­ dan dingen fixen. Je kunt het heel gemakk:elijk zelf ervaren.
vatten als: 'Het wordt toch nooit wat met mij en met ons: Zodra je gaat zitten orn te mediteren, komt waarschijnlijk de
Er zijn momenten geweest dat ik naast ze zat en zelf ook neiging op om iets te doen. Even die kriebel weg krabben.
de moed verloor. Ik verliet dan het veld van bewustzijn en Even gaan verzitten. Even een paar minuten eerder stoppen.
schoot in mijn hoofd. 'Hoe moet <lit nu? Hoe kunnen ze in 'O, ik wil straks nog even de was doen.' 'O, ik wil nu graag dat
hemelsnaam hun leven weer opbouwen? Eigenlijk hebben ze telefoontje even plegen.' 'O, ik moet zo niet vergeten dat ik
intensieve therapie nodig maar die wordt niet meer vergoed. dat nog even regel.' De geest wil 'doen'. Terwijl aanwezig-zijn
Bovendien moet eerst de huisuitzetting voorkomen worden. er is te midden van al het doen. Ook beperkingen zijn unieke
Maar ze hebben dit weekend ook eten en drinken nodig: uitdrukkingsvormen van goddelijkheid. Ze dragen diepe
Er waren zoveel bedreigingen - huisuitzettingen, afsluiting wijsheid en intelligentie in zich. Het begint en eindigt alle­
van gas, water en licht, geweld van exen, mishandeling of ste­ maal met aanvaarden wat er nu is. Van daaruit voel je het
vige relatieproblematiek, opvoedingsproblematiek, ineffec­ meest zuiver aan welke richting de levensstroom met je op
tieve copingstrategieen, geen eten en drinken - dat het water wil. Hierop kun je je handelingen aansluiten, zodat je niet
naar de zee dragen was. Zodra het ene brandje was geblust, meer tegen het leven vecht maar erin meestroomt. Het kan
laaide het andere op. Overleven, overleven, bet volgen van zijn dat 'ik' het leven onrechtvaardig vind, orndat anderen
de ene conditionering na de andere. Zodra ik hard mijn best veel rneer geld, gezondheid en mogelijkheden hebben dan ik.
ging doen in een paging de problemen op te lossen, verliet Dan is het deze gedachte die je afscheidt van het leven. Het is
ik het veld van bewustzijn, waardoor ik in dezelfde patro­ ook deze gedachte die je kansen minimaliseert orn mogelijk­
nen gevangen raakte als de mensen die mijn hulp vroegen. heden te zien, benutten en creeren. Ik wil niet suggereren dat
Vanzelfsprekend waren er wonderen mogelijk in het leven wanneer ziekte, ongeluk, pijn, verlies of verdriet in je !even
van deze mensen. Wanneer ze werkelijk bereid waren om te is gekornen, dit niet vreselijk of afschuwelijk is. Aanvaarden
stoppen met het automatisch opgaan in niet-effectieve over­ betekent juist de pijn die er is toelaten, je ervoor openen en
levingsstrategieen. Zodra ze dit deden, ontstond er ruimte ermee zijn. Aanvaarden is zijn met wat er is.
voor heilzame handelingen. Voor rnij waren de ontmoetin­
gen een prachtige leerschool om steeds geaard te blijven in Zodra je je ervoor opent, stromen levenskracht en levens­
Bewustzijn, en weer naar Bewustzijn terug te keren als ik het vreugde je leven weer in. Zelfs te midden van pijn. De uitno­
verlaten had. diging is om met de pijn te zijn zonder die te willen oplossen
vanuit je persoonlijkheid. Zonder je oor te laten hangen naar
Wat er ook gebeurt in de wereld van vormen, hoeveel pijn de verhalen die de geest om de lichamelijke sensatie van pijn
<lit ook do et of hoe ongelukkig (of gelukkig) het ook maakt, heen maakt. Dana, de vrouw over wie ik eerder schreef, dacht
daar middenin is heel-zijn. Menselijk gezien hebben we dat God niet van haar hield omdat 'hij' haar beide ouders tot
gewoon te maken met beperkingen, tegenslagen en handi­ zich had genomen. 'Hoe kan God zoveel pijn geven?' vroeg
caps. Wanneer we ons bewustzijn verliezen in het proberen ze zich af. Wanneer je een dergelijke gedachte gelooft, hoe
onze beperkingen te fixen en veranderen, verliezen we ons voelt het dan in je lichaarn? Hoeveel ruirnte is er voor God,

288 289
voor het veld van potentie, wanneer je dit soort gedachten 5
gelooft? Hoeveel ruimte is er voor 'de juiste handeling'? De
kernvragen zijn:
Sinds ik de jas van maatschappelijk werker had afgedaan, was
,, eenzaamheid een poosje een soort grondtoon van waaruit
het !even zich ontvouwde. Ook zo'n prachtig woord, 'een' en
Geeft deze gedachte vrede?
'zaani. Er was met het afdoen van die jas veel meer van me
of afgevallen dan alleen de functie van maatschappelijk werker.
Geeft deze gedachte lijden? Wat overbleef was alleen-zijn, ruimte. In deze ruimte ont­
moette ik mijn behoefte om bemind, geliefd en gezien te
warden, evenals een gevoel van eenzaamheid, zonder dat dit
leidend werd. Leidend was het !even zelf.
In dat alleen-zijn groeide kracht. Alsof energetisch in mijn
Wat wil je nog geloven? Als je de gedachte nog gelooft, wat fysieke lichaam een nieuw lichaam groeide dat niet van 'mij'
maakt dan dat je die nog gelooft? was maar van het !even. Je zou het ook als levenskracht kun­
Wanneer je de gedachten over het leven loslaat, opent zich nen omschrijven, die ik me niet kon toe-eigenen maar die
het leven zoals dat nu werkelijk is. Vaak is het leven zoals wel tot mijn beschikking stond. Het voelde als rust. Een soort
dat nu is veel minder erg dan wat je erover denkt. Wanneer nieuwe grondtoon, waar eerder angst veel ruimte als grond­
je je verzet opgeeft, stroomt levenskracht weer door je heen. toon had gehad. Op mijn werk dienden zich nog steeds zo
Je zult merken dat het leven naar jou toekomt, precies op nu en dan vreemde situaties en confrontaties aan. Veelal ging
het juiste moment. Je hoeft er niet naartoe te snellen. Zodra het om losse eindjes die er nog lagen. Ze hadden allemaal te
je dat wel doet, zie je over het hoofd wat er nu is en kan het maken met het stellen van grenzen en het creeren van dui­
leven zich alleen vervormd aan je openbaren. delijkheid. In het verleden was het soms voorgekomen dat
ik vriendelijk en aardig bleef, ook wanneer dit niet 'de juiste
Wanneer je afstemt op je innerlijk kompas, volg je de natuur­ reactie' was. Ik gaf daarmee dubbele boodschappen, uit angst
lijke levensstroom. Dit voelt op een bepaalde manier altijd om niet leuk gevonden te warden en uit gewoonte. Blijkbaar
'goed'. Hoe meer je vertrouwt en koerst op je innerlijk kom­ was het nodig om alsnog grenzen en kaders te stellen. lets wat
pas, het Ja- en nee-gevoel, hoe sterker dit vermogen wordt. zo nu en dan opgevat werd als kritiek en naar mij werd terug­
Het wordt een soort van helder voelen, ruiken, horen, zien gekaatst. Dat was natuurlijk waar ik bang voor was geweest.
en proeven. Hierdoor neemt je vermogen toe om heilzame Maar wat bleek, het ging niet om mij! Het ging om de beelden
situaties te creeren en op te zoeken en om ongezonde situ­ en ideeen die mensen over mij hadden. Zowel bejubeld als
aties te voorkomen. Vanuit je geest kun je alleen een keuze afgewezen warden zegt niet werkelijk iets over degene die
maken op basis van een beperkte hoeveelheid informatie. bejubeld of afgewezen wordt. Het is het leven dat zich door je
Wanneer je afstemt op de bron van het !even, die zich vertaalt uitdrukt waar de ander ideeen en gevoelens over heeft.
in jouw innerlijk kompas, kan alle informatie meegenomen Daarnaast was het een verassende ontdekking om te merken
worden die op dat moment van belang is. dat het bevrijdend en helend was om 'kritiek' toe te laten.
Orn te (h)erkennen waar ik fouten had gemaakt, zodat ik

290 291
de pijn die daarmee verbonden was, maar ook de verhalen
erover, kon ontmoeten in mijn hart. Er lag ruimte en vrede
in de kritiek! Iemands kritiek toelaten in je hart en wanneer
dat passend is je excuus aanbieden is echter van een geheel Ik koerste dus op mijn hart en volgde trouw wat mijn ziel
andere orde dan iemand gelijk geven! Het gaat er niet om de ontvouwde. Tegelijkertijd kwam soms nog diepe angst op
mening en ideeen van de ander te bevestigen en voeden. Het door het naderende ontslag en wat dat in mij losmaakte.
gaat erom de ideeen toe te staan in je hart en te merken dat Vaak retlecteerden mensen die ik op mijn werk ontmoette
daar geen weerstand of hechting te vinden is. Hoe mooi of aspecten uit mijn binnenwereld die ik nog niet volledig kon
lelijk het idee ook is. Bovendien, wat iemand zegt, zegt altijd omarmen. Een prachtige spiegel van het leven, waarin ik
nog vele malen meer over hem dan over j6u. mocht kijken zodat ik mijzelf kon ontmoeten.

Misschien is het interessant om deze week op te merken wat
er gebeurt wanneer je alle lof en kritiek toelaat, zonder dat je
nLLe
er (geloof) aan hecht. Zodra er een innerlijke neiging tot ver­
zet of weerstand opkomt, heh je een juweel te pakken waar Tille was halverwege de veertig. Ze had twee huwelijken
bevrijding in verborgen ligt. Wat kleeft er aan deze gedachte achter de rug en was haar leven op de rails aan het krij­
dat je niet wilt toelaten? Het is niet jij als Bewustzijn zelf waar gen na de laatste scheiding. Ze had begeleiding gezocht
het hier over gaat en ook niet jij als levensstroom. Het gaat omdat ze zich vaak gedeprimeerd voelde. In haar
hier over jouw persoonlijkheid. Dat geheel aan ideeen over lichaam en geest was onzekerheid een grondtoon en
jou als persoon. Hoe zou je ideeen kunnen ontkennen als een ze voelde zich met regelmaat een mislukkeling. Vooral
idee sowieso al niet de werkelijkheid zelf is? op haar werk leunde ze graag op collega's die kordaat,
daadkrachtig en dominant overkwamen. Tegelijker­
tijd voelde ze zich klein worden bij deze mensen, wat
afschuwelijk voelde. Ze wilde dit thema onderzoeken
met de Vragen naar Vrijheid.
De ouders van Tille waren streng gelovig en Tille paste
niet in het plaatje dat haar ouders hadden over hoe
een goed gelovig mens behoort te leven. De moeder van
Tille durfde haar dochter geen aandacht en waardering
te geven uit angst dat haar dochter dit zou vertalen als
een bevestiging voor haar 'zondige' gedrag. Dus onthield
ze haar dochter haar zachtheid, warmte en aandacht.
De moeder was erg bang dat Tille in de hel zou belan­
den door haar zondige gedrag. Ondanks het gemis aan
bevestiging en ondanks de dagelijkse afwijzing ging
Tille haar eigen weg. Ze maakte zich Los uit de kerk van
haar ouders. Dit werd haar niet in dank afgenomen

292
293
en ze verloor veel sociale contacten. Toen ze de Vragen
had deze keuze gemaakt en zette de stappen die nodig waren
naar Vrijheid onderzocht, kwam pijn uit haar kinder­
om dit te realiseren. Evenals Tille liet ik echter soms het zaad
tijd naar boven. Hoe ze als kind was gaan geloven dat
van twijfel toe te ontkiemen in mezelf. Dat had ik eerder
ze niet de moeite waard was, omdat ze niet in het pla­
gedaan toen ik in een week tijd weerstand en kritiek le ver­
tje paste van een deugdzaam meisje. Tille ontdekte dat
duren had gekregen. Het gebeurde opnieuw toen ik me weer
haar grootste struikelblok het zaad van twijfel was dat
ging hechten aan 'succesvol' willen zijn; een goede maat­
zich in haar had genesteld. 'Ik ben bang dat mijn moe­
schappelijk werker willen zijn. Ik wilde weer iets wat er niet
der gelijk heeft. Ik heb er ook een zootje van gemaakt
was, althans niet vanuit het plaatje dat ik daarover had. Alsof
in mijn leven. Ik heb kinderen uit verschillende huwe­
het leven me <lit duidelijk wilde maken bracht het die week
lijken. Ik ben uit de kerk gestapt. Ik leef alleen, van een
'geslaagde' en 'succesvolle' maatschappelijk werkers op mijn
klein inkomen. Ik voel me vaak onzeker op mijn werk
pad. Het waren mensen die zichzelf krachtig presenteerden.
terwijl anderen daar blaken van zelfvertrouwen.' Till e
Ze pasten perfect in het plaatje dat ik had van 'een goede
had in veel sociale contacten het gevoel dat zij de 'min­
maatschappelijk werker'. Omdat ik me er op dat moment niet
dere' was. Ze voelde zich dan vaak een open wond waar
bewust van was dat ik opnieuw was gaan hechten aan een
iedereen tegenaan kon schoppen. Toen ze voelde hoe
plaatje, stapte ik in mijn zelf gegraven kuil. Ik ging mezelf
dit iedere keer de grond onder haar voeten had wegge­
vergelijken met het plaatje en stak er schril tegen af. Al snel
maaid, doorzag ze de overtuiging. Het mocht oplossen.
ontstond er meer van hetzelfde. Het toeval wilde dat ik die
De heilzame uitspraak was: 'Ik ben precies goed zoals ik
week extra veel werkzaamheden moest doen waar ik nee! bij
ben.' De weken hierna voelde ze voor het eerst in haar
voelde. Ik Hep de kantjes ervan af en deed alleen het hoog­
leven helderheid en innerlijke kracht. 'Natuurlijk kan ik
nodige, terwijl ik mezelf verweet dat ik niet beter mijn best
dit wel' was een gedachte die ze durfde toe te laten en
deed. Het paste uiteraard niet in het plaatje dat ik had van
waarvan ze proefde. Langzamerhand drong het besef tot
een goe�e maatschappelijk werker. Ik zwom tegen de stroom
Tille door dat ze heel moedige en krachtige keuzen had
van het leven in. Het was ploeteren, mijn best doen en vre­
gemaakt in haar leven. Dat was een heel ander beeld
selijk falen.
dan het beeld van een broos, zwak poppetje dat ze al die
Aldus tegen de stroom in zwemmend ontmoette ik tot over­
jaren van zichzelf had gehad. Er ontstond speelruimte
maat van ramp ook nog eens verschillende mensen die geen
waarin ze met open bewustzijn durfde te experimente­
vertrouwen hadden in de keuze die ik maakte. Het waren
ren en fouten durfde te maken. Zo kon ze het leven uit
mensen die met de ogen van 'de oude wereld' naar mijn keuze
eerste hand ontdekken. In de weken na het meditatief
keken. Ik begreep ze volk.omen. Wanneer ze me vroegen wat
zelfonderzoek realiseerde ze zich dat ze andere mannen,
ik van plan was te doen na het ontslag, antwoordde ik stame­
omstandigheden en mensen in haar leven wilde dan ze
lend: 'Eh tja, dat weet ik eerlijk gezegd nog niet. Misschien
Zange tijd had toegelaten. Ze begon te voelen dat ze pre­
begin ik wel een eigen praktijk: Dan zag ik ze met een frons
cies goed was zoals ze was en dat meer van hetzelfde
kijken en verontschuldigde ik me: 'Ja, ik weet dat het in deze
haar toekwam.
tijd eigenlijk een luchtkasteel is. Maar het gekantelde maat­
schappelijk werk past niet meer bij me. Alleen weet ik nog
Mijn hart, het Ja- en nee-gevoel, was glashelder. Het ontslag
niet goed wat wel bij me past: Dan keken ze me meewarig
voelde goed. Daarin lagen ontspanning, rust en kalmte. Ik
aan. Ik zag ze denken: 'Dat komt niet goed met haar. Heeft

294
295
ze dat nu niet in de gaten?' Sommigen zeiden het gewoon
hardop: 'Lieve Linda, wees toch verstandig. Je moet niet alles
,,
opgeven en alle schepen achter je verbranden. In deze tijd Ik liet de twijfel en de gevolgen van de twijfel
en op jouw leeftijd kom je misschien wel nooit meer aan een
(spanning en stress) toe terwijl ik me verbond met
baan: Ik voelde hun zorg en liefde. Ik had deze mensen lief
en achtte hun mening hoog. Ik verwarde hun boodschap met onvoorwaardelijke liefde. De gedachte die aan de
de waarheid, waarmee ik het zaad van twijfel weer toestond oppervlakte voorbijkwam had te maken met de
om te ontkiemen in mezelf. 'Wat als er niets nieuws op mijn
angst om te falen. De angst dat ik geen baan meer
pad komt? Tot nu toe kwam er altijd wat op mijn pad, maar
zou vinden. '.Anderen kunnen het wel, maar ik niet:
dat is logisch want ik had een vast contract. Moet ik mis­
schien toch alvast beginnen met een eigen praktijk? Hoe kan Ik vroeg welke kernovertuiging hieraan ten grond­
het toch dat ik daar nog geen ja-gevoel bij heh? Misschien slag lag. Het bleek 'Ik ben een mislukkeling'. Deze
moet ik proberen om voor acht uur een baan te vinden bij
overtuiging mocht oplossen en maakte ruimte voor
een collega-instelling? Dan houd ik in ieder geval iets van
zekerheid. Dan kunnen de kinderen naar de bso blijven gaan de uitspraak dat ik een kind van het Leven hen. Ik
en kan ik tenminste mensen blijven begeleiden.' realiseerde me dat het helemaal niet erg is om een
Ik was niet een klein beetje bang dat ik een mislukkeling was.
mislukkeling te zijn. Zou dat al zou kunnen bestaan.
Ik was daar heel erg bang voor en zag er ook allerlei bewij­
zen voor. Ik wist rationed dat deze angst in mij lag. Ik had
deze angst om te mislukken echter nog niet volledig ontmoet
en toegestaan in mijn hart. Doordat ik angsten had ontmoet
die over deze angst heen gedrapeerd hadden gelegen, was Die avond belde ik huilend een vriend en vertelde hem dat ik

er ruimte ontstaan om deze specifieke angst te ontmoeten. bang was een mislukkeling te zijn. Ik wilde niet mislukken!

Ik was bang dat nu eindelijk, na al die jaren verborgen te Deze vriend kon beter dan ikzelf op dat moment zien waar ik

zijn geweest onder de mantel van maatschappelijk werker, doorheen ging en gaf troost en moed. Na het telefoongesprek

zichtbaar werd dat ik eigenlijk een mislukkeling was. Dat ik kwam de vraag in mij op wanneer de angst om te misluk­

eigenlijk te zwak en kwetsbaar was voor het leven. Ik had al ken eigenlijk ontkiemde. Ik realiseerde me dat ik niet angstig

die tijd mee kunnen spelen in de grotemensenwereld, maar werd als ik thuis was, mensen begeleidde of wanneer ik met

zou nu door de mand vallen. Ik hen niet het moedige type. vrienden en familie was. Dus, vroeg ik me af, wanneer komt

Het sterke, stoere, onverschrokken en winnende type qua de angst dan op? Het besef daagde dat dat gebeurde iedere

persoonlijkheid. De enige reden dat ik mijn hart volgde, was keer dat ik tegen de levensstroom in ploeterde en daar wat

eigenlijk dat ik niet anders kon. Maar mijn persoonlijkheid van vond. Wanneer ik bijvoorbeeld in mijn ogen niet voldeed

had daar geen enkel vertrouwen in. Dit was een beproeving. aan het plaatje over de perfecte hulpverlener. Ik voelde me

Durfde ik te mislukken? Tijdens een pauze op mijn werk dan een mislukkeling. Ik probeerde dan iemand te zijn die ik

stelde ik de Vragen naar Vrijheid. niet was. Ik leverde halfbakken werk en voelde me diepgaand
falen. De oude overtuiging dat ik het niet kan, bleef daardoor
nog actief omdat ik ergens diep vanbinnen het gevoel had

296 297
een mislukkeling te zijn. Zodra ik twijfel toeliet, ontstond er den, gedachten, geuren op en dat was wat er was. Poeh, wat
spanning en stress in mijn lichaam en geest. Ik kreeg uitslag een eenvoud en wat een rust.
op mijn huid en sliep minder goed. Wat heeft het univer­ Door het ontmoeten van het plaatje 'mislukken' kantelde er
sum toch een prachtige manier ontworpen om ons wakker iets in me. Zonder dat ik er werkelijk toe besloot, dook ik het
te maken! Ons lichaam is ons kompas en werkt feilloos. Het diepe in. Vanaf die week hadden angstig gekleurde gedach­
waren iedere keer de signalen in mijn lichaam en geest die ten over het naderend ontslag geen zuigkracht meer op mijn
me wakker maakten. '.Ah, wat is er aan de hand? Wat geloof bewustzijn. Als ze opkwamen, werden ze niet persoonlijk
ik weer waardoor er spanning in mijn leven is?' en stroomden ze weer voorbij. Ik had die week een afspraak
met de vrouw die de website voor me had gemaakt.22 Ik wilde
haar vragen om visitekaartjes voor me te maken. Ze had een
,, leuk idee om in plaats van visitekaartjes een mooie kaart te

Wat is, is niet wat je denkt dat het is. maken met het gedicht van de touwtjes erop. Daarmee kon ik
iets moois aan mensen geven en tegelijkertijd verwijzen naar
Wat je denkt dat het is, is het niet.
mijn website. Ik werd zo blij van dat idee en ging helemaal

,,
stromen. Terloops vroeg ze me waarom ik niet voor mezelf
begon. Dat hoefde helemaal niet hoogdravend en groots.
Gewoon starten met een eigen bedrijfje door bijvoorbeeld
Ware bevrijding ligt in ontwaken in wat is. Van daaruit ont­ een cursus over het ja-gevoel te geven. Ze vertelde dat ze wel
plooit bet leven zich op een wezenlijk niveau 'vanzelf'. lntus­ mee wilde doen met nog een paar vriendinnen. Opnieuw
sen maak je in het alledaagse niveau gewoon vanuit bewust­ voelde ik blijdschap en opwinding. De kogel was door de
zijn en vrije wil keuzen en geef je je leven op die manier kerk: ik ging voor mezelf! Dit, dit hoek, het inspireren en
vorm. De ene dag lijkt je leven geweldig, bijzonder en fan­ begeleiden van mensen bij het realiseren van innerlijke vrij­
tastisch. De andere dag lijkt je leven een puinhoop. Wat is heid en vrede, daar werd ik blij van. Lange tijd, mijn hele
er onverdeeld in beide verhalen over je leven? Jij! Wie je werkende leven, heb ik mezelf verweten dat ik in veel dingen
werkelijk bent, is onveranderlijk aanwezig in heide verhalen. niet goed hen. Dat is ook zo en de hevrijding die me toeviel,
Stil en vol eindeloos geduld, wachtend tot je er voorbij de was dat ik eindelijk realiseerde dat ik daar ook niet goed in
verhalen in afdaalt. Zodra je stopt met gedachten persoonlijk h6efde te worden. Ik begon langzaam het vertrouwen toe te
te maken en ze te geloven, ontspan je in de vorm die je leven laten dat ik mag zijn wie ik hen: mezelf! Ik werd letterlijk
vandaag aanneemt. Na een paar dagen loste de verkramping ontslagen en nam figuurlijk, net zoals Elise had gedaan, ont­
in mijn lichaam en geest op. Het enige wat veranderde en slag van het werken zoals dat vanuit 'de oude wereld' wordt
wat ook voor jou kan veranderen, is dat de ingeheelde gren­ gezien. Ik nam ontslag van mijn best doen, op mijn tenen
zen, kaders en ideeen over dat moment oplosten, zodat de lopen en ploeteren. Dit was wat het leven me vertelde:
naaktheid van wat was, overbleef. In die naaktheid van wat
is, ontspannen je lichaam en geest diep, zodat Bewustzijn de 'Linda, houd jij je bezig met waar jij invloed op hebt.
ruimte krijgt om zich in jou uit te strekken en zich door jou Laat al het andere los. Dat is in handen van het [even.
te bewegen. In Bewustzijn, die oneindige ruimte vol potentie, In ieder geval niet in jouw handen. Iedere paging je
komt je hele leven op. Zittend op mijn kussen kwamen gelui- daarin te mengen, creeert lijden. Laat los!

298
299
Hoe voel je je, wanneer je daarmee bezig bent? Hoe voel van dit boek en het begeleiden van de mensen op mijn werk ,,
je je, wanneer je bezig bent met hoe andere mensen over bij hun (spirituele) bewustwording. Maar dat zou stoppen. Ik wilde mijn
je denken? Dat is niet jouw zorg. Maak je er niet druk ja-gevoel volgen

over, dat komt wel goed. Of niet, dat is niet aan jou. Het gevoel dat iets mislukt is, of dat je zelf een mislukke­ en zocht uit wat
ik praktisch
Wat we[ aan jou is: volg je hart. Ontspan en geniet van ling zou zijn, kan alleen bestaan wanneer je daar een ide­
gezien moest
wat er nu s
i . Neem de voile verantwoordelijkheid voor aalbeeld naast plaatst. Het zijn gewoon verhalen in je boofd regelen.
wat we[ in jouw handen ligt. Deel je inspiratie, wees waar je geloof aan hecht. Als het verhaal wegvalt, als 'ik' faalt,
jezelf. Iedere keer dat je bezig bent met je afvragen of blijft wat en wie je werkelijk bent over. Wat dat betreft is bet
je voldoende inkomsten zult genereren; of de wereld je falen en door de mand vallen van 'ik' een pracbtige vorm
inspiratie en jou wel 'goed' ontvangen zal; of mensen van genade. Het leven houdt zich niet aan ideaalbeelden. Er
wel wat aan je inspiratie zullen hebben; of het in de toe­ blijven momenten komen dat je boos zult worden, verdrietig,
komst wel goedkomt met je. Iedere keer dat je je hier gekwetst, geschokt, ontdaan, noem maar op. Je eenzaamheid,
druk over maakt, geef je aan geen vertrouwen te heb­ gekwetstheid, verdriet, gekrenktheid zijn deuren en ramen
ben in God. Je probeert dan in zijn stoel te gaan zitten. naar een vrijheid en vrede die eindeloos zijn en alles omvat­
Daal afnaar je eigen stoel en je eigen plek. Geniet er een ten. Je zult 'fouten' blijven maken, mag ik hopen. Wanneer je
beetje van. Laat los!' stopt met vechten tegen het verhaal dat je er in je hoofd over
hebt gemaakt, kan er opluchting in je leven stromen.
Ik had tot die tijd ideeen in mijn hoofd gehad over wat het Dat vraagt van je om eerst het verhaal toe te staan in je
betekent om een eigen praktijk te hebben. Van die ideeen bewustzijn. Toe te staan dat je 'fouten' (bebt ge)maakt, zelfs
werd ik absoluut niet blij. Ik had het idee dat ik van alles zou toe te staan dat je jezelf een rnislukkeling vindt Er is dan
moeten doen om voldoende inkomsten te genereren, terwijl niets meer om tegen te vechten, zodat overgave en ontspan­
ik juist tot in mijn tenen voelde dat ik me wilde overgeven ning plaats kunnen vinden. Het moment dat je ontspant in
aan het leven. Ik wilde vertrouwen op het ja-gevoel in mezelf, het verhaal over jezelf, ontdek je dat het in werkelijkheid
en stap voor stap openbaren wat zich in mij ontvouwde. Ik helemaal niets te maken heeft met wie of wat jij bent. Het
wilde niets forceren vanuit nieuwe beheersing en controle. blijkt helemaal niet persoonlijk te zijn. Of bet nu een ver­
Ik ging uitzoeken wat ik praktisch gezien moest regelen om haal is over hoe geweldig, bijzonder, speciaal en fantastisch
voor mezelf te gaan. Belangrijker was echter dat mijn geest je bent of over hoe mislukt je jezelf vindt. Het is hetzelfde
zich had geopend voor de mogelijkheid om vanuit mezelf mecbanisme. Beide verhalen leiden tot lijden wanneer je
mensen te begeleiden bij het realiseren van innerlijke vrij­ ze gelooft.
heid en vrede. Wat heerlijk, ik zou een cursus kunnen geven Uiteindelijk kan de persoonlijkheid alleen maar mislukken.
over bet ja-gevoel! Gewoon klein beginnen. Misschien heb Ze is niet echt. Ze is vluchtig en weet dat. Ze stelt alles in
je het al zien aankomen: mensen om me been vroegen me al bet werk om te voorkomen dat deze vluchtigheid aan het
jaren waarorn ik niet voor mezelf begon. Het punt was dat ik licbt komt. Nog meer controle en beheersing. Nog mooiere
daar nooit een ja-gevoel bij had gehad. Ik had er een nee-ge­ verhalen. Spanning in je lijf. Hoe eerder de persoonlijkheid
voel bij gehad en daarop vertrouwd. Daar kwam bij dat ik beseft dat ze niet anders kan dan mislukken, hoe eerder ze
niet het ondernemerstype was. Althans niet vanuit de beel­ het opgeeft en een stap achteruit doet voor de bron die haar
den die ik daarover had. Mijn sprankeling zat in bet schrijven voedt en van leven voorziet. Dan kan de persoonlijkheid ten

300 301
dienste staan van het leven en is ze haar toverkracht verloren.
Wat het ergste leek dat je kon overkomen, het verliezen van
de toverkracht van de verhalen over jezelf en het !even, blijkt
een weldaad voor lichaam, geest en ziel. Vrijheid, levens­ We, althans de meeste mensen, dragen chronische onrust
vreugde en rust! Wat heerlijk als je persoonlijkheid door de met zich mee. Continu is er een spanning die aandringt op
mand mag vallen! vooruit of achteruit gaan. Weg uit dit moment, gericht op een
moment in de toekomst dat er vreugde, geluk, ontspanning,
een thrill of plezier zal zijn. Het is de conditionering van de
mensheid. Er zit veel energie in deze conditionering en ze
sleurt ons bewustzijn er zo gemakkelijk in mee. Het vraagt
van je om aanwezig te zijn in je lichaam en leven, zodat je niet
de automatismen ingesleurd wordt.

,,
Alleen door te stoppen ontvouwt zich wat er werkelijk is. Je
Ware bevrijding ligt in ontwaken in wat is.
merkt het onmiddellijk. Opeens openbaart het leven zich. Vol
Van daaruit ontplooit het leven zich op een geluiden, kleuren, geuren. Een zachte windvlaag over je huid.
wezenlijk niveau 'vanzelf '. Intussen maak je in het Een meeuw die overvliegt. Auto's in de verte. Blaadjes die ritse­
len in de wind. De zon of regendruppels op je gezicht. Spieren
alledaagse niveau gewoon vanuit bewustzijn en vrije
die zich ontspannen terwijl de ziel zich in je lichaam ontvouwt
wil keuzen en geef je je leven op die manier vorm.
en uitstrekt omdat je lichaam en geest zich openen. Kun je de
De ene <lag lijkt je leven geweldig, bijzonder en geluiden om je heen opmerken?

fantastisch. De andere <lag lijkt je leven een
Zodra je je opent voor wat er zich in en om je heen plaats­
puinhoop. Wat is er onverdeeld in beide verhalen
vindt, hen je weer wakker. Het leven draagt je zodra je je
over je leven? Jij! Wie je werkelijk bent, is eraan overgeeft en stopt het te willen controleren. Zodra je
onveranderlijk aanwezig in beide verhalen. loslaat, is er overgave aan de prachtige levensdans die het
leven is. Het vraagt van je om te durven mislukken. Orn de
stroom van het leven te volgen zonder garanties. Want je
neemt nu eenmaal dat risico. Laat je dromen, hoop en ver­
wachtingen stukslaan door het leven. Op die manier opent
het leven je voor de vrede die op je ligt te wachten achter,
in en voorbij het streven naar een bepaalde staat van zijn
of situatie. Durf je leven te laten mislukken en je ontwaakt
in de stroom van het leven. Je ontwaakt voorbij succes en
falen. Je gaat mee in de levensstroom in plaats van dat je
ertegenin ploetert. Wat wil zich nu in je leven ontvouwen?
Je hoeft het alleen maar te laten gebeuren terwijl alles wat

302 303
nog in opstand komt en zich verzet en verkrampt tegen het van inkomsten. Ze kon haar oude werk ajbouwen in
leven, in het licht van bewustzijn komt. een rustig en precies passend tempo. Ze zag het als een
bevestiging dat het 'veilig' was om op haar hart te ver­
trouwen, ook al was er geen zekerheid.

,,
Zoals ik eerder beschreef kan het fijn en zelfs belangrijk zijn
Het leven draagt je
om bevestiging te krijgen van het leven dat je 'op de goede
als je je mee laat voeren door de levensstroom. weg' bent. Deze bevestiging is als een soort baken te mid­
Zonder zekerheid. den van een eindeloze ruimte van mogelijkheden en vrijheid.
Maar ook te midden van een eindeloze ruimte van onmo­
gelijkheden, onzekerheid en onveiligheid. Bij de afwezigheid
van zekerheid geeft het licht van bevestiging warmte af voor
Durf je het risico te nemen? Durf je te vertrouwen op de onze ziel en persoonlijkheid.
stroom van het leven, zonder zekerheid en garanties? Wat zit
er aan gedachten tussen? Mijn innerlijk kompas was glashelder, maar mijn hoofd niet.
De week nadat ik het diepe in sprong, hoorde ik het verhaal Dat was met regelmaat vertroebeld geraakt door oude ideeen,
van Anna. Anna is de vrouw uit deel 3 die bang was dat ze tot tot de signalen in mijn lichaam me weer bij de les brachten.
armoede zou vervallen als ze haar hart volgde. Het was fijn, hartverwarmend, bemoedigend en bevestigend
om te zien en mee te maken dat andere mensen hun hart
volgden en dat dit niet tot rampspoed leidde. Integendeel!
Ik ben zo dankbaar voor het feit dat er mensen op mijn pad
kwamen die mijn begeleiding vroegen om het pad van hun
Anna had twee workshops bij me gevolgd over het ja-ge­ hart te durven bewandelen. Hun verhalen waren voor mij
voel en was vanaf het begin enthousiast. De workshops keer op keer de bevestiging dat leven vanuit je hart en ziel
weerspiegeLden en bekrachtigden wat ze zelf had gere­ diepgaand vervullend is. Diezelfde week sprak ik ook Tess.
aliseerd, namelijk dat ze trouw wilde zijn aan haar
ware natuur. Ze volgde de weg van haar hart en haar
innerlijke ja-gevoe� ondanks de angst dat het koersen Tess
op dat ja-gevoeL haar misschien wel naar een .financiele
afgrond zou leiden. Ze legde bij wijze van spreken haar Tess had zich overgegeven aan het Leven, waar een
Leven in handen van het Leven en gaf zich eraan over. burn-out onderdeel van was. Ze leerde in deze periode
Haar innerlijke focus verschoof van haar gebruikelijke de signalen van haar lichaam kennen, die ze vertaalde
werk (dat lichamelijk eigenlijk te zwaar voor haar was) naar haar handelen. Ze liet een oud patroon van perfec­
naar een hobby van haar, schilderen. Steeds vaker orga­ tionisme achter zich en haar innerlijke focus verschoof
niseerde ze workshops en cursussen, waar sprankeling, naar werk waar ze blij van werd. Haar leven werd
plezier en innerlijke overvloed in glansden. Langzaam speelser. Dit nieuwe werk deed geen beroep op haar per­
werd deze nieuwe bron van levensvreugde ook een bron fectionisme en gaf energie. Wanneer ze hierop afstemde

304 305
en koerste op haar Ja- en nee-gevoel, klopte haar leven
en kwam er meer van hetzelfde op haar pad. Er vonden ,,
kleine en grote wonderen plaats. Dat meer van hetzelfde
In het nu hen je alleen
op haar pad kwam, namelijk levensvreugde, was voor
Tess de bevestiging dat ze 'op de goede weg' was. Het gaf wanneer je alles loslaat wat je wilt bereiken.
haar moed om door te gaan.
Het is het sterven van het streven.
Na een haljjaar kreeg Tess een nieuwe beproeving van
In het besef dat het nergens toe leidt.
het leven. Een belangrijke opdrachtgever gaf aan niet
meer tevreden te zijn met de geleverde kwaliteit. De
,,
opdrachtgever wilde dat ze harder haar best zou gaan
doen orn het alsnog tiptop aan te leveren. Tess reali­
seerde zich dat als ze dat zou doen, ze terug het oude Wat je werkelijk wilt, valt samen met wat het leven voor je
patroon van perfectionisme in zou gaan. Ze besloot wil. De levensstroom volgen betekent echter niet dat je wil­
risico te nemen en de opdrachtgever te laten gaan. Een loos of stuurloos bent. Dan zou je een slachtoffer van bet
opdrachtgever die altijd garant had gestaan voor 80% }even zijn. Het houdt in dat je vormgeeft aan je leven met
van haar inkomen! Ze voelde echter tot in iedere vezel alles wat je voorhanden hebt, de flow volgend die door je
van haar lichaam dat dit werk niet meer goed voor haar heen stroomt. Hoe meer je vertrouwen groeit dat het leven
was. Het ja-gevoel gaf duidelijk aan dat haar kwaliteit precies dat geeft wat je nodig hebt, hoe meer je overgave aan
nu op een ander vlak lag. En hoewel het nieuwe werk het leven zich kan verdiepen. Alle gedachten die nog tussen
nog geen vast inkomen genereerde, vertrouwde ze erop jou en vertrouwen in staan, mag je in je hart toelaten, zodat
dat dit goed zou kornen. ze doorzien warden voor wat ze zijn en je je kunt openen
voor dat wat groter is dan jijzelf.
Anna en Tess zijn voorbeelden van mensen die ontdekten dat
hun diepste angst alleen in hun hoofd had bestaan. Ook de
andere mensen die ik in het boek beschreven heb, ontdekten
<lit. Anna en Tess realiseerden innerlijke vrede en vrijheid
doordat ze het hadden aangedurfd om zich over te geven aan
het }even zoals dat door hen heen stroomde. Voor mij was
het fijn om bun verhalen te horen. Het voelde als een beves­
tiging van de keuze om voor mezelf te gaan.

306
307
Daar waar de oude wereld wordt beheerst door grip en con­
trole, is de nieuwe wereld open en ruim. De nieuwe wereld
wordt geleid door hartgedragen bewustzijn en veel oude
mechanismen werken er niet meer. Ze werken juist tegen. Dat
is in de oude wereld ook het geval, alleen is dit vanuit het oude
perspectief lastig te zien. Hoe meer je je best doet en met veel
moeite iets probeert te bereiken, hoe verder je het van je af
duwt. Het is het bekende ploeteren om iets te bereiken. Vanuit
de oude wereld zijn we geneigd om hindernissen te interpre­
teren als tegenslagen die overwonnen moeten worden. Door
nog harder ons best te gaan doen, nog meer van hetzelfde in
te zetten of door nieuwe strategieen aan te leren. Vergelijken,
strategisch reageren, perfectionisme, plannen bedenken, het
opgeven, compenseren, machtsuitoefening, slachtofferschap
of daderschap, jezelf erboven, erbuiten of eronder plaatsen,
noem maar op. Je kent het hele riedeltje wel.

In de nieuwe wereld gelden ogenschijnlijk andere regels. In
de nieuwe wereld heeft alles zijn eigen plek en functie, omdat
het er is. Dat betekent niet dat het geen pijn kan doen of juist
enorme vreugde kan schenken. Het betekent ook niet dat het
zo blijft of moet blijven. Het betekent dat de situatie op dit
moment zo is en dat er openheid en heelheid in te vinden is.
In de nieuwe wereld volg je waartoe het !even je uitnodigt in
plaats van wat je per se zelf wilt bereiken. Het mooie is dat
waar het leven heen wil gaan, precies samenvalt met waar je
zelf ten diepste wilt zijn en naartoe wilt bewegen. Het is het
ja-gevoel. Datgene wat je blij maakt en vervult. Het is een
wonderlijk leven en een wonderlijke weg. Het vraagt van je
om alles zoals je dat dacht te kennen, los te laten, zodat je
er diepe vervulling en levensvreugde voor terugkrijgt zon­
der hiernaar te streven. Je zult merken dat zodra je je over­
geeft aan de levensstroom, deze precies op je pad brengt wat
nodig is om de volgende stap te kunnen maken in je leven.

309
Het geeft je handvatten en kansen tot ontplooiing om jezelf persoonlijkheid moet knokken om te realiseren wat ze wil,
te realiseren. omdat ze denkt dat ze afgescheiden is van de rest van het
}even. Ze moet haar territorium bewaken en beschermen te
midden van al die andere territoriumpjes. Daar komt bij dat
de persoonlijkheid heel goed aanvoelt dat het in werkelijk­
Dana, de vrouw die zich bevrijdde van een negatief heid onbegonnen werk is, een illusie. Wanneer je ontwaakt in
zelfbeeld, ontdekte dit ook. Het [even gaf haar stap voor je ware natuur, besef je dat je zich ontvouwend !even bent. Je
stap de kans om zich steeds meer over te geven aan God geeft je over aan een kracht en intelligentie waar je persoon­
en om tot verdeeldheid leidende overtuigingen los te lijkheid nooit aan zal kunnen tippen. Ontwaakt bewustzijn
laten. Iedere keer dat ze een overtuiging losliet, bracht vormt de nieuwe wereld en in ontwaakt bewustzijn, zowel
het /even meer vrijheid en vrede op haar pad. Ze began individueel als collectief, komen alle innerlijke belemmerin­
te ontdekken dat ze altijd in een illusie had geloofd gen die nog ruis op de lijn vormen, op. Om geliefd te wor­
met betrekking tot haar zelfbeeld. Steeds diepgaander den, doorzien te worden en volledig te zijn. Alie afgesplitste,
ervoer ze dat ze een prachtig mens was, in een prach­ eenzame, verwrongen en pijnlijke delen willen ten diepste
tig !even. Doordat ze daardoor met minder frustratie niets liever dan herenigd te worden met de bron waaraan ze
door het !even ging, veranderde ook haar houding ten ontsprongen zijn.
opzichte van haar partner, kinderen, collega's en klan­
ten, die daardoor met minder reserve, liefdevol op haar Zonder het ontwikkelen van een persoonlijkheid zouden we
gingen reageren. In het verleden had ze veel van haar altijd blijven ronddobberen in de oersoep van de babytijd
eigen onzekerheid en zeljhaat op haar omgeving gepro­ in onbewuste eenheid. We zouden leven als de dieren en de
jecteerd. Nu ze deze overtuigingen doorzag, was dit niet bomen, die puur zijn. Voor ontwaakt bewustzijn is een relatief
meer nodig en kon ze nieuwe ervaringen toelaten in gezonde persoonlijkheid echter onmisbaar. Je hebt die nodig
haar !even. om te kunnen koersen op een zuiver innerlijk kompas. Het is
de persoonlijkheid die een dichte deur kan lijken richting ont­
In werkelijkheid zijn de oude en de nieuwe wereld natuurlijk waakt bewustzijn. Deze ogenschijnlijk dichte deur ontsluit echter
dezelfde wereld. De nieuwe wereld is verder ontwikkeld en de open poort naar ontwaakt bewustzijn! Anders dan een baby
omvat de oude wereld. Je kunt de oude wereld vergelijken kun je nu ontwaken in een volwassen lichaam en geest met al
met de kindertijd in een mensenleven. Het is de levensfase zijn mogelijkheden. Lichaam en geest kunnen een volwaardig
waarin de persoonlijkheid zich ontwikkelt. De nieuwe wereld onderdeel zijn zonder dat ze de leiding over hoeven te nemen,
is in deze vergelijking gerijpte volwassenheid. Wanneer je als waarmee ze in zichzelf verstrikt zouden raken.
volwassene een gezonde persoonlijkheid hebt ontwikkeld
kun je deze vervolgens 'transcenderen'. Je kunt ontdekken Vanuit de oude wereld werd ik meewarig bekeken. Oak
dat de persoonlijkheid een spel van vormen is dat opkomt in vanuit de oude wereld in mijzelf. In mij was echter een
de onmetelijkheid van wie je werkelijk bent: Bewustzijn. Dat diepe liefde ontwaakt voor het leven. Deze liefde wilde
betekent niet dat de persoonlijkheid daarmee haar waarde naar alle afgescheiden eenzame en angstige delen in mij
heeft verloren. Haar mogelijkheden blijven tot je beschik­ stromen en deed dat ook. Het ontslag en de leegte die
king staan, evenals de primitievere overlevingsinstincten. De dat achterliet, gaven precies de juiste omstandigheid

310 311
om dit mogelijk te maken. Omdat ze alles triggerden en ideaalplaatje in je hoofd. Stop met ergens anders willen zijn
naar boven brachten wat ik altijd had kunnen ontwij­ dan waar je nu bent. Zodat je kunt aarden in de centrumloze
ken. Ten diepste voelde ik dat ik het nu niet meer wilde stilte van je hart en wezen. Dat is niet iets wat morgen meer
ontwijken en in vrede en vrijheid wilde leven. Ook al of minder aanwezig zal zijn. Het is er altijd en zal er ook altijd
gilde mijn persoonlijkheid nog 'NEE, nee, nee!', mijn zijn. 'Morgen' is gewoon een uitstelmanoeuvre van de geest
hart en ziel voelden een rustig en diepgaand ja. Al die om de oneindige vrede te ontlopen.
dalen en dieptepunten waren poorten naar deze liefde
en vrede geweest, hoewel ik dat op de momenten zelf
niet zo kon zien. Zonder deze dieptepunten (nee-gevoel)
zou het ja-gevoel in me nooit zijn geboren. Zonder het
nee zou er geen ja zijn geweest. En zonder het ja en nee ,,
had ik de poort naar het oneindige wijze en liefdevolle
Stop met een plaatje willen bereiken,
ja dat alles omvat niet gevonden.
zodat water is, zich aan je openbaart.
Ik heh het al vaker geschreven, maar de waarheid ervan kan
steeds dieper indalen naarmate je het vaker leest, ziet, mee­
maakt, onderzoekt en ervaart. Je hoeft niet anders te wor­
den dan je nu bent. Alie ideeen over verlichting, heel-zijn
of bevrijding, laat ze heerlijk los en leef jouw leven, precies
zoals het nu is. Dat is bevrijding! Het staat los van de vorm
en is tegelijkertijd iedere vorm. Je hoeft geen specifieke vorm
aan te nemen om innerlijke vrijheid te realiseren. Je bent al vrij.

,,
Je hoeft niet anders te worden dan je nu bent.
Het is precies de vorm die je nu aanneemt die je mag
verlichten met je aanwezigheid.

,,

Er is werkelijk geen gedachte, geen patroon, geen eigen­
schap of kant van jezelf die niet volledig aanvaard is in de
natuur van wie je werkelijk bent. Stop in essentie met iets
willen bereiken. Stop met zoeken naar houvast, garanties en
zekerheid. Stop met jezelf veroordelen of vergelijken met een

312
verhQLe"" overjezelf

Meestal hebben we niet door dat we in gedachten leven. Vaak
bepalen ze ons wel en wee, net vanonder de oppervlakte van
ons bewustzijn. Pas wanneer spanning ontstaat, worden we
weer wakker. Hoe meer je bewustzijn zich verdiept, hoe
gevoeliger je wordt voor storingen en ruis. Je merkt sneller
dat er iets niet klopt. Uiteindelijk voel je in je lichaam dat
ieder verhaal waar je geloof aan hecht subtiele of minder
subtiele spanning geeft. Deze spanning is het signaal voor je
bewustzijn dat je weer in een verhaal gelooft. Een verhaal dat
je weerhoudt te ontspannen in de werkelijkheid.
Als gevoelens van verdriet ofboosheid, jaloezie, meerder- of
minderwaardigheid, verlangen, irritatie, spanning, frustratie
ofverveling bij je blijven hangen, kan het waardevol zijn om
met de volgende vraag te mediteren:

,,
Welk verhaal of welke gedachte geloof ik nu?

,,

Breng de verhalen naar de oppervlakte van je bewustzijn.
Leer ze kennen, zodat ze niet meer vanuit de duisternis hun
destructieve werk kunnen doen. Heb ze lief en ontmoet ze in je
hart. Voel wat de gedachte ofhet verhaal in je lichaam en leven
teweegbrengt. Grote kans dat het spanning is. Zodra de ver­
halen het licht zien, is er weer de vrijheid om ze te laten gaan.

,,
Wil ik dit nog geloven of mag het oplossen?

315
De persoonlijkheid maakt plaatjes waarnaar ze streeft en vind het heerlijk om mensen te ontmoeten die naast krach­
waarvan ze wil dat jij eraan voldoet. Op het moment dat je tige en vreugdevolle kanten van zichzelf ook hun kwetsbaar­
een plaatje ontmoet en toestaat in je hart, lost het op. In je heid delen. Op het schoolplein van onze kinderen deelde een
hart is geen weerstand of verzet tegen wat dan ook. moeder laatst een ervaring over geduld verliezen. Ze had haar
geduld de dag ervoor verloren met haar dochter. Ze vertelde
eerlijk dat ze vreselijk boos was geworden op haar dochter,
,, omdat die zich onhandelbaar had gedragen. Later bleek dat
haar dochter zo had gereageerd nadat twee oudere kinderen
Stop met iets willen bereiken,
haar hadden uitgescholden. Haar dochter had zich geen raad
in wat voor vorm ook. geweten met de gevoelens die deze ervaring in haar hadden
losgemaakt. Alle ouders herkennen het weei"ge gevoel in hun
hart en maag wanneer ze een situatie met hun kind verkeerd
hebben ingeschat of vanuit onmacht hebben gereageerd.
Alie verhalen zijn niet het werkelijke leven. Het leven houdt Dat deze moeder haar verhaal durfde te delen, deed iets met
zich weerbarstig niet aan de verhalen over hoe het eruit zou alle andere ouders die het hoorden. Er ging een zucht van
moeten zien. Door te hechten aan iets willen bereiken wat er verlichting door de groep. 'Ah, we hoeven even geen ideaal­
nu niet is, verzet je je tegen de werkelijkheid. Impliciet druk beelden meer hoog te houden: Hiermee wil ik het verliezen
je daarmee uit dat wat er is, niet goed genoeg is. Het is het van geduld niet goedpraten, maar wel wil ik duidelijk maken
territorium van de persoonlijkheid. Het is nooit goed genoeg dat al die pedagogische regeltjes en do's-and-don'ts door veel
en jij bent nooit goed genoeg. De verhalen hooghouden kost ouders worden ingezet om plaatjes te creeren over 'de ideale
veel energie. Het is werkelijk uitputtend. Verlang jij ook zo ouder: Vanaf het moment dat dit plaatje is opgetuigd, kun je
naar rust en vrede? alleen nog maar schromelijk falen. Vanzelfsprekend doe je je
best om aan het ideaalbeeld te voldoen. En bet voelt goed en
Wat er is, wil geleefd worden. Niet per se wat je wilt dat er succesvol als het lukt. Yes, kijk mij eens een goede moeder
is. Waarachtig en jezelf zijn geeft uiteindelijk de voldoening zijn. Maar je voelt je vreselijk als iets niet lukt. 'O, vreselijk,
waarnaar je zo verlangt. Iedere strategie die je inzet om een waarom riep ik toch zo hard dat ze hun monden moesten
plaatje na te jagen, maakt uiteindelijk ongelukkig. Leuk houden: Het is het mislukken van de persoonlijkheid, waar
doen, aardig doen, slim, stoer, afstandelijk, succesvol, wijs of ik eerder over schreef. Misluk, faal! Zodat de plaatjes aan
verlicht, dom of krachtig. Als het een strategie is om te ver­ diggelen vallen en je overblijft in de naakte waarheid van wat
hullen wie je werkelijk bent, leidt het tot verdeeldheid. Het op dit moment is.
kapselt je bewustzijn in een droom van heen en weer geslin­
gerd worden tussen geluk en ongeluk. Het mislukken en falen als persoonlijkheid kan onnoemelijk
We lijken zo op elkaar. Ook in het verbergen van wie we wer­ belangrijk zijn voor het realiseren van wie en wat je werkelijk
kelijk zijn. De hele wereld lijkt een grote ontmoetingsplek bent. Niet vast te houden, ongrijpbaar en ondefinieerbaar.
van geetaleerde plaatjes van onszelf. Wie ontmoeten we wer­ Niet te vinden of lokaliseren. Je kunt er geen naam aan geven
kelijk? Wat verbergen we wel niet allemaal achter die vrien­ en het is niet tastbaar zoals al het andere.
delijke glimlach? Verdriet, boosheid, jaloezie, leegte... Ik

316
Alle golven van gevoelens, gedachten en emoties zijn oke.
Dat betekent niet dat je elke golf hoeft uit te leven alleen
maar omdat hij er is. Het betekent dat je (h)erkent en toe­ Veel mensen dromen ervan om ergens succesvol in te zijn.
staat dat de golf er is. Jij staat aan het roer van je leven, om Het is fantastisch als je ergens succesvol in bent. Tot je bet
te bepalen of en hoe je vormgeeft aan de stroom die nu in je gelooft als een verhaal, eraan hecht en ervan afhankelijk
opkomt. Als er een golf is die je niet durft te uiten omdat je wordt. Zodra je aan bet verhaal hecht, zal de keerzijde ervan ,,
bang bent dat het beeld van de ander van jou in duigen valt, je in zijn greep krijgen. Tess had dat anderhalf jaar daarvoor Volg je je hart?
ontstaat er spanning. Je hecht aan een plaatje over jezelf en Of kies je voor
aan den lijve ervaren en voor haar was waarachtige vrijheid
veiligheid?
ieder plaatje waarnaar je streeft, creeert lijden. belangrijker geworden dan succes.
De keuze om aan een plaatje te voldoen is de weg van de
minste weerstand. Het is bet volgen van de automatische
Tess piloot: conditioneringen. Het is heerlijk bevrijdend om
hierin te ontwaken en het toe te laten in je ervaring, omdat
Tess genoot in haar leven van innerlijke vrijheid en ont­ het daarmee de macht verliest over je bewustzijn. Ieder pla­
spanning. Haar lichaam en hart waren een haarscherp tje over jezelf verhult wie je werkelijk bent. Dat wat er nu is
kornpas geworden waar ze trouw op koerste. Op een dag 'toestaan in je hart' bevrijdt. Hoe je bier vervolgens uitdruk­
vertelde ze dat ze opnieuw voor een uitdaging stond. Ze king aan geeft is secundair. Zodra je vrij bent in de stroom
was altijd een succesvol hardloopster geweest totdat van bet leven, volgen de praktische handelingen die daaruit
een blessure haar had gedwongen om het tijdelijk op te voortvloeien vanzelf. Het is heerlijk om waarachtig te zijn,
geven. Jnmiddels was ze hersteld van de blessure en had omdat het ruimte geeft om jezelf te zijn. Volg je je hart?
ze het hardlopen weer opgepakt. In eerste instantie om Of kies je voor veiligheid?
aan lichaamsbeweging te doen. Toen ze echter merkte Er is geen verkeerde keuze. De keuze die je nu maakt, is pre­
dat het haar weer steeds gemakkelijker afging, begon ze cies de juiste keuze op dit moment. Die keuze kan je alles
haar grenzen te verleggen. Dat voelde ontzettend goed. leren wat er te leren valt over jezelf. Verlangt niet iedereen op
Ze werd steeds beter! Tot ze op een dag merkte dat er een bepaalde manier naar veiligheid? En verlangt niet ieder­
iets in het hardlopen geslopen was wat niet helemaal een naar de liefde en vrijheid van zijn hart?
koosjer voelde. Oude gedachten en gevoelens kwamen
weer langs en ze begon eraan te hechten. Het was de
vreugde van ego-genot. Ze genoot van de belangstelling,
van het gezien warden. Ze liep niet meer voor zichzelf
en voor het lopen zelf. Ze liep om een doel te behalen.
Namelijk een goede tijd neerzetten. Haar oude thema
van succesvol zijn kwam weer langs om haar te verlei­
den terug te keren naar oude patronen. Het hechten aan
succesvol zijn met hardlopen had de potentie om haar
bewustzijn te kapen en gevangen te zetten.

318
319
Al een poosje voelde ik dat ik het einde van dit boek naderde.
Er was echter een hoofdstuk dat nog heel graag geschreven
wilde worden. Een hoofdstuk over angst en paniek. Het
}even had me de afgelopen twee jaar geleerd meer en meer
te vertrouwen op mijn hart en het }even. Ik realiseerde me
dat dit vertrouwen me nooit houvast zou geven en dat het
blijvend van me zou vragen alle verhalen op te geven. Tege­
lijkertijd gaf de overgave aan mijn hart er onbeschrijfelijke
vrede, speelruimte en het sarnenvallen met het leven voor
terug. Ik zou daar echter nooit aanspraak op kunnen maken
en ik zou het nooit kunnen vasthouden. In deze ruimte zou­
den mijn instincten, conditioneringen en angst waarschijn­
lijk met regelmaat langskomen, om in mijn hart te worden
toegestaan en mijn bewustzijn te verdiepen. Daarbij bleek
angst zowel een gezonde raadgever aangaande de grenzen
van mijn kunnen als ook een kaper van mijn bewustzijn.
Als je bekend bent met angst en paniek, weet je hoe die je in
hun greep kunnen hebben. Bij mij was angst over het alge­
meen een gezonde raadgever geworden. Zolang ik het leven,
het Ja- en nee-gevoel, volgde, klopte alles. Daarin kon angst
opkomen, of andere gedachten en gevoelens, zonder dat ik
erdoor werd opgezogen. Behalve met autorijden. Daarbij kon
de angst me nog volledig in beslag nemen.
Het thema angst en paniek kwam opnieuw bovendrijven
toen we met ons gezin een dagje naar de Efteling waren.
Het was een prachtig zonnige lentedag. Mijn zoon wilde in
Villa Volta. Mijn dochter zag dat niet zo zitten en ik dacht
terug aan de dichte ruimtes in Villa Volta en de angst die ik
daar eerder tegen mijn borstkas had voelen drukken. Ik had
de angst toen onder controle weten te houden, maar zou ik
dat weer kunnen? Ik twijfelde en besloot met mijn dochter
buiten te wachten. Hoewel het geen wedstrijd was, had ik het
gevoel dat ik de angst had laten winnen. Oat voelde niet goed.
Uiteindelijk kwamen we bij de Vliegende Hollander. Ik weet

321
niet wat me bezielde maar ik besloot erin te gaan. Ik begrijp was gebeurd na een aantal ongelukken. Ik wist dat ik mezelf
het nog steeds niet. Ik ben bang voor hoogtes, laagtes, achtba­ dan zou verliezen in de angst en dat ik alleen op een heel nare
nen en donkere ruimtes en de Vliegende Hollander heeft die manier uit dat gebouw zou komen. Tegelijkertijd was ik me
allemaal. Ik wist dat er een wachttijd van een halfuur was en ervan bewust dat er nog een mogelijkheid was, ook al leek die
dat we een donker gebouw in moesten. Al vanaf de eerste stap niet reeel voor mijn geest. Ik voelde hoe de vrede en vrijheid van
in dat gebouw drukte de angst tegen mijn borstkas. Twijfel of Bewustzijn daar zonder houvast op me wachtten en ik hoefde
dit wel verstandig was groeide naarmate we verder liepen. Het me er alleen maar in te laten vallen. Ik liet los en viel zowel in
was donker, er was luide, spannende muziek en er waren enge mijn lichaarn als in de grenzeloze ruimte van Bewustzijn. Ik viel
geluiden. Het was er warm en benauwd. Er was een lange rij in de nauwe ruimte daar in de Vliegende Hollander. Opeens
voor ons en al snel ook achter ons. We stonden als sardientjes werd alles weer vast en echt. Er waren weer mensen, muren,
ingeklemd tussen mensen in een donkere ruimte. Ik kon geen stenen, mijn lichaarn en mijn geest. Ik hoorde mijn dochter hui­
kant op en had geen invloed op en controle over het tempo len. Ze zei dat ze zich niet goed voelde en dat ze last had van de
waarmee we voor- of achteruit konden. Ik zag nergens een warmte en het zo lang op haar benen staan. Ik hoorde mezelf
nooduitgang en mijn zoon vroeg met een klein stemmetje tegen haar zeggen dat ik het begreep en dat het zo beter zou
of hij terug zou kunnen als hij toch niet zou durven. Ik ant­ worden. We gingen een hoek om en daar stond een raarnpje
woordde dat hij altijd terug zou kunnen, maar realiseerde me open! Frisse lucht vulde de ruimte en we konden naar buiten
dat het wel erg lastig zou zijn. Niet onmogelijk, maar wel heel kijken, waar we de bootjes zagen liggen waar we zo dadelijk in
verve1end. De angst perste zich naar mijn hoofd en begon daar zouden gaan. De angst zat nog steeds in mijn lijf, want waar was
zijn destructieve werk te doen. 'Hoe kan ik hier uit komen als ik aan begonnen?! Een achtbaan die begon in het donker! Was
ik dat wil? Dat kan niet! Ik zie geen nooduitgang, waar moeten ik niet goed bij mijn hoofd of zo? Ik voelde nog steeds hoe de
we heen als er iets gebeurt? Hoe Jang duurt het nog voordat we angst in mij beukte en ernaar verlangde om mijn hoofd weer
in een grotere ruimte komen? Ik wi1 zo graag de buitenlucht in bezit te krijgen. Maar ik bleef me laten vallen in oneindig­
zien. Ik heb frisse lucht nodig. Ik heb het zo benauwd. Ik krijg heid. Zonder houvast, voorbij de woorden en de betekenis van
bijna geen adem: woorden. Het was niet iets wat 'ik' deed, want 'ik' was gewoon
De gedachten waren als een giftige slang, omdat ik ze tover­ bang. Het was het Leven dat zich door mij heen liet vallen in
kracht ga£ De donkere benauwde ruimte drukte zwaar op het leven zelf. Eenmaal in de bootjes was er, naast dat het span­
me. Paniek welde op en ik wilde naar buiten. Ik zei tegen mijn nend was, ook een soort genieten en verlossing. Later begreep
vriend dat ik terug wilde. Achter me zag ik alleen maar mensen, ik van mijn vriend dat hij niet in de gaten had gehad dat ik zo'n
mensen en mensen. Ik besefte dat het verschrikkelijk zou zijn paniekaanval had gehad. Hij was blij dat ik had doorgezet en
om terug te gaan. Tegen de stroom in, die lange, volgepropte niet was teruggegaan. Zowel voor mezelf als voor de kinderen.
weg terug. Mijn vriend antwoordde boos dat teruggaan geen Die hadden dan misschien ook terug gewild en een angstige
optie was. Korn op! (Verman je!) Op dat moment gebeurde er ervaring opgedaan, terwijl ze nu beiden met opgewonden ogen
iets opmerkelijks. Er was een keuze. Een keuze zoals ik die nooit vertelden de volgende keer weer de Vliegende Hollander in te
eerder had ervaren tijdens een paniekaanval. Opeens besefte ik willen. Ook ik voelde opwinding en sprankeling.
dat als ik zou kiezen om terug te gaan, de paniek me zou over­ De angst in die benauwde donkere ruimte was een prachtige
nemen. Het zou een traumatische ervaring worden die zich in reflectie van de situatie zoals ik die op mijn werk had erva­
mijn lijf en geest zou printen. Zoals in het verleden in de auto ren en voor het leven an sich. Ook op mijn werk had ik me

322 323
symbolisch in een donkere ruimte bevonden waar ik niet uit Terwijl bet in werkelijkheid juist de vervulling en verlossing
kon. De uitgang had ook daar onheilspellend geleken: ont­ brengt waar je zo naar verlangt. Ook een verlichtingserva­
slag, terwijl terugkeer evenmin aantrekkelijk leek: terug bet ring kan deze paniek oproepen. Waar ben ik? Waar is bou­
gekantelde werk in. Het werk had mijn vastzitten aan over­ vast? Waar is een grens? Waar is zekerheid? Waar zijn mijn
tuigingen en destructieve innerlijke patronen weerspiegeld. kaders? Waar is een centrum? Er is niet iets! Zelfs zingeving
De uitweg op mijn werk lag niet in praktische oplossingen, is afwezig. Er is enkel wat er is, zonder verbalen. De paniek
maar in overgave aan mijn hart, het leven en ten diepste komt voort uit de overgebleven delen van de persoonlijk­
Bewustzijn. Ik volgde de stroom van het leven, waarheen het heid. Macht deze angst opkomen, stel de persoonlijkheid clan
mij ook zou leiden. Ik kon mijn bewustzijn nog steeds ver­ gerust. Dat heeft ze nodig. Heb baar onvoorwaardelijk lief en
liezen aan angst. En tegelijkertijd dwong de angst me op de begrijp haar. Wanneer je stopt met geloof hechten aan de ver­
knieen, kwetsbaar te zijn, volledig te zijn en steeds terug te scbijningsvorm van angst en het verhaal dat je erover hebt
keren naar openbeid en bewustzijn. Angst had de kracbt om gemaakt, opent zich de vrijheid en vrede van Bewustzijn.
illusies te breken en alles waar ik een verhaal van maakte in
stukken te slaan. Angst gaf ook de grenzen van mijn kunnen
aan. Als een duivel en God tegelijk.

Overgave aan wat is, dat is de sleutel. Mijn zoon heeft er een
soort sport van gemaakt om na bet douchen nog een poosje
onder de koude douche te staan. Inmiddels doen we dat alle­
maal en ik vind er een parallel in met angst. Wanneer bet
koude water mijn lichaam raakt, heb ik instinctief de neiging
me terug te trekken en me ertegen te verzetten. Wanneer ik
dat doe, verkramp ik, terwijl mijn lichaam zich net zo gemak­
kelijk kan overgeven aan het koude water. Wanneer ik dit
laatste laat gebeuren, vindt er iets magisch plaats. In de over­
gave en ontspanning ontstaat er ruimte in en om mij been in
de koude stralen. Dat is precies wat er gebeurt wanneer je de
weerstand tegen de angst loslaat en erin ontspant.
De twijfel of het veilig is om te vertrouwen op Bewustzijn
en het leven dat daaruit voortvloeit, is als de duivel die Jezus
probeerde te verleiden nadat hij veertig dagen in de woestijn
doorbracht. Of zoals Mara, de god van de wereld van vor­
men, die Boeddha op de nacht van zijn ontwaken trachtte te
overtuigen en verleiden om te blijven geloven in de wereld
van vormen. Het is gemakkelijk en ogenschijnlijk veilig om
daarin te geloven en er de antwoorden te zoeken. De gren­
zeloze aanwezigheid van Bewustzijn kan als de dood lijken.

324 325
Zowel beheersing als overgave is een onmisbare kwaliteit in
ons dagelijks leven. Ik ben dankbaar dat ik heb geleerd om
me in som.mige situaties te beheersen en me in andere over
te geven. De overgave waarover ik in dit hoofdstuk schrijf,
gaat voorbij deze kwaliteiten in het dagelijks leven. Het is de
overgave aan het dieperliggende ja voor het leven.

Je vonn, de persoon die je bent, verandert steeds. Het leven
verandert steeds. Je kunt het leven niet vasthouden of over­
doen. Zoals je ook innerlijke vrijheid niet kunt vasthouden
of overdoen. Je kunt enkel de focus van je aandacht in het
denken loslaten en je overgeven aan de natuurlijke stroom
van het leven, met zijn ups en downs, zijn natuurlijke ritme.
Vrede ligt besloten in iedere ervaring wanneer je je eraan
overgeeft en ernaar handelt. Ze wacht daar op je, eindeloos
geduldig tot je zover bent om haar te ontdekken. Vrede is een
eindeloze vrije val. Zodra je iets probeert vast te grijpen of
over te doen, ben je weer innerlijk verdeeld. Je ziet dan niet
meer wat er vlak onder je neus ligt.

Ik wist dat het leven van mij vroeg om blijvend risico te
nemen en te durven mislukken. Dat deed ik ook keer op
keer. Maar ergens had ik gehoopt dat ik er ooit zou zijn. Dat
ik ooit klaar zou zijn. Dat 'ik' ooit volledig vrij zou zijn van
angst en verlangen. Waarmee ik opnieuw vastliep in streven
en iets willen bereiken wat op dat moment alleen in mijn
hoofd bestond. Al die verhalen die ik nog hoog probeerde
te houden. De spiraal van het ontwikkelen van bewustzijn,
waar de persoonlijkheid onderdeel van is, voert je naar een
steeds diepere keuze om je over te geven aan het leven. Het
zijn de rondjes die je maakt op het ganzenbord. Net zolang
tot het !even, je hele systeem, het patroon tot in het hart
ervan doorziet en loslaat. Radicaal. Steeds een nieuw rondje
maken op het ganzenbord kan je in slaap sussen. Bezig zijn

327
met het ontwikkelen of verdiepen van je bewustzijn kan je in omstandigheden van je afneemt? Het vraagt heel veel ver­
slaap sussen. Het !even vraagt uiteindelijk van je om gewoon trouwen om je op die momenten niet te sluiten en te kiezen
af te dalen in het leven dat er is. voor pijnlijke verhalen over het !even. 'Zie je wel, het !even
Een aantal maanden waren voorbijgegaan, het ontslag is gevaarlijk en onrechtvaardig: 'Zie je wel, er bestaat geen
naderde en ik genoot van het werk. Vrijwel op het Iaatste God of Liefde: 'Zie je wel, met mij komt het uiteindelijk niet
moment ging er echter van alles mis. Opeens leek ontslag niet goed: Hoe voel je je wanneer je dat gelooft? Het leven stript
moge1ijk en zou ik werk moeten doen als fulltime schuld­ alle verhalen van je af, tenzij je ze nieuw }even inblaast. Wan­
hulpverlener. Ik wist dat mijn vaardigheden daar niet lagen neer je afdaalt in Bewustzijn en de verhalen door zijn vuur
en dat als ik daarvoor zou kiezen, ik al snel uitgehold en ziek Iaat opbranden, rijst liefde van nature in je op. Dat is iets
zou worden. Dromen werden stukgeslagen, houvast werd uit wat je niet kunt geloven. Je kunt dat alleen zelf onderzoe­
mijn handen gerukt en de situatie deed me pijn. Ik voelde ken en meemaken. Het leven weet precies hoeveel tegenwind
twijfel en wanhoop en die dag kwam het leed van de wereld en windluwte je aankunt en nodig hebt om af te dalen in
via het nieuws, mails, verhalen en reacties van mensen vol­ Bewustzijn. Orn wakker te warden in en voor wie je werke­
uit bij me binnen in de twijfel die al gezaaid was. Kortston­ lijk bent. Ik heh bet bij zoveel mensen gezien, het klopt altijd.
dig vroeg ik me opnieuw af: 'Is dit het werk van het Leven? In mijn hoofd kon ik problemen maken, beren op de weg en
Van God? Kan bet zijn dat bet leven je naar werkzaamheden spoken zien. Wanneer ik me overgaf aan het leven, bleek bet
leidt die totaal niet bij je passen, ook al heb je de overtuigin­ altijd te kloppen.
gen daaromheen doorzien? Er is zoveel pijn en zoveel leed
in de wereld. Een klimaatcrisis, economische crisis, zoveel
,,
afschuwelijk gewelddadige oorlogen. Is het wel veilig om
Wanneer je afdwaalt van luisteren
op Bewustzijn te vertrouwen en de levensstroom?' Ik liet
mijn ideeen daarover, de verwachtingen en hoop stukslaan naar wat je hart je ingeeft,
en opende me voor de pijn, de leegte en de wanhoop. Ja, dit is innerlijke en uiterlijke
is de natuur. Dit, oorlogen en geweld, is het leven wanneer
oorlogvoering het gevolg.
mensen afdwalen van zijn natuurlijke levensstroom. Feit is
dat er een hoop lijden is in de wereld. In mij barstte het }even ,,
weer open. Ik bracht mijn handelen in overeenstemming met
wat ik daar voelde, terwijl ik me overgaf aan het leven. Het Wanneer je de natuurlijke stroom van het leven verlaat,
}even kan afschuwelijk pijn doen. Als dat is wat er is, is dat dwaal je af, verleid door de giftige verlokkingen van het ego:
wat er is. Wat je daar ook voor verhalen over maakt, bet zijn kortetermijnoplossingen en -vervullingen. Schijnveiligheid,
verhalen! Daar middenin is het !even en daar middenin is verdoving, succes, waardering, wraak, vergelding, compen­
Bewustzijn! Zadra je daarin afdaalt, rijzen vrede en geluk in satie, macht, meer, meer en meer. Hoe meer je bet ja-gevoel
je op. Je bent vrij! Dit geluk en deze vrijheid zijn NIET te vin­ in jezelf negeert, door omstandigheden daartoe gedwongen
den in de wereld van materie en vormen, zonder bewustzijn. of vanuit andere gronden, hoe verder je van je ziel verwij­
Wat als een storm je omverblaast? Als de hele situatie waarin derd raakt. Alsof er een onzichtbaar koord is tussen je fysieke
je verkeert (ogenschijnlijk) niet meer klopt? Wanneer het lichaam en je ziel dat steeds verder uitrekt en steeds dun­
je dromen verwoest, aspiraties, hoop, mensen, dieren of ner wordt. Hoe verder het uitrekt, hoe onbewuster je wordt.

328
Kijk vanavond maar eens naar het nieuws, om te zien wat de dan bang dat ze niet succesvol en dominant genoeg was.
gevolgen daarvan zijn. Ze zeggen weleens: 'Hij is van God Het bedrijf en alles eromheen was ploeteren en hard
los: Blijkbaar kan het lijntje tussen iemands lichaam, geest werken terwijl haar hart er niet blij van werd.
en ziel zo dun worden dat het knapt of nauwelijks meer aan­
wezig is. Het wordt dan steeds moeilijker voor Bewustzijn Dominique was opgegroeid in een gezin waarin haar
om de weg terug te vinden naar zichzelf. Vanzelfsprekend zus haar op alle fronten overtrof Het had haar ertoe
kun je nooit werkelijk van God los zijn. Ook een verknipt en aangezet om zich te bewijzen. Dagelijks verweet ze
verwrongen mens is in Bewustzijn. Je hebt daar echter wei­ zichzelfdat ze niet dominant en resultaatgericht genoeg
nig aan wanneer je je hier niet van bewust bent. Dan (ver) was. Ze vond dat ze deze eigenschappen moest ontwik­
dwaal je in een troosteloos niemandsland, schijnbaar afge­ kelen in zichzeif en deed daar ook haar best voor. Diep
sneden van de liefde die al het leven bezielt. Onwetend van vanbinnen voelde ze echter een verlangen om haar hart
de bron van leven. Voor de meeste mensen zijn het gelukkig te volgen. Uiteindelijk transformeerde dat haar leven.
juist deze omstandigheden, de ellende in de wereld, die het In een precies bij haar passend tempo vond heling plaats
heilige neel in ons oproepen. Het is de schaduw in de wereld van oude trauma's en overtuigingen die daaraan gekop­
van dualiteiten die ons de weg kan wijzen naar de heelheid peld waren. Vrede en vrijheid verdiepten zich in haar
die daar middenin op ons ligt te wachten. Ik heb het al vaker [even, evenals de keuze om trouw te zijn aan de wijs­
geschreven en het besef hiervan kan steeds dieper indalen. Je heid van haar hart. Tot ze zover was dat ze de overtui­
hart is verbonden met het kloppend hart van het universum, gingen met betrekking tot haar werk onderzocht. Over­
met Bewustzijn. Wanneer je hierop koerst, klopt het altijd. tuigingen die naar voren kwamen waren: 'Ik ben heel
Wanneer je hier echter van afdwaalt en gedachten over een passief. Ik kan het niet. Anderen doen het per definitie
situatie gaat geloven, zal lijden uiteindelijk volgen. Wat voel beter dan ik.' De overtuigingen mochten oplossen en de
ik, waartoe nodigt de levensstroom in mij me uit? Wat geeft uitspraak die heling gaf was: 'Ik doe het op mijn manier
mij een Ja- en nee-gevoel? en ik ben goed zoals ik ben.'

In de weken daarna ontdekte en onderkende Dominique
dat haar hart ging stromen van het ondersteunen van
mensen om tot hun recht te komen, in plaats van het
Ik had Dominique leren kennen via een vriendin van runnen van een eigen bedrijf Ze vertelde me lachend
haar, die veel had gehad aan de Vragen naar Vrijheid. dat ze eindelijk zichzelf mocht zijn van zichzelf 'De
Doordat Dominique zag hoe haar vriendin steeds meer omstandigheden bevestigden steeds maar de overtui­
ontspande, straalde en vol overgave haar hart volgde, ging die ik nog geloofde. Zie je wel, ik ben niet succesvol
besloot ze om zelf oak een afspraak te maken. Ze was genoeg. Zie je wel, ik ben niet dominant en doortastend
bezig om een eigen bedrijf op te zetten en zat volop in genoeg. Het spoor dat ik volgde, bevestigde steeds dat
het netwerken, public relations, positief denken, krach­ ik het niet kon. Tot ik het niet meer geloofde en besefte
tig leiderschap en wat niet meer. Ze straalde ook kracht dat ik mag zijn wie ik ben.' Er kwam een prachtige
en leiderschap uit, iets wat ze zeif echter totaal niet vacature op haar pad die haar hart sneller deed klop­
voelde. Ze voelde zich innerlijk vaak vertwijfeld en was pen en waarin haar ondersteunende kwaliteiten hele-

330 331
maal tot hun recht zouden komen. Toen ze solliciteerde Overgave aan wat het leven in je losmaakt, is niet hetzelfde
merkte ze dat er nog een restje angst naar boven kwam. als de automatische piloot volgen. Dat zou in de situatie van
Namelijk de angst dat de baan aan haar neus voorbij Dominique hebben betekend dat ze gewoon nog harder haar
zou gaan. Overtuigingen die voorbijkwamen waren: best zou hebben gedaan om zich te bewijzen. Overgave aan
'Ik ben niet goed genoeg. Met mij win je de oorlog niet. het leven betekent niet dat je je willoos laat meevoeren door
Ik ben het niet waard.' Toen de overtuigingen oplosten, de omstandigheden die op je pad komen. Het betekent ook
maakten ze plaats voor de uitspraak: 'Ik ben waarde­ niet dat je daar automatisch tegen vecht of je verzet. Toen in
vol.' Ze voelde tot in haar tenen dat ze kon doen wat ze mijn situatie op het laatste moment alsnog van alles dreigde
maar wilde. Ze hoefde niet meer succesvol te zijn of aan mis te gaan dacht ik niet: 'O, dit komt op mijn pad, dus moet
een beeld te voldoen. Als ze de baan niet zou krijgen, ik me daar maar aan overgeven, willoos. Het moet blijkbaar
zou het ook goed zijn. Ben wereld van mogelijkheden zo zijn: Nee! Het klopte niet, stroomde niet. Het stroomde
opende zich. Ze zou het huis kunnen schilderen, bij een tegen. Ik bleef me weliswaar openstellen voor de omstan­
leuke winkel kunnen gaan werken, wat ze maar wilde! digheden en wat die in mij losmaakten, maar ik bleef ook
Ze was vrij! Ze vond een leuke en precies passende baan aan het roer van mijn leven staan. Ik bleef koersen op mijn
in loondienst die haar ruimte bood om zichzelf te zijn innerlijk kompas, zoals ik in deel 2 schrijf. Omdat ik de oude
en ontwikkelen. overtuiging niet meer geloofde dat het wel aan mij zou lig­
gen of dat ik iets niet zou kunnen, bleef ik vrij om te han­
Voor Dominique lag er geen vrijheid in een bestaan als delen zoals juist voelde. Vanuit wilskracht maakte ik keuzen
zelfstandige met een eigen bedrijf. Er zat geen inspiratie, om naar mijn ja-gevoel te luisteren en daarnaar te hande­
sprankeling of blijdschap in. Ze werd er doodongeluk­ len. Stap voor stap en gebruikmakend van alle middelen die
kig en vertwijfeld van. De obstakels die ze op dat pad ik tot mijn beschikking had. Ik gaf me over en ik handelde
tegenkwam, bleken richtingwijzers naar het pad van vanuit Bewustzijn. Wederom maakte ik een bewuste keuze
haar hart en gaven haar de kans om oude overtuigingen voor een onzekere toekomst, zonder houvast en vastom­
te bevrijden. Al die jaren had ze proberen te bewijzen lijnde omtrekken. Ik voelde dat het leven van me vroeg om
dat de overtuiging niet juist was door nog harder haar me er niet meer tegen te verzetten of ergens aan te hechten.
best te doen. Terwijl wat haar direct bevrijdde het losla­ Vreugde, verlangen, wanhoop, verdriet, boosheid, verstilling,
ten van de overtuiging was. Ze vond haar vrijheid daar inspiratie, vertedering, alles kwam langs. Uiteindelijk kwam
waar ze die nooit verwacht had. Namelijk in het losla­ op mijn werk alles op zijn pootjes terecht. Het was niet meer
ten van het idee dat ze een succesvol zelfstandige moest geweest dan een storm in een glas water. Een mooie beproe­
zijn om waardevol te zijn. ving. De ironie was dat het werk waar ik afscheid van nam,
was verengd tot een taakstelling. En dat was: regie voeren !
,, Ofwel: de touwtjes in handen proberen te houden waar het
Wat brengt het leven door jou en je omgeving tot uitdrukking? zich aan je grip onttrekt. Ik had achttien jaar genoten van
Volg je de stroom ofploeter je ertegenin? mijn werk, ik had ervan gebaald, ik had er ongelofelijk veel
van geleerd en van gehouden. En nu was het klaar. Ik staple
,, het luchtledige in om te ontdekken waartoe mijn hart en het
leven me zouden uitnodigen.

332 333
Jaren en jaren heb ik mezelf veroordeeld vanwege mijn
fijngevoelige lichaam. Zadra er iets niet klopte, gaven mijn
lichaam, geest en ziel aan dat de situatie niet klopte. Maar
hoe vaak wilde ik dat niet zien! Hoe lastig vond ik het dat ik Wat is bevrijding? Bevrijd zijn van wat? Van onze persoon­
niet gewoon aangepast kon !even en dat ik niet voldeed aan lijkheid? Van het zoeken naar vervulling in de toekomst? Van
de eisen die gesteld werden. En nu: hoe dankbaar ben ik voor pijn en ongemak? Als je tot hier in het boek bent gekomen,
deze prachtige, waardevolle gift van het leven. Een prachtig vermoed ik dat het een diepe wens van je is om innerlijk vrij
kompas om op te koersen! te zijn. lnnerlijke vrijheid realiseren betekent daarmee uitein­
delijk dat de behoefte om vrij te zijn doorzien wordt, zodat
je overblijft in en met wat er is. Dat is diepgaand vervuld
leven. Stoppen met het automatisch volgen van de drang om

,, een toekomstig doel te bereiken. Het is een illusie dat er een
pad met een einde is: verlichting. Je bent het pad. Oat beseffen
Vrede ligt besloten in iedere ervaring wanneer je je geeft zoveel rust. Je zult niet continu bliss en extase ervaren

eraan overgeeft en ernaar handelt. Ze wacht daar op of je menselijkheid ontstijgen. Je menselijkheid zal juist voluit
de ruimte krijgen die haar toekomt. Oat is inclusief pijnlijke
je, eindeloos geduldig tot je zover bent om haar te
gevoelens of pijnlijke gedachten zoals vergelijken, streven,
ontdekken. Vrede is een eindeloze vrije val. Zodra je twijfel, angst, kritiek, boosheid, jaloezie. Het is niet persoon­
iets probeert vast te grijpen of over te doen, ben je lijk, het is niet van jou. En het is al net zo met de zogenaamde
positieve gevoelens of gedachten, zoals het gevoel ergens goed
weer innerlijk verdeeld. Je ziet dan niet meer wat er
in te zijn, vertrouwen te voelen, vreugde, extase, verbonden­
vlak onder je neus ligt.
heid, inspiratie en ontspanning. Ook dat is niet van jou. Iedere
ervaring, iedere gedachte, ieder gevoel spoelt door jou. Waar je
van bevrijd kan worden is je innerlijk verzet tegen of hechten
aan bepaalde gevoelens, gedachten en gedragingen. Je hoeft je
er geen zorgen meer over te maken ofhet kapot te analyseren. Je
doorziet dat eraan hechten of je ertegen verzetten alleen maar
lijden veroorzaakt. Het zijn gewoon golven in jouw oneindig­
heid die komen en gaan. Je hieraan overgeven is bevrijdend.
Het ontspant de zenuwen en zowel lichaam als geest komt tot
rust of keert daar gemakkelijker weer naar terug. Ik heh diepe
vervulling gevonden in het trouw zijn aan mijn hart. Er is 'daar'
niets wat meer kan vervullen dan vervuld zijn van de liefde van
het Leven op dit moment. Oaarin komt mijn hele !even voorbij,
met zijn ups en downs. Dat is bevrijdend.

334 335
Ik voerde samen met een therapeute een overdrachtsge­ Wanneer je merkt dat er jaloezie opkomt, sta die toe in je

sprek met een gezin dat ik had begeleid. De problemen hart. Wanneer je merkt dat je bezig bent met morgen, sta het

waar deze mensen tegen aanliepen waren dusdanig toe in je hart. Wanneer je merkt dat je verveling ervaart, sta

complex en hardnekkig dat ik ze had verwezen naar de die toe in je hart. Wanneer je merkt dat je aan het vergelijken

gespecialiseerd therapeute. Eerder had ik haar al eens bent, sta het toe in je hart. Wanneer je merkt dat je ergens

op een diskwalificerende manier horen praten over col­ niet goed in bent, sta het toe in je hart. Wanneer je merkt dat

lega's. Ze vertelde hoe dom en onervaren ze de collega's je ergens juist wel goed in bent, sta het toe in je hart. Toestaan

vond. Maar ondanks hun domheid, vertelde ze, vond ze wat er al is, hoe paradoxaal is dat! Het is de directe doorgang

het leuk om gesprekken met hen te voeren. Zodat ze haar naar innerlijke ruimte, vrede, vreugde en vervulling waarin

ervaring en kennis kon delen en overdragen. lk was dus creativiteit en fris handelend vermogen opkomen. Het is niet

voorbereid. Tijdens het gesprek met het gezin negeerde zo dat je iets met het moment doet. Jij brengt er geen vrede

ze me het ene moment om het volgende moment haar in. Je wordt wakker voor de vrede die er al is. De realisatie dat

afkeuring uit spreken over de door mij gevolgde koers ieder moment oke is omdat het er is. Dat is enorm vreugde­

met het gezin. Vervolgens liet ze zien hoe het wel moest. vol en vervullend. Ook als het pijn doet of verdrietig is.

lk voelde een nee-gevoel met betrekking tot samenwer­ Het volgende voorbeeld illustreert hoe je omgeving met je

ken met deze persoon. Het contact voelde niet inspire­ mee kan veranderen zonder het bewust na te streven. Op een

rend en opbouwend. Het klopte niet. Ik was blij dat ik dag zei mijn vriend namelijk iets waarvan ik bijna van mijn

dit helder voelde, omdat ik in het verleden een dergelijk stoel viel. We waren aan bet picknicken met de kinderen en

nee-gevoel regelmatig in twijfel trok en weg rationali­ hij zei: 'Laten we elkaar vertellen wat we in elkaar waarde­

seerde. Tegelijk met deze heldere grens kwam er ook ren. Ik begin. Linda, ik vind het heel knap van je dat je jouw

even een gevoel van persoonlijke afwijzing op, dat toe­ pad bewandelt. Hoe onzeker het ook is en zelfs terwijl het

gestaan werd en weer oploste. Ik zag zowel haar kunde lijkt of alles in elkaar stort, blijf je trouw aan jouw pad. Dat

en kracht om met mensen met zeer complexe (patholo­ waardeer ik in je: Is dat niet prachtig? We hadden elkaar en

gische) problemen te werken als haar onkunde in het onze verschillende posities gerespecteerd. Inclusief onze ver­

op een respectvolle manier omgaan met mij. Ik reali­ schillende belangen, angsten, dromen en behoeften. Langza­

seerde me dat haar kracht precies mijn beperking spie­ merhand had mijn vriend zijn ideeen over de keuze die ik

gelde en vermoedde dat het omgekeerde ook het geval maakte bijgesteld. Naarmate mijn vertrouwen zich verdiepte,

was. Gedurende en na het gesprek bleef ik vrij, zodat groeide ook zijn vertrouwen in het pad dat ik bewandelde.

alle gedachten en gevoelens door me heen spoelden. Het Tot slot wil ik graag nog iets schrijven over Elise.

leven bleef stromend en vloeiend. Ik voelde me vrij en er
bleef niets plakken.
6L�se
Bevrijding is het toelaten in je hart van alles waarvoor je
eigenlijk weg wilt lopen. Zowel de mooie, sterke kanten van Elise had zich aan het leven overgegeven. De angst voor
jezelf als de weggestopte of veroordeelde kanten van jezelf, tekort loste op en ze genoot met volle teugen van alles
waar je minder trots op bent. Bevrijding is vrede in ieder wat er op haar pad kwam. Ze was nauwelijks bezig met
moment vinden door bet moment toe te staan in je hart. de dag van morgen en leefde in het zich ontvouwende

336 337
leven van dat moment. l\ls ik de levensstroom volg, dan
klopt het en stroomt alles met me rnee. Stroomt er iets
tegen, dan is het een signaal om naar te luisteren. Ik
wilde bijvoorbeeld afgelopen weekend een bloemetje Ik weet nog hoe teleurgesteld ik was toen Brandon Bays
kopen voor mijn broer. Op het laatste moment voelde tijdens een workshop vertelde dat ze nog regelmatig een
dat toch niet goed. Ik werd er niet blij van, kan het niet helende reis doet. Houdt de reis dan nooit op? Is het dan
goed uitleggen. Ik weet nog dat ik dacht: weet je wat, ik nooit klaar?! dacht ik destijds behoorlijk wanhopig.
pluk wel wat bloemen. Toen ik afrekende bij de caissiere Ook de mensen die ik dagelijks ontmoette hoopten dat ze in
maakte ze een fout, waar de bedrijfsleider aan te pas de toekomst vrij zouden zijn van pijn of problemen. Dat ze
moest kornen. Ter cornpensatie gaf hij me de bos bloe­ ergens in de toekomst 'er zouden zijn'. Zadra het leven pijn,
men waar ik naar had staan kijken! Met excuses voor verveling of andere onprettige gevoelens of gedachten bracht,
het ongemak.' maakten ze dit net zoals ik dat deed persoonlijk, waarmee
Dit is een 'klein' voorbeeld van hoe de levensstroom lijden weer een metgezel werd. Lijden zorgde daarmee voor
zich wonderlijk in haar leven openbaarde. Wat er ook een hoop ellende en tegelijkertijd vormde het een wijzer die
plaatsvond en wat zich ook aandiende, daar middenin de weg terug naar huis wees. Het lijden bestond er bijvoor­
was ze vrij, eenvoudig, aards en in vrede. Ook wanneer heeld uit dat hun hersenen overuren draaiden met bedenken
er gevoelens van ongemak of spanning langskwamen. hoe de onprettige gevoelens in hemelsnaam in hun levens
Ze koerste trouw op haar ja- en nee-gevoel en het leek waren gekomen en wat ze konden doen om er weer vanaf te
wel of de lucht en het leven om haar heen met haar mee­ komen. Veel mensen maakten op deze momenten het ver­
dansten en meetrilden. In haar ogen straalt de eeuwig­ haal dat ze weer terug hij af waren. 'Zie je wel, ik kom er
heid. Ik heb veel van haar geleerd. Ik hoop jij ook. nooit. Dit is het hewijs dat ik mijn hewustzijn helemaal niet
heh ontwikkeld: Sommigen waren helemaal vergeten dat ze
ooit tegen me hadden gezegd: '.Als dit thema oplost, als ik
daarvan bevrijd hen, dan ben ik er! Dan ben ik waar ik wezen
wil: Natuurlijk bleek dit een illusie, er kwam al snel weer een
nieuw probleem of vraagstuk dat ruimte en aandacht opeiste.

De vrede en vrijheid van ontwaakt bewustzijn zijn dat je vrede
hebt met je leven zoals dat zich nu ontvouwt. Dat is inclusief
er even geen vrede mee hebben. Verlichting is datgene ver­
lichten met je bewustzijn wat zich nu in je leven openbaart.
Het is allemaal een grote uitnodiging om je leven open te
laten breken en alles wat het nog verdeelt, de illusies, te laten
afstrippen. Soms gaat dat hardhandig en soms vol tederheid.
Hoe meer weerstand je biedt, hoe meer tegenkracht je kunt
verwachten. Zodra je echter breekt, stroomt genade je lijf en
geest binnen. Het voelt louterend. Je voelt een aanwezigheid

338
339
die je liefheeft. Het is wie je bent. Deze onvoorwaardelijkheid
en trouw zijn aan je hart vervullen je rneer dan alle lof of
waardering die je van rnensen maar zou kunnen krijgen. Het
is je hart en het hart van Bewustzijn. Het wil je liefhebben en
heeft je altijd liefgehad. Het wachtte op je, eindeloos gedul­
dig, tot je je zou openen.

,,
Het leven is liefde, ten diepste.

Dit is Gods genade.

,,

De levensreis gaat door en je mag eindeloos de conditionerin­
gen toelaten in je hart en ze doorzien zodat bewustzijn zich
verdiept. De reis van het schrijven aan dit boek en de werk­
zaamheden als rnaatschappelijk werker en alles wat daarmee
samenhing, is beeindigd en een nieuwe reis is begonnen.

340

-
'Make everything in you an ear,
'
.
. �
each atom of your being,

and you will hear at every moment

what the Source is whispering to you?

- R.u�t
Note II\-

l 7
Bron: Fokke Slootstra, EMDR, het wonder van een zichzelf Bron: Brandon Bays gebruikt in haar helende reizen verge­
genezend brein. Shaker Media, Maastricht 2011 ISBN 978- lijkbare woorden om mensen te helpen zich over te geven
90-489-0073-2 aan dat wat groter is clan ons beperkte ik. Ik heh er mijn eigen
draai aan gegeven en er elementen aan toegevoegd, zodat het
2 bij mij past. Maar de oorsprong van deze manier van over­
Bron: The Huffington Post: http://www.huffingtonpost. gave ligt bij Brandon Bays. Ze geeft jaarlijks een weekend
com/2011/07 I I 517 -fascinating-facts-about_n_899482htm­ intensive in Nederland, waar ze de helende reis onderricht.
l#slide=309263 '7 Fascinating Facts About Meditation.' Eer­ Zie voor meer informatie www.thejourney.com
ste keer gepost op hun website op 15-07-2011 Ik kreeg deze
informatie in een mailing van Sensei Irene Kaigetsu Kyojo 8
Bakker, dharma opvolger van Joan Jiko Halifax Roshi. Ze is Deze en vergelijkbare manieren van afstemmen op onvoor­
oprichter van zenspirit en de zenspirit sangha. .zenspi­
www waardelijke liefde warden onder andere toegepast bij metta­
rit.nl meditatie en hartcoherentie.

3 9

Marc Roosenbrand, www.coloriet-hulp.nl Bron: De emdr-training van Fokke Slootstra.
www .verwondering.eu
4
Bron: Het HearthMath Institute, in 1991 opgericht door Doc 10

Childre in Californie, heeft veel beschreven en onderzocht Voor deze vorm van meditatief zelfonderzoek is een min of
op het gebied van hartcoherentie. Voor meer informatie: meer gezonde persoonlijkheid nodig. Wanneer je gevoelig
www .heartmathbenelux.com bent voor depressie, wanen of andere vormen van psychopa­
thologie, is het belangrijk om met je behandelend arts/psy­
5 chiater of psychotherapeut te bespreken wat wijsheid is. Ook
Bron: Brandon Bays, De helende reis. Ben gids om jezelf te binnen de psychiatrie is er inmiddels veel meer mogelijk op
genezen en bevrijden. De boekerij bv, ISBN 978-90-225- spiritueel gebied. Zo warden de mindfulnesstrainingen van
5583-5, 17e druk Jon Kabat-Zinn inmiddels door de psychiatrie omarmd,
gerespecteerd en verder ontwikkeld.
6
Bron: De emdr-training van Fokke Slootstra. En zijn boek 11

EMDR, het wonder van een zichzelf genezend brein. Shaker Een term die is ontwikkeld door psychiater Carl Gustav Jung
media,
ISBN 978-90-489-0073-2

344 345
12 18

Bron: De Bijbel. Katholieke Bijbelstichting Boxtel, 1986 Bron: De Bijbel. Katholieke Bijbelstichting Boxtel, 1986
ISBN 90-617-399-5 ISBN 90-617-399-5

13 19

Bron: Adyashanti. Hij is naast spiritueel leraar ook auteur Bron: Susan Piver, the open heart project. www.susanpiver.
van juweeltjes van boeken zoals Ware meditatie, Samsara corn
Uitgeverij bv 2009 ISBN: 978-90-77228-71-5 Hij gaf een
achtdaagse retraite in 2013 in Nederland waarin hij sprak 20

over deze vorm van luisteren. Bron: De Bijbel. Katholieke Bijbelstichting Boxtel, 1986
ISBN 90-617-399-5
14

Deze vraag wordt in vele boeddhistische tradities en door 21

spiritueel leraren gesteld. Mijn eerste kennismaking met deze Bron: De Bijbel. Katholieke Bijbelstichting Boxtel, 1986
vraag kwam van Brandon Bays' boek Vrijheid is, De Boeke­ ISBN 90-617-399-5
rij bv, derde druk 2006 ISBN 90-225-4429-x. En daarna van
Adyashanti in verschillende van zijn boeken, opnamen en 22

een retraite die hij in 2013 in Nederland gaf. Mascha van Kempen

15

De grondlegger van de mindfulnesstraining is Jon Kabat­
Zinn. Een boek waarin hij deze training beschrijft is Hand­
boek meditatief ontspannen. Effectief programma voor het
bestrijden van pijn en stress, Altamira-Becht, vijfde druk 2007
ISBN 978-90-230-1044-9

16

Sensei Irene Kaigetsu Kyojo Bakker, dharma opvolger van
Joan Jiko Halifax Roshi. Ze is oprichter van zenspirit en de
zenspirit sangha. www.zenspirit.nl

17

Bron: Brandon Bays, De helende reis. Ben gids om jezelf te
genezen en bevrijden. De boekerij bv, ISBN 978-90-225-
5583-5, 17e druk

346 347
Allereerst wil ik alle mensen bedanken die ik de afgelopen Mascha van Kempen, dank voor je meedenken en voor de
jaren heb mogen begeleiden. In dit boek beschrijf ik een prachtige omslag van de eerste uitgave van het boek!
aantal van jullie verhalen. Het liefst had ik de verhalen van Lieve Pap en Mam: Simon en Afra Rood-Hoffer, Peter, Jesse en
ieder van jullie gedeeld, want ook de verhalen die hier niet Rosa Mulder, wat hen ik toch een gelukkig mens met jullie in
in beschreven staan waren essentieel voor de totstandkoming mijn !even. Dank voor jullie onvoorwaardelijke liefde! Peter,
van dit boek. Jullie waren en zijn een bron van inspiratie, wijs­ wat ben ik dankbaar dat je mij de ruimte hebt gegeven om te
heid en verwondering voor me. Jullie lieten me zien dat het ontdekken en het diepe in te springen. Het heeft van jou veel
onmogelijke mogelijk is wanneer je pijnlijke en beperkende gevraagd. Ook jij ging daarmee noodgedwongen het diepe
verhalen over je leven loslaat. Vaak waren jullie als een spiegel in. Dank je. Dank ook aan mijn lieve schoonfamilie; Henk en
voor me, waarin ik mijn eigen verhalen kon ontmoeten. Dank Alie Mulder, Sake, Monique, Sam en Elise.
jullie wel!
Ik wil ook mijn vrienden en voormalige collega's en leiding­
In het bijzonder wil ik Elles Nagel (t 2010) en Dineke Hoek­ gevende bedanken, die me op precies de juiste momenten de
stra bedanken. Twee lieve vriendinnen die me hebben aan­ juiste woorden, steun, inspiratie of feedback gaven. Seard de
gemoedigd om dit boek te schrijven. Zonder jullie aanmoe­ Vries, Ben en Lara Lachman. Lieve en heerlijke vriendinnen
diging en onvoorwaardelijke vertrouwen in mij zou ik dat en bepp appers: Ria Terpstra, Roos Bunt en Karin Oldenbur­
misschien niet hebben aangedurfd. ger, jullie liefde en aanmoediging zijn ontzettend belangrijk
geweest. Matthijs en Ilse van der Monde. Desiree den Os. Frits
Tanja Timmerman, dank je dat je dit boek hebt willen redige­ Mellink, Saskia Dees, Truus Berg en Gerda Uilenberg. Dank
ren! Ik vind je een kunstenares met woorden en sta er versteld voor jullie onvoorwaardelijke steun en wijsheid.
van hoe ogenschijnlijk 'kleine' wijzigingen zo'n groot verschil
kunnen maken in leesbaarheid. Je was de eerste die het hele En natuurlijk wil ik het Leven bedanken.
manuscript las en wat vond ik dat spannend! Wat ben ik blij Ik hen je zo onbeschrijfelijk dankbaar.
dat ik het in jouw vaardige handen kon leggen. Dank je voor
je vele tips en vragen en de transformatie die je met jouw wij­
zigingen hebt bewerkstelligd.

Ik wil heel graag het team van uitgeverij Samsara bedan­
ken. In het bijzonder Marieke van der Mast, Wouter Schop­
man en Tamara Butter. Dank voor de fijne samenwerking!

Aris en Rens van Velden en Hetty van den Berg, dank dat jul­
lie het boek een eerste druk gaven!

348 349
wer-�bLcuit j e1-gevoeL ell\,
vte vr-e1gell\- 11\-&ttfY vr-ij ltte�vt
C. Bevrijd je van ondermijnende overtuigingen
A. Neem de tijd om stil te staan Open je voor het !even zoals zich dat nu aandient. Stem af
Open je voor het !even zoals zich dat nu aandient. op de wijsheid van je hart door de woorden 'onvoorwaarde­
Stem af op de wij sheid van je hart door de woorden lijke liefde' uit te spreken en laat je erdoor leiden.
'onvoorwaardelijke liefde' uit te spreken en laat je Stel je clan voor dat je heerlijk achterover gaat liggen in een
erdoor leiden. symbolische loungestoel, terwijl je je overgeeft aan clat wat

grater is clan je 'ik'. Sta vervolgens de gedachten en gevoe­
B. De vragen die je kunt stellen om bij je ja-gevoel te lens waar je last van hebt toe in je bewustzijn. En vraag
komen: jezelf clan:
1. Wat voelt (niet) goed? (Gedachte, gevoel, gedrag, situatie.)

Waar ga ik (niet) van stromen? D. Welke (kern)overtuiging (over mijzelfoflenhet leven)
2. a. Wat weerhoudt mij ervan hieraan gehoor te geven of ligt hieraan ten grondslag?
het los te laten? Open je voor beelden, herinneringen, geclachten of gevoelens.
b. Ofwel: Aan welke gedachte hecht ik nag? Gedachten en overtuigingen die opkomen schrijf je op,
Waar geloof ik (nag) in? zodat je emaar kunt kijken en voelt wat ze in je losmaken.
c. En wat doet dat met mijn lichaam, Nadat een overtuiging, herinnering of pijn in het licht van
geest en bewustzijn? bewustzijn is gekomen, stel je opnieuw hardop de vraag:
3. a. Geeft de gedachte/het gevoel/het gedrag of Welke (kern)overtuiging ligt hieraan ten grondslag?
de situatie mij een gevoel van vrede en vrijheid? Je opent je opnieuw voor beelden, herinneringen, gedachten
b. Verruimt of vernauwt het mijn bewustzijn? of gevoelens. Wat er ook door je bewustzijn spoelt, het is

oke. Je hoeft er niets mee te doen. Je blijft steeds verbonden
Wil ik dit nog geloven? Mag de overtuiging oplossen? met je hart en realiseert je dat je open en ruim bewustzijn

bent. Je laat beelclen, gevoelens, gedachten en realisaties
Het is voldoende om stil te staan bij deze vragen. Alleen wanneer door je heen spoelen en weer gaan. Het valt vanzelf op zijn
er gedachten zijn waaraan je desondanks blijft hechten, is het plek, zonder dat je dit hoeft te begrijpen. Wanneer je bij de
zinvol om de Vragen naar Vrijheid te onderzoeken (C, Den E.) wortel van de overtuigingen bent beland vraag je jezelf:

Wil ik dit nog geloven!' Mag de overtuiging oplossen?
Wanneer de overtuiging oplost ga je naar de volgende stap.

E. Je kunt nu de kemovertuiging ornzetten in een positieve

en helende uitspraak over jezelfen/ofhet )even en deze
hardop uitspreken. (Als dit niet al spontaan gebeurd is!) I
Welke uitspraak is veel heilzamer voor me? Ga dan a//e voor­ I


gaande overtuigingen fangs, voel wat de overtuiging nag met
je doet en vraag ofde overtuiging mag oplossen (D) en welke
uitspraak veel heilzamer is (E)

350 351
samsara

Voor meer informatie, inspiratie en een volledig te
downloaden werkblad met de Vragen naar Vrijheid
(inclusief notitieruimte) zie:

LINDAROOD.COM
SAMSARABOOKS.COM
Lo vaaR. zoefuV1. we geLo..<.� wae1r- "1et V'vt.et te vLVl.deV1. l.s
Terwij L Viet al dLe tij d veY?&iR.t LS LV\. OV\..S Levell\,

9 789491 411700