You are on page 1of 32

v ZINEMA, ANTZERKIA ETA TELEBISTA w

BASAURIKO ANTZERKI ESKOLATIK 'HANDIA' FILMERAINO

ITZIAR ITUÑO
JESUS EGUZKIZA 'EGUZKI'
IRATXE FRESNEDA
ARITZ GALARZA
AGARE LOPEZ
JOKIN OREGI
ALEX PASCUAL
ENEKO LARRAZABAL
RUBEN ONTIVEROS
MIRIAM MIRANDA
AITOR ARENAS
IÑAKI GARCIA
SONIA VILLAMOR
Aurkibidea
v ITZIAR ITUÑO 4
v MIRIAM MIRANDA 6
v AITOR ARENAS 7
v JESUS EGUZKIZA EGUZKI 8
v IRATXE FRESNEDA 10
v SONIA VILLAMOR 12
v ENEKO LARRAZABAL 13
v IÑAKI GARCIA
BASAURIKO ANTZERKI ESKOLA
14
16
v JOKIN OREGI 18
v ARITZ GALARZA 20
FILMATZEAK 22
v ALEX PASCUAL 24
v AGARE LOPEZ 26
v RUBEN ONTIVEROS 28
FILMOGRAFIA 30

SOCIAL ANTZOKIA
HURRENGO IKUSKIZUNAK
B A S A U R I 2 0 1 8

4"-("*
;FCFSJP5BCFSOB;BIBSSBFUBVEBMFUYFB 

"SSJHPSSJBHB"SDP1SFOUTB
6HBP6EJBSSBHB&TUBOLPB *ÔBLJ(BSDJB6SJCF 
FUB"LFSUBCFSOB
"SUFB#BU[PLJB
*HPSSF(BV-PSBUBCFSOB
EDITORIALA

y

Has gaitezen sinesten
E uskal Herriko biztanlego osoari galdetuko bage-
nio Williams Wallace pertsonaiari buruz, ehuneko
handi bati Braveheart pelikula etorriko litzaioke bu-
rura. Izan ere, Eskoziako historiaren pasarte esanguratsu
hura Hollywoodek kontatuta ezagutu dugu gehiengo han-
Zineman, antzerkian eta telebistan lan egin du-
ten hainbat pertsonekin berba egin dugu eta horietako
hamahiru aukeratu ditugu monografiko honetan ager-
tzeko. Honakoak, arrazoiak: aniztasuna, diskurtso erai-
kitzailea, gaztetasuna eta esperientzia, diziplina ezber-
di batek, ez dugulako liburuetan irakurri eta ez dutelako dinak, besteak beste. Banan-banan, laburrean errepaso
liburuetan irakurriko. Eta historia ezagutu dugu kontatu bat: Mundu erdiaren ahotan dagoen Itziar Ituño, bere
diguten moduan, ez pentsa denbora luzez aztertu dugunik herritik mundu zabalaera begiratzen duena; Dragoi Bo-
ea egia ote den esan digutena, zineman ikusi eta entzun laren ahots izandakoa Jesus Eguzkiza 'Eguzki', eta eus-
duguna... Hau adibide bat besterik ez da. Amerikako Esta- kararen ahoskeran, itzulpengintzan eta bikoizketan lan
tu Batuek, eurena ez ezik, mundu guztiko iruditegia sor- izugarria egin duena; aktoreak janzten dituen Miriam
tzen dihardute XX. mendeko erdialdetik tresna kulturalen Miranda; ikerketa eta zinema uztartzen dituen Iratxe
bidez. Fresneda; ETBko hamaika telebista ekoizpen martxan
Euskal Herriaren iruditegiaren parte txiki bat sortuta jarri dituen Aritz Galarza; bere gaztetasunaz euskal
dago: El pico (1983), Tasio (1984), La muerte de Mikel (1984), ekoizpen handienen ikuspegia ematen duen Agare Lo-
Obaba (2005), Aupa Etxebeste! (2005), Kutsidazu bidea, Ixabel pez; antzerkiaren hezkuntzan diharduen Sonia Villa-
(2006), Eutsi! (2007), Ander (2009), Izarren argia (2010), 80 mor; Basauriko Antzerki Eskolari buruz berba egiten
egunean (2010), Urte berri on, Amona (2011), Bypass (2012), duten Iñaki Garcia eta Jokin Oregi; bere ekoizpen- eta
Loreak (2014), Ocho apellidos vascos (2014), Lasa eta Zaba- banaketa-etxe propioak sortu dituzten Alex Pascual eta
la (2014), Amama (2015), Gernika (2016), Handia (2017), Aitor Arenas, hurrenez hurren; antzezpenean lanean
Errementaria (2017) eta etorriko direnak. Eta hauek filmak hasiberria den Eneko Larrazabal; umorea ikusentzu-
besterik ez dira. Antzerkia, telebista eta kultura bide guz- nezko hamaika euskarritan lantzeko trebetasuna duen
tiek laguntzen dute herri baten iruditegia sortzen. Ruben Ontiveros.
“Berba eta irudia. Zinema, antzerkia eta telebista. Ba- Denak gure eskualdean jaioak edp bizi direnak eta
sauriko antzerki eskolatik Handia filmaraino” izenburua Euskal Herriaren iruditegia sortu eta sortzen ari dire-
jarri diogu GEURIAren monografiko honi. Berba eta iru- nak. Eurei sinesteko unea heldu da. Euskal Herriak bere
dia, bi hitz horiek aukeratu ditugu. Batetik, iruditegi bat historia kontatu behar du, ez bakarrik iragana, baizik
sortzeko oinarrizkoak diren bi termino direlako. Bestetik, eta bizi dugun garaia eta etorkizuna ere bai. Horretara-
Berri Txarrakeko Gorka Urbizuk idatzitako kanta baten ko kulturak eskaintzen dituen diziplina guztiak erabili
izenburua da eta abestiak horrela dio: “Berba eta irudia: behar ditu: esku artean edo pantaila aurrean irakurtzen
kontrola / hau da mende berria mundu zahar batean / Ez ari zaren komunikabide honetatik hasita, etorriko den
al gara konturatzen / egia desitxuratzen / dutela hitzak euskarazko film ikusieneraino.
aldatzen? / Interpretazioak eta intentzioak / dira interak- Euskal Herri osoak Altzoko erraldoia Handia filmaren
zioan”. bidez ezagutu du eta hori da buruan duena eta edukiko
Monografikoan duzun lehen elkarrrizketan honakoa duena norbaitek Altzoko erraldoiaz galdegiten dionean;
dio Itziar Ituño aktore basauriarrak: “Orain uste dut si- Lasa eta Zabalak utzi zizkigun irudi gogorrek pasarte bat
nesten dugula edo instituzioek sinesten dutela egin dai- gorpuztu zuten; Aupa Etxebesteren istorio barregarri zein
tezkeela hemen horrelako gauzak”, eta bat gatoz. Iku- benetazkoa sortu genuen, gure miserien udako ipuina;
sentzunezkoen garrantzia oso handia da egun bizi dugun gaztetxoei zuzendutako Patxi Errementaritik publiko
gizartean eta are garrantzitsuagoa izango da etorkizunean. orokor bati zuzendutako Errementari ilunera igaro gara.
Izan ere, ikusentzunezkoek Historian izan duten bilakae- Finean, egiten ari garen honetan sinestea da gakoa,
rak beti goranzko joera du. Berdin dio euskarria zein den: besterik ez. Eta sinesteko zantzu nahiko daude ondoren
telebista, antzokia, smartphonea, Netflix edo iPad bat. irakurgai dituzuen elkarrizketetan.

Helbidea: Basozelai kalea 11, -3 · 48970 Basauri (Bizkaia) Koordinatzailea: Jon Villapun - jon@geuria.eus Ale honetan lagun izan ditugu: Félix Díez, Beatriz Zabala Alonso Webgunea: Joseba Vegas - info@geuria.eus
Bidalketak: 42 Posta Kutxa · 48970 Basauri (Bizkaia) Ale honetako koordaintzailea: Amaia Goikoetxea de Armiño, Bilbao Film Commission, Social Antzokia, Bilboko Diseinua: Alejandro Prieto | Maketazioa: Geuria
Kontaktua: 94 440 66 92 · info@geuria.eus Erredakzioa: Maider Ibañez - maider@geuria.eus eta Udal Artxiboa. Esker bereziak elkarrizketak eskaini dizkiguten Inprenta: BEPSA | Banaketa: Euskalkorreo + Geuria
LG: BI-1366-2014 ISSN: 2529-9042 Aleak: 42.000 Etxahun Gonzalez Sarria - etxahun@geuria.eus lagun guztiei eta monografikoaren koordinazioa egin duen Amaia Argitaratzailea: Ameba Kultur Elkartea
Administrazioa: Ibai Villapun Publizitatea: German Castañeda - german@biba.eus Goikoetxea kazetariari. Edukiak: Creative Commons BY-SA
eta Willy - willy@biba.eus

Erakunde laguntzaileak Udal erakunde laguntzaileak Hedabidearen bazkidetza

Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak Toki Komunikabideen
(Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak) Aldizkari honek Bizkaiko Foru Aldundiaren Arrigorriagako Basauriko Etxebarriko Galdakaoko Ugaoko Zaratamoko Zeberioko Bateragunearen bazkide da
diruz lagundua laguntza jaso du Udala Udala Udala Udala Udala Udala Udala hedabide hau
Z onalde euskaldunetan Nekane Beitia izaten jarrai-
tzen du, Goenkaleko ertzainburua. Hain euskaldu-
nak ez diren guneetan, ordea, orain hasi dira Itziar
Ituño (Basauri, 1974) ezagutzen, La casa de papel telesai-
leko Raquel Murillo pertsonaiari esker; Basaurin bertan
ere orain hasi omen zaizkio batzuk argazkiak eskatzen,
bizitza osoa Goenkalen eman eta gero. A3Mediako tele-
saila Netflixek erosi zuenetik egunero milaka jarraitzai-
le gehiago ditu Instagramen, baina berak dioen bezala,
“hori munduan gertatzen dabil, baina ni hemen nago,
Basaurin trankil, eta listo”.

Urteetan zehar Goenkaleko Nekane izan zara Euskal
Herrian. Raquel Murillok ordezkatu al du orain er-
tzainburua? Ala Nekane izaten jarraitzen duzu hemen?
Leku euskaldunetan Nekane izaten jarraitzen dut. Aurre-
koan Ondarroara joan ginen buelta bat ematera, eta jen-
deak “Nekane Beitia!” esaten zuen. Toki erdaldunetan,
Basaurin adibidez, jende askok orain ezagutu nau, “ez
nekien Basaurikoa zinenik, ez nekien Basaurin aktore bat
zegoenik”... eta bizitza osoa neraman Goenkalen. Orain
hasi dira batzuk argazkiak eskatzen.

Izan ere, La casa de papel telesailak izugarrizko arra-
kasta izan du, ezta? Netflixera igo zutenetik batez ere.
Izugarria. Munduan hasi dira ikusten. Sare sozialak ez
ditut oso gustuko, baina aholkatu zidaten Instagramen
kontua irekitzeko. Jarraitzaile gutxi nituen egia esaten,
milara ez nintzen iritsiko. Eta halako batean, egune-
tik egunera mila gehiago, geratu barik. Sekulako sustoa
hartu nuen! Eskerrak zure lekuan zauden eta esan du-
zun, “tira, hori munduan gertatzen dabil baina ni hemen
nago, Basaurin trankil, eta listo”. Dimentsio oso handia
hartu du.

Halakorik espero al zenuten?
Nik, behintzat, ez. Antena 3n azken kapitulua emititu
zen, eta gero esan ziguten telesaila Netflixek erosi zuela
eta munduan barrena ikusiko zela. Tira, ea zer gertatzen
den. Italian hasi zen, han ondo; Frantzian ere bai. Gero

Itziar Turkian boom bat izan zuen, eta orain Latinoamerikan
izan da izugarria. Ea lanerako aukeraren bat sortzen den
Argentina aldean edo...

Ituño
v AKTOREA w
Gustatuko al litzaizuke?
Egingo nuke, epe labur baterako, pare bat hilabete-edo,
gero hona itzultzeko. Hemen oso ondo bizi gara.

Nekane Beitiak eta Raquel Murillok antzekotasunik
badute, ezta? Horrek akaso lana erraztuko zizun...
Bai. Bi emakume polizia. Nekane zen aginterako gaitasun
hori zeukana. Raquelek bizitza hankaz gora du, eta tratu
txarrak jaso dituen emakumea da. Bere lanean saiatzen da
bere autoritatea ez galtzen baina bere bizitza hankaz gora
dauka. Nekane Beitiari ere gertatu zitzaion. Beraz, apur
bat prest banengoen alde horretatik, antzeko perfilak

BEGIRA ZELAKO ZINEASTAK
baitira. Kastinerako deitu zidatenean, nagi apur bat eman
zidan, berriz antzeko gauza batean sartzera ote nindoan...
Baina gero konturatu nintzen beste planteamendu bat
zegoela, lan egiteko orduan erabat ezberdina zena. Per-

IRTEN DIREN HEMENDIK:
tsonaiak oso oso landuta zeuden; gidoi aldetik, Goenkale
egunero egiten zen telesail bat zen, eta horrek dena oso
arin egitea zekarren. La casa de papel, berriz, oso pentsa-

HARRAPATU HORIEK,
tuta zegoen. Pertsonaiak alde bat baino gehiago zeuzkan.
Goenkalen denboran zehar hartzen zuen konplexutasun
hori, 13 urtez egon baikinen. Ezberdinak ziren bi proiek-
tuak.

INBERTITU DIRU APURTXO Zenbat denbora egin duzu Madrilen?
Sei hilabete. Zortzi izango zirela pentsatuta joan nintzen,

BAT KULTURAN, EZ GUZTIA
eta sei izango zirela esan zidatenean gustura hartu nuen
berria: hilabete bi lehenago etxera. Ez baita erraza etxea
uztea. Egin egiten duzu eta gustura egiten duzu, gainera.

FUTBOLEAN, ETA EGIN
Bertan zaudenean gorputza egiten da. Gainera, kostatu
zitzaidan La casa de papel egitera joateko erabakia hartzea.
Proiektu batzuk nituen antzerkian eta batzuk utzi behar
izan nituen hemen. Ibili nintzen zalantzekin, represen-

TELESAIL POTENTE BAT
tanteak esaten zidan ulertzen ninduela baina mereziko
zuela, itxura oso ona zuela proiektuak, eta egin behar
nuela. Ez naiz damutzen kasu egin izanaz: gogorra izan da
baina ez naiz damutzen.

Telesaila estreinatu bezperetan izan zen boikot saia-

y kerak azkenean mesede gehiago egingo zion akaso te-
lesailari kaltea baino, ezta?
Telesailari, nik uste dut baietz. Jende asko boikotaren
testua amaia goikoetxea kontra jarri zen, eta horregatik bakarrik, behintzat Euskal
Herrian, askok ikusi zuten lehenengo kapitulu hura, ba-
besa emateagatik. Jende askok esan dit Antena 3 ez due-
la ikusi ere egiten, baina boikotaren berri izan zutenean
ikusi egin zutela telesaila eta gero engantxatu egin zirela.
Espainia aldean ere antzeko zerbait gertatuko zela pen-
GEURIA #43 tsatzen dut. Niretzat, ordea, gogorra izan zen.
4 ELKARRIZKETA
2018.06.28
DI-DA
Asko estimatzen duzun objektu bat? Amamarena zen argazki liburu bat Eta telesailen bat ikusten? The OA
Egun librea dudanean... Siesta, eta gero etxean lasai edo gero zinera Abesti bat? Zea Maysen Elektrizitatea
Zure bertute bat? Uste dut badakidala entzuten. Akats bat? Burugogorra Pelikula bat? Relatos salvajes
Zein da egin duzun azken bidaia? Oihanera, iaz, Amazoniara Besteengan gehien miresten duzun bertutea? Norberarekiko ziurtasuna
Eta egin nahi zenukeena? Filipinetara Non eta noiz zara zoriontsu? Familiagaz kafetxo bat hartzen euren etxean
Irakurtzen ari zaren liburua. Bihotz handiegia, Eider Rodriguezena Miresten duzun pertsonaia historikoren bat? Che Guevara eta Angela Davis

Esperoko zenuen, akaso.
Bai, ikusi baititut beste kasu batzuk. Oso denbora gutxian
izan ziren Gotzon Sanchezena, Miren Gaztañagarena,
Fe de etarrasen aurkakoa... Ni zain nengoen. Eta gerta-
tu zen. Baina hori hala izanda ere, iristsi zenean amo-
rru itzela eman zidan. Isilik egoteko gomendioa eman
zidaten, polemiketan ez sartzeko, baina kosta egiten da
hori. Produktorakoak oso ondo portatu ziren, baina ka-
tekoak... Dei bat izan nuen katetik, ea inoiz egin ote nuen
deklaraziorik biktimen aurka, hori galdetuz, eta ea Bil-
duko afiliatua edo sinpatizantea nintzen. Esan nion nik
nahi nuen moduan pentsatzen nuela. Arazoren bat baldin
bazeukaten nire interpretazioagaz orduan larrituko nin-
tzela, baina bizitzan eskubide osoa nuela nahi nuena pen-
tsatzeko. Oso larria iruditu zitzaidan hori galdetu izana.
“Ulertzen dut, jakina”, esaten zidan, “lehenago gertatu
zaigu, ez dakit ezagutuko duzun Euskal Herriko aktore
bat, Miren Gaztañaga...”. “Nola ez dut ba ezagutuko? Nire
laguna da”. Halaxe esan nien, “eta oso ondo dakit zela-
ko komunikatua atera zuen A3Mediak. Niri berdina egin
behar badidazue jakizue ni leku guztietan aterako naizela
hau salatzen”. Eta isilik geratu ziren gaur arte. Igarri dut
gero promoziorako eta halako gauzetarako, nahiz eta pro-
tagonista izan, ez didatela deitu. Representatea ibili zen
galdezka zerbait gertatu ote zen, arazoren bat ote zegoen,
zergatik ez nengoen elkarrizketetan eta prentsaurreko
zenbaitetan... Hala erabaki zutelako izan zela erantzuten
zioten, eta ezin duzu ezer frogatu. Baina nik uste dut oso
agerikoa dela. Willy Toledo ere ezagutu nuen honen ha-
Basauriko Kalero auzoan bizi da Itziar Ituño / Geuria
rira. ETBn gure defentsan atera zen, bere telefonoa lortu
nuen eskertzeko, eta elkartu ginen Lavapiesen. Tipo oso
jatorra. Azaldu zidan gauzek zelan funtzionatzen duten,
zortzi urte daramatza lan barik, eskaini diote Argentinan,
Mexikon, baina Espainian ezer ez. Berak bere konpai- astero-astero kapitulu baten zain... Jendea ez dago ho-
nia dauka, Teatro del Barrio, baina ez pelikuletarako, ez rretarako prest. Ohiturak aldatu egin dira, eta aldatu dira
telesailetarako... Eta sekulako aktorea da. Oso larria da, audientziak. Zelan neurtuko duzu interneten audientzia?
baina horixe daukagu aurrean, frankismoaren herentzia Audimetroekin jarraitzen dute neurketak egiten, baina
Jende asko boikotaren
zuzena. horrek jada ez du lehengo baliorik. Jende askoz gehiagok kontra jarri zen, eta
ikusi du zu neurtzen ari zaren produktua, baina hori ezin horregatik bakarrik,
Eta panorama ikusita kontuak ez du hobera egiteko ba- duzu neurtu. Batetik aldaketa hori dago. Bestetik, Euskal
tere itxurarik, ezta? Herrira itzuliz, guri Goenkale bukatu zenean esan ziguten behintzat Euskal Herrian,
Aurkakoa! Burua altxatzen duenak garbi dauka, berdin du oso produktu garestia zela; urteetan ibili ginen hor, eta askok ikusi zuten lehen
nor den, barrura, kartzelara. Itzela da, oso larria da. Baina bat-batean garestia zen. Garestia? Hori baino merkeago-
horren aurrean zer egin dezakezu? Isildu, gizartean ger- rik ezin da egin, hainbeste aktore, hainbeste jende... Ez
kapitulu hura, babesa
tatzen denaren arazoetan ez inplikatu eta zeurera joan? zuten, gainera, ezer ere inbertitzen, 10 urte lehenagoko emateagatik
Edo beldurra izan arren aurrera egin? Beldurtzen bazara arropekin jantzita, etab. Eta garestia zela zioten. Gogora-
ez zoaz aurrera. Deserosoa baldin banaiz hauxe naiz ni: tzen dut lehen egiten zirela telesail pare bat urtean zehar
hau da nire lanbidea eta hau naiz ni. Baina aurrean seku- eta gero udan beste bizpahiru gehiago... Baina desager-
lako monstruoa daukagu, eta hori euskaldunok oso ondo tzen joan ziren, eta egun ez dago apustu finkorik horren Burua altxatzen duenak
dakigu, batzuk orain konturatu badira ere. alde. Eta begira zelako zineastak irten diren hemendik. garbi dauka, berdin du nor
Harrapatu horiek, inbertitu diru apurtxo bat kulturan, ez
Telesail asko eta oso txukunak egin dira urte askotan guztia futbolean, eta egin telesail potente bat. Eta gero den, barrura, kartzelara.
zehar Euskal Herrian. Zer gertatu da orain? agian Netflixek erosiko dizu eta euskaraz eginda egongo Itzela da, oso larria da
Ez dakit. Egia da krisia aprobetxatu dela murrizketak da! Errementari pelikula Netflixek erosi du, beraz, mun-
egiteko, asko gainera. Baina pentsatzen dut aldatu egin duan euskaraz ikusteko aukera hori esistituko da. Halako
dela telebista ikusteko modua. Lehen ikusten genituen plataforma handietan argitxo bat ikusten da, gauza onak
kate generalistak, eta orain sortu dira plataforma horiek: erosten baitituzte eta lau haizetara zabaldu. Hemen falta
Netflix, HBO... Edo sarean topa dezakezu ia edozein tele- zaiguna inbertitu eta egitea da, ausartzea, baina horre- berritu bitartean antzerki eskola hutsik zegoen ikastetxe
sail, deskargatu eta era pirata batean ikus dezakezu, zuk tarako kultura politika finko bat behar da eta uste dut ez batera pasatu zen, eta berritu zutenean azpiko partea egin
nahi duzunean eta zuk nahi beste kapitulu. Orain egotea dagoela. zen beren beregi antzerki eskola egon ahal izateko. Dena
berria zen, dena zoragarri. Ez dakit oso argi zein izan zen
Loreak eta Lasa eta Zabala filmen estreinuen ostean arazoa, baina badakit plenoan alderdi guztiek bozkatu
oraindik ez zenuen uste euskal zinema loraldian ze- zutela eskola ixtearen alde, guzti-guztiek. Aukera bezala
goenik; halaxe adierazi zenigun GEURIAn bertan egin- lehengo eraikinera itzultzea eskaini zitzaiela uste dut, bai-
dako elkarrizketan. Orain zer diozu? na Tarimak ez zuen inondik inora onartu. Nire ustez izu-
Orain uste dut hasi dela loratzen. Baina bi estreinu haien garrizko hutsegitea izan zen antzerki eskola ixtea. Euskal
Uste dut orain sinesten ostean ematen zuen sekulakoa zetorrela, Loreakek seku- Herri guztitik etortzen zen jendea, eta maila handia zuen
dugula edo instituzioek lako oihartzuna izan zuen gainera... Baina hasteko modu eskolak. Gainera, Basaurin egiten zen kale antzerki jaial-
bat izan zen. Eta orain bai hartu du karrerilla pixka bat. di bat, Tarimak berak antolatuta, eta hura ere desagertu
sinesten dutela egin Orain uste dut sinesten dugula edo instituzioek sinesten egin zen. Galtzen eta galtzen joan gara etengabe. Irakasle
daitezkeela hemen halako dutela egin daitezkeela hemen horrelako gauzak. bikainak izan nituen: Ramon Barea, Itziar Lazkano... Itxi
gauzak behar zutela jakin nuenean, protesta gisa antolatu ziren
2014ko elkarrizketa hartan Basauriko Antzerki Esko- ekitaldietara gerturatu nintzen, baina ez zuen ezertarako
laren itxierak bihotzeko min handia eragin zizula ere balio izan. Eta gaur egun erabaki hura hartu zuen zenbait
aipatu zenuen. jende damututa dago: niri batek behintzat esan zidan hori
Nire ustez izugarrizko Itxi zenean ni kanpoan nengoen, beraz, ez ninduen hain hankasartze itzela izan zela.
hutsegitea izan zen antzerki barrutik harrapatu. Baina sekulako galera izan zen herri-
rako. Ni akordatzen naiz eskolan hasi nintzenean orain-
eskola ixtea. Euskal Herri dik Social Antzokia oso zahartuta zegoela, butakak sitsak
guztitik etortzen zen jendea. janda, arratoiak zeuden... oso zahartuta zegoen baina
geurea zen, eta hor hasi nintzen ikasten. Tarima taldeak
Maila handia zuen eskolak eroaten zuen ardura, eta euren esfortzuari esker zabaldu GEURIA #43
zen eskola. Gero Udalak hartu zuen parte: Social Antzokia ELKARRIZKETA
2018.06.28
5
Miranda
Miriam

Zaila iruditzen zait Euskal
Herrian ofizio honetan lan
egitea, %100ean behintzat
v Zinema eta telebista jantzien arduraduna w Lan ezegonkorra da: aste
batetik bestera zein ordutegi
izango dudan ere ez dut
jakiten askotan

behin-behineko kontua da. Oso zaila iruditzen zait Euskal
Herrian ofizio honetan lan egitea, %100ean behintzat.

Lanbide honek jende asko ezagutzeko aukera emango
zizun, horietatik asko, ezagunak. Zer moduzko espe-
rientzia izaten da hori? Askotan pantailan ikusten du-
gun jendearen inguruko ideia bat egina izaten dugu eta
gero sorpresak hartuko dira.
Halaxe da, bai. Orokorrean, orain arte lanean ezagutu di-
tudan aktoreak oso atseginak izan dira, baina beste aldeko
kasuren bat edo beste ere tokatu zait, lana zailtzen duen
jendea, alegia.

Zer diozu lan egonkortasunari buruz?
Bada, ez dagoela halakorik. Esango nizuke aste batetik
bestera zein ordutegi izango dudan ere ez dudala jakiten
askotan. Ez da oso lan egonkorra. Martxan jartzera doazen
proiektuei adi egon behar duzu etengabe, une jakin batean
lanean diharduzun pelikula, telesaila edo dena delakoa
amaitzen denean lan barik geratzen baitzara. Hilabeteak
igaro ditzakezu geratu ere egin gabe, eta gero beste ho-
rrenbeste denbora egon zaitezke lanik gabe, ez zaizulako
ezer sortzen. Ez da batere erraza.

Zer asmo dituzu datozen hilabeteetarako?
Oraintxe bertan TVE1 katerako telesail batean ari naiz la-
nean, uztailera arte, eta gero ikusi egin beharko dugu. Ez
dizkiot kontuari buelta asko ematen, zorionez hilabete
asko daramatzat geratu gabe telesail bat bestearen atzetik
eginez, eta gorputzak atseden pixka bat ere eskatzen du
tarteka...

Patroigintzako eta Modako Goi Mailako Teknikaria eta
Irudi Pertsonalaren Aholkularitzako Goi Mailako Tek-
nikaria zara. Betidanik izan al duzu garbi mundu hau
zela zurea?
Betidanik gustatu izan zait moda. Txikitan lagun batek eta
biok konjuntoak egitera jolasten genuen zapiekin, arropa
zaharrekin edo harrapatzen genuenarekin. Batxilergoa

INTERESGARRIA DA JANTZIEN
amaitu nuenean Moda Diseinuko karrera egiteko aukera
begiratzen aritu nintzen, baina azkenean Patroigintza-
ko eta Modako Goi Mailako Gradua egitea erabaki nuen.

BITARTEZ PERTSONAIAK
Asko gustatu zitzaidan, jantziak egiten ikasi nuen, baina
batez ere balio izan zidan konturatzeko nik ez nuela disei-
natzaile izan nahi, estilista baizik. Zinemaren eta telebis-
taren mundua beti izan dut buruan. Oso zinemazalea izan

SORTZEN LAGUNTZEA
naiz betidanik, eta beti pentsatu izan dut oso interesgarria
behar zuela izan jantzien bitartez pertsonaiak sortzen la-
guntzeak. Horregatik, Irudi Aholkularitzako ikasketetako
praktikak telesail batean egin nahi izan nituen, mundu
hori bertatik bertara ezagutzeko. Eta hortxe jarraitzen dut.
testua amaia goikoetxea Zein proiektutan lan egitea gustatuko litzaizuke?
Gose-jokoak pelikulan edo Tim Burtonen filmetan erabil-

H
tzen dituzten jantziak bezalakoak dituen film batean lan
ilabeteak daramatza gelditu gabe lanean, eta gor- edota figurazioko kideak janztea, beste hainbat zereginen egitea izugarri gustatuko litzaidake: fantasia hutsa da hori,
putza atseden pixka bat eskatzen hasi zaiola dio. artean. sormena izugarria da.
Baina badaki bata bestearen atzetik sortzen ari
zaizkion lan horietako bati ezezkoa esango balio, posible Nola sartu zinen telesail horretan? Askotan esaten da
dela gero beste hainbeste hilabete geldirik egon behar iza- sektore honetan lana lortzeko ahoz ahokoak garrantzi
tea, egonkortasun oso gutxiko ofizioa baita berea. Zine-
ma eta telebista jantzien arduraduna da Miriam Miranda
(Galdakao, 1992), eta Madrildik erantzun die GEURIAren
handia duela.
Halaxe da, ahoz ahokoaren bidez funtzionatzen du lanbide
honek. Beste departamentu bateko kide batek jakin zuen
DI-DA
galderei. jantzitegian norbait behar zutela, eta hari esker deitu zi- Egun libre bat duzunean zer egiten duzu?
daten. Atseden hartu eta nire lagunekin egon
Presunto culpable telesailean aritu berri zara lanean, jan-
tzitegiko laguntzaile gisa. Zein izan da zehazki burutu Lan honek jaioterritik kanpora eraman zaitu: Madrile- Bertute bat. Badakidala besteei entzuten
duzun lana? ra, kasu honetan. Zer moduz daramazu hori?
Jantzitegiko laguntzaile gisa, honako zereginak nituen: Tira, esfortzu txiki bat egitea eskatu dit, azken finean zure Akats bat. Nire buruarekin zorrotzegia naizela
nire nagusiak esaten zizkidan jantzi guztiak erostea, fil- familiarengandik eta lagunengandik urrun baitzaude. Bai-
mazio ordena jarraitu eta aktoreei euren kamerinoetara na ohitu egiten zara azkenerako. Zein da egin duzun azken bidaia? Sevillara
jantziak eramatea, behar zen kasuetan aktoreei eurei zein
Eta egin nahi zenukeena? Lehenago amaituko
filmazioko jostunei laguntzea, jostundegia antolatzea Euskal Herrian ba al dago ogibide honetan lan egiteko nuke nora ez dudan joan nahi esango banizu
aukerarik? Behar adina proiektu jartzen al da martxan?
Edo beharrezkoa da kanpora irtetea? Ikusten ari zaren telesaila. Peaky Blinders
GEURIA #43 Beharrezkoa da kanpora joatea, bai. Egia da azkenaldian
6 ELKARRIZKETA
2018.06.28
proiektu dezente grabatzen ari direla Euskal Herrian, baina Pelikula bat. Cisne negro
A itor Arenas (Arrigorriaga, 1981) zine ekoizle eta Aitor
Arenas
banatzailea da. Batik bat, film laburrak produzi-
tzen eta zabaltzen ditu. Telebistan hasi zen la-
nean, baina krisiaren eraginez Banatu Filmak ekoizte-
txea eratu zuen lagun batzuekin batera. Institutuan zela
maitemindu zen film laburren formatuarekin eta erabaki
zuen zinearekin zerikusia duten ikasketak egitea. Uni-
bertsitate garaian, beste hiru lagunekin Umorea Labur ZINEMA EKOIZLEA
jaialdia eratu zuen Arrigorriagan eta Zaratalabur jaialdia
ere antolatzen dute Zaratamon.

Nondik datorkizu zinemarekiko zaletasuna?
Txikitatik zinemarekiko grina izan dut eta beti kontsu-
mitu izan ditugu pelikulak gure etxean. Gero institutuan
(Laudiokoan) konturatu nintzen mundu honetan lan
egin nahi nuela. Institutuko azken urteetan film labur
bat jarri ziguten eta berehala maitemindu nintzen for-
matu horretako zinemarekin.

Eta txinparta hori piztu zizun filma izan zen...
Kepa Sojo zinemagile laudioarraren 100 maneras de hacer
pollo al txilindrón (1997). Orduan konturatu nintzen zi-
nema ikasi nahi nuela, baina arrazoi ekonomikoengatik
(oso garestia zen Bartzelonara, Madrilera edota Estatu
Batuetara ikastera joatea), ikus-entzunezko komunika-
zioa ikasi nuen EHUn. Ez dira ikasketa berak, baina ha-
rreman zuzena dute. Zinea benetan zer den ikasi nuen
unibertsitatean. Esate baterako, nik txuri-beltzezko
pelikularik ez nuen ikusten, baina unibertsitateko lehen
urtean Psycho (Alfred Hitchcock, 1960) filma ikusi ge-
nuen eta harrigarria izan zen niretzat, flipatu egin nuen.
Gainera, zinea irakurtzen ere ikasi nuen unibertsita-
tean.

Gaur egun, besteak beste, Banatu Filmaken egiten
duzu lan.
Bai. Baleuko telebista ekoiztetxean errealizadore mo-
duan lan egin nuen, baina krisiarekin, 2010ean, lana bu-
katu zen eta kide ohi batek eta biok pentsatu genuen film
laburren banaketa enpresa bat eratzea. Horrela sortu zen
urte hartan Banatu Filmak.

Zein da zuen egitekoa Banatu Filmaken?
Izenak dioen bezala, filmak banatzen ditugu. Egia esan,
denetarik egiten dugu eta bertako lankideok zeregin ez-
berdinak hartu ditugu gure gain. Banaketa etxe bezala
hasi ginen, baina azken boladan lana dibertsifikatzen ari
gara. Esate baterako, Tamara Lucarini nire lankidea batez
ere jaialdiekin buru-belarri dabil, eta nik alde kreatiboan

FILM LUZEEN ETA LABURREN
dihardut: hainbat lehiaketetan edo jaialditan epaimahai-
kide bezala aritu naiz, edo film laburrak programatu eta
kontsultore lana egiten dut. Adibidez, azken aldian Txi-
nan programatu dut eta bertan jaialdiak antolatzen la-

ARTEKO PAREKOTASUNA
guntzen ibili naiz.

Zuzendari gazteei ere aukerak ematen dizkiezue.

ORAINDIK URRUTI DAGO
Gero eta zuzendari gazte gehiago dago zine munduan eta
Banatu Filmaken fokua aldatu genuen orain dela urte ba-
tzuk: nahiago dugu zuzendari gazteei edota zerbait esan
behar dutenei aukerak ematea. Hala ere, ez diogu aterik
inori ixten.

Film luzeak zein laburrak zinea dira, baina orain-
testua maider ibañez
dik ere ezberdintasun handia dago bien artean. Zein
hausnarketa egiten duzu horren inguruan?

DI-DA
Film Laburren Industriaren Elkarteko (AIC) kidea naiz
-gainera, zuzendaritza batzordean nago-. Film luzeen
industria txikia bada, are txikiagoa film laburrena. Bi Umorea Labur aipatu duzu, dagoeneko Arrigorriagan
formatuak zinea dira bai, baina borroka dago oraindik egonkortuta dagoen jaialdia.
parekotasuna lortzeko. Begira bestela, aurtengo Goya 19 urte nituela sortu genuen hiru lagunen artean (Joserra
Gordetzen duzun objektu preziatua. Bi esango
sarietan zelako mespretxua egin zieten laburrei. Orduan, Millán, Oscar Machín eta hirurok) Umorea Labur jaialdia
dizkizut: alabak grefusiko bat eman zidan eta
borroka horretan dihardugu: film laburren duintasuna nire herrian. Lehenengo urtean Lonbarri deitzen zen eta
honakoa esan zidan: "Ozeanoak zu aukeratu
eskatzen. Esate baterako, telebistak ez daude behartuta erakustaldia baino ez zen. Umoreaz gain, bestelako ge-
zaitu, hartu Te-Fitiren bihotza" (Vaiana peli-
film laburrak erostera, film luzeak bezala. Eta zinemetan neroak proiektatu genituen, baina bigarren urtean jaial-
kulatik aterata) eta, Michael Jacksonen ikus-
ez da film laburrik programatzen. Horregatik, ezin dira di bihurtzea erabaki genuen eta espezializaziora jotzea.
kizun bat AEBetan ikusteko sarrerak irabazi
parean jarri. Horrela eratu genuen Umorea Labur jaialdia. Aholkua
genituen eta horiek gordetzen ditugu
eskatu genion Kepa Sojori eta berak esan zigun inguruan
Ekoizpenari begira ere ezberdinak dira. ez zegoela umorea lantzen zuen jaialdirik. Peñiscolan ba-
Liburu bat. Pequeño libro del mindfulness
Bai. Normalean film laburren errodajeak oso txikiak dira, zegoen bat, baina inguruan ez. Gainera, Euskal Herrian
(Patrizia Collard). Telesail bat. Manhunt: Una-
baina denbora luzea behar dute ekoizpenean emaitza oso komedia egiten zuten zinemagileen belaunaldi handia
bomber (Netflix)
ona eduki dezaten. Aurreprodukzioa, produkzioa, post- zegoen. Batzuk aipatzearren, Koldo Serra, Ruben Onti-
produkzioa eta banaketaren artean urteak igaro daitezke. veros eta Borja Cobeaga.
Abesti bat. Killing in the name (Rage Against
Prebioa oso astuna izan daiteke, baina amaieran betega-
The Machine). Pelikula bat. Ikusi dudan azke-
rriagoa da. Telebistan eta zinean lan egin duzu. Zeinak betetzen
na La forma del agua (Guillermo Del Toro) edo
zaitu gehien?
bestela, barre asko egiten dut Groundhog Day
Eta, publikoari begira? Zinea izan da beti nire foku nagusia, baina beka bat eman
(Harold Ramis) filmarekin
Film laburrak programatzen ditugun guztietan, publi- zidaten ETBko albistegietan errealizazio lanetan ibiltze-
koaren erantzuna oso ona izan da. Adibidez, Arrigorria- ko. Egia esan, ez nuen ikusten harremanik nik benetan
Miresten duzun bertutea. Zintzotasuna
gako Umorea Labur edo Zaratamoko Zaratalabur jaialdie- egin nahi nuenarekin, baina konturatu nintzen zeriku-
tan aretoak ia-ia betetzen dira. Orduan, guk gure buruari sia bazutela. Hala ere, oso ezberdinak dira telebista eta
Miresten duzun pertsonaia historiko bat.
galdetzen diogu: “Zergatik diote telebistek beldurra film zinea, noski. Aukeratzekotan, zinearekin geratzen naiz,
Monty Phyton taldea bere osotasunean
laburrak programatzeari?”. Jendeak film laburrak ikusi askoz gehiago kontatzen didalako. Zineak bizia ematen
nahi ditu eta Youtube-ko aroan gauden honetan, asko dit. GEURIA #43
kontsumitzen den errealitate bat da. ELKARRIZKETA
2018.06.28
7
D ragoi Bolarekin hazi den edonori makina bat oroi-
tzapen etorriko zaio burura Eguzkiri berba bi entzun
orduko, berea baita marrazki bizidun haietan en-
tzuten genuen narratzailearen ahotsa. Denboratxoa bada
erretiroa hartu zuela: eguraldi ona bada, basora, mendi-
ra edo solora jotzen du; eta txarra bada, Galdakaoko bere
etxeko ezkatzean mahaia zabaldu, liburu eta orriz ingura-
tu, eta batetik eta bestetik hartutakoa beretzea du gogoko.
Euskararen arnasari buruz hitz egin digu Jesus Eguzkizak
(Arrazola, 1946), kilometro zeroko euskarari buruz eta
antzinakoa den baina gaur egungo euskaran sekula baino
presenteago dagoen iruzur klasikoari buruz.

Gaur egun Euskal Herrian bizkoiketarako martxan da-
goen estudio bakarra, estudio potente bakarra esan
gura dugu, Bilboko Mixer da, Edertrackel eta Irusoinek
bat egindakoan sortu zeneko Mixer hura. Zer gertatu
da?
Ez dagoela merkaturik. Ideia aldaketa bat egon zen, ho-
nakoa zioena: guk lortu behar duguna da bertan produzi-
tutako produktua, bertakoa bultzatu eta hauspotu behar
dugu. ETBren politiketako bat da hori, eta horretan dabil
gaur egun ere. Bikoizketa munduan, ostera, errepikatu
eta errepikatu. Orain egun batzuk ikusi nuen Merlí tele-
saila, eta ez nion itxura txarrik hartu, egia esan. Zati bat
bakarrik ikusi dut eta ez dut gehiagorako aukerarik izan,
baina itxura polita hartu nion. Ikusiko dugu zer ematen
duen. ETBko zuzendaritzaren jarrera da produktua merke
ateratzea, normala den moduan, eta horren ondorioz pro-
duktorak zein bikoizketa etxeak dabiltza guztiz estututa.
Izan ere, bikoizketa bera garestia da. Lehenengo eta behin
antena eskubideak erosi behar dituzu, eta eskubide horiek
telebista kate txiki batentzat oso karuak dira. Ezberdina da
kate handien kasuetan: erosketa handiak egiten dituzte eta
beharbada erosketa handi horietatik produktu bi edo hiru
izango dira lehen mailakoak edo onak, baina gero eskura
dituzu beste zazpi mila produktu zure eskaintza betetzeko
balio dizutenak. Lehen nioen errepikapen horien adibide
modura aipa genitzake, esaterako, Oesteko pelikulak; iru-
dia ere jausi egiten zaie honezkero, eta eman eta eman ja-
rraitzen dute. Edo Doraemon, edo Dragoi Bola...

Izan ere, Dragoi Bolako narratzailearen ahotsa zeurea

Jesus
Eguzki
da!
Baina pentsa ezazu noizkoa den hori! ETB3 katean gauez
botatzen dute, ordurik onentsuenean. Ez dakit zenbat al-

Eguzkiza diz bota duten dagoeneko... Nik ez dakit konturatzen ote
diren umeak ez direla tontoak, eta estetika ez dela berdi-
na: gaur egungo estetika edo orain dela 40-50 urtekoa ez-
v BIKOIZTAILEA w berdina da. Ni ez naiz horretan sartzen, baina uste dut oso
luzaroan barrena jota ibili dela ETB, batez ere lehen katea.
Horrez gain, gertatzen dena da euskarak ez daukala eragin
politiko handirik, beraz, askoz errazagoa da gaztelaniazko
katea pixka bat goratzea. Euskaraz nortasun gutxiko tele-
bista egiten da, esan gura dizut: ken itzazu pilota partidak,
ken itzazu aizkolariak, zer geratzen zaizu? Lehen programa
polit bat egiten genuen, asko gustatzen zitzaidana, Euskal
Herria: Lau haizeetara. Puntu berri bat ekarri zuen, goitik
ateratako irudiekin, eta testuak ere nahiko polito landuta
zeuden, bai gaztelaniaz eta bai euskaraz. Ahalegin bat egin

HIZKUNTZARA EZ DA EZER
zen eta nik uste dut programa duina zela. Edo beste bat
esatearren, Euskaldunak munduan. Saio interesgarriak zi-
ren, baina zu hasten bazara horiek errepikatu eta errepika-

PASATUKO AURRETIAZ
tu, orain egiten den moduan, jendea nazkatu egiten duzu.

Bikoizketetan erabili den euskarak ere eman du zeresa-
na behin baino gehiagotan.

BERBETAN EGOSI EZ BADA.
Zentzu horretan, neuk egindako ahaleginetariko bat
behintzat izan da erabili beharreko euskara ez dadila izan
hain garbia, hain gramatikala, eduki dezala arnas freskoa.

ORDUAN, ZEIN DA ARAUA?
Bere momentuan, bai K2000an eta bai Irusoinen nagusitu
zen ideia zen euskararen kalitatea kontrolgaitza edo kon-
trola ezina zela, neurtu ezinezkoa-edo zela, kalifikatu ezi-
nezkotzat-edo jotzen zen. Eta neuk proposatu nuen hori

ARAUA AHOZKOA DA, ETA
neurgarria zela. Puntuazio bat jarri genuen, baita lau arlo
desberdindu ere. Lehenengo eta behin itzulpena bera ego-
kia zen edo ez, hau da, originalak “goizeko 10etan” badio,

AHOZKOTIK DATOR IDATZIA
euskaraz ez dadila izan “goizeko 8etan”. Beste arlo bat
zen euskara bera, honelatsu definitu nuena: esateko idatzi
behar da eta entzuteko esan behar da, alegia, joan-etorriko
bide hori egin behar du. Gu ez gaude hemen irakurtzeko
edo errezitatzeko, guk esangarritasunari emango diogu
garrantzia, eta horretarako, idazten duzun horrek, hau da,
gidoiak, esangarria izan behar du. Bestela, hor geratzen da
iruzur klasikoaren munduan. Eta hori sarriegi gertatzen

y den arazo bat da. Eta zein da iruzur klasikoa? Iruzur kla-
sikoa da idatzia dela esateko eredu, ahozkoaren eredu ida-
tzia dela. Horixe da iruzur klasikoa, eta antzinakoa da, ez
testua amaia goikoetxea da gaurkoa, baina gaur euskaran inoiz baino gehiago ger-
tatzen da. Besteetara behar luke, nire ideia beste bat da:
hizkuntzara ez da ezer pasatuko aurretiaz berbetan ego-
si ez bada. Orduan, zein da araua? Araua ahozkoa da, eta
ahozkotik dator idatzia. Landuago, zehatzago, garbiago,
GEURIA #43
8 ELKARRIZKETA zeuk nahi duzuna. Baina ahozkotasunean egosita ez bada-
2018.06.28
Ez dakit Dragoi Bola zenbat
aldiz bota duten dagoeneko…
Nik ez dakit konturatzen
ote diren umeak ez direla
tontoak: gaur egungo
estetika edo orain dela 40-50
urtekoa ezberdina da

Euskarak ez dauka
eragin politiko handirik,
beraz, askoz errazagoa da
gaztelaniazko katea pixka
bat goratzea

go, horrek ez du balio. Guk ‘berbetie’ esaten dugu bizkaiko
arauz, bada, berbetie da inportanteena.

Beraz, zure ustez ba al du oinarririk jendeak dioen ho-
rrek, alegia, pelikulak euskaraz ez dituela ikusten arro-
tzak egiten zaizkiolako?
Nik uste autopistak daukala horren erantzuna. Hau da, zu
zeure etxe txokoan bizi bazara eta inorako irteerarik ez ba-
duzu, zeure etxekoa izango duzu zeure; gero zeure herrikoa
izango duzu zeure; gero zeure eskualdekoa; gero lurralde Jesus Eguzkiza Eguzkirekin izan gara bere txoko ederrean / Geuria
batekoa izango duzu zeure; eta gero beste lurralde bate-
koa. Baina eman beharreko pausoa joan beharko litzateke
txikitik handira. Edozein tokitan daukazu euskara oso ona,
berezkoa. Nik horri deitzen diot, gaur egungo terminologia amets eragin behar duzu. Amets eragiteko gai ez bagara,
erabilita, Euskara kilometro zero. Produktuetan kontzeptu frakasatu dugu. Eta zeintzuk dira gure eztaibaidak? Ko-
hori saltzen badugu, zergatik ez dugu antzeko kontzep- Euskal Herria: Lau munikatu bat ondarrutarrez idatzi daitekeen edo ez? Tira,
turen bat erabiliko geurea esateko? Herri hizkeratik eus- tira... Heretikoen mailua larregi erabiltzen dugu. Nik ezin
kara jagiago baterako pausoa onartzen da, mailaka noski; haizeetara edo Euskaldunak dut gipuzkeraz egin nahiz eta jakin. Zergatik? Gipuz-
onartzen ez dena da pausuo kilometrikoa ematea. Nik gaur munduan, esaterako, saio keraren arnasa falta zaidalako. Eta giputx batek ezin du
egun eragozpentxoa daukat xuberotarrekin elkar ulertze- bizkaierazko arnasarik ipini. Orduan, errespeta dezagun
ko, batez ere Xuberoako baserritarekin. Baina baxenafar-
interesgarriak ziren, baina arnasa, eta errespeta dezagun kilometro zero, mesedez.
tarrekin ez daukat inongo arazorik, nafarrekin ez daukat, zu hasten bazara horiek Larregi erabili izan da heretikoen mailua, eta nik hori kri-
giputxekin ez daukat, Lapurdikoa gutxiago ezagutzen dut errepikatu eta errepikatu, tikatu egiten du. Orain ikusten duzu ahalegintzen direla,
baina ez daukat eragozpenik. Hau da, komunikazio katea tarteka bizkaitarren bat sartzen... Horren ardura badute.
ez da eteten katebegitik katebegira zoazenean. Noiz ete- orain egiten den moduan, Eta ardura hori nondik dator? Inkestetan argi ikusten dela-
ten da? Salto handiak ematen direnean. Zu hemengo ka- jendea nazkatu egiten duzu ko euskaraz jakin askok dakitela, baina egin... Horrek ez du
tebegian bazaude eta bat-batean hango katebegira salto esan gura ETBn bizkaieraz egin behar denik, baina nahaste
egiten baduzu, arazoak sortzen dira, normala den bezala. pixka bat sor dezakezu. Valdanok egiten duen gaztelania
Baina gaur egun gero eta gutxiago. Zergatik? Autopista- Valdanorena da eta inor ez da harritzen. Eta Mendibilbar
rengatik. Gaur egun askoz ere komunikatuago gaude. Edo Nik ezin dut gipuzkeraz egin euskaraz ari denean Berrizko euskara egiten du. Eta inor ez
beste modu batera esanda, kotxeagatik. Nik uste inportan- nahiz eta jakin. Zergatik? da harritzen. Eta Felipe Gonzalez ikusten duzu andaluzez
tea dela kilometro zeroko euskarari ematen zaiona baino berba egiten, Espainian presidente izandakoa, eta hori na-
garrantzi handiagoa ematea irakaskuntzan, komunika- Gipuzkeraren arnasa tural ikusten dugu. Eta beste gauza batzuk oraintsu arte ez
bideetan... ETB ikustean arazoak dituela euskaldungoak? falta zaidalako. Eta giputx ditugu hain natural ikusi izan.
Nik hainbeste ez nuke esango. Ohitura falta daukala? Bai.
Ezjakintasuna dagoela? Bai. 50 urtetik gorakoen artean ez
batek ezin du bizkaierazko
arnasarik ipini. Orduan,
dago euskal ezagutzarik euren ahozkotasunetik aparte.

Horren aurrean, bikoizketak nondik jo behar du?
errespeta dezagun arnasa, DI-DA
Bikoizketak izan behar du, zelanbait esateko, beste mai- eta errespeta dezagun
Gordeta daukazun eta asko estimatzen duzun
la batekoa. Hau da, baserritarrak oso ondo ulertzen du kilometro zero, mesedez objektu bat. Lehengo arotzen bilduma polit
frantziskotarraren sermoia, meza amaitu ostean, sermoi bat, arotz tresneria
garratz ikaragarria entzun ostean egiten duen komenta-
rio generala baita, “sermoi ederra!”. “Zer esan dik, ba?”, Egun libre bat duzunean, zer egiten duzu?
“Esan, esan, ezer ez baina...”. Baina apaizaren sermoian tzen du berak. Prozesuak pixka bat hortik joan beharko Eguraldiaren arabera: kaxkarra bada etxean
euskararen arnasa dago, eta euskararen arnasa komuna luke. geratzen naiz, ezkatzean zabaldu mahaia,
da, generikoa da, nahiz eta azentuazioa sarritan desber- ipini hiruzpalau liburu eta folio, erdian orri
dina izan. Edo gehiago gura baduzu, esaldiaren inflexioa. Horretarako itzultzaile onak baino zerbait gehiago zuri batzuk, eta batetik eta bestetik hartzen
Gauza polit bat gertatu zitzaidan. ETBren hasieran zen, beharko da, noski.
dudana neuretu eta idatzi. Ona bada, basora,
mendira edo solora
beltz bat bikoizten nuen batuaz, eta halako batean herri- Alde batetik behar dituzu oso itzul-egokitzaile onak, eta
tar batek esan zidan: “Aurpegie polito baltzitu dok, baina bestetik oso esatari onak, gauza benetan entzungarri, Zure bertute bat. Apala eta baketsua naiz
ezagutu haut!”. Nire hausnarketa izan zen: bere irudime- erraz, sinesgarria egiteko. Eta hori neurgarria da. Cira-
nerako, aurpegi beltza neu nintzen, baina nondik ezagu- no de Bergerac gaztelaniazko bertsioan ikusten baduzu, Zure akats bat. Odolak irakin egiten didala
tu ninduen? Ahotsetik, berbakeratik, arnasetik. Orduan, kontxo, harritu egingo zara. Eta zerk harritzen zaitu? Hain sarritan neuk gura ez dudanean
horri emango bagenio daukan indarra, eta testu esangarri ondo eginda egoteak. Euskaraz puntu hori lortuko bage-
bat aurrean bagenu, eta ez testu deszifraezin eta zurrune- nu, berbetan dauzkagun ezberdintasunak erraz gaindituko Abesti bat. Goizian argia hastian
gi bat... Ez dago txarto idatzitako testu bat ondo esaterik. lirateke. Hain gauza gutxi dira bereizten eta aldentzen gai-
Orain, ondo idatzitako testu bat txarto esan liteke. Hortxe tuztenak... Har dezagun adibide moduan Andoni Aizpuru,
Pelikula bat. Akelarre
dago lehen aipatutako joan-etorriko bidea. Neurtu liteke, ETBko lehen katean eguraldia aurkezten duena, bere ber- Besteengan miresten duzun bertutea. Irriba-
beraz, kalitatea? Bai, noski. Bai gidoiarena, bai esataria- ba-jario errazarekin batu-gipuzkeraz egin arren, arnasa rrea.
rena. Ahotsa pertsonaiari ondo egokitzen al zaio? Ondo gipuzkoarra baitu. Gustatzen zait tarteka sartzen dituelako
idatzirik dagoena ondo esaten al du? Ondo dramatizatu- berba bi bakarra sartu beharrean: “Leku ospela da, anubia. Pertsonaia historiko bat. Altzoko Handia
ta al dago, alegia, keinuetara ondo egokitzen al da testua? Ospela erabiltzen ez den lekuan anubia erabiliko da. Noski,
Ondo egokituta al dago testua mugimenduetara? Ez du hori metodo bat da, eta niri hori gustatzen zait.
egon behar soilik ondo euskaraz, egokituta egon behar du,
beraz, ez da itzulpen soila, ez da bakarrik ondo itzulitako Gure amamak esaten zuen hori Aizpururen inguruan:
testua. Testuak egon behar du ondo egokituta. Umetxoak "Eguraldiko gizonari ederki asko ulertzen diot, eta bes-
zelan ikasten du? Zuk giltzak erakusten dizkiozu bere za- teei ez".
GEURIA #43
ratatxoarekin, ikusi, entzun eta ahoskatzen duzuna jarrai- Noski! Arnasa dago hor. Arnasa gauza bizia da. Eta gero ELKARRIZKETA
2018.06.28
9
I ratxe Fresneda Delgado (Arrigorriaga, 1974) euskal
zinemagile, gidoilari eta unibertsitateko irakasle eta
ikerlaria da. Ikus-entzunezkoetan doktorea, Irrin-
tziaren oihartzunak dokumentala aurkeztu zuen Donos-
tiako Zinemaldiaren 64.edizioan, Mirentxu Loiarte zine-
magile iruindarraren bizipenei eta obrari buruzko lana.
Lurralde Hotzak proiektuan ari da buru-belarri orain. Bere
azken lan horrez, zinemagintzaz eta ikus-entzunezkoen
mundura datozen hurrengo belaunaldiez hitz egin digu
Fresnedak.

Lurralde Hotzak post-produkzioan dagoen zure azken
lana. Zer da bertan aurkituko duguna?
Irudien estatusaren inguruko hausnarketa sakona da Lu-
rralde Hotzak. Irudiz inguratuta gaude, baina zer puntu-
tara arte dakigu hauei begiratzen, irudi horiek ulertzen
eta ez zabor irudiak osatzen? Galdera hori abiapuntu
bezala hartuta, Road Moviea egin dut, dokumental for-
matuan. Kamera eskuan hartu eta Euskal Herrian hasi
eta Eskandinavian amaituko den ibilbidea egingo dut,
Islandian bukatuta kasu honetan. Pelikulak sortu diren
lekuetatik pasatuko gara, zinemagintzaren hastapene-
tara helduko gara beste batzuetan, ikus-entzunezkoe-
tan lan egin duten emakumeen lanak erreskatatuko di-
tugu... Azken batean, zinemagintzaren alor ezberdinak
jaso eta munduari buruz ditugun ikuskera ezberdinekin,
paisaiekin eta irudiekin uztartuko ditu Lurralde Hotzak
dokumentalak. Zinearen bazterretan lagatako istorioak
ere gogoratuko ditu.

Ez dugu, beraz, ohiko dokumentala ikusiko.
Desberdina izango da. Dokumental osoan zehar ez da
pertsona bakar bat ere agertuko. Beno, pertsona xume
bat agertzen da, hasieran, baina paisaia baten barnean...
Pertsonaia konkreturik ez, ezta elkarrizketarik ere.

Eta nola eman diozu forma dokumentalari?
Begiradaren eta irudien inguruan sortu eta ikasi ditudan
kontzeptuak gauzatu egingo ditut dokumentalean iku-
siko dituzuen irudiekin. Ideien eta irudien kate bat da,
beraz, Lurralde Hotzak, hasiera eta bukaera duen istorio
bat. Munduari begiratzeko ditugun eren entsegua da az-
ken batean: pertsona, gizartea, unea, generoa... kontuan
hartzen dituena.

Iratxe Nolatan bidaia hori?

Fresneda
Urte askotan egin izan dudan lanaren emaitza da. Es-
kandinaviako herrien zinemagintzaren inguruan asko
ikertu dut, nire iker-lerro nagusia baita. Laneko bidaie-
tan eta ikerketetan egin ditudan aurkikuntzen bitar-
tez, nire liburu bozetoak marraztu ditut: storyboardak,
apunteak, ideiak... Ondo ezagutzen ditudan eta sarritan
bisitatu ditudan lekuak filmatzera abiatu naiz dokumen-
v IKERLARIA, IRAKASLEA ETA ZINEMAGILEA w talean, beraz, ez dira lurralde berriak niretzat. Hori bai,
dokumentala grabatzen ari nintzen bitartean sorpresa
asko izan ditut.

Zein sorpresa?
Kilometro kopuruari erreparatuta, Islandiatik adibidez,
urrun gaude. Dokumental honetan, ordea, gertu gaude-
la erakutsiko dut. Hainbat aspektutan ikus daiteke hori:
bakartasuna esaterako, unibertsala dela ikusiko duzue.
Bestetik, euskal artisten aztarnak aurkitu ditut Suedian.
Beste toki askotan ere badaude, eta hauek ere baliteke

ZINEMA ARETOETARA
beste norbaitek aurretik aurkitu izana, baina niretzat
aurkikuntza itzela izan da fisikoki horiekin topo egitea.
Hortik askotan pasatuta ere, ez ditut orain arte ikusi.
Hauek guztiak dokumentalean ikusiko dituzuen zertze-

BUELTATU BEHAR DUGU,
lada txikiak baino ez dira.

Nolakoa izan da dokumentalaren sortze prozesua?

FILMEI MEREZI DUTEN
Aurrekoetan baino gogorragoa egin zait. Kontuan har-
tu bakarkako lana izan dela, bai ikertzeko orduan, bai
filmatzerakoan, bai produkzioa antolatzean... Eskerrak
lagunak hor izan ditudan behar izan dudanean. Ondo bi-

ARRETA ESKAINI dean, aurkezpena udazkenean egingo dugu.

Genero ikasketak eta Euskal Herriko zinemagintza

BEHAR DIEGU
ere sakon ikertu dituzu. Biak batu zenituen, beharba-
da, Irrintziaren oihartzunak zure aurreko lanean.
Kasualitatea ez dela existitzen uste dut, probokatu egi-
ten da. Renoko unibertsitatean (Nevada, AEB) ikertzen
ari nintzela, Mirentxu Loiarteren izena aurkitu nuen
artxibategian. 1978an euskarazko zinema esperimenta-

y la gauzatu zuen Loiartek, eta Euskal Herrian ezer gutxi
genekien euskarazko zinemagintzan profesionalki lan
egin zuen emakume aitzindari horretaz. Bere lana itzela
testua etxahun gonzalez sarria iruditu zitzaidan eta pantaila handira eramatea erabaki
nuen. Gure gizartean emakume erreferenteak behar di-
tugu eta hauetako asko ahaztarazi ditugu. Bidea aitortu
behar zaie Mirentxu Loiarte bezalako emakumeei, bera
bezalako asko baitaude. Sexuaren araberako egiturazko
desberdintasun horretatik askatu beharra daukagu.
GEURIA #43
10 ELKARRIZKETA
2018.06.28
Euskal Herriko Unibertsitateko Ikusentzunezkoetan dabil irakasle Iratxe Fresneda / Utzitakoa

DI-DA Hitz egin dezagun pantaila handiari buruz. Zelan des-
kribatuko zenuke zinemen egungo errealitatea?
Gordeta daukazun objektu preziatu bat? Zinema esperientzia garestia bihurtu da guretzat. Are-
Aitarekin eta amarekin batera egin nuen
Afrika alderako bidaiako argazki txiki-txiki
toetara joateko ohitura galdu dugu, filmak pantaila han- Zinema esperientzia
dian, soinu handiarekin, irudiaren perfekzio horrekin... garestia bihurtu da guretzat
bat. Aitaren besoetan agertzen naiz, itsasontzi ikusteko ohitura. Ordenagailuan Interneten lortu dugun
erraldoi baten parean film bat ikustea Picassoren Gernikaren kopia bat ikustea
bezala da. Kuadro horretaz benetan gozatzeko Reina So-
Zer egiten duzu egun libre bat duzunean? fia museora joan behar dugu.
Azkenaldian ez dut egun libre askorik… Baina Zinearekin gauza bera gertatzen da. Pelikulak pan-
izaten dudanean, Laidako hondartzara joaten taila handian ikusteko eginda daude: irudi eta soinu ba- Munduari begiratzeko
naiz. Urdaibai nire paradisu txikia, babesle-
kua eta inspirazio tokia da
koitza ikuslearengan emozio handiak eragiteko disei- ditugun eren entsegua da
natzen da. Adibide bat jartzearren: etxean, palomitak
hartzera sukaldera joaten garen une horretan, ikusten ez
Lurralde hotzak
Egin duzun azken bidaia eta egin nahi zenu- ditugun pelikulako segundo gutxi horietan zinemagileak
keena. Egin dudan azken bidaia Canesera hilabeteak inbertitu ditzake, eta guk momentu hori gal-
izan da, eta egin nahiko nukeena, uda hone-
tan nire furgoneta zaharra hartu eta Frantzia-
du dugu. Arren, zinema aretoetara bueltatu behar dugu, Emakume erreferenteak
filmei merezi duten arreta eskaini behar diegu.
ko lurraldeetan galtzea behar ditugu eta ahaztu
Zein liburu irakurtzen ari zara? Eta zein tele-
Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle bezala, zer ditugunei bidea
da zure ikasleei transmititzen ahalegintzen zarena?
sail ikusten? Liburu asko irakurtzen ditut aldi Internetek jakintzaren ilusio arriskutsua sortu du gu-
aitortu behar zaie
berean, baina bat hautatzekotan, Silvia Fede- gan. Sarean dena aurkitu dezakegula uste dugu, eta ho-
riciren Caliban y La Bruja. Ikusi nuen azken rrekin, dena dakigula pentsatzen dugu askotan. Horrek
telesaila Masters of Sex izan da izugarri mugatzen du gure sortze eta ikasketa prozesua, Internetek jakintzaren
gure jakin-mina. Edizio programa zailena erabiltzen
Abesti bat eta pelikula bat. Joseba Irazokiren ikas dezakegu eta izugarrizko bideo muntaketak egiten ilusio arriskutsua sortu du
Kitarraren burrunba eta Theodoros Angelo-
poulosen La eternidad y un día
ere bai, baina hortik haratago ozeano erraldoia dago, gugan
eta hori norberak deskubritu behar du. Horretarako ez
dago ikasketa planik: bizi egin behar da, erabaki okerrak
Besteengan gehien miresten duzun bertutea. hartu, gauzak zalantzan jarri, esperimentatu... Labur-
Eskuzabaltasuna bilduz: nik, irakasle bezala, muga batzuk zehazten ditut
nire klaseetan eta ikasleek ere mugak markatzen dituzte
Non eta noiz zara zoriontsu? Urdaibain, ezagutzak barneratzean. Nahigabe aktibatzen den me-
uretara sartzen naizenean. Surfa egiteak ere kanismoa da hori. Hain zuzen ere, muga horiek gainditu
izugarri lasaitzen nau daitezkeela erakutsi nahi diet ikasleei, sortu daitekeela,
gauza berriak egin daitezkeela, beti.
Miresten duzun pertsonaia historiko bat.
Erresuma Batuan sortu zen Suffragette ko-
lektiboa, emakumeen boto eskubidearen alde
borrokatu zuena. GEURIA #43
ELKARRIZKETA 11
2018.06.28
Sonia DI-DA
Villamor ESKOLEN ARTEKO ANTZERKI TOPAKETAK
Gordetzen duzun objektu preziatu bat.
Ez dut normalean ezer gordetzen. Azken bost
urteetan lau aldiz aldatu naiz etxebizitzaz eta
denetan artelanak mantendu ditugu. Horiek
izan litezke gordetzen ditugun objektuak

Egun librea dudanean... Alabarekin jolasten
dut

Bertute bat eta akats bat. Oso langilea (amak
esanda) eta burugogorra naizela

Azken bidaia eta egin nahiko zenukeena.
Asturiasera lagunekin, eta Portugalera buel-
tatuko nintzateke

Liburu bat eta telesail bat. Perdón (Ida Hegazi
Høyer) eta Dark (Netflix)

Abesti bat eta pelikula bat. 45 cerebros y un
corazón (Maria Arnal eta Marcel Bagés) eta
Una mujer fantástica (Sebastian Lelio)

Miresten duzun bertutea. Pazientzia

Non eta noiz zara zoriontsu. Txikitatik izan
naiz zoriontsu hondartzan

Miresten duzun pertsonaia historiko bat
Edozein emakume esango nuke. Emakume
asko daude, izen-abizenik ez daukatenak. Nire
ama, adibidez. Baina izen ezagun bat esateko-
tan, Angela Davis

eta, konpainietatik kanpo nengoenez, jakiteko beste
diziplina batzuetan behar dela komunikazioa lantzea
eta berpiztea. Hau da, jendeari kostatzen zaio antzerkia
ikustera joatea, baina aldi berean eskertzen du, adibi-
dez, Hordago Ardoa moduko zeozer, antzerkiaren, poe-
siaren edo margoketaren zertzelada batzuk. Hordago
Ardoa proiektuan arte pilo bat uztartzen genituen.

Zein eragin du antzerkiak gizartean?
Antzerkiak komunikatzeko balio du. Komunikazio tres-
na bezala ikusten dut antzerkia eta horretan zentratzen
naiz eskolak ematerako orduan, batez ere ikastetxee-
tan. Batzuei ez zaie gustatzen edo beste batzuei lotsa
ematen die, baina nik uste dut, eta askotan esaten diet
ikasleei, aukera daukatela edozein ideia defendatu ahal
izateko jendaurrean. Eta hori, oso garrantzitsua irudi-

ANTZERKIAREN
tzen zait gaur egungo gizartean. Izan zaitezke jakintsua,
denetatik edo gauza baten inguruan asko jakin, baina ez
badakizu hori ondo komunikatzen, galduta zaude.

KOMUNIKATZEKO BALOREAK Eskolak eta ikasleak aipatzen dituzula, eskualdeko
zenbait antzerki programetan diharduzu.
Basauriko ikastetxeen arteko Antzerki Topaketan eta

LANTZEN DITUGU ESKOLETAN
Arrigorriagako eskolako Antzerki programan ari naiz.
Basaurikoan -aurten 12. edizioa- orain dela sei urte sar-
tu nintzen irakasle. Eneko Amezketa basauriarrak deitu
zidan eta proposamena luzatu zidan. Udalak abian jarri-
tako programa da. Arrigorriagan ikastetxeko zuzendari-
testua maider ibañez tzak eta Guraso Elkarteak antolatzen dute antzerki pro-
grama eta bertan hasi nintzen orain dela sei urte. Uste
dut nirekin hasi zirela ekimen hori martxan jartzen.

A ntzerkilari bezala definitzen du bere burua Sonia
Villamor bilbotarrak (Bilbo, 1975). Ikasten ari zela
hasi zen antzerkiaren munduan eta gaur egun
lanbidea du: “Mota askotako lanak egiten ditut antzer-
kiaren inguruan, eta honetatik bizi naiz”, dio. Besteak
Eta, ordutik hona antzerkiarekin lotura zuzena izan
duzu.
Bai. Hainbat konpainarekin lan egin dut eta plazaz plaza
aritu naiz. Gaur egun, ordea, ez dut konpainietarako lan
egiten. Lan puntualak egiten ditut. Konpainiek bilakae-
Irakasle bezala, ikasleengan bilakaerarik ikusi al
duzu?
Bai, umeak gaur egun nagusituta daude eta lehen ez ni-
tuen zailtasunak topatzen ditut orain. Adibidez, lotsa-
tiagoak dira eta ea ridikulua egingo duten pentsatzen
beste, antzerki irakaslea da Basauri eta Arrigorriagako ra handia izan dute: gero eta estruktura txikiagokoak dute. Gainera, gaur egun telebista formatu berriekin,
ikastetxeetan, film laburrak egin ditu baita aurkezle la- dira eta krisi handiak eragindako egoerara egokitzen eskatzen dizkigute obra zehatz batzuk egitea. Esate
nak ere. Tartean, Zuztarluze lehiaketak gidatu ditu Ba- joan dira. Horren ondorioz, konpainietatik kanpo lana baterako, ikastetxe batean behin esan zidaten Stranger
saurin, Galdakaon edota Arrigorriagan. ere badagoela ikusi nuen. Things telesaila ardatz hartuta antzezlan bat egiteko. Eta
hori antzerkian egitea konplikatua da, eta gainera gu-
Noiz hasi zinen antzerkiaren munduan? Mundua bera antzerkia dela esan zenuen behin. retzako are gehiago “antzerki pobrea” egiten dugulako,
Bilboko Altamira auzoan bizi nintzen eta bertako eskolan Hausnarketa sakona hori! hau da, baliabide mugatuekin. Umeak ohituta daude In-
antzerki talde bat sortu zen, auzoarentzako eta auzota- Bai, baina ez pentsa oso sakona naizenik! Hordago Ardoa terneten bidez denetarik ikustera, baina zuzeneko ikus-
rrentzat. Bertanhasi nintzen antzerkian. Gogoratzen dut proiektuan nenbilenean esan nuen esaldi hori. Irakur- kizun gutxi. Uste dut horrek buruan nahaspila sortzen
oso gaizki pasatzen nuela neskatila oso lotsatia bainin- keta ezberdinak izan ditzake esaldi horrek, baina nire diela.
tzen, baina aldi berean, urtero-urtero antzerki eskoleta- kasuan, antzerkian nire bizimodua edo oraingo ibilbidea
ra joaten nintzen. Altamirako jaietan urtero emanaldiak topatu dut. Eta, zer lortzen dute antzerkia egiterakoan?
egiten genituen plazan. Talde kohesioa azpimarratuko nuke. Talde bat izatea
Zer da Hordago Ardoa? lortzen dute, elkarrekin lan egitea. Gaur egun oso in-
Hordago Ardoa ikuskizun berritzailea izan zen, ardoaren dibidualistak gara, gurekoiak, eta garrantzitsua da tal-
GEURIA #43 eta bere dastaketaren inguruan sortutakoa. Beste artis- de-lana lortzea. Horrek geletan egon litezkeen arazoak
12 ELKARRIZKETA ta batzuekin elkartzeko aukera eman zidan proiektuak gainditzeko balio du.
2018.06.28
E neko Larrazabal (Ugao, 1997) gaztea den arren ibil- Eneko v AKTOREA w
Larrazabal
bide luzea du arteen munduan. Dantzan hasi zen,
eta orain aktore lanetan dihardu. Madrilgo Arteeta-
ko Unibertsitatean ari da ikasten: “Klaseko lagun batzue-
kin konpainia bat sortzeko asmoa dugu, datorren urtean,
laugarren mailako ikasketak bukatu ondoren. Gure artean
lotura estua sortu da”, dio Enekok: “Gauza oso onak egin
ditugu gure artean eta aurreikusten dugu beste hainbat
etorriko direla”. Hala ere, ez du baztertzen Ugaora itzul-
tzea, “Euskal Herrian Artearen diziplina ezberdinak oso
momentu onean baitaude”.

Eta nolatan aktore?
Txikitatik izan dut Arteetarako zaletasuna. Bederatzi urte
nituela dantzan hasi nintzen Igor Yebra Dantza eta Koreo-
grafia Eskolan, Bilbon. Balleta egiten nuen eta eskola har-
tan lau urtez egon nintzen. Gustura egon arren, konturatu
nintzen ez zela nire gogokoena, nahiago nuela pantomima
egitea. Orduan dantza eskola utzi nuen, hamahiru urtekin.

Garai haietan eratu zen Ugaon antzerki elkartea.
Hala da. 2011n sortu zuten Ugaoko Bidea antzerki elkartea.
Nire ama taldeko kidea zen eta entseguak ikustera joaten
nintzen. Asko gustatzen zitzaidan bertan egiten zutena
eta Jose Luis Urrutia zuzendariak proposatu zidan taldera
batzea.

Horiek izan ziren zure hastapenak antzerkian?
Bai. Urrutiaren proposamena onartu eta paper txiki bat
eman zidan: Kupidorena, hain zuzen ere. Ez nuen hitzik
esan behar, bakarrik mugimenduarekin jolastu behar
nuen. Ugaoko jaietan antzeztu genuen obra jendaurrean.
Nahiz eta hitzik esan behar ez nuen, hori izan zen nire
lehen papera antzerki aktore bezala. Asko gustatu zitzai-
dan esperientzia eta momentu hartan erabaki nuen aktore
izan nahi nuela.

Aktore izateko formaziorik jaso duzu?
Bai. Bilboko Artebi Eskolan matrikulatu nintzen eta bertan
bi urte eman nituen. Formazio hori jaso ondoren, Ugaoko
Bidea taldean eman nuen izena serioski. Bertan ere asko
ikasi nuen. Jose Luis Urrutiak antzerkiaz asko daki eta pilo
bat irakatsi zigun. Era berean, Batxilergo artistikoan ma-
trikulatu nintzen Bilboko Ibarrekolanda institutuan. Argi
nuen nire bideak artistikoa izan behar zuela.

Eta gaur egun Madrilen zaude.
Pentsatu gabe joan nintzen Madrilera. Aktore nahi banuen
izan, hiri handietara joatea zen onena. Gaur egun Madrile- ESZENATOKI BATEAN
PUBLIKOAREN BEROA
ko Arteetako Unibertsitatean ari naiz ikasten. Hirugarren
urtea bukatu dut orain eta oso gustura, egia esan. Irakas-
leak bikainak dira, klasekideak oso onak, eta asko ari naiz

SENTITZEA IKARAGARRIA DA
ikasten.

Aukera gehiago daude Madrilen hemen baino?
Duda barik, aukera gehiago daude Madrilen edo Bartze-
lonan. Hamaika kasting zabaltzen dituzte egunero, dela
antzerkirako, zinemarako, telebistarako edo iragarki ba-
terako. Hori bai, nahiz eta kasting asko zabaldu, ez da hain testua maider ibañez
erraza aukeratua izatea. Nik, adibidez, zenbait kasting
egin ditut, baina ez dut zorte handirik izan. Normalean
unibertsitatean dugu kastingen berri, baita sare sozialetan
ere. Hala ere, 21 urteko gaztea izanda, ibilbide luzea duzu
artista bezala. Dantza, antzerkia eta zinea jorratu ditu- Argi nuen nire bidea
zu.
artistikoa izan behar zuela
DI-DA Antzerkian paper gehiago egin ditut, ezagunenak: West
Side Story (2016), Moulin Rouge (2016) eta Una rubia muy
legal (2016). Hiru antzezlan horiek Alquimia Teatrore-
Gordetzen duzun objektu preziatu bat. kin egin nituen eta Espainian barrena bira egin genuen.
Bihotz formako harri bat. Ugaoko errekan to- Ugaoko Bidearekin hamar bat obra antzeztu ditut 2011tik
Laster, gainera, Gracia
patu nuen txikitan eta harrez geroztik gordeta 2014ra bitartean. Dantzari dagokionez Euskadiko antzo- Querejetak estreinatuko duen
daukat kirik garrantzitsuenak bisitatu ditut: El Cascanueces Bilbo- azken filmean ere agertuko
ko Arriaga Antzokian (2009) eta Parte de Copelia ikuski-
Egun librea dudanean... Lagunekin egon edo zuna Euskalduna (Bilbo), Kursaal (Donostia) eta Principal naiz figurazio lanetan
ikuskizun bat ikustera joan (Gasteiz) antzokietan. Zinean hainbat laburmetraietan
parte hartu dut eta Koldo Serraren Gernika filmean (2016)
Bertutea eta akatsa. Humila eta oso lotsatia figurazio lana egin nuen. Laster, gainera, Gracia Quereje-
tak estreinatuko duen filmean ere agertuko naiz figurazio Ugao herri txikia izan arren, artista asko zarete!
Azken bidaia eta egin nahiko zenukeena.Lon- lanetan. Maribel Verdú da protagonista. Bai. Egia esan, Ugaon hainbat artista atera dira. Batzuk
dresera iazko udan eta Brasilera aipatzearren, Iker Mendaza, Imanol Casán edo David
Hiru modalitateen artean, zein duzu gustukoen? Cantalejo. Ilusio ikaragarria egiten dit. Ez dakit zein
Liburu bat eta telesail bat. Aktore teknikako Antzerkia da gehien gustatzen zaidana. Eszenatoki batean izango den arrazoia, baina harrobia badago Ugaon. Egia
liburu bat eta Vis a Vis seriea publikoaren beroa sentitzea ikaragarria da eta momen- da jaietan garrantzia handia ematen diotela Arteari eta
tuan bertan euren erantzuna duzu. Obrak irauten duen azaroan, ostiralero, antzerki programa eskaintzen dute
Abesti bat eta pelikula bat. Oso gustuko dut denbora tartean dena ematen dut, bizi egiten dut. Antzer- herrian. Eta urte askotan hala jarrai dezala!
Alosque (La Pegatina). Filmeei dagokienez, kia errealagoa da. Zineman dena faltsuagoa da eta ez dut
asko gustatzen zaizkit historikoak direnak El hainbeste disfrutatzeko.
laberinto del Fauno edo La ladrona de libros
Ugaoko Bideak zer suposatu du zure ibilbidean?
Besteengan gehien miresten duzun bertute bat Nire hasiera izan zen Ugaoko Bidea. Beti gogoratuko naiz
Gauzak aurpegira esatea. Zintzotasuna egindakoaz eta ikasitakoaz. Jose Luisek maiatsunez iraka-
tsi zidan antzerkia eta mundu honetan aukera asko dau-
Non eta noiz zara zoriontsu dela erakutsi zigun. Arte honen barruan, beste mundu GEURIA #43
Maite ditudanekin, Ugaon zein Madrilen txiki batzuk daudela, alegia. ELKARRIZKETA 13
2018.06.28
2 020an hogei urte beteko dira Basauriko Antzerki Es-
kolak ateak itxi zituenetik. Bi hamarkada luze igaro-
tzear daude, baina Iñaki Garciak (Basauri, 1961) ondo
gogoan ditu itxieraren ingurukoak. Hogei urtetik gora egin
zituen martxan antzerki eskolak, eta 90. hamarkadan
edonon aurki zitezkeen Basaurin antzerkiarekin harrema-
nen bat zuten herritarrak. Udalak antzerki eskolarekiko
urteetan izan zuen jarrera beti eskertuko dutela dio Iña-
kik, baina pena galanta izan zela hain bat-batean jarrera
aldatu eta ixteko erabakia hartu izana, “aparteko aukera
alferrik galdu baitzen itxierarekin”.

Berrogei urte pasatu dira Basauriko Antzerki Eskola
jaio zenetik. Nola gogoratzen dituzu garai haiek?
Eskola 1977ko udazkenean jaio zen. Garai hartan bazen
Durangon beste antzerki eskola bat, baina hura urrun sa-
mar geratzen zen Bilbo Handitik. Bilbo inguruan eskola
bat martxan jartzeko aukerak aztertzen hasita, basauriar
batzuek herrian bertan egitea proposatu zuten. Kontuan
hartu behar da militantzia handiko garaiak zirela haiek,
aldaketa politiko handikoak, eta kultura zintzilik geratzen
den ikasgai hori bezalakoa zen: gauzak esateko behar han-
dia zeukan jendeak, kasu honetan agertoki baten gainean,
eta horrela sortu zen eskola. Klaseak iluntzeko 20:00eta-
tik gaueko 23:00etara izaten ziren, beraz, garai hartan tai-
ler antzeko bat zela esan liteke. Unibertsitatetik diru-la-
guntza bat jaso genuela gogoratzen naiz, unibertsitatetik
kanpoko ekintzei emandako laguntza moduan; hura izan
zen lehenengo laguntza ekonomikoa. Kaleroko eskolan
hasi ginen, jende gazte mordo bat, unibertsitateko ikas-
leak asko, eta irakasle onak ekartzen saiatzen ginen, baita
Madrildik edo Bartzelonatik ere, garai hartan adituak zi-
renak. Horrek eskolako jendeari pentsarazten zion, “ba
agian honetan lan egin dezaket...”. Ikasturte amaieran,
ekainean, ikuskizun bat prestatzen genuen hurrengo kur-
tsorako dirua lortzeko. Jendea gogo izugarriz etortzen zen
eskolara. Gogoratzen naiz tailer edo ikastaro baten berri
emateko iragarkia jartzen genuenean berehala betetzen
zirela plazak, eta orduan ez zegoen sare sozialik.

Zein ziren eskolaren finantziazio iturriak? Unibertsi-
tatetik zetorren diru-laguntza hura aipatu duzu, ikas-

Iñaki turte bukaerako ikuskizuna ere bai...
Ikasleen kuotetatik, unibertsitateko diru-laguntza har-

García
tatik eta udan egiten genituen funtzioetatik jasotzen ge-
nuen dirua. Baina gastu handirik ere ez genuen. Gure gas-
tu handia izan zen 8x8ko moketa granate bat, garai hartan
80.000 pezeta kostatu zitzaiguna, eta toki guztietara
eraman genuena urteetan zehar. Gure langunea zen, no-
labait esateko. Udalak utzi zigun lokal bakoitzera eraman
genuen. Udalak ez zuen inondik ere jarduera galarazi, beti
BASAURIKO ANTZERKI ESKOLAKO SORTZAILEA pentsatu izan zuen modu egokian garatzen zen jarduera

v AKTOREA, KOMEDIANTEA, TEATREROA w bat zela, arazorik sortzen ez zuena eta jendearen artean
arrakasta zuena, eta ahal zuen neurrian lagundu egiten
gintuen lokalak utziz. Zentzu horretan beti oso ondo tra-
tatuak sentitu ginen garai hartan.

Udalak utzitako lokal askotatik pasatu zineten, beraz.
Kaleroko eskolatik hainbat tokitara joan ginen: Cervantes
ikastetxera, Pozokoetxeko gimnasiora, Social Antzokira
oraindik berritzeko zegoenean... Administrazioak antzo-
kia berritzea erabaki zuenean, gure aholkularitza eskaini
genien, eta gogoan dut ni neu Mikel Hurtadorekin el-
karlanean aritu nintzela antzokiaren lehenengo bertsioa

EUSKADIKO
egiten. Berritze lanak egin bitartean Pozokoetxera joan
ginen, eta amaitutakoan Socialera itzuli ginen.

ANTZERKI ESKOLA
Eskolaz gain, antzerkia herrira zabaltzea ere lortu ze-
nutela esan liteke.
80. hamarkadan Basaurin Nazioarteko Antzerki Jaialdia
antolatzen hasi ginen eta hamar edizio izan zituen. An-

BASAURIN IZATEKO
tzerki asko ekarri genuen kalera, pilotalekuetara, kultur
etxeetara... Arrakasta itzela zeukan jaialdiak. Eskolak,
batetik, hezkuntzan parte hartzen zuen, zentro publiko
guztietan antzerki tailerrak eskaintzen ziren; beraz, 90.

AUKERA IZUGARRIA
hamarkadan zaila zen ume batek antzerki jaialdian an-
tzerkiren bat ikusi ez izana edo bere ikastetxean antzerki
tailerren batean parte hartu ez izana. Esan nahi dudana da
Basauri mailan antzerkia oso oso sartuta zegoela, Basauri

GALDU ZEN
eta antzerkia eskutik helduta zihoazela.

Une batean, gaueko tailerrak eskaintzetik ordutegi
ohikoagoa duen eskola izatera pasatu zineten.
Garai hartan antzekoak ginen hiru eskola geunden hemen
inguruan: Getxokoa, Gasteizkoa eta Basaurikoa. Gure ka-
suan gaueko 20:00etatik 23:00etara eskaintzen ziren tai-

y lerrak izateari utzi eta ziklo profesional bihurtzea erabaki
genuen: eskolak 9:00etan hasi eta 15:00etan amaitzen
ziren, lanbide heziketako edozein institututan bezala ba-
testua amaia goikoetxea zegoen irakasleen klaustro bat... Institutu horiengandik
bereizten gintuen bakarra zen ez genuela Eusko Jaurlari-
tzaren errekonozimendurik, ez zegoela erregulatuta, no-
GEURIA #43 labait esateko. “Egiten duzuena oso ondo dago, baina ez
14 ELKARRIZKETA daukagu zuena erregularizatu dezakegun pentsatzeko as-
2018.06.28
DI-DA
Estimu handitan dut... Nire familia
Eguna libre dudanean... Brikolajea egiten dut
Zure bertute bat? Zintzotasuna
Zure akats bat? Nagikeria
Egin duzun azken bidaia? Almagrora
Eta egin nahi zenukeena? Argentinara
Irakurtzen ari zaren liburua. La huelga de Ban-
das, nire lagun basauriarrena. Nire senitartekoek
parte hartu zuten bertan, gainera
Eta ikusten ari zaren telesaila. Merlí
Abesti bat? Nacha Popen Una décima de segun-
do eta Los Rodriguezen La copa rota
Pelikula bat? Los lunes al sol
Besteengan miresten duzun bertutea? Adiskide-
tasuna eta konpromisoa
Non eta noiz zara zoriontsu? Antzokian. Agerto-
kiaren aurrean bakarrik.
Imajinatzen eta sortzen
Miresten duzun pertsonaia. Tierno Galván
Iñaki Garcia, Basauriko Antzerki Eskolako zuzendari izandakoa / Geuria

Jaialdia ere bertan behera geratu zen: jaialdi hartan egi- Izan ere, aipatu duzun bezala, eskolaz arduratzeaz gain
ten zena urtean zehar programatuko zutela erabaki zuten, beste jarduera batzuk ere bazituen Tarima taldeak.
eta hori akats handia izan zen, ez baitzuen lehen bezala 1983an hasi ginen, bai, eta antzerki asko egin genuen,
90. hamarkadan Basaurin funtzionatu. Baina uste dut harro esan dezakegula Basau- ehunka, 98an geratu ginen arte. Geratu egin ginen dena
antzerkia oso oso sartuta riko antzerki ikusleak sortzen erru asko izan dugula: eskola aldatzen ari zelako. Antzokietako logistika, azpiegitura
zegoen, Basauri eta antzerkia eta jaialdia martxan ziren garai hartan zuk kafetegi batean teknikoak, horretan gabiltza orain, eta horretan sartu gi-
norbaitek antzerkia egiten edo ikusten ote zuen galdetzen nen hori egiten zekien jendea falta zelako. Antzoki asko
eskutik helduta zihoazen bazenuen, seguru asko hiruzpalauk baietz esango zizuten. irekitzen hasi ziren momentu batean, eta orduan sortu zen
Beraz, ikusleak hezteko geneukan proiektu hura guztia, behar hori. Horregatik sartu ginen horretan. Alderdi tek-
musika, antzerkia, azken finean kultura kontsumi zeza- niko hori gero eta handiago egiten joan zen, eta baliteke
ten, bertan behera geratu zen. Eta Euskadiko Antzerki Es- hori izatea arrazoietako bat batzuek esateko gu dirua egiten
Militantzia handiko garaiak kola Basaurin izateko aukera izugarria galdu zen. ari ginela antzerki eskolarekin. Inondik inora ere ez, gu ez
ziren, aldaketa politiko ginen eskolaren kontura aberasten ari, ezta gutxiago ere.
handikoak: gauzak esateko Eta behin erabakia hartuta, ez zen atzera egiteko inola- Baina eskola martxan jarri genuen mutil jatorrak izanaga-
ko modurik egon, ezta? tik ere guri beste edonori bezainbeste kostatzen zitzaigun
behar handia zeukan Ez, eta egin ziren protesta ekitaldiak, baina ez zen mo- eguneroko ogia erostea, hau da, jan egin behar genuen eta,
jendeak, kasu honetan durik egon. Eskola desagertu egin zen eta kito. Eta hortik beraz, jarduera ekonomiko bat behar genuen. Eta beha-
aurrera bakoitza bere motxila bizkarrean zuela geratu zen. rrezkoa izaten hasi zenean gauza bat eta bestea banatzen
agertoki baten gainean, eta Nik uste dut oso motxila garrantzitsu eta erakargarriare- hasi ginen. Baina gero gauzak joan ziren bezala joan ziren.
horrela sortu zen eskola kin geratu naizela. Beti eskertuko diogu Basauriko Uda-
lari urteetan zehar erakutsi zuen jarrera eta pena ematen Zuk zer egin zenuen itxieraren ostean?
digu jarrera hain bat-batean aldatu izanak. Gogoan dut Antzerkian, telebistan eta zineman jarraitu nuen, eta
udaletxeko pleno aretora deitu gintuztela, eta talde guz- horrez gain aipatu ditudan zerbitzu tekniko horiek es-
tirik ere”, hitz horiekin esan ziguten. Gertatu zena zen es- tiak bertan zeudela, gertatutakoa guri azaltzeko. Uste kaintzen jarraitu genuen Tarimatik. Gaur egun operetako
kola profesionalizatu egin zela, hau da, ikastera zetorren dut horrek adierazten duela antzerki eskola garrantzitsua argiztapenak, hainbat antzokitako zerbitzu teknikoak,
jendeak horretan lan egin nahi zuela, medikuntza ikastera zela. Zerbait inportantea izan behar zuen, alderdi politi- ferietakoak, kontzertuetakoak, ekitaldietakoak... es-
doanak bezalaxe. Lau urteko ikasketak ziren. Eta ikaske- ko guztiak hartara biltzeko. Gu jabetzen gara arduraren kaintzen ditugu. Gustatuko litzaidake berriz antzeztea,
tak amaitutakoan guk ziurtagiri bat ematen genien ikas- zati bat geurea izan zela. Tarima antzerki konpainia osa- baina oraintxe bertan Tarimak, TRM Soluciones Técnias
leei, egin zuten guztia ikasi zutela baieztatzen zuena. Eus- tzen genuenok nonbaitetik bizi beharra geneukan. Esko- Creativas deiturikoak, oso egitura handia dauka: ikus-
ko Jaurlaritzako teknikariek honela ikusten zuten kontua: lan irakasle edo koordinatzaile ginen alde batetik. Horrez entzutekoak, produkzio handiak, eta jende askorekin ari
“Utzi egingo diegu jarraitzen, hutsune bat betetzen baitu- gain, antzezpenarekin lotutako beste aspektu batzuetan gara elkarlanean. Baina esan dizudan bezala, nire fami-
te, eskaera garrantzitsu bati erantzuten baitiote”. Eusko ere egiten genuen lan: pelikuletan, esaterako, edo antzo- liako baserria antzerkia da, antzerki eskola. Garai hartan
Jaurlaritzak diru-laguntza txiki bat ematen zuen, baina ez kiak berritzen eta hornitzen laguntzen genuen, Basaurin, galdetzen zizuten: “Antzerkiaz aparte, zertan lan egiten
zen nahikoa irakasleei ordaintzeko. Egin zen, gainontze- Santurtzin, Leioan edota Arrigorriagan egin genuen beza- duzu?”. Eta guk hori duindu egin nahi genuen: “Ez, nik
ko bi eskolekin batera eta Eusko Jaurlaritzaren bitarteka- la. Errealitate hartatik jaiotako jarduera ekonomikoa zen antzerkian lan egiten dut”. Orduan oso arraroa zen hori.
ritzarekin, ikasketak erregularizatzeko ahalegin bat, baina hura, garai hartan ez baitzegoen inor antzokiak egiten eta
bertan behera geratu zen azkenean. hornitzen zekienik, ez zegoen antzokietako teknikaririk, Eta orain?
eta guk horixe eskaintzen genuen. Beharbada ez genuen Orain ez hainbeste. Baina edonola ere, aktoreen profesio-
Eta gerora arazoak etorri ziren herrian bertan. jarduera hura eskolatik behar bezala banatzen jakin. Edo- naltasuna normalizatua egotetik oso urrun dago. Edozein
Administrazioak eta guk geuk egin genuen akatsetako nola ere, hori iradoki genuen: “Gu bagoaz, baina jarrai lanbidetan guztiz normala da urtean 1000 euroko 14 paga
bat antzerki eskola eta kultur etxeko bulegoak toki be- ezazue eskolarekin, ez gaitzazue 25 metro karratuko gela jasotzen dituen langileak aurkitzea. Aktoreen munduan,
rean elkartzea izan zen. Gure ikasleek, dantza eskoletan batera bidali, mesedez”. Ez zuten etorkizunera begiratzen aldiz, esku bakarreko hatzekin konta ditzakezu egoera
zeudenean, esaterako, zarata ateratzen zuten, normala jakin. horretan daudenak. Horregatik, beti esaten dut aktoreok
den bezala. Horregatik, ezin duzu dantzako gelaren az- beste jende asko baino pribilejiatuagoak garela: aktore
pian bulego bat jarri, eta horixe egin zen: eskola antzokian lana gustatzen ez zaion inork ez du aktore bezala lan egi-
martxan zegoenean, kultur etxeko bulegoak bertara ekarri ten, denek lan egiten dute gustatzen zaielako, kontrakoa
zituzten. Eskolak bere ordutegia zuen egunez, baina Ar- erabat antagonikoa bailitzateke. Barrearekin, negarrare-
teari buruz hizketan ari gara, sormenari buruz, eta horri kin, kontaktuarekin, lan egiten dugu, egungo bizimoduan
ordutegiak jartzea ez da erraza. Lerro gorri batzuk jar die- gero eta zailagoa dena. Kultura hitza, hain prostituitua eta
zazkiokezu, noski, baina ezin duzu kultur etxeko bulego Gu ez ginen eskolaren erabilia, apurtu egiten da gaur egungo zurruntasunarekin.
batzuen kasuan izan dezakezun zurruntasuna aplikatu. Kultura da gizakiak printzipio eta balore bezala izan behar
Antzokian jarduera asko zegoen, eta kultur etxeko bule- kontura aberasten ari, ezta duen guztia bizitzan garatu ahal izateko. Hori apurtzen
goetakoak sartu zirenean ez genuen asmatu lan protokolo gutxiago ere. Baina eskola baduzu, auto bat apurtzea axola ez zaion umea agertzen
bat ezartzen. Oso kontuan hartu behar da ez garela enpre- da, tu egitea axola ez zaiona, lehena izateagatik ikaskidea-
sa ikasketa batzuei buruz hizketan ari, antzerki eskola bati
martxan jarri genuen mutil ri ostiko bat ematea axola ez zaiona... Ume horrek balo-
buruz ari garela. jatorrak izanagatik ere guri reak izango balitu, musikak, dantzak, antzerkiak, pintu-
beste edonori bezainbeste rak, literaturak ematen dituztenak, ez luke hori egingo.
Hortik etorri al zen eskola ixteko erabakia? Hori da, nire ustez, Basauriko hainbatek sekula argi izan
Gaur egun oraindik ezagutzen ez dudan arrazoiren baten- kostatzen zitzaigun ez zuten proiektu kulturala, gu arte eszenikoei buruz ari
gatik, udaletxeko talde politiko guztien adostasuna lortu eguneroko ogia erostea, ginenean buruan genuena. Ez zuten argi izan eta sekulako
zuten eskola ixteko erabakia hartzeko. Trintxeretan bi aukera alferrik galdu zen.
gela utziko zizkigutela esan ziguten, eta orduan zera pen-
hau da, jan egin behar
tsatu nuen: “Edo ez duzue ezer ulertu edo ez dugu behar genuen eta, beraz, jarduera GEURIA #43
bezala azaltzen asmatu proiektu hau zer den”. Antzerki ekonomiko bat behar genuen ELKARRIZKETA
2018.06.28
15
1988-89 ikasturteko ikasleen promozioa

Basauriko Antzerki Eskola v 1977-2000 BASAURI (BIZKAIA) w

1980. Antzerki Eskolak Social Antzokian bertan antzeztutakoa obra bat

GEURIA #43
16 BASAURIKO ANTZERKI ESKOLA
2018.06.28
DELICIOSA ROYALA Antzerki Eskolatik
ateratako konpainiak Basauriko jaietan
1988. III. Antzerki Kanpaina antzeztutako obra

BEKEREKE Antzerki konpainiak 1988ko irailean antzeztutako Al fondo a la derecha. Ezkerrean, Basauriko Kareaga
auzoko plazan, jendetza aurrean; eskubian, Basauriko espetxean

GEURIA #43
BASAURIKO ANTZERKI ESKOLA 17
2018.06.28
K azetaritza ikasten ari zela hasi zen Basauriko An-
tzerki Eskolan, eta mundu bat deskubritu zuen.
Zerbait uztekotan, nahiago zuen kazetaritzako
klaseren bat edo beste galdu Basaurira etorri gabe gera-
tu baino. Marie de Jongh konpainiaren sortzaile da Jokin
Oregi (Soraluze, 1970), egun estatu mailan antzerki fa-
miliarraren arloan goi mailako postuetan kokatuta da-
goen konpainia: Max Saria irabazi dute eta, besteak beste,
Amour ikuskizunarekin 16 emanaldi jarraian egingo dituz-
te Lyonen urte bukaeran. Basauriko Antzerki Eskolaren
itxierarekin aukera handia galdu zela dio.

Noiz eta nola sartu zinen Basauriko Antzerki Eskolan?
Gogoan dut egun nire emazte eta lankide den Anak eta
biok, kazetaritza ikasten ari ginenean, ezagutzen ge-
nuela bata bestearen grina antzerkiarekiko. Ez genekien
oso ondo nondik zetorkigun grina hori, gure herrietan
antzerkiak ez baitzuen pisu handirik. Egun batean Anak
esan zidan jakin zuela Basaurin bazegoela antzerki esko-
lan matrikulatzeko aukera une hartan bertan, eta ea izena
emango genuen galdetu zidan. Halaxe egin genuen. Arra-
tsaldez ziren eskolak. Orduan, gainera, erdi abandonatu-
tako eskola batean izaten ziren, oso leku iluna zen. Lau-
garren eskuko kotxe zahar batean joaten ginen, baina oso
oso pozik. Mundu bat izan zen guretzat. Oso irakasle finak
genituen, eta nahiz eta egoera nahiko prekarioa izan alde
materialetik, bazegoen pasio bat, eta gu liluratuta geratu
ginen berehala. Ez genuen klaserik galtzen, hasi ginen
kazetaritzako eskolak galtzen, baina Basaurira egunero-
egunero joaten ginen, ordu dezente egiteko gainera, egu-
nean lau ordu-edo egingo genituen: dantza, mugimendua,
interpretazioa, aurrerago dramaturgia ere bai, niri asko
interesatzen zitzaidana...

Zuk aipatu bezala, egoera prekario samarra izan arren
beti egiten zuten ahalegina irakasle onak ekartzeko,
ezta?
Bai, bai. Oso irakasle onak izan genituen. Oro har oso
maila altuko jendea zen, eta uste dut horrek harrapatu
gintuela eta horregatik jarraitu genuela, bageneukala-

Jokin
ko ikasteko asko. Ni konturatu nintzen zenbat geneukan
ikasteko. Niretzat izugarrizko erronka zen, lurralde eze-

Oregi
zagun batean sartzea bezala. Izena eman genuenean ez
genuen seguru asko halakorik espero. Gainera, gauza bat
zuen ona eskolak: antzerki eskolako arduradun nagusiak
zirenek Tarima antzerki taldea ere bazuten, eta guk euren
arlo profesionalean ere ikusten genituen Tarimako lanak
egiten, hezkuntzako lanaz gain. Horri esker eskola ez zen
gauza isolatu bat, benetako ofizioarekin inolako zerikusi-

v ANTZERKIGILEA w rik gabekoa, aurkakoa baizik: guk ikusten genituen furgo-
neta kargatzen, bolo bat lortzeko borrokan edo jendearen
aurrean euren lana plazaratzen. Hori oso garrantzitsua da.
Horrek ematen dizu ikuspegi orokor bat, errealitate gor-
din eta aldi berean apasionantearen aurrean jartzen zaitu
eta ez dago idealismo faltsu baterako biderik. Gure be-
launaldikook zortea izan genuen, batez ere euskaldunek:
bi Kukubiltxora joan ziren, Ana Markelinen hasi zen eta
Eneritz Artetxe eta ni Maskaradan hasi ginen.

Antzerki eskola Social Antzokian ere ezagutu zenuen,

ESKOLA HARK ASKO
ezta?
Bai, eta harribitxi bat zen. Maisuen gela zegoen, eta gero
zeukan oholtza, eszenatokia, eta hori gauza handia da:

EMAN ZUEN BAINA ASKOZ
teoria mailan lan egiteko, baina gero baita ere argiekin jo-
katzeko, tramoiarekin, publikoaren aurrean egin ahal iza-
teko, edo patio baten aurrean behintzat... Orain ez dakit
zer eszenatoki klase izango duten baina ez dut uste antzo-

ERE GEHIAGO EMAN
kirik izango dutenik. Luxua zen, oso toki egokia.

Itxi zenean ez zeunden bertan, ezta?

ZEZAKEEN BALDIN ETA
Ez, guk amaitu eta hiruzpalau urtera itxi zuten. Diru-la-
guntzak murritzak zirela, gero eta diru gutxiago jasotzen
zutela, beti hari batetik zintzilik, hurrengo urtean zer
izango zuten jakin ezinik. Gainera, lau sosekin egiten zu-

ERREKONOZIMENDU BAT
ten, sekulako militantzia zegoen. Ez genuen barrutik bizi
izan gertatu zena, baina pena handia izan zen hura itxi
izana. Eskola hark asko eman zuen baina askoz ere gehia-

IZAN BALU ETA DENEK HAREN
go eman zezakeen baldin eta errekonozimendu bat izan
balu eta denek haren alde egin izan balute. Aukera handia
galdu zela esango nuke. Egia da, guri esan ziguten, gure

ALDE EGIN IZAN BALUTE
belaunaldia eta hurrengoak nahiko antzerkilariak ginela,
baina sartzen ari ziren belaunaldi berriak gehiago ari zire-
la pentsatzen zinean eta alfonbran antzerkian baino, eta
jendea sartzen zela kastin bat non zegoen jakin nahian,
ikasi aurretik. Beste garai bat zen. Orain denborarekin
ikusita, uste dut gu joan ginela ikasteko gogoz, aurrejuz-

y guak kendu eta aurrera egiteko gogoz. Uste dut mentalita-
te horrekin sartu izanak gero eragina izan duela bakoitzak
egin duen ibilbidean.
testua amaia goikoetxea Basauriko eskolatik ateratakoan zein aukera zenituz-
ten aurrean?
GEURIA #43 Lehen esan bezala, guk zortea izan genuen: azkeneko
18 ELKARRIZKETA ikasturtea egiten ari ginela, Eneritz Artetxe eta ni Maska-
2018.06.28
Euskal Herrian antzerki
eskola potente bat egiteko
behar adina muskulo bat ote
dagoen, Donostian Musikene
dagoen bezala? Jakina
badagoela

Goazen pentsatzera jendea
ez dela tontoa eta gai dela
gauza onak apreziatzeko.
Baina gauza horiek eman
egin behar zaizkio

radan hartu gintuzten, Ana Markelinen, beste bi ikaski-
de Kukubiltxon... Hori, ikasturtea bukatu aurretik. Zorte
handia izan genuen hasteko eta ikusteko. Hortik bizitze-
ko lain ez, noski. Antzerkia beti izan da, gure inguruan
behintzat, egiteko moldez, jasotzeko moldez eta estruk-
tura aldetik oso prekarioa. Horregatik lan egin behar duzu
beste gauza askotan. Egia esan, Anak ez zuen premia hori
izan Markelinen jarraitu baitzuen. Nik Pausokan egin
nuen lan eta horrekin batera antzerkiarekin lotura iza-
ten jarraitzen nuen, proiektuetan...; ez %100ean baina
jarraitzen nuen. Bigarren umea izatear ginela Markeline
utzi egin zuen Anak urte batzuetan, eta hiruzpalau urte-
ra esan zidan zergatik ez genuen guk geuk zerbait egiten
elkarrekin. Horrela sortu zen Marie De Jongh konpainia.
Mikel Martinezek Boluetan daukan garaje batean hasi gi-
nen, hautsez eta traste zaharrez beteta. Reyes Moleres eta
Ana aktore eta neu zuzendari. Reyesi ETBtik deitu zioten
Goenkalerako eta Ana eta biok geratu ginen. Pixkanaka
lana sortu zitzaigun, batera eta bestera bidaiatzen hasi
ginen... Eta orain gero eta lan gehiagorekin ari gara. Gaur Bilboko Plaza Berrian lotu ginen Jokinekin, Café Bar Bilbaon / Geuria
egun Espainia mailan antzerki familiarraren barruan-edo
goi postuetan kokatu gara. Beste mailatxo bat gora egin

DI-DA
dugu, eta hori izan behar da tendentzia. Prekarietate ho-
netan oso zaila da... Ni zentzu horretan pribilejiatu bat
naiz, gutxieneko batzuk beteta baitauzkat diru aldetik Hemen hezkuntza kultural falta dagoela uste al duzu?
etab., baina tira, ikusi duzu orain arte ez naizela zerura Bai, dudarik barik. Eta gainera, uste dut bai energia alde-
Gordeta duzun objektu preziatu bat?
begira egon. Hogei urtetik gora egon nintzen Pausokan, tik bai nahi aldetik bai gaitasun aldetik badagoela nahikoa
Zirkuko bolak, maskararen bat….
Goenkaleko gidoiak idazten, erdi erreta baina sosak etxe- muskulo egiteko. Denok harrapatzeko moduan? Akaso, ez.
ra eramatearren. Ez dago besterik, egin behar da. Egia da Baina eskola on bat, Musikene dagoen moduan Donostian,
Zure bertute bat?
denborarekin beste heldutasun batekin begiratzen dio- antzerki eskola potente bat egiteko Euskal Herrian? Jaki-
Lan egiten dudala eta sinesten dudala neu-
zuela kontuari eta errazago ikusten dituzula gauzak bere na badagoela. Beharbada urtean 25-30 lagun sartu beharko
rri handi batean egiten dudan horretan
zailtasunean, baina oso zaila da, jende asko dago. dira, eta ez denak. Hori, nahiko bagenu goi mailako hez-
kuntza bat lortu. Orain, demokratizatze aldera, zabaltze al-
Zure akats bat?
Eta egiten denaren kalitateari buruz zer esango zenu- dera eta justuagoa izate aldera nik uste dut hezkuntza han-
Oraindik ez dudala ikasi pazienteagoa
ke? dia behar dela monitoreak eurak, irakasleak eurak hezteko,
izaten
Niretzat hortik dator gaur egungo arazoa, kalitate pre- bestela edonoren eskutan utz dezakezu kontua. Zuk ofizioa
miatik. Gauza on-onik ez duzunean ikusten ohitu egiten menderatu dezakezu neurri batean, baina horrek ez du esan
Zein da egin duzun azken bidaia?
zara horretara. Guk ez bagenu sekula patata-tortilla on bat nahi irakasle ona izan zaitezkeenik, ezta gutxiago ere.
Parisera
jan, egon gintezkeen jaten izoztutako horiek eta txarrak
ez daudela esan. Baina benetako tortilla probatu duenak... Hemengo publikoari buruz zer esango zenuke?
Eta egin nahi zenukeen hurrengoa?
Orduan, ikusten duzunean obra on bat, pentsatzen duzu Publikoa izaki bizidun bat da, urtetik urtera eta tokitik
Frantziako Alpeetara izango da hurrengoa
zenbat lan egin duten. Eta berdin zait nondik ateratzen tokira aldatzen doa. Ezingo nuke esan hemengo publikoa
diren ofizioa, talentua eta jakintza, zein metodo etab., horrelakoa edo bestelako denik. Baina esango nukeena da
Libururen bat irakurtzen ari al zara?
horrek ez dit batere axola. Garrantzitsua emaitza da, eta jendea ez dela tontoa, eta kalitatea eskaintzen bada joan
Eider Rodriguezen Bihotz handiegia bukatu
zuk sortzen duzun lotura ikusleekin, eta zenbaterainoko egiten dela antzokira. Goazen pentsatzera jendea ez dela
berri dut
errespetuz tratatzen duzun ikuslea, eta hor sortzen den tontoa eta gai dela gauza onak apreziatzeko. Baina gauza
komunikazioa. horiek eman egin behar zaizkio.
Besteengan miresten duzun bertutea?
Zerbait aportatzen duen jendea miresten dut

Eskola ez zen gauza isolatu Antzerkia beti izan da, gure
bat, benetako ofizioarekin inguruan behintzat, egiteko
inolako zerikusirik gabekoa, moldez, jasotzeko moldez
aurkakoa baizik: guk ikusten eta estruktura aldetik oso
genituen (Tarimakoak) prekarioa. Horregatik lan
furgoneta kargatzen, bolo egin behar duzu beste gauza
bat lortzeko borrokan edo askotan
jendearen aurrean euren
lana plazaratzen. Hori oso
garrantzitsua da GEURIA #43
ELKARRIZKETA 19
2018.06.28
H ogei urte pasatu dira albiste zerbitzuetako pro-
dukzio saileko beka batekin lehenengoz EITBn
sartu zenetik. Besteak beste, La noche de... saioan
aritu zen lanean, ETBn ikusten genituen pelikulak be-
rak programatzen zituen gerora eta EITB kultura saioa-
ren sortzaileetako bat izan zen. Orain urtebetez geroztik
ETBko Programazio eta erosketa buru da Aritz Galarza
(Arrankudiaga, 1976), eta testuinguru global batean Eus-
kal Telebista bezalako telebista batentzat lan egiteak zer
suposatzen duen kontatu digu. Bide batez, ETB1eko pro-
gramazioari ezker-eskuma egurra ematea hain modan
dagoen garaiotan, horri buruz galdetzeko ere aprobetxa-
tu dugu berarekin izan dugun hizketaldia.

Produkzio eragile eta programatzaile lanei lotua age-
ri da askotan zure izena. Mundu horretan adituak ez
garenontzat, zer da zehazki batak eta besteak egiten
dutena?
Produkzio eragilea proiektuaren hasieratik dago ber-
tan, bilatu, sortu eta egokitu egiten du; sarri proiektua-
ren zuzendaria bera baino lehenagotik dago, gaur egun
Estatu Batuetan show runner delakoen antzera. Horrez
gain, eduki, aurrekontu eta talentuaren gestioa egiten
du nahiz eta hori eguneroko lana ez izan, gehiago baita
kontzeptuaren lanketari, taldearen aukeraketari eta me-
dioen asignazioari lotutako zerbait. Proiektuko taldearen
gainetik dagoen figura da, ikuspen estrategiko globala
duena.
Programazio lana oso bestelakoa da, erositako pro-
duktuak zein bertan egindakoak kokatzen aritzen da
programatzailea: konpetentzia aztertu, iragarki-tarteen
kokapena erabaki, urteko sasoi egokia zehaztu..., eta
beste hainbat gauza kontuan hartuta produktuari ahalik
eta etekinik handiena ateratzean datza programazio lana.

Nola hasi zinen ogibide honetan?
1998an EITBko albiste zerbitzuetako produkzio saileko
beka batekin hasi nintzen. Urtebetez izan nuen albiste-
gietan bekadun egoteko aukera, ekoizpen lanetan. Gero,
beka bukatzean zenbait ordezkapen egin nituen albiste-
gietan eta hortik gutxira programen ekoizpenean lanean

Aritz hasteko aukera izan nuen. Hortxe, La noche de... progra-

Galarza
man hasi nuen nire ibilbidea, eta gerora zinema progra-
matzera eraman ninduen.

2005ean EITB kultura programaren sortzaileetako bat
izan zinen: zeri erantzuteko sortu zenuten saioa? Ha-
lako tarte baten beharra ikusi al zenuten ETBn?
Esan bezala, zenbait programetako produkzio laguntzai-
v ETB'KO eROSKETA w le nintzen, eta Pello Sarasolaren deia jaso nuen kultura
magazine bat egiteko enkarguarekin. Horretarako ekoiz-
ETA PROGRAMAZIO BURUA le zein zuzendari bezala nigan pentsatu zuela esan zidan.
Ekoizle eragilearen figuratik oso gertu, lan taldea auke-
ratzen hasi nintzen, kontzeptua lantzen, eta gaur egungo
EITB kultura sortu genuen.
Programaren helburu nagusia zen telebistako profe-
sionalen ezagupenak kulturaren dibulgaziora bideratzea.
Ordura arte hainbat programa egon ziren, kalitate handi-
koak, kultura munduko jendeak eginak eta kulturaz ari-
tzen zirenak. Gure kasuan, telebistako jendeak egindako
saio bat burutu genuen, medioa telebista izanik, kultura
telebistaren bidez ahalik eta erarik egokienean plazara-

KALITATEZKOAK DIREN ETA
tzeko. Oso esperientzia polita izan zen, nahiz eta hasiera
batean kultur sektoreko zenbait agentek errezeloz ikusi
euren mundukoa ez zen jendea horretan aritzea.

MEREZI DUTEN PRODUKTUAK
Orain, perspektibarekin, badakit gehienek enfoke
horren onurak argi ikusten dituztela. Gure lema honakoa
zen: “Lagunduko dizugu ahalik eta jende gehienarenga-
na heltzen telebistaren bitartez, zure ekimenak difusio

GURERA EKARTZEKO ASMOZ ahalik eta handiena izan dezan. Baina horretarako gu
gara adituak telebistan”.

LANEAN JARRAITZEA DA
ETBri askotan egiten zaion kritika da, euskarazko ka-
teari bereziki, kirolak eta haur eta gaztetxoentzako
saioak ikusteko baino ez duela balio. Errazegi eginda-

NIRE HELBURUA
ko kritika dela uste al duzu? Ala badu oinarriren bat?
Inpresioek badute beti egiazko oinarri bat; arazoa da ho-
rrek egiten diren beste hainbat programa eta saio ezku-
tatzen dituela.
Kirol emanaldietatik hasita, ETB1i audientzia datuak
eskatzera jokatzen badugu, kirol emanaldiak bertan
ematea arrazoizkoa da. Alde batetik, euskaldunek be-

y reziki jarraitzen dituzten kirol emanaldi horiek, pilota,
arrauna eta txirrindularitza esaterako, ETB2n ipiniz gero
ordu berean ETB1eko audientziak kaltetuko lituzke eta,
bestalde, euskara ulermen bajua duen ikuslegoa bertara
testua amaia goikoetxea joatera behartuko genuke. Beraz, nire iritziz behintzat,
horiek guztiak ETB1en ematea da egokiena.
Gaztetxoen tarteari begiratzen badiogu, eurena da
gaur egun, globalki hitz eginda, eskaintza gehien duen
adin tartea da, jakinda, gainera, edozein hizkuntzatan
edozein medio kontsumitzeko gai direla: ingelesez, ba-
GEURIA #43 tik bat, eta tableta, mugikorra... Bestalde, euskaldun
20 ELKARRIZKETA
2018.06.28
komunitatearen oraina eta geroa ere badira, beraz, es-
ETBko erosketa eta programazioa burua da gaur egun Aritz Galarza arrankudiagarra / Utzitakoa

trategikoa ikusten dut ETBrekiko lotura hori mantendu
DI-DA
eta zaintzen saiatzea. Argi gelditu da Goazen bezalako
produktuekin ETBk adin tarte horrentzat naturaz kan- Gordeta duzun objektu preziatu bat?
EITB kultura saioa pokoa den medio batetik, hau da, telebista tradiziona- Nire aititek idatzitako liburua
letik, eduki interesgarri bat eskaintzeko gaitasuna izan
telebistako profesionalen duela, eta arrakasta itzelarekin, gainera. Hortaz, hori ere Egun libre bat duzunean zer egiten duzu?
ezagupenak kulturaren egokia ikusten dut. Umeekin egon
dibulgaziora bideratzeko Baina horiez gain, eta iritziak iritzi, ETB1ek, Herri
Zure bertute bat?
txiki infernu handi, Ur handitan, Gailurra extreme, Ahoz aho,
helburuarekin sortu genuen Tumatxak, Aitaren etxea edota Aulki jokoa bezalako saioak Malgutasuna
ere eskaini eta eskaintzen ditu.
Zure akats bat?
Zer gertatu da ETBn bertako fikzioarekin? Orain urte Orden falta, baina konsziente naizenez,
Argi gelditu da Goazen batzuk bertako telesailen eskaintza zabala eta oso ona dena denboraz antolatzen dut
bezalako produktuekin zen; orain, badirudi asko jaitsi dela ekoizpena...
Ekoizteko garestienak diren generoek sufritzen dute beti Zein da egin duzun azken bidaia?
ETBk gaitasuna izan duela gehien krisi garaietan, eta fikzioaren kasua garestiene- Los Angelesera
gaztetxoentzat naturaz takoa da; horrek, beraz, seguru asko eragin handia izan
kanpokoa den medio du azken urteetako eskaintzan. Hala ere, azken hiruzpa- Eta egin nahi zenukeena?
lau urteetan ETB1en Goenkale amaitu zenetik Aitaren etxea Japoniara
batetik, hau da, telebista (denboraldi bat) eta Goazeneko hiru denboraldi egin dira,
tradizionaletik, eduki eta hori ere fikzioa dela ahazten zaigu batzuetan. Bestal- Irakurtzen ari zaren liburua?
de, duela urte batzuk eskaintza zabalagoa zenaren per- Freakonomics
interesgarri bat eskaintzeko tzepzioa gehiago da oroimen metatuaren kontu bat den-
boraldi berean fikzio asko zegoela pentsarazten diguna, Eta ikusten ari zaren telesaila?
egon baitira garaiak egun baino fikzio gutxiago egiten Lanean, asko. Etxean, Doraemon
Goenkale amaitu zenetik zena. Dena den, neuk ikusle bezala, esperantza dut dato-
zen urteetan fikzio gehiago egotea, gertuko fikzioek beti Abesti bat?
ETB1en Aitaren etxea ematen baitizute kanpokoekin konpetitzeko abantaila. Neil Youngen Rockin’ in the free world
(denboraldi bat) eta
Goazeneko hiru denboraldi Zein asmo dituzu aurrera begira? Pelikula bat?
Duela urtebete hartutako lan berrian, Programazio eta Mystic River
egin dira, eta hori ere erosketa buru bezala, jaiotzea eta sektorean ematen diren
fikzioa dela ahazten zaigu etengabeko modelo aldaketen aurrean nire enpresarako Besteengan miresten duzun bertutea?
aukerak identifikatu eta profitatzea. Oso esperientzia Leialtasuna
batzuetan polita da gurea bezalako telebista batentzako lan egitea
testuinguru global batean. Izatez, oso enpresa txikia gara Non eta noiz zara zoriontsu?
mundu mailako merkatuan eta horrek askotan saltzai- Arrankudiagan lagunekin eta familiarekin
le bihurtzen gaitu erosketa bat lortzeko. Honela izanda,
harreman pertsonalen lanketa oso garrantzitsua bihur- Miresten duzun pertsonaia historiko bat?
tzen da bai mundu osoko saltzaileekin eta baita bestela- Iribar
ko telebistekin ere, autonomikoak zein nazionalak. Izan
ere, elkarlana eta akordio estrategikoak funtsezkoak dira
gure egoeran. Etengabeko ikasketa izan da azken urte
honetakoa, izatez, duela urtebeteko eskemak zenbait
kasutan ez baitira egun erabilgarri. Beraz, kalitatezkoak
diren eta merezi duten produktuak gurera ekartzeko as- GEURIA #43
moz honetan jarraitzea da nire helburua. ELKARRIZKETA 21
2018.06.28
Filmatzeak
v HEGO URIBEN EGINDAKO ZENBAIT FILMATZE w

70 BINLADENS. Aurtengo apirilean Basauriko eta Etxebarriko metro geltokietan izan
da Koldo Serra zuzendaria bere azken filma grabatzen.

OLA DE CRÍMENES. K2000 Galdakaoko estudioetan lau eguneko filmatzea egin
zuten. Ertzaintzaren komisaria baten dekoratua erabili zuten. Bertan izan ziren Antonio
Resines, Juana Acosta, Maribel Verdú -irudian-, Raúl Arévalo eta Raúl Peña aktoreak,
Gracia Querejeta zuzendariarekin batera. Filma urriaren 5ean estreinatuko da.

GEURIA #43
22 FILMATZEAK
2018.06.28
PLAN DE FUGA. Besteak beste, Galdakaoko Arantxilleko presan filmatu zen Iñaki Dorronsororen filma, 2015ean.

163 DIAS. Bandas lantegiak egindako grebari buruzko dokumentala filmatu du Doxa Produccionesek. Frankismo garaiko
grebarik luzeena izan zen. Basaurin eta Etxebarrin grabatu zen dokumentala

WEBGUNE BERRIA DUGU

geuria.eus
ALBISTEAK - ARGAZKIAK - BIDEOAK - ELKARRIZKETAK - ERREPORTAJEAK

Geuria
K omunikabideetan urte askotan lan egin ostean
egonkortasun bila beste ibilbide profesional bat
hartzea erabaki duen jende asko ezagutzen due-
la dio: “Azkenean, seme-alabak edo familia bat osatzeko
asmoa baduzu, egonkortasun minimo bat behar duzu, eta
lan honetan oso zaila da”. Ezin ditu oporrak planifikatu,
hilabete batzuk barru izango duen lanari buruz arrasto
handirik ez du, baina orain urte mordoxka bat, oraindik
kazetaritza ikasle zela, Gorliz Irratian lehen aldiz mikro-
fono aurrean jarri zenetik ez da gelditu ere egin, eta egun
ETB2 kateko Con la calle a cuestas saioko zuzendaria da Alex
Pascual (Arrigorriaga, 1981).

Askotan esaten da mundu honetan lan egiteko zortea
faktore garrantzitsua dela, ahoz ahokoak asko balio
duela, une egokian toki egokian egotea... Halakoek
zenbat dute mitotik eta zenbat egiatik?
Gauza guztietan bezala, zortea beti garrantzitsua da, baina
argi dago zortea bilatu egin behar dela. Karrera bukatu be-
zain pronto ezin duzu etxean geratu telefonoak noiz joko
duen zain. Nik hasieratik argi izan dut; gure arloan kon-
petentzia handia dago, eta horregatik karrera hasi eta be-
rehala praktikak egiten hasi nintzen. Izan ere, ikasketak
bukatzen ditugunean, denok besopean titulua daukagu;
nolabait esatearren, denok gara berdinak. Baina tituluaz
gain beste zerbait baldin baduzu, eskarmentua, hain zu-
zen, aurrerapauso garrantzitsua ematen duzu lana aurkitu
ahal izateko.

Nola sartu zinen zu ofizio honetan?
Esan dudan bezala, nire lehenengo lana unibertsitateko
lehenengo edo bigarren urtean izan zen. Kanpusean kartel
bat ikusi nuen, esanez jendea behar zutela Gorliz Irratian
praktikak egiteko, eta bi aldiz pentsatu barik, eskaera bi-
dali nuen (garai horietan ez nuen kurrikulumik ere). Ur-
tebetez Gorlizen lanean aritu eta gero, etxetik hurbilago
zegoen beste aukera bat sortu zitzaidan, eta Basauriko
Oye Radion hasi nintzen lanean, musika jartzen eta esatari
moduan. Sortu berria zenez, aukera ugari zabaldu zizki-
dan. Adibidez, zuzendariak albiste zerbitzuak sortu nahi
zituen, eta ni arduratu nintzen lehenengo albistegi horiek
martxan jartzeaz.
Oye Radion lanean nengoenean jaso nuen ETBko deia
bekadun moduan albistegietan sartzeko. Ordura arte,

Alex ez nuen inolako eskarmenturik telebistan, baina aukera

Pascual
aprobetxatu behar nuela ikusi nuen, eta pentsatu barik,
baietz esan nuen. Kiroletan hasi, eta albistegietatik pasa
eta gero, hainbat produktora ezberdinekin lan egin dut,
gaur egun arte.

Askotan ikusi zaitugu telebistan erreportari lanetan,
kameraren aurrean eroso zenirudien beti! Hala al da?
v KAZETARIA w Irratian zein telebistan denetarik egitea egokitu zait. Eta
ahalik eta hoberen egiten saiatu naiz beti. Egia esan oso
gustura nago orain, kameraren atzean, eta oso gustura
egon naiz kameraren aurrean nengoenean ere. Leku ba-
koitzak dauzka bere gauza onak eta txarrak, baina gauza
onenen artean, nik elkarrizketatuekin edo istorioen pro-
tagonistekin duzun gertutasuna aukeratuko nuke. Gaine-
ra kameraren aurrean zaudenean, batez ere zuzeneko bat
egitean daukazun tentsio puntu hori izugarri gustatzen
zait. Eta zuzenekoa bukatzean, eta dena ondo atera dela
ikusten duzunean sentitzen duzun poza, euforia zoraga-

KAMERAREN AURREAN
rria da.

Azken urteotan euskal herritar asko pantaila txikira
lotu dituen El Conquistador del Fin del Mundo eta El Con-

ZAUDENEAN, BATEZ ERE
quistador del Aconcagua saioetan lanean aritu zara parte-
hartzaileen aukeraketan. Zer moduzko lana izan zen?
Anekdota bat baino gehiago utziko zizun...

ZUZENEKO BAT EGITEAN
Niretzako beste lan berri bat izan zen hori. Ordura arte ez
nuen horrelakorik egin, eta kasu horretan ere, asko ikasi
nuen. Izugarrizko ardura da partehartzaileak izango dire-
nak aukeratzea, azken finean, jende askoren ametsa da El

DUZUN TENTSIO PUNTUA
Conquisen sartzea, eta gure esku zegoen erabakia!
Mota guztietako jendea aurkitzen duzu horrelako kasting
erraldoi batean. Askok frikien bila genbiltzala leporatzen

IZUGARRI GUSTATZEN ZAIT
ziguten eta ez sasoian edo indartsu zegoen jendearen bila.
Baina ez zuten kontuan hartzen El Conquis ez direla dire-
la Joko Olinpikoak. Telebista lehiaketa bat da, eta mota
guztietako jendea behar duzu bertan parte hartzeko; bai
indartsuak, bai ahulak, bai kirolariak eta baita festazaleak
ere. Denetarik.
El Conquiseko lehiakideen hautaketa prozesuan ari-

y tzeak horrelako programa baten atzean zenbat lan dagoen
konturatzeko balio izan dit. Izan ere, programa bat arra-
kastatsua izatea ez da zorte kontua, aurre-produkzio ona
testua amaia goikoetxea edukitzea ezinbestekoa da, kasting on bat, adibidez.

Estatu mailako hainbat katetan ere lanean aritu zara.
Asko aldatzen al da lan egiteko modua, erritmoa etab.
ETB bezalako kate batetik estatu mailako beste batera
GEURIA #43 pasatzean?
24 ELKARRIZKETA
2018.06.28
Atsotitzak esaten duen bezala, “urrutiko intxaurrak ha-
Con la calle a cuestas ETBko telebista saioan dihardu lanean Alex Pascualek / Utzitakoa

malau, gerturatu eta lau”. Leku guztietan bere gauza onak jasan, gaiak nolabait esateko, sozialagoak zirelako. Baina
DI-DA
eta txarrak daude, eta komunikabideetan ere bai. Baina kezkagarria da norbaitek bere ikuspuntua inposatu nahi
orokorrean, estatu mailako kateek aurrekontu handiagoak izatea, edozein egoeratan. Egun libre bat duzunean zer egiten duzu?
dituzte, eta ondorioz, langile gehiago kontratatu ditzake- Gehienetan, deskantsatu. Astean zehar lo
te produkzio baterako. Zentzu horretan, zure lana, agian, Egun estatu espainiarrak duen jarrera kontuan izanda, gutxi egiten dut eta asteburuetan iratzar-
zehatzagoa bihurtzen da. Elkarrizketa bat egiteko, aurre- arazoari konponbiderik ikusten al diozu? gailu barik esnatzea gustuko dut. Horrek
tik prestatu egin behar da, eta estatu mailako kateetan, Gobernuek telebista publikoen jabeak direla pentsatzen esan nahi du askotan eguerdi aldera esna-
erreportaria ez den beste pertsona batek egiten du lan hori duten bitartean, ez dut konponbiderik ikusten. Kazetari tzen naizela!
eta askotan gertutasuna galtzen da. guztiok badakigu ezinezkoa dela objektibotasuna lortzea
albiste bat kontatzean, baina gizarte plurala nahi badugu, Zure bertute bat?
Estatu mailako kate horien artean, TVEn aritu zinen informazio askatasuna behar-beharrezkoa da. Sinpletasuna. Gauzak zailtzea ez dut gustu-
lanean. Kate horretako langileen protesten berri egu- ko, eta lanean ere praktikotasuna bilatzen
nero izaten ari gara orain, jasaten duten informazio Hainbat saiotako zuzendari ere izan zara. Oker ez ba- saiatzen naiz beti
kontrola dela eta... Ezagutu al zenuen halakorik bertan gaude, une honetan ETB 2ko Con la calle a cuestas saioko
egon zinenean? Nola bizi duzu gaia? zuzendaria zara. Zein ardura ditu halako saio bateko Zure akats bat?
Gaur egun TVEn ikusten ari garen protestak batez ere in- zuzendariak? Audientzia datuek lorik kentzen al dizu- Lanarekin dudan 24 orduko lotura. Askotan
formazio-irizpideekin daude lotuta. Nire kasuan, España te? lanetik deskonektatzea kostatzen zait
Directo saioan ibili nintzenez, ez nuen horrelako presiorik Jendeak zuzendari hitza entzuten duenean pentsatzen du
Telefónica edo BBVA bezalako konpainia bateko zuzenda- Zein da egin duzun azken bidaia?
ria zarela; kolperik eman gabe bizi zarela eta dirutza ira- Oportora. Oso ondo dago, baina Lisboa
bazten duzula. Baina ez du zerikusirik. Nire kasuan, oso nahiago dut
lantalde txikia garenez (baina oso ona eta langilea, hori
bai), denok denetarik egin behar dugu. Nire arduren ar- Eta egin nahi zenukeena?
tean dago, adibidez, programaren gai nagusia eta bertan Australiara
Jende asko ezagutzen dut jorratuko diren istorioen enfokea erabakitzea. Audien-
komunikabideetan urte pilo tziari dagokionez... bai, ostegunetan (programa emititzen Libururen bat irakurtzen ari al zara?
den egunean) lo egitea gehiago kostatzen zait normalean. Une honetan ez. Hori bai, prentsa gehiena
bat eman eta gero, azkenean Askotan oso programa potentea egin duzula pentsatzen irakurtzen dut egunero
beste ibilbide profesional duzu eta hurrengo eguneko audientziak ez dira oso onak,
bat hartzea erabaki duena eta besteetan, kontrakoa gertatzen da: agian ez zara oso Eta telesailen bat ikusten?
Game of Thrones zale amorratua naiz, bai-
pozik geratu programarekin eta audientziak kontrakoa
egonkortasun bila esaten du. Asmatzea oso zaila da. na denboraldi berria estreinatu arte... Orain
Netflixeko serieak ikusten ditut: azkena, 13
Ogibide honen alde txarretako bat ezegonkortasuna reasons whyren bigarren denboraldia
dela diote. Nola bizi duzu zuk aspektu hori?
Gauza onenen artean, nik Bai. Duda barik, ezegonkortasuna da txarrena ogibide Abesti bat?
elkarrizketatuekin edo honetan. Eta tristea da esatea, baina azkenean moldatu Bat bakarrik? Orain uda usaina dagoenez,
egiten zara. Jende asko ezagutzen dut komunikabideetan abesti martxoso bat aukeratuko nuke: Years
istorioen protagonistekin urte pilo bat eman eta gero, azkenean beste ibilbide pro- and Years taldearen King, adibidez
duzun gertutasuna fesional bat hartzea erabaki duena egonkortasun horren
aukeratuko nuke bila. Azkenean, seme-alabak edo familia bat osatzeko as- Pelikula bat?
Goodbye Lenin
moa baduzu, egonkortasun minimo bat behar duzu, eta
lan honetan oso zaila da. Nik, oraingoz familia kargarik ez
dut, baina ezin ditut inoiz oporrak planifikatu, hemendik Besteengan gehien miresten duzun bertutea:
Kazetari guztiok hilabete batzuetara edukiko dudan lanari buruz ez baitakit Gardentasuna.
badakigu ezinezkoa dela ezer.
Non eta noiz zara zoriontsu?
objektibotasuna lortzea Zein asmo edo proiektu dituzu aurrera begira? Nire familia edo kuadrillarekin, afari ba-
albiste bat kontatzean, baina Lehenik eta behin Con la Calle a Cuestas programa bukatzea tean. Arrigorriagako jaietan, adibidez
gizarte plurala nahi badugu, da nire proiektu bakarra. Hurrengo denboraldiari begira
beste proiektu pare batekin ere bagabiltza. Baina badaki-
informazio askatasuna zu... oraindik itxi barik dauden proiektuei buruz hitz egi- GEURIA #43
behar-beharrezkoa da teak ez dakar zorte onik. ELKARRIZKETA
2018.06.28
25
O so ikasle ona izaki, unibertsitateari muzin egin
eta Andoaingo Zine eta Bideo eskolara joatea era-
baki zuenean askok galdetu omen zioten goi mai-
lako ziklo batean sartu behar ote zuen. Baina Agare Lope-
zek (Basauri, 1988) oso garbi zeukan hura zela bere tokia.
Soinujolearen semea filmean produkzio laguntzaile lanetan
aritu da ekainaren amaierara arte, eta aurretik Erremen-
tarin eta Handian ere ibili da, besteak beste. Oporrak har-
tzea langabezian geratzea da beretzat, edo lan bati uko
egitea. Baina momentuz merezi duela dio.

Soinujolearen semea filmaren grabaketan ari zara la-
nean, amaitzear zaudete. Zein lan egin duzu bertan?
Azkenaldian produkzio laguntzaile moduan nabil lanean.
Lokalizazio askoko pelikula da Soinujolearen semea, beraz,
aktoreak non jantzi eta makilatu antolatzea, taldeko ki-
deentzat bazkaltzeko tokiak aurkitzea... Talde teknikoa
zein artistikoa ondo egoteko erosotasun guztiak bilatzea
izan da nire lana.

Handiako lan-taldeko kide ere izan zinen. Zorionak,
beraz, dagokizunagatik! Espero zenuten halakorik?
Ez! Gainera, Handia nire lehenengo produkzio lana izan
zen. Nik kamera izateko ikasi nuen baina pelikula horre-
tan hasi nintzen produkzio lanetan, eta izugarria izan da
niretzat. Ate asko ireki dizkit, hortik aurrera produkzio la-
netan ibili bainaiz beti. Eta gero Goyetakoa etorri zen gai-
nera... negar eta negar aritu nintzen etxean ikusten nuen
bitartean. Hamahiru izendapen izanda, zazpi-edo jaso zi-
tzakeela pentsatzen nuen, baina hamaika!

Nola sartu zinen Handian?
Laguntza apur bat izan nuen, mundu honetan sartzea oso
zaila baita. Itziar Ituñok, Loreaken lan egin zuenez, nire
curriculuma pasatu zien Handiako lan-taldekoei, eta zor-
tea izan nuen. Itziarri esker jada mundu honetan nago:
honetatik bizi ahal izateko uste dut bera izan dela nire ta-
lismana.

Errementari pelikulan ere aritu zara lanean... Azkenal-
diko estreinu guztietan zaude!

Agare Zorte handia izaten ari naiz, bai! Errementarin produkzio
laguntzaile moduan egon nintzen, nire lehenengo peliku-

Lopez
la izan zen lan horretan. Oso gogorra izan zen film hura.
Abenduan eta urtarrilean Gasteizen egon ginen, sekulako
hotza egiten zuen, lokatz pilo bat zegoen... Gero emaitza
ikusi eta gratifikantea da, baina momentuan oso gogorra
izan zen.

Gogoan dut Eneko Sagardoyk ere antzeko zerbait esan

v PRODUKTOREA w zuela...
Bai. Eneko gizarajoak sekulako hotza pasatzen zuen, as-
kotan bere alboan egoten nintzen berogailu batekin. Bar-
neko grabaketa tokatzen zenean Muskizeko burdindegi
batean egoten ginen; barruan sekulako hezetasuna ze-
goen, hotz handia egiten zuen, eta urtarrilean uholdeak
eta guzti izan genituen. Gogorra izan zen, bai. Eta zor-
tea izan genuela esan behar dut, gainera! Izan ere, ibaiak
gauez egin zuen gora, material asko busti zitzaigun baina
ez gintuen errodaje momentuan harrapatu, eskerrak! Gero

OSO ONA IZAN ZAITEZKE,
dena lehorgailuekin sikatzen ibili ginen, baina behintzat
ez zen errodaje momentuan izan.

BAINA BESTE BAT ERE OSO
Euskal Herrian ba al dago aukerarik gaur egun filmetan
lan egiteko?
Kostatzen da sartzea, baina gero eta proiektu gehiago dau-
de. Apirilean Koldo Serraren pelikula grabatu zuten Bilbon,

ONA BALDIN BADA ETA ZUK
maiatzean Donostian Moriartiren beste bat grabatu dute,
Mundakan neguan Antena 3eko Presunto culpable egon da,
Allí abajo Donostian hasiko da berriz ere... Proiektuak ba-

URTEBETE DESAGERTUTA
daude, baina egia da kosta egiten dela sartzea. Ez da enpre-
sa batean moduan: curriculuma eman eta gustatzen bazaie,
barrura zoaz. Hemen ez da horrela, curriculumak bidal di-
tzakezu baina... Nik pila bat bidali ditut, eta azkenean ahoz

PASATZEN BADUZU,
ahokoari esker sartu naiz, horrek funtzionatzen du: norbaiti
zure lana gustatu eta aurrera egitea.

BEHARBADA EZ DUZU GERO
Esan al liteke orain euskal zinema loraldian dagoela?
Orain loratzen hasi dela esango nuke, bai. Irailean beste
hiru film jarri ziren martxan: Donostian bat, Portugalete

BUELTATZEKO AUKERARIK
inguruan beste bat, Durangaldean beste bat... Goraka hasi
dela esango nuke, behintzat ni mundu honetan hasi naize-
netik badut sentsazio hori, gertatu izan baitzait film batera
joan nahi izan eta ezin izatea beste batean nagoelako.

Telesailekin kontrakoa gertatu dela esan al liteke?

y Bai. Orain ETBn dagoen telesail bakarra Goazen da, gazte-
txoentzat. Ez dakit oso ondo zergatik gertatu den hori. Nik
uste krisialdiaren aitzakia aprobetxatu dutela neurri ba-
testua amaia goikoetxea tean halako beherakada egiteko. EITBk badu bere platoa,
alegia, gauza asko erraztuta ditu... Beharbada izango da
telesailak ez direla ikusten? Goenkale modukorik ez dago
GEURIA #43 egon hura bukatu zenetik, eta haren aurretik gauza asko
26 ELKARRIZKETA
2018.06.28
egiten zen.
DI-DA
Asko estimatzen duzun objektu bat. Mickey Mousen pelutxe bat Ikusten ari zaren telesaila. The Good Doctor
Egun libre bat duzunean, zer egiten duzu? Sofan etzanda egon Abesti bat. Gatiburen edozein
Zure bertute bat. Txandapasa Pelikula bat. Handia
Zure akats bat. Ez dakidala nire bertuteak ikusten Besteengan miresten duzun bertutea. Gustura egotea, traturako erraza izatea
Egin duzun azken bidaia. Nantesera Non eta noiz zara zoriontsu. Basaurin, kuadrilla eta mutilarekin
Eta egin nahi zenukeena? Kubara Miresten duzun pertsonaia historiko bat. Sufragistak

Allí abajo telesailean jarraituko al duzu?
Ez, beste pelikula bat baitaukat une berean. Baina oso es-
perientzia ona izan zen, kameren sailean egon nintzen eta
oso gustura aritu nintzen. Donostian bertan grabatzen ge-
nuen, gainera, ez nuen asko mugitu beharrik izan. Azke-
nean, gutxi gorabehera urte erdia Donostian pasatzen dut,
Zinemaldian ere aritzen naiz eta...

Urte asko daramazu, gainera, bertan lanean montado-
re bezala.
Hamar urte, bai. Oraindik pelikula batzuk 35 mm-tan
etortzen dira, lata txiki batzuetan, eta egiten dudana da
dakarren kola babeslea kendu eta montatu pelikula rollo
handi batean, proiektatzeko. Eta gero alderantziz, berriro
filmoteketara eramateko jaso.

Mundu hori ezagutzen ez dugunontzat, ordu askotako
lana al da pelikula batekin hori egitea?
Montatzea izan liteke 20 minutuko kontua. Desmontatzea
beharbada zailagoa da, zelo bat ipini baitiozu aurretik eta
gero desmontatzean zelo hori aurkitu behar duzu. Oso la-
bur eta oso modu sinplean azalduz, montatzea erraza da,
aitzinako VHSetan bezala errebobinatzean baitatza, baina
desmontatzerakoan erneago ibili behar duzu, zelo hori Agare Lopez bere herriko Basozelai auzoan / Geuria
bilatu behar baituzu. Mundu bat da. Gainera, oraindik ar-
gazkilariak-eta etortzen dira 35 mm-ko argazkiak egitera
etab., eta hori ez da egungo Zinemaldia. Orain disko gogo-
rren Zinemaldian gaude. tea sentitzen dut benetan nolakoak izango ote diren jaki-
teko.
Arraroa egiten da gaur egungo munduan halako lanak
oraindik egin behar direla ikustea...
Handiak ate asko ireki dizkit, Muñozena ezusteko atsegina izan zen, beraz. Kontra-
Bai, baina gero eta gutxiago. Hasi nintzenean hiru monta- ordutik aurrera produkzio korik gertatu al zaizu?
dore geunden eta orain bakarra naiz. Gainera, lan gehiago lanetan ibili bainaiz beti Zinemaldian, oraindik Andoainen ikasten ari nintzela, 'do-
ere egiten ditut horrez gain. Pelikulak txekeatzen ditut, ble de luces' delakoa egiten genuen: galen entseguak akto-
azpitituluak ondo dauden ikusteko, formatua ondo da- reekin egin ordez Andoaingo ikasleekin egiten ziren. Ca-
goen... Ezin da akats txikiena ere egon, tilde bat txarto yetana Guillén Cuervo etorri zen egun horietako batean eta
ipinita badago, detektatu egin behar da. Oso erne egon Itziar Ituñori esker mundu jasanezina iruditu zitzaidan, oso diva zen. Guk 18 urte geni-
behar duzu, zu bakarrik sala batean pelikula ikusten. tuen, flipatzen ari ginen Zinemaldiaren barruan geundela-
honetan nago: honetatik bizi ko, eta halako batean Cayetana etorri zen eta... Beharbada
Ardura handiko lana da hori... ahal izateko uste dut bera izango zen aste txarra zuela edo... Baina goitik begiratzen
Bai, batez ere sail ofizialeko pelikulak direnean. Dena dela, izan dela nire talismana zuen: soinekoko zerbait txarto zeukalako laguntzera joan
niri ardura gehien ematen didan lana da aretoz areto soi- eta zuk ez laguntzeko esaten zizun, jantzitegikoak etorri
nua igotzea edo jaistea da. Zinemaldiak dirauen egunetan, behar zuela... Apur bat berezitxua zen.
goizetan aretoz areto ibiltzen naiz Principe zinemetan, eta
egun horretan areto horretan proiektatuko diren pelikulak Curriculum asko bidali dut, Oso ezegonkorra izatearen fama du zuen lanbideak.
pixkanaka entzuten ditut, oso altu edo oso baxu dauden Halaxe da. Behin baino gehiagotan pasa izan zait burutik
jakiteko eta horren arabera soinua egokitzeko. Niretzat baina ahoz ahokoari esker uztea, ez baituzu uda edo oporrak planifikatzeko aukera-
horrek dakar ardurarik handiena, apur bat gustu kontua sartu naiz ofizio honetan rik ere: izan ere, oporrak prestatzea lanen bati ezetz esatea
ere bai baita hori. Hori egiten zait zailena. Zinema komer- da sarri. Plana egina baduzu eta garai bererako lana atera-
tzialetan badute estandar bat, baina Zinemaldian finagoa tzen bazaizu, planaren eta lanaren artean aukeratu behar
izan behar duzu, eta tokatzen den pelikula motaren arabe- duzu. Telebista saio batean ari bazara lanean, urte osokoa
ra ere aldatu egiten da. Errementari filmaren dena, egonkorxeagoa da. Baina nire kasuan, telesailak,
grabaketan askotan programa laburrak, filmak... Oporrak ere ez dira opor or-
Telesail baten eta pelikula baten artean, batean zein dainduak, langabezian baitzaude momentu horretan, eta
bestean lan mota bera eginagatik ere egongo da aldea berogailu batekin egoten egun guztian mugikorrari begira, inork deitzen ote duen...
erritmoan, ezta? nintzen Eneko Sagardoyren Batekin eta bestearekin hitz egin behar duzu, proiektuan
Bai, baita ordutegietan ere. Zineman askotan izaten da 10 sartuko diren edo ez eta erne egon behar duzun edo ez ja-
orduko grabaketa eta ordubeteko geldialdia. Baina 10 ordu
ondoan, gizarajoak sekulako kiteko. Eta askotan ez zaude lanei ezetz esateko moduan.
horiek "acción" eta "corten" esaten den bitarteko denbora hotza pasatzen baitzuen Aurten bi pelikulari esan diet ezetz Zinemaldiagatik, eta
da, aurretik makilatu eta beste mila gauza egin behar dira. gero zalantza asko izan ditut ondo egin ote dudan...
Beraz, pelikula batean askotan 14-15 orduko lanegunak
izan ditzakegu. Telesailetan, normalean, zortzi ordukoak Orain zu zorteko zaude, behintzat.
izaten dira, eta larunbatak libre. Zineman larunbatetan izanda goi mailako ziklo batera sartu behar ote nuen, bai- Bai! Aurten gutxiago, bi hilabeteko geldialdia izan baitut.
lanegun erdia egiten da: zortzi ordu. Dena dela, zuzenda- na nik oso garbi neukan hura zela nirea. Gero Bartzelonan 2016ko irailetik 2017ko irailera gelditu barik aritu naiz,
riaren arabera ere badago erritmoa. Antena 3ko Presunto egon nintzen bi urtez. Han Andoainen baino gutxiago eta iazko irailetik orain arte bi hilabeteko geldialdia izan
culpable telesailean, adibidez, oso erritmo geldoa zen ba- ikasi nuen baina beste mundu bat ikusi nuen. Andoainen dut. Basauriko jaien inguruan bat, baina axolarik ez, go-
tzuetan eta oso azkarra besteetan. Izan ere, telesaileko taldean asko ibilitzen ginen, irakasleek hasieratik esaten zatu ahal izan bainituen! Urtarrilean izan dut bigarren
kapitulu bakoitzak zuzendari ezberdin bat dauka; hortaz, ziguten zine mundua talde lana zela, eta lehenengo mo- geldialdia. Orain, berriz, zorteko nabil. Baina, momentuz,
egun bakarrean posible da hiru zuzendari ezberdinekin mentutik afari bat egiteko aholkatzen ziguten, lagunak merezi du. Gerora, ama izan nahi badut, hasi beharko dut
lan egitea tokatzea, lokalizazio berdinean kapitulu ezber- egin eta taldea osatzeko. Bartzelonan kontrakoa zen: “Nik planteatzen mundu honetan zer egingo dudan... Batzuek
dinetako zatiak grabatu behar baitira, eta hor nabaritzen nabarmendu behar dut mundu honetan lan gutxi dagoela- utzi egin dute, beste batzuetan haurra izan eta aita izan da
da gehienbat erritmoarena. ko”. Askoz lehiakorragoa zen. Beste zine mundu bat ikusi umeaz arduratu dena, eta amak umea ikusi ere ez ia... Era-
nuen, askotan orain errealitatean ikusten dudana. baki asko hartu beharreko lanbidea da. Gainera, apur bat
Andoaingo Zine eta Bideo eskolan egin zenituen ikas- desagertzen bazara... oso lanpostu gutxi daude eta jende
ketak, eta gero Bartzelonan. Betidaniko zaletasuna Badaukazu proiekturen bat, zuzendariren bat, talderen asko. Oso ona izan zaitezke, baina beste bat ere oso ona
izan al duzu hau? bat... oraindik ezagutu ez duzuna eta gustatuko litzai- baldin bada, eta zuk urtebete desagertuta pasatzen badu-
Bai. Ikasketetan oso ona izan nintzen baina unibertsita- zukeena? zu, beharbada ez duzu gero bueltatzeko aukerarik.
teko aukerak begiratzen hasi eta ikusten nuen, adibidez, Gertatu izan zait pelikula bat ikusi eta pentsatzea aktore
Kazetaritza ez nuela nahi, kamera aurrean ezin bainaiz horrekin lan egin nahiko nukeela ikusteko benetan nola-
egon oso lotsatia naizelako. Andoaingo aukeraren berri koa den. Miguel Angel Muñozekin gertatu zitzaidan hori,
izan nuen, aurrematrikula egin eta gurasoekin joan nin- “típico chulito guaperas” bezala ikusten nuen, baina oso
tzen behin. Heldu nintzenean jakin nuen huraxe zela nire jatorra da. Sekulako feeling-a izan genuen. Beraz, horren GEURIA #43
tokia. Jende askok galdetzen zidan ikasketetan hain ona ostean, aktoreak telebistan ikusten ditudanean kuriosita- ELKARRIZKETA 27
2018.06.28
B ehin baino gehiagotan gertatu zaigu. Oporretan
Sevillara, Murtziara edo Salamancara joan, ber-
din du nora, eta ‘hara, Basaurikoa zara? Ez dut
ezagutuko ba...’ entzun dugu. Ez gara Bilbo edo Donos-
tia, baina ezagunak gara. Bada, Ruben Ontiveros gidoi-
lari eta zuzendariak (Basauri, 1977) badu horren ardura.
Besterik ez bada, Rubenek lurralde mitikoa bihurtu du
Basauri espainiar estatu osoan, eta bere lagun Borja Pe-
rezen etxea, munduko plato errentagarriena. 2005ean,
Youtube jaio berria zela, Qué vida más triste webseriea
ekoitzi, sarera igo eta apurka-apurka erreferente bihur-
tu zen Interneten, milioika bisitari lortuta. Telebista-
ra salto ere egin zuen, La Sextak erosi ondoren. Haren
atzetik Rubenek idatzitako hamaika telesail berri eto-
rri ziren, denak ere Basauri ardatz zutela, telebista zein
web formaturako eginda. Polinada izeneko Youtubeko
kanalean daude guztiak ikusgai. Bere ekoizpen propioez
aparte, Vaya Semanita, Homozaping, Jose Mota edo Bue-
nafuenteren el Terrat ekoiztetxerako egin du lan Onti-
verosek.

Hamaika telesail eta programatan gidoilaria izan au-
rretik, oso ezberdinak diren esparruetan aritu zara
lanean.
Bai, inkesta politikoak egiten ibili naiz hainbat urtez,
zinema pelikulen proiekzio arduraduna izan naiz eta
Bilboko Alde Zaharreko kale garbitzailea ere bai. Gidoi-
laria izateko ibilbide logikoena, dudarik gabe.

Egun el Terrat produktoran egiten duzu lan eta gidoi-
laria zara Jose Mota presenta saioan. Hala ere, Interne-
teko mundura lotuta jarraitzen duzu, ezta?
Hala da bai, TVEk PlayZ plataforma abiatu du eta Inter-
neten emititzen diren telesailak garatzen dira bertan.
Ni Neverfilms telesailean ari naiz gidoigile eta duela gu-
txi bukatu dugu lehenengo denboraldia. Neverfilms tele-
sailaren kapitulu bakoitza inoiz esistituko ez den – edo
bai, nork daki- film baten trailer faltsua da. Neverfilmsen
webgunean daude eskuragai egin ditugun trailer guz-
tiak.

Qué Vida Más Triste telesaila mugarria izan da zure
ibilbidean. Nola sortu zen?

Ruben Txiripa pixka batekin, egia esan. 2005ean izan zen hori.
Telesail arin eta erraza egiteko gogoa nuen, egun batean

Ontiveros
idatzi, grabatu eta editatzeko modukoa. Borjaren etxean
grabatzen genuen, igandero. Hasierako motibazioa aste
batzuetako gauza izango zela uste nuen, baina, diber-
titzeko gauza sinple batekin hasi, eta konturatzerako,
hiru urte egin genituen Interneten eta beste hiru tele-
bistan.
v gidoilaria w Oihartzun handia izan zuen telesailak. Halakorik es-
pero zenuen?
Ezta pentsatu ere. La Sextak telebistan emititu nahi
zuela esan zigunean, txantxetan ari zirela pentsatu ge-
nuen. QVMT bi minutuko bideo laburrak ziren, etxeko
logela itsusi batean grabatutakoak, gotelez osatuta-
ko hormekin eta ohazal zatar batekin. Nola demontre
erosiko zuen halakorik La Sextak? Bada, hala izan zen:
gotelearekin, ohazalarekin eta guztiarekin erosi zuen
QVMT.

UMOREAREN MUGAK Zelan prestatzen zenituzten atalak? Nola hasi zinen
QVMTren gidoia idazten?

UNIBERTSITATEKO
Norberaren barruan dagoen galtzaile senaren istorioa
da QVMT, kasu honetan, Borjak antzeztua. Jakin ba-
genekien Borjak zituen asmo guztiek txarto amaituko
zutela. Hala ere, ikusleek asko maite zuten Borja. Atal

IRAKASGAIA IZAN BEHARKO
arinak ziren hasieran, laburrak, unean uneko egoeren
sketchak. Apurka-apurka pertsonaia berriak sartu, gi-
doi luzeagoak eta aberatsagoak idatzi eta atal borobila-

LUKE. ETA IRAINAREN MUGAK
goak lortu genituen.

Basauri protagonista bihurtu da idatzi dituzun tele-
sail gehienetan: Qué Vida Más Triste, Basauri Vice, Ba-

ERE AZTERTU BEHARKO
sauri Mirror...
Nahigabeko zerbait izan da, baina era berean, istorioak
kokatzeko modu fidela izan da. Basaurikoak ginen te-

GENITUZKE
lesailetan parte hartzen genuen guztiak, hastapenetan
behintzat. Gainera, kontatzen den guztia herrian ber-
tan gertatzen da. Bestalde, nahiko alferra naiz pertso-
naien izenak asmatzerako orduan, pertsonaia guztiek
aktoreen benetako izena mantentzen dute. Bizilekua
asmatzeko kontu bera, beraz, alferkeriarekin ere zeri-
kusi handia du Basauri istorio guztien kokaleku izateak.

y Baina gu pozik!

Borja eta Joseba lagun izan dituzu proiektu askotan.
testua etxahun gonzalez sarria Zelan joan da zuen arteko elkarlana?
Institutu garaiko lagunak gara hirurak eta haiekin lan
egitea oso erraza eta dibertigarria izan da. Hiru urtez
GEURIA #43 QVMT telesaila Interneteko formatuan grabatzen ibili
28 ELKARRIZKETA
2018.06.28
ondoren, erraz moldatu ginen telebistako formatura.
QVMT dibertitzeko zerbait
zen, eta konturatzerako, hiru
urte egin genituen Interneten
eta beste hiru telebistan

Pasioz egin behar dira
bideoak, ondo pasatzeko eta
zuk zeuk gozatzeko

Alde nagusiena zen bost egunez grabatzen genuela, pla-
to batean eta soldata batekin.

Zelan igaro zen Borja garabi-gidaria izatetik La Sex-
tako telesail bateko aktore izatera?
Borjaren kasuak beste edonorenak baino meritu han-
diagoa dauka. Halakoa zen Borjaren grabazio egun bat:
bere logelan esnatu, pijama erantzi, kaleko arropa jarri
eta bere logelaren kopia zehatza zen plato batera joa-
ten zen. Han pijama janzten zuen berriro eta zortzi ordu
igarotzen zituen grabatzen. Grabazioa bukatuta, kaleko
arropa janzten zuen berriz, etxera bueltatu, pijama jan-
tzi eta ohean sartzen zen. Hiru urte pasa zituen horrela.
Bere omenez egindako monumentu bat falta da nonbait.

Egunero grabatzeak gidoi asko idaztea eskatzen du.
Zer gertatzen da inspirazioak huts egiten duenean? Ezkerretik, Borja Perez, Rben Ontiveros, Joseba Caballero. Goian, Santi Ugalde / Utzitakoa
Gidoiak idaztea gainontzeko lanbideetan jardutea beza-
lakoa da. Ordu batzuk dituzu horretarako eta epe zeha-
tzak bete behar dituzu. Egin nahi duzun guztia egin eta
dena primeran doakizun egunak daude, baita egun etsi-
garriak ere. Gakoa, edozein tokitan bezala, profesio-
nalez osatutako talde ona izatea da. QVMT telesailean
DI-DA
ezagunak nituen gidoilariekin lan egiteko parada izan
Egungo zentsurak Erdi Arora
eraman gaitu bueltan Gordeta duzun objektu preziatu bat?
nuen, oso profesionalak guztiak, eta maila ona manten-
Super CineExin kamera bat
tzeaz gain, atal benetan zoragarriak grabatu genituen.
Zer egiten duzu egun libre batean?
Vaya Semanita saioko gidoilaria ere izan zara. Bertan
Familia, lagunak eta Play Stationarekin egon
egiten zen umoreak bideragarria izaten jarraitzen du Alferkeriarekin zerikusi
egun? Non dago muga? handia du Basauri istorio Zure bertute bat eta akats bat.
Umorearen mugak unibertsitateko irakasgaia izan
beharko luke. Nire lagun Diego San Jose gidoigileak guztien kokaleku izateak Proiektuetan jartzen dudan pasioa eta emai-
tzak lortzeko bide horretan sentitzen dudan
esaten du umorearen mugak non dauden jakiteaz aparte
muturreko ezinegona
ona litzatekela norberak bere buruari galdetzea ea non
dagoen irainaren muga. Hau da, pertsona bat minduta
Egin duzun azken bidaia eta egin nahi zenu-
sentitzen bada eta horrekin batera umorearen mugak La Sextak telebistan emititu keena. Tenerife eta Japonia
igaro ditugula ondorioztatzen badugu, hor ez dago ez- nahi zuela esan zigunean,
tabaidarako lekurik. Era horretan, norbera minduta da-
goela esatea besteekiko zentsura tresna erabilterraza txantxetan ari zirela Zein liburu ari zara irakurtzen?
Santiago Lorenzoren Los huerfanitos
bihur daiteke. Adibide bat jarriko dizut: "Adierazpen as- pentsatu genuen
katasuna iraina hasten den lekuan bukatzen da" esaten
Eta zein telesail ikusten ari zara?
duen norbaiti "Bada, isildu zaitez, iraindu nauzu eta"
Rick & Morty
erantzuten badiogu? Zer?
Abesti bat eta pelikula bat.
Finagoa bihurtu ote da azkenaldian ‘Hau egokia da, labur serioak egiten saiatzen ginen, komediarik ez. Bel-
Empire of the Sun taldearen We are the people
hori ez’ kontzeptuen arteko tartea? Zer iruditzen durra eragin nahi genuen, emozio biziak, tentsioa...
zaizkizu ezagutu diren azken zentsura kasuak? Bideoak jendaurrean aurkezten genituenean, ordea,
Eta pelikula bat.
Beti egongo da zerbaitekin minduta sentitzen den nor- barreak eta algarak baino ez genituen entzuten. Horrek
Game Night
bait, logikoa iruditzen zait. Beste asunto oso ezberdina argi utzi zuen, nire ustez, komediarantz jo behar genue-
da zerbaitek norbait mintzen duen bakoitzean artela- la.
Besteengan gehien miresten duzun bertutea.
nen, sketchen, bineten, antzezlanen, liburuen edo fil-
Umore sena izatea
men gaineko zentsura irmoa gauzatzea. Tamalez, gu- Etxetik, Internet bidez, arrakasta lortu daitekeela
rean ohikoa bihurtu den dinamika horretan sartzeak erakutsi duzu. Telebistan baino gehiago? Zein da ho-
Non eta noiz zara zoriontsu?
Erdi Aroko neurrietara eraman gaitu bueltan. rren arrazoia?
Lau orduko siesta egin baino lehen eta ondo-
Ez dut uste telebistaren eta Interneten arteko lehia-
ren
Buelta gaitezen gu hasierara. Noiz piztu zen ikus-en- rik dagoenik. Publiko ezberdina duten eta esperientzia
tzunezkoetarako duzun pasioa? ezberdinak eskaintzen dituzten plataformak dira biak,
Miresten duzun pertsonaia historiko bat.
BBBko hirugarren mailan (Batxilergo Bateratu Balioa- besterik ez. Egia da batzuetan publikoak eta esperien-
Tyrion Lanniester
niztuna, BUP gazteleraz), sei hilabete pasa genituen tziek bat egin dezaketela telebistan eta Interneten, bai-
zigortuta Borjak eta biok. Klaseak bukatzerakoan esko- na beste askotan ez. Kalitatekoa eta ona den edozerk
lako liburutegira joan behar genuen ikastera, baina, egia arrakasta izan dezake Interneten eta baita telebistan
esan, ez genuen liburutegia zapaldu. Klasetik irten eta ere, erabat ziur nago. Alde nagusia da Internetek beti
gure lagun Natxoren etxera joaten ginen. Urte horretan dituela ateak zabalik.
konturatu nintzen, hain justu, nire aitak bideo kamera
bat zuela gordeta logelako armairuan. Gauza batek bes- Zein aholku emango zenioke Interneten istorioak
tera eraman... eta gaur arte. kontatzen hasi nahi duen pertsona bati?
Gogoko duzun horri irmotasunez ekitea, jarraipena
Laburmetraien munduan hasi zinen zu. Zelan gogo- ematea eta ez etsitzea. Oso garrantzitsua da nahi duzun
ratzen dituzu VHS formatuan grabatutako lehen bi- hori nahi duzulako egitea ere. Hau da, bizitzan gauza
deoak? asko daude erdi behartuta egin behar ditugunak. Bideoak
Garai hartan ikusten genituen filmek erabat baldintza- ez, bideoak pasioz egin behar dira, ondo pasatzeko eta
tzen zituzten gerora egiten genituen bideoak. Pelikula beste inork baino lehen, zuk zeuk gozatzeko. Egia da
gore bat ikusten bagenuen, horrelako zerbait egin nahi lasterketa luzea bihurtu daitekela Internetekoa, denbo-
genuen guk ere. Gauza bera thriller edo beldurrezko ra luzez egon zaitezkeela espero dituzun emaitzak lortu
pelikula bat ikusten genuenean. Gogoan ditut, besteak gabe, baina heltzen direnean, une hori, ederra da be- GEURIA #43
beste, Fight Club, Braindead edo True Lies pelikulak. Film netan. ELKARRIZKETA 29
2018.06.28
GOENKALE AMOUR HANDIA
Telesaila / 1994-2015 Antzezlana / 2015 Filma / 2017
Aktorea: Itziar Ituño Zuzendaria: Jokin Oregi Ekoizpen laguntzailea: Agare Lopez

FilmoGrafia
v FILMAK, TELESAILAK, TELEBISTA SAIOAK, ANTZEZLANAK w
ELKARRIZKETATUEK LAN EGIN DUTEN IKUSENTZUNEZKOEN ZERRENDA

PRESUNTO CULPABLE LOREAK IRRINTZIAREN OIHARTZUNAK
Telesaila / 2018 Filma / 2014 Dokumentala / 2016
Jantziak: Miriam Miranda Aktorea: Itziar Ituño Zuzendaria: Iratxe Fresneda

GEURIA #43
30 FILMOGRAFIA
2018.06.28
DRAGOI BOLA CON LA CALLE A CUESTAS ERREMENTARI
Seriea / 1990-2017 Telebista saioa / 2015- Filma / 2017
Bikoiztailea: Jesus Egukiza Zuzendaria: Alex Pascual Ekoizpen laguntzailea: Agare Lopez

LA CASA DE PAPEL EITB KULTURA QUÉ VIDA MÁS TRISTE
Seriea / 2017- Telebista saioa / 2005- Seriea / 2008-2010
Aktorea: Itziar Ituño Ekoizpena: Aritz Galarza Zuzendaria: Rubén Ontiveros

EUSKAL HERRIA: LAU HAIZEETARA ALLÍ ABAJO LURRALDE HOTZAK
Dokumentala / 2001 Telebista saioa / 2015- Road movie / Dokumentala / 2018
Narratzailea: Jesus Egukiza Ekoizpen laguntzailea: Agare Lopez Zuzendaria: Iratxe Fresneda
43 | MONOGRAFIKOA | 201
GEURIA # 8/06/2
8

MONOGRAFIKO HAU EGITEKO ZINEMAN, ANTZERKIAN ETA TELEBISTAN
LAN EGIN DUTEN EDO EGITEN DUTEN HEGO URIBEKO HAINBAT PERTSONEKIN EGIN DUGU BERBA.
HORIETAKO 13 ELKARRIZKETATU DITUGU ETA HONAKO HAUEK DIRA EUREN IBILBIDEA LABURBILTZEN DITUZTEN LAN BATZUK:

HANDIA IRRINTZIAREN OIHARTZUNAK LOREAK GOENKALE LASA ETA ZABALA LA CASA DE PAPEL PRESUNTO CULPABLE
DRAGOI BOLA EUSKAL HERRIA: LAU HAIZEETARA EL CONQUISTADOR DEL FIN DEL MUNDO LURRALDE HOTZAK BASAURI MIRROR
AMOUR EITB KULTURA CON LA CALLE A CUESTAS SOINUJOLEAREN SEMEA ERREMENTARI ALLI ABAJO QUE VIDA MAS TRISTE
VAYA SEMANITA HOMOZAPING LA NOCHE DE... NEVERFILMS

GEURIA · HEGO URIBEKO HERRI KOMUNIKABIDEA
ARRIGORRIAGA BASAURI ETXEBARRI GALDAKAO UGAO ZARATAMO ZEBERIO
DOAN · GEURIA.EUS