Kajian Pencemaran Sungai

1 PENDAHULUAN TIDAK dinafikan bahawa Malaysia sebagai sebuah negara kaya dengan sumber air dapat memenuhi kehendak dan permintaan rakyat bagi membolehkan mereka menjalankan aktiviti harian. Bagaimanapun, proses globalisasi yang membawa kepada kemajuan negara menyebabkan masalah pencemaran alam sekitar kian berleluasa. Masalah itu juga mengakibatkan berlakunya kerosakan sistem sungai yang membekalkan sumber air mentah kepada rakyat. Meskipun sumber air tidak pupus, tetapi air yang dapat digunakan oleh manusia dengan selamat adalah semakin berkurangan. Setiap isu atau masalah yang timbul telah menyedarkan kita betapa seriusnya masalah pencemaran air di negara kita. Masalah pencemaran air ini tidak terhad kepada pencemaran sungai sahaja, bahkan turut melibatkan sumber air bawah tanah, kolam, tasik dan laut. Mantan Perdana Menteri Datuk Seri Abdullah Ahmad Badawi ketika membentangkan Rancangan Malaysia Kesembilan turut tidak terkecuali memperkatakan tentang keadaan alam sekitar di negara ini. "Apa yang berlaku kepada sumber air di negara ini amat menyentuh hati saya. Ia sangat menyedihkan," keluh Abdullah. Keluhan itu sepatutnya cukup untuk memberi mesej kepada kita betapa faktor pencemaran terutamanya yang membabitkan air kini membimbangkan. Juga bahawa air bukan sahaja berfungsi sebagai penyambung nyawa manusia tetapi melangkaui peranan ke arah proses memudahkan urusan pembangunan negara. Pencemaran air mengakibatkan terjadinya krisis air bersih. Di samping kekurangan kesedaran sivik di antara masyarakat serta sektor perindustrian, kelemahan dalam pemantauan oleh pihak berkenaan serta kekurangan dalam pemantapan sistem pemantauan pelaksanaan undang-undang yang termaktub menyebabkan masalah pencemaran air menjadi masalah kronik yang makin lama makin parah. Perbincangan berkenaan dengan pencemaran air yang seterusnya ini tertumpu kepada pencemaran air yang berlaku di negara kita.

2 PENCEMARAN AIR DAN KATEGORINYA Sifat dwikutub air membolehkannya melarutkan pelbagai jenis bahan. Maka sungai dan anak sungai mampu menjalankan kerja-kerja pemecahan, peresapan, pengoksigenan di hilir sungai pada zaman primitif di mana populasi manusia adalah kecil. Berikutan proses urbanisasi, sungai tidak mampu lagi memecahkan kuantiti pencemar yang dimasukkan ke dalamnya dan efluen daripada setiap pusat populasi bertambah ke dalam bekalan air pusat populasi yang lain. Air mengalir di merata tempat menjadi air kumbahan dan bolehlah kita menyatakan bahawa pencemaran air berpunca daripada manusia sendiri.

atau kepada tumbuhan-tumbuhan atau menyebabkan suatu pelanggaran terhadap apa-apa syarat.5 ke 2. iaitu mendakan ferik hidroksida yang berwarna kuning kemerahan mencemar tebing sungai. Kebanyakan tumbuhan peringkat tinggi tiada dan hanya beberapa jenis alga dan bakteria yang tinggal. Air yang berasid ini meningkat dengan meningkatnya pengeluaran arang batu. dan pelepasan asid sulfurik menukarkan keasidan air sungai itu dan menurunkan pH anak-anak sungai secara mendadak. Semua vertebrat. haba.Akta Kualiti Alam Sekeliling mendefinasikan pencemaran sebagai apa-apa perubahan langsung atau tidak langsung kepada sifat-sifat fizikal. kimia atau biologi mana-mana bahagian alam sekeling dengan melepaskan. Hasil sampingan pertukaran keadaan pengoksidaan besi ini. Sumbangan besi dan sulfat dalam kuantiti yang banyak juga mengurangkan keterdapatan oksigen dalam anak sungai. . mengeluarkan atau meletakkan bahan buangan hingga menjejaskan apa-apa kegunaan berfaedah. Sesetengah bakteria boleh mendapat tenaga dengan menukarkan ferus kepada ferik untuk pernafasan dan pembiakan. ikan atau hidupan dalam air. Keracunan atau toksisiti Logam berat seperti plumbum. Logam-logam berat ini mempengaruhi organism pengurai bersama-sama kehidupan peringkat tinggi. penyaduran dan larutan penyalutan kromium boleh bertindak sebagai penghalang metabolik atau penafasan dalam banyak organisma. kebanyakan invertebrat dan banyak mikroorganisma terhapus. Pencemarpencemar yang beracun ini diserap oleh lumpur di bawah dan dilepaskan apabila mendapan di bawah diganggu. Keasidan atau asiditi Mata air yang keluar daripada rekahan bukit-bikit arang batu mengandungi partikel-partikel bitumen dan sulphur. kebanyakan yang akan musnah apabila air tawar bertukar menjadi payau. atau sekatan yang dikenakan ke atas sesuatu lesen yang dikeluarkan di bawah akta ini. burung. atau kepada binatang. Walaupun sesetengah organisma boleh bertoleransi terhadap julat kepekatan garam tertentu.5 pada musim-musim tertentu. ii. merkuri. keselamatan atau kebajikan awam. Kemasinan atau saliniti Ini berlaku apabila air garam dari lombong atau telaga minyak dilepaskan ke dalam air tawar. pH boleh jadi di antara 4. dan berterusan lama walaupun lombong-lombong ditinggalkan. iii. maka penambahannya yang berlebihan ke dalam sistem akuatik boleh memusnahkan. dan merencat atau memusnahkan enzim yang diperlu untuk proses-proses kehidupan. Besi pirit ( hasil perlombongan batu arang ) akan memasuki anak-anak sungai. kuprum. hidupan liar. Pencemaran air dapat dikategorikan seperti berikut : i. arsenik dan kromium yang digunakan dalam penyalutan timah. menyebabkan suatu keadaan yang merbahaya atau mungkin merbahaya kepada kesihatan.

dan dalam air yang tidak tercemar. minyak yang boleh dilarut dengan menstabilkan emulsinya dengan detergent. populasi Tubifex dalam 20. Mikroorganisma biasanya terkawal kerana kekurangan fosforus. oksigen diperlukan. Partikelpartikel terampai ini akan mendak ke dasar sungai dan menayelubungi kehidupan di bahagian bawah sungai dengan selaput yang luas.Biological Oxygen Demand ) menjadi tinggi. Pendeoksigenan (Deoxygenation) Pencemaran yang lazim adalah organik. tetapi apabila bahan organik diserang oleh bakteria dan dipecahkan menjadi kompaun yang ringkas. BOD digunakan untuk menentukan jenis hidupan yang boleh ditampung oleh sungai yang tercemar.iv. Nitrit bertindak dengan hemoglobin membentuk ³methemaglobin´ yang . Industri besi keluli menghasilkan partikel halus juga menyebabkan sungai yang dimasuki efluen menjadi merah atau hitam. Jumlah mereka berkadaran songsang dengan kandungan oksigen dalam air. ³caddis fly´ dan ³stone fly´ yang merupakan sumber makanan penting bagi ikan-ikan. Dua jenis invertebrate yang bertoleransi terhadap paras oksigen telah dikenali sebagai indeks biologi bagi kesusutan oksigen. Chironomus hidup dalam lumpur di dasar sungai. Ikan mempunyai keperluan oksigen yang paling tinggi dan biasanya ikan air sejuk memerlukan lebih oksigen daripada ikan air panas. apabila dilepaskan ke dalam air menyebabkan kekeruhan seperti susu. Dalam air tang tercemar teruk. atau mempengaruhi pH. Kekeruhan atau turbidity Bahan-bahan lengai ( inert ) dan halus senang terampai dalam air. Cacing Tubifex dan larva sejenis sreangga kecil yang berwarna merah. Tubifexi mungkin tidak didapati langsung. Ledakan populasi satu atau lebih spesies alga dipanggil blum alga ( blooms ). Eutrofikasi Air Eutrofikasi merupakan pengkayaan bahan organik atau nutrien dalam tasik dan lain-lain dan menampung pertumbuhan yang banyak. Keperluan oksigen biologi ( BOD . terutama yang berkaitan dengan bebanan organik air.000 individu/kaki persegi. Fosforus adalah faktor penyebab dan nitrogen menjadi faktor penghad dan organisma seperti alga biru-hijau mengambil alih daripada plankton kerana alga tersebut bebas daripada penghad nitrogen. v. Satu kesan merbahaya kepada manusia adalah nitrat ditukar menjadi nitrit di dalam saluran penghadaman oleh bakteria tertentu. BOD adalah indeks pencemaran air yang berguna. Selain itu. Pembakaran atau penerangan tanah juga melepaskan partikel tanah dan tanah liat. Ini mengurangkan pemancaran cahaya dan merencat proses fotosintesis tumbuhan akuatuk dan mikroskopik. Industri porselin ( tanah liat putih ) adalah sumber pencemaran ini. Apabila berlaku pertambahan kandungan fosforus dalam air. Invertebrate boleh bertoleransi terhadap kepekatan oksigen yang rendah dan bakteria terhadap keperluan oksigen yang lebih rendah. ia digunakan serta merta menyebabkan kadar pembiakan organisma yang tinggi.walaupun bahan-bahan organik tidak meracuni hidupan sungai. Pelepasan nitrogen dan fosforus ke dalam air dalam kuantiti yang tinggi adalah salah satu masalah besar dalam pembuangan sisa kerana pertambahan nitrogen dan fosforus mempercepatkan proses penuaan tasik. menghasilkan kelodak yang boleh memusnahkan habitat bagi larva serangga seperti ³mayfly´.

Perak. Pedu Bukit Saiong dan Bukit Keramat menimbulkan kebimbangan besar bukan sahaja kepada berpuluh NGO alam sekitar. Chebar Besar. Kedah. Kumbahan terus merupakan punca utama pencemaran organik memandangkan ianya tiga kali ganda melebihi jumlah beban pencemaran daripada industri dan buangan haiwan. Hutan tadahan air ini antara lain membekalkan air kepada sumber air utama di negeri Kedah iaitu empangan Muda. Selangor dan Terengganu juga tercemar. di beberapa muara sungai di negeri Johor. Kawasan tadahan air ini menjadi pergantungan kepada sumber air kepada 96 000 ha kawasan tanaman padi yang melibatkan 63 000 keluaraga petani. . sumber air kepada pengguna air di Kedah.28 juta penduduk kepada yang menyamai 13 juta penduduk. Kumbahan telah meningkat daripada yang menyamai 6. Padang Terap. Perak. Pulau Pinang. Di samping itu. Pelepasan buangan industri dan domestik merupakan komponen utama bahan organik manakala pembukaan tanah secara besar-besaran. kegiatan pembalakan dan perlombongan di kawasan tadahan mengakibatkan masalah pemendapan dan kelodakan. Kelantan. Pencemaran kumbahan terutamanya dari buangan domestik dan haiwan. pembangunan yang tidak terkawal. pembalakan di Hutan Ulu Muda . Pulau Pinang dan Sarawak. Sebagai contoh. dan ini telah didapati di Pahang. hak asasi manusia dan sebagainya juga kumpulan masyarakat petani dan nelayan juga masyarakat awam dari pelbagai latarbelakang. kepenggunaan. meliputi 123 000 ha kawasan Hutan Tadahan Air termasuk Ulu Muda. Perlis dan Pulau Pinang dan kepada masyarakat Industri terutamanya di Pulau Pinang dan Kulim dan tidak kurang juga fungsi hutan tadahan air tersebut sebagai habitat hidupan semulajadi yang dilihatkan sebagai satu kawasan Mega Biodiversiti yang harus dipelihara. seperti yang ditunjukkan oleh faecal coliform memberi kesan besar terhadap pencemaran organik di kawasan air daratan.tidak akan mengambil oksigen menyebabkan seseorang itu sesak pernafasan dan kelemasan dan keadaan ini lebih teruk pada bayi dan kanak-kanak. Pedu dan Ahning dan Sungai Muda dan Sungai Kedah.

Pencemaran yang disebabkan oleh buangan industri yang ditanam dalam tanah serta baja kimia. dan juga oleh sebab penerokaan kawasan sekitar tasik untuk sektor pertanian. makanan dan minuman. tahap pembandaran yang meningkat. Masalah pencemaran daripada haiwan ternakan masih lagi belum dapat diselesaikan. di mana baja dibawa ke tasik oleh air hujan. Punca-punca industri yang menyebabkan pencemaran air terus tertumpu di Pantai Barat Semenanjung Malaysia dengan Johor. menyebabkan tumbuhan akuatik seperti tumbuhan terapung dan tumbuhan tenggelam bertumbuh subur di kawasan tasik itu.000 m3 buangan beracun dan berbahaya daripada kira-kira 1. getah. Tasik Chini di negeri Pahang yang dibangunkan sebagai destinasi pelancongan.Ini adalah disebabkan oleh kepadatan penduduk yang tinggi. racun serangga dan racun rumpai dari bidang pertanian. sementara beberapa negeri yang mempunyai undang-undang berkenaan masih belum lagi menguatkuasakannya dengan berkesan. Penggunaan bahan kimia yang tidak terkawal telah mengurangkan dengan banyaknya ikan air tawar di beberapa kawasan. Sebagai contoh. Kawalan dan kelolaan ternakan khinzir adalah perlu memandangkan industri tersebut telah menimbulkan masalah alam sekitar yang ketara terutamanya di Negeri Sembilan dan Pulau Pinang. Industri utama yang menyebabkan pencemaran tersebut ialah tekstil. Di samping itu. dan menjejaskan mutu kebersihan hasil akuakultur. Konsep Kawasan Ternakan Khinzir yang terkandung di dalam Dasar Pertanian Negara masih belum dilaksanakan sepenuhnya. Pembangunan berterusan tanpa kawalan berkemungkinan akan menyebabkan pencemaran pada ekosistem tasik ini. Sungai yang tercemar oleh buangan haiwan ternakan telah memberi kesan ke atas pantai dan perairannya yang mana telah menggugat Port Dickson sebagai destinasi tarikan pelancong yang terkenal. pelupusan najis manusia yang tidak teratur di kawasan setinggan. . Industri minyak sawit mentah dan industri pemerosesan getah asli turut terlibat dalam pelepasan beban organik. Di Negeri Sembilan. kawasan penempatan padat yang banyak di sepanjang pantai dan kemudahan yang tidak mencukupi untuk pengolahan kumbahan. Beberapa negeri masih belum lagi menggubal enakmen yang diperlukan untuk mengawal dan menguatkuasakan kawalan kebersihan ke atas buangan haiwan ternakan. Di samping itu. Pulau Pinang dan Selangor mencatatkan bilangan hampir 50 peratus. tahap pencemaran oleh pepejal terampai terus berlaku akibat daripada aktiviti-aktiviti pembangunan tanah yang berleluasa di kawasan-kawasan berhampiran dan pedalaman. industri ini telah memberi kesan ke atas punca air di Sungai Linggi yang memerlukan pengolahan biologi dan kimia yang mahal sebelum airnya dapat digunakan untuk tujuan domestik. Satu kajian ke atas sistem pengolahan dan pelupusan buangan berbahaya telah menunjukkan tidak kurang daripada 380. kertas. pantai-pantai di beberapa kawasan di Pulau Pinang telah bertambah buruk.000 punca dikeluarkan setiap tahun. Pencemaran air tasik dan air bawah tanah juga berlaku.

Selain Oksigen. dan juga pembuangan dan limpahan minyak dan sisa berbahaya daripada kapal. artritis. batu dalam hempedu dan sebagainya. 3 Pencemaran Air : Bahan Pencemar dan Kesan-kesannya Pencemaran air adalah salah satu penyebab penyakit kronik. Walaubagaimanapun. tumpahan minyak dari pelantar telah dilaporkan lebih banyak berlaku. penyakit batu karang. penyakit hati. Oksigen Terlarut (DO) Di samping itu. Nilai pH dan (pH) vi. tekanan darah tinggi. Di samping itu. kebanyakan tumpahan minyak yang berlaku di kawasan pelabuhan telah dapat dibersihkan di mana kos pembersihannya telah dapat dipungut daripada pihak-pihak yang berkenaan. Membantu proses pencernaan iv. jangkitan sistem penghadaman. Kualiti air dinilai dengan menggunakan parameter berikut. air mempunyai peranan yang sangat penting dalam kehidupan kita. parameter lain seperti logam berat dan bakteria perlu diambilkira kerana air paip yang dibekalkan mungkin dikontaminasikan dengan kuprum. Proses pembuangan racun / toxin ii. Perlu diingatkan air paip kegunaan domestik boleh juga dikantaminasikan kerana tangki yang kotor dan berkarat.Pencemaran laut berlaku oleh pembuangan kotoran daripada punca daratan ke laut. sakit kepala. Metabolisma tubuh Berikut menunjukkan jadual berkenaan dengan warna mendapan air yang tercemar bersama dengan bahan pencemar serta kesan-kesannya terhadap kesihatan. Keperluan Oksigen Kimia (COD) iii. Nitrogen Ammoniakal (NH3N) iv. zink dan plumbum yang melebihi kepekatan maksimum yang dibenarkan mengikut Akta Pemakanan Malaysia 1985. Akibat meminum air yang tercemar. manusia akan dijangkit penyakit menular. . Pelicin bagi sendi-sendi iii. Bagi memastikan rakyat terus menikmati taraf kehidupan yang berunsur lestari. Menstabilkan suhu tubuh v. penyakit kulit. Air diperlukankan oleh semua organ dalam tubuh agar dapat berfungsi dengan sempurna seperti : i. Lebih dari 70% tubuh manusia terdiri dari air. gangguan sistem saraf. penyakit ginjal. Keperluan Oksigen Biokimia (BOD) ii. iaitu : i. di mana tahap kesihatan kebangsaan tidak menjejaskan pembangunan dan kemajuan negara yang berterusan. Pepejal Terampai (SS) v. kualiti air yang digunakan oleh rakyat jelata perlulah memenuhi satu piawaian yang standard. kanser.

cacing nematod dan mikrob lain dan dikenalpasti penyebab penyakit berbahaya seperti hepatitis. Komposisi bahan berkenaan didapati melebihi paras yang ditetapkan oleh Piawaian Kualiti air Kebangsaan Interim Kelas II. Keadaan ini dapat dilihat berdasarkan kepada masalah yang berlaku akibat perubahan yang berlaku. Najis binatang menyebabkan kemunculan bakteria seperti Escherichia coli. kadmium raksa dan plumbum. cacing nematod dan mikrob lain). sampah sarap dan logam berat seperti arsenik. Coli.4 Pencemaran Sungai Pencemaran sungai-sungai di kawasan bandar dan luar bandar di Malaysia merupakan satu masalah alam sekitar yang bertambah serius dan sehingga sekarang masih tiada lagi suatu kaedah penyelesaian yang benar-benar efektif untuk menangani masalah ini. kaca dan kelodak) Pencemaran biologi (seperti najis binatang menyebabkan kemunculan bakteria seperti Escherichia coli atau E. di samping bahan lain seperti najis binatang. Selain itu. disentri. pembangunan di negara ini dan proses urbanisasi telah membawa kepada perubahan penggunaan tanah bagi sesuatu kawasan bagi menampung keperluan kegiatan ekonomi serta penyediaan kemudahan sosial. demam kepialu. kertas. punca utama pencemaran sungai berlaku disebabkan oleh kelodak dan sisa kumbahan. gatal kulit. Mengikut kajian hidrologi ada tiga klasifikasi pencemaran air berlaku iaitu: Pencemaran fizikal (tidak larut dalam air seperti sampah sarap daripada logam. Akibat perubahan guna tanah yang berlaku telah mendedahkan sungai kepada pelbagai masalah yang tidak mampu ditanggung oleh sungai. . taun. Di Malaysia. kusta dan penyakit paru. · Pencemaran kimia (bahan kimia terlarut daripada pencemar fizikal dan biologi serta logam berat dikelaskan sebagai pencemar kimia ). yang secara langsung menyebabkan perubahan sistem sungai bukan sahaja dari segi kualiti tetapi juga kuantiti.

kandungan pepejal terampai tidak lebih daripada 50 mg/liter dan kandungan ammonia-nitrogen tidak melebihi 0. di mana 12 buah sungai yang tercemar teruk. Sementara sungai Sepang. Sungai Tukang Batu. semakin buruk pula pencemaran sumber bekalan air utama khususnya sungai yang berlaku. Sungai Samit dan Sungai Tuaran di Sabah (yang tertinggi). Sungai yang tercemar teruk ialah Sungai Dondang. Kualiti Air Semakin Merosot Tidak ramai di antara kalangan kita yang mengambil berat tentang makna sebenar kualiti bekalan air di seluruh negara yang semakin merosot kerana pencemaran berikutan kegiatan pembuangan sisa sampah dalam sistem saliran. Sungai Pahang dan Sungai Kempas didapati mengandungi kandungan logam raksa. kualiti air sungai di Malaysia adalah dalam keadaan yang semakin merosot akibat daripada pencemaran alam sekitar. Sungai Klang. tembaga. Sungai Miri/Lutongdi Sarawak dan Sungai Jimah di Negeri Sembilan. . Kualiti air sungai di negara kita secara keseluruhannya menurun. Sungai Klang dan Sungai Buloh di Selangor. sehingga 2005 sebanyak 13 buah sungai di negara ini didapati mengalami pencemaran teruk manakala 75 buah lagi tercemar sederhana manakala 32 buah lagi masih bersih. Selangor dan Pulau Pinang. 34 buah sungai tercemar sederhana dan 74 buah sungai bersih ( Jadual 1[4]). plumbum serta zink yang melebihi standard yang dibenarkan. Sungai Buloh. Kualiti air[1] adalah dianggapkan bersih untuk kehidupan biologi sekiranya paras ukuran BOD adalah 3 miligram seliter (mg/liter). Sungai Selangor dan Sungai Golok adalah sungai-sungai yang teruk tercemar oleh kumbahan. Sungai Sepang. sumber air mentah di negara kita kebanyakannya diperoleh terus dari sungai utama dan empangan yang dibina untuk menyimpan air. Sungai Batu di Perak. Sungai Sedili Besar.Seperti yang diketahui. Sungai Rembah. Sepatutnya. Namun. Sungai Kempas. Sungai Juru dan Jejawi di Pulau Pinang.3 mg/liter. Sungai Benut dan Sungai Pasir Gudang di Johor. kadmium. Antara negeri yang mengalami pencemaran sungai paling tinggi adalah Johor. kita sebagai pengguna merasa bimbang tentang isu ini Kita meyedari semakin hebat dan pesatnya pembangunan serta pertumbuhan penduduk. Statistik ini menunjukkan bilangan sungai yang tidak tercemar mengalami kemerosotan berbanding dengan statistik[3] pada Tahun 2000. Pencemaran Sungai Kian Kritikal Berdasarkan statistik[2].

Dr Zulkifli Abdul Rahman. JAS.Nota Kaki [1] Laporan Rancangan Malaysia Ke-6. Bab 15 : Alam Sekitar. . JAS. para 15. Selain itu. 2000 [4] Water Quality Management in Malaysia . kelodak daripada hakisan yang juga sebahagian besarnya disebabkan oleh aktiviti penerokaan hutan serta pelepasan sisa oleh industri juga menjadi penyumbang utama masalah pencemaran ini.06 [2] Laporan Rancangan Malaysia Ke-8 ( 2001-2005) Bab 19 para 19.05 [3] Water Quality Management in Malaysia .Dr Zulkifli Abdul Rahman. 2000 Laporan juga menyatakan bahawa 70 peratus masalah pencemaran sungai disebabkan oleh kumbahan dan pembuangan sampah.

Garam-garam inorganik. danhepatitis A oleh virus. dan akali . dan mutasi gen. kromat.Sifat air sebagai pelarut juga menyenangkan pencemarannya.(c) Toksin kimiai. Kesemua jenis bahan pencemar air boleh dibahagikan kepada:(a) Agen biologii.ini akan menggalakkan pertumbuhan tumbuh-tumbuhan akuatik yangterlampau banyak lalu menyesak dan mengganggu keseimbanganekosistem air tersebut. Ini seterusnya boleh menyebabkan hidupanakuatik mati.kuprum.(e) Bahan buangan radioaktifBahan buangan radioaktif mungkin disalurkan ke dalam sistem airsemasa pembuangan sisa radioaktif makmal kajian sisa radioaktifbuangan hospital. asid dan akalii.b. kromium.Kebanyakan sungai di Malaysia dicemarkan dengan kegiatan yang berikut: (1) Tumpahan Minyak(2) Buangan Dari Aktiviti Pertanian Dan Ternakan(3) Pelupusan Sampah Sarap Kumbahan Dan Lain-lain Buangan Perumahan(4) Pelupusan Bahan Buangan Kommersial Dan Industri(5) Bahan Buangan Pembinaan PENCEMARAN AIR 1. penyakit demamkepialu oleh bakteria Salmonella.Contohnya.ii. plumbum. dan bahan-bahan lain yang terapung di atasair dapat mengurangkan penembusan cahaya matahari dan resapangas seperti oksigen. PCB.Garam-garam inorganik. asid. Air ialah pelarut universal kerana banyak jenis bahan kimia larut di dalamnya. merkuri.(d) Agen fizikal(i) Minyak.Sumber air boleh dicemari oleh bakteria. penyakit barah.(ii) Pepejal endapan dan ampaian menurunkan kualiti air sertamengakibatkan longgokan kelodak sungai yang bokd menyebabkanbanjir. dan zink yang dibuang dari kilang-kilang. industri.benzena. kerosakan organ-organbadan.f.Toksin kimia organik pula adalah pestisid seperti DDT. ciritbirit oleh protozoa Entamoeba.Baja kimia(i) Ekosistem air dapat di cemar oleh fosfat dan nitrat yangmeresap ke dalam kolam dan sungai daripada baja yang disembur.(ii) Misalnya. sianida. 2. dan av dari stesen nuklear. jika kandungan fosfat dalam air adalah tinggi. kadmium.ii.Antara toksin kimia inorganik yang mungkin terdapat dalam air yang tercemaradalah arsenik. penyakit kolera disebabkan oleh bakteria Vibrio.Toksin kimia ini boleh menyebabkan keracunan makanan. selenium. protozoa.iii. Pencemaran air berlaku akibat pembuangan bahan kotoran domestik. dan virus yang membawapenyakit. 3. gris. atau juga akibat hakisan tanah ke dalam sumber air sehingga menjadikansumber air itu tidak lagi selamat untuk hidupan air dan kegunaan manusia.pertanian. dansebagainya.

iii.Kilang-kilang yang mengeluarkan barangan seperti bahan kimia. Kesannya adalah kawasan pantai akantercemar dan banyak spesies burong laut akan mati akibat minyak yangterlekat pada bulu pelepahnya. elektronik. zink. dan sagu biasanyamembuang sisa-sisa hampas organik ke dalam sungai. kuprum. Di samping itu ikan yang tercemar akan membahayakan kesihatanpengguna jika dimakan. Sisa-sisa logamlain seperti merkuri.ii.pestisid.5.iii.Kehadiran garam-garam inorganik kalsium semula jadi yang banyak menyebabkanair menjadi keras dan sukar membentuk buih dengan sabun.Punca pertaniani. dakwat. koko.Industri perlombongan.Pencemar domesfik terdiri daripada sampah sarap dan kumbahan pembuanganharian dari rumah kediaman di bandar atau di luar bandar. dan baja juga menghasilkan sisa-sisa toksik yangdisalurkan ke dalam sungai secara sengaja atau tidak sengaja. Garam-garam inijuga menyebabkan paip air tersumbat apabila garam kalsium diendapkan padadinding. dan sebagainya akan menghasilkan sisa-sisaberbentuk cecair dan ampaian yang biasanya dibuang ke dalam sungai.tekstil.herbisid.(b) Punca industrii. getah. plumbum. dalam paip.b. Ini akan mengurangkan kandungan oksigen airdan menyebabkan kematian organisma-organisma akuatik.ii.Industri perlombongan petroleum di dasar laut juga mencemarkan laut denganpetroleum yang tertumpah keluar semasa penggerudian perigi minyak dan semasaperlanggaran atau letupan tangki minyak.4. dan insektisid untukmembunuh haiwan perosak dan herbisid untuk membunuh rumput-rumpai juga bolehmencemarkan air sungai. logam.Kehadiran asid atau alkali yang berlebihan boleh mengganggu kemandirianekosistem akuatik kerana haiwan dan tumbuh-tumbuhan akuatik mempunyai julattahanan terhadap perubahan pH yang sempit.Bahan-bahan agrokimia ini yang disembur ke atas tumbuh-tumbuhan akan meresapke dalam tanah dan akhirnya sampai ke air bawah tanah serta sungai lalumencemarkannya. cat.Kilang-kilang industri penghasilan bahan agrokimia seperti insektisid.b. Lapisan minyak di permukaan laut juga bolehmenghalang penembusan cahaya matahari ke dalam laut lalu menghentikan prosesfotosintesis tumbuh-tumbuhan laut dan fitoplankton.Sampah sarap dan kumbahan ini disalurkan ke dalam parit dan seterusnya kedalam sungai. Keperluan oksigen biokimia (BOD)a.merupakan hasil pembuangan dariindustri perkilangan dan aktiviti lain manusia.Dalam bidang pertanian.Penambahan bahan organik (seperti tumbuh-tumbuhan mati dan sampah sarap) kedalam air akan meningkatkan aktiviti organisma pengurai. sampah organik akan mereput dan diuraikan oleh bakteria denganoksigen yang terlarut dalam air. nenas.iv.Sisa baja yang meresap ke sungai menyebabkan pertumbuhan alga yang cepatlalu menghalang penembusan cahaya ke bahagian bawah permukaan air dan inimengakibatkan kematian tumbuh-tumbuhan akuatik.Industri pengilangan yang berasaskan pertanian memproses hasil-hasilpertanian seperti kelapa sawit.iv. dan arsenik juga dicurahkanoleh industri perlombongan ke dalam sistem sungai. terutamanya lombong bijih timah paling banyakmencemarkan air sungai dengan ampaian selut dan kelodak.Dalam sungai.i. penggunaan baja.Seterusnya rantai makanan dalam ekosistem air sungai akan terganggu.iii. Semasa aktiviti penguraian bahan- .v. Ini menjejaskan rantaimakanan dan hidupan akuatik yang bergantung kepada plankton sebagai makananasasnya.iii.Organisma pengurai (pereput) menggunakan bahan organik sebagai punca tenagadan nutrisi.Kehadiran garam magnesium sulfat yang terlampau banyak dalam air minumanboleh menyebabkao cirit-birit.ii. Punca-punca pencemaran air boled dibahagikan kepada:(a) Punca domestiki. pestisid.ii.

400 mg oksigen per liter air [iaitu 200 . kaca. tak larut dalam air seperti sampah sarap daripada logam. iaitu lebih tercemar sesuatu sampel air itu dengan bahanorganik. Pecemaran Biologi seperti najis binatang menyebabkan kemunculan bakteria seperti Esterichia coli.400 ppm (bahagian per juta)]. kertas. memandangkan air amat penting kepada kelangsungan hidup. plastik dan kelodok.d.Keperluan oksigen biokimia [BOD). bahan kimia terlarut daripada pencemaran fizikal dan biologi serta logam berat dikelaskan sebagai pencemar kimia. Pencemaran Air dan Kesannya Pencemaran Air AIR adalah sumber alam yang sangat penting. Pencemaran Kimia.ii. Kandungan air juga boleh tercemar daripada air larut resap atau leachate yang mengalir dari tempat pembuangan atau pelupusan sampah. Aktiviti pertanian dan perternakan juga menyumbang kepada pencemaran air.Contohnya. Akal manusia tentu sekali dapat melihat keperluan menjaga kualiti air agar ia akan sentiasa selamat untuk digunakan. "Biochemical Oxygen Demand"] adalah jumlahkuantiti oksigen yang digunakan oleh mikroorganisma seperti bakteria dankulat untuk penguraian bahan organik dalam suatu sampel air. Pencemaran air termasuklah pencemaran sungai-sungai. air seterusnya mengalir kekawasan tadahan atau tempat pengumpulan air atau empangan.bahan organik berlaku. dimana sisa-sisa bahan buangan ternakan seperti najis dibuang kedalam atau dialirkan kesungai. Mengikut kajian hidrologi ada tiga klasifikasi pencemaran air berlaku iaitu pencemaran Fizikal.sisa bahan buangan kilang-kilang secara haram dan tidak teratur. Diantara pencemaran air yang kerap berlaku adalah air sungai menjadi kotor disebabkan pembuangan sampah. maka bekalan oksigenyang terlarut akan dihabiskan untuk aktiviti penguraian lalu melemaskanorganisma akuatik lain. semakin kurang oksigen yangterlarut dalam air. Air minuman seharusnya mempunyai nilai BOD yang kurang daripada 1. menyebabkan air berbau busuk. Pencemaran air adalah satu masalah alam sekitar yang bertambah serious dan sehingga sekarang masih tiada lagi keadah penyelesaian yang benar-benar efektif untuk menangani masalah ini. seperti ikan dan zooplankton.c.Nilai BOD yang rendah menandakan kuantiti oksigen yang terlarut dalam airadalah tinggi manakala semakin tinggi nilai BOD. yang berpunca daripada beberapa aktiviti yang dijalankan oleh manusia.i. Melihat akan kepentingan air kepada kehidupan samaada kepada manusia atau makhluk yang lain seperti binatang dan tumbuhan tentunya logik akal akan membantu kita untuk sentiasa memelihara kualiti air.cacing nemotad dan mikrob lain.Apabila terlampau banyak bahan organik hadir dalam air. Kegiatan pembalakan yang tidak teratur juga menyumbang kepada pencemaran air sungai dimana kebanyakan air sungai menjadi keruh dan berlumpur. tasik-tasik dan laut. tumpuhan minyak daripada kapal-kapal. nilai BOD yang biasa bagi air yang tercemar dengan najis adalah200 . . banyakoksigen terlarut akan digunakan. tanpa air amat sukar untuk manusia meneruskan kehidupan.

Contohnya. Sungai Sepang. Sesetengah bahan pencemaran boleh menyebabkan barah. sungai Skudai. kelodok daripada hakisan yang juga sebahagian besarnya disebaakan oleh aktiviti penerokaan hutan serta perlepasan sisa oleh industri juga menjadi penyumbang utama masalah pencemaran air. boleh mengakibatkan penyakit.sungai Klang dan sungai Damasara. DDT (racun serangga) adalah toksik kepada manusia dan boleh mengubah kromosom. sampah sarap dan logam berat seperti arsenik. Lebih 70% masalah pencemaran air sungai disebabkan oleh kumbuhan dan pembuangan sampah selain itu. Perangkaan yang dikeluarkan oleh Jabatan Perkhidmatan Haiwan menunjukkan sebahagian besar ladang terletak diSelangor dan Negeri Sembilan tidak mempunyai sistem pengurusan sisa najis khinzir yang betul dan menyebabkan pencemaran air. dari pusat pelupusan sampah Sungai Chembung milik Majlis Perbandaran Kajang (MPKJ). nitrat pula mampu menyebabkan masalah darah. membunuh kehidupan akuatik seperti ikan. kadium. industri makanan dan tapaian serta industri penghasilan barangan getah. Kesan Pencemaran Air Implikasi Kesihatan ± semua jenis pencemaran air mempunyai kesan dan berbahaya kepada manusia serta spesies lain jika ia terlalu serius. siput atau kerang yang akan dimakan oleh manusia. Kegiatan ternakan terutamanya najis khinzir turut menyumbang kepada pencemaran air. Kajian yang dijalankan keatas 116 batang sungai diseluruh negara didapati10% tau 11 sungai paling teruk tercemar. sunagai Selangor dan sungai Golok adalah sungaisungai yang teruk tercemar oleh kumbuhan. sungai Klang. Kegiatan darpada Industri telah dikenalpasti sebagai penyumbang kepada masalah pencemaran sungai atau air. selain menyebabkan penyakit kulit sekiranya kita mandi dengan air yang tercemar. Cuma 27% atau 32 batang sungai sahaja dikatagorikan sebagai bersih. operasi pemprosesan filem. Ia boleh membawa penyakit taun. Petaling dan Sepang dilaporkan terputus bekalan air beberapa hari kerana pencemaran air busuk ommania di sungai Semeyih. sungai Sengget.plumbum serta zink yang tinggi seperti sungai Sawit dan sungai Tuaran di Sabah. industri elektronik dan semikonduktor. . Merkuri dan plumbum boleh mengakibatkan masalah saraf.Hulu Langat.cirit-berit dan kolera. dengan kebanyakan membuang terus ke sungai.Di negara kita punca utama pemcemaran sungai atau air berlaku disebabkan oleh kelodak dan sisa kumbuhan disamping bahan lain seperti najis binatang. yang berpunca akibat pencemaran daripada air kotor atau leachate. Terdapat beberapa kesan pencemaran air diantaraanya membahayakan kesihatan apabila air tercemar di minum. sodium boleh menjadi implikasi kepada masalah jantung. Diantara penyumbang terbesar ialah industri pembersihan dan kerja-kerja logam. Antara sungai yang terlibat termasuklah sungai Sepang. sungai Pahang dan sungai Kempas. sebanyak 63% lagi atau 73 batang sungai pada tahap tercemar. manakala beberapa sungai didapati mengandungi kandungan logam raksa. sungai Buluh. yang tidak mempunyai loji rawatan leachate yang sempurna menyebabkan sungai tercemar dan memasuki kawasan tadahan. Pada bulan april 2006 sebagai contoh lebih 2 juta penduduk didearah Kuala Langat. kadium raksa dan plumbum. tembaga.

muntah-muntah. kebanyakannya terdiri daripada kanak-kanak. gangguan kulit. cirit-birit dan keadaan tidak normal yang bahaya. Pencemaran sebegini dikatakan menyebabkan lebih tiga juta kematian setiap tahun kerana cirit-birit. cryptosporidium dan hepatitis adalah antara penyakit yang berjangkit menerusi keracunan air minuman dan air untuk mandi. Disenteri. sungai dan tasik tidak sesuai untuk orang ramai bersantai kerana bahan buangan kilang yang mencemari kawasan itu.Polychlorinated biphenyls (PCB) boleh merosakkan hati dan sistem saraf. demam panas. Sesetengah pantai. Pencemaran air juga menjadi masalah yang amat serius di negara dunia ketiga di mana jutaan manusia mendapatkan air minuman dari kawasan yang dicemari dengan bahan buangan manusia sendiri. salmonela. .