You are on page 1of 63

A h m e t R e fik

TÜRK HİZMETİNDE

KIRAL T Ö K Ö L İ İMRE
( 1683 - 1705 )

Orta (Ttîacar ûiıralt T ök öli ûm renin Türkiye'de geçen hayatına

dâir d^aynei Serak vesikalarını havidir.

Muallim Ahmet Halit Kitaphanesl


İSTANBUL
19 3 2
Türk hizmetinde

Kıral Tököli İmre


( 1683 ■ 1705 )

Muhibbi Âli Osmanım. itaat üzreyim emre,


Kıralı Orta Maçlarım ki namını Tököli İmre.

Türkler Viyana’yı ikinci defa kuşattıkları esnada, türk ordusunda macar


ekâbirinden biri çalışıyordu: Tököli İmre. Avusturya İmparatoru Birinci
Leopold, protestan Macarları ezmek istediği zam an Habsburg Hanedanının
zulümlerine karşı m acar toprağını müdafaa edenlerin başında Tököli İm re
bulunuyordu. AvusturyalIlar bunlara Salipliler, Türkler de Kurslular n a ­
mını vermişlerdi.

Tököli İmre, K o n t Sebastian Tököli’nin oğlu idi. Babası, Avusturya­


lIların idam a mahkûm ettikleri Nadasdi ile Zirini ve Frangepan’m dos­
tu idi. O da onlarla beraber, silâha sarılmış, ve telef o lm u ştu .,

Tököli, Rakoçi Görge’nin, Erdel Beğinin kızile evlendi. Tököli’nin Ziri­


ni İlona ile izdivacı nüfuzunu bir kat daha arttırdı. Tököli başına bir or­
du topladı. AvusturyalIlara karşı durdu. Maksadı müstakil M acaristan’ın
Kıralı olmaktı. Bunun için de Türklerin yardımına itim at ediyordu. T ö­
köli o sırada 21 yaşında idi (1678). O asırda bütü'n M acarların ümitleri, ve­
lev istemiyerek olsun, gene Türklerde idi. Mayarıs Elektörürüne gönderi­
len bir muhtırada şöyle ’ deniyordu: «Macaristan kırâllığı öyle bir sefalet
ve harabîye duçar oldu ki, eğer Allah hıristiyan prensleri Macaristanı
m üdafaaya sevk etmiyecek olursa, hıristiyanların ve bütün milletlerin bu
şehrahı eldeın gitmiş olacaktır...» Binaenaleyh, Macaristanı kurtarmak
için Türklerin himayesine girmeyi tercih ediyorlardı. Tököli İmre de bu
fikire taraftar olanlardandı.

Tököli’nin Türklere müracaatini Silâhtar M ehm et Ağa şöyle anlatıyor:

«Bin seksen üç tarihinde Yenova beylerbeğisi vezir Cerrah Kasım Pa­


şa Sârvaş palankasın bina iderdi. Gelüb buluşdu. Muradım deri devlete
iltica idüb dostuna dost düşmenine düşmen ve her ne canibe seferi h üm a­
yun iktiza eder ise dilü canım la hidm et itmek ve beni maltargâhıma iclâs
itdirmek üzre kulluk arz eyleyüb ve şimdiki halde Güle kurbinde iskân
olunmaların niyaz eyledikde, akıbet endiş âdem idi, sizin gibi m ütehar­
riklerin atasına girenler baş ve candan çıkagelmişlerdir Bilâhare Devleti
4 AHMET REFİK

aliyye.ile Nemçe beğine nifak düşürüb nahak nice kan dökülmeğe baisdir
deyu rıza virmeyüb kovdu Ve tekrar bin seksen altı tarihinde bir takrib ile
Âsitanei saadete âdemler gönderdi. Veziri âzam Fazıl Ahm ed Paşa m u ­
kaddema Nemçe seferin kapadınca ne zahmetler çekmişidi K a t’â niyaz­
ların ısga itmedi Ve bu canibden dahi yüz bulmayıcak sükût idüb Nemçe
ve M acar sm urlarm da serseri gezerek hâliyâ veziri âzam K ara M us­
tafa Paşa sadrülvüzera oldukda tam aı galib âdem olduğun haber alub
hayli m al göndermekle buradına vasıl oldu Yani ki nişledi ise işledi şeam e­
ti mukarrer iken padişahdan ahidname alıvirdi Ve oldahi Devleti aliyye ka-
nadile uçub konm ağa başlıyub bu behane ile serhaddi İslâm askerinin tü -
vanası dahi bunlara karışdı Hasılı Nemçe diyarına akınlar eyleyüb hasarat-
dan hâli olm am ağla Kurs [1] tesmiye oldu Yunan lisanında Celâli dim ek-
dir Bu eşkıyanın hareketi sulhe mugayirdir Sonra bizimkiler de . serhaddi
islâm m bir canibine yürürler deyu Çasarın başvekilinden veziriâzama
nedenlû şikâyet kâğıdları geldi ise dinlemeyüb Padişaha dahi bildirmedi
Kendü memleketlerin teshirini kasd iden taifeye karşımazız cevabın y a -
zub gönderdi Gitdikce ruhsatın ziyade eyledi Oldahi işbu senei mezbure-
de Budin beylerbeğisi Arnavud İbrahim Paşadan istizan idüb nam e ve
azîm hedaya ile deri devlete elçi gönderdi Veziriazamın M acar altunile gö-
zin boyayub elinden giden Orta Macar memleketin yani ki m akargâhı o-
lan Kaşav ve Honod ve Filek ve anan muadil kale ve palanka ve kura ve
varuşların Nemçe yedinden ne.z’ ve istihlâsıyçün arzü niyaz idüb bir m ik-
dar asker taleb eyledi Ve oldahi tam a’belâsile Uyvar sulhünün müddetine
iki sene kalarak nakzı ahdeyledi Ve senei mezbure recebinin beşinci sa­
lı günü elçii Divanı hümayuna davet ve ziyafet eyleyüb recec ulûfesi tev­
ziinden sonra m u’tad üzre hilatleyüb arz odasında Padişaha buluşdurdu
Namesin sonub pişkeşin arz eyledi Ve lisanen dahi Kiralının sözin söyle-
yüb yüzin yerlere süricek Erbabı hacata kapunuz m eftuhdur Sözinizde
sabit kadem olursanız memulunizin mülzemi görilür buyurub K ıralm a isal
itmek üzere bir mücevher topuz ihsan olunub mezun oldu Ve Bedun bey-
lerbeğisi vezir Arnavud İbrahim Paşa Orta M acar m em leketin Nemçe
elinden tahlis ve Kıralı mumaileyhe zabt itdirmek üzre serasker tayin
olunub hattı hümayunu şevketmakrun ile kılıç -kaftan gönderilüb...» [2 ],
Tököliye verilen ahitnam e Evaili safer 1093 tarihli idi. Ahitnam enin
birinci maddesi mucibince «Grof Tökli İm re dö Kirzm ark [1] devleti aliy-
yemde nice zahmet ve meşakkat tahamriıüli ile daima sadakat ve istika­
met üzre olduğu ecilden» Orta M acar Kıralı nasbediliyordu. Türkler Erde-
lin şimalinde Tokay, Szatmar, Munkacs ve Onod havalisine Orta M acar
derlerdi.
Nihayet Avusturya ile harp başladı. Türk ordusu Tuna serhaddiııe
doğru ileriledi. Tököli İmre tekrar elçiler gönderdi. «Macar elçileri serapa
yirmi iki nefer tevabilerile hilatlenüb ancak üç nefer kendülerin ve iki

111 Kurucz
C2I SUâtar tarihi c I, s 742-743
111 Kesmark
TÜRK HİZMETİNDE KIRAL TÖKÖLİ İMRE 5

nefer kapu kethüdaların mirialem ve kapucı başıyla ve büyük mırahor


yedlerinden ve yaklarm dan tutarak huzuru hümayunu m ahabetm akru-
na getürüb zemin bus .itdirdiler Ve kıralları tarafından getürdüklerl n a ­
meyi sonub lisanen dahi kullukda sabit kadem oldukların ve beş bin m eş­
kûk altun hediyelerin arz idüb taşra çıkdılar.» [1]

Türk ordusu Essek önlerine geldiği zam an, Tököli İmre Kara M ustafa
Paşayı karşıladı. Veziriazam tarafından parlak bir surette kabul edildi:

«Badehu çavuş başile sipahiler ağası Kıralı merkumu ortaya alup


getürdiler ve otak kapusında atdan indirdiler Ortadan boyluca kumral
sakallı levni saruya mail likası m a ’kul kâfir idi Çavuş başile selâm ağası
ve çavuşlar önüne düşüb içeru girdi ve iki tarafına selâm virerek terce-
m an dahi yanınca üç direkli cergeye varub sofa üstünde vazolunan iskem ­
leye oturdu Kendü ile m aan yirmi kadar âdemisi bile girdi Serdarıâzam
kallâvi destar ve erkân kürk ile içeruden gelüb defterdar ve reis efendi ve
çavuş başı selimi destar ve erkân kürklerile ileruce yüriyüb ve selâm
ağası aleyke alub perde dibinde suzenî m ak’ad üzre iclâs buyurdukta ça-
vuşanı Divan alkışladılar Ve ol mahalde Kıral dahi damenbus idüb giru
iskemle yanına çekilüb ayağ üzere durdu Serdarıâzam dahi Hoş geldin
Otur deyu bendenüvazlık idicek oturmıyub bir dahi varub damenin bus
eyliyüb giru çekildi Tekrar kuuda teklif itmekle iskemliye oturdu Tem en ­
na eyledi Ve andan serdarıâzam kenduye hitab eyledi Dilü can ile kulak
urub cevabını virdi Tekrar yine hitab buyurdukda ayağa kalkub kelâm
tem am olmıyınca oturmadı Ve tem am oldukda yine varub damenin bus
idüb gelüb oturdu Ve kahve şerbet buhur geldi Ve âkabince bir âlâ serasere
kaplı nim ten kürk giydirildi Yine varub damenin bus idüb gelüb iskemle­
de oturdu Bundan sonra tercemanı divanî ve G rof U m nay ve Grof Peto ve
Barkoçi Ferenç ve Petruççi İştuvan ve Kendirye Andirye ve Sisban nam
altı nefer yakıynlerin Reis Efendi isimlerile okıyub sairlerile cem’an yetmiş
beş nefere varınca birer hilâl ilbas buyurılub kiş kiş oldu Ve çavuş başile
çavuşlar önüne düşüb taşrada atına bindi Ve tercemanı Divan ve iltifaten
bir kaç ağa maan çadırları olan m ahalle değin gitmek üzere tayin olun-
dılar Ve yine geldüği âyini batıl üzre tirenpetesin çalarak gitdi Yakası ve
çaprazı ve etekleri üzeri incu ile işlenme bir al çuka sıkma kontoş şek­
linde bir libas giyüb ve başında kırmızı katife samur kalpak üstünde bir
beyaz çelengi var idi Ve kendüsile gelen beşyüz kadar âdeminin cümlesi
çelenkli idi.» [2]

Tököli İm re’nin Kara M ustafa Paşa ile mülakatı, o gün, bu kadarla kal­
dı. İki gün sonra Tököli ile Kara M ustafa Paşa arasında ikinci bir m ü lâ-
kat vukua geldi:

«Bu gün Orta M acar Kıralı Tököli İmre umuru seferiyye müzakeresi
içün m uhtasar âdemlerile huzuru serdara gelüb içeru çergede mahfice üç

II] Silâhtar tarihi, c 11, s 11.


[2] Silâhtar tarihi, c 11, s 21, 22.
6 AHMET REFİK

saat mıkdar zeman oturdılar Ve kenduyi Beç’e kıral nasbedeceğini vaad


ve Pojon kalesinin fethine namzed kılub yanm a asakiri islâmdan vafîr
âdem tayin eyliyeceğini ilân eyledi Ve gidecek mahalde bir mücevher h an ­
çer ihsan buyurub beline takındı.» [1]

Kara M ustafa Paşa, Tököli İm re’yi daima iltizam etti. Kendisine ver­
dirdiği ahitnam e ahkâmını Tököli’nin düşmanlarına her zam an tanıttır­
m ak istedi. Şöprün ahalisine karşı neşrettiği beyanname şu satırları ih ­
tiva ediyordu: [2]

«Sebebi tahriri kitabı kalem ve mucibi tastiri hitabı rakam oldur ki


Siz ki Şöprün şehrinin ahali ve âyânı sız hâlâ şevketlû ve azamelû Padi­
şahı âlem penah «tjî } jur -<J!ı „j,_i Hazretlerinin tarafı hümayunu husreva-
nelerinden Orta Macar memleketi üzerine Kıral nasb olunan rUi.Jı
Tököli İmre c -î- m Orta M acar tayifesinin reca ve ilti­
ması üzre tarafı hümayunu şehriyariden tayifei mezburenijı yedlerine
inateyt ve ihsan olunan ahidnamei hümayunu şevketmakrun mucibince
Orta M acar tayifesinin nizam ve intizamı ve Devleti aliyyei şehriyarî ile
hilafı sulhti salâh vaz’u hareket iden Nemçe tayifesinin j u -uıı j-ü " ahzi
intikamı içün yir götürmez asakiri islâm ile Nemçe memleketin tahrib ide-
rek olcanibe varılmak üzredir. Bundan sonra siz şevketlû ve azam etlû ve
kudretlû Efendim Padişahı ruyi zemin Hazretlerinin sayei himayelerine
sığınub müşarünileyh Tököli Im re’ye itaat itmekle Devleti aliyyeleri kul­
luğun kabul iderseniz emnü eman üzre olub size ve ehlü ayal ve evlâdınıza
ve emval ve erzak ve emlâklerinize zarar ve güzend irişdirilmeyüb ziri h i-
mayei padişahîde hıfzü himayeden gayri nesne görmezsiz Ve illâ emri ita -
atde tereddüd ve m uhalefet ve tekâsül ve inad ile izharı husum et iderse­
niz ve inayeti padişahîyi kendünüze mucibi âsayişü rahat eylemeyüb
düşmene tarafdarlık iderseniz cümle gazabı ateşbarı padişahîye m azhar ve
tertibi ceza ile kıhcdan geçürilmek mukarrerdir İmdi ehil ve evlâdınız
esir ve kendünüz giriftarı bendü zencir ve emval ve erzakınız yağm a ve
garet ve şehriniz tarac ve hasaret olmadıyen ve hanım anm ız ateşlere yan -
madıyen ziri sayei hümafersayi şehriyarîde âsude hal olmak içün ferm a­
nı hümayunu padişah! üzre mumaileyhe itaat ve devlet kulluğunda gönül
birliği ile izharı sadakat ve istikamet eyliyesiz Ve mum aileyh kiralınız ta­
rafından tayin olunan başu buğun yanına askeriniz bir gün evvel gelüb
cem olub arzı itaat ve kabul ve inkıyadı ubudiyyet ile Devleti alijyyei tac-
darinin sayei selâmetmayesinde âsude hal ve m üreffehülbal olasız.»

Tököliye ait, Türk vesikaları oalrak, en yakın zamanlarda intişar eden


m alûm at bundan ibarettir. Hazinei Evrak vesikalarına gelince: bunlardan
şimdiye kadar hiç biri neşredilmemiştir. Fakat Tököli’ye ait Hazinei Ev­
rak vesikaları da eksiktir. Hicri on birinci aşıra dair miihimm e defterle-

11] Tarihî Osmanî Encümeni mecmuası, s 925. Halil Ethem, Kara Mustafa Paşanın
Şöprün ahalisine beyannamesi.
T ÜRK HİZMETİNDE K1RAL TÖKÖLİ İMRE 7

rinden 1088, 1093: 1099 senelerinin defterleri mevcut olmadığından Tökö-


li İm re’ye ait Divan kayıtları 1100 tarihinden başlar, ve 1116 : 1117 sene­
lerinin defterleri de olmadığından, 1115 senesinde nihayet bulur. Bundan
başka, nam e defterlerinde Tököli’ye ve Orta M acar Kırallığına ait de bir
kaç vesika mevcuttur. Tököli İmreye teallûk eden en orijinal vesikalar
perakende evrak arasındadır.

Bu yazılar, Tököli İm re’nin Türk hizmetinde ve Türkiye’de geçen h a ­


yatına dair, yukarıda zikrettiğimiz vesikaların kâffesini ihtiva etm ekte­
dir. Bundan evVel Bakoçi Ferenç’in Türklerle m ünasebatm a dair vesika­
ları neşretiğimiz için, Tököli İm re’ye ait olanları da neşretmeyi faideli
gördük.

Büyükada, 25 Tem m uz 1931 A h m et Refik


n p ,» 1 ••la { ) 1 •
1okolı İmre ye dair
HÜKÜMLER vr NAMELER

Orta M acar halkına verilen ahidnams.

Tarafı şehriyariden Orta M acar taifesine verilen ahidnamei h üm a­


yundur.

Cenabı Hak ve feyyazı mutlak Âsitanı refiül bünyan ve


atebei aliyyei saadet âşiyanımı mercii selâtini cihan ve melâz ve melcei
Ekâsirei devran eyleyüb zilli memdud ve inayeti aliyyei sahibkıranımızJ
dan müstazil ve süddei seniyyei cihanpenahımıza müstenid olanlar daima
muntazam ül hal ve mukzıyül âm al olıgelmişlerdir Binaen âlâ zalik hâlâ
Orta Macar taifesi atebei aliyyemize tebaiyyet ve itaati kendülere serm a-
yei saadet ve vesilei rahat ve refahiyyet bilüb devleti aliyyemize iltica ve
Âsitanei saadet unvanımı m elâz ve m elce’ idinüb izharı ubudiyyet ve ih ­
tisas ile itaat ve inkıyad ve atebei aliyyei cihanpenahmıza istinad idüb
husulü murad ve emniyyeti nizam ve bilâd içün istid'ayi inayet ve on dört
madde üzerine ahvali serhaddi memleket ve kılâ ve kurayı him ayet ve ni­
zamı m utazam m m ahidnamei hümayunum iltimas eyledikleri payei şeriri
saadetmasiri husrevanemize arz ve telhis olundukda cümlesine ilmi âlem şu-
mulü padişahanemiz muhit ve şamil olmağla bu dudumanı muhalledül
erkân ve hanedanı saadet bünyanımıza itaat ve inkıyad idenlere daima
babı saadetimiz küşade olııb ihsanı eman ile ıslahı umuru milkü millet
gayreti hasenei cihandarî ve kaidei müstahsenei tacdarî olmağla iltim as­
ları izzi huzuru faizzünnuru husrevanemde karini kabul ve hayyizi vusule
mevsul olduğm m üş’ir ve müştemil hattı humayunu sadetmakrunumla
fermanı âlişanımız sadır olmagin işbu ondört maddedir ki zikrolunur

Bundan akdem Erdel j SJı hâkimi olub Betlen Gabor un


neslinden olan G rof Tököli İmrc dö Kirzmak [1]
devleti aliyyemde niçe zahmet ve meşakkat tahamm üli ile daim a sadakat
ve istikamet üzere olduğı ecilden ziri himayei şehrirîmde kabul kılınub
mukaddema Orta Macar tafiesi hüsnü ihtiyarlan ve iltimasları üzre
jur im Orta Macar memleketinin Kıralluğuna nasboluunb ve fe v -

II] Tököli’nin bastırdığı paranın bir yüzünde kendi resmi ile beraber gu yazı vardır:
Emericus Comes Tököly de Kıesmark, Dux Hung. Öbtir yüzünde de şöyle yazılıydı: Pro
Deo et Patria.
TÜRK HİZMETİNDE KIRAL TÖKÖLİ İMRE 9

tinden sonra devleti aiiyyemin sadakati uğuruna cannını bezliden Zirin


Oğlunun Elena cr.jj nam ında kızı zevcesi olmağla kadimden tasar­
rufunda olan emval ve emlâki devleti aliyyem canibinden hıfızü himaye
oluna.

İkinci madde Grof Tököli İmre »/.ı vefat itdikden sonra Orta
M acar kıralluğuna kimi dilerler ise M acar taifesi hüsnü ihtiyalarile inti-
hab idüb Âsitanei saadetimize arz ve telhis ideler Ve lâkin papişteler[l ]den
bir kimesne Macar kıralluğuna kabul olunmıya Ve bir kimesne papaşte
olub Macar kıralluğuna talib olur ise devleti aliyyem himayesile m en’ ve
d ef’ oluna.

Üçüncü madde M acar taifesi ve anlara tâbi olan Hırvat gene kendü
memleketlerinde ve âyin ve âdetlerinde ve muafiyetlerinde hıfz olunalar
Şöyleki Kalvenşte [2] ve Luteran [3] âyinlerine zarar ve ziyan isabet it-
dirilmiye Ve mezburlar memleketlerinde kadim ! kaideleri üzre siyanet
olunub devleti aliyyeme arz olunan hediyye bir veçhile artdırılmasına ce­
vaz gösterilmiye Fimabaad devleti aliyyem tarafından memleketleri ve
M acar taifesi cümle zuhur- iden düşmenden hıfız ve himaye oluna.

Dördüncü madde M acar memleketine ve ana tâbi olub itaat ve inkı-


yad üzre olan yerlere bu sefer behanesile ve badelyevm minbaad hasaret
ve hakaret itdirilmiyüb reaya ve berayası esir olunmıya.

Beşinci madde D e v le ti a liy y e m tarafından iktizası üzre tayini asker


ve Orta Macar taifesi kendü hidmetlerile kendü memleketi hududu dahi­
linde Nemçeden her ne kadar kale ve kastel ve şehir ve varuş ve palanka
a lm u r ise kendülere teslim oluna Ve düşmen şerrinden hıfız oluna.

Altıncı madde Kendü vilâyetlerini şenletmek ve kondurmakla m a ­


mur olur ise mâni olmıyub iktiza ider ise düşmenleri def’iyçün imdad da­
hi virile.

Yedinci madde Nemçe ile akdolunan sulhde Orta Macar taifesine


zarar ve ziyan kasdile söz bağlanmıyub itaat üzre olan Orta Macar taife-
si him ayet oluna.

Sekizinci madde İtaat üzre olan Orta Macar taifesinin ahvallerine


g e r e ğ i g ibi nizam virilüb kendülere lâzım olan şeyleri Nemçeden alıveı-
linciye değin devleti aliyyem tarafından kendülere imdad ve ianet oluna.

Dokozuncu madde Yetm iş beş senesinde Nemçe ile m ün’akid olan


sulhde Orta Macar memleketi içün ahidnamei hümayunumda dere olu­
nan şurutun bu mevada muvafık olanı mer’i ve m ahfuz olub ol şurut üzu:e
yerleri . ve köyleri ve mansıbları intizamı memleket ve sayir umurlarında
eski kaideleri üzre âsude h a l olalar.

£11 Papiste, Papa taraftarı, Katolik.


[2] Kalvlnist.
t3] Luter.van, Protestan.
10 AHMET REFİK

Onuncu madde Orta Macar Kıralı ve Macar taifesi şimdiye değin


Orta Macar düşmeni olub âyinlerine mani ve zarar üzre olan [1]
aralarından ihraç idüb gerek erşek >a*j\ [2] ve gerek peşik £33
dir bu taifeyi tebdil idüb Kalvenşte ■uüjilî ve Lutaran oiAs1 dan olanları
yerlerine nasb ideler Olmakuleler deri devletmedarımıza şikâyete gelürler
ise sözleri dinlenmeyüb ikiza iderse imdadımız il def’ oluna.

On birinci madde Kadim üleyyam dan beru iki kılıç arasında olub
tarafeyne virgü viren kariyyelerine uslûbu sabık üzre virgüleri iki tara f-
dan vaktü zemanile vırüb ve virgüleri artdırtlmıya Ve bu babda m u ’tadı
kadime m uhalif vazı’ ve hareket ile Orta M acar taifesine teaddi ve ga­
dir olunmıya.

On ikinci madde Orta M acara tâbi bazirgânlar getürdükleri ve alub


götürdükleri emtiadan m u ’tat üzre düşeni virdiklerinden sonra emin ve
salim memaliki mahruseme gelüb gideler Kimesne m ani olmıya.

On üçüncü madde Beher sene virgülerin getüren ve umuru memleket


içün gelân elçileri ve kapu kethüdaları m u’tat üzre riayet oluna.

On dördüncü madde Beher sene kırk bin kara guruş virgüleri virile
Ve bir eyyamdan artdırılmıya Ve cenabı hilâfetm aabım dan sonra evlâdı
emcadı maali nejadımdan tahtnişîni osmanî ve sadır nişinin evrengi
süleymanî ve sahibkıranî olanlar zikrolunan virgünun mıkdarını artdırmı-
ya İmdi fimabaad bu mevaddı merkum üzre tahrir ve temhid olunan ahid
ııamei hümayunum mukarrer ve muteber tutulub yerleri ve gökleri yokdan
var iden Hazreti Allah nın ismi şerifi yad ve peygamberimiz
^ 1 j ü j uuJı f't. M uhamedül M ustafa Hazretlerinin m u -
cizatı kesiretül berekâtların irad idüb şimei kerimei husrevanı sada­
kat m u ’tad ve kaidei marzıyyei tacdaranı vefa itiyad üzre ahid ve misak
iderimki zikrolunan mevaddı şurut ve kuyud ve mevasîk ve uhudına ke­
m ali mertebe riayet olunur M adam ki ol cariibden hilâfına vaz’ ve h a ra -
ket sudur eylemiye tarafı hümayunu padişahanemizden ve vükelâyi
âlimekam ve sayir mirimiranı sahibül (ihtişam ve ümerai zevilihtiram
ve umumen asakiri nusret encamı zafer masirimden ve cümle ubudiyyeti-
miz ile şerefyab olan tavayifi huddamdan bir ferd hilâfına müteallik vaz’ ve
hareket eylemiye Söyle bilâler Alâm eti şerife itimad kılalar Evaili s sene
1093.

m ?
C2] Archeveque.
£3] Evâque, Piskopos.
TÜRK HİZMETİNDE KIRAL TÖKÖLİ İMRE 11

z
Tököli İm re ile m aiyetinin ellerinde bulunan ganim etlere kim senin m ü­
dahale etm em esine dair.

Engürus seferine memur asakiri İslama serasker olan vezir Yeğen Os­
m an Paşaya hüküm ki

Orta Macar Kıralı Tököli İmre jtil v »'jc nin yanm a gani­
m et içün varub müetemi olub hidematı aliyyemde bulunan serhadlilerin
ve bayrağı altında olan sayir M acarların harbî kefereden aldıkları mali
ganayim kalil ve kesir her ne ise kendülerin olüb birbirlerine müdahele
ve muaraza olunmıyub vechi meşruh üzre yanında müetemi olan serhad-
lilere paşalar tarafından ve ahardan bir veçhile dahlü taarruz olunmıyub
her veçhile tarafından himaye ve sıyanet olunmak babında ferm anı âli-
şanım sadır olmuşdur deyu yazılmışdır Fi evaili m 1100 [1 ].

Tököli’nin adamlarından M unkaç kalesinden çıkıp Eflak’ta bulunanların


Tököli m aiyetine gönderilm esine dair.

Eflak voyvodası Şerban ö\


>j£ voyvodaya hüküm ki
Orta Macar Kıralı Tököli İmre jd.1, o -i. nin Munkaç Eısı.
kalesinden çıkan âdemlerinden Eflak jyîi tarafında bulunub Kıralı
müşarünileyhin -yanına varmak murad iden âdemlerini emin ve salim
tarafına irsal eyliyüb bir veçhile m üm anaatden ihtiraz eylemen babında
ferm anı âlişamm sadır olmuşdur deyu yazılmışdır Fi evaili m 1100.

Tuna havalisinde isyan eden reayanın teksin edilmesi için Tököli’ye yazılan
hüküm.

Orta Macar Kıralı Tököli İmre ye hüküm ki

Senki Kıralı müşarünileyhsin Tuna <;> havalisinde isyan üzre olan


reayanın kemafilevvel itaat ve inkıyad etmeleri hususunda bazı mertebe
kendülerile haberleşildiği rikâbı hüm ayunum a ilâm olunmuş Devleti aliy-
yei ebed peyvendimin sen sadakat ve istikamet üzre hayırhahlarından
olub sana her veçhile itimadı hümayun ve itikadı medad makrunum ol-
mağla hususu mezbur içün sen tarafı devleti aliyyemden m urahhas ve
mezun olmuşsundur İmdi emri şerifim sana vardığı gibi özi
beylerbeğisi olub ol tarafda hidmeti m uhafazada olan M ustafa
ile m aan ve münasib görüdiği veçh üzre iktizasına göre ol havalide isyan

[1J Bu hüküm fi evahiri c 1103 bir daha yazılmıştır.


12 AHMET REFİK

üzre olan reayayı hüsnü tedbir ve tedariki dilpezir ile teshir eylemekde
her veçhile bezli kudret ve sarfı him m et eylemeniz babında ferm anı âli-
şanrnı sâdır olmuşdur deyu yazılmışdır F evaili m 1100.

T ö k ö li İ m r e ’ye a it m a tlu b a lın ta h s ilin e dair.

Özi valisi olub Vidin m uhafazasında veziri mükerrem Hüseyin Pa­


şaya ve kadısına hüküm ki

Orta M acar Kıralı Tököli -uiijP tarafından


arzuhal sonılub bundan akdem Vidine küffarı duzah karin müstevli ol­
duğundan melbusat ve mekülât bulundığından Niğbolı ve Rusçuk tüc­
carlarından Kıralı mum aileyhin kefaletile Maktul M ustafa Paşa’n m ket­
hüdası olan ... nam kimesnenin bin doksan senesinde bin guruşdan m üte­
caviz eşya ve zahire alub zimmetinde olmağla mallerin tahsil olunmak
babında hükmü hümayunum reca etmeğin vechi meşruh üzre şer’ile alı-
virilmek içün hüküm yazılmışdır Fi evaili ca 1100.

Tököli İm re'nin kefaletile bir cariyenin teslim olunm asına dair.

Vidin muhafazasında vezir Hüseyin Paşa’ya ve Vidin kadısına hüküm


ki

rıt-)ı Orta Macar Kıralı Tököli .»it o -i- nın


tarafından Dergâhı muallâma arzuhal sonılub bundan akdem Özi beyler-
beğisi iken mağzuben katil olunan K ara M ustafa P aşa’n m esarasm dan
bir re’s zimmı cariyeyi karşu yakada İrşova sakinlerinden zevci... nam
zimmî ile beş re’s müslüman esirile mübadele olunmak üzre kavil olun-
mağla Kıralı mumaileyhin kefaletile zikrolunan beş nefer m üslüm an ıtlak
ve mukabelesinde cariyei merkume henüz virilmeden M ustafa Paşa katil
olunmağla kethüdası kendinin esiri olmak zu’mile ihfa eyliyüb hâlâ kefa­
leti cihetile cariyei merkume Kıralı mumaileyhden taleb olunduğu bildi-
rüb olbabda (hükmü) hümayunum reca eyledüği ecilden esiri merkume
Maktul M ustafa Paşa’nın olub ve hâlâ kethüdası alduğı vaki ise müslü­
m an esirlerine takas olunmak üzre marifeti şer’ile alıvirilüb Kıralı m um a­
ileyhe teslim olunmak içün hüküm yazılmışdır Fi evaili ca 1100.

Orta M acar Kıralı Tököli İm re’ye nam ci hümayundur.

Sen devleti aliyyei ebed peyvendimin sadakat ve istikamet üzre hayır­


hahı olub bu vakte değin vücuda gelân dostluklarından kat’ı nazar
TÜRK HİZMETİNDE K1RAL TÖKÖLİ İMRE 13

jur -mı oj-j bu esnada Fethülislâm ve Iı-şova kalele­


rinin istihlâsı ve Tuna <;> yalılarının a ’dayi liyamdan tathiri ve sayir
ol tarafda vaki olan hidematı aliyyemin eda ve tekmilinde merdane ve di-
lirane ve âkılâne ve müdebbriane bezli kudret ve sarfı meknet eyledüğün
ve sayir keyfiyyeti ahvali sadakat ve istikametin hakıykati üzre
pfVı jjst. ^ı, veziri âzam M ustafa Paşa J^uı j u rikâbı
şevketmakrunuma arz ve telhis idüb bu babda zuhure gelân mesaii cem i­
len makbulü tab’ı safa makrunum olub ve juv-oiiuö' badelyevm dahi
uğuru hümahunumda senden külli dostluk m e’mulü hümayunum olmagiıı
hakkında mezid inayeti aliyyei şahane ve mertebei re’feti seniyyei padi-
şahanem zuhure getürilüb hassa kisvei fahirei mülûkânemden semmuru
fayizüssürura kapl» bir sevb teyemmünen inayet ve ihsanım olmağla namei
hümayunu şevketmakrunumuz ısdar ve ... ile irsal olunmuşdur. ju-uıı u-ji
vusulünde deri devleti aliyyeme olan vefur sadakat ve istikametin m ukte-
zası üzre inayet ve ihsanım olan hil'ati fahire ve kisvei bahiremi envai ta­
zim ve iclâl ile istikbal ve alub giyüb izharı m übahat ve m efaharet eyle-
dikden sonra cibilletinde m erm uz ve tinetinde meknuz olan cevheri şe­
caat muktezasınca uğuru humayunum da merdane ve dilirane hareket ve
(lulı fuu jvi- fjr\ Vidin ve Tuna yalısında olan asakiri mansurem
üzerine tayin olunan Hüseyin Paşa Jiuı jur ile kemali hüsnü vi-
fak ve nihayeti ittifak ve ittihad ile göreyim seni ol etrafı tathir ve a ’da­
yi leam a mümkin olduğı mertebe rahne virmede ve sayir hidem atı aliy-
yemde sen baş ve can ile bezli kudret ve izharı gayret ve ham iyyet eyliye-
sin Uğuru hümayunum da vücude gelân mesaii cemilen zayi
olmıyub mukabelesinde envai inayeti aliyyei husrevaneme mazhar olub
sadakat ve istikamet üzre muayene- olunan bu dostlukların sana ve evlâd
ve a ’kabına mucibi izzet ve mayei saadet olacağı emri mukarrerdir Ana
göre m ülâhaza idüb devleti aliyyei ebedpeyvendime m enfaat m üşahe­
de olunan hususlarda bir veçhile te’hir ve tevakkuf eylemiyüb ide-
g eld iğ in dostluk merasimin icrada dakika fevt eylemiyesin Şöyle bilesin
Fi evaili 1 1100.

Tököli’nin m ektubu üzerine kâtibi İbrahim e bir değirm en verilm esine dair.

Sebebi tahrir ve tevkıyi refi’ oldur ki

■Lst-U'-ıUij fiiü' deri devleti aliyyemin sadakat


üzre dostlarından olan Orta Macar Kıralı Tököli İmre o -i.
orduyu hümayunum a mektub gönderüb hidmeti kitabetinde olan j3Uâı:_,js
J'hı İbrahim .j-ü a,_j kadimi emekdarı ve haliya Kıralı müşarünileyh
ile m aan uğuru hümayunum da nice defa yararlığı zâhir ve kullî hidmeti
sebkat idüb her veçhile m ahalli sıyanet ve müstehıkkı atıfet olduğun bil-
14 AHMET REFİK

dirüb hâlâ desti a ’dada olan Çanad ^ k a le s in in ju;n iiuı ö} -! fethü


teshiri müyesser oldukda kalei merkume kurbinde cereyan iden nehri
Morş üzerinde dayiı- olan âsiyablardan bir bab asiyab her kimin
elinde bulunur ise merkuma temlik ve ihsanım olm ak babında inayet re-
casına arz idüb İltiması hayyizi kabulde vaki olmagin juroıitûi kalel
merkumenin avni hak ile desti a’dadan intizaı ve fethü teshiri m ü y e s s e r
oldukda vechi meşruh üzre nehri merkum üzerinde dayir olan âsiyablar­
dan bir bab âsiyab her kimin elinde olur ise olsun mum aliyeh İbrahim
»jjü a, •, e uğuru hümayunum da sebkat iden hldmeti mukabelesinde tarafı
hümayunu saadetmakrunumdan temlik ve ihsanım olmak üzre işbu misali
bi misali hakanî ısdar olunmuşduı- Şöyle bilâler Alâm eti şerifime itimad
kılalar Fi evaili 1 1100.

9
Orta M acar Kıralı Tököli İm re’y e nam ei hümayundur.

Senki Kıralı müşarünileyhsin jı.r -mıj , . ; bu vakte değin uğuru


hümayunumda sadakat ve istikamet İle sebkat iden hidematı cemilen
d ef’atile mesam ii aliyyei hursevaneme ilka olunub her ahvalin kemahüve
hakkıhi malûmu hümayunum olmağla hüsnü teveccühü padişahaneme
mazhar olmuş sundur Senden devleti aliyyeme nice hayırhahlık m e’mulii
tab’ı safa makrunum olub lâkin işbu senei mubarekede hengâm ı sefer m ü­
rur eylemeğe karib olub temam mertebe gayret ve ham iyyet vakti olmağ-
la yanında olan askerine nizam ve intizam virüb gereği gibi tedbir ve te­
darik ve kemali gayret ile hareket ve Özi valisi olub
Vidin m uhafızı olan vezirim Hüseyin Paşa jui' -uıırij, ile sözü bir yere
koyub m aiyyet ve ittifak ile ju? y kalkub sür’at ve
istical üzre jlUifiiij Engürüs seferine memur asakiri islâma
seraskerim olan vezirim Recep Paşa 4ıuı jur niybi nın yanına varub or­
duyu hümayunum a mülhak ve mülâki oldukdan sonra senin a’dayi le-
amın ahvaline her veçhile, vukufun olmağla cümle ile müşavere idüb dev­
leti aliyyei ebed peyvendime nafi olan vechi vecih her ne m inval üzre ise
ana göre hareket ve göreyim sizi avni hakkile var kuvveti bazuya getürüb
baş ve cana bakımıyub gönül birliği ile a’dayi leamdan ahzi intikam a dik­
kat ve devleti aliyyei padişahaneme bais bu defa dahi hidem atı cemile
vücuda getürmeğe izharı gayret ve ham iyyet eyliyesiz deyu namei h üm a­
yun yazılmışdır Fi evahiri 1 1100,

10
Tököli m aiyetindeki askerlerin reayayı rencide etm em elerin e dair.

Orta Macar Kıralı Tököli İmre a hüküm ki


Güle j / " Kazası ahalisi orduyu hümayunum a arzuhal idüb kazâi mezbur
senin kışlan olub henüz kışlak vakti gelmediyen bazı kimesneler tarafın­
dan olmak üzre varub reaya fukarasını bivecih rencide ve remideden hâli
T ÜRK HİZMETİNDE KÎ RAL TÖKÖLİ İMRE 15

olmadıkların bildirüb inayet reca itmeğin kışlak vakti gelmedikçe bilâ


emri şerif reaya fukarasını rencide idenlerin teaddileri m en’ ve def’ ve
reayayı him ayet ve sıyanet itm en babında nam ei hümayunumuz irsal ve
ısdar olunmuşdur Vusulünde gerekdir ki kazâi merkum senin kışlan ol­
mağla kışlak vakti gelmedikçe bilâ. emri şerif reaya fukarasını rencide
idenlerin teaddileri m en’ ve def’ ve reaya ve berayayı him ayet ve sıyanet
eyliyesin deyu yazılmışdır Fi evaili z 1100.

11

Tököli İm re askerlerinin düşmandan aldıkları ganim etlerden pençik alın­


mamasına dair.

Vidin m uhafazasında olub Özi valisi olan vezir Hüseyin Paşa’ya hüküm ki

Orta M acar Kıralı olan Tököli j c ; Kıralı tarafından arzuhal somlup


oltarafda guzzatı müslimin düşmeni dinden ahzi intikam idüb guzzatı
müslimînin ve Kıralı mum aileyhin askerinin küffarı hakisardan aldıkları
mali ganayimden ve esârâdan zabitler tarafından pençik talebile renci­
de olunduğun bildirüb olbabda hükmü hümayunum reca eyledüği ecilden
senki veizri müşarünileysin oltarafda guzzatı müslimin ve Kıralı m u m a­
ileyhin askerinin küffarı hakisardan aldıkları mali ganaim her ne ise m a ­
beyinlerinde hisse olunub zabitler tarafından pençik talebile rencide olun­
m am ak içün hüküm yazılmışdır Fi evasıtı z 1100.

12

Tököli’nin Orta M acar Kıralı nasbedildiğine dair nam ei hümayun.

Ul |»jih 4-j’t J l «Car....11 I i


bilfiil Orta Macar Kıralı olan .jS.ı Tököli İmre
tevkıye refii hümayun vasıl olıcak m alûm ola ki m uzafatı memaliki vesia-
mızda milki mevrusumuz olan Erdel j 3Jı vilâyeti bundan akdem helâk
olan Erdel hâkimi Apafi M ihal’e jlT tefviz ve sipariş ve namei
saadet hitamımızla kemayenbeği tenbihi hümayunum olmuş idi Emri hi-
rasetde taksir ve kılleti ihtim am ve ademi tedbirinden naşi milki m ev­
rusumuz olan Erdel Jjji memleketini Nemçe eşkıyasına pamal ve Beğ
ve Beğzade ve sayir ocakbeğleri ve reaya ve berayasını soltat mePunlarınm
envai fesad ve teaddi ve şekavetlerile mütevezziülbal ve m üteferrikülah-
val eyleyub tanzim i umurlarile ihtim am ehem m i masalihi dev­
let ve etemmi m ühim m atı namuşu saltanatımdan olub siz neseb cihetinden
sabıkan Erdel Jjji hâkimi iken bu dudumanı devlet âşiyan ve bu han e­
danı rasıynülerkânım uğurunda sadakat ve istikamet ile fayiz olduğı hide-
m atı mtistahsenesi meyanı halkde m aruf ve meşhur olan Betlen Gabor
û^. a müntemi olub sıdkı niyyet ve safayı taviyyet ve r e ’yü tedbir ve
16 AHMET REFİK

fikri isabet pezirinize her veçhile itimadı hümayun ve itikadı saadet


m akrunum uz olub hüsnü tedbir ve tedarik ile jur uiıuji rızayi hüm ayu­
num a muvafık küllî hidm et ve milki mevusumuz olan Erdel Jjji m em le­
ketinin hıfzu hirasetinde dikkat ve ümera ve ocakbeğleri ve Beğzade ve
sayir âyân ve ahalisinin tanzimi ahvallerine him m et ve cümlesile hüsnü
muaşeret ve ülfet m e’mulü hümayunum olmagin sebkat iden sadakat üzre
hidmetiniz mukalebesinde Erdel Jjji hükümeti dahi size ve sizden sonra
memleket ahalisi Âsitanei saadetimize sadakat üzre hidm et ümid olu­
nanlardan her kime murad iderler ise ana virilmek üzre tefviz ve taklid
olunmagin bu babda ıtmîna,nı hatırınız içün yemin ideriz ki yerleri ve
gökleri yoğiken var eyleyen Cenabı Rabbülizzetin azamet ve vahdaniyye-
ti hakkıyçün madamki siz ve sayir tevabi ve askeriniz ve ziri destinizde
olanlar atebei aliyyemize itaat ve inltıyad üzre olub ve bilcümle Macar
Beğleri ve Beğzadelerile dostumuza dost ve düşmenimize düşmen olasın
Ecdadı izamımız zemanı saadet iktiranlarında nevechile him ayet ve sıya-
net olundılar ise yine olvechile m er’i ve muhterem olub bir müddet isyan
eylediniz idi deyu itab olunmıyub Erdel ahalisinden bir ferde çevir ve
teaddi dahi ve taarruz itdirilmiye Dahlidenler işidilikde siyaset ile hakla-
rınan geline Ve Betlen Gabor ^ zemanmda olan virgülerinden zi­
yade bir şey taleb olunmıya M adam ki tebaiyyet ve itaat üzre olalar m al-
lerine ve ırzlarına taarruz olunmamak üzre fermanı âlişanımız olmuş-
dur Gerekdir ki ahidnamei hümayunum uz vusulünde jur -osiLtöi Erdel Jj i
hükümetine m utasarrıf olub el’an atebei aliyyei şevketunvanımıza idegel-
diğiniz sadakat ve ihlâs ve istikamet ve ihtisasınız mukütezası üzre m in -
baad dahi caddei tebaiyyet ve itaatde sabit kadem ve tarıykı inkıyad ve
istikametde rasihdem olub vechi meşruh üzre şeref sudur bulan ahdü
emani muhakkak ve ahidnamei hümayunumuzun mazmunu m ünifin
musaddak bilüb zabtı ve rabtı memleket ve himayet ve sıyaneti raiyyet
babında sıdkı azimet ile sarfı him m et ve kemakân dostumuza dost ve
düşmenimize düşmen olub hayyizi ittifak ve ittihad ile envai
fütiihatı cemile ve yüz aklıkları zuhurile ve Nemçe <*£ mahazilini m em ­
leketi Erdel Jjji den tard ve ib’ad ve eseri nühusetlerin ol memalikden iza­
le ile rızayı yümnü mülûkânemi icraya ihtim am eyleyesin Madamki sa­
dakat ve istikamet üzre tarafınızdan ve Erdel Jaji Beğleri ve Beğzade ve
ocak beğleri ve sayir ahalisinden sulh ve ahde münakız bir hal zuhur it-
miye bu canibden dahi ana mugayir bir iş olmak ihtimali yokdur H atırı­
nız hoş tutub atebei aliyyemize sadakat ve ihlâsdan ve lâzimül arz olan
ahvali ilâmdan hâli olmıyasın Tahriren fi evaili ramazan sene 1101.

13
Tököli İm re’nin Kıral nasbedildiğine dair Erdel B eğlerine gönderilen hüküm.

Beğzade ve âyân ve sairelerine hüküm ki


Memlaliki mahrusem m uzafatından olan Erdel Jjji vilâyetinin zabt
ve rabt ve him ayet ve sıyaneti bundan akdem helâk olan Erdel J^ı hâkimi
Tököli İmre
TÜRK HİZMETİNDE KI RAL TÖKÖLİ İMRE 17

A pafi M ihal’e JU-;- j l î tefviz ve sipariş ve nam ei hümayunu şevketmak-


runumuzla gereği gibi tenbihi hümayunumuz olmuş idi Emri hirasetde
kusuru him metinden naşi milki mevrusum olan Erdel Jjji memleketini
Nemçe ^ 'e ş k ıy a s ın a pamali süturu istisal ve zilli zalili himayetde hoşhal
ve müreffehülbal olan ocakbeğleri ve Beğzade ve âyân ve bilcümle reaya
"ve berayasının sol tat melâîninin envai fesad ve teaddi ve şekavetlerile
perakende ve perişan olm alarına bais olub tanzimi ahvallerile te -
kayyüd ve ihtim am him m eti vâlâ nihmeti husrevaneme lâzım ve m ü teh at-
tım olmagin sabıkan neseb cihetinden Erdel ji hâkimi iken Âsitanei sa­
adet nişan ve bu hanedanı şamihül bünyanın uğurunda sadakat ve isti­
kamet ve envai hidem atı cemile ile elsine enamda mezkûr olan Betlen
G abor ^ a m üntehi olub Orta Macar Kıralı olan
(jfL-aJ —>U ji 14^ ı UJ1 j ı ıj Tököli İmre t>j£j
jii J\j .*11, -uîijc. niyyet ve safayi taviyyet ile siiddei seniyyei saadet m eda­
rım ın hayırhahlarından olup re’yü tedbir ve fikri isabet pezir ile j u ■aıu-jt
ıızayi şerifimize m uvafık ktillî hidm et ve milki mbevrusumuz olan Erdel j y
m em leketinin zabtu rabt ve him ayetü sıyanetinde dikkat ve ümera ve o -
cak beğleri ve Beğzade ve sayir âyân ve ahalisinin tanzimi ahvallerine h im ­
m et ve cümlesile hüsnü ülfet m e’mulü hümayunum olmağla sadakat üz­
re sebkat iden hidmeti mukabelesinde Erdel Jjji hükümeti Kıralı m üşa­
rünileyhe tefviz ve sipariş olunub madamki kendisi ve sayir tevabii ve as­
keri ve kendüsinin ziri destinde olanlar atebei aliyyemize itaat ve inkıyad
üzre olub bilcümle- M acar Beğleri ve Beğzadelerile dostumuza dost ve
düşmenemize düşmen olalar ecdadı izamım zemanı saadet iktiranların­
da nevechile riayet olundılar ise yine olvechile m er’i ve muhterem tutı-
Jub bir müddet isyan eylediniz idi deyu kimesneye itab olunmıyub Erdel
Jjji ahalisinden bir ferde çevir ve teaddi ve dahi ve taarruz itdirilmiye
Dahlidenler işidildikde siyaset ile haklarından geline Betlen Gabor
jji.li zemanında olan virgülerinden ziyade bir şey taleb olunmıya Ve m a ­
damki itaat ve inkıyad üzre olalar sayir macarınız gibi mallerine ve ırz­
larına taarruz olunmamak üzre ahidnamei hümayun ihsan ve yanına as­
keri mevfure tayin olunub jı*>" Nemçe mahazîlini memleketi
Erdel den tard ve ib’ad ve eseri nühusetlerin ol memalikden izale it­
mek üzre oltarafa irsal olunm agin İmdi gerekdir ki siz dahi Kıralı m üşa­
rünileyhi üzerinize hâkim bilüb d e f’i mazarratı a ’dayi devlet ve zabtu rab-
tı memleket ve him ayet ve sıyaneti raiyyet babında ve sayir umur ve h u ­
suslarında her biriniz sadakat ve istikamet üzre m uavenet ve muzaheret
ve daima ittifak ve ittihad ve gönül birliği ile hareket idüb mabeyininizde
rızayı yüm n iktizayi padişahaneme mugayir vaz’a cesaret ve m uvafakat
idüb ehli fesad olan şakıyleri memleketden ihraç idüb eltaf ve a’tafı
mülûkânem e mazhar olmağa ihtim am eyleyesin Şöyle bilâsin Alâm eti şe­
rife itimad kılasın Tahriren Fi evaili r 1101.
o
18 AHMET REFİK

Bir sureti

Hükümeti mezbureye tâbi Saz milletinin Ocakbeğleri ve Beğzade ve'


âyân ve sairelerine yazılmışdır.

14

Tököli lm re'ye bir samur kürk ihsan olunduğuna dair nam ei hüm ayun.

Tököli İmre'ye nam ei hümayundur.


ÂJblU.h 1J JU j 1‘1}'£. J1^1ŞZ4, *l l 1
bilfiil Orta M acar Kıralı ve Erdel hâkimi >j\ Tököli İmre
ıiijij j; 1 L tevkıyi refii hüm ayun vasıl olıcak m alûm ola ki melcei Ekâsirei
zeman ve mencei Kayasırai devran olan süddei seniyyei rasihül bünyaıı
ve atebei aliyyei şamihül erkânımızın sıdkı niyyet ve safayi taviyet ile
hayırhahlarından olduğunuza ilmi âlemşümulü hüsrevanem m uhit
ve şamil olmağla bu vakte değin uğuru hüm ayunum da sadakat ile sebkat
iden hidmet.in mukabelesinde milki mevrusum olan Erdel m em le­
ketinin hükümeti size tefviz ve sipariş ve ahidnam ei hümayunu şevket-
makrunum ihsanım olub j u tinu.;>ı badelyevm dahi nice hidem atı cemile
m e’mulü hümayunum olmagin hakkınızda mezid inayeti aliyyei şahane
ve mezit re’feti seniyyei mülûkânem zuhure getürilüb semmure duhte bir
sevb hıl’ati murisül behceti sultanî inayet ve ihsan ve nam ei hümayunu
şevketmakrunumuz ısdar v e... ile irsal olunmuşdur Vusulünde gerekdir
ki inayet ve ihsanım olan hıl’ati fahire ve kisvei bahiremi envai tazim ve
tebcil ile istikbal ve iktisa ve iktisabı m übahat ve m efaharet eyledikden.
sonra sizinle m aan memur olan mirimîranı kiram ve halefüsselâtinül izam
Gazi Giray Sultan ile m aan hüsnü vifak ve kemali it-
tihad ve ittifak üzre iktizasına göre hareket ve ahidnamei hümayunu
şevketmakrunumda mastur ve mukayyed olduğu vech üzre zab -
tu rabtı memleket ve him ayet ve sıyaneti raiyyet ve sayir hidem atı aliy-
yemde measiri cemile vücude getürmeğe bezli celli (ciddi) him m et eyleyüb'
lâzımülarz olan ahval ve a san arz ve ilâmdan hâli olmıyasız Evaili n se­
ne 1101.

15
T ököly’nin Erdel Kır allığına iclâsı için Özi beylerbeğisin e yazılan h üküm .

Özi beğlerbeğisi j^ i Ahm ed *J l;\ rbe hüküm ki


' iUıjrU : i J u i j ; S C J i j U s O r t a M acar Kıralı
Tököli İmre jLiJijjuU sabıkan Erdel Jjji hâkim i olub bu h a­
nedanı ramihül erkân ve bu düdümanı şamihül bünyanın uğurunda ke­
m ali sadakat ve istikamet ile nice hidmetlerde bulunan Betten
TÜRK HİZMETİNDE KIRAL TÖKÖLİ İMRE 19

Gabro’a müntesib olub j u <111 öj*i kendüsinden dahi külli hidm et m e’m u -
lu hümayunum olmağla milki mevrusum olan Erdel hükümeti m ü ­
şarünileyhe tefviz ve sipariş olunub makamında tesebbüt ve istikran
aksayi muradı hümayunum olmagin hususu merkum içün sen memur ve
rı_,CJı.ı^ıf£pi ber vechi arpalık Niğbolı sancağı mutasarrıfı Salih
ve Hamid sancağı m utasarrıfı Kasım r \3 ve Menteşe u :ü.. sancağı
mutasarrıfı r>uı İslâm r«JUîi rij mükemmel ve müretteb kapuları ve şa-
kiyüssilâh ve tamül edevat âdemleri ve Silistire ve Niğbolı ve
Kırkkilise u jr jy ve V ize.>.j ve Çirmen sancaklarının reaya ve erbabı
timarı ve Piyas u-u ve Teke o cemaatlerinden ihraç ve oltarafa irsal
olunan tem am ikiyüz nefer süvari asker ve üçyüz nefer süvari serhadlî ve
dörtyüz nefer piyade serhadlî ve yüz seksen dört nefer sipah serdengeç-
disi ve ikiyüz yirmi nefer silâhdar serdengeçdisi ve ... neferatile yirmi kıt’a
şahî top tayin ve sen üzerlerine başubuğ nasb olunmuş şundur.
fıJCJı,£s|jii j_ rî rUiJ' Gazi Giray Sultan => dahi hususu mezbuı* içün m e’-
mur olub ju-diiLi^ı şimdiye değin Niğbolı mukabiline gelüb iriş-
masi ihtim ali olm ağla-im di senki m irim îram mumaileyhsin Gazi Giray
Sultan ottu &\f m ahalli merkuma geldikde size intizar ile bir an te­
vakkuf eylemamek üzre emri şerifim sana vardığı gibi zikrolunan beğ-
lerbeğileri ve sair seninle m aan memur olan tavayifi askeri yanına alub
serian ve acilen Gazi Giray Sultan jiUL. a mülâki olub Kıralı m ü ­
şarünileyh ile hüsnü vifak ve kemali ittihad ve ittifak ile münasip ve m a ­
kul görüldüği vech üzre Erdel memleketine doğru atfı inanı azimet
ve Kıralı müşarünileyhin JL ^ ju makam ında tesebbüt ve istik­
rarı hususunda izharı gayret ve ham iyyet ve ahalii memlekete ve sükkânı
memleketden Kıralı müşarünileyhe tebaiyyet ve itaat idenlere eman viri-
lüb canları ve malları ve evlâd ve ayalleri him ayet ve sıyanet olunüb
kimesniye rencide ve remide itdirilmiye Fermanı celilüşşanıma m uhale­
fet ile Kıralı müşarünileyhe inkızad göstermyüb bagyü tuğyanda ısrar ve
inad üzre olub dairei itaatden huruç ve izharı bagyü isyan idenlere eman
virilmeyüb ju l kendüleri katil ve evlâd ve ensabları sebi ve istir-
İcak ve emval ve erzakları guzzatı muvahhidîne nehbü garat itdirilüb her
halde ittifak üzre hareket ve rızayi hüm ayunum a m uvafık hidem atı ce­
mile vücude getürüb duayi hayrıma mazhar olmağa ihtim am ve juj-aııiiji
itmamı hidm et müyesser oldukda sıhhati vukuu üzre yazub deri devletme-
darıma arz ve ilâm eyliyesinki sonradan ferm anı şerifim nevechile sâdır
olur ise mucibile amel eylemen babında deyu hüküm yazılmışdır Fi evaili
n 1101 [1 ],

111 Ayni hüküm Gazi Giray Sultana, Eflak voyvodası Kostantin voyvodaya ve Hamid
sancağı mutasarrıfı Kasım Beye de yazılmıştır.
20 AHMET REFİK

16

Tököly İmre'ııin g eçeceğ i yolları tem in, köprüler bina v e gem iler tedarik, e t­
m esi için Eflak voyvodasına hüküm.

Eflak övii voyvodasına hüküm ki

bilfiil Orta M acar Kıralı ve Erdel Jjji hâkimi


olan »_,£_! Tököli İmre ile m aan Erdel j 3Jı tarafına tayiıı
olunan asakiri mansuruma j u -üiiûj^ m e’mur oldukları m ahalle kalığı
yoldan gitmeğe karar virmişler ise yolları üzerinde uburu müm kin olm ı-
yan suların ve geçidlerin üzerine lüzumu mertebesi cisirler bina ve sefine­
ye m uhtaç olan mahallerde dahi sefineler tedariki ehem ve elzem olm a-
gin imdi senki voyvodai merkum sun j u -uııuji asakiri merkume m ahalli
m e’mure müteveccih olduklarında yolları üzerinde vaki o makule sular­
dan mürur ve ubur gayilesile işlerinden giru kalub meks ve te’hirlerine
bais olm am ak içün vechi meşruh üzre cisre m uhtaç olan mahallerde ke­
m ali mertebe tekayyüd ile acaleten lüzumu mertebesi cisirler bina ve se­
fine ve kayıklara m uhtaç olan sulara dahi kifayet mıkdarı sefayin vaz’
ve âmâde idüb ve bu takrib ile esnai tarıykde zinhar te’hir ve tevakkuf­
larına bais olmıyub her ne tarıyk ile tedarikleri müm kin ise bir gün ve
bir saat mukaddem yetişdirmeğe kemali sadakat ve istikamet ile bezli
makdur eyliyüb ve Erdel Jaji hududunda vaki boğazları ve sa’biilmürur
olan mahalleri geçinciye değin Kıralı müşarünileyh ile tüfenk endaz as­
kerinle bile ikamet eylemen içün hüküm yazılmışdır Fi evaili n 1101 [1 ].

17

Tököli İm re ile birlikte h areket eylem esi için Özv beylerbeğisine hüküm.

Özi beğierbeğisi ju- i Ahm ed e hüküm ki

Bundan akdem memur olduğun vech üzre bilfiil Orta M acar Kıralı
ve Erdel Jaji hâkimi olan «y_ı J fy Tököli İmre ile müşavere
ve m a ’kul ve münasib görüldüği üzre j u jnu.ii savbı maksude
ve azimet olundukda keyfiyyeti ahvali gelüb orduyı hüm ayunum a arz ve
ilâm itmen içün Dergâhı âli kapıcı başılarından ^ rb tayin ve irsal
olunmagin imdi mumaileyhi: müm kin olan m ahalle değin bile götürüb
giruye avdet itdirilmesi iktiza eyledikde irsal ve lâzimül arz olan ahvali
m ufassalan vuku üzre ilâm eylemen babında yazılmışdır Fi evasıtı 1
1101.

[1] Bu hüküm evaili 1 1101 tarihile te’kit edilmiştir.


TÜRK HİZMETİNDE K1RAL TÖKÖLİ İMRE 21

18

Tököly İm re’nin reyin den çıkm am ası için Ösi beylerbeğisiııe yasılan hüküm.

Özi etjj1 beğlerbeğisi olan A hm et Paşa j.r\ ya ve m aan m e’mur


olan miri m iran ve alay beğleri ve sayir rüesayi askere hüküm ki

Orta Macar Kıralı .j*m


\ Tököli İmre <_! ’j *
ye milki mevrusum olan Erdel j\ hükümeti inayet ve ihsanım olub
JL ls' ,1* Ji** -üIiliö makarrı hükümetinde tesbit ve istikrarı aksayi m u ­
radı hümayunum olmağla bundan akdem sizin her birinize başka başka
emri şerifim gönderilüb tenbihi hümayunum olmuş idi ju l -uıı hususu
merkumun bir gün ve bir saat mukaddem husulüne hubbu içtima ve ke­
mali ittihad ve m uvafakat ile cümlemizden merdane ve dilirane ikdam ve
ihtim am matlup olub Kıralı müşarünileyhin ol tarafın her haline vukuf
ve şuuru olmağla bu babda m a’kul ve münasib gördüğü hususlarda savab
idüği nüm ayan oldukda re’yinden udul eylemeiyüb bu emirde yekdil ve yek-
cihet olub j u ■dULtüi ferm anım olan hususun husulüne cümleniz kemali
mertebe gayret ve ham iyyet ile bezli him m et ve rızayi yümniktizayi m ü -
lûkâneme m uavafık hidem atı cemile vücude getürmeğe sarfı kudret eyle-
yüb sakınub birniz bu babda ihm al ve tekâsül idüb her biriniz ahare h a ­
vale itmekle husuli m aslahatın te’hirine bais olmakdan begayet ihtiraz
eylemeniz babında hüküm, yazılmışdır Fi evaili 1 1101.

19

Tököli İm re’nin Erdel’de kazandığı m u vaffakiyet üzerine, yazdığı m ektuba c e ­


vaben gönderilen nam ei hüm ayun.

Bilfiil Orta M acar Kralı olub Erdel Jjji hâkimi olan js y Tököli
İmre a nam ei hümayundur.

Orduyu hümayunu nusatmakrunum a mektubun gelüb memalikı


mahrusem m uzafatm dan olub milki mevrusum olan Erdel j^ ı m em le­
ketine asakiri mansurem ile dahil olub memleketi merkumenin medhali
olan Fufal Jlijj nam boğazında şeddi rah itmek sadedinde olan nemçe
eşran ve taburu makhurları judiiiuı mı î<u.ı kal’ ve kam ’ ve istisal ve ekseri
tu ’mei şimşir ve maadası giriftarı bend (ü) zencir olub bilcümle tobhane
ve celebhaneleri zabt olunduğu ilâm eylemiş siz Her ne arz olunmuş ise
bilcümle ilmi âlemşümulü husrevanem m uhit ve şamil olmagin-uiıuji
j u badelyevm dahi atebei aliyyei refiülbunyan ve süddei seniyyei rasıy-
nül erkânıma sadakat ile küllî hidm et m e’mul ve m untazar olm ağla h ak ­
kınızda mezid inayeti aliyyei şahane ve mezit re’feti seniyye padişahanem
zuhure getürilüb sem mura kaplu bir sevb h il’ati fahire sana ve ... sevb
hil’at bellü başlu âdemlerine inayet ve ihsanım olm agin işbu namei h ü ­
22 AHMET REFİ K

mayunu şevketmakrunumuz ile... tayin ve irsal olunmuşdur Vusulünde


gerekdirki inayet ve ihsanım olan h ıl’ati fahire ve kisvei bahiremi kem a­
li tazim ve tebcil ile istikbal ve zibi düşü m efaharet ve m übahat eyle-
dikden sonra r\ Ö z i beğlerbeğisi olub Erdel Jjji tarafına memur
olan asakiri mansureme hâlâ başu buğ olan M ustafa r'3 ve sayir
mirimîran ve rüesayi asker ile hüsnü vifak üzre hareket ve memleketi
merkumeyi avni Hakkile idii a ’dadan bittemam nez’ ve tahlis ve def’i ih ­
tilâl ve tanzim ve tensiki ahvalile ihtim am eyleyüb Erdel J^ı memleke­
ti ahalisinden istislâm ve istiman ve devleti aliyyem tarafına itaat ve
inkıyad üzre olanların emval ve nüfuslarına, taarruz olunmıyub zilli zalili
atıfeti padişahanemde him ayet ve sıyanet oluna A m m a ehli islâma m ü -
tabeat ve inkıyad itmeyüb bağyü tuğyanda israr ve inad idenlere kat’â
em an virilmiyüb katil ve esrü seby ve emval ve erzakları asakiri m ausuru-
me nehbü garet itdirilüb nigâyeti şedide ile cezaları tertib olunmak ba­
bında bezli him m et ve sarfı meknet ve zaptu rabtı memleket ve himayet
ve sıyaneti raiyyet idüb rızayi yüm n iktizayi tacidarîmiz tahsil itmekle
envai inayeti aliyyei husrevane ve a’tafı seniyyei mülûkânemize mazhar
olm ağa tekayyüd ve ihtim am ve lâzimül arz olan ahval ve asarı peyder pey
deri devlet medarımıza arz ve ilâmdan hâli olmıyasız Fi 29 za sene 1101.

20

Düşman yaklaştığı cih etel Tököli’nin askerlerini hasırlamasına dair.

I I İ4ÂllaJ _L l *1jŞİ-i 1jtü 4j I ^UuJ1 jliiâl


(Usu Orta Macar Kıralı Tököli İmre jil-u îijt hükmü ki

Senki Kıralı müşarünileyhsin hâliyâ bulunduğun mahallere düşmen


karib olub yanında m üstevfa asker bulunmak lâzım ve m ühim olmağla
m eunet ve zadü zevadeleri m irîden görülmek üzre yanm a gelüb kılıca
kadir ve yarar olanların alıkoyub hidematı. aliyyemde istihdam eylemen
babında ferm anı âlişanım sadır olmüşdur deyu yazılmışdır Fi evalihi z
1101.

21

Tököli’nin yolladığı süvari askerinin Silistire beylerbeğisinin yanına .g ö n ­


derilm esine dair.

Kıralı müşarünileyhe hüküm ki

Senki Kıralı müşarünileyhsin bundan akdem gönderdüğün askerî sü­


vari f ı_,Oı .vVijutSilistire beğlerbeğisi Ahm ed 4iii nın yanında meks ey­
lemek lâzım iken ve tarafından dahi ol m inval üzre neferatı süvariye te n -
bih itmişiken bilâ mucib giru senin yan m a göndermişler İm di Silistire
beğlerbeğisi m um aileyh Ahm ed Juı f \> m em ur olduğı hidm eti mühim mede
TÜRK HİZMETİNDE KI RAL TÖKÖLİ İMRE 23

m aan mevcud bulunmaları lâzım gelmeğin alettacil harb ve darba kadir


mükemmel ve müsellâh mukaddema gönderdüğün kadar süvari neferatı
tayin idüb bir saat evvel mirimîranı mum aliyhin yanında mevcud idüb
ihmal eylememan babında ferm anı âlişanım sadır olmuşdur deyu yazıl-
mışdır Fi evahiri z 1101.

22

Tököly İm re’ye nam ei hüm ayun.

Orta Macar Kıralı ve Erdel hâkim i olan »y_ı Tököly İmre


5iijij jA l ye namei hümayundur.

veziri âzam ui M ustafa Paşa


şabanül muazzamın on üçünde orduyu hümayunum la darüssaltanatüs-
seniyyei Kostantaniyye den Davud Paşa uı ijb sahrasına çıkub
jı.î <Jlı ^ kariben teveccüh ve azimeti musammen olmağla ^ f_,rı
^UtfUâı Özi ,sjji valisi vezirim uı. ■£->■ Hüseyin Paşa Jjut rw
dahi Niğbolı J jJÇ- sancağı mutasarrıfı Salih jLu ve K ırk-
kilise u-k'jjj ile Vize •>., sancaklarına mutasarrıf olan Eşlem ı^Juı rij
v e d ö r t b ö lü k halkı ve Özi ^jji eyaleti askerile juıiııuiı acilen kalkub nehri
Tuna yı bir münasib mahalden karşu yakaya geçüb orduyu humayunu
nusratmakrunum Belgırad >ı>i; a vusul bulmazdan mukaddem sizinle m aan
Varat semtine varub ol etrafı hıfz ve hiraset ve iktizasına göre eün~
büş ve hareket eylemek üzre emri şerifim gönderilüb senden dahi sıdku
hulûs ile küllî hidmeti pesendide m e’mul ve muntazar olmağla namei
hümayunu sadet makrunumuz ısdar ve irsal olunmuşdur Vusulünde ge-
rekdir ki sendahi veziri müşarünileyh ile m aan kalkub V aratsib'j semtine
varub anda hazır bulunub veziri müşarünileyh ile hüsnü vifak ile ol etra­
fı hıfz ve hiraset ve iktizasına göre hareket idüb uğuru hümayunum da
hidem atı meşkûre vücude getürmeğe bezli kudret ve sarfı meknet eyliyiib
ve düşmenin ahvalinden tecessüs ve tefahhus idüb ilâmı lâzım olan a h -
barı sahihayı serdarı müşarünileyh tarafına ilâm dan hâli olmıyasız Ş ö y ­
l e bilesiz Alâm eti şerife itimad kılasız Fi evasıtı ş 1102.

23

Tököli İm re’ye gönderilen beş yük akçayı soyanların te'dibine dair.

Eflak voyvodasına hüküm ki

Erdel hâkimi ve Orta M acar Kıralı Tököli İmre 0 c_ı j c j Kirala


meüneti sefer içün bundan akdem kapu kethüdası... ile deri devletm eda-
rım dan beşyük akçe irsal olunub esnayı tarıykde Eflak toprağında bir m a ­
nastıra konmuş iken bir bölük eşkıya manastırı mezburda mezkûrı alel-
24 AHMET REFİK

gafle basub muharebe iderek kendüsin ve nice refiklerin dahi katlidüb y a ­


nında olan eşyalarile irsal olunan akçeyi garet eyledikleri istima olun-
magin Eflak memleketinin hıfz ve hiraseti ve ebnayl sebilin emin ve sa­
lim varub gelmeleri uhdene lâzım ve m ühim iken bu makule şekavet ve
fesada cesaret olunduğı mücerred senin ademi tekayyüd ve m üsam aha ve
iğmazından naşi olmağla zam anı sana lâzım gelmeğin imdi zikrolunan
beşyük mirî akçeyi hâlâ ber vechi tacil Kıralı mum aileyh tarafına irsal
ve teslim idüb ve bu fesadı idenleri ^ ele getirüb kayıd ve habs ve
deri devletmedarıma ilâm eyleyesin Ve zikrolunan beşyük akçeyi bir gün
evvel Kıralı mum aileyhe irsal ve teslim idüb m üsam aha ve te’hirden zi­
yade tehazzür eyliyesin Fi evasıtı ş 1102.

24

Türklere m ütabaat edenlerin him aye, etm iyerılerin katledilm elerine dair „
T ököly İm re’ye hüküm.

Orta M acar Kıralı ve Erdel Jjji hâkimi Tököli İmre jtj ye


hüküm ki

Şebeş j i i i ve Lugoş ve İrşova t semtlerinde olan kefereden


ehli islâma m ütabaat ve inkıyad üzre olub kabuli zim m et idenlerin nüfus
ve emval ve ehil ve ayallerine bir veçhile taarruz olunmıyub him ayet ve
sıyanet ve mezkûrlardan ehli islâma m ütabaat ve itaat itmiyüb inad ve
m uhalefet ve fesad ve şekavet idenleri urdırub müstahik oldukları ceza­
ların viresiz deyu yazılmışdıı- Fi evahiri z 1102.

25

Eflak voyvodasının hapsettiği Erdellilerin Divanı H üm ayuna gönd erilm esin e


dair.

Eflak jıuı voyvodasına hüküm ki

Bükreş ı / / j ; de Erdellüler içeru ve Erdel Jjji e itdiklerinde M ik şi-


yal JLiÇ- nam Erdellü Bükreş j-J'j. de kalub Orta Macar Kıralı
Tököli İmre -uiy- tarafına gitmek murad eyledikde sen niçün
Erdel’e gitmezsin deyu habs olunduğı mesmuu hümayunum olm ağla m e z-
bur Edellüyi salimen Divanı Hüm ayunum a ihzar eylemen içün hüküm y a -
zılmışdır Fi evaili ca 1103.

26

Tököly İm re’nin yanında i asla asker 'bulundurmasına dair,

Orta Macar Kıralı olub Erdel hâkimi olan Tököli İmre .y j ye


hüküm ki
TÜRK HİZMETİNDE KI RAL TÖKÖLİ İMRE 25

Senki Kıralı müşarünileyhsin iktiza iden hidem atı aliyyemde istih­


dam olunmak içün yanında m üstevfa asker bulunmak lâzım ve m ühim
olmağla imdi Jjîfijfc' meünet ve zad ve zevadeleri mirîden görülmek üz­
re yanına külli askerden kılıca kadir ve yarar olanları alıkoyuta hidematı
aliyyemde istihdam eyliyesin deyu ya z ılm ışd ır Fi e v a s ıtı b 1103.

27

Tököly İm re’nin sefin eler için satın alacağı eşyanın firk atelere yükletilip
gönderilm esine dair.

Tuna kapudanı olan Jp Ali 4!L3ifb y e hüküm ki

4 ^ j . r < j ı ı j « ı J;SCjijia£^>^ , j ı rıt*)ı ,ı^V\ bilfiil Orta M acar Kıralı ve Erdel


J o hâkimi olan v c.ı Je'y Tököli İmre y U tjijt Dergâhı muallâma ar­
zuhal idüb Kıralı müşarünileyh Rusçuk ve Bükreş taraflarından
mühim matı sefine içün bazı eşya iştira eylemek üzre âdem lerinden... ir­
sal itmekle imdi Kıralı müşarünileyh tarafından iştira olunan eşyaları
firkatelere tahm il ve Yeni palanka liVt ya isal olunmak babında ■yazıl-
mışdır Fi evaihiri c 1103.

28

Tököli İm re kâhyasını askerlerine gönderm ek istediği cih etle yollarda


muhafazası için kadılara yazılan hüküm .

Edirne den Yagodina ya varınca yol üzerinde vaki olan


kadılara ve kethüda yerleri ve yeniçeri serdarları ve âyânı vilâyet ve iş
erlerine hüküm ki

Orta Macar Kıralı ve Erdel Jjji hâki­


mi olan »j.\ Tököli İmre _>;iL o \} * c -i- Dergâhı m uallâm a arzuhal idüb
kıralı müşârüniley kendü. askeri tarafına kethüdasını göndermek iktiza
itmekle siz ki mum aileyhim siz kethüdası merkum her kangınızın tahtı
kazâsma varub dahil olur ise m ahuf ve m uhatara olub iktiza iden m a ­
hallerde asker! taifesinden yanına âdemler koşub emin ve salim biribiri-
nize irsal ve m ahalli m e’mura isal eylemeniz babında yazılmışdır Fi eva-
hiri c 1103.

29

Tököli İm re ailesinin Bükreş’ e isaline dair.

Tuna kapudanı olan Ali Paşa ut. ya hüküm ki

■L^ı.1 «Ui ıVVijiiaı bilfiil Orta M acar Kıralı olan ^_ı j s y Tököli İmre
joLL ıjij» Dergâhı m uallâm a arzuhal gönderüb Kıralı müşarünileyh
26 AHMET REFİK

ehil ve ayalini Bükreş J jO . e götürmek içün irsal eyledüği kapudam n ya­


n m a âdemler koşub salimen Bükreş J f .> nam mahalle isal olunması
babında hükmü hümayunum reca eyledüği ecilden senki mirimlranı m u ­
maileyh sin vechi meşruh üzre Kıralı müşarünileyhin ehil ve ayalini Bük­
reş y y e götürmek içün tayin olunan kapudamn yanına varub gelince
âdemler koşub emin ve salim mahalline irsal ve isal eylemen babında ya-
zılmışdır Fi evahîri c 1103.

30

Türklere m ütabaat eden reayaya m üdahele edilm esine dair.

V e... ve kadılarına hüküm ki


Orta Macar Kıralı ve Erdel l!\)1 hâkimi
olan .y j j f j Tököli İmre _*!(. t-sij* tarafından Dergâhı m uallâm a arzu­
hal sonılub tahtı kazânızda vaki kariyyelerde sakin reaya taifesinden eh­
li islâma m ütabaat ile kabulü zim met idüb Kıralı müşarünileyhe m uva­
fakat itmekle yedlerine tarafından em an kâğıdı virilânlere bigayri h ak ­
kın ehli örf tayifesi tarafından müdahale ve taarruz olunm am ak babında
hükmü hümayunum reca itmeğin ehli islâma m ütabaat ile kabulü zimmet
idüb Kıralı müşarünileyhe m uvafakat itmekle yedlerinde em an kâğıdı viri-
lenlere bigayri hakkın dahlü taarruz olunmamak babında yazılmışdır Fi
evahiri c 1103.

31

İta a tten çıkan reayanın cezalandırılm asına dair Tököli İm re’ye yazılan
hüküm.

Orta M acar Kıralı Tököli İm re * J f J y e hüküm ki

Kadim i darı islâmdan olan Çelmaş tfuu nahiyesi reayası itiatten hu ­


ruç ve nebzi ahid idüb ve içlerinde düşmen kışladub ihanetleri mesmuu
hüm ayunum olmagin senki Kıralı müşarünileyhsin nahiyei merkumede
kabulü zim met itmeyüb ehli islâma itaat ve inkıyad üzre olmıyub isyan
ve m uhalefet idenleri vurub nebbü garet ve sebyü isra eylemen babında
yazılmışdır Fi evahiri c 1103,

32

Tököli İm re Erdel’e gittik ten sonra B ükreş’ te kalanların yan m a gönd erilm e­
sine dair.

Eflak jası voyvodasına hüküm ki

Orta Macar Kıralı ve Erdel J3jı hâki


m i o l a n T ö k ö l i İmre Dergâhı m uallâm a arzuhal frön-
TÜRK HİZMETİNDE KIRAL TÖKÖLİ İMRE 27

derüb müşarünileyh ile Erdel j 0Jı den m aan çıkan duraklardan ba­
zıları Erdel J.»ji e gidüb ve bazıları ehil ve ayallerile Bükreş J-f#. de kal-
mağla mesfurları kendü yanına getürmek murad itmekle tarafından ta ­
yin ve irsal eyledüği âdemisine teşlim ve Rusçuk a gelinceye değin
emin ve salim ulaşdırman babında hükmü hümayunum reca itmeğin sen-
ki voyvodai merkum sun Kıralı müşarünileyh Erdel Jajı den çıkub Bükreş
ı//> .d e kalan durakların cümlesi müşarünileyhin yanm a varub hidmetin-
de istihdam olunmak babında yazılmışdır Fi evahiri c 1103.

33

Tököli İm re’y e P asarofça’da kalan ehil ve ayalinin ve eşyasının m uh afa­


za edilm esine dair.

Bozrofce [1] kadısına hüküm ki

Vv-ıı j fUwJi Orta Macar Kıralı ve Erdel Jjji


hâkimi olan »y_ı uıry Tököli İmre Dergâhı m uallâm a arzu­
hal gönderüb kıralı müşarüniley hidematı m e’mure ile Bozrofce -4-jjy
den bir tarafa teveccüh ve azmiet eyledikde ehil ve ayali ve sayir esvab
ve mevaşisi Bozrofce de alıkonılub kimesne dahlü taarruz eylema-
m ek babında hükmü hümayunum reca itmeğin senki kadı sın Kıralı m ü ­
şarünileyh hidematı m e’mure ile bir yere gitdikde ehli ve ayal ve esbab ve
eşkalleri Bozrofce -4-, j>, de alıkoyub kimesneyi bivecih dahlü taarruz it-
dirm am en babında yazılmışdır Fi evahiri c 1103.

34

Şem endire ve D em irkapı cihetlerinin haydut eşkıyasından m uhafazası için


Tököli İm re’y e hüküm.

Orta M acar Kıralı ve Erdel hâkimi Tököli İmre «>J Je'y Kirala
hüküm ki

Şemendire ve Timur kapu r} j.^' ya varınca ol havalinin hay-


dud eşkıyasından g e r e ğ i gibi h ıfız ve hiraseti ziyade m ühim ve muktazi ol-
m ağla imdi senki Kıralı müşarünileyhsin emri şerifim sana vardıkda ol
havaliyi haydud eşkıyasından gereği gibi hıfız ve hiraset ve zehayir sefi­
nelerini ju " ıiıiLiji emnü selâmet ile Belgırad > ı; a tesyir ve isale bezli
kudret ve sarfı meknet eylemen babında ferm anı âlişanım sadır olmuşdur
deyu yazılmışdır Fi evaili z 1103.

[11 Passarovitz.
28 AHMET REFİK

35

Güvercinlik palangasını basan H aydük eşkıyasının d e f i için Tököli İm re’ye]


yazılan hüküm.

Erdel Jjji hâkimi Tököli İmre Kirala hüküm ki

Haydud eşkıyası tecemmu idüb GüğercinlikiiUe-Jr'Jr P ran g asın basubi


garet itmek kasdmda idüğin hâlâ palangai mezkûre muhafazasında olan'
Modava .yj* sancağına m utasarrıf a-»- Hüseyin ilâm ve müdafaala-
rıyçün imdad taleb eyledüği istima olunmagin hâlâ bu tarafdan acaleten
iki kıt’a cengi şayka tayin ve irsal olunmuşdur İm di sendayi palangai]
mezkûreden eşkıyayı melâîni def içün yanında olan levendatm dan kifa­
yet mıkdarı levend tayin ve serian (ve) irsal idüb mukaddema memur
olduğun üzre ol havaliyi haydud eşkıyası mazarrat ve hasaratinden hıfıa
ve hiraset eyliyüb m üdafaai a ’dada kemali dikkat ve basiret üzre ihti-|
m âm [1] vukuu üzre ahvallerin acilen orduyu hümayunum a ilâm eyliye-
sin deyu yazılmışdır Fi evaili ca 1103.

36

Tököli İm re’nin kâhyasına yol em ri yazıldığına dair.

Tököli Kiralın kethüdası arzuhal itmekle Niş j.* nam -mahalle va­
rınca kanun üzre yol emri yazılmışdır Fi evaili c 1104.

37

Güle kalesine zahire yetiştirilm esi için Tököli’ye hüküm.

Erdel J.'ji hâkimi ve Orta Macar Kıralı olan Tököli İmre jr y


ye hüküm ki'

Hâlâ Yanuva »yi, [1] ve Güle A f [21 Kaleleri m uhafazasında olan


asakiri mansuremiıı zahireye ziyade zaruret ve müzayakaları olduğu m es-
muu hümayunum olub bundan akdem Belgırad jiyi anbarından kılâı
mezkûreye nakli ferm anım olan zehayiri bir gün evvel m üsaraat ve istical
ile irsal ve isal ve hidmeti m uhafazada olan asakiri mensuremin def’i za­
ruret ve muzayekaları içün tekayyüd ve ihtimem ehemmi m eham ı dev-
leti aliyyemden olub senden kemali sadakat ve istikamet ile bu hususda
her veçhile bezli him m et memulü hümayunum olmağla bu emri mühim
senin uhdene havale olunmuşdur İmdi jur-oıiLiji emri şerifim vardığı gibi

[1] Ve, eksik.


[1] Yenö.
[2] Gyula.
TÜRK HİZMETİNDE KIRAL TÖKÖLİ İMRE 29

yanında mevcud olan arabalar ile süvari ve piyade levendatın üzerine iti-
m ad olunur bir kimesneyi başu buğ tayin ve bir gün evvel Belgırad^-i. a
gönderüb Belgırad m uhafızı vezirim
Cafer Paşa Jiuıju' <Ji) m n re’yi savabdidi üzre Belgırad anbarm dan
iermanım. olan zahireyi gereği gibi arabalar ile ve atlu olanların terekile-
rine her ne tarıyk ile müm kin olur ise olsun tahm il ve serian ve acilen
Tameşvar a nakil ve andan dahi Güle Jy've Yanuva kal’alerine
isal ve teslim itdirmen babında ziyade tekayyüd ve ihtim am idüb hidm e-
ti muhafazada olan asakiri mansuremin zaruretlerin d ef’e bezli him m et
ve sarfı meknet idüb hususu merkum senden matlub olmağla bu babda bir
dürlü özür ve behane ile m üsam aha eylemiyüb her ne tarıyk ile mümkin
ise bu m aslahatı itm am a ciddü ikdam eylemen babında deyu yazılmışdır
Fi evaili c 1104.

38

Tököli’nin Yanuva kalesine im dat etm esin e dair.

Erdel Jjji Kıralı Tököli İmre .y i j s y Kirala hüküm ki

Nemçe keferesinin Yanuva »yi kal’esi canibine sui kasdı istima olıı-
nub m uhafazasına ihtim am ehemmi umurdan olmagin a'dayi liyam m ol
serhadlere öyle kasdı fasid ile hareketi m utahakkak olur ise imdad ve ia-
netlerine irişüb mahazîli a ’danın keydü mazarratların ol havaliden def
Te ref eylemek içün hâlâ acaleten Özi ^ jj1 beğlerbeğisi Y usuf 4L-ı rı.>
um um en Özi ^ eyaleti askerile tayin ve irsal olunmagin imdi siz dahi
ol taraflara karib olduğunuz ecilden süvari güzide âdeminizden dörtyüz
nefer cengâver asakiri kethüdanız ile bile koşub bir gün evvel Tameşvar
tarafına mirimîranı mumaileyhin yanm a gönderüb münasip gördüğü
üzre hidem atı aliyyemde bulunub düşmenin ol serhaddi mansureden
b ' i keydü m azaratlarm ın def ve m en’inde ciddü ihtim am ve ikdamı
■tam eylemeleriyçün tenbih eylemen babına ferm anı âlişanım sâdır o l-
muşdur deyu yazılmışdır Fi evahiri n 1104.

39

Erdel boyarlarının Tököli İm re yanm a gitm elerine dair.

Sofya ■u.-’ m uhafazasında olan... jiji ^ ya ve Sofya kadısına


hüküm ki

Hâlâ Sofya kışlasında olan Erdel jjji boyarları orduyu h üm a­


yunuma arzuhal gönderüb Orta M acar Kıralı olan .y.ı JsV Tököli İmre
yanında olm ak üzre izni hümayunum reca ve Kıralı mum aileyh
mezburlara kefil olub yanında olmak üzre iltimas itmeğin varub mezbur
30 AHMET REFİK

Kiralın yanında olmak içün juruıiLi^ı orduyu hümayunum oltarafa varj


mazdan mukaddem mezburlara izin virilüb ve yanına âdem dahi koşılul
yollarda bir ferde teaddi itdirilmamek babında deyu yazılmışdır Fi evası-
tı ra 1106.

40

Tököli İm re’nin V eşnice’de kışlamasına dair.

Belgırad m> 1; muhafızı veziri mükerrem Cafer Paşa uj, ya veff


Buzerofçe ıij'j-*1
. kadısına ve âyânı vilâyet ve iş erlerine hüküm ki

Orta Macar Kıralı Tököli Kıral jıj j * * kendüsi ehil ve ayali Bel-
gırad varuşunda olan milk evinde sakin olub üçyüz nefer süvari ve
beşyüz nefer piyade asakiri altı aylık tayinatları tarafı mirîden virilmek
üzre Veşnice de kışlamaları ferm anım olmağla mezburlar Veşnice
de ev ve kulübe yapub yerleşince Buzerofçe de meks idüb ve
odun ve otlukları ormandan ve mirîden kendüler peyda eyliyüb m ü ft ve
meccanen kimesneden nesne taleb eylememek üzre Kıralı müşarünileyh
zamın olub temessük virmekle vechi meşruh üzre mekslerine müm anaat
olunmamak üzre yazılmışdır Fi evahiri ra 1106.

41

Tököli İm re’ye odun taşıtm ak için iki tane üstü açık sefin e verilm esine dair..

Belgırad ji_.ii; muhafızı vezir Cafer Paşaya u l hüküm ki

Orta M acar Kıralı ı Tököli İmre .niL «jijc nin kendü m ü­


himmattı içün evvel behare değin odun ve otluk taşımak üzre iki kıt’a üs­
tü açık sefine reca itmeğin evvel beharda giru teslim eylemek üzre iki
kıt’a üstü açık sefine virmen babında deyu yazılmışdır Fi evahiri ra
1106.

42

Tököli İm re m aiyetinin reayayı rencide etm em elerin e dair.

Belgırad ^ı>i; m uhafızı vezir Cafer Paşa ü !;>•»- ya hüküm ki

Orta M acar Kıralı Tököli İmre , / j Js'j nin minbaad tayifeleri tara­
flarından bir ferd reayaya teaddi ve tecavüz eylemeyüb otluk ve odunu
dahi kendüleri ormandan ve gayriden peyda eyliyüb bir dürlü nesne tale-
bile reaya fukarasını rencide eylemamek üzre m em hur temessük ile za-
mın olub altı aylık tayinatları tarafı mirîden bittemam teslim olunmağın,
senki veziri müşarünileyhsin Kıralı mum aileyh kendüsi ehil ve ayalile
TÜRK HİZMETİNDE KI RAL TÖKÖLİ İMRE 31

Belgırad varuşunda vaki milk e v in d e s a k in olu b ü çy ü z m ık d a n sü ­


vari ile ve beşyüz nefer piyade askeri tayifesine dahi Veşnice de
iktiza iden ev ve kulübeler yapub ve etrafına dahi müm kin olduğı m erte­
be istihkâm virmek üzre kışlatdırub reaya ve berayaya bir veçhile zulüm
ve teaddi itdirilmamek babında deyu yazılmışdır Fi evahiri ra 1106.

43

Tököli İm re askerlerinin ziraatle m eşgul olmalarına müsaade edildiğine dair.

Belgırad m uhafızı vezir Cafer Paşa uL ya hüküm ki

Orta Macar Kıralı Tököli İmre j r / Belgırad da üçyüz nefer


süvari ve beşyüz nefer piyade âdemlerile Veşnice •btuij de kışlamak ferm a­
nım olub altı aylık tayinatları bittem am teslim olunmagin etbaından ba­
zıları Veşniceta-iij etrafında bilâ sahib kalan tarlaları ziraat ve hiraset ey­
lemek murad eylediklerinde bivechi şer’î m üm anaat eylemamen babında
hükmü hümayunum reca eyledüği o -makule etbaından oltarafda bilâ sa­
hib kalan tarlaları ziraat ve hiraset ve öşür ve resmin sahibi arza eda iden-
lere ahari müdahale eylemamek babında yazılmışdır Fi evahiri ra 1106.

44

Tököli İm re’nin Ada kariyesinde yapttrğığı siperlerin yıktırılm asına dair.

Belgırad »\>1. muhafızı vezir Cafer Paşa uL ya hüküm ki

Eİhram palankası kurbinde nehri Tuna içinde Ada kariyyesi


dinmekle m aruf bir mahalde Tököli Kıral J>J J t y şanse idüb etra­
fına şaranbo eyledüği m ahal ol hal üzre kalur ise zararı küllisi olduğı is-
tima olunmağla imdi âdem tayin idüb ol m ahalli hedm itdiresiz deyu ya-
zılmışdır Fi 23 za 1106.

45

Tököli İm re m aiyetindeki adamların başka taraflara, gitm elerine ve reayaya


teaddi etm em elerin e dair.

Veziri müşarünileyhe hüküm ki

Tököli K ıral’a jı j j e ' j tâbi olan bilcümle âdemleri Belgırad ii>Jb kur­
binde Vişniçe nam kariyyede sakin ve m utavattın olub ziraat ve h i­
raset ile meşgul olmak üzre ruhsat virilmekle Kıralı mesfura nafi olan
âdemlerinden bir ferd ahar mahalde olmıyub ve reaya fukarasına teaddi
itdirmiyüb cümlesini cem ve ferm an olunduğı üzre Vişniçe kariy-
yesinde iskân itdirmekde ihtim am ı tam eyliyesin deyu yazılmışdır Fi 23
za 1106.
32 AHMET REFİK

46

Tököli’nin zevcesi Zirirıi İlona’nın sadakat ve hizm etine m ükâfat en Tököli’nin


vefatından sonra da T ürkiye’nin her hangi bir mahallinde oturm akta serbest oldu­
ğuna dair verilen ferm an.

Sebebi tahriri hümayundur ki


»A1 Tököli İmre Dergâhı muallâma'
arzuhal idüb zevcesi Zirin İlone 4ıji;ı cr_/j nam m üste’mene Orta Macar1
rüesasm dan kılâ’ ve buka’ sahibesi iken nice eyyam hanım anın terk ve!
zümrei a ’da ile kıtal ve cenk idüb akıbet esir ve badehu halâs oldukda
doğrulub memaliki mahrusetül mesalikime gelüb kehfülemanı himayeti
padişahanem e iltica eylediğinden m aada bu kadar zeman uğuru hüm a­
yunumda gayret ve hamiyyeti ve sadakat ve istikameti zuhur itmekle ken-
düsinin jur müddeti hayatı inkıza buldukdan sonra mezbur m üste’­
mene tevabi ve levahıkı ile memaliki mahrusemden her _ne mahalde m u-
tavattm [1] ve karar murad ider ise beylerbeğiler ve sayir hükkâmı vü-
lât taraflarından m üm anaat olunmıyub him ayet ve sıyanet olunmaları
babında istdayi inayet itmeğin memaliki islâmiyyeden murad eyledikleri
mahallerde kendü hallerile sakin olmalarına ol tarafın hükkâm ı m üm a­
naat itm am ek içün yazılmışdır Fi evahiri z 1106.

47

Tököli İm re’nin yaptıracağı evler ve kulübeler için kazık ve saire tedarikine


dair.

Beigırad >ı; muhafızı olan vezirim Cafer Paşa ui ya hüküm ki

Orta M acar Kıralı Tököli İmre j r y nin üçyüz nefer süvari ve beş-
yüz nefer piyade askerinin altı aylık tayinatları tarafı mirîden tfirilüb
Veşnice de evler ve kulübeler yapub kışlamaları ferm anım olmuşidi
Lâkin keraste ve kazık ve neccar tedarikine iktidarları olm am ağla senki
veziri müşarünileyhsin vechi meşruh üzre mesfurlar V eşn içe-uoij de sakin
olacak ev ve kulübe yapm ağa keraste ve kazık ve neccar tedarik ve sayir
hususlarında ianet üzre olub tanzimi ahval ve him ayet ve sıyanetlerine
tekayyüd ve ihtim am eyliyesin deyu yazılmışdır Fi evaili c 1106.

48

Tököli İm re’nin rahatsızlığı hasebile zevcesile beraber İstanbul’ a gidip kendisi­


ni tedavi ettirm esin e dair.

Âsitane kaim ekam m a ve defterdar vekiline hüküm ki


jii^ı Tököli İmre jjilıiij* o -i- devleti aliyyemin ab’di sada-
katkârı olub vücudına nice illet isabet idüb elhaletü hazihi binüb inmeğe

[3] Tevattun, olacak,


T ÜRK HİZMETİNDE KI RAL TÖKÖLİ İMRE 33

ademi kudretinden naşi zevci [1] ile varub İstanbulda ikamet idüb ille­
tine müdâva eylemek üzre otuz nefer âdemisi ile m e’zun ve murahhas ol-
mağla imdi senki veziri müşarünileyh ve defterdar vekili sin kıralı m um a­
ileyh ol tarafa vardıkda Fenar semtinde kendüye bir münasib konak te­
darik ve iskân eyliyüb vaki olan makasıd ve marına hasbelimkân is’af ile
ihtm am eylemen babında ferm anı âlişanım sadır olmuşdur Buyurdumki
Fi evaili muharrem 1107.

49

TÖköli’rıin İstanbul’a azim eti m ünasebetile yanındaki beşyüz M acar askeri­


n in Eflak voyvodasına gönderildiğine d an

Eflak voyvodasına hüküm ki

.V5M jüaı Tököli İmre Kıral .riL y ı ^ ^ i - ı n vücudına nice illet


isabet idüb binüb inmeğe ademi kudretinden naşi müdava içün zevcesile
Âsitanei saadetime gitmeğe mezun olub yanında olan beşyüz nefer M a­
car neferatı ve bir kaç kapudanları tarafına irsal olunmuşdur Muhafazai
memleket içün yanında ulûfelû neferat vardır Bunlardan vechi meşruh
üzre ulûfe ile hidmetinde olmak istiyanleri m u ’tad üzre hidmetinde kul-
lanub gerek neferatdan ve gerek kapudanlardan eküb biçmek daiyesinde
olanlara dahi yer yurt gösterüb koza virüb ahvallerini gereği gibi kayırub
him ayet ve sıyanet eyliyüb zaruret ve muzayeka çekmelü eylemiyüb bu
hususda ziyade tekayyüd ve ihtim am eyliyesin deyu yazılmışdır Fi evaili
m 1107.

50

Tököli’nin yol m asrafının ve arabalarının tedarikine dair.

Rusçuk’dan İstanbul’a varınca yol üzerinde vaki olan kadılaar ve aya­


n ı vilâyet ve iş erlerine hüküm ki

Tököli İmre Kıral İstanbul tarafına gitmeğe mezun olub


... ile ... Çavuş m aan tayin ve irsal olunmağin imdi siz ki kadılar ve aya­
nı vilâyet ve iş erlerisiz her kangmızın tahtı kazasına varub dahil olur ise
münasib mahalle kondurub ve iktiza iden zad ve zevade ve araba ve eşya­
yı sayirelerinin kıymetleri ber vechi nakid mübaşiri mum aileyha yedinden
eshabına temamen teslim olunmak üzre te’hir ve tevakkuf itdirilmiyüb
tedarik ve akçeleri tam am en eshabına teslim olunduğuna mübaşirlerine
arz virilüb emin ve salim birbirinize irsal ve m ahalli memura isal eyliye-
siz deyu yazılmışdır Fi evaili m 1107.

II] Zevcesi, olacak.

a
34 AHMET REFİK

K anunen muzır bir h a rek ette bulunm adıkça Tököli’nin adamlarına asla
dokunulm am asm a dair.

Belgırad’dan İstanbul’a varınca yol üzerinde vaki olan kadılara ve:


âyâııı vilâyet ve iş erlerine hüküm ki

Tököli İmre Kıral Âsitanei saadetimde mukıym olmak üzre memur va.
hâliyâ etbamdan bir mıkdar âdemlerile revane olmağla mürur ve ubuı* it-
düği mahallerde ve Âsitanede merkumun âdemlerine bihasbeşşer. m en’
ve zecir iktiza ider habaset zuhur itmedikçe bir ferdine hılâfı şer’ ve ka­
m ın teaddi ve çevir ve eziyyet olunmamak üzre yazılmışdır Fi evaili m 1107..

52

Tököli İm re’nin İstanbul’dan orduya gelm esine dair.

Orta Macar Kıralı Tököli İm re’ye hüküm ki

Senki Kıralı müşarünileyhsin orduyu hüm ayunum a gelmen muktazi.


olmağla sana bin beşyüz guruş virüb Anadolu tarafından gelân vüzerayi
izamdan birisine koşub göndermek üzre Âsitanei saade­
timde sadareti uzmâ kaimekamı olan vezirim Osman Paşa ju'-uiırw
ya dahi emri şerifim gönderilüb tenbihi hümahunum olm agin imdi emri,
şerifim vusulünde kıraliçeyi anda koyub kendüne mahsus ancak on nefer
âdeminle vech meşruh üzre bir gün evvel orduyu hümayunum a gelmen
babında deyu yazılmışdır Fi evasıtı za 1107.

53

Tököli İm re’nin serian orduyu hüm ayuna gelm esine dair.

Âsi tane kaimekamına hüküm ki

Tököly İmre nin bir gün evvel orduyu hüm ayu­


numa gelmesi ziyade m ühim ve muktazi olmağla emri şerifim vardığı gi­
bi Maliye tarafından irsal olunan ferm anı şerifimde tayin ve tasrih o lu n -
duğı üzre müşarünileyhe harçlık olmak üzre beş kise akçe virüb ve kendü
ağalarından yanm a bir ağa ve bir iki çavuş koşub müşarünileyhi aminen.
ve salimen acaleten orduyu hüm ayunum a irsal ve isal eyliyesin deyu ya~
zılmışdır Fi evahri z 1108.
TÜRK HİZMETİNDE KI RAL TÖKÖLİ İMRE 35

54

O rta M acar kaptanlarına m ektup.

Devleti aliyye itaatinde olan Orta M acar tayifesinin kapudanları ve


belli başlularına mektub ki

Malûm umuz ola ki üç defa gönderdiğiniz mektub ve âdemleriniz se­


lâmetle vasıl mektublarınız mazmunu ve âdemlerinizin takriri bilcümle
malûmumuz olmuşdur Düşmenimizin elinden alub bundan akdem malik
olduğumuz Tokay ve Şarabatak [1] kalelerinden maada K iş-
mar Senküb kalelerini dahi ahiz ve içinde olan Nemçeyi ka­
til ve İşlek cenaral ile cenk eyleyüb lûtfu Hakkile diişmeninizin ekse­
ri kılıcınızdan geçürilüb uğuru hümayunu şehriyaride vuku bulan yüz ak­
lıklarınız ve caddei sadakat ve ubudiyyetde sabit kadem olub mülkü m ev-
rusumuz olan Orta Macar memleketinde istihlâs olunan kaleleri badel-
yevm dahi can ve başınız ile hıfız ve hirasetde dakika fevt itmeyüb m ü-
dâfaai düşmen ile gayret ve ham iyyet eylemekde ihtim am üzre oldığmızı
İlâm eylemişsiz Ne güzel Nemçe tayiefsinin size olan zulüm ve taddileri
malûmu ammei nas olub vilâyetinize itdikleri hasaret ve hakaretlerini
d ef’ içün Cenabı Bari tealânını lütuf ve inayeti sizinle bile olub şevketlû ve
azametlû ve kudretlû Padişahı rub’u meskûn Efendimiz Hazretlerinin da­
hi himaye ve inayeti aliyyeleri hakkınızda erzani kılınub mukaddema
Kiralınız olan Tököli İmre j r * nin Âsitanei saadetden kalkub orduyu
hümayunu nusratmakruna muaccelen gelmesiyçün ferm anı hümayunu
padişahîle mektub ve âdemimiz Sofya «.s..» menzilinden gönderildiği bun­
dan evvel tarafınıza irsal olunan mektubumuz ile haber virilmişdi Hâlâ
Niş menzilinden dahi âdem ve mektub gönderilüb bir gün evvel ge-
lüb irişmesiyçün te’kid olunmuşdur kariben orduyu hümayuna
mülâki oldukda kendü ile her ahvaliniz gereği gibi müzakere olunub ve
asker ile iktizası üzre kendüye takviyet virilüb bilâ te’hir ve tevakkuf im ­
dadınıza irsal olunmak üzredir Sizin hidematı aliyyede olan sadakat ve
istikametiniz ve ihlâs ve ihtisasınıza şevketlû ve kudretlû Padişahı ruyi
zemine Efendimiz Hazretlerinin ilmi hümayunları lâhik olmağla hakkı­
nızda inayet ve mekârimi husrevaneleri mukarrer ve muhakkak ve uiıiiji
}\ haliniz bundan sonra hayıra mübeddel olub düşmeninizden her veç­
hile ahzi intikam ile vilâyetiniz zulüm ve tedaddiden hâlâs bulur Sayei
himayei tacdarîde asude hal ve m üreffehülbal olursuz Nemçe istilâsından
sizi tahlis kasdile üzerlerine sefer ve cenge mübaşeret olunub vakti m u ­
kadderi gelmamekle bir mıkdar zahmet çekdiniz kadimden hakkınızda
cari olan merhamet ve atıfet ve selkati şehriyarîlerine ilâel’an fütur ve
halel gelmamekle sahib çıkılub Nemçe düşmeninin üzerinizden m üdafaa­
sına her ne tarikiyle imkân olursa jj.i imdad ve ianet olunur-

[1] Saros - Nagypatak, Tokay’in şimalinde.


36 Ah m e t refik

suz Heman siz dahi hem cinslerinizin âlâ ve ednasile haberleşüb ittifak
ve ittihad ve var kuvvetinizi bazuye getürüb M acar kalelerinden Nemçe
keferesini ihraç ve elinizde olan kalelerin hıfız ve hiraseti ve üzerinize
gelân düşmenin müdafaasile tekayyüd ihtim am eyleyüb kiralınız ve as­
keri islâm ol tarafa varınca hidematı aliyyei şehinşahîde bezli makdur
eyliyesiz Ve gafletle içinizden bazılarınız Nemçe melâininin mekir ve h i­
lelerine aldanmıyub sebat ve m etanet üzre olasız K a t kat tecrübeniz ol-
muşdur Nemçe düşmeni size af ve m erham et yüzin gösterüb sonra can ve
mal ve ehil ve ayalinizi esirgemiyüb kanınızı dökmekle Macar namını
kaldırmak murad ider Elhaletü hazihi devleti aliyye tarafından size ge­
reği gibi sahib çıkılub şevketlû ve azametlû Efendimiz Padişahı islâm Haz­
retleri asakiri bişümar ile bizzat Belgırad havalisine saye endazı ic-
lâl olub jurniijji. serian düşmenin kahır ve tedmirine teveccüh ve ol tara f­
lara azimet buyurmuşlardır Siz dahi ana göre basiret ve intibah üzre h a­
reket ve gönül birliği ile gün begün kuvvetde terakki bulmağa gayret ey­
leyüb vaki olan ahval ve asarı ilâmdan hâli olmıyasız 1108.

55

Orta M acaristan’da Kıırslıiların ileri gelenlerine m ektup.

Orta Macar vilâyetinde olan Kuruş tayifesinin başlarına mektub.

Orta Macar vilâyetinde vaki Tokay y ve Şar Patak öh=;jU kalele­


rinde ve Serş varuşu kurbinde cem olub taburda olan Kurs tayifesi­
nin âyânı ve kapudanları ve bellü başluları sız Malûmunuz ola ki orduyu
hümayuna gönderilân iki nefer âdeminiz Sofya menzilinde vasıl o-
lub ve söyledilüb gerek takrirlerinde ve gerek 'üiı Tököli İmre
Kiralınıza gönderilân kâğıdınız m efhum unda her ahvalinize ıttıla
hasıl olmuşdur Bir kaç seneden beru üzerinize müstevli olan Nemçe tayi­
fesinin çevir ve teaddi ve tekâlifi hâm ve evzaı nahem varlarm a taham m ül
eylemediğiniz sebebden mabeyninizde vechi münasib üzre ittifak ve itti­
had eyleyüb ve Tokay *15/ ve Sar Patak JitjjU kalelerine yürüyiş ile m a ­
lik olub ve can ve ehil ve ayal ve em val ve erzakınızı hıfız içün bir yere
cemiyyet idüb şevketlû ve azametlû ve kudretlû Padişahı ruyi zemin E -
fendimiz Hazretlerinin atebei aliyyelerine kadimden olan ubudiyyet ve
ihtisasınıza binaen bu tarafdan asker ile size imdad ve ianet olunub ki­
ralınız dahi olcanibe gönderilmek içün reca ve niyaz eylemiş siz Bu m a ­
kule him m et ve gayretinizden haz olunub recânız dahi makbulü h ü m a­
yunu şehriyarî olmuşdur Mumaileyh kiralınız Âsitaneden kalkub bir gün
evvel orduyu hümayuna gelmesi içün ferm anı âli ile muaccelen âdem ve
mektub gönderilüb şevketlû ve kudretlû ve azametlû Parişahı âlempenah
Efendimiz Hazretleri asakiri nusrat şiar ile jurıJjiiijt kat’ı menazil iderek
ankarib Belgırad sahrasına saye endazı iclâl eylediklerinde kiralınız
dahi gelmeğle kendü ile meşveret ve m aan asker tayin ve irsal olunub
TÜRK HİZMETİNDE KI RAL TÖKÖLİ İMRE 37

-onujı gereği gibi imdad ve ianet ile kayrılursınız M azlum ve biçare


olub sayei himayelerine iltica iden milele sahib çıkılub şer ve teaddiden
halâs olmaları devleti aliyyei osmaniyenin de’bi kadimesi olub size dahi
Nemçe melâîni tarafından gerek emlâkiniz ve gerek aynileriniz hususun­
da hadden ziyade olan çevir ve eziyyfet ve hakaret ve hasaratleri âmmei
nase aşikâr ve zahir olmağla üzerinizden zulüm ve istilâlarının def’ ve
ref’ olunması lâzimei him m et ve gayreti padişahîdir Şevketlû ve azametlû
ve m ehabetlû Padişahı rub’u meskûn Efendimiz Hazretleri [11 tahtı hü­
m ayunlarına cülûs buyuraldan beru ecdadı izamlarının âdeti m ülûkâne-
leri üzre bizzat nahzat buyurub a ’dayı dinü devletlerile mukabele ve
mukatelede asakiri islâm mansur ve m uzaffer ve düşmenleri makhur ve
müdemmer olub kat kat inayeti ilahiye m azhar oldukları malûmunuzdur
Bu senei mübarekede dahi berü bahirde nusratı rabbani nümayan olub
Akdeniz de donanmayi hümayun ile Venedik donanması m uha­
rebede münhezim ve menhusen firar eyledi Ve Bosna i s e r h a d d i n d e
olan Behke < ; kalesi muhasara olunub gerek kalede gaziler ve gerek
taşrada olan asakiri islâm m merdane hareket ile niçe niçe yüz aklıkları
olm ağla muhasara iden Nemçe ve Hırvat askeri kırılub haiben ve m akhu-
ren kalkub hafiyyeten perakende olmuşlardır Şevketlû ve azametlû Pa­
dişahı âlempenah Hazretleri a’dayı dinü devletden ahzi intikam ve si­
zin dahi istihlâsınız kasdile azimet ve teveccühü hümayunları mukarrer­
dir ju " <»ı u_\ bu tarafdan dahi zuhur idecek nusrat ve inayeti Hakdan
siz dahi behremend ve kâmyab olursuz Heman tarafı devleti aliyyeye
doğru olan hemcins ve dindaşınızı teaddiden ihtiraz ve düşmenden ahzi
intikam içün bundan böyle dahi mabeyinlerinizde ittifak ve ittihad idüb
ve katlanub peyder pey ahvalinizi bu tarafa ifade ve düşmenin keyfiyyet
ve hareketi ve her halini vukuu üzre tecessüsden sonra ilâm idüb ve or­
duyu hümayunum dan Kiralınız ile m aan imdadınıza gönderilecek aske­
ri islâm kangı yoldan gitmek ve kangı mahalde sizinle mülâki olmak m ü -
nasib görilür ise âdeminiz ile bildiresiz 1108.

56

Erdel vilâyetindeki M acar taifelerin e ve reislerine m ektup.

Erdel vilâyetinde olan Sas ; u ve Sikel jc .- ve M acar m tayi-


felerinin âyânı ve bellü başluları ve şehir ve kasabat ve kura zabitlerine
mektub.

Malûmunuz ola ki Erdel Jjji vilâyeti şevketlû ve azametlû ve kudretlû


Padişahı ruyi zemin rJ! Jı -ciyi. vHjü. Efendimiz Hazretlerinin mülkü
m evruslan olub ahalilerile mabeyinde kadimiil eyyamdan hüsnü m uam e­
le ve ülfeti kâmile ve ihlâsı sadıka olmağla hakkınızda her bar mekârim

II] İkinci Mustaaf.


38 AHMET REFİK

ve inayeti şehriyarileri derkâr buyrılub ve siz dahi sadakat ve isti­


kamet ile ubudiyyetde sabit kadem olub esnayi fetrede dahi dede­
leriniz gayret idüb ve kılıç kuşanub ve iktizasına göre askeri İslama imdad
ve ianetile takviyet bulub üzerinize bir kac defa istilâ iden kadimi düşme­
niniz Nemçe keferesini vilâyetinizden ihraç ve zulüm ve teaddilerin bilkül-
liyye def’ ve ref’ idüb sayei him ayei padişahîde âsudehal ve m üreffehül
bal ve niçe sinin ve eyyam asayiş ve istirahat itmişiken hâliyâ zikrolunan
düşmenin teaddi ve eziyyeti kemiklerinize dayanub ve âyin ve ırz ve em ­
val ve emlâklerniz payimal ve etvar ve evzaı şem alarına dahi taham m ül
ile gaflete gark olub ve niçe niçe fırsatlar fevt eyleyüb neaceb Nemçenin
ayağı altında kaldınız Orta Macarda olan bir kaç Kurslar bu mertebe
Nemçenin tesallütünü hazm itmeyüb derunlarında olan sadakat ve isti­
kametleri zuhur idüb Hak dahi muavinleri olmağla birbirlerile ittifak ve
ittihad ile kaleler alub ve cemiyyet idüb can ve mallerin hıfz içün devleti
aliyye tarafından istimdad ve istiane ve Kıralların dahi taleb itmelerile
îizayi hümayunu şehriyariye m azhar olub her veçhile kendülere sanib çı-
kılub takviet ve ianet olunmak üzredir Siz dahi dedelerinizin izine yüri-
:yüb ve anların eyledikleri him m et ve gayretin edna derecesile hareket ve
am el ve birbiriniz ile gönül birliğin eyleyüb düşmeniniz şerrinden vilâye­
tinizi tahlise mübaşeret eylemenizde size asker ile mi imdad olunmaz ve
sizin nizam ve intizamınıza lâzım görilüb ittifak ile arz ve reca eyle­
diğiniz ahvale mi müsaade olunmaz Yohsa şevketlû ve azametlû ve kud-
retlû Padişahı âlempenah Efendimiz Hazretleri ibtidayi cülüsu h üm a­
yunlarından beru binefsihi Engürüs ^ } j<j, i tarafına asakiri nusrat şiar ile
sefer idüb aduyi din ve devletlerile birkaç defa mukavemet ve m uhare­
bede nemertebe Nemçe keferesi makhur ve münhezim oldıği malûmunuz
değil mi Şimşiri cihangirlerinden firar ile halâs bulan bir kaç Nemçeyi
yine memleketinize kabul ile eziyyet ve teaddilerine taham m ül eylemeniz bir
veçhile lâyık görülmeyüb elhaletü hazihi Kiralınız A pafi MihalinJU-* jl î
oğlu dahi mekir ve hile ile Bec £ C1I kalesine götürilüb ve habs olunub
badelyevm içlerinizde eşbeh olanlar birer tarikiyle vücuddan ref’ olun-
mağla vilâyetinizin ahvali niye müncer olması fehim olunur Ve sizin h a ­
reket ve cemiyyetinize hacet olmıyub jur-oiıuji bu defa dahi düşmenden
ahzi intikam ile memleketiniz içinde Tatar ve sayir asakiri islâm girüb
lûtfu Hakkile her iş dilhah üzre âsan olur Ancak asker dühulünde baş
sız reaya ve beraya ve sahihsiz memleket her nekadar himaye ve sıyanete
himmeti padişahı olursa da dost memleketi gibi gözedilmesi m üm kün ol­
madığını siz dahi bilürsiz Am m a mukaddem tedarikle kendü ahvalinizi
kayırub ve nizamınıza her ne şekil ianet olması lâzım ise arz ve ilâm ey­
lemeniz ile tahtı rızayi şehriyarîde bulunmanız tarafınıza her veçhile
enfa’ olm ağla işbu mektubunuz ile cümleniz habîr ve agâh olmanız m u-
rad olunub ana göre hayırhah ve umurdide ve işe kadir olanlarınız birbi­
riniz ile haberleşüb ittifak ve ittihad eyleyüb mukaddimei istihlâsınız ve

f i l Viyana.
T ÜRK HİZMETİNDE KI RAL TÖKÖLİ İMRE 39

size lâzım olan her ahvaliniz istidası sizden zuhur eyledikde dev­
leti padişahîde hiç bir dürlü n e s n e eksik değildir Asker ile ve her veçhile
sahib âıkılup size ianet ve him ayet olunması mukarrerdir Hattâ iktiza
iderse sizi düşmenden saklamak içün bizzat şevketlû Padişah Hazretleri
vilâyetiniz tarafına teşrif buyurub her ahvalinize dilhahınız üzre nizam
virilür Şöyleki kelevvel ziri sayei himayel şehriyarîde müsterih ve m ut-
meinülkalb olasız Heman halinize m uvafık ve münasib haberi hayır en­
cam ın tarafınızdan zuhurim Allahü tealâ mukadder itmiş ola 1108.

57

Tököli’nin arzusu üzerine Eflaktaki askerlerinin yamma gönderilm esine dair.

Eflak voyvodasına hüküm ki

Tököli İmre arzuhal gönderüb müşarünileyhin mevkibi hümayunu­


m a gelmesi ferm anım olmagin bundan akdem Orta Macar tayifesinin E f­
lak vilâyetine gönderilân boyarlarından hâlâ Bükreş’de olub yanm a gel­
mek murad idenlerin tevabi ve levahiklerile Belgırad’a gelmelerine m ü ­
m an aat olunmamak babında emri şerifim reca itm eğin vechi meşruiı
üzre amel olunmak üzre yazılmışdır Fi evaili m 1109.

58

E flaktan gelecek Orta M acar askerlerinin salim en gönderilm elerine dair.

Eflak vilâyeti hududundan Belgırad’a glince yol üzerinde vaki olan


kadılara hüküm ki

Orta Macar tayifesinin boyarlarından olub hâlâ Bükreş’de olanlar­


dan Tököli İm re’nin yanına gelmek murad idenler tevabi ve levahiklerile
her kangınızın tahtı kazâsına dahil olurlar ise Belgırada gelmelerine m ü ­
m an aat olunmıyub tayin olunan m übaşir... ile aminen ve salimen birbi­
rinize irsal ve m ahalli m e’mura isale tekayyüd ve ihtim am eyliyesiz deyu
Fi evaili m 1109.

59

Tököli’ye verilecek şaraba dair.

İstanbul ve Dimetoka ve sekban başı ve Hassa bostancı başıya h ü ­


küm ki

Tököli İmre j^-1V I D e r g â h ı muallâma arzuhal gönderüb kendünün


ve yanında olan âdemlerinin kefafı nefisleriyçün İstanbul’a karib iskele
ve yalılardan bu sene akçesile iştira eyledüği yalnız üç bin madra h am i-
40 AHMET REFİK

rin evine nakline m üm anaat olunmamak babında emri şerifim reca itm e­
ğin bu sene üç bin mudra hamirin evine nakline m üm anaat olunm am ak
üzre yazılmışdır Fi evahiri r 1109.

60

Tököli’nin arzusu üzerine, Tem eşvar’da mahpus bulunan iki papasın salıveril­
m esine dair.

Tameşvar muhafızı Yusuf Paşa’ya hüküm ki

Tököli İmre arzuhal göderüb bundan akdem reayasile


iki nefer papas istirkak ve hâlâ Tam şevar’da mahbus oldukların bildirüb
ıtlak olunmalrı babında emri şerifim reca itmeğin ıtlak olunmaları ba­
bında yazılmışdır Fi evahiri r 1109.

61

Tököli’nin Edirne’den Istanbula gitm esi için yazılan yol emri.

Edirne’den İstanbul’a varınca yol üzerinde olan kadılara ve zikrolunan


kazâlarda vaki âyânı vilâyet ve iş erlerine hüküm ki

yii T ö k ö li İmre m İstanbula gitmesi ferm anım


olmagin her kangınızın tahtı kazâsına varub dahil olur ise münasib ve
mahfuz mahallere kondurub ve zad ve zevadesin nerhi ruzi üzre akçesile
aldırub ve gider oldukda yanına yarar ve tüvanâ kılağuzlar koşub kemali
emnü selâmetle birbirinize ulaşdırub ve m ahalli memura isal idüb avk.
ve te’hirden ve ihm al ve müsaheleden ve ademi tekayyüd ile zarar ve g ü -
zend irisdirmekden ve hilâfı şer’i şerif bir takrib ile bir ferde zulum ve
teaddiden begayet ihtiraz ve içtinap eylemeniz babında ferm anı âlişanım
yazılmışdır Fi evaili ca 1109.

62

Tököli’ nin tevassutıı üzerine Türklere iltihak eden T orfoç’a yasılan berat.

Sebebi tevkıyi refii hümayunu inayet makrunu sultanî oldur ki

.'ijjUijiat Tököli İmre Kıralı t-?1; * m e k t u b


gönderüb sabıkan Buğdan tayifesinin bellü başlılarından olub hâlâ Tih
memleketi hududunda kendüsile maan varub ikamet iden tayifeden dört
bin askere baş buğ olan Tofolc c -î . tarafı
devleti aliyyeme iltica ve istiman eyleduğin ilâm ve Buğdan memleketi
hududunda askerile kendüye cayi ikam et ve medarı harz ve ziraat olacak
bir yurt gösterilüb üç seneye değin cizyeleri a f ve in ’am olunmak üzre eman
ihsan olunur ise gelüb tayin olunan mevazıda ikamet idüb ve yanında olan.
TÜRK AKADEMİ TİYATRO MECMUASI 41

dört bin askerden maada tayifei mezbureden dahi peyder pey gelüb mez­
kûrlara mükasem olub erbabı hiraset ve felâhatden olanları zer’ ve harse
meşgul olub ve ricali harbü kıtalden olanları dahi onar kılıç asker olub
iktiza eden hidematı aliyyemde bulunmak üzre haklarında ref’i babı isti-
man ile avatıfı aliyyei padişahanemden eman namei hümayunum viril-
mek babında inayet recasına arz itmeğin iltiması kârini kabulü tab’ı hü­
mayunum olmağla işbu em annam ei hümayunu inayet meşhunu virdim ve
buyurdumki eğer mum aileyh ve eğer yanında olan askeri ve eğer tavayi-
fi mezbureden sayirleri tarafı devleti aliyyeme itaat ve inkıyad ile zim ­
m et kabul idüb gelüb memaliki mahsuseme dahil olurlarsa m uhafazala-
rıyçün âdemler tayin olunub Buğdan memleketinde kendülere ve badehu
tavayifi merkumeden gelecek yoldaşlarına kifayet idecek bir yurt göste-
rile Ve üç seneye değin Buğdan voyvodası ve sayir ümena ve ammal ve
gayriden kimesne cizye taleb itmeyüb üç seneyedek cizyeden m uaf ve
müsellem olalar Ve tayifei mezburede ehli hirfet ve erbabı hirasetden
olanları firagı bâl ile san’atlerine ve kârü kisiblerine meşgul olub ricali,
harbü kılalden olanları seferlerde hidem atı aliyyemde istihdam ve h id -
metlerine göre ulûfe tayin oluna Ve eğer vechi meşruh üzre hidmetde
olanları ve eğer ziraat ve hiraset ihtiyar idenleri bilcümle zamanı emanda
club nüfus ve emvallerine ve ehil ve ayallerine asakiri mansuremden ve
tavayifi Tatardan ve sayirlerinden bir veçhile taarruz olunmıyub h im a­
yet olunalar Her kim bu eman namei hümayunumu mütalea iderse m u-
cibile âmil olub hilafından ziyade hazer eyliye Fi evahiri c 1109.

63

ITököli’nin adamım öldüren şahsın B elgrat’ta m uhafaza ve haps edilm esine


dair.

Belgırad muhafızı Paşaya hüküm ki-


riiJuvı'!) iüsi Tököli İm ren il Dergâhı muallâma mektub
gönderüb hâlâ Belgrad’da hidmeti m uhafazada olan Kurslularm papas-
larını ... nam müsellim bigâyri hakkın urub katlidüb ve katili mezbur h â ­
lâ senki veziri müşarünileyhsin habsinde olduğın bidlirüb olbabda hükmü
hümayunum reca itm eğin katili merkum habis olünub ju'iıiiüi orduyu
hümayunum Belgırada varınca ıtlak olunmamak emrim olmuşdur deyu
yazılmışdır Fi evasıtı n 1109.

64

Tersane zindanına hapsedilen Macarların Belgrat m uhafazasındaki M acar­


ların yan m a gönderilm elerine dair.

Tuna kapudanı., ya hüküm ki


Tököli İmre «.«Vs* arzuhal idüb Kurslulardan
Tersanei âmirem zindanında mahbus olub bundan akdem ıtlak olunan
yirmi nefer Kurslular Belgırad m uhafazasında olan Kurslulara m ülhak
42 AHMET REFİ K

olmak üzre Tuna firkateleri kapudanlarile Belgırad’a gitmelerine m üm a­


naat olunmamak babında hükmü hümayunum reca itmeğin mukaddema
ıtlak olunan yirmi nefer Belgırad’da olan neferata firkateler ile gitmeğe
m üm anaat olunmamak emrim olmuşdur deyu yazılmışdır Fi evasıtı n
1109.

65

Eflakta bulunan Kursluların Belgrad’a gönderilm elerine dair.

Eflak jmsi voyvodasına hüküm k i'

Senki voyvodai merkumsun ikiyüz nefer piyade üçyüz nefer süvari


beşyüz nefer Kurslılar Eflak jysı toprağına gelüb hâlâ yanında olduğın
ilâm eylemiş sin Mesfurların zad ve zahayir ve tayinleri tarafı mirîden vi-
rilmek üzre ferm anım olmuşdur İmdi emri şerif vusulünde mesfurların
yanlarına sendahi tarafından âdem tayin idüb gönderilen mübaşir m ari-
fetile Rusçuk dan karşuya geçirüb Belgırad m uhafızı veziri mü
kerrem Mehmed Paşa 14 nın re’yi savabdidi üzre tayin eylediiği m a ­
halde hidmetde olmak üzre Belgırad >1^ a irsal eyliyesin deyu yazılmış-
dır Fi evastı ca 1109.

66

K arlofça m uahedesi âzerine Kurslular hakkında yapılacak m uam eleye dair.

Belgırad valisi vezir Ali Paşa’ya hüküm ki

Devleti aliyyei ebed peyvendimle iftiharı mülûkü nesarâ Nemçe Ça-


sarı ve Roma İmparatorile mabeyinde sulh ve salâh m ün’akid ve kadimî
dostluk tecdid olunub sayei himayei husrevaneme intisab ve iltica idüb
hâlâ Tameşvar ve Belgırad’da ve olhavalide olan Kurs tayifesine tarafı
hümaynumdan yer gösterilüb ahvallerine gereği gibi nizam ve intizam vi-
rilmesi mabeyinde akdolunan su rut. ve uhuddan olmağla tayifei mezbur
bilcümle zabitlerile kaldırılub ve meunet ve tayinatları görülüb ve üzerle­
rine müstakim mübaşir tayin eyliyüb ve Sofyada münasib olan yerlere
konduruldukdan sonra içlerinde cümlesinin marifetile ehli vukuf bir kaç
ihtiyarları deri devletmedarıma gelüb ve bilcümle umur ve ahvalleri gö-
rilüb badelyevm ziri himayei mülûkânemde âsude hal ve m üreffehülbâl
olmalarıyçün münasib olan mevazıda bir yurt gösterilüb iskân olunmak
üzre cümlesini bir gün evvel vechi m a’kul ile bir yere getürüb âminen ve
salimen m ahalli mezbura irsal ve esnayi tarıykde zaruret ve muzayeka
çekdirilmeyüb ve esnayi Cll ve reaya fukarasından bir ferde teaddi ve te­
cavüzden ihtiraz olunmak babında yazılmışdır Fi evahiri ş 1110.

[.13 Eksik.
TÜRK HİZMETİNDE KIRAL TÖKÖLİ İMRE 43

67

K arlofça m uhadesinden sonra T ürkiye’de kalan Orta M acarliların B erkofçaya


yerleştirild iğ in e dair.

Berkofçe d y / kadısına hüküm k i '

Paşa sancağında ul, senevi üç yük seksen bir akçe mali olan
Çetrofce hassı reayaları caddei itaatden udul ve isyan eyledikleri
zâhir oldukda reayayı mesfurûn bilcümle kırdırılub olvakitden bu zem a-
ne gelince kuraları harab ve bir kaç defa tecessüs oiundukda reayadan
ferdi vahid bulunmamağla elyevm hâli ve harab olub ve bundan akdeır.
Belgırad ve Tameşvar jiji-fc caniblerinde olub Niğbolı ya gelen
Erdellû ve Macar Kursular yediyüz on iki nefer piyade ve
beşyüz yirmi altı nefer süvari olub bir kaç seneden mukaddem vatanla­
rın terk ve devleti aliyyemin sayei himayesine iltica idüb esnayi cenkde
sadakat ve istikamet üzre hidmetde bulunmalarile badelyevm ziri him a-
yei Padişahanemize dahil ve ayal ve evlâd ve evlâdlarma bir m ahal ta ­
yin olunmak fermanım olmagin mesfurlar zikrolunan Çetrofca hassı ara­
zisinde iskân olunub kaç nefer ise badelyevm sayir reayadan içlerine rea­
y a karışmam ak içün alelesami kapudanları marifetlerile tahrir ve defter
ve hassı mezburda olan kuradan kaç kuraya iskân olunmak
iktiza ider ise hallerine göre mabeyinlerinde hüsnü ittifak ile yerleri
taksim ve cümlesi yerleşdirilüb ve ziraat ve hirasetleri içün kendülere
kadri kifaye gösterilân arazilerine hudud ve sınur vaz olundukdan son­
ra hassı mezbur toprağında hâli nemıkdar arazi kalur ise anı dahi başka
tahrir ve zabt ve hassı mezbur toprağında şimdiye değin eğer ahar m a­
hallerin reayasından ve eğer isyanları vaktinde firar itmeğle sonra gel­
miş temekkün eylemiş kadimi reayasından var ise badehu fermanı h üm a­
yunumla bir müiiasib m ahalle iskân olunmak üzre olmakuleleri dahi isim
ve resimleri ve mukaddema raiyet kayid olundukları mahailerile m arife­
ti şer’ile tahrir ve defter itdirilüb ve tayifei mezbureden beş seneye değin
hakkı arazi taleb olunmıyub kendülere in’am ve inşaallahü tealâ beş se­
neden sonra hakkı arazı her ne maktu tayin olunur ise ancak tayin olu­
nan hakkı arazilerin virüb bundan m aada cizye ve gayri tekâlif taleb
olunmıyub m uaf ve müsellem olmak şartile ve sayir reayadan içlerine
badelyevm bir dürlü behane ile reaya karışdırılmıyub muafiyetleri rea­
yadan bir ferde sari olmıyub ve kendüler dahi gayri yerde sakin olmak
isterler ise sakin olduklarında m uaf ve müsellem iz deyu iddiada olnıı-
yub sakin olmak murad eyledikleri yerlerin sayir reaya gibi tekliflerin
eda eylemek üzre ve arazii mezkûrede iskân oldukları kariyyelerde kadim ­
den olan kiliselerde âyinlerin icra idüb haraba müşrif oldukda mesağı
44 AHMET REFİK

şer’e m uvafık emri şerif ile tamir ideler Minbaad müeeddeden kilise bi­
na ve ihdas eylemiyeler Ve ruhbanları dahi m u af olub mürd olanların
kaldırmakda ve tezvic eylemekde ve gayri âyinlerinde mabeyinlerinde
icra itmekde aharder akçe mutalebe ve bir gayir veçhile daholunm ıya
Ve madamki kadı huzurunda kendü ikrarı ile İslama gelmiye şahidi zor
ile islâma geldin deyu kendülere cebir olunmıya Ve hassı mezbur topra­
ğında hallerine göre taksim olunan arazide her kes kendü halile yabdık-
ları milk menzile ve araziye mutasarrıf olub hissesine düşen toprak hak­
kını edâ eylemek üzre hayatında malik ola Mürd oldukdan sonra varisle­
rine intikal eyliyüb hilafı şer’i şerif ve mugayiri emri hümayun dahi ve
taarruz olunmıya Ve aralarında zuhur iden dava ve nizaları tarafeyin-
den rızalarile görilüb tevfik müm kin olmaz ise civarında olan kuzat şer’i
şerif muktezası üzre davaların fasleyleyüb kadılar ve mütesellimler ve
voyvodalar bir dürlü behane ile içlerine girüb devir eylemiyeler Ve etrafı
civarlarında yollarda ve kariyyelerde bir dürlü fesad eylemiyüb fesadları
zuhur ider ise muktezayi şer’ üzre sezalarına göre cezalan tertıb oluna
Lâkin bu babda teftiş ve tefahhus olunub hilâfı inha ile kimesniye gadir
olunmıya Ve memaliki mahrusemde emniyet ve selâmetle ticaret idüb
kanun üzre gümrüklerin bir defa edâ idüb tezkerelerin aldıkdan sonra,
tekrar ol emtianın gümrüğü ve bac ve gayri tekâlif talebile rencide olun-
mıyalar Ve madamki yedlerinde emri şerif olmıya m üste’men vilâyetlerine
varub gelmiyeler Ve ticaret ile memaliki mahrusemin birine vardıkların­
da içlerinden birisi mürd oldukda beytülmal ve kassam dahleylemiyüb-
varislerine teslim eyliyeler Ve aralarında kimi dilerler ise ahvallerin ihti­
yarları marifetlerile görmek içün kendü rizalarile nasb olunub kendüden
nesne teklif olunmıya Ve madamki sadakat ve istikamet üzre kendü h a l'
lerinde olub bir dürlü hiyanetleri zuhur eylemiye zikrolunan arazide bu
şurut ve kuyud üzre sıyanet ve himaye t olunub bilâ mucib hilafı emri hü­
mayun aharden rencide olunmıya Ve hakkı arazileri maktu olub tara f­
larından Hazinei âmireme teslim oluna Ve bu şurut üzre arazii mezkûrede
sakin olduklarından sonra seferi hümayunum vaki oldukça tarafı m iri­
den yalnız tayinatları virilmek üzre beşer neferde bir tüfenk endaz kapu-
danları ile sefer virüb hidem atı hümayunum da mevcud bulunmak şar-
tiJe hassı mezbur arazisi avatıfı aliyyei mülûkânemden bervechi temlik
mesturlara inayet ve ihsanım olub yedlerine nişanı hümayunum virilm ek-
le m esfurlann cümlesi mübaşir tayin olunan... ,jjs marifetlle arazii
mezkûrede olan kurada iskân olunub ve mahalline kayıd olunmak üzre
alelesami defteri ve iskân olundukları kuranın tahrir olunan hudud ve
smurı defteri mübaşiri mumaileyhin yedine teslim ve deri devletmedarıma
irsal olunmak üzre eniri şerifim virilmek içün bilfiil Başdefterdarım
M ustafa ilâm itmekle mumaileyhin ilâmı mucibince amel oluna
deyu yazılmışdır Fi evahiri z 1110 (İşbu emri şerif tashih olunduğı vech
üzre sahih kayıd olmuşdur).
TÜRK HİZMETİNDE KIRAL TÖKÖLİ İMRE 45

68

Tököli’nin adamlarından birinin Belgrat’taki hanesinden konak resm i alın­


m am asına dair.

Belgırad valisi vezir Ali P aşa’ya hüküm ki

Tököli Kiralın etbaından J u* nam kapudan arzuhal idüb B elgı-


rad’dan nehri Tuna ile Niğbolı tarafına teveccüh ve azimet itmamekle h â ­
lâ Belgırad’da Yahudi mahallesinde vaki mülk menzili olub içine bekçi ta ­
yin eyledüği kimesne konak teklifi ile dahlü rencide olunmamak babında
hükmü hümahunum reca itmeğin vechi meşruh üzre amel oluna deyu
yazılmışdır Fi evaili 1 1110.

69

K arloiça m uhadesinden sonra Türkiye'de iskân edilen Orta M acar halkı üs


Erdellilere verilen nişanı hüm ayun.

Nişanı hümayun oldur ki Bundan akdem Tameşvar ve Belgırad


jijiLve ol havalide hidmetde olub hâlâ memurenNiğbolı ya gelân rafii
tevkıyi refiüşşam hakanî Erdellü ve M acar Kursluları yediyüz on iki ne­
fer piyade ve beşyüz yirmi altı nefer süvari olub mezburlar bir kaç se­
neden mukaddem vatanlarını terk ve devleti aliyyemin sayei himayesine
iltica idüb esnayi cenkde sadakat ve istikamet üzre hidmetde olmalarile
m ekârimi seniyyei mülûkânemden badel yevm dahi ziri himayei padişa-
hanem de olmak üzre ehil ve ayallerile ikamet idecek bir m ahal gösteri-
lüb îva ve iskân olunmak ferm anım olmağın Paşa sancağında senede
üçyük seksen bin akçe mali olan Çetrofçe hassı reayaları bin yüz se­
nesinde nebzi ahid itmelerile bilcümle kırdırılub ol vaki td en ’oıı zemana
gelince kuraları harab ve bir kaç defa tecessüs olundukda reayadan
bir m üteneffis bulunmamağla elyevm hâli ve harabe olmağin tayifei
mezbure m ahalli mezkûrede ikamet itmek üzre kendülere ve evlâd ve ev-
lâdlarına tayin ve tahsis olunub ve tayifei mezbure kaç nefer ise badel-
yevm sayir reayadan içlerine reaya karışmamak içün alelesami kapu-
danları marifetile tahrir ve defter ve hassı mezburda olan kuradan kaç
kuraya iskân olunmak iktiza ider ise hallerine göre mabeyinlerinde hüs­
nü ittifak ile yerleri taksim ve cümlesi yerleşdirilüb ve ziraat ve hirasetle-
ri içün kendülere kadri kifaye gösterilân arazilerine hudud ve sınıır vaz’
olundukdan sonra hassı mezbur toprağından nemıkdar arazi hâli kalur ise
anıdaki başka tahrir ve zabt ve hassı mezbur toprağında faraza şimdi­
ye değin eğer ahar mahallerin reayasından ve eğer iskânları vaktinde fi ­
rar itmekle sonradan gelmiş kadimi reayasından kimesne bulunur ise
yahud bundan sonra dahi gelmek ihtimali olur ise badehu fermanı hü­
mayunumla olmakuleleri dahi isim ve resimleri ve mukaddema raiyyet
kayıd olundukları mhaallerile marifeti şer’le tahrir ve defter ve bir mii-
nasib mahalle iskân olunub bunların içlerine karışdırılmıya Ve taifei
46 AHMET REFİK

mezbureden beş seneye değin hakkı arazi taleb olunmıyub kendülere ın ’am
ve jul' beş deenden sonra ösüre muadil m aktu’ kayıd olunub veclıi
meşruh üzre maktuların virdiklerinden sonra cizye ve sair tekâlifi örfiy-
ye ve şakkadan m uaf ve müsellem olalar A m m a sayir reayadan içlerine
badelyevm bir dürlü behane ile bir ferd karışdınlmıyub muafiyyetleri
reayadan bir nefere sari olmıya Ve kendüler dahi gayri yerde sakin olmak
isterler ise m en ’ olunmıya Ancak bu mahalden kalkub sakin oldukları
mahalde m uaf ve müsellemiz deyu iddiada olmıyub sakin olm ak murad.
eyledikleri yerlerde sayir reaya gibi tekliflerin edâ ideler Ve sakin olduk­
ları kariyyelerde olan kadimî kiliseler yedlerinde ibka olunub dayir ehli zim-
m etm et reaya gibi âyînlrin icra idüb haraba müşrif oldukda mri şerifim v i-
rilür ise mesağı şer’î olduğu mertebe tamirine m üm anaat olunmıya M in-
baad müceddeden kilise bina ve ihdas eylemiyeler Ve ruhbanları dahi
m uaf olub mürd olanların kaldırmakda ve tezvic ve gayri âyinlerin m a ­
beyinlerinde icra idüb ahardan akçe mutalebe ve bir gayri veçhile renci­
de olunmıya Ve hassı mezbur toprağında hallerine göre taksim olunan
arazide her kes kendü mallerile yapdıklraı mülk menzile ve araziye m u ­
tasarrıf olub hayatında malik olalar Mürd oldukdan sonra varislerine
meccanen intikal eyleyüb tapo ve resim teklifi ile dahlü taarruz olunmıya
Ve aralarında zuhur iden dava ve nizaları nzalarile beyinlerinde tevfik
mümkin olmaz ise civarlarında olan kuzat şer’î şerif muktezasınca fas-
leyleyüb kadılar ve mütesellimler ve voyvodalar bir dürlü behane ile iç­
lerine girüb devir eylemiyeler Ve etrafı civarlarında yollarda ve kırlarda,
bir dürlü fesad eylemeyüb fesadları zuhur ise muktezayi şer’ üzre:
sezarlarına göre ceza tertib oluna Lâkin bu babda teftiş ve tefahhus olu­
nub hilâf inha ile kimesneye gadir olunmıya Ve memaliki mahrusemde
sayir tüccar gibi emniyyet ve selâmet ile ticaret idüb kanun üzre güm ­
rüklerin bir defa eda idüb tezkerelerin aldıkdan sonra tekrar gümrük ve
hilafı emir ve defter bac ve gayri tekâlif talebile rencide olunmıyalar Ve
madamki yedlerinde emri şerifim olmıya m üste’m en vilâyetlerine varub
gelmiyeler Ve aralarında kimi dilerler ise ahvallerin ihtiyarları marifetile
görmek içün kendü nzalarile nasbolunub kendüden nesne teklif olunmıya
Ve madamki sadakat ve istikam et üzre kendü hallerinde olub bir dürlü
habasetleri zuhur eylemiye zikrolunan arazide bu şurut ve kuyud üzre
sıyanet ve him ayet olunub bilâ mucip hilafı emri hüm ayun ahardan ren­
cide olunmıya Ve öşre muadil maktuları taraflarından Hazinei âmireme
teslim oluna Ve bu şurut üzre arazii mezkûrede sakin olduklarından son­
ra seferi hümayunum vaki oldukça tarafı mirîden yalnız tayinatları vi-
rilmek üzre beş neferden bir nefer tüfenk endaz kapudanları ve bayrak-
darlarile sefer virüb hidematı hümayunum da mevcud bulunmak şartile
arazii mezkûrede olan kuraya cümlesi iskân olunmak üzre rikâbı h üm a­
yunuma arz ve telhis olundukda haklarında mekârimi seniyyei husreva-
nem erzani kılınııb şurutu mezkûre üzre ikametleriyçün sadır olan hattı
hümayunu şevketmakrunum ile izni hümayunum erzani kılmub sâ­
dır olan hattı hümayunu şevketmakrunum mucibince bu nişanı
hümayunu m eym enet makrunu virdüm ve buyurdum ki badel -
yevm mesfurlar varub şurutu mezkûre üzre arazii merkumede sakin olub
TÜRK HİZMETİNDE KIRAL TÖKÖLİ İMRE AT

madamki hilâfına vaz’ ve hareketelri olmıyub istikam et ile kendü halle­


rinde olalar ahlâfı Saadet ittisaf ve evlâdı emcadı âli nej adımdan ve
vükelâyi feham ve sayirlerinden bir ferd hilâfına cevaz göstermeyüb
kendüleri ve ehil ve ayal ve evlâdları ilâ inkırazuddevvan bu hanedanı
bürrü ihsanın sayei himayesinde asude hal olalar Şöyle bilâler Evasıtı m
sene 1111.

70

Tököli m aiyetindeki Kıırslularm T ürkiye’de iskânlarına dair.

Berkofca kadısına hüküm ki

Bundan akdem Tameşvar ve Belgırad ve olhavalide hidmetde olub


hâlâ memuren Niğbolıya gelen Erdellü ve M acar K urslulan yediyüz on
iki nefer piyade ve beşyüz yirmi atlı nefer süvari olub bunlar bir kaç se­
neden mukaddem vatanların terk ve devleti aliyyemin sayei himayesine
iltica idüb esriayi cenkde sadakat ve istikamet üzre hidmetde olmalarile
mekârimi seniyyei mülûkânemden badel yevm dahi ziri himayei padişa-
hanem de omlak üzre ehil ve ayallerile ikam et idecek bir m ahal gösteri­
lüb iva ve iskân olunmak ferm anım olmagin Paşa Sancağında senede
üçyük seksen bin akçe mali olan Çetrofçe hassı reayaları bin yüz se­
nesinde nebzi ahid itmelerile bilcümle kırdırılub olvakitden bu zemane
gelince kuraları harab ve bir kaç defa tecessüs olunöukda reayadan
bir m üteneffis bulunmamağla elyevm hâli ve harabe olmağin tayifei
mezbure m ahalli mezkûrede ikamet itm ek üzre kendülere ve evlâd ve ev-
lâdlarına tayin ve tahsis olunub (ve) tayifei mezbure kaç nefer ise badel-
yevm sayir reayadan içlerine reaya karışmamak içün alelesami kapu-
danları marifetile tahrir ve defter ve hassı mezburda olan kuradan kaç
kuraya iskân olunmak iktiza ider ise hallerine -göre mabeyinlerinde hüs­
nü ittifak ile yerleri taksim ve cümlesi yerleştirilüb ve ziraat ve hirasetle-
ri içün kendülere kadri kifaye gösterilân arazilerine hudud ve sınur vaz’
olundukdan sonra hassı mezbur toprağından nemıkdar arazi hâli kalur ise
anıdahi başka tahrir ve zabt ve hassı mezbur toprağında faraza şimdi­
ye değin eğer ahar m ahallerin reayasından ve eğer iskânları vaktinde fi­
rar itmekle sonradan gelmiş kadimi reayasından kimesne bulunur ise
yahud bundan sonra dahi gelmek ihtimali olur ise badehu ferm anı hü ­
mayunumla olmakuleleri dahi isim ve resimleri ve mukaddema raiyyet
kayıd olundukları m ahallenle marifeti şer’le tahrir ve defter ve bir m ü ­
nasib m ahalle iskân olunub bunların içlerine karışdırılmıya Ve taifei
mezbureden beş seneye değin hakkı arazi taleb olunmıyub kendülere in’am
ve Lii.; ıüiVii\ fceş seneden sonra ösüre muadil m aktu’ kayıd olunub vechi
meşruh üzre m aktularm virdiklerinden sonra cizye ve sair tekâlifi örf iy-
ye ve şakkadan m uaf ve müsellem olalar A m m a sayir reayadan içlerine
badelyevm bir dürlü behane ile bir ferd karışdırılmıyub muafiyyetleri
reayadan bir nefere sari olmıya Ve kendüler dahi gayri yerde sakin olmak
isterler ise m en’ olunmıya Ancak bu m ahalden kalkub sakin oldukları
48 AHMET REFİK

mahalde m uaf ve müsellemiz deyu iddiada olmıyub sakin olmak mürad


eyledikleri yerlerde sayir reaya gibi teklifleri edâ ideler Ve sakin olduk­
ları kariyyelerde olan kadimi kiliseler yedlerinde ibka olunub sayir ehli zim­
m et reaya gibi âyinlerin icra idüb harbaa m üşrif oldukda emri şerifim vi-
rilür ise mesağı şer’î olduğı mertebe tamirine m üm anaat olunmıya M in­
baad müceddeden kilise bina ve ihdas eylemiyeler Ve ruhbanları dahi
m u af olub mürd olanlarını kaldırmakda ve tezvic ve gayri âyinlerin m a­
beyinlerinde icra idüb aharden akçe mutalebe ve bir gayri veçhile renci­
de olunmıya Ve hassı mezbur toprağında hallerine göre taksim olunan
arazide her kes kendü mallerile yapdıkları mülk menzile ve araziye m u ­
tasarrıf olub hayatında malik olalar Mürd oldukdan sonra varislerine
m eccanen intikal eyleyüb tapo ve resim teklifi ile dahlü taarruz olunmıya
Ve aralarında zuhur iden dava ve nizaları rızalarile beyinlerinde tevfik
müm kin olmaz ise civarlarında olan kuzat şer’î şerif muktezasm ca fa s-
leyleyüb kadılar ve mütesellimler ve voyvodalar bir dürlü behane ile iç­
lerine girüb devir eylemiyeler Ve etrafı civarlarında yollarda ve kırlarda
bir dürlü fesad eylemeyüb fesadları zuhur ider ise muktezayi şer’ üzre
sezalarına göre ceza tertib oluna Lâkin bu babda teftiş ve tefahhus olu­
nub hilaf inha ile kimesneye gadir olunmıya Ve memaliki mahrusemde
sayir tüccar gibi emniyyet ve selâmet ile ticaret id ü b . kanun üzre güm­
rüklerin bir defa edâ idüb tezkerelerin aldıkdan sonra tekrar gümrük ve
hilafı emir ve defter bac ve gayri tekâlif talebile rencide olunmıyalar Ve
m adam ki yedlerinde emri şerifim olmıya m üste’men vilâyetlerine varub
gelmiyeler Ve aralarında, kimi dilerler ise ahvallerin ihtiyarlan marifetile
görmek içün kendü rızalarile nasbolunub kendüden nesne teklif olunmıya
Ve madamki sadakat ve istikamet üzre kendü hallerinde olub bir dürlü
habasetleri zuhur eylemiye zikrolunan arazide bu şurut ve kuyud üzre
sıyanet ve him ayet olunub bilâ mucib hilafı emri hümayun ahardan ren­
cide olunmıya Ve öşre muadil maktuları taraflarından Hazinei âmireme
teslim oluna Ve bu şurut üzre arazii mezkûrede sakin olduklarından soîı-
ra seferi hümayunum vaki oldukça tarafı mirîden yalnız tayinatları vi­
rilmek üzre beş neferden bir nefer tüfenk endaz kapudanlan ve bayrak-
darlarile sefer virüb hidematı hümayunum da mevcud bulunmak şartile
arazii mezkûrede olan kuraya cümlesi iskân olunmak üzre rikâbı hüm a­
yunuma arz ve telhis olundukda haklarında m ekârim i/seniyyei husreva-
nem erzani kılınub şurutu mezkûre üzre ikametleriyçün sadır olan hattı
hümayunu (m ) şevketmakrunum mucibince yedlerine nişanı hüm ayu­
num virilüb ve iskânları içün Dergâhı muallâm kapucı başlarından...
mübaşir tayin ve irsal olunmağin senki mevlânayi mumaileyhsin
emri şerifim vusulünde mübaşiri merkum marifetile taifei mezburenin
cümlesini tafsil olunan şurut ve kuyud üzre arazii mezkûrede îva ve is­
kân itdirüb ve kaç nefer ise kapudanlan marifetile tahrir ve defter ve m a ­
halline kayıd olunmak üzre alelesami defterini ve iskân olundukları kura­
nın tayin olunan hudud ve sınun defterini mübaşiri merkumun yedine
teslim ve deri devletmedarıma irsal eylemen babında fermanı âlişanım sa­
dır olmuşdur Fi evasıtı m 1111.
T ÜRK HİZMETİNDE KI RAL TÖKÖLİ İMIiE 49

71

Kıırslulara verilen arazı dağlık ve taşlık olduğu cih etle kendilerinin baş­
ka bir tarafa yerleştirildiklerine dair.

Berkofçe - â k a d ı s ı n a hüküm ki

Bundan akdem Tameşvar ve Belgırad ve olhavalide hidmetde olub


memuren Niğbolı’ya gelân Erdellû ve M acar Kursluları bir kaç seneden
beru vatanların terk ve devleti aliyyemin sayei himayesine iltica idüb
esnayi cenkde sadakat ve istikamet üzre hidmetde olmalarile mekârimi
seniyemden badelyevm dahi ziri himayei Padişahanemde olm ak üzre
ehil ve ayal ve evlâd ve ensablarile Paşa sancağında vaki Çet-
rofça hassı kurası toprağında ikamet eylemek üzre iskânlariyçün Dergâ­
hı m uallâm kapucı başılarından Elhac ^ Ali mübaşeretile emri
şerifim şerefyaftei sudur olub lâkin Çetrofca hassı kariyyeleri balkan ve
sengistan mahalde vaki olub kabili ziraat ve hiraset olmadığı ecilden m a ­
halli mezbura on saat baid m ahalde yine hassi mezbur kurasından olmak
üzre Paşa sancağında J -ı^ n L Şehir köyü nahiyesinde Rason ö j-b
nam kariyye ve Berkofca -d. j n a h i y e s i n d e İslâvnik nam kariyyeler
ile yine livai mezburde ve nahiyei mezkûrde ziamet kurasından pro-
gorrfce js -u , nam kariyye hâli olub ve yine Vıdin havassmdan olmak
üzre Vidin san«jağmda Bolemye nahiyesinde İslovikd/j,L-\ ve Merkofce
n am kariyyeler dahi istilâyı kefere sebebi ile hâli ve harab olub zikrolu-
nan kuranın arazi ve mezarii tayifei merkumenin cümlesine kifayet ider
deyu iltimaslarile senki mevlânayi mum aliyeh sin arz ve Defterhanei âm i-
remde m ahfuz olan defteri icmal ve derdesti cedid defterlerine müracaat
olundukda vechi meşruh üzre zikrolunan Rason ö j-h ve İslavnik ve
Merkofce nam kariyyeler havassi hümayun kurasından ve mezkûr B ro-
garrfce -«i nam Selim Çavuş ve Hüseyin nam sipahinin
derdestiyyet üzre üzerlerinde oldığı mastur ve mukayyed bulunma&la
zikrolunan kura ve toprakları harap ve hâli olduğuna binaen tayifei
mezbure m ahalli mezkûrede ikamet itmek üzre kendülere ve evlâd ve ev-
lâdlarına tayin ve tahsis olunub ve tayifei mezbure kaç nefer ise badel­
yevm sayir reayadan içlerine reaya karışmamak içün alelesami kapu-
danları marifetile tahrir ve defter ve hassı mezburda olan kuradan kaç
kuraya iskân olunmak iktiza ider ise hallerine göre mabeyinlerinde hüs­
nü ittifak ile yerleri taksim ve cümlesi yerleşdirilüb ve ziraat ve hirasetle-
ri içün kendülere kadri kifaye gösterilân arazilerine hudud ve sınur vaz’
olundukdan sonra hassı mezbur toprağından nemıkdar arazi hâli kalur ise
anı dahi başka tahrir ve zabt ve hassı mezbur toprağında faraza şimdi­
ye değin eğer ahar mahallerin reayasından ve eğer iskânları vaktinde fi­
rar itmekle sonradan gelmiş kadimi reayasından kimesne bulunur ise
yahud bundan sonra dahi gelmek ihtimali olur ise badehu ferm anı hü-

4
50 AHMET REFİK

mayunumla olmakuleleri dahi isim ve resimleri ve mukaddema raiyyet


kayıd olundukları mhaallerile m arifeti şer’le tahrir ve defter ve bir m ü-
nasib mahalle iskân olunub bunların içlerine karışdırılmıya Ve taifei
mezbureden beş seneye değin hakkı arazi taleb olunmıyub kendülere in ’am
ve jui •uiıuji beş seneden sonra ösüre muadil maktu, kayıd olunub vechi
meşruh üzre m aktularm virdiklerinden sonra cizye ve sair tekâlifi örfiy-
ye ve şakkadan m uaf ve müsellem olalar Am m a sayir reayadan içlerine
badelyevm bir dürlü behane ile bir ferd kanşdırılmıyub muafiyyetleri
reayadan bir nefere sari olmıya Ve kendüler dahi gayri yerde sakin olmak
isterler ise m en’ olunmıya Ancak bu m ahalden kalkub sakin oldukları
mahalde m uaf ve müsellemiz deyu iddiada olmıyub sakin olmak murad
eyledikleri yerlerde sayir reaya gibi tekliflerin edâ ideler Ve sakin olduk­
ları kariyyelerde olan kadimi kiliseler yedlerinde ibka olunub sayir ehli zim -
m etm et reaya gibi âyinlerin icra idüb haraba müşrif oldukda emri şerifim
virilür ise mesağı şer’î olduğu mertebe tamirine m üm anaat olunmıya M in -
baad müceddeden kilise bina ve ihdas eylemiyeler Ve ' ruhbanları dahi-
m uaf olub mürd olanların kaldırmakda ve tezvic ve gayri âyinlerin m a­
beyinlerinde icra idüb ahardan akçe mutalebe ve bir gayri veçhile renci­
de olunmıya Ve hassı mezbur toprağında hallerine göre taksim olunan
arazide her kes kendü mallerile yapdıklraı mülk menzile ve araziye m u ­
tasarrıf olub hayatında malik olalar Mürd oldukdan sonra varislerine
meccanen intikal eyleyüb tapo ve resim, teklifi ile dahlü taarruz olunmıya
Ve aarlarında zuhur iden dava ve nizaları rızalarile beyinlerinde tevfik
mümkin olmaz ise civarlarında olan kuzat şer’î şerif muktezasm ca fa s-
leyleyüb kadılar ve mütesellimler ve voyvodalar bir dürlü behane ile iç­
lerine girüb devir eylemiyeler Ve etrafı civarlarında yollarda ve kırlarda
bir dürlü fesad eylemeyüb fesadları zuhur ider ise muktezayi şer* üzre
sezarlarına göre ceza tertib oluna Lâkin bu babda teftiş ve tefahhus olu­
nub hilaf inha ile kimesneye gadir olunmıya Ve memaliki mahrusemde
sayir tüccar gibi emniyyet ve selâmet ile ticaret idüb kanun üzre güm ­
rüklerin bir defa eda idüb tezkerelerin aldıkdan sonra tekrar gümrük ve
hilâfı emir ve defter bac ve gayri tekâlif talebile rencide olunmıyalar Ve
madamki yedlerinde emri şerifim olmıya m üste’men vilâyetlerine varub
gelmiyeler Ve aralarında kimi dilerler ise ahvallerin ihtiyarları marifetile
görmek içün kendü rızalarile nasbolunub kendüden nesne teklif olunmıya
Ve madamki sadakat ve istikamet üzre kendü hallerinde olub bir dürlü
habasetleri zuhur eylemiye zikrolunan arazide bu şurut ve kuyud üzre
sıyanet ve him ayet olunub bilâ mucip hilâfı emri hümayun ahardan ren­
cide olunmıya Ve öşre muadil maktuları taraflarından Hazinei âmireme
teslim oluna Ve bu şurut üzre arazii mezkûrede sakin olduklarından son­
ra seferi hümayunum vaki oldukça tarafı mirîden yalnız tayinatları vi-
rilmek üzre beş neferden bir nefer tüfenk endaz kapudanları ve bayrak-
darlarile sefer virüb hidem atı hümayunum da mevcut bulunm ak şartile
arazii mezkûrede olan kuraya cümlesi iskân olunmak üzre rikâbı h üm a­
yunuma arz ve telhis olundukda haklarında mekârimi seniyyei husreva-
TÜRK HİZMETİNDE KİR.AL TÖKÖLİ İMRE 51

nem erzani kılınub' şurutu mezkûre üzre ikametleriyçün sadır olan hattı
hümayunu şevketmakrunum mucibince yedlerine nişanı hümayunum
virilüb ve iskânları içün Dergâhı m uallâm kapucı başlarından...
mübaşir tayin ve irsal olunmağın senki mevlânayi mumaliyehsin
emri şerifim vusulünde mübaşiri merkum marifetile taifei mezburenin
cümlesini tafsil olunan şurut ve kuyud üzre arazii mezkûrede îva ve is­
kân itdirüb ve kaç nefer ise kapudanları m arifetile tahrir ve defter ve m a ­
h allice kayıd olunmak üzre alelasami defterini ve iskân olundukları kura­
nın tayin olunan hudud ve sınurı defterini mübaşiri merkumun yedine tes­
lim ve deri devletmedarıma irsal eylemen babında fermanı âlişanım sadır
olunmuşdur Fi evasıtı ra 1111

72

Kuruşlardan kürek cezasına m ahkûm olanların ciflerine dair.

Kapudan vezir Hüseyin Paşa’ya hüküm ki

Andıraşi Yanoş ve Pılaşko Niko Yanoş Yanos


ve Pılaşko Yanoş j y i yun- v e j-^ ^ j^ v e İstefan MihalJU^iU:-ı nam altı n e­
fer Macarlar süddei saadetime arzuhal virüb bundan akdem Tırnova ■„- >
kazâsında haydud eşkıyasından olmak üzre ahiz ve kürek çekmek üzre
Edirne 4,>ı den Tersanei âmirem zindanına vaz’ olunan kırk beş nefer­
den olmarile cürümleri a f ve ıtlak olunmak babında inayet reca eyledik­
leri ecilden ıtlak olunmaları babında ferm anı âlişanım sâdır olmuşdur
Fi evasıtı b 1111.

73

Tököli İm re’nin Belgrat’ taki konağına tecavüz olunm am asına dair.

Belgırad valisine hüküm ki

Tököli İmre Je'y gelüb Belgırad’da m v a k i m utasarrıf olduğı mülk


menzili konak olmak üzre bundan akidem emri şerifim sadır olmuşiken
sabıkan Niğbolı mutasarrıfı İbrahim Paşa ul cebren konub ve
içinde olan âdemleri darb idüb gadir itmekle menzili konak hakkıyle taar­
ruz olunm am ak babında vechi meşruh üzre yazılmışdır Fi evaili 1 1113.

74

İstanbuVda oturan Tököli İm re ailesine F en er’de veya Balat’ta bir ev t e ­


darikine dair.

Âsitane kayımakamına hüküm ki


52 AHMET REFİK

Tököli İmre m zevcesi olan Zirin İlone 4İjU' ÛT.jj [1] ar­
zuhal gönderüb bundan akdem mahrusei İstanbul’da zakine olduğu han e­
den fermanı şerifimle Erdel capu kethüdaları hanesine girüb lâkin
hanei mezbur harab ve zıyk olub derununda sakin olmak mümkün olm a-
m ağla Fener’de [2] ve yahud B alat’da bir münasib konak tayin olunmak
babında hükmü hümayunum reca itmeğin sen ki veziri müşarünileyhsin
sahibinin rızasile ücreti kendü tarafından virilmek üzre bir münasib h a ­
ne tedarik olunmak babında deyu yazılmışdır Fi evalili r 1112.

75

Tököli İm re’nin m aiyetindeki adamlara şarap verilm esine dair.

Âsitane kaymakamına ve bostancı başı ve sekban başıya hüküm ki

Tököli İmre mühürlü arzuhal gönderüb kendünün ve yanında


olan âdemlerinin kefafı nefisleriyçün İstanbul’a karlb iskele ve
yalılardan bin yüz on üç senesine mahsub olmak üzre akçesile iştira ey -
ledüği üç bin mudra ham irin nakline m üm anaat olunmamak babında
hükmü hümayunum reca itm eğin m u ’tadı kadim üzre üç bin mudra h a -
mirin İznikm id’e nakline m üm anaat olunmıya deyu yazılmışdır Fi availi
r 1113.

76

Tököli İm re ailesinin İzmid’ e nakline dair.

İstanbul kayımakamına hüküm ki

Senki veziri müşarünileyhsin Tököli İmre


Kıraliçe ve sayir etbaıyle kaldırub yanlarına m u ’temedünaleyh âdemler
koşııb İznikmid e nakil ve anda bir makul ve münasib mahalde
iskân eylemen babında h attı hümayunu şevketmakrunumla ferm anı âli-
şanım sâdır olrmışduı- deyu yazılmışdır Fi evaili r 1113.

77

Erdelli ve Kuruş M acarların Türkiye'de ticaretlerin e dair.

V e ...v e ... kadılarına hüküm ki

Erdellû ve Macar Kurslularından ve ... ve ... saylrleri arzuhal ider


Bunlar memaliki mahrusemde sayir tüccar gibi ticaret eylediklerinde
m eta’larınm gümrüklerin kanun üzre bir defa edâ idüb tezkerelerin al­

t ı J Zirini İlona.
[2] Tököli 1107 senesinde de Fener’de otm'mu&fcın-.
TÜRK HİZMETİNDE K1RAL TÖKÖLİ İMRE 53

dıkdan sonra tekrar gümrük talebile rencide olunmak icab itmez iken
kanun üzre gümrüklerin virüb tezkerelerin aldıklarında meta'larmdan
ahar mahallerde olan ümena tayifesi tekrar gümrük mutalebesile nişanı
h ü m a y u n u m a m uhalif rencide eylediklerin bildirüb olbabda hükmü hü ­
m ayunum reca itdikleri ecilden nişanı hümayunum kaydına m uhalif ren­
cide eylediklerin bildirüb olbabda hükmü hümayunum reca itdikleri ecil­
den nişanı hümayunum kaydına m üracaat olundukda memalıki m ahru-
semde sayir tüccarînin emniyyet ve selâmet ile ticaret idüb kanun üzre
gümrüklerin bir defa edâ idüb tezkerelerin aldıkdan sonra tekrar p.ümrlik
ve hilafı emir ve defter bac ve gayri tekâlif talebile rencide olunmıyalar
deyu m astur ve mukayyed bulunmağın nişanı hüm ayunum mucibince
amel olunmak üzre yazılmışdır Fi evasıtı r 1113.

78

Tököli’nin zevcesi Zirini İlon a’nırı İzmid’ e nakline dair.

İznikmid juJûji kadısına ve K oca İli mütesellimine hüküm kı

Tököli İmre nin zevcesi Kıraliçe ve


sayir etbaile İznikmid e nakil ve anda bir makul ve münasib m ahal­
de iskân itdlrilmek babında rikâbı hüm ayun tarafından ferm anı âli sâ­
dır olmağla bir münasib konak tayin olunmak üzre hüküm yazılmışdır
Fi evasıtı r 1113.

79

Erdellilerle M acar K urslulann ellerinde tezkere olm adıkça hariç m em le­


ketlere gitm em elerin e dair.

Bervechi arpalık Niğbolı sancağına mutasarrıf olan A lijıjî r\> ye


hüküm ki

Bundan akdem Tameşvar jijj-J. ve B e lg ır a d ^ ^ ve olhavalide hidmetde


bulunmalarile avatıfı aliyyei husrevanemden ehil ve ayallerile Çetrofce
< i - j h a s s ı arazisinde ikametleri ferm anım olan Erdellû ve M acar Kurs
luları memaliki mahrusemde sayir tüccar gibi emniyyet ve selâmet ile ti­
caret idüb kanun üzre gümrüklerin bir defa edâ idüb tezkerelerin aldık-
dan sonra tekrar gümrük ve hilâfı emir ve defter bac ve gayri tekâlif ta ­
lebile rencide olunmıya ve madamki yedlerinde emri şerifim olmıya m üs-
te’m en vilâyetlerine varub gelmiyeler deyu kendülere ihsanım olan nişa­
nı hümayunum da mastur ve mukayyed olub ve m ukaddem a mesfurlardan
bazıları m üste’men vilâyetlerine gitmek arzusile T a m e ş v a r y a k a s ı n a
ubur kasdmda olduklarında madamki yedlerinde emri şerifim olmadıkça
Tameşvar J\ y a k a s ı n a uburdan m en’ birle emri şerifim sâdır ol-
muşiken mütenebbih ve mütezeccir olmıyub hâlâ mesful-lardan bazıları
54 AHMET REFİK

ferm anı hümayunum a m uhalif Tuna iskelelerinden Tameşvar J fi­


y a k a sın a ubur eyledikleri istima olunmagin senki mirimîranı m um ai­
leyhsin emri şerifim vusulünde zikrolunan Erdellû ve Macar Kurslularm a
mühkem tenbih ve te’kid eyliyesinki ikamet eyledikleri arazide m ukad­
dema ferm anım olduğı üzre zer’ ve harsle meşgul ve kâr ve kisiblerinde ve
ticaretlerinde kendü hallerinde olalar Şöyleki badettenbih mütenebbih ve
mütezeccir olmıyub bilâ ferm anı hümayun Tameşvar jîy-J. yakasına zehab
ve eyab kasdmda olanlar ahiz ve mühkem haklarından gelinür A na göre
cümlesin habir ve agâh eylemen babında ferm anı âlişan sâdır olmuşdur
Fi evasıtı za 1113.

80

Bu m esele hakkında sair Paşalara ve kadılara yazılan hüküm,

Belgırad muhafızı vezir Haşan Pasa ve Belgırad m onlasm a hüküm


ki

Bundan akdem Tameşvar j t f . v e Belgırad ve olhavalide hidm et-


de bulunmalarile avatıfı aliyyei husrevanemden ehil ve ayallerile Çetrof-
ce hassı arazisinde ikametleri farm anım olan Erdellû ve M acar Kursluları
memaliki mahrusemde sayir tüccar gibi emniyyet ve selâmet ile tica­
ret idüb kanun üzre gümrüklerin bir defa edâ idüb tezkerelerin aldıkdan
sonra tekrar gümrük ve hilafı emir ve defter bac ve gayri tekâlif talebile
rencide olunmıya ve madamki yedlerinde emri şerifim olmıya m üste’men
vilâyetlerine varub gelmiyeler deyu kendülere ihsanım olan nişanı hü ­
mayunumda mastur ve mukayyed olub ve mukaddema dahi madamki
mesfurların yedlerinde emri şerifim olmadıkça Tuna iskelelerinden
Ta m eşva rji-i-t yakasına ubura kat’â ruhsat gösterilmemek üzre tenbih ve
te’kidi müştem il emri şerifim sâdır olmuşiken mütenebbih ve mütezeccir
olmıyub ferm anı hümayunum a m uhalif mezburlardan bazıları Tameşvar
yakasına ubur eyledikleri istima olunmagin senki veziri müşarünileyh
ve mevlânayi mumaileyhsin işbu emri şerifim vusulünde sicillâta sebt ve
mazmunu m ünifin rüesayı sefain ve eshabı merakibe ilân ve işaat ve m a­
damki m efsur Kursluların yedlerinde emri şerifim olmadıkça Tuna
iskelelerinden ve m a ’berlerinden bir tarıyk ile T a m e ş v a r t a r a f l a r ı n a
geçürilmamek üzre kalemrevi hükümetinde olan iskele eminlerine ve za­
bitlerine mühkem tenbih ve tekid ve m en’ ve zecridüb ve mesturlardan
Belgırad tarafında bulunanları dahi mukaddema ferm anım olan
araziye varub zer’ ve hars ile meşgul ve kâr ve kisb ve ticaretlerinde ken­
dü hallerinde olmak üzre iade ve-'olhavalide kat’â mekslerine ruhsat gös-
terilmamek babında ferm anı âlişan sadır olmuşdur.
TÜRK HİZMETİNDE KIRAL TÖKÖLİ İMIiE

Bir sureti Bir sureti dahi

Bervechi arpalık Niğbolı san- Tameşvar beylertaeğisine ve kadısına


cağına m utassrıf A l i j u i f b ya Mefsurlardan Tam evar tarafında bu~
ve Niğbolı’dan Pançova’ya va- lunanlar içün
rınca Tuna sevahilinde vaki
olan kadılara ve iskele em in­
lerine

81

Tököli’nin İzm it’te m utasarrıf olduğu evlere ve çiftliğ e dair.

İznikmid j_ X oi kadısına hüküm ki

Süddei saadetime mektub gönderüb medinei İznikmid sakinle­


rinden Papas oğlu Aleksandire>j.ıLJCJTjiji nam zimmî meclisi şer’i şeri­
fe varub sabıkan Orta Macar Kıralı Tököli İm re.j.\ nin nefsi İznikmid
juJÛjide nemıkdar tasarrufunda menzil oiduğın hakıykati üzre ilâm eyle
nıek içün varid olan ferm anı şerifim mucibince medinei mezburede sakin
vukuffu tam m ı olan Elhac Mehem med jl£ ve Hacı Mûsâ ve M us­
tafa ve sayir cemmi gafir meclisi şer’de mesfura inayet ve ihsanım
olan çiftliğinde [1] ekser zeman sakin ve külliyet ile nakil etmeyüb ekser
esvabı ve âlâtı İznikmid de sakin olduğu hanede olub ve gâhi gelüb
İznikmid de olmağla mefsur Papas oğlu Aleksandire -jo.-l.cjt ^ i} \^ıı
ve Tanaşj^utveNikole zimmî yetimleri ile kiliseleri vakfından dahi dokuz bab
odaları bir seneden mütecaviz ilâ yevmina hazâ meccanen zabt ve tasarruf
ve eshabı ücretle ahar menazilde sakinler olub bunlara gadir olundugm bil­
dirüb olbabda hükmü hümayunum virilmek recasına vakıı hali arz eyledü-
ğftn ecilden senki mevlânayi mumaileyhsin ilâmın mucibince Kıralı m es-
fur içün ahiz olunan konaklardan kifayetden ezyed Papas oğlu j-llnun
hanesi ile yetimlerin ve Kasab oğlu hanesi içün tahliye ve sahibi­
ne teslim olunmak içün hüküm yazılmışdır Fi evahiri ş 1114.

f i l Bu çiftlik, daha sonra, Kurs çiftliği namını almıştır, çiftilğin hu­


dudu « y tf suyundan Lağım deresinden çökel y } i . e varınca ve andan Yuvacık
kariyyesi yoluna ve andan deresine müntehi » idi. çiftliğin ilk sahibi « Hadice
Hatun ve badehu mutasarrıf olan rumî morali Haseki Mustafa ve badehu Baltacı Mus­
tafa ve badehu Kurs Kıralı ve badehu veziri sabık Haşan Paşa « mutasarrıf olmuşlardı.
1134 te çiftlik, Mehmet namında birinin tasarrufunda idi.
5Ü AHMET REFİ K

İ'ÖKÖLİ’YE DAİR MÜTEFERRİK VESİKALAR

Tököli İm re’rıin m aiyetindeki piyade ve süvariye verilecek erzaka dair.

Belgırad m uhafızı veziri mükerrem Cafer Paşa’ya ve defterdar vekili­


ne ve anbar emini Şaban .jjüay a hüküm ki Tököli İmre Kurs Kiralının
yanında olan piyade ve süvari levendatı içün zahire virilmek ferm an ol-
magin Belgırada gelân mirî zahayirden bin beşyüz kile şair ve bin beşyüz
kile dakik Kıralı mesfur tarafına virilmek içün emri şerif virilmek ba­
bında telhis olunub arz olundukda telhis mucibince Mâliyeden emri şe­
rif virilmek içün ferm anı âli sâdır olmagin vechi meşruh üzre emri şerif ya­
zılmak içün tezkere virildi Fi 8 za 1104j

Tököli -h a reye beş yüz kuruş harçlık verilm esine dair.

İzzetiû defterdar Efendi


Erdel Kıralı Tököli İmre .>.ı j s 'j ye beşyüz guruş harelik viresin Fi
27 z 1103.

Orta M acar kapıkethüdasının istidası ve derkenarı.

Devletlû ve mürüvvetin Sultanım Hazretleri sağ olsun


Orta Macar Kapu kethüdası ve terceman kullarının işbu mahı m üba-
rekede işlemiş nefeka behamız ihsan ve sadaka buyrulmak babında fer­
man devletlû sultanımındır
Bende
Orta Macar
Kapu Kethüdası

Vechi meşruh üzre bin yüz beş cemaziel evveli aylığı içün on bin ik i-
yüz akçeye tarih mezburede hazine tezkeresi verüldüği defterde mastur
Ferm an sultanım Hezretlerinindir Fi 29 c 1105

Tököli İm reye para verilm esine dair.

^A ^Lü ^jJ ı^i-Y iju V tjjjıidijifiiü i.ijjjaij^ijO u ^ij^ıSab ıkan Edirne


bostancı başısı olub hâliyâ Tuna yalısında zahire kabzına ve emval tahsi­
line memur olan Hüseyin Paşa tevkıyi refii hümayun vasıl olıcak
TÜRK HİZMETİNDE KIRAL TÖKÖLİ İMRE 57

m alûm ola ki hâliyâ hidem atı hümayunum da külli hidm eti sebk eyliyan
jUiii Tököli Kıral hidmeti aliyyemde olub umuru
lâzimei din ve devletim içün akçe lâzım geldüğün ilâm etmekle senki Hü­
seyin Paşa sün bu vakti sayir vakte kıyas eylemeyüb emri şeri­
fim vardığı saat uhdemde olan hidmetlere mübaşeret olunmamışdır de­
yu illet ve behane eylemeyüb bin doksan dokuz senesi Sofya ve Berkofca
ve Şehir köyü ve Samako ve Eznipol ve Pireznik kadılıklarının sorsatı
ile bin yüz senesi Niğbolı sancağının avarız ve sorastı ve Silistire sanca­
ğının bedeli nezil ve sorsatı yerli m alinden alelhesab beş yük akçe olmak
üzre on kise akçe tayin ve havale olunmağla jp tedarik ve mesturun
tarafından kabzına memur olan âdemisine teslim itdirdüb j u u ı l 's u bir
saat te’hire kalmakdan begayet ihtiraz ve ihtiyat eyleman babında fer­
manı âllşanım sadır olmuşdur Buyurdumki hükmü şerifim le... vardıkda
bu babda sadır olan emri celilül kadrim üzre amel idüb dahi senki Paşayı
müşarünileyhsin bu vakti sayir vakte kıyas eylemeyüb uhdemde olan hid­
metlere henüz mübaşeret olunmamışdır dimeyüb işbu emri şerifim var-
duğı saat bir an te’hir ve tevakkuf olunmamak üzre tayin ve havale olu­
nan beşyük akçe olmak üzre on kise akçeyi ^ tedarik ve Kıralı mes-
furun tarafından kabzına memur olana edâ ve teslim idüb ve teslimine
temessük alub işbu emri şerifimin zahrına hüccet itdirüb hıfz eyliyesin Şöyle
bilesin Alâm eti şerife itimad kılasın Tahriren filyevmissadis şehri m uhar-
remül haram sene 1100 Elmahruse Edim e.

Tölcöli’ ye m aişeti için dört yük akça verilm esine dair.

jtYViumjUt- . :i ı fUti--. y> j j A i J ı ^ ı ^ O ı o V i j u ' ı sabıkan


Edirne bostancı basısı olub hâlâ Tuna yalısında zahire kabzına ve dane ar­
pası tahsiline memur olan Hüseyin Paşa ^ '3 tevkıyi refii hümayun
vasıl olıcak m alûm ola Tököli Kıral işbu senei
mübarekede hidematı aliyyemde hidmeti sebk etmekle senki Paşayı m u ­
m aileyhsin mesfurun maişeti içün uhdende olan bin doksan dokuz sene­
si dane arpası yerli akçesinden yalnız dörtyük akçe tayin ve havale olun­
m ağla imdi işbu emri şerifim vardığı saat meblağı mezburu JU. ^ tedarik
ve mesfurun medarı maişeti içün bir gün evvel tarafından kabzına m e­
m ur olana edâ ve teslim idüb ve teslimine temessük alub hıfz eyleman ba­
bında ferm anı âlişamm sadır olmuşdur Buyurdum ki hükmü şerifim le...
vardıkda bu babda sadır olan emrim üzre amel idüb dahi senki Paşayı
mum aileyhsin meblağı mezburu işbu emri şerifim vardığı gibi te­
darik ve Kıralı mesfurun medarı maişeti içün bir gün evvel tarafından kab­
zına m em ur olana edâ ve teslim idüb ve badetteslim temessük alub ve .
işbu hükmü şerifimin zahrına hüccet itdirdüb hesabına mahsub olmak
içün hıfz eyleyesin Avk ve te’hirden ve ihm al ve müsaheleden begayet ih­
56 AHMET REFİK

tiraz eyliyesin .Söyle bilesin Alâm eti şerife itimad kılasın Tahriren fil-
yevmül aşereyn şehri rebiülâhir sen 1100 Elmahruse Edirne.

Tököli İm re m aiyetindeki askerlere beş yüz çakm aklı tü fek verilm esine dait-

Âsitane kayim m akam ına ve defterdar vekiline ve mukaddema Kurs


Kıralı levendatı içün İstanbul tarafından beşyüz aded tüfenk .m übaya-
sına memur Ahmed .j-ıs j-.i e hüküm ki Mukaddema müceddeden teda­
rik ve irsali ferm anım olan beşyüz aded boylu tüfenk maşalı olmak üzre
tahrir ve ferm an olmuş idi Lâkin Kıralı m esfurun iltiması üzre zikrolu-
nan tüfenkleı- çakmaklı olmak lâzım gelmekle imdi emri şerifim varduğı
gibi beşyüz aded tüfengi çakmaklı geçirdüb serian ve acilen Edirne’ye ir­
sal ve avk ve te’hirden ihtiraz oluna Ve zikrolunan tüfenkler ve çakm ak­
lıları gayet ıslah üzre yapdırılub bir gün mukaddem irsal olunmak üzre
emri şerif yazılmak babında ferm an ve lâzım gelân behaları kayim m e-
kam Paşa Hazretleri marifetlerile arz oluna deyu (Baş muhasebeye kayıd
ve tezkeresi alına) Tarihsiz.

M esken ü creti için Erdel kapı kethüdasının istidasile derkenarı.

Devletlû ve saadetlu Sultanım Hazretleri sağ olsun.


Bu kulları Erdel kapu kethüdası olmağın kadimi üzre virilân aylıkımı-
zı mahallinde derkenar olunub mucibince ihsan buyurulmak babında fer­
man sultanımmdır.
Bende
Erdel Kapu kethüdası hâlâ
Vechi meşruh üzre rıkâbı hümayunum da mukim olan Erdel kapu
kethüdasına ayda sekiz yüz akçe mesken behası virile geldüği defterde
mastur olub tezkeresin reca ider Ferman saadetlû sultanım mdır Fi i 29
1 1095.

Tököli İm re m aiyetindeki iki bin beş yüz piyade için dört yüz yirm i üç sığır
verilm esine dair.

■üj—J iUıiLh.ı_*ryı.)-f ■çjt—J.ı ijjî Eflak voyvodası olan. jıiU -sljc o -i tevkıyi
refii hümayun vasıl olıcak m alûm ola ki <:^ _ i r 4u i . ı ^ V ı T ö k ö l i İmre K ıral
_*u ın yanında olan ikibin beşyüz nefer piyade levendatm ın
bin yüz beş senesinde veki ruzi kasımdan senei mezbure ruzi hızrına varın­
ca altı ayda iktiza iden lâhim tayinatları içün gâv mübayea olunmak, lâ ­
zım gelmekle imdi her bir re’si altışar guruşa olm ak üzre ve beheriyçün lâ ­
T ÜRK HİZMETİNDE KI RA L TÖKÖhİ İMRE 59

zım gelân iki bin beşyüz otuz sekiz guruş bin yüz beş senesi vilâyeti Eflak
cizyesi m alinden virilmek iizre vilâyeti Eflak’dan dörtyüz yirmi üç re’is
gâv muaccelen mübayea ve tedarik ve Kıralı mesfur tarafına teslim idüb
ve yedinden m am ulün bih temessük alub işbu hükmü şerifim le m aan hıfz
eyliyesin deyu ferm anım olmuşdur Buyurdumki hükmü şerifim le... var-
dıkda bu babda sadır olan emrim üzre amel idüb dahi senki voyvodai m ez-
bursun Kıralı m esfurun yanında olan piyade levendatınm lâhim tayinatları
içün vilâyeti Eflakdan mübayeası ferm anım olan olmıkdar re’is gâvı m ü ­
bayea ve tedarik ve Kıralı mesfur tarafına teslim idüb ve teslimine te­
messük alub ve lâzım gelân behasıyçün vilâyeti Eflak keferesinin bin
yüz beş senesi cizyeleri malinden havale olunan olmıkdar guruşu işbu
hükmü şerifimin zahrına hüccet itdirüb hıfz eyliyesin Şöyle bilesin A lâ­
meti şerife itimad kılasın Tahriren filyevmussamin velaşreyn şehri safe-
Jül hayir sene 1105 Sahrayi Belgırad.

Bu m eseleye dair Budin kadısı tarafından tanzim olunan hüccet.

J İ J j\yjI
(jo >■ J*1' ^' 1
«i£
■Klc.
Jf'
Sebebi tahriri kitabı şer’î budur ki

Orta M acar Kıralı ve Erdel hâkimi olan Tököli İmre


»^*1 jg 'f Kiralın baş kapudanı olub ve cemii umurına tarafından vekili
şer’isi ve hâlâ medinei Vidin’de sakin olan Madcı kapudan meclisi
şer’i şerifi lâzumultevkirde bilfiil Eflak biği kapudanlarından işbu rafiül
vesika kapudan Valsilya veledi Barbol j ^ ı jij muvacehesinde ik­
rarı tam ve takriri kelâm idüb tarafı devleti aliyyeden müekkilim Kıralı
mezkûr içün ahiz ve kabız ayledim didikde .JUJl j^ ıJ ıjjju d ı^ kütüb
olundu.

Suhudül hal
K asap M u stafa Beşe H aşan A ga b in M ahm ud M ehm ed C elebi bin Y ah y a Beşe bin
b in A lım ed T ercem an İb rah im M u stafa
A h m ed b in A b d u llah
M u h zır