You are on page 1of 9

JAAROVERZICHT

2017

REGIONAAL
LANDSCHAP
LAGE
KEMPEN
VOORWOORD

INHOUD BESTE LANDSCHAPSPARTNER
Met zijn grote oppervlakten Europees belangrijke natuur en zijn vele kleinere
natuurgebiedjes, belangrijk voor ontspanning en natuurbeleving dicht bij huis,
is de Lage Kempen één van Vlaanderens groenste regio’s. Dit landschap en deze
natuur beheren en opwaarderen is een grote uitdaging.
Ook in 2017 trokken we aan de kar om dit samen met onze partners waar te maken.

LANDSCHAPSZORG Gemeenten, particulieren en verenigingen deden beroep op de expertise en het
grote enthousiasme van het team van Regionaal Landschap Lage Kempen.
EN STREEKEIGEN Verankering in gemeenten
KARAKTER
4-5 De sterke verankering in onze 15 gemeenten blijft uitermate belangrijk. RLLK trekt
sinds 2005 de kaart van ondersteuning van de gemeenten op vlak van landschapsherstel,
natuurgerichte recreatie en landschapseducatie. In alle gemeenten realiseren we ook

NATUURBEHOUD bij particulieren heel wat acties van plan tot uitvoering. We ijveren er steeds voor om
voor de uitvoering van projecten middelen aan te trekken van Europees, Vlaams of
EN BIODIVERSITEIT provinciaal niveau, zodat de eigen bijdrage beperkt is. In 2017 zetten we weer sterk
in op vier belangrijke thema’s.
6-7
Energiek Landschap. Het koppelen van beheer van landschap aan lokale economie via
een unieke korte keten waarin de natuur- en landbouwsector heel concreet samenwerken.
LANDSCHAPS-
BELEVING
Natuurherstel. Gemeenten, maar ook particulieren kunnen heel wat betekenen voor
die dier- en plantensoorten die het moeilijk hebben en mits ingrepen in hun leefgebied
weer een toekomst krijgen.
8-9
Landschapsbeleving. Het behoud van de kwaliteit van onze wandelingen blijft een groot

ENERGIEK
aandachtspunt. De arbeiders uit de sociale economie nemen hierin een hele grote rol
op. De Parkrangers doen uitermate nuttig werk: dagelijks worden zij ingezet om het

LANDSCHAP landschap te verzorgen. Wandelpaden herstellen, zwerfvuil opruimen, snoeien van
hagen, openhouden van trage wegen, planten van dreven, boomverzorging, …
10-11 we konden elke dag weer rekenen op hun inzet.

PARKRANGERS
Onroerend erfgoed. Met de nieuwe intergemeentelijke samenwerking met 9 van onze
gemeenten kunnen we een stevige impuls geven aan het beleid en de ontsluiting van
historisch landschap, archeologische sites en bouwkundig erfgoed.
12-13
LUDWIG VANDENHOVE
DANKWOORD Voorzitter

EN FINANCIERING Regionaal Landschap Lage Kempen
Gedeputeerde van Leefmilieu en Natuur
15
ILSE IDELER
Directeur
Regionaal Landschap Lage Kempen

J A A R OV E R Z I C H T 201 7 1 R E G I O N A A L L A N D S C H A P L AG E K E M P E N 3
RAVOTTEN IN DE DUINEN VAN NATUURGEBIED ‘IN DEN BRAND’, HECHTEL-EKSEL
ENKELE REALISATIES

Aan de KAPEL TEN EIKENEN Industrie en duurzaam groen, het kan samen. Samen met
in Zonhoven werden meer dan het Circuit Zolder werkten we een ECOLOGISCH BEHEER-
2.000 plantjes met religieuze PLAN uit voor de groenbuffer op het terrein. Zo werken we
betekenis aangeplant. Deze aan een duurzame toekomst voor de natuur op het circuit.
planten werden traditioneel
rond een kapel geplant. Oude
schilderijen waren één van de
bronnen voor onze plantenlijst.
Het lievevrouwbedstro bijvoor-
beeld weert boze invloeden af
en de maagd Maria maakte er
destijds haar bed mee op…

Voor het project ‘SAMEN OP EEN GOEI WEI’ De MONUMENTALE BOMEN aan
bezochten we tientallen paardenhouders om het Woutershof in Heusden-Zolder,
hen advies te geven over een gezond, biodivers de kapel in Lillo en de kapel Ten
weiland. Zo’n weiland waar plaats is voor bomen, Eikenen in Zonhoven kregen door de
struiken en kruiden en waar een ‘paddock boomverzorgers een vitamineboost
paradise’ de paarden aanzet om meer te toegediend met speciale voedingstoffen.
bewegen, vergroot niet alleen de biodiversiteit,
maar ook het paardenwelzijn.

Beringen zette in 2017 sterk in op bij-vriendelijkheid. Aan de

LANDSCHAPSZORG
volkstuintjes ‘De Motten’ vinden insecten heel wat meer stuifmeel
en nectar door het inzaaien van BLOEM- EN KRUIDENRIJKE
STROKEN en door aanpassingen aan maai- en hakhoutbeheer. Meer

EN STREEKEIGEN KARAKTER insecten is ook goed nieuws voor de hardwerkende moestuiniers die
bestuivers nodig hebben voor hun tuintjes. Op hun beurt laten de
moestuiniers sommige groentesoorten zoals ui en prei bloeien in plaats
van te oogsten. De bloemen hiervan zijn bijzonder in trek bij de bijen.
BOOMVERKIEZING DOOR DE KINDERRAAD VAN HECHTEL-EKSEL

Om het typische, Kempense karakter van de streek te behouden en haar COMMUNICATIE / EDUCATIE

troeven maximaal uit te spelen, zette het Regionaal Landschap Lage Kempen OPEN MONUMENTENDAG
Op Open Monumentendag leidden we geïnteresseerde bezoekers naar
ook het afgelopen jaar weer volop in op het verhogen van de kwaliteit van de de oude schans van Meldert. Deze schans uit de 17de eeuw is een uniek
stukje erfgoed dat een nalatenschap is uit woelige tijden. Onderweg
duinen, houtkanten, vijvers, heiden en bossen. Al deze landschapselementen passeerde de groep nog enkele andere natuur- en erfgoedprojecten die
gerealiseerd werden door het regionaal landschap.
dragen, samen met cultuurhistorische parels, bij tot onze streekidentiteit en
konden dan ook weer op de nodige aandacht rekenen.
J A A R OV E R Z I C H T 201 7 1 R E G I O N A A L L A N D S C H A P L AG E K E M P E N 5
ENKELE REALISATIES

De eerste BOOMKIKKERS
vonden hun weg al naar de
vijvers die tevoorschijn werden
getoverd uit een dichtge-
groeid moeras bij een
particuliere eigenaar in De
Wijers. Nu is het nog wachten
op de (terug)komst van de
KNOFLOOKPAD.

Na een grondige voorbereiding werd samen In het uiterste noorden van ons werkingsgebied vinden we DOMEIN DE
met het Agentschap voor Natuur en Bos de BEVER. De vijvers van deze Hamont-Achelse parel dreigden volledig dicht te
start gegeven voor het openmaken van 8 ha groeien met de exotische woekerplant ‘parelvederkruid’. In 2017 werden alle
LANDDUINEN in Hechtel-Eksel. Door een voorbereidende archeologische-, bodem- en slibonderzoeken uitgevoerd en
dichte hakhoutrand hoeven de buurtbewoners hielpen lokale en Limburgse visexperten om de inheemse vis veilig naar andere
niet bang te zijn dat het zand zal binnenwaaien. wateren te brengen en de ongewenste exoten eruit te halen. In 2018 wordt de
vijver hersteld en zorgen we voor natte heide in de buurt. Daarna zal de
HEIKIKKER zich hier helemaal thuis voelen.

Natuurherstel kost veel geld, in 2017 diende
RLLK twee nieuwe dossiers in waardoor er

NATUURBEHOUD
maar liefst 329.000€€ kan worden geïnvesteerd
in herstel van landduinen in MOLENHEIDE
in Houthalen-Helchteren en van natte heide

EN BIODIVERSITEIT
in KOLISBOS in Neerpelt en Bocholt. Ook
in 2018 blijft RLLK op zoek gaan naar kansen
om topnatuur te herstellen bij gemeentebe-
sturen en particulieren.
DOMEIN DE BEVER

COMMUNICATIE / EDUCATIE
De Lage Kempen herbergen niet enkel de grootste aaneengesloten bos- en heidegebieden
van Vlaanderen, maar ook het grootste aandeel aan Europees ecologisch prioritaire FILMPJES OVER WERKEN
DOMEIN DE BEVER
gebieden. Zo ligt hier ruim 21% van het Europese Vogelrichtlijngebied en 16% van het
Domein De Bever is een druk bezocht recreatiegebied. Door middel van
Habitatgebied. Door de aanleg van biodiversiteitsakkers en het herstel van topnatuur op filmpjes waarin een schepen, lokale vissers en een erfgoeddeskundige
aan het woord komen, informeren we de bevolking over de komende
verschillende locaties werd ook het afgelopen jaar gezorgd voor een levend landschap,
werken. Via de website www.beleefdebever.be en sociale media houden
waar kwetsbare soorten via groene stapstenen alle kansen krijgen. Hiervoor wordt we hen op de hoogte van de actuele ontwikkelingen.
samengewerkt met landbouwers, jagers, imkers, gemeentebesturen, landeigenaren en
andere betrokkenen.
J A A R OV E R Z I C H T 201 7 1 R E G I O N A A L L A N D S C H A P L AG E K E M P E N 7
ENKELE REALISATIES

Met steun van de provincie Limburg voor Trage Wegen
herstelden we de BRUGGEN LANGS HET KOLENSPOOR in
Heusden-Zolder, in de volksmond ook wel het Routeke genoemd.
Deze bruggen horen bij het mijnerfgoed maar door de groei
van de wortels van de bomen dreigde dit historisch erfgoed
vernield te worden. Langs de steile brughoofden
maakte het landschapsteam TRAPPEN Onze WANDELPETERS EN -METERS
zodat wandelaars en fietsers op een veilige zijn onze ogen op het terrein. Dankzij hun
manier kunnen aansluiten op deze populaire meldingen kunnen we de routes zo goed
trage weg. Zo kan je tijdens een lentefietstochtje mogelijk onderhouden. Hen bedanken
nu ook genieten van mooie vergezichten. deden we dit jaar op de terril in Beringen.

In Neerpelt is een actieve groep buurtbewoners Handig voor wandelaars en toeristen
met veel enthousiasme aan de slag gegaan om het is de gezamenlijke ACTIVITEITEN-
WANDELGEBIED KOLIS een kinderbelevings- KALENDER die RLLK 4x per jaar
route te geven en een lus toegankelijk voor uitbrengt met alle gegidste wandelingen
rolstoelen te maken. RLLK ondersteunde de en natuuractiviteiten die doorgaan in
aanleg van de speeltuigen en zorgde voor De Wijers. Ook op de sociale media
een nieuwe kaart en infobord. trekken de mooie foto’s van De Wijers
veel aandacht met intussen al 2.800
Naast het natuurherstel in DOMEIN volgers op Facebook en Instagram.
DE BEVER, zorgt RLLK ervoor dat
bezoekers van dit Hamont-Achelse
domein ook spelenderwijs leren over de
bijzondere beekvallei waar landbouw en
natuur samengaan. Kinderen krijgen er

LANDSCHAPSBELEVING
nieuwe speeluitdagingen zodat ze
heerlijk buiten kunnen ravotten.

Terwijl we stevig doorwerken aan de ontwikkeling van een knooppuntennetwerk,
WIELENPAD IN WANDELGEBIED KOLIS, NEERPELT kreeg de WANDELBOX VAN BOSLAND alvast een nieuw Bosland jasje.

De Lage Kempen is een streek waar er ruimte is voor zowel mens als natuur en waar COMMUNICATIE / EDUCATIE

cultuur en groen elkaar vinden. Voortdurend nemen we initiatieven om samen met TIJDELIJKE OMLEIDINGEN
onze partners onze mooie natuur en landschappen open te stellen voor recreanten. STEEDS UP TO DATE
Onze wandelgebieden vragen een constante zorg. In 2017 moesten we
Dit jaar ontvingen we maar liefst 1.029.977 wandelaars in de Lage Kempen. De natuur omwille van grote werken zorgen voor een aantal tijdelijke omleidingen op
de Lange Afstandswandeling De Wijers, aan Herkenrode, aan de Blauwe
mogen beleven zorgt er voor dat je ze ook leert waarderen. Een efficiënt onderhoud Kei, in Bolderberg en in Zelem. Je vindt de omleidingen op de website
van de wandelpaden is op dit gebied een van de kerntaken van het Regionaal www.wandeleninlimburg.be en met aanduidingen op het terrein.

Landschap Lage Kempen. Ook het afgelopen jaar werd het recreatieaanbod
opgewaardeerd en uitgebreid en waren er leuke (familie)evenementen. J A A R OV E R Z I C H T 201 7 1 R E G I O N A A L L A N D S C H A P L AG E K E M P E N 9
ENKELE REALISATIES

Samen met de Bocholtse actoren uit landbouw
en natuur, selecteert RLLK de te oogsten
houtkanten die de brandstof leveren voor de
lokale SCHOLENCAMPUS. Zo werd er in
2017 in totaal 8,2 km houtkant geselecteerd die
de lokale landbouwbeheergroep zal snoeien.
RLLK houdt alles bij in een digitaal systeem,
waardoor ook de nodige vergunningen
efficiënt kunnen worden aangevraagd.

In het project Hagehelden werd een experi- In Neerpelt zijn
ment opgezet om in BOSRANDEN te oogsten ‘Hageheldetiketten‘ gebruikt bij
volgens het concept van energiek landschap. het AANPLANTEN van jonge
In Hechtel-Eksel werden enkele tientallen boompjes in houtkanten.
meters bosrand machinaal geknipt, een leerrijk Het etiket moet ervoor zorgen
experiment zowel voor de voorspelling van de dat de boompjes goed zichtbaar
oogstbare biomassa als voor de werkwijze met zijn zodat ze niet worden
de machines. De eerste resultaten zijn alvast gesnoeid of verwijderd.
veelbelovend.

Het verzamelen en verhandelen van houtige
biomassa zal vanuit het BIOMASSAPLEIN
in Houthalen een nieuwe impuls krijgen.
Het Biomassaplein wordt de centrale draaischijf
waar houtsnippers worden gedroogd met

ENERGIEK LANDSCHAP
restwarmte van de verbrandingsoven van
Bionerga. Zo maken we er kwaliteitsvolle
houtchips van die hernieuwbare brandstof zijn
voor verwarmingsketels in grote gebouwen.
HOUTKANTEN IN BOCHOLT

Ons houtkantenlandschap, ooit zo typisch voor de regio, een duurzame COMMUNICATIE / EDUCATIE

toekomst geven, samen met alle partners: dat is de essentie van het project DEMONSTRATIES HAKHOUTBEHEER
In Neerpelt en Hechtel-Eksel werden demonstraties hakhoutbeheer georganiseerd.
‘Energiek landschap’. Houtkanten worden verjongd door gericht te oogsten
Tijdens deze demo werd er - naast uitleg over het ‘energiek landschap’ - vooral
via hakhoutbeheer. Dat zorgt voor variatie in de houtkanten, wat goed is voor getoond hoe de machines te werk gaan, hoe een houtkant of bosrand geoogst
wordt en wat de aandachtspunten zijn om de houtkant of bosrand alle kansen te
de biodiversiteit. Het door landbouwers geoogst hout wordt, versnipperd en
geven om opnieuw uit te groeien. Uiteraard konden de deelnemers er ook met
gedroogd, gebruikt als brandstof voor lokale verwarming. Dit is een topvoorbeeld al hun vragen terecht.

van duurzame CO2-neutrale en lokale groene economie.
J A A R OV E R Z I C H T 201 7 1 R E G I O N A A L L A N D S C H A P L AG E K E M P E N 11
ENKELE REALISATIES

Laat het gras maar bloeien! In o.a. Leopoldsburg, Zonhoven, Heusden-Zolder Lenteschoonmaak. De Parkrangers stroopten
en Houthalen-Helchteren maaien de Parkrangers het gras in fases waarbij de mouwen op om heel wat kapelletjes in
kortere gazon afgewisseld wordt met langere bloemrijke grassen. Bijen en vlinders Lummen, Houthalen en Zonhoven een
zoeken nectar of een schuilplaats in het hogere, bloemrijke gras. Weldoordacht OPKNAPBEURT te geven.
MAAIBEHEER ten voordele van plant en dier. De Parkrangers zijn dus geen stuk
gras vergeten te maaien! Er werden informatieborden ontwikkeld zodat
passanten correct geïnformeerd worden over deze maaitechniek.

PARKRANGERS PARKRANGERS AAN HET WERK
Het Domherenpark in Heusden-Zolder kreeg
ook de nodige LANDSCHAPSZORG. Bomen
die dreigden op de openbare weg te vallen
werden uit veiligheid verwijderd.
In het Heesakkerpark in Overpelt pakten de Parkrangers de BOSRANDEN aan.
In Limburg zijn 36 Parkrangers actief via sociale tewerkstelling. Door het onderhoud Immers, hoe meer vloeiend en golvend de overgang is tussen bos en veld, hoe meer
licht en warmte er in het bos komt en dus hoe interessanter voor fauna en flora.
van recreatieve voorzieningen en landschapsherstel dragen zij in belangrijke mate bij Zeker het ‘Groentje’, de adoptiesoort van de gemeente, zal hiervan profiteren.
aan de kwaliteit en uitstraling van ons landschap. De 12 Parkrangers die actief zijn
in de Lage Kempen hebben het afgelopen jaar maar liefst 23.092 manuren voor ons
2.775 kg ZAADGOED voor bloemrijke akkers en bloemenweides
gepresteerd. Ze werden hoofdzakelijk ingezet om de kwaliteit van de wandelpaden werd er besteld bij RLLK! De sterke armen van de Parkrangers
hielpen de vracht lossen en zaaiden het zaadgoed in op heel wat
en parken te garanderen, het onderhoud van houtkanten, de bestrijding van exoten locaties in Leopoldsburg, Ham, Halen, Houthalen-Helchteren,
en het maaibeheer in parken. Heusden-Zolder, Tessenderlo en Beringen.

J A A R OV E R Z I C H T 201 7 1 R E G I O N A A L L A N D S C H A P L AG E K E M P E N 13
DANKWOORD

Al deze projecten ook effectief realiseren op het terrein, dat vergt de
medewerking en inzet van talloze partners. Hen wensen we dan ook
uitdrukkelijk te bedanken. Wat zouden we immers beginnen zonder het
aanhoudend enthousiasme van de verschillende overheden, landeigenaars,
organisaties en vrijwilligers? Het spreekt voor zich dat we ons ook in de
toekomst samen met hen blijven inzetten voor een biodivers en aangenaam
landschap waar iedereen blijvend van kan genieten.

FINANCIERING
Ook op financieel vlak werkt REGIONAAL LANDSCHAP LAGE KEMPEN
met heel wat partners samen.

TOTALE OMZET RLLK: 1.609.777 EURO

3% Provincie Limburg structureel
4%
4%
Gemeente projecten en dienstverlening
5% 29%
Vlaanderen projecten

9% Europese projecten

Provincie Limburg projecten

Gemeenten basisbijdragen
11%
Bijdragen eigenaars

Overigen (verkoop wandelkaarten, div...)
18%
17% Vlaanderen structureel

FOTO’S Monique Bogaerts, Theo Geuens, Koen De Langhe, Michiel Aerts, Joke Roeben, Leon Alders, RLLK
COVERFOTO Britse boomspecialist controleert de enten van de 1000-jarige eik in Lummen, Hanne Mengels
REDACTIE Regionaal Landschap Lage Kempen
VORMGEVING Luc Schreurs

J A A R OV E R Z I C H T 201 7 1 R E G I O N A A L L A N D S C H A P L AG E K E M P E N 15
DE TEUT, ZONHOVEN
REGIONALE
LAND
SCHAPPEN
IN VLAAN
DEREN

PROVINCIE AANTAL GEMEENTEN
REGIONAAL LANDSCHAP
LAGE KEMPEN Limburg 15

Grote Baan 176 • 3530 Houthalen-Helchteren Beringen, Bocholt, Halen, Ham, Hamont-Achel, Hechtel-Eksel,
Heusden-Zolder, Houthalen-Helchteren, Leopoldsburg,
info@rllk.be • www.rllk.be
Lommel, Lummen, Neerpelt, Overpelt, Tessenderlo, Zonhoven

REGIONAAL LANDSCHAP LAGE KEMPEN
is 1 van de 17 Regionale Landschappen in Vlaanderen.
Meer info vind je op WWW.REGIONALELANDSCHAPPEN.BE

Deze publicatie kwam tot stand met financiële steun van de provincie Limburg.