You are on page 1of 65

વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર મલટટનર અવધવનયમ ૨૦૧૬

નનેશનલ સનેન્ટર ફફોર પ્રમફોશન ઑફ એમ્પ્લફોયમનેન્ટ
ફફોર ડડિસનેબલ્ડિ પપીપલ(NCPEDP)

મમાટને

જનેન્ડિર ડડિસનેડબડલટપી ડરસફોસર્સ સનેન્ટર (G.D.R.C.)

દમારમા ગગુજરમાતપીમમામાં અનગુવમાદ
નુંન ખ્ન યતમમામભમારતતીયભમાષમાઓમમાનુંઅનવ
આઅધધિધનિયમનમ ન માદ

વવકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર મલટટનર અવધવનયમ, ૨૦૧૬
એ વિલસ્તવવિકતલ બનટ તટ સસવનવશ્ચિત કરવિલ નશ ટ નલ સન્ટ ટર ફરર પ્રમરશન
ઑફ એમ્પ્લરયમન્ટ ટ ફરર વડિસબ ટ લ્ડિ પતપલ (એન.સત.પત.ઈ.સત.પત.) ઘણલ
વિરરર્ષોથત કલયર્ષોરત છટ.
આમ તર જર કટ સમલવિશ ટ ત સમલજ નત રચવિલ તરફનત અમલરત
યલત્રલમલલાં આ એક બહસ મરટત હરણફલળ છટ વિળત અમ ટ એ પણ જાણતલ
હતલ કટ ભલરત જટવિલ સલાંસ્કક વતક અનટ ભલરલકતય વવિવવિધતલઓ વિલળલ
રલષષ્ટ્રમલલાં કરઈપણ કલયદલન ટ દટશનલ તમલમ લરકર દલરલ સમજવિલમલલાં આવિ ,ટ
સ્વિતકલરવિલમલલાં આવિ ટ અનટ તન ટ ર અમલ કરવિલમલલાં આવિ ટ તટ મલટટ ઘણલ બધલ
પ્રયત્નર કરવિલ જરૂરત બનશ.ટ
આ પવરપ્રટક્ષ્યમલલાં આ કલયદલનસલાં વવિવવિધ ભલરલઓમલલાં અનસવિલદ કરવિલ
મલટટ શત જાવિદટ અવબદત અનટ તમટ નત ટતમ દલરલ કરવિલમલલાં આવિલટ પ્રયલસરનટ
હલાંસ ખરટખર વબરદલવિસલાં છસલાં . આ પ્રયલસથત સમલજનલ શહટરત જનસમસદલયનત
અલાંદર ન કટવિળ સકલરલત્મક અનટ ગહન સમજણ સલથન ટ લ સલાંવિલદરનસલાં વનમલર્ષોણ
થશટ પરલાંત સ તન ટ લથત દટશનલ છટક છટવિલડિલનલ પ્રદટશનલ લરકર સસધત આ
કલયદલનર જટ મમળ આશય છટ તટ પવરપસણર્ષો થશ.ટ
સસૌથત વિધસ અગત્યનતબલબત છટ તટ એ કટ આ અવધવનયમથત
આપણલ બધલ મલટટ એક બલબત સ્પષ કરવિલમલલાં મદદ કરટ છટ કટ કલયદર
એ આપણલ પર કરવિલમલલાં આવિલટ કરઈ ઉપકલર નથત પણ સમલજનત
મસખ્યધલરલનર એક ભલગ બનત રહટવિલ તટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનર
અવધકલર છટ. લલલાંબલગલળટ તટ આપણત જીવિન જીવિવિલનત એકશવશ લ તરતકટ
સવિર્ષોનર સમલવિશ ટ કરતનટ સલથટ ચલલવિલનલ ખ્યલલનટ સ્વિતકલરવિલ આપણટ સસૌનટ
પ્રટવરત કરશટ અનટ જમનત મલનવસકતલ નટ તરડિવિલમલલાં આપણત મદદ કરશ.ટ

- પમાં કજમ શપીદનેવપી
ગ કપ જનરલ મન ટ ર – ઑપરટશન્સ એન્ડિ સવવિર્ષોસતઝ –એ.એન.ઝટડિ
ટ જ
ટ જી
મન ટ લાંગ વડિરટકટર- બબેંગલસરૂ સવવિર્ષોસ સન્ટ ટર

પ્રસ્તમાવનિમા

૬, વડિસમ્ટ બર, ૨૦૧૬નલ વદવિસ ટ ભલરતતય સલાંસદ દલરલ વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર મલટટનર અવધવનયમ, ૨૦૧૬ પસલર કરવિલમલલાં
આવ્યર હતર. ભલરતતય વવિકલલલાંગતલ ચળવિળનલ ઈવતહલસમલલાં વિધતત જતત
પવરપકવિતલ, દષ્ટ્ રઢષ્ટ્ તલ અનટ પવરવિતર્ષોનનટ પ્રભલવવિત કરવિલનત જટ ક્ષમતલ છટ
ટ લ એક દષ્ટ્ રષલલાંત તરતકટ ચલલત રહટલ ૭ વિરર્ષો લલલાંબત પ્રવકરયલનત આ
તન
એક પરલકલષલ હતત. આ અવધવનયમનર સસૌપ્રથમ વવિચલર જમન ૨૦૦૯મલલાં
સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 1
વદલ્હતમલલાં ચલલત રહટલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર પરનત
રલષષ્ટ્વરય કવમટત (નશ ટ નલ કમતટત ફરર ધ રલઈટષ્ટ્ સ ઓફ પતપલ વિતથ
સતસવટ બલતટતઝ – એન.સત.આર.પત.ડિત) નત બઠટ કમલલાં એક નલનકડિલ
રૂમનત અલાંદર ઉદભવ્યર હતર. ભલરતનત સલાંસદટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનલ અવધકલરર મલટટનલ અવધવિશ ટ નનટ બહલલત આપ્યલ પછત ભલરત
સરકલર વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધવનયમ, ૧૯૯૫મલલાં જરૂરત
સસધલરર કરવિલનત પ્રવકરયલનટ ગસચ લાં વિત રહત હતત. તટ સમયનત સરકલર દલરલ
૧૦૦ ઉપરલલાંતનલ સસધલરલઓનસલાં વવિષ્લરટ ણ કરતત વિખતટ એન.સત.આર.પત.ડિત
નટ લલગ્યસલાં કટ યસનલઈટટડિ નશ ટ ન્સ અવધવિશ ટ નનર મમળ ભલવિલથર્ષો જળવિલઈ રહટ
અનટ તટ કલયદલનટ લક્ષમલલાં રલખતનટ હવિ ટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ
અવધકલરર મલટટ ધર-મમળ થત નવિર કલયદર ઘડિવિલનર સમય આવિત ગયર છટ .
આ વવિચલર સલથટ સરકલરનટ સલાંમત કરવિલ ખમબ જ આકરત વહમલયત કરતન ટ
સમજાવિતલ લગભગ ૭ મલસ લલગ્યલ હતલ અન ટ આ કલયદર ઘડિવિલનત
પ્રવકરયલમલલાં વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ સલમલટ કરવિલમલલાં બતજા
કટટલલક મવહનલ લલગ્યલ હતલ અન ટ મસસદષ્ટ્ દર તય શ લર થઈનટ આખરટ સલાંસદ
સસધત પહરલાંચતલ બતજા ચલર વિરર્ષો લલગ્યલ હતલ.
આટલત પમવિર્ષોભવમ મકલ સલથટ પ્રસ્તલવિનલ શરૂ કરવિલનર આશય
ઈવતહલસનત જાણકલરત આપવિલનર નથત. તટ તર આ નલનકડિત પસવસ્તકલનત
અલાંદર જ હશ.ટ આશય છટ આ કલયદલનટ લરકર સમક્ષ લલવિવિલમલલાં વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતઓ અનટ તઓ ટ નત સલાંસ્થલઓનર ફલળર કટટલર અગત્યનર છટ
તનટ ટ ઉજાગર કરવિલનર. વિળત એ જરૂરત નથત કટ આ કલયર્ષોકરર અનટ
આગવિટ લનર જટમણટ આ વિસ્તસ શકય બનલવિત છટ તઓ ટ બધલ વદલ્હત અનટ
રલજ્યરનત રલજધલનતમલલાં જ બસ ટ તલ હરય. તટ બધલ તર વજલ્લલઓમલલાં અન ટ
ભલરતનલ દમ ર-દમ રનલ ગલમરમલલાં રહટતલ હતલ. હવિ ટ એ આપણલ બધલનત –
ખલસ કરતનટ આપણલ આગળ પડિતલ નતટ લઓનત ફરજ છટ કટ આ
અવધવનયમ શહટરર સસધત અનટ આપણલ બધલ લરકર સસધત અનટ તન ટ લથત પણ
આગળ પહરલાંચટ તટ સસવનવશ્ચિત કરટ. આ કલયદર તન ટ ત જરૂવરયલતવિલળલ
જનસમસદલય સસધત પહરલાંચટ તન ટ ત ખલતરત કરવિલ તન ટ ર સ્થલવનક ભલરલમલલાં
અનસવિલદ કરવિર અવનવિલયર્ષો છટ અનટ કલયદલનલ વિલસ્તવવિક અમલતકરણ મલટટ
પણ તટ અવતઆવિશ્યક છટ. આ અવધવનયમનસલાં અનસવિલદ એ કરઈ પણ
જાતનત પ્રવસદષ્ટ્ વધ વવિનલ કલયર્ષો કરત રહટલ આપણલ ઘણલ બધલ વિતરલલઓનલ
કલયરર્ષો અનટ તમટ નત પ્રવતબદ્ધતલનટ સન્મલવનત કરવિલનર અનટ વબરદલવિવિલનર
એક પ્રયલસ છટ જટ એ.એન.ઝટડિ નલ સહયરગ વિડિટ નશ ટ નલ સન્ટ ટર ફરર
પ્રમરશન ઑફ એમ્પ્લરયમન્ટ ટ ફરર વડિસબ ટ લ્ડિ પતપલ (એન.સત.આર.પત.ડિત)
અનટ આપણલ નશ ટ નલ વડિસવટ બવલટત નટટ વિકર્ષો (એન.ડિત.એન.) નલ સલથત
કલયર્ષોકરર દલરલ કરવિલમલલાં આવિલટ એક સવહયલરર તથલ વવિનમ્ર પ્રયલસ છટ .
આપણટ બધલ તમટ નલ જસ સ્સલ અનટ ધય શ ર્ષોનટ વિલાંદન કરતએ અનટ આશલ રલખતએ
કટ આ અનસવિલવદત અવધવનયમનર લલભ છટવિલડિલનલ એ તમલમ લરકરન ટ મળટ
જટઓનટ તન ટ ત આવિશ્યકતલ છટ.

- જાવનેદ આડબદપી
સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 2
મલનદ વનયલમક,
નનેશનલસનેન્ટરફફોરપ્રમફોશનઑફએમ્પ્લફોયમનેન્ટફફોરડડિસનેબલ્ડિપપ
પલ–એન.સપ.પપ.ઈ.ડિડ.પપ.

ધવકલમાનુંગતમાઅધધિધનિયમઅંગગ

વિરર્ષો ૨૦૧૬મલલાં સલાંસદ વવિક્ષટપ અનટ મરકમ ફત નલ ગરમલગરમ વશયલળસ સત્ર
દરવમયલન સલલાંસદરનસલાં સમથર્ષોન મળ ટ વિવિલ અનટ તટમનત સમક્ષ વહમલયત કરત ધય શ ર્ષો પમવિર્ષોક ૬
વિરર્ષો લલલાંબત પ્રવતક્ષલ બલદ આખરટ ૧૪મત વડિસટમ્બર, ૨૦૧૬નલ ઐવતહલવસક વદવિસટ જટનત
લલલાંબલ સમયથત જટનત રલહ જરવિલઈ રહત હતત એવિલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ
અવધકલરર મલટટનલ વવિધય ટ ક, ૨૦૧૬ રલજ્યસભલમલલાં અનટ ત્યલરબલદ લરકસભલમલલાં પસલર
કરવિલમલલાં આવ્યસલાં ત્યલરટ સલાંસદનત પરસલળમલલાં સલલાંસદરનત સલથટ અમટ પણ તટનલ સલક્ષત બન્યલ
હતલ. વિરર્ષો પમરલાં થલય તટ પહટલલ આ વવિધય ટ ક તટનત આગળનત મલાંજમરત અનટ હસ્તલક્ષર મલટટ
મહલમવહમ રલષષ્ટ્રપવત સમક્ષ મરકલવિલમલલાં આવ્યસલાં અનટ તલ. ૨૮મત વડિસટમ્બર, ૨૦૧૬નલ રરજ
સરકલરશત દલરલ તટનલ અવધકક ત ગઝ ટ ટટ મલલાં તટનટ અવધસમવચત કરવિલમલલાં આવ્યસ.લાં આમ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ વવિધય ટ ક, ૨૦૧૬ અમલત બન્યર અનટ વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર મલટટનલ અવધવનયમ, ૨૦૧૬નલ નલમથત તટનટ કલયદલનસલાં
સ્વિરૂપ પ્રલપ્ત થયસ.લાં વવિકલલલાંગતલ પરનર આ કલયદર વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનત
બહસ પ્રવતવક્ષત આશલ-અપક્ષ ટ લઓનટ મમવતર્ષોમતલાં કરશટ અનટ તટમનલ જીવિનમલલાં એક નવિર
બદલલવિ લલવિશટ.

આ નવિર કલયદર ૧૯૯૫નલ કલયદલમલલાં આવિરત લટવિલયટલ અગલઉનત ૭ કટટટગરતઓ
ઉપરલલાંત અન્ય ૨૧ કટટટગરતઓનટ આવિરત લટ છટ સલથટ સલથટ વ્યવકતનલ અન્ય અવધકલરર
જટવિલ કટ સમલનતલ અનટ સમલન અવિસરનર અવધકલર, વિલરસલઈ સલાંપવત્તિ અનટ સલાંપવત્તિનલ
મલવલકત હકનર અવધકલર, ઘર વિસલવિવિલનર અનટ સલાંતલનર પદટ લ કરવિલનર અવધકલરર આપ ટ
છટ. ૧૯૯૫નલ કલયદલમલલાં જટનર સમલવિટશ થયર નથત એવિલ સટવિલ-સસવવિધલઓનત સસલભતલનત
વિલત નવિલ કલયદલમલલાં કરવિલમલલાં આવિત છટ અનટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ વવિનલ
વવિઘ્નટ ભસૌવતક સસવવિધલઓ અનટ વિલહનવ્યવિહલરનત સસવવિધલઓ પ્રલપ્ત કરત શકટ તટ
સસવનવશ્ચિત કરવિલ સરકલરનટ બટ વિરર્ષોનત સમયમયલર્ષોદલ નકત કરવિલમલલાં આવિત છટ. તટ ઉપરલલાંત
તટમલલાં ખલનગત ક્ષટત્રનત જવિલબદલરત પણ નકત કરવિલમલલાં આવિત છટ . આમલલાં સરકલર દલરલ
મલન્યતલ પ્રલપ્ત શક્ષ શ વણક સલાંસ્થલનર જટવિત કટ ખલનગત યસવનવિવસર્ષોટતઓઅનટ કકૉલજ ટ રનર
સમલવિટશ થલય છટ. નવિલ કલયદલનસલાં સસૌથત મહત્ત્વિનસલાં લક્ષણ જર કરઈ હરય તર તટ છટ
સરકલરત નરકરતઓમલલાં વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ અનલમત ૩% થત વિધલરતનટ
૪% કરવિલમલલાં આવિત છટ.

વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર મલટટનર અવધવનયમ, ૨૦૧૬મલલાં કસ લ
૧૭ પ્રકરણર અનટ ૧૦૨ ખલાંડિરનર સમલવિટશ કરવિલમલલાં આવ્યર છટ. આ કલયદર ભદટ ભલવિ
નલબમદત, સમલજમલલાં સલાંપણ મ ર્ષો અનટ અસરકલરક ભલગતદલરત, મતભદટ રનટ સન્મલન અનટ મલનવિ

વિવવિધ્ય અન મલનવિતલનલ એક ભલગ તરતકટ વવિકલલલાંગતલનર સ્વિતકલર, તક કટ અવિસરનત

સમલનતલ, સસવવિધલઓનત ઉપલબ્ધતલ અન ટ સસલભતલ, સત અનટ પસરૂર વિચ્ચટ સમલનતલ,
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ બલળકરનત ઉભરતત ક્ષમતલઓન ટ આદર અનટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
મવહલલઓનલ અવધકલરરનટ સન્મલન તટમજ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ બલળકરનત ઓળખનસલાં જતન
પર ભલર મમકટ છટ. આ કલયદલનર વસધ્ધલલાંત વવિકલલલાંગતલન ટ સલમલજીક કલ્યલણનલ સલાંદભર્ષોમલલાં
નવહ પણ મલનવિતય અવધકલરનલ સલાંદભર્ષોમલલાં વવિચલરવિલ પર ભલર આપ ટ છટ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 3
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર મલટટનલ અવધવનયમ, ૨૦૧૬મલલાં
એક મહત્ત્વિપમણર્ષો બલબત કહટવિલમલલાં આવિત છટ કટ –યથલયરગ્ય સરકલર એ બલબત
સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ વવિકલલલાંગતલધરલવિતત વ્યવકતઓ સમલનતલનર અવધકલર, તટનત કટ તટણતનત
સત્યવનષલ મલટટ અન્યર સલથટ સમલન રતતટ ગસૌરવિપમવિર્ષોક અનટ સન્મલન સલથટ જીવિનનર
અવધકલર ભરગવિટ–. સરકલરટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ તટમનત ક્ષમતલઓનર ઉપયરગ
કરત શકટ તટ મલટટ તટમનટ યરગ્ય વિલતલવિરણ પમરલાં પલડિતનટ જરૂરત પગલલલાં ભરવિલનલ રહટશટ.

ટ નલ વડિસટવબવલટત નટટ વિકર્ષોનલ સહયરગત તરતકટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
નશ
વ્યવકતઓનલ અવધકલરર મલટટનલ અવધવનયમ, ૨૦૧૬નલ ગસજરલતત ભલરલમલલાં અનસવિલદનટ સરળ
બનલવિવિલનર આશય એ છટ કટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત તમલમ વ્યવકતઓ તટમનલ અવધકલરર,
સમલજમલલાં તટમનત સલાંપણમ ર્ષો ભલગતદલરત સલથટ ગસૌરવિપમણર્ષો રતતટ તટમનસલાં જીવિન જીવિત શકટ તટમજ
શહરત વવિસ્તલરર અનટ ગ્રલમતણ વવિસ્તલરનલ છટક છટવિલડિલમલલાં રહટતલ બતજા લરકરનટ પણ

સ્વિલવિલલાંબત બનલવિત શકટ.

- નપીતમા પમાં ચમાલ
સ્ટટટ કર-ઓવડિર્ષોનટટ ર
જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર

રજીસ્ટરર્ડ ક્રમમાનુંક : રડીએલ-(એનિ)૦૪/૦૦૭/૨૦૦૩-૧૬

ભમારતનગુમાં રમાજપત
અસમાધમારણ

ભલગ-૨ખલાંડિ-૧

સત્તિલવધકલરત દલરલ પ્રકલવશત

કરમલલાંક : ૫૯) નવિત વદલ્હત, બસધવિલર, વડિસટમ્બર ૨૮, ૨૦૧૬/પરર ૦૭, ૧૯૩૮ (શક)

આ ભલગનટ અલગ પલનલ નલાંબર આપવિલમલલાં આવિટલ છટ જટથત તટનટ અલગ રતતટ સલાંકવલત
કરતનટ રલખત શકલય.

કલયદર અનટ ન્યલય મલાંત્રલલય

(વિધ
શ લવનક વવિભલગ)

નવિત વદલ્હત, બસધવિલર, ૨૮મત વડિસટમ્બર, ૨૦૧૬/પરર ૦૭, ૧૯૩૮ (શક)

સલાંસદનલ વનમ્ન વલવખત કલયદલન ટ ૨૭મત વડિસટમ્બર ૨૦૧૬નલ રરજ રલષષ્ટ્રપવતનત મલાંજમરત
મળત છટ અનટ તટ સલમલન્ય જાણકલરત મલટટ આથત પ્રકલવશત કરવિલમલલાં આવિટ છટ.

ડવકલમામાંગતમા ધરમાવતપી વ્યડકતઓનમા અડધકમારફો મમાટનેનફો કમાયદફો, ૨૦૧૬

(૨૦૧૬ પપકપી ૪૯)

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 4
(૨૭મપી ડડિસનેમ્બર, ૨૦૧૬)

આ અવધવનયમ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર પરનલ યસનલઇટટડિ નશ ટ ન્સ
કન્વિટન્શન અનટ તટનત સલથટ સલાંકળલયટલ અથવિલ તટનટ આનસરવલાં ગક બલબતરનટ અમલમલલાં મમકટ
છટ.

ટ ન્સ જનરલ એસટમ્બ્લત (સલાંયકસ ત રલષષ્ટ્રસલાંઘનત સલમલન્ય
અનટ તટથત યસનલઇટટડિ નશ
મહલસભલ)એ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વિયવકતઓ પરનલ અવધવિટશનનર ૧૩મત વડિસટમ્બર
૨૦૦૬નલ રરજ સ્વિતકલર કરટલ છટ;

અનટ ઉપર જણલવિટલ અવધવિટશન વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ સશવકતકરણ મલટટ
નતચટ દશલર્ષોવિલટ વસધ્ધલલાંતર સ્થલવપત કરટ છટ,—

(એ)

સ્વવાભવાવવકઆત્મગગૌરવમવાટટેઆદર,વ્યકકક્તિનપપફોક્તિવાનપઅંગ

ક્તિપસસંદગપઓકરવવાનપસ્વક્તિસંત્રક્તિવાસડહિક્તિવ્યકકક્તિગક્તિસ્વવાય

ત્તક્તિવાઅનનેવ્યકકક્તિનપસ્વક્તિસંત્રક્તિવા;

(બત) ભદટ ભલવિ કરવિર નવહ;

(સત) મ ર્ષો તથલ અસરકલરક ભલગતદલરત અનટ સમલવિટશ;
સમલજમલલાં સલાંપણ

(ડિત) મતભદટ રનર આદર કરવિર અનટ મલનવિ વવિવવિધતલ અનટ મલનવિતલનલ
એક ભલગ તરતકટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનત સ્વિતકક વત;

(ઇ) તક (અવિસર)નત સમલનતલ;

(એફ) સસલભતલ;

(જી) સત અનટ પસરર વિચ્ચટ સમલનતલ;

(એચ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ બલળકરમલલાં ઉભરતત ક્ષમતલન ટ આદર અનટ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ બલળકરનત ઓળખનસલાં જતન કરવિલ તટમનલ
અવધકલરર મલટટ આદર;

અનટ કલરણ કટ ભલરત ઉપરરકત અવધવિટશનનર હસ્તલક્ષરકતલર્ષો છટ;

અનટ કલરણ કટ ભલરતટ આ અવધવિટશનનટ તલ. ૧ ઓકટરબર, ૨૦૦૭નલ રરજ અનસમરદન
આપલટ છટ;

અનટ કલરણ કટ આ પમવિર્ષોકવથત અવધવિટશનનર અમલ કરવિર આવિશ્યક મલનવિલમલલાં આવિટ છટ.

તટથત પ્રજાસત્તિલક ભલરતનત સ્વિતલાંત્રતલનલ ૬૭મલલાં વિરર્ષે સલાંસદ દલરલ તટનલ પર નતચટ પ્રમલણટ
અવધવનયમ ઘડિત કલઢવિલમલલાં આવિટલ છટ:—

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 5
પ્રકરણ – ૧પ્રવારસં ભભક
સલાંવક્ષપ્ત શતરર્ષોક અનટ પ્રલરલાંભ
૧. (૧) આ અવધવનયમ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર મલટટનર
અવધવનયમ, ૨૦૧૬નલ નલમથત ઓળખત શકલશટ.

(૨) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર અવધસમચનલ દલરલ સત્તિલવિલર રલજ્યપત્રમલલાં જટ તલરતખ
નકત કરટ ત્યલરથત તટ અમલમલલાં આવિશટ.

વ્યલખ્યલઓ ૨. આ અવધવનયમમલલાં, જ્યલલાં સસધત સલાંદભર્ષોનત અન્યથલ આવિશ્યકતલ ન હરય,—

(એ) ‘અપતલ સત્તિલવધકલરત–એટલટ કટ ખલાંડિ – ૧૪ નલ પટટ લ ખલાંડિ –
૩ અથવિલ ખલાંડિ (૫૩)નલ પટટ લ ખલાંડિ – ૧ હટઠળ અથવિલ ખલાંડિ –
૫૯ નલ પટટ લ ખલાંડિ – ૧ હટઠળ અવધકક ત કરટલ સત્તિલવધકલરત, જટ
લલગસલાં પડિટ તટ પ્રમલણ;ટ

(બત) ‘યથલયરગ્ય સરકલર–એટલટ કટ,—

(૧) કટન્દષ્ટ્ વરય સરકલરનલ સલાંબધ લાં મલલાં અથવિલ એ સરકલર દલરલ
અથવિલ કટન્ટરનમન્ટ ટ બરડિર્ષો, ૨૦૦૬નલ અવધવનયમ હટઠળ રચવિલમલલાં
આવિટલ કટન્ટરનમન્ટ ટ બરડિર્ષો, અથવિલ કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર દલરલ સલાંપણ મ ર્ષો રતતટ
કટ નરલાંધપલત્ર રતતટ નલણલલાંકતય અનસદલન મળ ટ વિતલ કરઈપણ સલાંસ્થલન.

(૨) રલજ્ય સરકલરનલ સલાંબધ લાં મલલાં અથવિલ એ સરકલર દલરલ અથવિલ
કટન્ટરનમન્ટ ટ બરડિર્ષો વસવિલયનલ કરઈ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળ અથવિલ
રલજ્ય સરકલર દલરલ સલાંપણ મ ર્ષો રતતટ કટ નરલાંધપલત્ર રતતટ નલણલલાંકતય
અનસદલન મળ ટ વિતલ કરઈપણ સલાંસ્થલન.

(સત) “અવિરરધ–એટલટ કટ સલાંચલર સલાંબધ લાં ત, સલલાંસ્કક વતક, આવથર્ષોક,
પયલર્ષોવિરણતય, સલાંસ્થલકતય, રલજકતય, સલમલવજક, વિલણ સલાંબધ લાં ત અથવિલ
લાં
મલળખલગત પવરબળ સવહતનસ કરઈપણ પવરબળ જ વવિકલલલાંગતલ ટ
ધરલવિતત વ્યવકતઓનત સમલજમલલાં સલાંપણ મ ર્ષો અનટ અસરકલરક
ભલગતદલરતમલલાં અડિચણરૂપ બનટ છટ;

(ડિત) “સલાંભલળ રલખનલર–અથલતષ્ટ્ મલતલવપતલ અનટ પવરવિલરનલ સભ્યર
સવહતનત કરઈપણ વ્યવકત જટ પસ શ લ લતધલ વવિનલ વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતનટ સલર-સલાંભલળ, મદદ કટ સહયરગ આપટ છટ;

(ઇ) “પ્રમલણપત્ર આપનલર સત્તિલવધકલરત–એટલટ કટખલાંડિ – ૫૭ નલ
પટટ લ ખલાંડિ – ૧ હટઠળ વનમલયટલ અવધકલરત;

(એફ) “સલાંચલર– મલલાં સલાંચલરનલ મલધ્યમર અનટ સ્વિરૂપર, ભલરલ, લખલણનસલાં
પ્રદશર્ષોન, બ્રટઇલ, સ્પશર્ષો દલરલ વિલતચતત, સલાંજલઓ-વચન્હર, મરટલ
અક્ષરરમલલાં છલપલ ટ લખલણર, સરળતલથત પ્રલપ્ય મલ્ટતવમડિતયલ, લટવખત,
અવિલજનલ સ્વિરૂપટ (ઓવડિયર), દષ્ટ્ રશ્ય મલધ્યમર દલરલ પ્રદવશર્ષોત,
સલલાંકટવતક ભલરલ, સલદત-સરળ ભલરલ, મલનવિ-વિલચક, સલાંવિવધર્ષોત અથવિલ
સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 6
શ વલ્પક પ્રકલરર અનટ સરળતલથત પ્રલપ્ય મલવહતત અન ટ સલાંચલર
વિક
તકવનકત;

(જી) “સક્ષમ સત્તિલવધકલરત– એટલટ કટ ખલાંડિ – ૪૯ હટઠળ વનમણમક
કરવિલમલલાં આવિટલ અવધકલરત;

(એચ) લાં મલલાં –ભદટ ભલવિ–એટલટ કટ વવિકલલલાંગતલનલ
વવિકલલલાંગતલનલ સલાંબધ
આધલરટ કરવિલમલલાં આવિતર કરઈપણ ભદટ -તફલવિત, બવહષ્કલર,
પ્રવતબલાંધ જટનર ઉદષ્ટ્ દટશ કટ પવરણલમ સ્વિતકક વત, ઉપભરગ કટ અન્યરનત
સલથટ સમલનતલનલ ધરરણટ તમલમ મલનવિ અવધકલરરનલ ઉપયરગન ટ અનટ
રલજકતય,આવથર્ષોક, સલમલવજક, સલલાંસ્કક વતક, દતવિલનત કટ અન્ય કરઈપણ
ક્ષટત્રમલલાં મમળભસત સ્વિલતલાંત્રષ્ટ્યનટ વનબર્ષોળ કટ વનમલર્ષોલ્ય બનલવિવિલનર છટ
તટમલલાં તમલમ પ્રકલરનલ ભદટ ભલવિર સવહત ઉવચત આવિલસર મલટટનલ
ઈનકલરનર સમલવિટશ થલય છટ;

(આઇ) “સલાંસ્થલ” મલલાં સરકલરત સલાંસ્થલનર અનટ ખલનગત સલાંસ્થલનરનર સમલવિટશ થલય
છટ;

(જટ) “વનવધ–એટલટ કટ ખલાંડિ – ૫૬ હટઠળ રચલયટલ રલષષ્ટ્વરય વનવધ;

(કટ) “સરકલરત સલાંસ્થલન–એટલટ કટ કટન્દષ્ટ્ વરય કલયદલ કટ રલજ્યનલ કલયદલ
દલરલ કટ તટનલ તલબલમલલાં સ્થલપવિલમલલાં આવિટલ વનગમ અથવિલ સરકલર કટ
સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળ અથવિલ કલાંપનત ધલરલ ૨૦૧૩નત કલમ (૨) મલલાં
પવરભલવરત કરવિલમલલાં આવિટલ સરકલરત કલાંપનત દલરલ વનયલાંવત્રત કટ સહલવયત
સત્તિલમલાંડિળ અથવિલ સલાંસ્થલ અનટ તટમલલાં સરકલરનલ વવિભલગનર સમલવિટશ થલય
છટ;

શ ત ૧૮
૨૦૧૩ પક (એલ) “ઉચ્ચ/અવધક સહયરગ” એટલટ કટ સઘન સહયરગ, ભસૌવતક, મનરવિજ શ લવનક
અનટ બતજી રતતટ, જટ એક મલનદલાંડિક (બન્ટ ચમલકર્ષો) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતનટ તટમનત રરજીલાંદત પ્રવિ કવત્તિ મલટટ, સસવવિધલઓનત સસલભતલ અનટ વશક્ષણ,
રરજગલર, પવરવિલર અનટ સલમસદલવયક જીવિન અનટ સલરવિલર તટમજ
ઉપચલર/થટરલપતસવહતનલ જીવિનનલ તમલમ ક્ષટત્રરમલલાં ભલગ લટવિલ અનટ સ્વિતલાંત્ર
તટમજ સસમલવહતગલર વનણર્ષોયર લટવિલમલલાં આવિશ્યક બનત શકટ છટ;

(એમ) “સમલવિટશત/સમલવવિષ વશક્ષણ” એટલટ એક એવિત વશક્ષણ વ્યવિસ્થલ જટમલલાં
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ અનટ નવહ ધરલવિતલ એટલટ કટ વબન-વવિકલલલાંગ બલાંનટ
સલથટ ભણત શકટ અનટ અધ્યલપન અનટ અધ્યયનનત વ્યવિસ્થલ જસ દત-જસ દત
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ વવિદષ્ટ્ યલથતર્ષોઓનત વવિવવિધ અધ્યયન જરૂવરયલતરનટ
અનસકમળ રતતટ સલાંતરરત શકટ;

(એન) “મલવહતત અનટ સલાંચલર તકવનકત– મલલાં દમ રસલાંચલર સટવિલઓ, વિટબ આધલવરત
સટવિલઓ, વિતજાણસ(લાં ઇલટકટષ્ટ્ રરવનક) અનટ મસદષ્ટ્રણ સટવિલઓ, વડિવજટલ અનટ
અવવિદષ્ટ્ યમલન સટવિલઓ (ઑનલલઇન) સવહતનત મલવહતત અનટ સલાંચલરનટ લગતત
તમલમ સટવિલઓ અનટ નવિતન શરધરનર સમલવિટશ થલય છટ;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 7
(ઓ) “સલાંસ્થલન–એટલટ કટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ આશય,
સલર-સલાંભલળ, સલાંરક્ષણ, વશક્ષણ, તલલતમ, પસન:સ્થલપન, અનટ અન્ય
પ્રવિ કવત્તિઓ મલટટનસલાં સલાંસ્થલન;

(પત) “સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળ– એટલટ કટ બલાંધલરણનલ અનસચ્છટદ ૨૪૩-પત નત
શ ત ૪૧
૨૦૦૬ પક
કલમ (ઇ) અનટ કલમ (એફ) મલલાં વ્યલખ્યલવયત કયલર્ષો મસજબ મ્યસવનવસપલવલટત
અથવિલ પલાંચલયત; કટન્ટરનમન્ટ ટ ધલરર - ૨૦૦૬ હટઠળ રચલયટલ કટન્ટરનમન્ટ ટ
બરડિર્ષો; અનટ સલાંસદ અથવિલ રલજ્ય વવિધલનમલાંડિળનલ કલયદલ હટઠળ જાહટર
બલબતરનસલાં વ્યવિસ્થલપન કરવિલ સ્થપલયટલ અન્ય કરઈપણ સત્તિલમલાંડિળ;

(કયસ) “અવધસમચનલ– એટલટ કટ ભલરતનલ રલજપત્રમલલાં પ્રકલવશત કરવિલમલલાં
આવિટલ અવધસમચનલ અનટ ‘અવધસમચનલ આપવિત/અવધસમચનલ’ કટ
‘અવધસમવચત’ શબ્દપ્રયરગનસલાં અથર્ષોઘટન તટ પ્રમલણટ રહટશટ;

(આર) “મલનદલાંડિક (બન્ટ ચમલકર્ષો) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત– એટલટ કટ એવિત
વ્યવકત જટ વનદર્ષેવશત ૪૦% વવિકલલલાંગતલ ધરલવિટ છટ છટ જટમલલાં વનદર્ષેવશત
વવિકલલલાંગતલ મલપત શકલય એ રતતટ સ્પષ કરવિલમલલાં આવિટલ નથત તટવિત અનટ
પ્રમલણપત્ર આપનલર અવધકલરતએ પ્રમલવણત કયલર્ષો મસજબમલપત શકલય એ
રતતટ સ્પષ કરવિલમલલાં આવિટલ વવિકલલલાંગ વ્યવકતનર સમલવિટશ થલય છટ;

(એસ) “વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત–એટલટ કટ એવિત વ્યવકત જટનટ લલલાંબલ
સમયનત શલરતવરક, મલનવસક, બસૌવધ્ધક અનટ સલાંવિદટ નલકતય ક્ષવત કટ ખલમત છટ
જટ અવિરરધરનટ પ્રવતવકરયલ આપવિલમલલાં અનટ સમલન રતતટ સમલજમલલાં અન્યર
સલથટ તટમનત પમણર્ષો અનટ અસરકલરક ભલગતદલરતમલલાં અવિરરધરૂપ બનટ છટ;

(ટત) “ઉચ્ચ/અવધક સહયરગનત જરૂવરયલત વિલળત વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકત– એટલટ કટ ખલાંડિ – ૫૮ નલ પટટ લ ખલાંડિ – ૨ નલ વનયમ (એ) હટઠળ
પ્રમલવણત મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત જટનટ ઉચ્ચ/અવધક
સહયરગનત જરૂર છટ;

(યસ) “વનયત કરટલ“ એટલટ કટ આ કલયદલ હટઠળ બનલવિટલ વનયમરથત વનયત
કરટલ;

(વિત) “ખલનગત સલાંસ્થલ/પ્રવતષલન–એટલટ કટ કલાંપનત, પઢટ ત, સહકલરત અથવિલ
અન્ય સરસલયટત, મલાંડિળ, ટષ્ટ્ રસ્ટ, એજન્સત, સલાંસ્થલન, સલાંગઠન, સલાંઘ,
કલરખલનસલાં અથવિલ યથલયરગ્ય સરકલર દલરલ અવધસમચનલથત વનદર્ષેવશત કરટલ
હરય તટવિલ અન્ય સલાંસ્થલ/પ્રવતષલન;

(ડિબલ્યસ) “જાહટર ઈમલરત–એટલટ કટ જાહટર જનતલ દલરલ ઉપયરગમલલાં લટવિલતત કટ તટમલલાં
પ્રવિટશ હક પ્રલપ્ત હરય તટવિત સરકલરત કટ ખલનગત ઈમલરત, જટમલલાં શક્ષ
શ વણક
કટ વ્યવિસલવયક હટતસ, કલયર્ષોસ્થળ, વિલવણવજ્યક પ્રવિ કવત્તિઓ, જાહટર
સસવવિધલઓ, ધલવમર્ષોક, સલલાંસ્કક વતક, ફસરસદનત કટ મનરરલાંજક પ્રવિ કવત્તિઓ,
તબતબત અનટ આરરગ્ય સટવિલઓ, કલયદલનલ અમલતકરણનત સલાંસ્થલઓ,

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 8
સસધલરગ કહર અથવિલ ન્યલવયક ચચલર્ષોસ્થલનર, રટલવિટ સ્ટટશન કટ પ્લટટફરમર્ષો,સડિકર,
બસ સ્ટટન્ડિ કટ ટવમર્ષોનસ, એરપરટષ્ટ્ ર્ષોસ કટ જળમલગરર્ષોનર સમલવિટશ થલય છટ;

(એકસ) “જાહટર સસવવિધલઓ અનટ સટવિલઓ–મલલાં મહદ અલાંશટ જાહટર જનતલનટ પમરત
પલડિવિલમલલાં આવિતત તમલમ પ્રકલરનત સટવિલઓ, જટમલલાં મકલન વનમલર્ષોણ, શક્ષ
શ વણક
અનટ વ્યવિસલવયક તલલતમ, રરજગલર અનટ કલરકતવદર્ષો ઉત્થલન, ખરતદલરત
અથવિલ બજાર, ધલવમર્ષોક, સલલાંસ્કક વતક, ફસરસદનત કટ મનરરલાંજક પ્રવિ કવત્તિઓ,
તબતબત, આરરગ્ય અનટ પસન:સ્થલપન, બબવન્કલાંગ, નલણલકતય અનટ વિતમર,
સલાંચલર, પરસ્ટલ અનટ મલવહતત, ન્યલવયક પ્રવકરયલ, જાહટર સસવવિધલઓ,
વિલહન-વ્યવિહલરનર સમલવિટશ થલય છટ;

(વિલય) “ઉવચત આવિલસ– એટલટ કટ વવિવશષ સલાંજરગરમલલાં અપ્રમલણસલર કટ
અનસવચત ભલરણ નલખ્યલ વવિનલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત અન્યરનત
સલથટ અવધકલરરનટ સમલન રતતટ ભરગવિત કટ વિલપરત શકટ તટ સસવનવશ્ચિત કરવિલ
આવિશ્યક અનટ યરગ્ય સસધલરલ-વિધલરલ અનટ ગરઠવિણ;

(ઝટડિ) “નરલાંધલયટલ સલાંગઠન–એટલટ કટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનસલાં મલાંડિળ
કટ વવિકલલલાંગ વ્યવકતઓનસલાં સલાંગઠન, વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ
મલતલવપતલનસલાં વિલલતમલાંડિળ, વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ અનટ તટમનલ
પવરવિલરનલ સભ્યરનસલાં મલાંડિળ, અથવિલ સ્વિવશ ચ્છક કટ વબન-સરકલરત કટ
સખલવિતત સલાંસ્થલ કટ ટષ્ટ્ રસ્ટ, સરસલયટત અથવિલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનલ કલ્યલણ મલટટ કલમ કરતત સલાંસદનલ કટ રલજ્ય વવિધલનસભલનલ
કલયદલ હટઠળ યથલથર્ષો રતતટ નરલાંધલયટલ વબન-નફલકલરક કલાંપનત;

(ઝટડિએ) “પસન:સ્થલપન– એ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનટ તટમનલ શલરતવરક,
સલાંવિદટ નલત્મક, બસૌવધ્ધક, મનરવિજ શ લવનક, પયલર્ષોવિરણતય અથવિલ સલમલવજક
કલયરર્ષોન લાંસ સસૌથતવિધસ અનસકમળ સ્તર જાળવિત રલખવિલ સક્ષમ બનલવિવિલનત એક
પ્રવકરયલનર વનદર્ષેશ કરટ છટ;

(ઝટડિબત) “ખલસ રરજગલર કચરટ ત–એટલટ કટ સરકલર દલરલ નતચન ટ લ વવિશટનત મલવહતત
પત્રકર દલરલ કટ બતજી રતતટ એકત્ર કરવિલ કટ પમરત પલડિવિલ મલટટ સ્થલપવિલમલલાં
અનટ વનભલવિવિલમલલાં આવિતત કરઈપણ કચરટ ત કટ સ્થલન–

(૧) એવિત વ્યવકતઓ જટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓમલલાંથત
કમર્ષોચલરતઓનટ કલમટ રલખવિલ મલગટ છટ;

(૨) મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત એવિત વ્યવકત જટ રરજગલર ઈચ્છસ ક છટ;

(૩) એવિત ખલલત જગ્યલઓ જટનલ પર મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓ રરજગલર પ્રલપ્ત કરવિલ ઈચ્છસ ક વ્યવકતઓનત વનમણમક કરત
શકલય;

(ઝટડિસત) “વનવદર્ષોષ વવિકલલલાંગતલ–એટલટ કટ પવરવશષમલલાં વનદર્ષેવશત કયલર્ષો મસજબનત
વવિકલલલાંગતલ;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 9
(ઝટડિડિત) “વિલહનવ્યવિહલર વ્યવિસ્થલ–મલલાં મલગર્ષો પવરવિહન, રટલવિટ પવરવિહન,
વિલયસમલગતર્ષોય પવરવિહન, જળમલગતર્ષોય પવરવિહન, અલાંવતમ મલઇલ જરડિલણ મલટટ
અધર્ષો પવરવિહન વ્યવિસ્થલ, સડિક અનટ શટરત સસવવિધલ વિગરટ ટનર સમલવિટશ થલય
છટ;

(ઝટડિઇ) “સવિર્ષોસલમલન્ય વડિઝલઇન– અથલર્ષોત, અનમરૂપતલ કટ ખલસ વડિઝલઇન અનટ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ ચરકસ જમથ મલટટ ઉચ્ચતર તકવનકત
સવહતનલ સહલયક ઉપકરણર લગલવિવિલનત જરૂવરયલત વવિનલ બધલ જ લરકર
શકય એટલલ વવિશલળ પ્રમલણમલલાં સલરત રતતટ ઉપયરગ કરત શકટ એમ હરય
એવિલ ઉત્પલદનર, પયલર્ષોવિરણ, કલયર્ષોકરમર અનટ સટવિલઓનત વડિઝલઇન;

સમલનતલ અનટ ભદટ ભલવિરવહત
પ્રકરણ–૨અધધિકમારરોઅનિગહકરો

૩. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર એ બલબત સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતઓ સમલનતલનર અવધકલર, તટનત કટ તટણતનત સત્યવનષલ મલટટ
અન્યર સલથટ સમલન રતતટ ગસૌરવિપમવિર્ષોક અનટ સન્મલન સલથટ જીવિનનર અવધકલર
ભરગવિટ;
(૨) યથલયરગ્ય સરકલર વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનટ યરગ્ય વિલતલવિરણ
પમરલાં પલડિતનટ તટમનત ક્ષમતલઓનર ઉપયરગ કરવિલ પગલલલાં લટશ;ટ

(૩) જ્યલલાં સસધત તટ નજરટ દટખલય નવહ કટ વિલલાંધલજનક કક ત્ય કટ ઉપક્ષ ટ લ
કલયદટસરનર ઉદષ્ટ્ દટશ પ્રલપ્ત કરવિલ ઉવચત ઉપલય છટ, વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
કરઈપણ વ્યવકત સલથટ વવિકલલલાંગતલનટ આધલરટ તટમનત સલથટ ભદટ ભલવિ કરવિલમલલાં
આવિશટ નવહ;

(૪) કરઈપણ વ્યવકતનટ મલત્ર વવિકલલલાંગતલનટ આધલરટ તટનત કટ તટણતનત વ્યવકતગત
સ્વિતલાંત્રતલથત વિલાંવચત રલખવિલમલલાં આવિશટ નહતલાં.

(૫) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતનટ ઉવચત આવિલસર સસવનવશ્ચિત કરવિલ યથલયરગ્ય
સરકલર જરૂરત પગલલલાં લટશ;ટ

૪.(૧) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત મવહલલઓ અનટ બલળકર અન્યર સલથટ તટમનલ અવધકલરર
ભરગવિત શકટ તટ સસવનવશ્ચિત કરવિલ યથલયરગ્ય સરકલર અથવિલ સ્થલવનક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત મવહલલઓ અનટ
સત્તિલવધકલરત યરગ્ય પગલલલાં ભરશટ. બલળકર
(૨) યથલયરગ્ય સરકલર અથવિલ સ્થલવનક સત્તિલવધકલરત એ સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ તમલમ બલળકર તટમનટ અસર કરતત બલબતરમલલાં
સમલનતલનલ ધરરણટ તટમનલ વવિચલરર મસકત રતતટ વ્યકત કરવિલ તટમનટ
અવધકલરર મળત રહટ અનટ તટમનત ઉંમર અનટ વવિકલલલાંગતલનટ ધ્યલનટ રલખત
તટમનટ યરગ્ય સહયરગ મળત રહટ. સલમસદલવયક જીવિન

૫.(૧) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતનટ સમલજ/સમસદલયમલલાં જીવિવિલનર અવધકલર
રહટશટ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 10
(૨) ઉવચત સરકલર એ મલટટ પ્રયત્ન કરશટ કટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત,—

(એ) કરઈ ચરકકસ પ્રકલરનત વ્યવિસ્થલમલલાં જીવિન જીવિવિલ બલાંધલયટલ કરૂરતલ અનટ અમલનવિતય વિતર્ષોન
નથત; અનટ સલમટ સસરક્ષલ.

(બત) ઉંમર અનટ વલલાંગ(જાવત)નલ સલાંબધલાં મલલાં યરગ્ય આદર સલથટ જીવિન
જીવિવિલમલલાં મદદ કરવિલ જરૂરત વ્યવકતગત સહયરગ સવહત
બહસવવિધ પ્રકલરનત ઘરટલ,સલાં રહટઠલણનત અનટ અન્ય સલમસદલવયક
સહયરગ આપવિલમલલાં આવિટ.

૬. (૧) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ સલથટ થતલલાં યલતનલ, (વિટદનલ કટ
વરબલમણત), કરૂરતલ (ઘલતકતપણસલાં કટ પલશવિતયતલ), અમલનવિતય કટ
અપમલનજનક વ્યવિહલર સલમટ સસરક્ષલ આપવિલ યથલયરગ્ય સરકલર
પગલલલાં ભરશટ.
(૨) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત કરઈપણ સલાંશરધનનર વવિરય બનશટ નવહ
વસવિલય કટ,—

(૧) સલાંચલરનલ સસગમ પ્રકલરર,મલધ્યમર અનટ પ્રકલરર મલરફતટ તટમનત
મસકત અનટ મલવહતગલર સલાંમવત મળટ વિટલ હરય; અનટ

(૨) વવિકલલલાંગતલ પરનલ સલાંશરધન મલટટનત સવમવતનત પમવિર્ષોમજ
લાં મરત લટવિલમલલાં
આવિત હરય, આ સવમવતનત રચનલ યથલયરગ્ય સરકલર દલરલ આ હટતસ
મલટટ વનયત પધ્ધવત મસજબ કરવિલમલલાં આવિટલ હરય અનટ જટમલલાં
અડિધલથત ઓછલ નવહ એટલલ સભ્યર પરતટ જ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓ હરય અથવિલ તર કલમ (૨)નલ અનસચ્છટદ (ઝટડિ) હટઠળ
સ્પષ કરવિલમલલાં આવિટલ નરલાંધલયટલ સલાંગઠનનલ સભ્યર હરય.

૭. (૧) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ સલથટ આચરવિલમલલાં આવિતત તમલમ પ્રકલરનલ દસ ષ્કમર્ષો, વહલાંસલ અનટ શરરણ
દસ ષ્કમરર્ષો (દસ વ્યર્ષોવિહલરર), વહલાંસલ અનટ શરરણ સલમટ સસરક્ષલ આપવિલ યથલયરગ્ય સરકલર સલમટ સસરક્ષલ.
પગલલલાં ભરશટ, અન– ટ
(એ) દસ ષ્કમરર્ષો (દસ વ્યર્ષોવિહલરર), વહલાંસલ અનટ શરરણનત ઘટનલઓ તરફ
ધ્યલન આપત આવિત ઘટનલઓ સલમટ ઉપલબ્ધ કલનમનત ઉપલયર
પમરલ પલડિવિલ;

(બત) આવિત ઘટનલઓથત બચવિલ મલટટ પગલલલાં ભરવિલ અનટ તટનત જાણ
કરવિલ મલટટનત પ્રવકર્ષોયલ વનયત કરવિત;

(સત) ટ લનટ જરૂરત રલહત, સલાંરક્ષણ અનટ
આવિત ઘટનલઓનર ભરગ બનલ
પસન:સ્થલપન કરવિલ પગલલલાં ભરવિલ;

(ડિત) લરકરમલલાં જાગ કવત કટળવિવિત અનટ મલવહતત ઉપલબ્ધ બનલવિવિત;

(૨) કરઈપણ વ્યવકત કટ નરલાંધલયટલ સલાંસ્થલનટ જટઓ અથવિલ જટમનત પલસટ એમ
મલનવિલનટ કલરણ છટ કટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત કરઈપણ વ્યવકત સલમટ દસ ષ્કમરર્ષો
(દસ વ્યર્ષોવિહલરર), વહલાંસલ અનટ શરરણનત ઘટનલ બનત છટ કટ બનત રહત છટ અથવિલ

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 11
તર બનવિલનત શકયતલ છટ તર તટઓ સ્થલવનક વવિસ્તલરનલ જટમનલ કલયર્ષોક્ષટત્રમલલાં
આવિત ઘટનલ બનત છટ તટમનટ તટ વવિશટ મલવહતત આપત શકટ છટ.

(૩) એકઝતકયસવટવિ મજી ટ સ્ટષ્ટ્ રટટ આવિત મલવહતત મળ્યલનટ આધલરટ તટ ઘટનલનટ
બનતત અટકલવિવિલ કટ રરકવિલ જટવિર કટસ હરય તટ મસજબ તલત્કલવલક પગલલલાં
ભરશટ અથવિલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત આવિત વ્યવકત મલટટ તટમનટ યરગ્ય લલગટ
તટવિત સસરક્ષલ મલટટનલ આદટશર કરશટ જટમલલાં નતચન ટ લ આદટશનર સમલવિટશ થલય છટ

(એ) આવિલ કક ત્યનર ભરગ બનનલરનટ બચલવિવિલ મલટટ, આવિત વ્યવકતનટ
સસરવક્ષત કસ્ટડિત (કબજા હટઠળ દટખરટખ) અથવિલ પસન:સ્થલપન
અથવિલ બલાંન,ટ જટવિર કટસ હરય તટ મસજબ પમરત પલડિવિલ મલટટ પરલતસ
અથવિલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વિયવકત મલટટ કલમ કરતત અન્ય
કરઈ સલાંસ્થલનટ અવધકક ત કરવિત;

(બત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત આવિત વ્યવકત જર ઈચ્છટ તર તટનટ સસરવક્ષત
કસ્ટડિત (કબજા હટઠળ દટખરટખ) પમરત પલડિવિલ મલટટ;

(સત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત આવિત વ્યવકતનટ ભરણપરરણ આપવિલ
મલટટ.

(૪) કરઈપણ પરલતસ અવધકલરત જટમનટ આવિત ફવરયલદ મળટ છટ અથવિલ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત સલમટ આચરવિલમલલાં આવિટલ દસ ષ્કમર્ષો
(દસ વ્યર્ષોવિહલર), વહલાંસલ અનટ શરરણનત જાણ અન્ય કરઈ રતતટ થલય તર તટઓ
અસરગ્રસ્ત વ્યવકતનટ નતચન ટ લથત મલવહતગલર કરશટ–

(એ) પટટ લ કલમ (૨) હટઠળ સસરક્ષલ મલટટ અરજી કરવિલનલ તટનલ
કટ તટણતનલ અવધકલર અનટ મદદ પમરત પલડિવિલ મલટટ તલબલ
હટઠળનલ એવકઝકયસવટવિ મજી
ટ સ્ટષ્ટ્ રટટનત વવિગતર આપવિલ;

(બત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ પસન:સ્થલપન મલટટ કલમ
કરતલ નજીકનલ સલાંગઠન કટ સલાંસ્થલનત વવિગતર; અનટ

(સત) ટ વિવિલનર અવધકલર; અનટ
મફત કલનમનત સહલય મળ

(ડિત) આ કલયદલ અથવિલ આવિલ અપરલધર સલમ ટ કલયર્ષોવિલહતનલ
અન્ય કરઈ કલયદલનત જરગવિલઈઓ હટઠળ ફવરયલદ દલખલ
કરવિલનર અવધકલર:

પરલાંત સ આ ખલાંડિમલલાં એવિસલાં કરઈ અથર્ષોઘટન કરવિલમલલાં આવિશટ
નવહ જટ પરલતસનટ સમજણપમવિર્ષોકનલ અપરલવધક કક ત્યનત
મલવહતત મળ્યલ પછત કલયદલ અનસસલર કલયર્ષોવિલહત કરવિલ
પરલતસ અવધકલરતનટ તટમનત ફરજમલલાંથત મસકત કરટ.

(૫) જર એવકઝકયસવટવિ મજી ટ સ્ટષ્ટ્ રટટનટ જણલય કટ દરવરત કક ત્ય કટ વિતર્ષોન
ભલરતતય દલાંડિ સલાંવહતલનત કલમ કટ જટ તટ સમયટ અમલમલલાં રહટલ અન્ય શ ત ૪૫
૧૮૬૦ પક

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 12
કરઈ કલયદલ હટઠળ ગસન્હર બનટ છટ તર તટઓ ફવરયલદનટ જટ તટ
અસરથત આ બલબત જટમનલ કલયર્ષોક્ષટત્રમલલાં આવિતત હરય તટવિલ
ટ સ્ટષ્ટ્ રટટ જટનટ લલગસલાં પડિતસલાં
ટ સ્ટષ્ટ્ રટટ કટ મટટ ષ્ટ્ રરપરવલટન મજી
જ્યસવડિવશયલ મજી
હરય તટનટ મરકલત શકટ છટ.

સસરક્ષલ અનટ સલલમતત ૮. (૧) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ જરખમ, લશ્કરત અથડિલમણ, જનતલ
કટરકટત અનટ કસ દરતત આપવત્તિઓનત પવરવસ્થવતમલલાં સમલન સસરક્ષલ અનટ સલલમતત
આપવિલનત રહટશટ.

(૨) રલષષ્ટ્વરય આપવત્તિ વ્યવિસ્થલપન અવધવનયમ, ૨૦૦૫નત કલમ (૨) નલ
અનસચ્છટદ (ઇ) મલલાં વનયત કયલર્ષો મસજબ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનત
સલલમતત અનટ સસરક્ષલ મલટટ રલષષ્ટ્વરય આપવત્તિ વનવિલરણ પ્રલવધકરણ અન ટ
રલજ્ય આપવત્તિ વ્યવિસ્થલપન પ્રલવધકરણ તટનત આપવત્તિ વનવિલરણનત પ્રવિ કવત્તિઓમલલાં શ ત ૫૩
૨૦૦૫ પક
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ સમલવિવિલમલલાં આવિટ તટ સસવનવશ્ચિત કરવિલ યરગ્ય
પગલલલાં ભરશટ.

(૩) રલષષ્ટ્વરય આપવત્તિ વ્યવિસ્થલપન અવધવનયમ, ૨૦૦૫નત કલમ (૨૫) હટઠળ
રચલયટલ વજલ્લલ આપવત્તિ વ્યવિસ્થલપન પ્રલવધકરણ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનત વવિગતરનલ રટકરડિર્ષોનત જાળવિણત કરશટ અનટ આવિત વ્યવકતઓનટ શ ત ૫૩
૨૦૦૫ પક
કરઈપણ જરખમત પવરવસ્થવતઓ વવિશટ જાણ કરવિલ યરગ્ય પગલલલાં ભરશટ જટથત
આપવત્તિ સલમ ટ વિરતવિલનત સલવિધલનતમલલાં વિધલરર કરત શકલય.

(૪) ભયનત વસ્થવત, લશ્કરત અથડિલમણ અથવિલ કસ દરતત આપવત્તિ પછત
પસન:વનમલર્ષોણનલ કલયરર્ષોમલલાં રરકલયટલ સત્તિલમલાંડિળર રલજ્યનલ સલાંબવલાં ધત કવમશનરનલ
પરલમશર્ષોમલલાં રહતનટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનત સસગમતલ જરૂવરયલતર
અનસસલર આવિત પ્રવિ કવત્તિઓ હલથ ધરશટ.

ઘર અનટ પવરવિલર. ૯. (૧) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ કરઈપણ બલળકન ટ તટનલ કટ તટણતનલ મલતલવપતલથત
અલગ કરવિલમલલાં આવિશટ નવહ વસવિલય કટ અદલલતનત અવિમલનનલનલ કટસમલલાં
બલળકનલ શટષ વહતમલલાં જર તટમ કરવિસલાં જરૂરત હરય.

(૨) જ્યલલાં મલતલવપતલ પરતલનલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ બલળકનત સલર-સલાંભલળ લટવિલ
સક્ષમ નથત ત્યલલાં સક્ષમ અદલલત આવિલ બલળકન ટ તટનલ કટ તટણતનલ નજીકનલ
સગલસલાંબધલાં તઓનટ ત્યલલાં મમકશટ, અનટ જર એમ નવહ થઈ શકટ તર પવરવિલરતક
વ્યવિસ્થલમલલાં સમસદલયનત અલાંદર અથવિલ અપવિલદરૂપ સલાંજરગરમલલાં જર જરૂર
જણલય તર યથલયરગ્ય સરકલર કટ વબન-સરકલરત સલાંગઠનર દલરલ ચલલવિલતલ
આશય ગ કહરમલલાં રલખવિલમલલાં આવિશટ.

પ્રજરત્પલદકતય અવધકલરર. ૧૦. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર એ સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનટ પ્રજનન વવિરયક અનટ પવરવિલર વનયરજન સલાંબધ
લાં ત યરગ્ય મલવહતત
મળત રહટ.

મતદલનનત સસલભતલ. (૨) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત કરઈપણ વ્યવકત પર તટનત કટ તટણતનત સ્વિવશ ચ્છક
અનટ મલવહતગલર સલાંમવત વવિનલ તટમનટ વિલાંધ્યતલ તરફ દરરત જાય એવિત તબતબત
પ્રવકરયલ હલથ ધરવિલમલલાં આવિશટ નહતલાં.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 13
ન્યલવયક પ્રવકરયલનત સસલભતલ. ૧૧. ભલરતનસલાં ચમટલાં ણત આયરગ અનટ રલજ્ય ચમટલાં ણત આયરગ એ સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ તમલમ મતદલન મથકર સસધત પહરલાંચત શકટ અનટ
લાં ત તમલમ સલવહત્ય તટઓ સરળતલથત સમજી શકટ તટવિ લાંસ
ચમટલાં ણત પ્રવકરયલ સલાંબધ
અનટ તટમનલ સસધત પહરલાંચત શકટ તટવિ લાંસ હરય.

૧૨. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર એ સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓ વવિકલલલાંગતલનટ આધલરટ ભદટ ભલવિ વવિનલ કરઈપણ અદલલત, ન્યલયપલાંચ
(ટષ્ટ્ વરબ્યસનલ), સત્તિલમલાંડિળ, આયરગ, અથવિલ ન્યલવયક કટ અધર્ષો-ન્યલવયક અથવિલ
તપલસ વવિરયક સત્તિલઓ ધરલવિતત કરઈપણ સલાંસ્થલ સસધત પહરલાંચવિલનલ તટમનલ
અવધકલરનર ઉપયરગ કરવિલ સક્ષમ છટ.

(૨) યથલયરગ્ય સરકલર ખલસ કરતનટ પવરવિલરનત બહલર રહટતત વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વિયવકતઓ મલટટ અનટ એવિલ વવિકલલલાંગર જટમનટ કલનમનત અવધકલરરનર
ઉપયરગ કરવિલ મલટટ અવધક સહયરગનત જરૂર છટ તટમનલ મલટટ યરગ્ય
કલયર્ષોવિલહત કરવિલ પગલલલાં ભરશટ.

શ ત ૩૯
૧૯૮૭ પક (૩) કલનમનત સટવિલ પ્રલવધકરણ અવધવનયમ, ૧૯૮૭ હટઠળ રચલયટલ રલષષ્ટ્વરય
કલનમનત સટવિલ પ્રલવધકરણ અનટ રલજ્ય કલનમનત સટવિલ પ્રલવધકરણ તટમનલ દલરલ
પ્રદલન કરવિલમલલાં આવિતત કરઈપણ યરજનલ, કલયર્ષોકરમ, સસવવિધલઓ કટ સટવિલઓ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ અન્યરનત સલથટ સમલન રતતટ મળત રહટ તટ
સસવનવશ્ચિત કરવિલ યરગ્ય આવિલસર સવહતનત જરગવિલઈઓ કરશટ.

(૪) યથલયરગ્ય સરકલર નતચન
ટ ત બલબતર પર પગલલલાં ભરશટ–

(એ) એ સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ તટમનલ તમલમ જાહટર દસ્તલવિટજર સસલભ
સ્વિરૂપમલલાં રહટ;

(બત) સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ ફલઇવલલાંગ વવિભલગ, રજીસ્ટષ્ટ્ રત અથવિલ
રટકરડિર્ષોનત અન્ય કરઈપણ કચરટ તનટ ફલઇવલલાંગ કરવિલ, સલાંગ્રહ કરવિલ
અનટ દસ્તલવિટજર તથલ પસરલવિલઓનર સસગમ સ્વિરૂપમલલાં હવિલલર આપવિલ
જરૂરત સલધનર પમરલ પલડિવિલમલલાં આવિટ; અનટ

(સત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ દલરલ આપવિલમલલાં આવિટલ
પસરલવિલઓ, વવિરયસલમગ્રત અથવિલ અવભપ્રલયરનસલાં રટકરડિતર્ષોલાંગ તટમનત
પસલાંદગતનત ભલરલ અનટ સલાંચલર મલધ્યમરમલલાં કરવિલમલલાં મદદગલર થવિલ
જરૂરત તમલમ સસવવિધલઓ અનટ સલધનર ઉપલબ્ધ બનલવિવિલ.

૧૩. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર એ સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત કલનમનત ક્ષમતલ.
વ્યવકતઓનટ અન્યરનત સલથટ સમલન રતતટ સ્થલયત કટ અસ્થલયત વિલરસલઈ સલાંપવત્તિ
વિસલવિવિલનર, નલણલકતય બલબતર પર વનયલાંવત્રત કરવિલનર અવધકલર છટ અનટ
બબન્ક લરન, ગતરરખત અનટ અન્ય પ્રકલરટ નલણલકતય વધરલણ મળ
ટ વિવિલનર
અવધકલર છટ.

(૨) યથલયરગ્ય સરકલર એ સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓ જીવિનનલ તમલમ ક્ષટત્રટ અન્યરનત સલથટ સમલન રતતટ કલયદલકતય

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 14
સલમરયર્ષોનર ઉપયરગ કરટ અનટ અન્ય વ્યવકતનત જટમ દરટક જગ્યલએ કલયદલ
ટ વિટ.
સમક્ષ સમલન સ્વિતકક વતનર અવધકલર મળ

(૩) જ્યલરટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત અન ટ તટનટ મદદ પમરત પલડિનલર
વ્યવકત વિચ્ચ ટ નલણલકતય,સલાંપવત્તિ કટ અન્ય આવથર્ષોક વ્યવિહલરરન ટ લઈનટ વહતરનર
ટકરલવિ થલય ત્યલરટ મદદ કરનલર આવિત વ્યવકત એ વ્યવિહલરમલલાં વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતનટ મદદ કરવિલથત દમ ર રહટશટ:

પરલાંત સ મદદ પમરત પલડિનલર વ્યવકત એ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત સલથટ
લરહતનલ સલાંબધલાં થત, આપ્તભલવિ/વિવિશ લવહક સલાંબધ
લાં અથવિલ દત્તિક ગ્રહણથત સલાંબવલાં ધત
છટ મલત્ર એ આધલરટ વહતરનલ ટકરલવિનત પમવિર્ષોધલરણલ બલલાંધવિલનત રહટશટ નહત.

(૪) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત સહયરગનત કરઈપણ વ્યવિસ્થલ બદલત શકટ
છટ, તટમલલાં ફટરફલર કરત શકટ છટ અથવિલ તટનલથત અલગ થઈ શકટ છટ અનટ
બતજર કરઈ સહયરગ મલગત શકટ છટ:

પરલાંત સ આવિર બદલલવિ, ફટરફલર કટ અલગલવિ અપવટ ક્ષત સ્વિરૂપટ હરય અનટ
પમવિર્ષોકવથત સહયરગ વ્યવિસ્થલમલલાં વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત દલરલ દલખલ
કરલયટલ કરઈપણ ત્રલવહત પક્ષનલ વ્યવિહલરરન ટ વનરથર્ષોક બનલવિશટ નહતલાં.

(૫) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતન ટ મદદ પમરત પલડિનલર કરઈપણ વ્યવકત
વબનજરૂરત પ્રભલવિનર ઉપયરગ કરશટ નવહ અનટ તટનત કટ તટણતનત સ્વિલયત્તિતલ,
ગસૌરવિ અનટ વનજતલનર આદર કરશટ.

વિલલતપણલનતજરગવિલઈ ૧૪. (૧) જટ તટ સમયટ અમલમલલાં રહટલ હરય તટવિલ કરઈપણ કલયદલમલલાં સમલવિટશ થયટલ
હરય તટમ છતલલાં આ કલયદલનલ પ્રલરલાંભનત તલરતખટ અનટ ત્યલરથત વજલ્લલનત
કરઈપણ અદલલત કટ રલજ્ય સરકલર દલરલ જાહટર કરટલ કરઈપણ અવધકક ત
સત્તિલમલાંડિળનટ એમ જણલય કટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત જટનટ પયલર્ષોપ્ત અનટ
યરગ્ય સહયરગ આપવિલમલલાં આવ્યર હતર તટમ છતલલાં તટ કલનમનત રતતટ બલધ્ય
વનણર્ષોયર લટવિલમલલાં અસમથર્ષો છટ તર તટનટ મયલર્ષોવદત વિલલતનર વવિશટર સહયરગ આપત
શકલય છટ જટ રલજ્ય સરકલર દલરલ વનયત કયલર્ષો પ્રમલણ ટ આવિત વ્યવકતનલ
પરલમશર્ષોમલલાં આ રતતટ તટમનલ વિતત કલનમનત રતતટ બલધ્ય વનણર્ષોયર લઈ શકટ.

પરલાંત સ સલાંજરગર અનસસલર વજલ્લલ અદલલત કટ અવધકક ત સત્તિલમલાંડિળ આવિલ
સહયરગનત જટમનટ જરૂર છટ તટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતન ટ સલાંપણ મ ર્ષો સહયરગ
ટ ટ લાં
મલાંજમર કરત શક છ અથવિલ જ્યલલાં મયલર્ષોવદત વિલલતપણસ વિલરટવિલરટ મલાંજમર કરવિલમલલાં
આવિટલ છટ તટવિલ વકસ્સલમલલાં આપવિલનલ સહયરગનર પ્રકલર અન ટ તટનત રતતટ નકત
કરવિલ સહયરગ આપવિલ બલબતનલ વનણર્ષોયનત સમતક્ષલ લલગસલાં પડિતત અદલલત
અથવિલ અવધકક ત સત્તિલમલાંડિળ દલરલ કરવિલમલલાં આવિશટ.

ઉદલહરણ.— આ પટટ લ ખલાંડિનલ હટતસ મલટટ,“મયલર્ષોવદત વિલલતપણસ–લાં એટલટ કટ
સલાંયકસ ત રતતટ વનણર્ષોય લટવિલનત એક વ્યવિસ્થલ જટ વિલલત તટમજ વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકત વિચ્ચ ટ પરસ્પરનત સમજણ અનટ વવિશલસ પર કલમ કરટ છટ , જટ
કરઈ ચરકકસ સમયમયલર્ષોદલ સસધત કરઈ ચરકસ વનણર્ષોય અન ટ સલાંજરગર મલટટ

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 15
મયલર્ષોવદત રહટશટ અનટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતનત ઈચ્છલ અનસસલર તટ કલમ
કરશટ.

(૨)આ કલયદલનલ પ્રલરલાંભનત તલરતખટ અનટ ત્યલરથત જટ તટ સમયટ અમલમલલાં
રહટલ અન્ય કરઈપણ કલયદલનત કરઈપણ જરગવિલઈ હટઠળ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકત મલટટ વનમવિલમલલાં આવિતલ કરઈપણ વિલલત મયલર્ષોવદત વિલલતપણલ તરતકટ કલમ
કરશટ એમ મલનવિલનસલાં રહટશટ.

(૩) અવધકક ત સત્તિલમલાંડિળ દલરલ વનમવિલમલલાં આવિટલ કલયદટસરનલ વિલલતનલ
વનણર્ષોયથત નલરલજ થયટલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત કરઈપણ વ્યવકત રલજ્ય સરકલર
દલરલ હટતસ મલટટ જાહટર કરવિલમલલાં આવિટલ અપતલ અવધકલરત સમક્ષ અપતલ
કરવિલનસલાં પસલાંદ કરત શકટ છટ.

૧૫. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ તટમનલ કલયદલકતય
સલમરયર્ષોનર ઉપયરગ કરવિલમલલાં સહલયરૂપ બનવિલ મલટટ સમસદલયનટ કલયર્ષોશતલ
સહલય કરવિલ સત્તિલવધકલરતનત
બનલવિવિલ અનટ જાગ કવત કટળવિવિલ એક કટ વિધલરટ સત્તિલમલાંડિળરનટ અવધકક ત કરશટ.
વનમણમક
(૨) પટટ લ ખલાંડિ – ૧ હટઠળ અવધકક ત સત્તિલમલાંડિળ સલાંસ્થલનરમલલાં રહટતત અનટ
અવધક સહયરગનત જરૂવરયલતરવિલળત તથલ બતજા કરઈ ઉપલયરનત આવિશ્યકતલ
હરય તટવિત વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ દલરલ કલયદલકતય સલમરયર્ષોનલ
ઉપયરગ મલટટ યરગ્ય સહયરગ વ્યવિસ્થલ ઉભત કરવિલ જરૂરત પગલલલાં ભરશટ.

પ્રકરણ–૩ધશિક્ષણ
શ વણક સલાંસ્થલનરનલ કતર્ષોવ્યર
શક્ષ

૧૬. યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળ એવિલ પ્રયત્નર કરશટ કટ તટમનલ
દલરલ નલણલકતય સહલય મળ ટ વિતલ કટ તટમનલ દલરલ મલન્ય શક્ષશ વણક સલાંસ્થલનર
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ બલળકરનટ સમલવિટશત વશક્ષણ પમરલાં પલડિવિલમલલાં આવિટ અનટ તટ
ઉદષ્ટ્ દટશ પ્રલપ્ત કરવિલ નતચન
ટ લ પગલલલાં ભરશટ–

(૧) ભદટ ભલવિ વવિનલ તટમનટ પ્રવિટશ આપશટ અનટ તટઓનટ અન્યરનત સલથટ સમલન
રતતટ વશક્ષણ તટમજ મનરરલાંજક પ્રવિ કવત્તિઓ મલટટનત તકર પમરત પલડિવિત;

(૨) ઈમલરતર-મકલન અનટ વશક્ષણ પવરસર બનલવિવિલ અનટ તટમનટ સસગમ બનટ
તટવિત વવિવવિધ સસવવિધલઓ આપશટ;

(૩) વ્યવકતગત જરૂવરયલતર અનસસલર ઉવચત આવિલસર પમરલ પલડિશટ;

(૪) પમણર્ષો સમલવિટશનલ ઉદષ્ટ્ દટશ સલથટ સલતત્યપમવિર્ષોક શક્ષ
શ વણક અનટ સલમલવજક
વવિકલસનટ મહત્તિમ બનલવિટ તટન લાંસ વિલતલવિરણમલલાં તટમનટ વ્યવકતગત કટ અન્ય રતતટ
જરૂરત સહયરગ પમરર પલડિશટ;

(૫) સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ જટઓ અલાંધત્વિ અથવિલ બહટરલશ અથવિલ બલાંનટ
પ્રકલરનત વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ છટ તટમનલ મલટટ સસૌથત વિધસ ઉવચત
ભલરલમલલાં અનટ સલાંચલરનલ પ્રકલરર અનટ મલધ્યમર વિડિટ વશક્ષણ પમરલાં પલડિવિલમલલાં
આવિટ;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 16
(૬) બલળકરમલલાં વિહટલલમલલાં વિહટલત તકટ ચરકસ પ્રકલરનત અધ્યયન
અસમથર્ષોતલઓનટ શરધત કલઢશટ અનટ તટનલ વનવિલરણ મલટટ યરગ્ય હરય તટવિલ
વશક્ષણશલસ વવિરયક અનટ અન્ય પગલલલાંઓ લટશ;ટ

(૭) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ દરટક વવિદષ્ટ્ યલથતર્ષોનલ સલાંબધ
લાં મલલાં વશક્ષણમલલાં ભલગતદલરત,
ઉપલવબ્ધનલ સ્તરનત દષ્ટ્ રવષએ પ્રગવત અન ટ વશક્ષણનત પવરપમણર્ષોતલ પર દટખરટખ
રલખશટ;
સમલવિટશત વશક્ષણનટ પ્રરત્સલહન
અનટ સહલયતલ મલટટ ચરકસ (૮) વવિકલલલાંગતલ બલળકરનટ વિલહન-વ્યવિહલરનત અનટ અવધક
ધરલવિતલ
પગલલ. સહયરગનત જરૂવરયલતવિલળલ બલળકરન ટ સટવિકનત સસવવિધલઓ પણ પમરત પલડિશટ;

૧૭. યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળર કલમ ૧૬ નલ હટતસ મલટટ નતચન
ટ લ
પગલલલાંઓ ભરશટ:—

(એ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ બલળકરનટ ઓળખત કલઢવિલ મલટટ દર પલલાંચ વિરર્ષે
શલળલએ જતલલાં બલળકરનસલાં સવિર્ષેક્ષણ હલથ ધરશટ, તટમનત ખલસ જરૂવરયલતર અન ટ
તટનટ કટટલલ પ્રમલણમલલાં સલાંતરરત શકલશટ તટ નકત કરશટ:

પરલાંત સ પ્રથમ સવિર્ષેક્ષણ આ કલયદલનત શરૂઆતનત તલરતખથત બ ટ વિરર્ષોનલ
સમયગલળલમલલાં હલથ ધરવિલનર રહટશટ;

(બત) પયલર્ષોપ્ત સલાંખ્યલમલલાં શક્ષ
શ વણક તલલતમ સલાંસ્થલનરનત સ્થલપનલ કરવિત;

(સત) જટઓ સલલાંકટવતક ભલરલ અનટ બ્રટઇલ વલવપ શતખવિવિલમલલાં યરગ્યતલ ધરલવિટ છટ
ઉપરલલાંત જટઓએ મલાંદબસવધ્ધનલ બલળકરનટ ભણલવિવિલનત તલલતમ લતધલટ છટ તટ
સવહતનલ વશક્ષકરનટ તલલતમ આપવિત અનટ ભરતત કરવિત;

(ડિત) શલળલકતય વશક્ષણનલ તમલમ સ્તરટ સમલવિટશત વશક્ષણનટ મદદ કરવિલ
વ્યવિસલવયકર અનટ કમર્ષોચલરતઓનટ તલલતમ આપવિત;

(ઇ) શલળલકતય વશક્ષણનલ તમલમ સ્તરટ શક્ષ શ વણક સલાંસ્થલનરનટ મદદ કરવિલ મલટટ
પયલર્ષોપ્ત સલાંખ્યલમલલાં સલાંસલધન કટન્દષ્ટ્ રર સ્થલપવિલ;

(એફ) સલાંચલરનલ મલધ્યમર અનટ સ્વિરૂપર, બરલવિલનત શવકત, વિલતચતત અથવિલ
ભલરલકતય અસમથર્ષોતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ તટમનત દશવનક વિલતચતતનત
જરૂવરયલતરનટ પમણર્ષો કરવિલ પરતલનત ખસદનત બરલતનલ ઉપયરગનટ પમરક બનટ તટવિત
બ્રટઇલ વલવપ અનટ સલલાંકટવતક ભલરલ સવહતનલ અથર્ષોવિધર્ષોક અન ટ વિક શ વલ્પક
પ્રકલરરનલ ઉપયરગનટ પ્રરત્સલહન આપવિસલાં અનટ તટમનલ સમસદલય અનટ સમલજ
સલથટ ભલગતદલરત કરવિલ અનટ તટમલલાં ભલગ લટવિલ તટમનટ સમથર્ષો બનલવિવિલ;

(જી) મલનદલાંડિક (બન્ટ ચમલકર્ષો) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ વવિદષ્ટ્ યલથતર્ષોઓન ટ ૧૮ વિરર્ષોનત
વિય સસધત મફત પસસ્તકર, અન્ય અધ્યયન સલમગ્રત અનટ યરગ્ય સહલયક
ઉપકરણર પમરલ પલડિવિલ;

(એચ) મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ વવિદષ્ટ્ યલથતર્ષોઓન ટ યરગ્ય વકસ્સલમલલાં
વશષ્યવિ કવત્તિ પમરત પલડિવિત;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 17
(આઈ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ વવિદષ્ટ્ યલથતર્ષોઓનત જરૂવરયલતર સલાંતરરવિલ
અભ્યલસકરમર અનટ પરતક્ષલ વ્યવિસ્થલમલલાં યરગ્ય ફટરફલરર કરવિલ જટમ કટ
પરતક્ષલમલલાં પપટ ર પમરલાં કરવિલ વિધલરલનર સમય, લવહયલ અથવિલ શ્રતલટખકનત
સસવવિધલ, દષ્ટ્ વવિવતય અનટ તતક તય ભલરલનલ અભ્યલસકરમરમલલાંથત મસવકત;

(જટ)અધ્યયનનત સસધલરણલ મલટટ સલાંશરધનનટ પ્રરત્સલહન આપવિસ;લાં અનટ

(સત) આવિશ્યક જણલય તટવિલ અન્ય કરઈપણ પગલલલાં.

૧૮. યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળર પ્રસૌઢ વશક્ષણ અનટ વનરલાંતર વશક્ષણનલ પ્રસૌઢ વશક્ષણ.
કલયર્ષોકરમરમલલાં વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનત ભલગતદલરતન ટ અન્યર સલથટ સમલન
રતતટ પ્રરત્સલવહત, સહલવયત અનટ સસવનવશ્ચિત કરવિલ પગલલલાં લટશ.ટ

પ્રકરણ–૪કકૌશિલ્યધવકમાસઅનિગરરોજગમાર
વ્યવિસલવયક તલલતમ અનટ સ્વિ-
રરજગલરત.
૧૯. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનત રરજગલરતન ટ સહલયતલ
અનટ મદદ કરવિલ ખલસ કરતનટ તટમનટ વ્યવિસલવયક અનટ રરજગલરલક્ષત તલલતમ મલટટ
રલહત દરટ લરન(વધરલણ)નત જરગવિલઈ સવહતનત યરજનલઓ અન ટ કલયર્ષોકરમર ઘડિશટ.

(૨) પટટ લ ખલાંડિ – ૧ મલલાં ઉલ્લટખ કરવિલમલલાં આવિટલ યરજનલઓ અનટ કલયર્ષોકરમર–

(એ) મસખ્યધલરલનત તમલમ ઔપચલવરક અન ટ વબનઔપચલવરક વ્યવિસલવયક
અનટ કસૌશલ્ય તલલતમ યરજનલઓ અનટ કલયર્ષોકરમરમલલાં વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતઓનર સમલવિટશ કરશટ;

(બત) એ સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતન ટ ચરકસ
ટ વિવિલમલલાં પયલર્ષોપ્ત મદદ અનટ સહલયતલ મળટ;
પ્રકલરનત તલલતમ મળ

(સત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ ખલસ કરતન ટ જટમનલમલલાં વવિકલસ
(શલરતવરક) સલાંબવલાં ધત , બસૌવધ્ધક અનટ બહસવવિધ ખરડિખલલાંપણ અનટ
વવિકક વતઓ છટ તટમનલ મલટટ બજાર સલથટ સવકરય જરડિલણ સવહત
વવિવશષ કસૌશલ્ય તલલતમ કલયર્ષોકરમર;

(ડિત) લઘસવધરલણ સવહત રલહત દરટ વધરલણ (લરન);

(ઇ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ દલરલ ઉત્પલવદત મલલ-સલમગ્રત મલટટ
બજાર વ્યવિસ્થલ; અનટ

(એફ) કસૌશલ્ય તલલતમ અનટ સ્વિરરજગલર કલયર્ષોકરમરમલલાં વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓ સવહત થયટલ પ્રગવતનત મલવહતતનત જાળવિણત અલગઅલગ
રતતટ કરવિત.
રરજગલરમલલાં ભદટ ભલવિ નહતલાં
૨૦. (૧) કરઈપણ સરકલરત સલાંસ્થલન રરજગલરત સલાંબવલાં ધત કરઈપણ બલબતમલલાં
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ સલથટ ભદટ ભલવિ દલખવિશટ નહતલાં:

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 18
પરલાંત સ યથલયરગ્ય સરકલર કરઈપણ સલાંસ્થલન દલરલ હલથ ધરવિલમલલાં આવિતલ
કલયર્ષોનલ પ્રકલરનલ સલાંદભર્ષોમલલાં અવધસમચનલ દલરલ અનટ જર આવિત કરઈ શરતર
હરય તર તટનટ આવધન રહતનટ કરઈપણ સલાંસ્થલનનટ આ ખલાંડિનત જરગવિલઈઓમલલાંથત
મસવકત આપત શકટ છટ.

(૨) દરટક સરકલરત સલાંસ્થલન વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ કમર્ષોચલરતઓન ટ ઉવચત
આવિલસર પમરલ પલડિશટ અનટ અવિરરધ રવહત યરગ્ય અનટ પ્રટરક વિલતલવિરણ પમરલાં
પલડિશટ.

(૩) મલત્ર વવિકલલલાંગતલનલ આધલરટ કરઈપણ વ્યવકતન ટ બઢતતનર ઈનકલર
કરવિલમલલાં આવિશટ નહતલાં.

(૪) કરઈપણ સરકલરત સલાંસ્થલન જટ કમર્ષોચલરતએ તટનત કટ તટણતનત સટવિલઓ
દરવમયલન વવિકલલલાંગતલ પ્રલપ્ત કરટલ છટ તટમનટ પદરન્નવતથત વિલાંવચત રલખશટ નવહ
કટ તટમલલાં ઘટલડિર કરશટ નવહ:

પરલાંત સ જર કમર્ષોચલરત વવિકલલલાંગતલ પ્રલપ્ત કયલર્ષો પછત જટ પદ તટઓ ધરલવિતલ હતલ
તટ મલટટ લલયક રહટતલ નથત તર તટમનટ સમલન પગલરધરરણ અનટ સટવિલઓનલ
લલભરવિલળત અન્ય કરઈ જગલ પર ખસટડિવિલમલલાં આવિશટ.

(૫) યથલયરગ્ય સરકલર વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનત વનમણમક અનટ
બદલત અલાંગટ નતવત ઘડિત શકશટ.

સમલન તકનત નતવત ૨૧. (૧) દરટક સલાંસ્થલન આ ખલાંડિનત જરગવિલઈઓનર અમલ કરવિલ મલટટ કટન્દષ્ટ્ ર
સરકલર દલરલ વનયત કયલર્ષો મસજબનત પધ્ધવતથત લટવિલનલ સમવચત પગલલલાંન લાંસ વવિગતટ
વિણર્ષોન કરતત સમલન તકનત નતવત જાહટર કરશટ.

(૨) દરટક સલાંસ્થલન ઉકત નતવતનત નકલનત અવધકક ત નરલાંધ લલગસલાં પડિતલ ચતફ
કવમશનર કટ રલજ્યનલ કવમશનર પલસટ કરલવિશટ.

રટકરડિષ્ટ્ ર્ષોસ વનભલવિવિલ ૨૨. (૧) દરટક સલાંસ્થલન વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનત રરજગલરતનત બલબત,
પમરત પલડિવિલમલલાં આવિતત સસવવિધલઓ અનટ આ ખલાંડિનત જરગવિલઈઓનસલાં પલલન
કરવિલ અન્ય જરૂરત મલવહતતનત જાળવિણત કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર દલરલ વનયત
કરવિલમલલાં આવિટલ પત્રકરમલલાં અનટ પધ્ધવતથત કરશટ.

(૨) દરટક રરજગલર કચરટ ત રરજગલર મળ
ટ વિવિલ ઈચ્છતત વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનલ રટકરડિષ્ટ્ ર્ષોસનત જાળવિણત કરશટ.

(૩) પટટ લ ખલાંડિ – ૧ હટઠળ વનભલવિવિલમલલાં આવિટલ રટકરડિષ્ટ્ ર્ષોસ યથલયરગ્ય સરકલર
દલરલ તટમનલ વિતત અવધકક ત કરટલ વ્યવકત દલરલ તપલસ મલટટ યરગ્ય કલલકર
દરવમયલન સલવિર્ષોજવનક રહટશટ.
ફવરયલદ વનવિલરણ અવધકલરતનત
૨૩. (૧) દરટક સરકલરત સલાંસ્થલન ખલાંડિ ૧૯નલ હટતસ મલટટ એક ફવરયલદ વનવિલરણ
વનમણમક. અવધકલરતનત વનમણમક કરશટ અનટ આવિત વ્યવકતનત વનમણમક અલાંગટ લલગસલાં પડિતલ
ચતફ કવમશનર અથવિલ રલજ્યનલ કવમશનરનટ જાણ કરશટ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 19
(૨) ખલાંડિ ૨૦ નત જરગવિલઈઓથત નલરલજ કરઈપણ વ્યવકત ફવરયલદ વનવિલરણ
અવધકલરત સમક્ષ ફવરયલદ દલખલ કરત શકશટ જટઓ તટનત તપલસ કરશટ અનટ
વનવિલરક કલયર્ષોવિલહત મલટટ આ બલબત મહટકમ વવિભલગનલ ધ્યલનટ લલવિશટ.

(૩) ફવરયલદ વનવિલરણ અવધકલરત કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરટ વનયત કયલર્ષો મસજબનત
પધ્ધવતથત ફવરયલદરનસલાં એક રજીસ્ટર વનભલવિશટ અનટ દરટક ફવરયલદનત તપલસ
તટનત નરલાંધણત થયલનલ બ ટ સપ્તલહનત અલાંદર કરવિલનત રહટશટ.

(૪) જર નલરલજ વ્યવકત તટનત કટ તટણતનત ફવરયલદ પર થયટલ કલયર્ષોવિલહતથત
સ ન હરય તર તટ કટ તટણત વજલ્લલ કક્ષલનત વવિકલલલાંગતલ કવમટતનર સલાંપકર્ષો
સલાંતષ
કરત શકશટ.

સલમલજીક સસરક્ષલ.
પ્રકરણ–
૫સમામમાજીકસરન ક્ષમા,આરરોગ્ય,પનિ
ન :સ્થમાપનિઅનિગમનિરોરનું જનિ

૨૪. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર તટનત આવથર્ષોક ક્ષમતલ અન ટ વવિકલસનત મયલર્ષોદલમલલાં રહતન ટ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ સ્વિતલાંત્ર રતતટ કટ સમસદલયનત અલાંદર જીવિવિલ
મલટટ સક્ષમ બનલવિવિલ પયલર્ષોપ્ત જીવિન ધરરણ મલટટ તટમનલ અવધકલરરનટ સસરવક્ષત
રલખવિલ અનટ તટનટ પ્રરત્સલહન આપવિલ જરૂરત યરજનલઓ અન ટ કલયર્ષોકરમર
ઘડિશટ:

પરલાંત સ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ આ યરજનલઓ હટઠળ સહલયનર વહસ્સર
ઓછલમલલાં ઓછર ૨૫% જટટલર રહટશટ જટ અન્યર મલટટ લલગસલાં પડિતત એવિત જ
યરજનલઓ કરતલલાં વિધલરટ રહટશટ.

(૨) યથલયરગ્ય સરકલર આ યરજનલઓ અન ટ કલયર્ષોકરમર ઘડિતત વિખતટ વવિવવિધ
પ્રકલરનત વવિકલલલાંગતલ, વલલાંગ (જાવત), વિય અનટ સલમલવજક-આવથર્ષોક વસ્થવત પર
યરગ્ય વવિચલરણલ કરશટ.

(૩) પટટ લ ખલાંડિ – ૧ હટઠળનત યરજનલઓ દલરલ પમરલ પલડિવિલમલલાં આવિશટ,—

(એ) સસરક્ષલ, સ્વિચ્છતલ, આરરગ્ય સલરવિલર અનટ સલાંપરલમશર્ષોનત
દષ્ટ્ રવષએ સલરત વનવિલર્ષોહ વસ્થવત સલથટનલ સલમસદલવયક
કટન્દષ્ટ્ રર (કકૉમ્યસવનટત સટન્ટસર્ષો);

(બત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ બલળકર સવહતનત વ્યવકતઓ કટ
જટમનટ પવરવિલર નથત અથવિલ પવરવિલરટ તરછરડિટલ છટ
અથવિલ તર આશય કટ રરજીરરટત વવિનલનલ છટ તટમનલ મલટટ
સસવવિધલઓ;

(સત) મલનવિસવજર્ષોત કટ કસ દરતત આપવત્તિઓ દરવમયલન
અસરગ્રસ્ત વવિસ્તલરરમલલાં મદદ/સહયરગ;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 20
(ડિત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત સતઓનટ જીવિનવનવિલર્ષોહ અનટ તટમનલ
બલળકરનલ ઉછટર મલટટ મદદ/સહયરગ;

(ઇ) ખલસ કરતનટ શહટરત ઝસ પલાં ડિપટતઓમલલાં અનટ ગ્રલમતણ
વવિસ્તલરરમલલાં પતવિલનલ પલણતનત સસવવિધલઓ અનટ યરગ્ય તટમજ
સસગમ સ્વિચ્છતલ વવિરયક સસવવિધલઓ;

(એફ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ સલધન સહલય, તબતબત
અનટ વનદલનનત સટવિલઓ અનટ અવધસમવચત કરટલ આવિક
મયલર્ષોદલનત અલાંદર ઉપચલરલત્મક સજર્ષોરત વવિનલ મમલ્યટ
કરવિલનત જરગવિલઈઓ;

(જી) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ અવધસમવચત કરટલ
આવિક મયલર્ષોદલનત અલાંદર વવિકલલલાંગતલ પન્ટ શન;

(એચ) ખલસ રરજગલર કચરટ તઓમલલાં બટ વિરર્ષો કરતલલાં વિધસ સમયથત
નરલાંધલયટલ અનટ જટમનટ લલભકલરત વ્યવિસલયમલલાં વનયસકત કરત
શકલયલ નથત એવિત વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ
બરટ રજગલર ભરથસ;લાં

(આઈ) અવધક સહયરગનત જરૂવરયલતવિલળત વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનટ પલલક ભરથસ;લાં

(જટ) રલજ્ય કલમદલર વિતમલ યરજનલ કટ કલયદટસરનત અથવિલ
સરકલર પ્રલયરવજત અન્ય કરઈપણ વિતમલ યરજનલ હટઠળ
નવહ આવિરત લટવિલયટલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ
મલટટ સવિર્ષોગ્રલહત વિતમલ યરજનલ;

(કટ) યથલયરગ્ય સરકલરનટ અનસકમળ લલગટ એવિત અન્ય કરઈ
બલબત.

૨૫. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળર વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત આરરગ્ય સસવવિધલઓ.
વ્યવકતઓ મલટટ નતચટ મસજબનલ જરૂરત પગલલલાં ભરશટ,—

(એ) અવધસમવચત કરટલ પલવરવિલરતક આવિકનત મયલર્ષોદલમલલાં ગ્રલમતણ
વવિસ્તલરરનત આસપલસનલ પ્રદટશરમલલાં મફત આરરગ્ય
સટવિલઓ;

(બત) સરકલરત અનટ ખલનગત હરવસ્પટલરનલ તમલમ વવિભલગરમલલાં
તટમજ અન્ય આરરગ્ય સલાંસ્થલનરમલલાંબલધલરવહત સસવવિધલઓ
પમરત પલડિવિત;

(સત) દટખભલળ અનટ સલરવિલરમલલાં અગ્રતલ;

(૨) યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળર આરરગ્ય સટવિલઓનટ
પ્રરત્સલહન આપવિલ અનટ વવિકલલલાંગતલનલ બનલવિરનટ રરકવિલ પગલલલાં

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 21
ભરશટ અનટ યરજનલઓ અનટ કલયર્ષોકરષ્ટ્મર બનલવિશટ તટમજ તટ હટતસ પલર
ટ લ પગલલલાં લટશ–
પલડિવિલ નતચન ટ

(એ) વવિકલલલાંગતલનલ બનલવિર સલથટ સલાંબવલાં ધત સવિર્ષેક્ષણ, શરધખરળ
અનટ સલાંશરધન હલથ ધરશટ અથવિલ હલથ ધરલવિશટ;

(બત) વવિકલલલાંગતલનટ રરકવિલ મલટટ વવિવવિધ પધ્ધવતઓનટ પ્રરત્સલહન
આપશટ;

(સત) વવિકલલલાંગતલનસલાં જરખમ હરય એવિલ કટસરનટ ઓળખત કલઢવિલ
વિરર્ષોમલલાં ઓછલમલલાં ઓછલ એક વિલર તમલમ બલળકરનત તપલસ
કરશટ;

(ડિત) પ્રલથવમક આરરગ્ય કટન્દષ્ટ્ રર પર કમર્ષોચલરતઓનટ તલલતમનત
સસવવિધલ પમરત પલડિશટ;

(ઇ) જાગ કવત કલયર્ષોકરમરનટ પ્રલયરવજત કરશટ અથવિલ કરલવિશટ
અનટ સલમલન્ય સ્વિલસ્રય, આરરગ્ય અનટ સ્વિચ્છતલ વવિશટનત
મલવહતતનર પ્રચલર-પ્રસલર કરશટ અથવિલ કરલવિશટ;

(એફ) પ્રસમવત પહટલલ પ્રસમવત દરવમયલન અનટ પ્રસમવત પછત
મલતલ અનટ બલળકનત સલર-સલાંભલળ મલટટ પગલલલાં લટશ;ટ

(જી) બલલવિલડિતઓ, શલળલઓ, પ્રલથવમક આરરગ્ય કટન્દષ્ટ્ રર,
ગ્રલમતણ સ્તરનલ કલયર્ષોકરર અન ટ આલાંગણવિલડિત કલયર્ષોકરર
મલરફતટ લરકરનટ વશવક્ષત કરશટ;

(એચ) વવિકલલલાંગતલનલ કલરણર અનટ તટનલથત બચવિલ મલટટનલ ઉપલયર
અપનલવિવિલ ટટવલવવિઝન, રટવડિયર અનટ અન્ય લરકસલાંચલર-
મલધ્યમર દલરલ જનસમમહમલલાં જાગ કવત કટળવિશટ;

(આઈ) કસ દરતત આપવત્તિનલ સમયગલળલ દરવમયલન અન ટ જરખમનત
અન્ય પવરવસ્થવતઓમલલાં આરરગ્ય સલરસલાંભલળનત સસવવિધલઓ;

(જ) કટરકટત સમયનત જીવિન-રક્ષક સલરવિલર અનટ વિલઢકલપનત
પ્રવકરયલઓ મલટટ આવિશ્યક તબતબત સસવવિધલઓ;

વિતમલ યરજનલ. (સત) જાતતય અનટ
પ્રજરત્પલદક આરરગ્ય સલર-સલાંભલળ
સસવવિધલઓ ખલસ કરતનટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત સતઓ મલટટ.

૨૬. યથલયરગ્ય સરકલર અવધસમચનલ બહલર પલડિતનટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ કમર્ષોચલરતઓ
પસન:સ્થલપન. મલટટ વિતમલ યરજનલઓ બનલવિશટ.

૨૭. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળર તટનત આવથર્ષોક ક્ષમતલ અન ટ
વવિકલસનત મયલર્ષોદલમલલાં રહતનટ ખલસ કરતનટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત તમલમ વ્યવકતઓ
મલટટ આરરગ્ય, વશક્ષણ અનટ રરજગલરનલ ક્ષટત્રરમલલાં સટવિલઓ અનટ પસન:સ્થલપન
કલયર્ષોકરમર હલથ ધરશટ અથવિલ હલથ ધરલવિશટ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 22
(૨) પટટ લ ખલાંડિ – ૨ નલ હટતસ મલટટ યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક
સત્તિલમલાંડિળર વબન-સરકલરત સલાંગઠનરનટ નલણલકતય સહલય મલાંજમર કરત શકશટ.

(૩) યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળર પસન:સ્થલપન મલટટ
સલાંશરધન અનટ વવિકલસ.
નતવતઓનસલાં ઘડિતર કરતત વિખતટ વવિકલલલાંગર મલટટ કલમ કરતલ વબન-સરકલરત
સલાંગઠનર સલથટ પરલમશર્ષો કરશટ.

૨૮. યથલયરગ્ય સરકલર વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ સશવકતકરણ મલટટ
જરૂરત નલણલકતય સલધન-સહલય અનટ પસન:સ્થલપનનટ આગળ ધપલવિવિલ અનટ
એવિત અન્ય બલબતર પર વ્યવકતગત રતતટ અનટ સલાંસ્થલકતય રતતટ સલાંશરધન અનટ
વવિકલસનત પ્રવિ કવત્તિઓ શરૂ કરશટ અથવિલ શરૂ કરલવિશટ.

સલલાંસ્કક વતક જીવિન અનટ ૨૯. યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળર વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત તમલમ
મનરરલાંજન. વ્યવકતઓ સલલાંસ્કક વતક જીવિનનલ અનટ અન્યર સલથટ સમલન રતતટ મનરરલાંજક
પ્રવિ કવત્તિઓમલલાં ભલગ લટવિલનલ અવધકલરરનટ પ્રરત્સલવહત અનટ સસરવક્ષત કરવિલ
પગલલલાં ભરશટ, જટમલલાં નતચન ટ લનર સમલવિટશ થશટ,—

(એ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ કલલકલરર અન ટ લટખકરનટ તટમનલ અવભરૂવચ
અનટ પ્રવતભલ/કલબવટ લયતનટ આગળ ધપલવિવિલ સસવવિધલઓ,સહયરગ
અનટ પસરસ્કક ત કરવિલ;

(બત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ ઐવતહલવસક અનસભવિરનસલાં કરવમક
આલટખન અનટ અથર્ષોઘટન કરટ તટવિલ વવિકલલલાંગતલ ઈવતહલસ પરનલ
સલાંગ્રહલલયર સ્થલવપત કરવિલ;

(સત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ સસધત કલલ સસલભ બનલવિવિત;

(ડિત) મનરરલાંજન કટન્દષ્ટ્ રર અનટ અન્ય પ્રલસલાંવગક પ્રવિ કવત્તિઓનટ પ્રરત્સલહન
આપવિસ;લાં

(ઇ) પ્રકક વત-ભ્રમણ પ્રવિ કવત્તિ (સ્કલઉવટલાંગ), ન કત્યકલલ, કળલ-કલરતગરતનલ
વિગરર્ષો, પ્રલકક વતક વશવબર (આઉટડિરર કટમ્પ) અનટ સલહવસક
પ્રવિ કવત્તિઓમલલાં ભલગતદલરતનટ સહલય કરવિત;

(એફ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનત ભલગતદલરત અન ટ સસલભતલનટ
સવકરય બનલવિવિલ સલલાંસ્કક વતક અભ્યલસકરમર અનટ કલલનલ વવિરયરનત
પસન:રચનલ કરવિત;

(જી) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ મનરરલાંજક પ્રવિ કવત્તિઓ સસલભ
બનલવિવિલમલલાં મદદ કરવિલ અનટ તટમલલાં તટઓનરસમલવિટશ કરવિલ
ટટકનરલરજી (તકવનકત), સહલયક ઉપકરણર અનટ સલધનર
વવિકસલવિવિલ;

(એચ) સલલાંકટવતક ભલરલમલલાં અનસવિલદ અથવિલ પટટ લ-શતરર્ષોકરનત મદદથત
ટટવલવવિઝનનલ કલયર્ષોકરમર શવિણ વવિરયક ક્ષવત (સલલાંભળવિલનત ખલમત)
ધરલવિતત વ્યવકતઓ સસધત સસલભ બનટ તટ સસવનવશ્ચિત કરવિસ.લાં

રમતગમતનત પ્રવિ[એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝ
સહયરગ: કવત્તિઓ. ટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 23
૩૦. (૧) રમતગમતનત પ્રવિ કવત્તિઓમલલાં વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનત અસરકલરક
ભલગતદલરત સસવનવશ્ચિત કરવિલ યથલયરગ્ય સરકલર પગલલલાં ભરશટ.

(૨) ખલ ટ કમ દ પ્રલવધકરણર રમતગમતમલલાં ભલગ લટવિલનલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનલ અવધકલરરનત જરૂરત સ્વિતકક વત મલન્યતલ આપશટ અનટ ખલ ટ કમ દ

કસૌશલ્યનટ પ્રરત્સલહન અનટ વવિકલસ મલટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ તટમનત
યરજનલઓ અનટ કલયર્ષોકરમરમલલાં સમલવિવિલ મલટટ આવિશ્યક જરગવિલઈઓ કરશટ.

(૩) યથલયરગ્ય સરકલર અનટ ખલ ટ કમ દ પ્રલવધકરણર પટટ લ ખલાંડિ – (૧) અનટ (૨)
ટ લ પગલલલાં ભરશટ,—
મલલાં કરટલ જરગવિલઈઓનટ હલવન પહરલાંચલડિષ્ટ્ યલ વવિનલ નતચન

(એ) રમતગમતનત તમલમ પ્રવિ કવત્તિઓમલલાં વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનત ભલગતદલરત, સસલભતલ અનટ સમલવિટશનટ
સસવનવશ્ચિત કરવિલ અભ્યલસકરમર અન ટ કલયર્ષોકરમરનત
પસન:રચનલ;

(બત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ રમતગમતનત તમલમ
પ્રવિ કવત્તિઓમલલાં મલળખલકતય સસવવિધલઓનત પસન:રચનલ અનટ
તટનટ સહલયતલ;

(સત) રમતગમતનત પ્રવિ કવત્તિઓમલલાં વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત તમલમ
વ્યવકતઓનત ગવભર્ષોત શવકતઓ, પ્રવતભલ/કસૌશલ્યર, ક્ષમતલ
અનટ આવિડિતનટ આગળ ધપલવિવિલ મલટટ ટટકનરલરજી
(તકવનકત) વવિકસલવિવિત;

(ડિત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત તમલમ વ્યવકતઓ રમતગમતનત તમલમ
પ્રવિ કવત્તિઓમલલાં અસરકલરક ભલગતદલરતનટ સસવનવશ્ચિત કરવિલ
બહસ-સલાંવિદટ કતય આવિશ્યક તત્ત્વિર અનટ રજમઆતમલલાં અગ્રતલ
આપવિત;

(ઇ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ પ્રવશક્ષણ મલટટ
અત્યલધસવનક સસવવિધલઓનલ વવિકલસ મલટટ નલણલલાં ફલળવિવિલ;

(એફ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ વવિકલલલાંગ વવિશટર
રમતગમતનલ કલયર્ષોકરમરનટ પ્રરત્સલહન અનટ આયરજન
તટમજ રમતગમતનલ આવિલ કલયર્ષોકરમરનલ વવિજટતલઓનટ તથલ
અન્ય સ્પધર્ષોકરનટ પસરસ્કલર સહલયતલ;

પ્રકરણ–૬મમાનિદનું રક (બગન્ચમમાકર્ડ )
ધવકલમાનુંગતમાધિરમાવતતીવ્યકકતઓમમાટટેધવશિગષજરોગવમાઈઓ

શ ત ૩૫.
૨૦૦૯ પક ૩૧. (૧) બલળકર મલટટ મફત અનટ ફરવજયલત વશક્ષણ અવધવનયમ,૨૦૦૯મલલાં કરઈ બન્ટ ચમલકર્ષો વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ
બલબત સમલવવિષ હરય તટમ છતલલાં પણ ૬ થત ૧૮ વિરર્ષોનત વિચ્ચન ટ ત વિયનલ બલળકર મલટટ મફત વશક્ષણ.
મલનદલાંડિક (બન્ટ ચમલકર્ષો) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ દરટક બલળકન ટ ઘરનત નજીક

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 24
આવિટલ શલળલમલલાં અથવિલ તર ખલસ શલળલમલલાં અથવિલ તટનત પસલાંદગતનત શલળલમલલાં
મફત વશક્ષણનર અવધકલર રહટશટ.

(૨) યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળર સસવનવશ્ચિત કરશટ કટ
મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ દરટક બલળકન ટ તટ જ્યલલાં સસધત ૧૮ વિરર્ષોનત વિયટ
ન પહરલાંચટ ત્યલલાં સસધત યરગ્ય વિલતલવિરણમલલાં મફત વશક્ષણનર અવધકલર છટ.

૩૨. (૧) ઉચ્ચ વશક્ષણનલ તમલમ સરકલરત સલાંસ્થલનર અનટ સરકલર પલસટથત શ વણક સલાંસ્થલનરમલલાં
ઉચ્ચતર શક્ષ
નલણલકતય અનસદલન મળટ વિતલ ઉચ્ચ વશક્ષણનલ અન્ય સલાંસ્થલનરએ ૫ ટકલથત અનલમત.
ઓછત નવહ એટલત બઠટ કર મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ બલળકર મલટટ
અનલમત (આરવક્ષત) રલખવિલનત રહટશટ.

(૨) મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ ઉચ્ચ વશક્ષણનલ સલાંસ્થલનરમલલાં
ટ વિવિલ મલટટ ઉપલત વિયમયલર્ષોદલમલલાં ૫ (પલલાંચ) વિરર્ષોનત છમ ટછલટ આપવિલનત
પ્રવિટશ મળ
રહટશટ.

૩૩. યથલયરગ્ય સરકલર,—

(૧) સલાંસ્થલનરમલલાં એવિત જગલઓનટ ઓળખત કલઢશટ જટ ખલાંડિ ૩૪ નત જરગવિલઈઓ અનલમત મલટટ સલાંવિગરર્ષોનત ઓળખ.
અનસસલર અનલમત રલખવિલમલલાં આવિટલ ખલલત જગલનલ સલાંબધ લાં મલલાં મલનદલાંડિક
(બન્ટ ચમલકર્ષો) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ સલાંબવલાં ધત વિગરર્ષો દલરલ ધલરણ
કરત શકલય એમ હરય;

(૨) આવિત જગલઓનત ઓળખ કરવિલ મલટટ મલનદલાંડિક (બન્ટ ચમલકર્ષો) વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ પ્રવતવનવધત્વિવિલળત વનષ્ણલતરનત એક કવમટતનત રચનલ
કરશટ; અનટ

(૩) ઓળખત કલઢવિલમલલાં આવિટલ જગલઓનત ત્રણ વિરર્ષોથત વિધલરટ નવહ એટલલ
સમયગલળલનટ અલાંતરલલટ સલમવયક સમતક્ષલ હલથ ધરશટ.

૩૪. (૧) દરટક યથલયરગ્ય સરકલર દરટક સરકલરત સલાંસ્થલનમલલાં દરટક જમથસમમહનત જગલનત અનલમત.
સલાંવિગર્ષો સલાંખ્યલબળમલલાં કસ લ ખલલત જગલનત સલાંખ્યલનલ ચલર ટકલથત ઓછત નવહ
એટલત જગલઓ મલનદલાંડિક (બન્ટ ચમલકર્ષો) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓથત
ભરવિલનત રહટશટ જટ પક શ ત દરટકમલલાં એક ટકલ જગલઓ કલમ (એ), (બત) અનટ
(સત) હટઠળ મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ અનલમત રહટશટ
અનટ એક ટકલ જગલઓ કલમ (ડિત) અનટ (ઇ) હટઠળ મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ અનલમત રહટશટ, જટ નતચટ મસજબ છટ,

(એ) અલાંધત્વિ (દષ્ટ્ રવષહતન) અનટ ઓછત દષ્ટ્ રવષ;

(બત) બવધર (બહટરલશ) અનટ સલલાંભળવિલમલલાં બહસ મસશ્કટલત પડિટ;

(સત) સ્વિગવતશતલ વવિકલલલાંગતલ જટમ કટ મગજનર લકવિર (પક્ષલઘલત), મટત ગયટલ
રકતવપત્તિ (કરઢ), ઠતલાંગણલપણસલાં (વિલમનતલ), એવસડિ હસમલલનર ભરગ બનનલર
અનટ સ્નલયસ(મલલાંસપશ
ટ ત)નલ વવિકલરર;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 25
(ડિત) આત્મકટન્દષ્ટ્ વરતતલ (મલનવસક રરગ), બસૌવધ્ધક વવિકલલલાંગતલ, ચરકસ
અધ્યયન અસમથર્ષોતલ અનટ મલનવસક વબમલરત;

(ઇ) દરટક વવિકલલલાંગતલ મલટટ ઓળખત કલઢવિલમલલાં આવિટલ જગલઓમલલાં અલાંધત્વિ
ધરલવિતલ-શવિણક્ષવત ધરલવિતલ સવહત કલમ (એ) અનટ (ડિત) હટઠળનત
વ્યવકતઓમલલાં બહસવવિધ વવિકલલલાંગત;

પરલાંત સ યથલયરગ્ય સરકલર દલરલ વિખતર વિખત બહલર પલડિવિલમલલાં આવિનલર
સમચનલઓ અનસસલર બઢતતમલલાં અનલમત રહટશટ.

ઉપરલલાંત એ શરતટ પણ કટ યથલયરગ્ય સરકલર લલગસલાં પડિતલ ચતફ કવમશનર કટ
રલજ્ય કવમશનરનલ પરલમશર્ષોમલલાં કરઈપણ સરકલરત સલાંસ્થલન દલરલ કરવિલમલલાં
આવિતલ કલમનલ પ્રકલરનલ સલાંદભર્ષોમલલાં અવધસમચનલ દલરલ અનટ જર કરઈ શરતર
હરય તર તટનટ આવધન રહત આવિત અવધસમચનલમલલાં દશલર્ષોવિવિલમલલાં આવિટલ હરય તટ
મસજબ કરઈપણ સરકલરત સલાંસ્થલનનટ આ ખલાંડિનત જરગવિલઈઓમલલાંથત મસવકત આપત
શકશટ.

(૨) ભરતતનલ ગમ ટ તટ વિરર્ષોમલલાં કરઈ ખલલત જગલ મલનદલાંડિક (બન્ટ ચમલકર્ષો) વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત યરગ્ય વ્યવકત ઉપલબ્ધ ન હરવિલથત કટ કરઈ અન્ય કરઈ પયલર્ષોપ્ત
કલરણરથત ભરત શકલઈ ન હરય તર આવિત ખલલત જગલ ત્યલરપછતનલ ભરતત
વિરર્ષોમલલાં આગળ લઈ જવિલમલલાં આવિશટ અનટ ત્યલરપછતનલ ભરતત વિરર્ષોમલલાં પણ
મલનદલાંડિક (બન્ટ ચમલકર્ષો) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત યરગ્ય વ્યવકત ઉપલબ્ધ ન થલય
તર સસૌપ્રથમ તટ ખલલત જગલ પલલાંચ વિગરર્ષોમલલાં આલાંતરફટરબદલથત ભરત શકલશટ અનટ
ત્યલરબલદ જ્યલરટ ભરતતનલ એ વિરર્ષોમલલાં મલનદલાંડિક (બન્ટ ચમલકર્ષો) વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત કરઈ યરગ્ય વ્યવકત ઉપલબ્ધ ન બન ટ ત્યલરટ જ નરકરતદલતલએ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત વસવિલયનત વ્યવકતનત વનમણમક કરતનટ આવિત ખલલત
જગલ ભરવિલનત રહટશટ.

પરલાંત સ તટ સલાંસ્થલનમલલાં ખલલત જગલનસલાં સ્વિરૂપ એવિસલાં હરય કટ આપલટ વિગર્ષોશટણતમલલાંથત
તટ ભરત શકલય એમ ન હરય તર યથલયરગ્ય સરકલરનત પમવિર્ષો મલાંજમરત મળ ટ વિતનટ
એવિત ખલલત જગલ પલલાંચ વિગરર્ષોમલલાંથત આલાંતરફટરબદલથત ભરત શકલશટ.

(૩) યથલયરગ્ય સરકલર અવધસમચનલ દલરલ મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનત ભરતત મલટટ ઉપલત વિયમયલર્ષોદલમલલાં તટનટ યરગ્ય લલગટ તટવિત છમ ટ આપત
શકટ છટ.
ખલનગત ક્ષટત્રનલ કમર્ષોચલરતઓનટ
પ્રરત્સલહન ૩૫. યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળર તટનત આવથર્ષોક ક્ષમતલ અન ટ
વવિકલસનત મયલર્ષોદલમલલાં રહતનટ ખલનગત ક્ષટત્રનલ નરકરતદલતલઓન ટ તટમનલ કલયર્ષોદળનર
ઓછલમલલાં ઓછલ પલલાંચ ટકલ વહસ્સર મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓથત
બનલ ટ ર હરય તટ સસવનવશ્ચિત કરવિલ પ્રરત્સલહન આપશટ.

ખલસ રરજગલર કચરટ ત ૩૬. યથલયરગ્ય સરકલર અવધસમચનલ દલરલ આદટશ કરશટ કટ દરટક સલાંસ્થલન કટન્દષ્ટ્ ર
સરકલરટ અવધસમવચત કરટલ ખલસ રરજગલર કચરટ તએથત મલનદલાંડિક (બન્ટ ચમલકર્ષો)
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ સલાંબધ લાં મલલાં ખલલત જગલઓ પર જટ તટ
સલાંસ્થલનમલલાં વનમણમક કરત દતધત હરય તટ તલરતખથત કટન્દષ્ટ્ વરય સરકલરટ વનયત
કયલર્ષો મસજબનત મલવહતત પમરત પલડિશટ અથવિલ નજીકનલ ભવવિષ્યમલલાં ભરવિલનત થતત
સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 26
હરય તર તટનર પ્રત્યસત્તિર આપશટ અનટ તટ પછત તરત જ સલાંસ્થલન આવિત
મલગણતનત પમતર્ષોતલ કરશટ.

ખલસ યરજનલઓ અનટ ૩૭. યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળર અવધસમચનલ દલરલ નતચન
ટ લ લલભર
વવિકલસકતય કલયર્ષોકરમર. લાં ટ
આપવિલ મલનદડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન લલભદલયત થલય એવિત
યરજનલઓ બનલવિશટ,—

(એ) મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત મવહલલઓન ટ તમલમ સલાંબવલાં ધત
યરજનલઓ અનટ વવિકલસ કલયર્ષોકરમરમલલાં યરગ્ય અગ્રતલ સલથટ ખતટ ત
અનટ મકલન મલટટ જમતનનત ફલળવિણતમલલાં પલલાંચ ટકલ અનલમત;

(બત) મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત મવહલલઓન ટ તમલમ ગરતબત વનવિલરણ
અનટ વવિવવિધ વવિકલસકતય યરજનલઓમલલાંયરગ્ય અગ્રતલ સલથટ પલલાંચ
ટકલ અનલમત;

(સત) જટ જમતનનર ઉપયરગ આવિલસ વનમલર્ષોણ, આશયગ કહ, વ્યવિસલય, ધલાંધર,
ઔદષ્ટ્ યરવગક સલહસ, મનરરલાંજન કટન્દષ્ટ્ રર અનટ ઉત્પલદન કટન્દષ્ટ્ રરનટ
પ્રરત્સલહન આપવિલ મલટટ કરવિલનર હરય ત્યલલાં રલહત દરટ આવિત
જમતનનત ફલળવિણતમલલાં પલલાંચ ટકલ અનલમત;

પ્રકરણ–
૭અધધિકસહયરોગનિતીજરૂરરયમાતવમાળડીધવકલમાનુંગતમાધિરમાવતતી
વ્યકકતઓમમાટટેધવશિગષજરોગવમાઈઓ

અવધક સહયરગનત ૩૮. (૧) મલનદલાંડિક વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત કરઈપણ વ્યવકત, અથવિલ તટ કટ તટણત વિતત
જરૂવરયલતવિલળત વવિકલલલાંગતલ કરઈ વ્યવકત કટ કરઈ સલાંસ્થલ, જટનટ પરતલનટ એમ લલગતસલાં હરય કટ તટનટ અવધક
ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ ખલસ સહયરગનત જરૂર છટ તર તટ યથલયરગ્ય સરકલર દલરલ અવધસમવચત કરવિલમલલાં
જરગવિલઈઓ. આવિટલ સત્તિલમલાંડિળનટ અવધક સહયરગનત જરૂવરયલત મલટટ અરજી કરત શકટ છટ.

(૨) પટટ લ ખલાંડિ – ૧ હટઠળ અરજી મળ્યલ પછત સત્તિલમલાંડિળ તટ અરજીનટ
એસટસમન્ટ ટ બરડિર્ષો (મમલ્યલલાંકન કરનલર સલાંસ્થલ)નટ મરકલત આપશટ જટ બરડિર્ષોનલ
સભ્યર કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરટ વનધલર્ષોવરત કયલર્ષો મસજબ રહટશટ.

(૩) એસટસમન્ટ ટ બરડિર્ષો પટટ લ ખલાંડિ – ૧ અનસસલર મળટલ અરજીનસલાં મમલ્યલલાંકન
કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર દલરલ વનયત કરટલ પધ્ધવતથત કરશટ અનટ અવધક સહયરગનત
જરૂવરયલતનટ પ્રમલવણત કરતલ પ્રલવધકરણનટ તટનર અહટવિલલ મરકલત આપશટ.

(૪) પટટ લ ખલાંડિ – ૩ અનસસલર અહટવિલલ મળ્યલ પછત પ્રલવધકરણ અહટવિલલ
અનસસલર તટમજ સલાંબવલાં ધત યરજનલઓ અનટ આ સલાંબધ
લાં મલલાં યથલયરગ્ય સરકલરનલ
આદટશરનટ આવધન સહયરગ પમરર પલડિવિલ જરૂરત પગલલ લટશ.ટ

પ્રકરણ–૮યથમાયરોગ્યસરકમારરોનિતીફરજરોઅનિગજવમાબદમારડીઓ
જાગ કવત અવભયલન.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 27
૩૯. (૧) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર આ કલયદલ હટઠળ સસરવક્ષત
છટ તટ સસવનવશ્ચિત કરવિલ યથલયરગ્ય સરકલર લલગસલાં પડિતલ ચતફ કવમશનર કટ
રલજ્ય કવમશનરનલ પરલમશર્ષોમલલાં જાગ કવત અવભયલન અનટ સલાંવિદટ નલપ્રટરક
કલયર્ષોકરમરનસલાં સલાંચલલન કરશટ, ઉત્તિટજન આપશટ, સહયરગ કરશટ અથવિલ
પ્રરત્સલહન આપશટ.

(૨) ઉપરલલાંત પટટ લ ખલાંડિ (૧) હટઠળ વનયત કરટલ કલયર્ષોકરમર અન ટ અવભયલન,

(એ) સલમલટ ગતરત, સહનશતલતલ, સહલનસભવમ ત અનટ વિવશ વિધ્યતલ મલટટ
આદરનલ મમલ્યરનટ પ્રરત્સલવહત કરશટ;

(બત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ કસૌશલ્યર, પલત્રતલ અનટ
આવિડિતનત સ્વિતકક વત અનટ કલયર્ષોદળ, શમબજાર અનટ વ્યવિસલવયક
શમલ્કમલલાં તટમનલ વહસ્સલનટ આગળ વિધલરશટ;

(સત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ દલરલ પલવરવિલરતક જીવિન,
લાં ર, બલળકર પદટ લ કરવિલ અનટ તટનલ ઉછટર સલાંબવલાં ધત લટવિલમલલાં
સલાંબધ
આવિતલ વનણર્ષોયર મલટટનલ આદરનટ ઉત્તિટજન આપવિસ;લાં

(ડિત) મલનવિતય વવિકલલલાંગતલનત વસ્થવત અન ટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનલ અવધકલરર પર શલળલ, કકૉલજ ટ , યસવનવિવસર્ષોટત, અનટ
વ્યવિસલવયક તલલતમનત કક્ષલએ અવભમસખતલ અનટ સલાંવિદટ કતય પ્રટરણલ
પમરલ પલડિવિલ;

(ઇ) વવિકલલલાંગ બનવિલનત વસ્થવત અન ટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનલ અવધકલરર પર કમર્ષોચલરતઓ, વિહતવિટત અવધકલરતઓ
અનટ સહકમતર્ષોઓનટ અવભમસખતલ અનટ સલાંવિદટ કતય પ્રટરણલ પમરલ પલડિવિલ;

(એફ) યસવનવિવસર્ષોટતઓ, કકૉલજટ ર અનટ શલળલકતય અભ્યલસકરમરમલલાં
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરરન ટ સલમલટ કરવિલમલલાં આવિટ
તટ સસવનવશ્ચિત કરવિસ.લાં

૪૦. (૧) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર ચતફ કવમશનરનલ પરલમશર્ષોમલલાં વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ
સસલભતલ.
મલટટ યરગ્ય ટટકનરલરજી (તકવનકત) અનટ તલલાંવત્રકવ્યવિસ્થલઓ તટમજ શહટરત અનટ
ગ્રલમતણ વવિસ્તલરમલલાં લરકરનટ પમરત પલડિવિલમલલાં આવિતત અન્ય સસવવિધલઓ અનટ
સટવિલઓ સવહતભસૌવતક વિલતલવિરણ, વિલહનવ્યવિહલર, મલવહતત અનટ સલાંચલરનત
સસગમતલનલ ધરરણર સ્થલવપત કરતનટ તટ અલાંગન ટ લ વનયમર બનલવિશટ.

વિલહન-વ્યવિહલરનત સસલભતલ. ૪૧. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર નતચન
ટ ત બલબતર પમરત પલડિવિલ યરગ્ય પગલલલાં ભરશટ,—

(એ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ બસ સ્ટરપ, રટલવિટ
સ્ટટશન, એરપરટષ્ટ્ ર્ષોસ પર પલવકર્ષોલાંગ સ્થળ, શસૌચલલયર, વટવકટ મલટટનસલાં
કલઉન્ટર અનટ વટવકટ મશતન સલાંબવલાં ધત સસગમતલ સસવનવશ્ચિત કરટ તટવિત
સસવવિધલઓ;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 28
(બત) જ્યલલાં તલલાંવત્રક રતતટ શકય અનટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓ મલટટ સસરવક્ષત હરય અનટ ઢલલાંચલમલલાં (મમળ રચનલમલલાં) કરઈ
મરટલ ફટરફલરર કયલર્ષો વવિનલ આવથર્ષોક રતતટ પરરણક્ષમ બનટ ત્યલલાં
વિલહનનત સલથટ ટષ્ટ્ રરલત લગલડિટલ વિલહનવ્યયવિહલરનત જમનત પધ્ધવતઓ
સવહત સલાંરચનલનલ ધરરણરનટ સસવનવશ્ચિત કરટ તટવિલ તમલમ પ્રકલરનલ
વિલહનરનત સસલભતલ;

(સત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ જરૂરત ગવતશતલતલનટ
કલમટ લગલડિવિલ સસગમ બનટ તટવિલ રસ્તલઓ;

(૨) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ લરકરનત વ્યવકતગત ગવતશતલતલન ટ પ્રરત્સલહન આપવિલ
યથલયરગ્ય સરકલર નતચન ટ લ લલભર પમરલ પલડિવિલ પરવિડિત શકટ તટવિલ ખચર્ષે
યરજનલઓ અનટ કલયર્ષોકરમર તય શ લર કરશટ,—

(એ) નલણલકતય લલભર અનટ રલહતર; મલવહતત અનટ સલાંચલર
ટટકનરલરજીનત સસલભતલ.
(બત) વિલહનરનત સલથટ ટષ્ટ્ રરલત જટવિલ સહલયક ભલગર જરડિવિલ; અનટ

(સત) વ્યવકતગત ગવતશતલતલ મલટટ સહલય કરવિત.

૪૨. ટ ત બલબતર સસવનવશ્ચિત કરવિલ પગલલલાં ભરશટ,—
યથલયરગ્ય સરકલર નતચન

(૧) શલવ્ય (ઑવડિયર), મસદષ્ટ્વરત (વપ્રન્ટ) અનટ વિતજાણસલાં (ઇલટકટષ્ટ્ રરવનક) મલધ્યમર
(મતવડિયલ)મલલાં ઉપલબધ તમલમ સલમગ્રત સસલભ સ્વિરૂપમલલાં હરય;

(૨) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ શલવ્ય વિણર્ષોન, સલલાંકટવતક ભલરલમલલાં
અનસવિલદ અનટ શતરર્ષોકર સલથટ જરડિતનટ વિતજાણસ મલધ્યમર (ઇલટકટષ્ટ્ વરક મતવડિયલ)
સસલભ બનલવિવિલ;

(૩) રરજીલાંદલ વિપરલશ મલટટનત ઇલટકટષ્ટ્ રરવનક વિસ્તસઓ અનટ સલધનર સવિર્ષોસલમલન્ય
વડિઝલઇનમલલાં ઉપલબ્ધ હરય;
વિપરલશત વિસ્તસઓ. ૪૩. યથલયરગ્ય સરકલર વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ સલમલન્ય ઉપયરગ મલટટ
સલવિર્ષોવત્રક રતતટ વિપરલશત વિસ્તસઓ અનટ તટનટ આનસરવલાં ગક સહલયક વિસ્તસઓનલ
વવિકલસ, ઉત્પલદન અનટ વવિતરણનટ પ્રરત્સલહન આપવિલ પગલલલાં ભરશટ.

સસલભતલનલ ધરરણરનસલાં ફરવજયલત ૪૪. (૧) કરઈપણ સલાંસ્થલનનટ એવિલ કરઈ બલલાંધકલમ મલટટ પરવિલનગત આપવિલમલલાં નવહ
પલલન. આવિટ જર તટ મકલન બલલાંધકલમ યરજનલ કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરટ ખલાંડિ – ૪૦ હટઠળ
બનલવિટલ વનયમરનસલાં પલલન નલ કરતત હરય.

(૨) જ્યલલાં સસધત કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરટ બનલવિટલ વનયમરનસલાં પલલન કરવિલમલલાં નવહ આવિટ
ત્યલલાં સસધત કરઈપણ સલાંસ્થલનનટ કલયર્ષો પમરલાં થયલનસલાં પ્રમલણપત્ર કટ મકલનનર
કબજર લટવિલનત અનસમવત આપવિલમલલાં નવહ આવિટ.
પ્રવિતર્ષોમલન પલયલનત સસવવિધલઓ
અનટ પવરસર બનલવિવિલ મલટટનત ૪૫. (૧) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરટ બનલવિટલ વનયમર અનસસલર આવિલ વનયમરનત અવધસમચનલનત
સમય મયલર્ષોદલ અનટ તટ હટતસ મલટટ તલરતખથત પલલાંચ વિરર્ષોથત ઓછલ નવહ તટટલલ સમયગલળલનત અલાંદર પ્રવિતર્ષોમલન
કલયર્ષોવિલહત. તમલમ જાહટર ઈમલરતર સસલભ બનલવિવિલનત રહટશટ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 29
વસવિલય કટ કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર રલજ્યરનટ તટમનત સસસજ્જતલનત વસ્થવત અનટ
સલાંબવલાં ધત અન્યર મલપદલાંડિરનટ આધલરટ આ જરગવિલઈનલ પલલન મલટટ દરટક
વકસ્સલનત વસ્થવતનટ અનસરૂપ સમય લલાંબલવિવિલ મલાંજમરત આપ.ટ

(૨) યથલયરગ્ય સરકલર અનટ સ્થલવનક સત્તિલમલાંડિળર તટમનત તમલમ જાહટર
ઈમલરતર અનટ તમલમ પ્રલથવમક આરરગ્ય કટન્દષ્ટ્ રર, વસવવિલ હરવસ્પટલ્સ,
શલળલઓ, રટલવિટ સ્ટટશન, બસ સ્ટરપજટવિલ આવિશ્યક સટવિલઓ પમરત પલડિતલ
સ્થલનરનત સસલભતલ પમરત પલડિવિલ અગ્રતલઓનટ આધલરટ કલયર્ષો યરજનલ બનલવિશટ
અનટ પ્રકલવશત કરશટ.

૪૬. સટવિલ પમરત પલડિનલરલઓ પછત તટ સરકલરત હરય કટ ખલનગત તટમણટ કટન્દષ્ટ્ ર
સરકલરટ ખલાંડિ – ૪૦ હટઠળ બનલવિટલ વનયમર અનસસલર આવિલ વનયમરનત
સટવિલ પમરત પલડિનલરલઓ મલટટ અવધસમચનલનત તલરતખથત બ ટ વિરર્ષોથત ઓછલ નવહ તટટલલ સમયગલળલનત અલાંદર
સસલભતલનત સમય મયલર્ષોદલ. સટવિલઓ પમરત પલડિવિલનત રહટશટ.

વસવિલય કટ કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર ચતફ કવમશનરનલ પરલમશર્ષોમલલાં ઉકત વનયમરનલ
પલલનમલલાં કટટલતક ચરકસ વિગર્ષોનત સટવિલઓ પમરત પલડિવિલ મલટટ સમય લલાંબલવિવિલનત
મલાંજમરત આપ.ટ

મલનવિ સલાંસલધન વવિકલસ ૪૭. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર ભલરતતય પસનવિર્ષોસન પવરરદ, અવધવનયમ શ ત ૩૪
૧૯૯૨ પક
(વરહટવબવલટટશન કલઉવન્સલ ઑફ ઈવન્ડિયલ, એકટ), ૧૯૯૨ હટઠળ રચલયટલ
ભલરતતય પસનવિર્ષોસન પવરરદ (વરહટવબવલટટશન કલઉવન્સલ ઑફ ઈવન્ડિયલ)નલ
કલયરર્ષો અનટ સત્તિલવધકલરરનટ હલવન પહરલાંચલડિષ્ટ્ યલ વવિનલ આ અવધવનયમનલ હટતસ મલટટ
મલનવિ સલાંસલધનર તય શ લર કરવિલ પ્રયત્ન કરશટ અનટ તટ ઉદષ્ટ્ દટશ પમણર્ષો કરવિલ
નતચનટ લ કલયરર્ષો કરશટ,—

(એ) પલાંચલયતત રલજનલ સભલસદર, વવિધલનસભ્યર, વિહતવિટત
અવધકલરતઓ, પરવલસ અવધકલરતઓ, ન્યલયલધતશર અનટ વિકતલર મલટટનલ
તમલમ તલલતમ અભ્યલસકરમરમલલાં વવિકલલલાંગરનલ અવધકલરર પર તલલતમન ટ
સલમલટ કરવિલ મલટટ આદટશ કરવિલ;

(બત) શલળલઓ, કરલટજીસ અનટ યસવનવિવસર્ષોટતનલ વશક્ષકર, ડિકૉકટસર્ષો,
નસર્ષો, સહ-તબતબત કમર્ષોચલરતઓ, સમલજ કલ્યલણ અવધકલરતઓ, ગ્રલમ
વવિકલસ અવધકલરતઓ, આશલ કલયર્ષોકરર, આલાંગણવિલડિત કલયર્ષોકરર,
ઇજનરટ ર, સ્થપવતઓ (આવકર્ષોટટકટ) અનટ અન્ય વ્યવિસલવયકર મલટટનલ
તમલમ શક્ષ શ વણક અભ્યલસકરમરમલલાં વવિકલલલાંગતલનટ એક ઘટક તરતકટ
દલખલ કરવિર;

(સત) સ્વિતલાંત્ર જીવિન અનટ પલવરવિલરતક સલાંબધ
લાં ર, સમસદલયનલ સભ્યર
અનટ પલલક-સટવિલઓ અનટ સહયરગ પમરર પલડિનલરલ અન્ય વહતધલરકર
અનટ દટખભલળ કરનલરલઓ પર પ્રવશક્ષણ સવહતનલ ક્ષમતલ વિધર્ષોન
કલયર્ષોકરમર શરૂ કરવિલ;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 30
(ડિત) પલરસ્પવરક યરગદલન અનટ સહયરગ પર સલમસદલવયક સલાંબધ લાં ર
બનલવિવિલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ સ્વિતલાંત્ર તલલતમ
સસવનવશ્ચિત કરવિત;

(ઇ) ખલ ટ કમ દ, રમતર, સલહવસક પ્રવિ કવત્તિઓ પર ધ્યલન કટન્દષ્ટ્ વરત
કરવિલ ખલ ટ કમ દનલ વશક્ષકર મલટટ તલલતમ કલયર્ષોકરમર હલથ ધરવિલ;

(એફ) જરૂર જણલય તટવિલ ક્ષમતલ વવિકલસ મલટટનલ અન્ય કરઈપણ
પગલલલાં.

(૨) તમલમ યસવનવિવસર્ષોટતઓ વવિકલલલાંગતલ પર અભ્યલસર મલટટનલ અભ્યલસ
કટન્દષ્ટ્ રર સવહત આવિલ અભ્યલસર પર અધ્યયન અન ટ સલાંશરધનનટ
પ્રરત્સલહન આપશટ.

(૩) પટટ લ ખલાંડિ – ૧મલલાં દશલર્ષોવિલટ શરતરનટ પવરપમણર્ષો કરવિલ યથલયરગ્ય
સલમલજીક અન્વિટરણ (ઑવડિટ). સરકલર પલલાંચ વિરર્ષોમલલાં જરૂવરયલત આધલવરત વવિશ્લટરણ હલથ ધરશટ
અનટ આ અવધવનયમ હટઠળનત વવિવવિધ જવિલબદલરતઓ ઉપલડિત લટવિલ
મલટટ યરગ્ય કમર્ષોચલરતગણ મલટટ ભરતત, પ્રલથવમક પવરચય,
સલાંવિદટ નપ્રટરણલ, અવભમસખતલ મલટટનત યરજનલઓ ઘડિશટ.

૪૮. યથલયરગ્ય સરકલર વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ પર આ યરજનલઓ અન ટ
કલયર્ષોકરમરનત વવિપરતત અસર પડિત નથત અન ટ તટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનત આવિશ્યકતલઓ અન ટ વનસબતરનટ સલાંતરરટ છટ એ સસવનવશ્ચિત કરવિલ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ સમલવિતત હરય એવિત તમલમ સલમલન્ય
યરજનલઓ અનટ કલયર્ષોકરમરનસલાં સલમલવજક અન્વિટરણ હલથ ધરશટ.

પ્રકરણ–

સક્ષમ પ્રલવધકરણ. ૯ધવકલમાનુંગતમાધિરમાવતતીવ્યકકતઓમમાટટેનિમાસનુંસ્થમાનિરોનિતીનિનોંધિ
ન માનિ
ણતીઅનિગઆવમાસનુંસ્થમાનિરોનિગનિમાણમાકડીયઅનદ

૪૯. રલજ્ય સરકલર તટનટ સક્ષમ પ્રલવધકરણ તરતકટ યરગ્ય લલગટ તટવિલ પ્રલવધકરણનત
આ પ્રકરણનલ હટતસ મલટટ વનમણમક કરશટ.

નરલાંધણત (રજીસ્ટષ્ટ્ રટશન) ૫૦. આ અવધવનયમ હટથળ અન્યત્ર આપવિલમલલાં આવિટલ હરય તટ વસવિલય સક્ષમ
લાં ટ આપલટ નરલાંધણતનલ પ્રમલણપત્ર સલથટ અનસરૂપ
સત્તિલવધકલરત દલરલ આ સલાંબધ
હરય તટ વસવિલય વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટનસલાં કરઈપણ સલાંસ્થલન
કરઈપણ વ્યવકત સ્થલપશટ કટ ચલલવિશટ નહતલાં.
શ ત ૧૪
૧૯૮૭ પક
પરલાંત સ મલનવસક વબમલરતવિલળલ વ્યવકતઓનત સલર-સલાંભલળ કરતત સલાંસ્થલ કટ જટ
મલનવસક સ્વિલસ્રય અવધવનયમ, ૧૯૮૭નત કલમ ૮ હટઠળ અથવિલ જટ તટ સમયટ
અમલમલલાં રહટલ અન્ય કરઈ કલયદલ હટઠળ મલન્ય લલયસન્ય ધરલવિટ છટ તટણટ આ
નરલાંધણતનલ પ્રમલણપત્રનત અરજી
કલયદલ હટઠળ નરલાંધણત કરલવિવિલનત રહટશટ નહતલાં.
અનટ અનસમવત

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 31
૫૧. (૧) નરલાંધણતનલ પ્રમલણપત્ર મલટટનત દરટક અરજી સક્ષમ અવધકલરતન ટ કરવિલનત
રહટશટ અનટ તટ કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરટ વનયત કરટલ પત્રકનલ નમમનલ અનટ પધ્ધવત
પ્રમલણટ કરવિલનત રહટશટ.

(૨) પટટ લ ખલાંડિ – (૧) હટઠળ અરજી મળ્યલ પછત સક્ષમ સત્તિલવધકલરત તટનટ
યરગ્ય લલગટ તટ મસજબ તટનત તપલસ કરશટ અનટ અરજદલરટ આ અવધવનયમનત
આવિશ્યકતલઓ અનટ તટ હટઠળ બનલવિટલ વનયમરનત પમતર્ષોતલ કરટલ છટ તટવિત
ખલતરત થયલ પછત તટ અરજદલરનટ નરલાંધણતનસલાં પ્રમલણપત્ર અરજી મળ્યલનલ ૯૦
વદવિસનલ સમયગલળલનત અલાંદર આપશટ, અનટ જર તટનત ખલતરત નવહ થલય તર
સક્ષમ સત્તિલવધકલરત આદટશ કરતનટ પ્રમલણપત્ર મલટટ કરટલ અરજી નકલરત
કલઢશટ:

પરલાંત સ પ્રમલણપત્ર નકલરવિલનર આદટશ કરતલ પહટલલ સક્ષમ અવધકલરત
અરજદલરનટ પરતલનત વિલત રજમ કરવિલનત વ્યલજબત તક આપશટ અનટ
પ્રમલણપત્ર નકલરવિલનલ દરટક આદટશનત જાણ અરજદલરનટ લટવખતમલલાં કરવિલમલલાં
આવિશટ.

(૩) જ્યલલાં સસધત અરજદલર સલાંસ્થલ કરવિલમલલાં આવિટલ અરજીનલ સલાંબધ લાં મલલાં રલજ્ય
સરકલરટ વનયત કયલર્ષો મસજબનત સસવવિધલઓ પમરલ પલડિવિલનત અન એવિલ ધરરણર ટ
સલાંતરરવિલનત વસ્થવતમલલાં ન આવિટ ત્યલલાં સસધત પટટ લ ખલાંડિ – (૨) હટઠળ નરલાંધણતનસલાં
કરઈપણ પ્રમલણપત્ર આપવિલમલલાં આવિશટ નવહ.

(૪) પટટ લ ખલાંડિ – ૨ અનસસલર આપવિલમલલાં આવિટલ નરલાંધણતનસલાં પ્રમલણપત્ર,—

(એ) જ્યલલાં સસધત ખલાંડિ – ૫૨ અનસસલર પલછસલાં ખબેંચવિલમલલાં ન
આવિટ ત્યલલાં સસધત રલજ્ય સરકલર દલરલ વનયત કરટલ
સમયમયલર્ષોદલ સસધત તટ અમલમલલાં રહટશટ;

(બત) સમલન સમયગલળલ મલટટ તટનટ વિખતર વિખત પસન:તલજસ લાં
(રતન્યસ) કરલવિત શકલશટ; અનટ

(સત) રલજ્ય સરકલર દલરલ વનયત કયલર્ષો મસજબનલ પત્રકમલલાં
અનટ વનયત કરટલ શરતરનટ આવધન રહટશટ.

(૫) પ્રમલણપત્ર પસન:તલજસ લાં (રતન્યસ) કરલવિવિલ મલટટનત અરજી મલન્ય અવિવધ
સમલવપ્તનલ ૬૦ કરતલલાં ઓછલ નવહ એટલલ વદવિસમલલાં કરવિલનત રહટશટ.

(૬) નરલાંધણતનલ પ્રમલણપત્રનત નકલ સલાંસ્થલએ સલાંસ્થલનત અલાંદર સહટલલઈથત
નજરટ પડિટ એવિલ સ્થલનટ પ્રદવશર્ષોત કરવિલનત રહટશટ.

(૭) સક્ષમ સત્તિલવધકલરતએ પટટ લ ખલાંડિ – (૧) અથવિલ પટટ લ ખલાંડિ – (૫) નરલાંધણત રદ કરવિત.
હટઠળનત દરટક અરજીનર વનકલલ રલજ્ય સરકલર વનયત કરટ તટ સમયગલળલનત
અલાંદર કરવિલનર રહટશટ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 32
૫૨. (૧) સક્ષમ સત્તિલવધકલરત પલસટ જર એમ મલનવિલનટ કલરણ હરય કટ ખલાંડિ – ૫૧
નલ પટટ લ ખલાંડિ – (૨) હટઠળ આપવિલમલલાં આવિટલ નરલાંધણત પ્રમલણપત્ર ધલરણ
કરનલરટ,—

(એ) પ્રમલણપત્ર મળ ટ વિવિલ કટ પસન:તલજસ લાં કરવિલ મલટટ કરટલ
લાં મલલાં કરટલ કરઈપણ વનવિટદન જટ અસત્ય
અરજીનલ સલાંબધ
(દરરયસકત) હરય અથવિલ ભસૌવતક રતતટ તટનત વવિગતર ખરટત
હરય;

(બત) જટનટ આવધન રહત પ્રમલણપત્ર આપવિલમલલાં આવ્યસલાં હતસલાં તટવિલ
કરઈપણ વનયમરનર કટ શરતરનસલાં ઉલ્લલાંઘન કરટલ હરય
અથવિલ તટ મલટટ કલરણભમત બનલ ટ હરય, તર તટનત તપલસ
કયલર્ષો પછત જર યરગ્ય જણલય તર આદટશ કરતનટ
પ્રમલણપત્ર પલછસલાં ખબેંચત શકલય છટ:

પરલાંત સ શલ મલટટ પ્રમલણપત્ર પલછસલાં ખબેંચવિલમલલાં ન આવિટ તટ
મલટટનલ કલરણર દશલર્ષોવિવિલ મલટટ પ્રમલણપત્ર ધલરકનટ તક
આપવિલમલલાં ન આવિટ ત્યલલાં સસધત આવિલ આદટશ કરવિલમલલાં
આવિશટ નહતલાં.

(૨) જ્યલલાં પટટ લ ખલાંડિ (૧) અનસસલર સલાંસ્થલનલ સલાંબધ લાં મલલાં નરલાંધણતનસલાં પ્રમલણપત્ર
પલછસલાં ખબેંચત લટવિલમલલાં આવિટ છટ ત્યલલાં આવિત સલાંસ્થલ પ્રમલણપત્ર પલછસલાં ખબેંચ્યલનત
તલરતખથત કલમ કરતત અટકત જશટ.

પરલાંત સ જ્યલલાં પ્રમલણપત્ર પલછસલાં ખબેંચવિલનલ આદટશ સલમટ ખલાંડિ – ૫૩ અનસસલર
અપતલ કરવિલમલલાં આવિત હરય તર આવિત સલાંસ્થલ નતચન ટ લ સલાંજરગરમલલાં કલયર્ષો કરતત
અટકત જશટ,—

(એ) જટમલલાં આવિત અપતલ કરવિલ મલટટનર વનયત સમયગલળર સમલપ્ત
થવિલ સલથટ તરત જ કરઈ અપતલ રજમ કરવિલમલલાં આવિટલ ન હરય;

(બત) જટમલલાં આવિત અપતલ રજમ કરવિલમલલાં આવિત હરય પરલાંત સલાં અપતલનલ
આદટશનત તલરતખથત પ્રમલણપત્ર પલછસલાં ખબેંચવિલનલ આદટશનસલાં સમથર્ષોન
કરવિલમલલાં આવ્યસલાં હરય;

(૩) સલાંસ્થલનલ સલાંબધ લાં મલલાં નરલાંધણતનસલાં પ્રમલણપત્ર પલછસલાં ખબેંચ્યલ પછત સક્ષમ
સત્તિલવધકલરત વનદર્ષેશર કરત શકટ કટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત કરઈપણ વ્યવકત જટ
પ્રમલણપત્ર પલછસલાં ખબેંચ્યલનત તલરતખટ આવિત સલાંસ્થલનર સહવનવિલસત છટ તટન– ટ

(એ) તટનલ કટ તટણતનલ મલતલવપતલ, જીવિનસલથત કટ કલયદટસરનલ વિલલત
જટ લલગસલાં પડિટ તટનલ કબજામલલાં પરત રલખવિલમલલાં આવિટ: અથવિલ

(બત) સક્ષમ સત્તિલવધકલરત દલરલ વનદર્ષેશ કરવિલમલલાં આવિટ તટવિત કરઈપણ
અપતલ.
સલાંસ્થલમલલાં ફટરવિવિલમલલાં આવિટ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 33
(૪)નરલાંધણતનસલાં પ્રમલણપત્ર ધલરણ કરનલર દરટક સલાંસ્થલ કટ જટન લાંસ પ્રમલણપત્ર
આ ખલાંડિ હટઠળ પલછસલાં ખબેંચત લટવિલમલલાં આવ્યસલાં છટ તટણટ પ્રમલણપત્ર પલછસલાં ખબેંચત
લતધલ પછત તરત જ આવિસલાં પ્રમલણપત્ર સક્ષમ સત્તિલવધકલરતનટ પલછસલાં સરલાંપત દટવિલનસલાં
રહટશટ.

૫૩. (૧) નરલાંધણતનસલાં પ્રમલણપત્ર આપવિલ ઈનકલર કરતલ અથવિલ પ્રમલણપત્ર પલછસલાં
ખબેંચવિલનલ સક્ષમ સત્તિલવધકલરતનલ આદટશથત નલરલજ થયટલ કરઈપણ વ્યવકત
રલજ્ય સરકલર વનયત કરટ તટ સમયગલળલનત અલાંદર આવિલ પ્રમલણપત્ર
આપવિલનલ ઈનકલર કટ પલછસલાં ખચ બેં વિલ સલમ ટ રલજ્ય સરકલર દલરલ અવધસમવચત
કરટલ અપતલ અવધકલરતનટ અપતલ રજમ કરત શકશટ.

કટન્દષ્ટ્ ર કટ રલજ્ય સરકલર દલરલ (૨) આવિત અપતલ અલાંગટ અપતલ અવધકલરતનર વનણર્ષોય આખરત રહટશટ.
વનભલવિવિલમલલાં આવિતલ સલાંસ્થલનરનટ
અવધવનયમ લલગસ નથત પડિતર. ૫૪. કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર અથવિલ રલજ્ય સરકલર દલરલ વનભલવિવિલમલલાં આવિતલ વવિકલલલાંગ
વ્યવકતઓ મલટટનલ સલાંસ્થલનનટ લલગસલાં પડિટ એવિત કરઈપણ બલબતર આ પ્રકરણમલલાં
સમલયટલ નથત.

નરલાંધલયટલ સલાંસ્થલનરનટ સહલય. ૫૫. યથલયરગ્ય સરકલર તટમનત આવથર્ષોક ક્ષમતલ અનટ વવિકલસનત મયલર્ષોદલમલલાં રહતનટ
નરલાંધલયટલ સલાંસ્થલઓનટ આ અવધવનયમનત જરગવિલઈઓનસલાં પલલન કરવિલ સટવિલઓ
પમરત પલડિવિલ અનટ યરજનલઓ તટમજ કલયર્ષોકરમરનર અમલ કરવિલ નલણલકતય
સહલય આપત શકશટ.

વનવદર્ષોષ વવિકલલલાંગતલનલ મમલ્યલલાંકન મલટટ
મલગર્ષોદવશર્ષોકલ. પ્રકરણ–૧૦ધનિદર્દે ધશિતધવકલમાનુંગતમામમાટટેપ્રમમાણણતતમા

૫૬.કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર વ્યવકતમલલાં વનદર્ષેવશત વવિકલલલાંગતલનલ પ્રમલણનસલાં મમલ્યલલાંકન કરવિલનલ
હટતસસર મલગર્ષોદવશર્ષોકલ અવધસમવચત કરશટ.
પ્રમલણપત્ર આપનલર સત્તિલમલાંડિળનત
વનમણમક. ૫૭. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર જરૂરત લલયકલત અન ટ અનટ અનસભવિ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનત પ્રમલવણત કરનલર સત્તિલમલાંડિળ તરતકટ વનમણમક કરશટ જટ
વવિકલલલાંગતલનસલાં પ્રમલણપત્ર આપવિલ સક્ષમ રહટશટ.

(૨) યથલયરગ્ય સરકલર એક કલયર્ષોક્ષટત્ર અવધસમવચત કરશટ જટનત અલાંદર રહત
અનટ વનયમર અનટ શરતરનટ આવધન પ્રમલવણત કરનલર સત્તિલમલાંડિળ તટનલ
પ્રમલણનનલ કલયરર્ષો હલથ ધરશટ.

નરલાંધણતનત પ્રવકરયલ. ૫૮. (૧) વનદર્ષેવશત વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત કરઈપણ વ્યવકત વવિકલલલાંગતલનસલાં પ્રમલણપત્ર
ટ વિવિલ કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરટ વનયત કરટ તટ રતતટ કલયર્ષોક્ષટત્ર હસ્તકનલ સક્ષમ
મળ
સત્તિલવધકલરતનટ અરજી કરત શકશટ.

(૨) પટટ લ ખલાંડિ – (૧) હટઠળ અરજી કયલર્ષો પછત પ્રમલવણત કરનલર
સત્તિલમલાંડિળ ખલાંડિ – (૫૬) હટઠળ જાહટર કરટલ પ્રલસલાંવગક મલગર્ષોદવશર્ષોકલ અનસસલર
સલાંબવલાં ધત વ્યવકતનત વવિકલલલાંગતલનસલાં મમલ્યલલાંકન કરશટ અનટ આવિલ મમલ્યલલાંકન પછત
સલાંજરગર પ્રમલણટ નતચન ટ લ વનણર્ષોય કરશટ,—

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 34
(એ) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર વનયત કરટ તટવિલ પત્રકમલલાં આવિત વ્યવકતન ટ
વવિકલલલાંગતલનસલાં પ્રમલણપત્ર આપશટ;

(બત) તટનટ લટવખતમલલાં જાણ કરશટ કટ તટઓ વનદર્ષેવશત વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતલ નથત.

(૩) આ ખલાંડિ હટઠળ આપવિલમલલાં આવિટલ વવિકલલલાંગતલનસલાં પ્રમલણપત્ર સમગ્ર દટશમલલાં
મલન્ય રહટશટ.
પ્રમલણપત્ર આપનલર ૫૯. (૧) પ્રમલવણત કરનલર સત્તિલમલાંડિળનલ વનણર્ષોયથત નલરલજ કરઈપણ વ્યવકત
સત્તિલમલાંડિળનલ વનણર્ષોય સલમટ અપતલ. રલજ્ય સરકલર વનયત કરટ તટ રતતટ અનટ તટ સમયમયલર્ષોદલનત અલાંદર રલજ્ય
સરકલર આ હટતસ મલટટ વનમણમક કરટ તટવિલ અપતલ અવધકલરતનટ અરજી કરત
શકશટ.

(૨) આવિત અપતલ મળ્યલ પછત અપતલ અવધકલરત રલજ્ય સરકલરટ વનયત કરટલ
કલયર્ષોરતવત પ્રમલણટ અપતલ પર વનણર્ષોય કરશટ.

પ્રકરણ–
વવિકલલલાંગતલ પરનલ કટન્દષ્ટ્ વરય
૧૧ધવકલમાનુંગતમાઅંગગ કટેનન્ન્દ્રિયઅનિગરમાજ્યસલમાહકમારમનુંરળઅ સલલહકલર બરડિર્ષોનત રચનલ.
નિગજજલ્લમાકક્ષમાનિતીસધમધત

૬૦. (૧) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર આ અવધવનયમ હટઠળ આપવિલમલલાં આવિટલ સત્તિલવધકલરરનર
ઉપયરગ કરવિલ અનટ તટનટ સરલાંપલયટલ કલયરર્ષો કરવિલ મલટટ અવધસમચનલ દલરલ એક
મલાંડિળનત રચનલ કરશટ જટ વવિકલલલાંગતલ પરનલ કટન્દષ્ટ્ વરય સલલહકલર મલાંડિળ
તરતકટ ઓળખલશટ.

(૨)કટન્દષ્ટ્ વરય સલલહકલર મલાંડિળ નતચન
ટ લ સભ્યરથત બનશટ,—

(એ) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરમલલાં વવિકલલલાંગતલનત બલબતરનલ વવિભલગનલ પ્રભલરત
મલાંત્રત, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ અધ્યક્ષ;

(બત) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરનલ મલાંત્રલલયમલલાં વવિકલલલાંગતલનત બલબતરનલ
વવિભલગનર રલજ્ય કક્ષલનર હવિલલર સલાંભલળતલ પ્રભલરત મલાંત્રત,હરદષ્ટ્ દલનત
રૂ એ ઉપલધ્યક્ષ;

(સત) ત્રણ સલાંસદ સભ્યર જટમલલાં બટ લરકસભલમલલાંથત અનટ એક
રલજ્યસભલમલલાંથત ચમટલાં લયટલલ સભ્યર રહટશટ, હરદષ્ટ્ દલનતરૂ એ સભ્યર;

(ડિત) તમલમ રલજ્યરનલ વવિકલલલાંગતલનત બલબતરનલ વવિભલગનલ પ્રભલરત
મલાંત્રતઓ અનટ કટન્દષ્ટ્ ર શલવસત પ્રદટશરમલલાં સવિરર્ષોચ્ચ વિહતવિટત વિડિલઓ
(એડિવમવનસ્ટષ્ટ્ રટટસર્ષો) અનટ લટફ. ગવિનર્ષોસર્ષો, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્યર;

(ઇ) ભલરત સરકલરનલ વવિકલલલાંગતલનત બલબતર, સલમલવજક ન્યલય
અનટ અવધકલરતતલ, શલળલકતય વશક્ષણ અનટ સલક્ષરતલ તટમજ ઉચ્ચ

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 35
વશક્ષણ, મવહલલ અનટ બલળ વવિકલસ, ખચર્ષો, કમર્ષોચલરતગણ અનટ
પ્રવશક્ષણ, વિહતવિટત સસધલરણલ અનટ લરક ફવરયલદ વનવિલરણ, આરરગ્ય
અનટ પવરવિલર કલ્યલણ, ગ્રલમતણ વવિકલસ, પલાંચલયતત રલજ, ઔદષ્ટ્ યરવગક
નતવત અનટ પ્રરત્સલહન, શહટરત વવિકલસ, ગ કહ વનમલર્ષોણ અનટ શહટરત
ગરતબત વનમમર્ષોલન, વવિજલન અનટ પ્રરદષ્ટ્ યરવગકત, સલાંચલર અનટ મલવહતત
પ્રરદષ્ટ્ યરવગકત, કલનમનત બલબતર, જાહટર સલહસર, રમતગમત અનટ યસવિલ
બલબતર, સડિક પવરવિહન, રલજમલગરર્ષો અનટ નલગવરક ઉડ્ડયન
મલાંત્રલલયનલ કટ વવિભલગનલ પ્રભલરત સવચવિર, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્યર;

(એફ) નતતત (નશ
ટ નલ ઇન્સ્ટતટષ્ટ્ યટસ ઑફ ટષ્ટ્ રલન્સફરવમર્ષોલાંગ ઇવન્ડિયલ)
આયરગનલ સવચવિ, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્ય;

(જી) વરહટવબવલટટશન કલઉવન્સલ ઑફ ઇવન્ડિયલનલ અધ્યક્ષ, હરદષ્ટ્ દલનત
રૂ એ સભ્ય;

(એચ) નશ ટ નલ ટષ્ટ્ રસ્ટ ફરર વિટલ્ફટર ઑફ પસર્ષોન્સ વિતથ ઑવટઝમ,
સટરટબ્રલ પલલ્સત, મન્ટ ટલ વરટલડિર્ષેશન એન્ડિ મવલ્ટપલ વડિસટવબવલટતઝનલ
અધ્યક્ષ, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્ય;

(આઇ) નશ ટ નલ હટવન્ડિકટપ્ડિ ફલઇનલન્સ એન્ડિ ડિટવિલપમન્ટ ટ
કરપરર્ષોરટશનનલ ચરટ મન
ટ કમ મન ટ જી
ટ લાંગ વડિરટકટર, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ
સભ્ય;

(જટ) આવટર્ષોવફસતયલ વલમ્બ મન્ટ યસફટકચરતલાંગ કરપરર્ષોરટશનનલ ચરટ મન
ટ કમ
ટ જી
મન ટ લાંગ વડિરટકટર, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્ય;

(કટ) રટલવિટ બરડિર્ષોનલ અધ્યક્ષ, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્ય;

(એલ) શમ અનટ રરજગલર મલાંત્રલલયનલ તલલતમ અનટ રરજગલર
મહલવનયલમક, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્ય;

(એમ) નશ ટ નલ કલઉવન્સલ ફરર એજ્યસકટશનલ વરસચર્ષો એન્ડિ
ટષ્ટ્ રટવનલાંગનલ વનયલમક, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્ય;

(એન) નશ ટ નલ કલઉવન્સલ ઑફ ટતચસર્ષો એજ્યસકટશનનલ અધ્યક્ષ,
હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્ય;

(ઓ) યસવનવિવસર્ષોટત ગ્રલન્ટ કવમશનનલ અધ્યક્ષ, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ
સભ્ય;

(પત) ઇવન્ડિયન મવટ ડિકલ કલઉવન્સલનલ અધ્યક્ષ, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ
સભ્ય;

(કયસ) નતચન
ટ ત સલાંસ્થલઓનલ વનયલમકર:—

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 36
(૧) નશ ટ નલ ઇન્સ્ટતટષ્ટ્ યટસ ફરર ધત વવિઝ્યસઅલત
હટન્ડિતકટપ્ડિ, દહટરલદમ ન;

(૨) નશ
ટ નલ ઇન્સ્ટતટષ્ટ્ યટસ ફરર ધત મન્ટ ટલત હટન્ડિતકટપ્ડિ,
વસકન્દરલબલદ;

(૩) પલાંવડિત દતન દયલળ ઉપલધ્યલય ઇન્સ્ટતટષ્ટ્ યટસ ફરર થત
વફઝતકલત હટન્ડિતકટપ્ડિ, નવિત વદલ્હત;

(૪) અલત યલવિર જલાંગ નશ ટ નલ ઇન્સ્ટતટષ્ટ્ યટસ ફરર ધત
હતઅરતલાંગ હટન્ડિતકટપ્ડિ, મસબ
લાં ઈ;

(૫) નશ ટ નલ ઇન્સ્ટતટષ્ટ્ યટસ ફરર ધત ઓથરર્ષોપવટ ડિકલત
હટન્ડિતકટપ્ડિ, કરલકલતલ;

(૬) નશ
ટ નલ ઇન્સ્ટતટષ્ટ્ યટસ ઑફ વરહટવબવલટટશન ટષ્ટ્ રટવનલાંગ
એન્ડિ વરસચર્ષો, કટક;

(૭) નશ ટ નલ ઇન્સ્ટતટષ્ટ્ યટસ ફરર એમ્પલવિરમન્ટ ટ ઑફ
ટ લઇ;
પસર્ષોન્સ વિતથટ મવલ્ટપલ વડિસટવબવલટતઝ, ચન્ન

(૮) નશ ટ નલ ઇન્સ્ટતટષ્ટ્ યટસ ફરર મન્ટ ટલ હટલ્થ એન્ડિ
સલયન્સ, બબેંગલરર;

(૯) ઇવન્ડિયન સલઇન લટન્ગ્વિટજ વરસચર્ષો એન્ડિ ટષ્ટ્ રટવનલાંગ
સટન્ટર, નવિત વદલ્હત, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્યર;

(આર) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર દલરલ વનયસકત કરવિલનલ સભ્યર–

(૧) પલલાંચ સભ્યર, જટઓ વવિકલલલાંગતલ અનટ
પસન:સ્થલપનનલ ક્ષટત્રરમલલાં વનષ્ણલત હરય;

(૨) દસ સભ્યર, બનત શકટ ત્યલલાં સસધત તટઓ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ હરય અન ટ
વવિકલલલાંગતલ તટમજ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓસલથટ સલાંબવલાં ધત વબનસરકલરત સલાંસ્થલનસલાં
પ્રવતવનવધત્વિ કરત રહ્યલલાં હરય;

(૩) રલષષ્ટ્વરય કક્ષલનલ ચમ્ટ બર ઑફ કરમસર્ષો એન્ડિ
ઇન્ડિસ્ટષ્ટ્ રતનલલાં ત્રણ સસધતનલ પ્રવતવનવધઓ

(એસ) વવિકલલલાંગતલ નતવતનલ વવિરયનર હવિલલર ધરલવિતલ ભલરત
સરકલરનલ સલાંયકસ ત સવચવિ, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્ય-
સવચવિ.

૬૧. (૧) આ અવધવનયમ હટથળ અન્યત્ર દશલર્ષોવિલટ હરય તટ વસવિલય ખલાંડિ ૬૦ નલ
સભ્યરનત સટવિલનલ વનયમર અનટ પટટ લ ખલાંડિ (૨) નત કલમ (આર) હટઠળ વનયસકત કરટલ કટન્દષ્ટ્ વરય સલલહકલર
શરતર.
સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 37
મલાંડિળનલ સભ્ય વનયસવકતનત તલરતખથત ત્રણ વિરર્ષોનલ સમયગલળલ સસધત પદ પર
રહટશટ:

પરલાંત સ આવિલ સભ્ય તટમનર કલયર્ષોકલળ પમરર થઈ ગયર હરય તર પણ જ્યલલાં સસધત
તટમનલ અનસગલમત તટમનર પદભલર સલાંભલળટ નવહ ત્યલલાં સસધત પદ પર ચલલસ રહટશટ.

(૨) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરનટ જર યરગ્ય લલગશટ તર ખલાંડિ ૬૦નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) નત
કલમ (આર) હટઠળ વનયસકત કરવિલમલલાં આવિટલ કરઈપણ સભ્યનટ તટમનર
કલયર્ષોકલળ પમરર થલય તટ પહટલલ તટનત સલમન ટ લ કલરણર દશલર્ષોવિવિલનત યરગ્ય તક
આપ્યલ પછત પદ પરથત હટલવિત શકશટ.

(૩) ખલાંડિ ૬૦નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) નત કલમ (આર) હટઠળ વનયસકત કરવિલમલલાં
આવિટલ સભ્ય કરઈપણ સમયટ પરતલનત સહત સલથટ લટવખતમલલાં કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરનટ
સલાંબરધતનટ પરતલનલ પદ પરથત રલજીનલમસલાં આપત શકશટ અનટ ત્યલરથત તટ સભ્યનત
બઠટ ક ખલલત થયટલ રહટશટ.

(૪) કટન્દષ્ટ્ વરય સલલહકલર બરડિર્ષોમલલાં પ્રસલાંગરપલત ખલલત પડિતત જગલ નવિત
વનયસવકતથત ભરવિલનત રહટશટ અનટ આ જગલ ભરવિલવનયસકત કરવિલમલલાં આવિટલ
વ્યવકત જટનલ સ્થલનટ તટનત વનયસવકત કરવિલમલલાં આવિત છટ તટ સભ્યનલ બલકત
રહટલ (શટર) કલયર્ષોકલળ મલટટ જ પદ પર રહટશટ.

(૫) ખલાંડિ ૬૦નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) નત કલમ (આર)નત પટટ લ કલમ (૧) અથવિલ
પટટ લ કલમ (૩) હટઠળ વનયસકત કરવિલમલલાં આવિટલ સભ્ય પસન:વનયસવકત મલટટ
લલયક બનત રહટશટ.

(૬) ખલાંડિ ૬૦નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) નત કલમ (આર)નત પટટ લ કલમ (૧) અનટ
પટટ લ કલમ (૨) હટઠળ વનયસકત કરવિલમલલાં આવિટલ સભ્ય કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર દલરલ
ટ વિશટ.
વનધલર્ષોવરત કરવિલમલલાં આવિટલ ભરથલઓ મળ

ગરટ લલયકલતર. ૬૨. (૧) નતચન
ટ લમલલાંથત એવિત કરઈપણ વ્યવકત કટન્દષ્ટ્ વરય સલલહકલર બરડિર્ષોનત સભ્ય
બનશટ નવહ, જટ,—

(એ) નલદલર છટ અથવિલ કરઈ સમયટ નલદલર જાહટર કરવિલમલલાં આવિટલ
છટ, અથવિલ તટનલ દટવિલનત ચમકવિણત કલયમત સ્થવગત કરટલ છટ અથવિલ
લટણદલરર સલથટ પતલવિટ (સમજમવત) કરટલ છટ, અથવિલ

(બત) અવસ્થર મગજનત છટ અનટ સક્ષમ અદલલત દલરલ તટવિ લાંસ જાહટર
કરવિલમલલાં આવિટલ છટ, અથવિલ

(સત) એવિલ અપરલધ મલટટ દરવરત (ગસનગ ટ લર) છટ અથવિલ દરવરત
(ગસનગટ લર) ઠરલવિવિલમલલાં આવિટલ છટ જટમલલાં કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરનલ મતટ
નવશ તક દસ ષતલ (અધમતલ) સલમલટ છટ, અથવિલ

(ડિત) આ કલયદલ હટઠળનલ અપરલધ મલટટ દરવરત (ગસનગ ટ લર) છટ
અથવિલ કરઈ સમયટ દરવરત (ગસનગ
ટ લર) ઠરલવિવિલમલલાં આવિટલ છટ, અથવિલ

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 38
(ઇ) જટણટ કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરનલ મતટ સભ્ય તરતકટ તટનલ પદનર
દસ રપયરગ કરટલ છટ જટથત તટનટ તટનલ પદ પર ચલલસ રહટવિસલાં એ
સલમલન્ય જનવહતનટ નસકસલનકલરત છટ.

(૨) કટન્દષ્ટ્ રષ્ટ્ર સરકલર આ ખલાંડિ હટઠળ કરઈપણ સભ્યનટ ત્યલલાં સસધત હટલવિવિલનલ
આદટશ કરશટ નવહ જ્યલલાં સસધત સલાંબવલાં ધત સભ્યનટ તટનત સલમન ટ લ કલરણર
દશલર્ષોવિવિલનત યરગ્ય તક આપવિલમલલાં આવિતત નથત.

(૩) ખલાંડિ – ૬૧ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૧) અથવિલ પટટ લ ખલાંડિ (૫)મલલાં કરઈ
બલબતનર સમલવિટશ કરવિલમલલાં આવિટલ હરય તર પણ આ ખલાંડિ હટઠળ હટલવિવિલમલલાં
સભ્યનત બઠટ ક ખલલત થવિત.
આવિટલ સભ્ય પસન:વનયસવકત મલટટ લલયક રહટશટ નહતલાં.

૬૩. જર કટન્દષ્ટ્ વરય સલલહકલર બરડિર્ષોનર સભ્ય ખલાંડિ – ૬૨મલલાં દશલર્ષોવિલટ ગરટ લલયકલતરમલલાંથત
કરઈ એકનટ પણ પલત્ર બનટ છટ તર તટનત બઠટ ક ખલલત પડિશટ. વવિકલલલાંગતલ પરનલ કટન્દષ્ટ્ વરય
સલલહકલર બરડિર્ષોનત મતટતલાંગ
૬૪. કટન્દષ્ટ્ વરય સલલહકલર બરડિર્ષો દર છ મવહન ટ ઓછલમલલાં ઓછસલાં એક વિલર મળશટ અનટ
તટનત બઠટ કરમલલાં કલમકલજનલ વ્યવિહલરરનલ સલાંબધ લાં મલલાં વનધલર્ષોવરત કરવિલમલલાં આવિટ તટ
પ્રવકરયલનલ વનયમરનસલાં પલલન કરશટ.

૬૫. (૧) આ અવધવનયમનત જરગવિલઈઓન ટ આવધન વવિકલલલાંગતલ પરનસલાં કટન્દષ્ટ્ વરય વવિકલલલાંગતલ પરનલ કટન્દષ્ટ્ વરય
સલલહકલર બરડિર્ષો એ વવિકલલલાંગતલનત બલબત પર રલષષ્ટ્વરય કક્ષલનત પરલમશર્ષોક સલલહકલર બરડિર્ષોનલ કલયરર્ષો.
અનટ સલલહકલર સલાંસ્થલ છટ અનટ તટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ
સશવકતકરણ મલટટનત સવિર્ષોગ્રલહત નતવતનલ વનરલાંતર કરવમક વવિકલસ અન ટ
અવધકલરરનલ પમણર્ષો ઉપયરગનટ સહલયતલ કરશટ.

(૨) ખલસ કરતનટ આગળ ઉલ્લટખ કરટલ જરગવિલઈઓનટ સલમલન્ય વનરૂપણનલ
પમવિલર્ષોગ્રહ વવિનલ વવિકલલલાંગતલ પરનસલાં કટન્દષ્ટ્ વરય સલલહકલર બરડિર્ષો નતચન
ટ લ કલયરર્ષો
હલથ ધરશટ, જટમ કટ: —

(એ) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર અનટ રલજ્ય સરકલરનટ વવિકલલલાંગતલનલ સલાંબધ
લાં મલલાં
નતવતઓ, કલયર્ષોકરમર, કલયદલ ઘડિતર અનટ પવરયરજનલઓ વવિશટ
સલલહ આપશટ;

(બત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ સલાંબવલાં ધત મસદષ્ટ્દલઓનટ સલાંબરધતત
રલષષ્ટ્વરય નતવત વવિકસલવિવિત;

(સત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ સલથટ સલાંબવલાં ધત બલબતર પર
કલમ કરતલ સરકલરનલ તમલમ ખલતલઓ તટમજ અન્ય સરકલરત અનટ
વબન-સરકલરત સલાંસ્થલઓનત કલમગતરતનત સમતક્ષલ અનટ સલાંકલન;

(ડિત) રલષષ્ટ્વરય યરજનલઓમલલાં વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ
યરજનલઓ અનટ પવરયરજનલઓ ઉપલબ્ધ કરલવિવિલ સલાંબવલાં ધત
સત્તિલમલાંડિળર અનટ આલાંતરરલષષ્ટ્વરય સલાંગઠનર પલસટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓનટ સ્પશર્ષોતત બલબત લઈ જવિત;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 39
(ઇ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ સસલભતલ, યરગ્ય આવિલસર,
ભદટ ભલવિ રવહત વિલતલવિરણ અન ટ તટ સલાંબધ
લાં મલલાં મલવહતત, સટવિલઓ અનટ
વિલતલવિરણ ઊભસલાં કરવિલ અનટ સલમલજીક જીવિનમલલાં તટઓનત
ભલગતદલરતનટ સસવનવશ્ચિત કરવિલ ઉપલયરનત ભલલમણ કરવિત;

(એફ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનત પમણર્ષો ભલગતદલરત હલલાંસલ
કરવિલ કલયદલ, નતવતઓ અનટ કલયર્ષોકરમર પર દટખરટખ અનટ તટન લાંસ
મમલ્યલલાંકન;

(જી) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર દલરલ વિખતર વિખતટ સરલાંપવિલમલલાં આવિટ તટવિલ
અન્ય કલયરર્ષો.

૬૬. (૧) દરટક રલજ્ય સરકલર આ અવધવનયમ હટઠળ આપવિલમલલાં આવિટલ વવિકલલલાંગતલ પરનસલાં રલજ્ય સલલહકલર
સત્તિલવધકલરરનર ઉપયરગ કરવિલ અન ટ તટનટ સરલાંપલયટલ કલયરર્ષો કરવિલ મલટટ બરડિર્ષો.
અવધસમચનલ દલરલ એક મલાંડિળનત રચનલ કરશટ જટ વવિકલલલાંગતલ પરનલ રલજ્ય
સલલહકલર મલાંડિળ તરતકટ ઓળખલશટ.

(૨) રલજ્ય સલલહકલર મલાંડિળ નતચન
ટ લ સભ્યરથત બનશટ,—

(એ) રલજ્ય સરકલરમલલાં વવિકલલલાંગતલનત બલબતરનર હવિલલર સલાંભલળતલ
વવિભલગનલ પ્રભલરત મલાંત્રત, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ અધ્યક્ષ;

(બત) રલજ્ય સરકલરમલલાં વવિકલલલાંગતલનત બલબતરનર હવિલલર સલાંભલળતલ
વવિભલગનલ પ્રભલરત રલજ્ય કક્ષલનલ મલાંત્રત કટ નલયબ મલાંત્રત, જર હરય
તર, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ ઉપલધ્યક્ષ;

(સત) રલજ્ય સરકલરનલ વવિકલલલાંગતલનત બલબતર, સલમલવજક ન્યલય
અનટ અવધકલરતતલ, શલળલકતય વશક્ષણ,સલક્ષરતલ અનટ ઉચ્ચ વશક્ષણ,
મવહલલ અનટ બલળ વવિકલસ, નલણલલાં, કમર્ષોચલરતગણ અનટ તલલતમ,
આરરગ્ય અનટ પવરવિલર કલ્યલણ, ગ્રલમતણ વવિકલસ, પલાંચલયતત રલજ,
ઔદષ્ટ્ યરવગક નતવત અનટ પ્રરત્સલહન, શમ અનટ રરજગલર,શહટરત
વવિકલસ, ગ કહ વનમલર્ષોણ અનટ શહટરત ગરતબત વનમમર્ષોલન, વવિજલન અનટ
પ્રરદષ્ટ્ યરવગકત, મલવહતત પ્રરદષ્ટ્ યરવગકત, જાહટર સલહસર, યસવિલ બલબતર
અનટ રમતગમત, સડિક પવરવિહન અનટ રલજ્ય સરકલરનટ જરૂરત
લલગતલ હરય એવિલ અન્ય વવિભલગનલ પ્રભલરત સવચવિર, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ
એ સભ્યર;

(ડિત) રલજ્ય વવિધલનમલાંડિળમલલાંથત ત્રણ સભ્યર જટમલલાંથત બટ સભ્યર
વવિધલનસભલમલલાંથત અનટ એક સભ્ય રલજ્ય વવિધલન પવરરદમલલાંથત, જર
હરય તર, પસલાંદ કરવિલમલલાં આવિશટ, અનટ જર રલજ્ય વવિધલન પવરરદ
ન હરય તર ત્રણય ટ સભ્યર રલજ્ય વવિધલનસભલમલલાંથત પસલાંદ કરવિલમલલાં
આવિશટ, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્યર;

(ઇ) રલજ્ય સરકલર દલરલ વનયસકત કરવિલનલ સભ્યર,—

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 40
(૧) પલલાંચ સભ્યર, જટઓ વવિકલલલાંગતલ અનટ
પસન:સ્થલપનનલ ક્ષટત્રરમલલાં વનષ્ણલત હરય;

(૨) પલલાંચ સભ્યર વજલ્લલઓનસલાં વિલરલફરતત
પ્રવતવનવધત્વિ કરટ તટ રતતટ વનધલર્ષોવરત પધ્ધવતથત
રલજ્ય સરકલર દલરલ વનયસકત કરવિલમલલાં
આવિશટ;

પરલાંત સ સલાંબવલાં ધત વજલ્લલ વિહતવિટતતલાંત્રનત ભલલમણ
વવિનલ આ પટટ લ કલમ હટઠળ કરઈ વનયસવકત
કરવિલમલલાં આવિશટ નહતલાં.

(૩) દસ સભ્યર, બનત શકટ ત્યલલાં સસધત તટઓ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ હરય અન ટ
વવિકલલલાંગતલ તટમજ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓસલથટ સલાંબવલાં ધત વબનસરકલરત સલાંસ્થલનસલાં
પ્રવતવનવધત્વિ કરત રહ્યલલાં હરય;

પરલાંત સ આ કલમ હટઠળ વનયસકત કરવિલનલ દસ
સભ્યરમલલાંથત ઓછલમલલાં ઓછલ પલલાંચ સભ્યર મવહલલ
રહટશટ અનટ તટ દરટકમલલાં ઓછલમલલાં ઓછત એક
વિયવકત અનસસવમ ચત જાવત અનટ અનસસવમ ચત
જનજાવતમલલાંથત રહટશટ;

(૪) ત્રણથત વિધસ નવહ એટલલ પ્રવતવનવધઓ
રલજ્યનત ચમ્ટ બર ઑફ કરમસર્ષો એન્ડિ
ઇન્ડિસ્ટષ્ટ્ રતનલ;

(એફ) રલજ્ય સરકલરમલલાં વવિકલલલાંગતલ નતવતનલ વવિરયનર હવિલલર
ધરલવિતલ સલાંયકસ ત સવચવિથત નતચસલાં પદ ધરલવિતલ ન હરય
એવિલ અવધકલરત, હરદષ્ટ્ દલનત રૂ એ સભ્ય-સવચવિ.

(૧) આ અવધવનયમ હટથળ અન્યત્ર દશલર્ષોવિલટ હરય તટ વસવિલય ખલાંડિ ૬૬ નલ
સભ્યરનત સટવિલનલ વનયમર અનટ શરતર. ૬૭.
પટટ લ ખલાંડિ (૨) નત કલમ (ઇ) હટઠળ વનયસકત કરટલ રલજ્ય સલલહકલર
મલાંડિળનલ સભ્ય વનયસવકતનત તલરતખથત ત્રણ વિરર્ષોનલ સમયગલળલ સસધત પદ પર
રહટશટ:

પરલાંત સ આવિલ સભ્ય તટમનર કલયર્ષોકલળ પમરર થઈ ગયર હરય તર પણ જ્યલલાં સસધત
તટમનલ અનસગલમત તટમનર પદભલર સલાંભલળટ નવહ ત્યલલાં સસધત પદ પર ચલલસ રહટશટ.

(૨) રલજ્ય સરકલરનટ જર યરગ્ય લલગશટ તર ખલાંડિ ૬૬નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) નત
કલમ (ઇ) હટઠળ વનયસકત કરવિલમલલાં આવિટલ કરઈપણ સભ્યનટ તટમનર કલયર્ષોકલળ
પમરર થલય તટ પહટલલ તટનત સલમન
ટ લ કલરણર દશલર્ષોવિવિલનત યરગ્ય તક આપ્યલ પછત
પદ પરથત હટલવિત શકશટ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 41
(૩) ખલાંડિ ૬૬નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) નત કલમ (ઇ) હટઠળ વનયસકત કરવિલમલલાં
આવિટલ સભ્ય કરઈપણ સમયટ પરતલનત સહત સલથટ લટવખતમલલાં રલજ્ય સરકલરનટ
સલાંબરધતનટ પરતલનલ પદ પરથત રલજીનલમસલાં આપત શકશટ અનટ ત્યલરથત તટ સભ્યનત
બઠટ ક ખલલત થયટલ રહટશટ.

(૪) રલજ્ય સલલહકલર બરડિર્ષોમલલાં પ્રસલાંગરપલત ખલલત પડિતત જગલ નવિત
વનયસવકતથત ભરવિલનત રહટશટ અનટ આ જગલ ભરવિલવનયસકત કરવિલમલલાં આવિટલ
વ્યવકત જટનલ સ્થલનટ તટનત વનયસવકત કરવિલમલલાં આવિત છટ તટ સભ્યનલ બલકત
રહટલ (શટર) કલયર્ષોકલળ મલટટ જ પદ પર રહટશટ.

(૫) ખલાંડિ ૬૬નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) નત કલમ (ઇ)નત પટટ લ કલમ (૧) અથવિલ
પટટ લ કલમ (૩) હટઠળ વનયસકત કરવિલમલલાં આવિટલ સભ્ય પસન:વનયસવકત મલટટ
લલયક બનત રહટશટ.

(૬) ખલાંડિ ૬૬નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) નત કલમ (ઇ)નત પટટ લ કલમ (૧) અનટ પટટ લ
કલમ (૨) હટઠળ વનયસકત કરવિલમલલાં આવિટલ સભ્ય રલજ્ય સરકલર દલરલ
વનધલર્ષોવરત કરવિલમલલાં આવિટલ ભરથલઓ મળટ વિશટ.

ગરટ લલયકલતર. ૬૮. (૧) નતચન
ટ લમલલાંથત એવિત કરઈપણ વ્યવકત રલજ્ય સલલહકલર બરડિર્ષોનત સભ્ય બનશટ
નવહ, જટ,—

(એ) નલદલર છટ અથવિલ કરઈ સમયટ નલદલર જાહટર કરવિલમલલાં આવિટલ છટ,
અથવિલ તટનલ દટવિલનત ચમકવિણત કલયમત સ્થવગત કરટલ છટ અથવિલ
લટણદલરર સલથટ પતલવિટ (સમજમવત) કરટલ છટ, અથવિલ

(બત) અવસ્થર મગજનત છટ અનટ સક્ષમ અદલલત દલરલ તટવિ લાંસ જાહટર
કરવિલમલલાં આવિટલ છટ, અથવિલ

(સત) એવિલ અપરલધ મલટટ દરવરત (ગસનગ ટ લર) છટ અથવિલ દરવરત (ગસનગ
ટ લર)
ઠરલવિવિલમલલાં આવિટલ છટ જટમલલાં રલજ્ય સરકલરનલ મતટ નવશ તક દસ ષતલ
(અધમતલ) સલમલટ છટ, અથવિલ

(ડિત) આ કલયદલ હટઠળનલ અપરલધ મલટટ દરવરત (ગસનગ ટ લર) છટ અથવિલ
કરઈ સમયટ દરવરત (ગસનગ
ટ લર) ઠરલવિવિલમલલાં આવિટલ છટ, અથવિલ

(ઇ) જટણટ રલજ્ય સરકલરનલ મતટ સભ્ય તરતકટ તટનલ પદનર દસ રપયરગ
કરટલ છટ જટથત તટનટ રલજ્ય સલલહકલર મલાંડિળમલલાં તટનલ પદ પર ચલલસ
રલખવિલ એ સલમલન્ય જનવહતન ટ નસકસલનકલરક છટ.

(૨) રલજ્ય સરકલર આ ખલાંડિ હટઠળ કરઈપણ સભ્યનટ ત્યલલાં સસધત હટલવિવિલનલ આદટશ
કરશટ નવહ જ્યલલાં સસધત સલાંબવલાં ધત સભ્યનટ તટનત સલમન
ટ લ કલરણર દશલર્ષોવિવિલનત યરગ્ય તક
આપવિલમલલાં આવિતત નથત.

(૩) ખલાંડિ – ૬૭ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૧) અથવિલ પટટ લ ખલાંડિ (૫)મલલાં કરઈ બલબતનર સમલવિટશ
કરવિલમલલાં આવિટલ હરય તર પણ આ ખલાંડિ હટઠળ હટલવિવિલમલલાં આવિટલ સભ્ય પસન:વનયસવકત
મલટટ લલયક રહટશટ નહતલાં.
સભ્યનત બઠટ ક ખલલત થવિત.
સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 42
૬૯.જર રલજ્ય સલલહકલર બરડિર્ષોનર સભ્ય ખલાંડિ – ૬૮મલલાં દશલર્ષોવિલટ ગરટ લલયકલતરમલલાંથત કરઈ
એકનટ પણ પલત્ર બનટ છટ તર તટનત બઠટ ક ખલલત પડિશટ.

૭૦. રલજ્ય સલલહકલર બરડિર્ષો દર છ મવહન ટ ઓછલમલલાં ઓછસલાં એક વિલર મળશટ અનટ તટનત વવિકલલલાંગતલ પરનલ રલજ્ય
બઠટ કરમલલાં કલમકલજનલ વ્યવિહલરરનલ સલાંબધ
લાં મલલાં રલજ્ય સરકલર દલરલ વનધલર્ષોવરત કરવિલમલલાં સલલહકલર બરડિર્ષોનત મતટતલાંગ
આવિટ તટ પ્રવકરયલનલ વનયમરનસલાં પલલન કરશટ.

૭૧. (૧) આ અવધવનયમનત જરગવિલઈઓન ટ આવધન વવિકલલલાંગતલ પરનસલાં રલજ્ય સલલહકલર વવિકલલલાંગતલ પરનલ રલજ્ય
બરડિર્ષો એ વવિકલલલાંગતલનત બલબત પર રલજ્ય કક્ષલનત પરલમશર્ષોક અન ટ સલલહકલર સલાંસ્થલ છટ સલલહકલર બરડિર્ષોનલ કલયરર્ષો.
અનટ તટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ સશવકતકરણ મલટટનત સવિર્ષોગ્રલહત નતવતનલ
વનરલાંતર કરવમક વવિકલસ અનટ અવધકલરરનલ પમણર્ષો ઉપયરગનટ સહલયતલ કરશટ.

(૨) ખલસ કરતનટ આગળ ઉલ્લટખ કરટલ જરગવિલઈઓનટ સલમલન્ય વનરૂપણનલ પમવિલર્ષોગ્રહ
ટ લ કલયરર્ષો હલથ ધરશટ, જટમ કટ:—
વવિનલ વવિકલલલાંગતલ પરનસલાં રલજ્ય સલલહકલર બરડિર્ષો નતચન

(એ) રલજ્ય સરકલરનટ વવિકલલલાંગતલનલ સલાંબધ
લાં મલલાં નતવતઓ, કલયર્ષોકરમર, કલયદલ
ઘડિતર અનટ પવરયરજનલઓ વવિશટ સલલહ આપશટ;

(બત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ સલાંબવલાં ધત મસદષ્ટ્દલઓનટ સલાંબરધતત રલજ્યનત
નતવત વવિકસલવિવિત;

(સત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ સલથટ સલાંબવલાં ધત બલબતર પર કલમ કરતલ
રલજ્ય સરકલરનલ તમલમ ખલતલઓ તટમજ રલજ્યમલલાં અન્ય સરકલરત અનટ વબન-
સરકલરત સલાંસ્થલઓનત કલમગતરતનત સમતક્ષલ અનટ સલાંકલન;

(ડિત) રલજ્યનત યરજનલઓમલલાં વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ યરજનલઓ
અનટ પવરયરજનલઓ ઉપલબ્ધ કરલવિવિલ સલાંબવલાં ધત સત્તિલમલાંડિળર અનટ
આલાંતરરલષષ્ટ્વરય સલાંગઠનરનત સલથટ રહત વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ
સ્પશર્ષોતત બલબત હલથ પર લટવિત;

(ઇ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓન ટ સસલભતલ, યરગ્ય આવિલસર, ભદટ ભલવિ
રવહત વિલતલવિરણ, સટવિલઓ અનટ વિલતલવિરણ ઊભસલાં કરવિસલાં અનટ સલમલજીક
જીવિનમલલાં અન્યર સલથટ સમલન રતતટ તટમનત ભલગતદલરતનટ સસવનવશ્ચિત કરવિલ
ઉપલયરનત ભલલમણ કરવિત;

(એફ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનત પમણર્ષો ભલગતદલરત હલલાંસલ કરવિલ
કલયદલ, નતવતઓ અનટ કલયર્ષોકરમર પર દટખરટખ અનટ તટન લાંસ મમલ્યલલાંકન;
વવિકલલલાંગતલ પર વજલ્લલ કક્ષલનત
(જી) રલજ્ય સરકલર દલરલ વિખતર વિખતટ સરલાંપવિલમલલાં આવિટ તટવિલ અન્ય કલયરર્ષો. સવમવત.

૭૨. રલજ્ય સરકલર તટનલ દલરલ વનધલર્ષોવરત કરવિલમલલાં આવિટલ કલયરર્ષો હલથ ધરવિલ
વવિકલલલાંગતલ પરનત વજલ્લલ કક્ષલનત સવમવતનત રચનલ કરશટ.

૭૩. વવિકલલલાંગતલ પરનલ કટન્દષ્ટ્ વરય સલલહકલર બરડિર્ષો, વવિકલલલાંગતલ પરનલ રલજ્ય સલલહકલર ખલલત જગલ હરવિલનટ કલરણટ કલયર્ષોવિલહત
બરડિર્ષો અથવિલ વવિકલલલાંગતલ પરનત વજલ્લલ કક્ષલનત સવમવતમલલાં કરઈ જગલ ખલલત હરય કટ અમલન્ય નવહ ઠરટ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 43
બલાંધલરણમલલાં કરઈ ત્રૂવટ કટ ખલમત રહત ગઈ છટ મલત્ર તટ આધલર પર આવિલ બરડિર્ષો કટ
સવમવતનલ કરઈપણ કક ત્ય કટ કલયર્ષોવિલહત પર કરઈ સવિલલ ઉઠલવિવિલમલલાં નવહ આવિટ.

પ્રકરણ–
ચતફ કવમશનર અનટ કવમશનસર્ષોનત
૧૨ધવકલમાનુંગતમાધિરમાવતતીવ્યકકતઓમમાટટેનિમાચતીફકધમશિનિર વનમણમક.
અનિગરમાજ્યનિમાકધમશિનિર

૭૪. (૧) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર આ અવધવનયમનલ હટતસઓ મલટટ અવધસમચનલ દલરલ વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટનલ ચતફ કવમશનર (જટનર હવિટ પછત –ચતફ કવમશનર–
તરતકટ ઉલ્લટખ કરવિલમલલાં આવિટલ છટ) નત વનમણમક કરશટ.

(૨) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર ચતફ કવમશનરનટ મદદ કરવિલ મલટટ અવધસમચનલ દલરલ બટ
કવમશનસર્ષોનત રચનલ કરશટ જટમલલાં એક કવમશનર વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓમલલાંથત
રહટશટ.

(૩) જટમનટ વવિકલલલાંગતલ સલાંબવલાં ધત બલબતર પર વવિશટર જાણકલરત કટ વ્યવિહલવરક અનસભવિ
નથત તટવિત વ્યવકત ચતફ કવમશનર તરતકટ લલયક રહટશટ નહતલાં.

(૪) ચતફ કવમનશર અનટ કવમશનસર્ષોનલ પગલર ધરરણ, મળવિલપલત્ર ભરથલ, અનટ સટવિલનલ
અન્ય વનયમર અનટ શરતર (પન્ટ શન, ગ્રટચ્યસઇટત અનટ વનવિ કવત્તિનલ અન્ય લલભર સવહત)
કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર વનધલર્ષોવરત કરટ તટ મસજબનલ રહટશટ.

(૫) ચતફ કવમશનરનટ તટનત ફરજર બજાવિવિલમલલાં મદદ કરવિલ જરૂરત અવધકલરતઓ અન ટ
અન્ય કમર્ષોચલરતઓનલ પ્રકલર અનટ તટનલ વિગરર્ષો કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર નકત કરશટ અનટ તટનટ
યરગ્ય લલગટ તટ મસજબ ચતફ કવમશનર મલટટ આ અવધકલરતઓ અનટ અન્ય કમર્ષોચલરતઓનત
જરગવિલઈ કરશટ.

(૬) ચતફ કવમશનરનટ આપવિલમલલાં આવિટલ અવધકલરતઓ અનટ અન્ય કમર્ષોચલરતઓ ચતફ
કવમશનરનત સલમલન્ય દટખરટખ અનટ વનયલાંત્રણ હટઠળ તટમનત ફરજર બજાવિશટ.

(૭) અવધકલરતઓ અનટ કમર્ષોચલરતઓનલ પગલર, ભરથલ અનટ સટવિલનત અન્ય શરતર કટન્દષ્ટ્ ર
સરકલર વનધલર્ષોવરત કરટ તટ મસજબનલ રહટશટ.

(૮) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર વનધલર્ષોવરત કરટ તટ રતતટ વવિવવિધ પ્રકલરનત વવિકલલલાંગતલ પરનલ
વનષ્ણલતરમલલાંથત લટવિલમલલાં આવિટલઅવગયલરથત વિધસ નવહ એટલલ સભ્યરનત બનલ ટ ત સલલહકલર
સવમવત ચતફ કવમશનરનટ મદદ કરશટ.
ચતફ કવમશનરનલ કલયરર્ષો. ૭૫. (૧) ચતફ કવમશનર નતચન
ટ લ કલયરર્ષો કરશટ–

(એ) આ અવધવનયમ સલથટ અસલાંગત હરય એવિલ કરઈપણ કલનમન,
ટ ટ કટ
કલયર્ષોકરમર અનટ પ્રવકરયલઓનત જરગવિલઈ સ્વિયલાં પરતલનત મળ

અન્ય કરઈ રતતટ ઓળખત કલઢશટ અન તટમલલાં જરૂરત સસધલરણલ
મલટટનલ ઉપલયરનત ભલલમણ કરશટ;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 44
(બત) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર જટ બલબતનલ સલાંદભર્ષોમલલાં એ યથલયરગ્ય સરકલર છટ
તટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર છતનવિલઈ જવિલ
અનટ તટમનલ મલટટ ઉપલબ્ધ સસરક્ષલનલ ઉપલયર વવિશટ સ્વિયલાં પરતલનત
ટ ટ કટ અન્ય કરઈ રતતટ તપલસ કરશટ અનટ સસધલરલત્મક કલયર્ષોવિલહત
મળ
મલટટ આ બલબત યથલયરગ્ય સત્તિલમલાંડિળર પલસટ લઈ જશટ;

(સત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરરનત રક્ષલ કરવિલ મલટટ
આ કલયદલ અથવિલ જટ તટ સમયટ અમલત રહટલ અન્ય કરઈ કલયદલ
દલરલ કટ તટ હટઠળ આપવિલમલલાં આવિટલ સસરક્ષલનલ ઉપલયરનત સમતક્ષલ
કરશટ અનટ તટનલ અસરકલરક અમલતકરણ મલટટ પગલલઓનત
ભલલમણ કરશટ;

(ડિત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરરનલ ઉપયરગન ટ રરકતલ
પવરબળરનત સમતક્ષલ કરશટ અનટ યરગ્ય વનવિલરક ઉપલયરનત ભલલમણ
કરશટ.

(ઇ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર પરનલ શરધ-વનબલાંધ
અનટ અન્ય આલાંતરરલષષ્ટ્વરય દસ્તલવિટજર (લટખર)નર અભ્યલસ કરવિર
અનટ તટનલ અસરકલરક અમલતકરણ મલટટ ભલલમણર કરશટ;

(એફ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરરનલ વવિરય પર સલાંશરધનર
હલથ ધરશટ અનટ તટનટ પ્રરત્સલહન આપશટ;

(જી) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર અન ટ તટનલ રક્ષણ મલટટ
ઉપલબ્ધ આગરતરલ સસરક્ષલ-ઉપલયર વવિશટ સભલનતલનટ પ્રરત્સલહન
આપશટ;

(એચ) આ અવધવનયમનત જરગવિલઈઓનલ અમલતકરણ અન ટ વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ બનલવિલયટલ યરજનલઓ અનટ કલયર્ષોકરમર
પરદટખરટખ રલખશટ;

(આઇ) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર દલરલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ લલભર મલટટ
ફલળવિવિલમલલાં આવિટલ નલણલકતય ભલાંડિરળનલ ઉપયરગ પર દટખરટખ
રલખશટ; અનટ

(જટ) જટ તટ વિખતટ કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર સરલાંપટ તટવિલ અન્ય કલયરર્ષો કરશટ.

ચતફ કવમશનરનત ભલલમણર પર ૭૬. જ્યલરટ જ્યલરટ ચતફ કવમશનર કરઈ સત્તિલમલાંડિળનટ ખલાંડિ – ૭૫ નત કલમ –
યથલયરગ્ય સત્તિલમલાંડિળરનત કલયર્ષોવિલહત. (બત)નર અમલ કરવિલ કરઈ ભલલમણર કરટ છટ ત્યલરટ તટ સત્તિલમલાંડિળ તટનલ પર જરૂરત
કલયર્ષોવિલહત કરશટ અનટ ભલલમણર મળ્યલનત તલરતખથત ત્રણ મલસનત અલાંદર કરવિલમલલાં આવિટલ
કલયર્ષોવિલહતનત જાણ ચતફ કવમશનરનટ કરશટ. ચતફ કવમશનરનત સત્તિલઓ.

શ ત૫
૧૯૦૮ પક પરલાંત સ જ્યલરટ સત્તિલમલાંડિળ ભલલમણરનર સ્વિતકલર નથત કરતસલાં તર તટણટ ત્રણ મલસનત અલાંદર
અસ્વિતકલર કરવિલ મલટટનલ કલરણરનત જાણ ચતફ કવમશનરન ટ કરવિલનત રહટશટ અનટ
અન્યલયનર ભરગ બનલ ટ વ્યવકતનટ પણ તટ જણલવિવિલનસલાં રહટશટ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 45
૭૭. (૧) ચતફ કવમશનરનટ આ અવધવનયમ હટઠળ તટનત ફરજર બજાવિવિલ નતચન ટ ત
બલબતરનલ સલાંદભર્ષોમલલાં બરલબર એ જ સત્તિલઓ રહટશટ જટ કકૉડિ ઑફ વસવવિલ પ્રરસતઝર
(દતવિલનત કલયર્ષોરતવત અવધવનયમ), ૧૯૦૮ હટઠળ મસકદષ્ટ્ દમર ચલલવિવિલ મલટટ વસવવિલ કરટર્ષોમલલાં
વનવહત છટ,એટલટ કટ:—

(એ) સલક્ષતઓનટ અદલલતમલલાં હલજર રહટવિલ ફરમલન કરવિસલાં અનટ તટનત બજવિણત;

(બત) દસ્તલવિટજર શરધત કલઢવિલ અનટ તટનટ રજમ કરવિલ આદટશ કરવિર;

(સત) કરઈપણ અદલલત કટ કચરટ તમલલાંથત જાહટર દસ્તલવિટજર કટ તટનત નકલ પમરત પલડિવિલ કટ
તટનલ ઉપયરગનત મલગણત કરવિત;

(ડિત) સરગદલાં નલમલ પરનલ પસરલવિલઓ પ્રલપ્ત કરવિલ; અનટ

(ઇ) સલક્ષતઓ અથવિલ દસ્તલવિટજરનત તપલસ મલટટ અવધકલરપત્ર બહલર પલડિવિલ.
શ ત ૪૫
૧૮૬૦ પક
(૨) ચતફ કવમશનર સમક્ષનત દરટક કલયર્ષોવિલહત ભલરતતય દલાંડિ સલાંવહતલનત કલમ ૧૯૩ અનટ
૨૨૮નલ અથર્ષોઘટનનત મયલર્ષોદલમલલાં ન્યલવયક કલયર્ષોવિલહત રહટશટ અનટ કકૉડિ ઑફ વકરવમનલ
પ્રરસતઝર (ફરજદલરત કલયર્ષોરતવત અવધવનયમ), ૧૯૭૩નલ પ્રકરણ ૨૬ નત કલમ ૧૯૫નલ
શ ત૨
૧૯૭૪ પક હટતસસર ચતફ કવમશનરનટ દતવિલનત અદલલત તરતકટ ગણવિલમલલાં આવિશટ.

૭૮. (૧) ચતફ કવમશનર કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરનટ વિલવરર્ષોક અહટવિલલ રજમ કરશટ અનટ અનટ કરઈ ચતફ કવમશનરટ રજમ કરવિલનલ વિલવરર્ષોક
બલબતમલલાં કરઈપણ સમયટ ખલસ અહટવિલલ રજમ કરત શકશટ જટ તટમનલ મતટ એટલર અનટ ખલસ અહટવિલલર.
તલકતદનર કટ મહત્ત્વિનર છટ કટ તટનટ વિલવરર્ષોક અહટવિલલ રજમ કરવિલ સસધત વવિલલાંવબત કરત
શકલય એમ નથત.

(૨) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર ચતફ કવમશનરનલ વિલવરર્ષોક અન ટ ખલસ અહટવિલલર અનટ તટનત સલથટ
તટમનત ભલલમણર પર કરવિલનત સમવચત કલયર્ષોવિલહતનલ યલદતપત્ર અન ટ જર કરઈ ભલલમણરનર
અસ્વિતકલર થયર હરય તર તટ અલાંગનટ લ કલરણર સલાંસદનલ દરટક ગ કહ સમક્ષ રજમ કરવિલ મલટટ
મમકશટ.

(૩) વિલવરર્ષોક અનટ ખલસ અહટવિલલર કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર દલરલ વનધલર્ષોવરત કરવિલમલલાં આવિટ તટ
સ્વિરૂપ, પધ્ધવત અનટ વવિગતરનટ સમલવિતનટ તય શ લર કરવિલનલ રહટશટ.

રલજ્ય કવમશનરનત વનમણમક. ૭૯. (૧) રલજ્ય સરકલર આ અવધવનયમનલ હટતસઓ મલટટ અવધસમચનલ દલરલ વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટનલ રલજ્ય કવમશનર (જટનર હવિટ પછત –રલજ્ય કવમશનર–
તરતકટ ઉલ્લટખ કરવિલમલલાં આવિટલ છટ)નત વનમણમક કરશટ.

(૨) જટમનટ વવિકલલલાંગતલ સલાંબવલાં ધત બલબતર પર વવિશટર જાણકલરત કટ વ્યવિહલવરક અનસભવિ
નથત તટવિત વ્યવકત રલજ્ય કવમશનર તરતકટ લલયક રહટશટ નહતલાં.

(૩) રલજ્ય કવમનશરનલ પગલર ધરરણ, મળવિલપલત્ર ભરથલ, અનટ સટવિલનલ અન્ય વનયમર
અનટ શરતર (પન્ટ શન, ગ્રટચ્યસઇટત અનટ વનવિ કવત્તિનલ અન્ય લલભર સવહત) રલજ્ય સરકલર
વનધલર્ષોવરત કરટ તટ મસજબનલ રહટશટ.

(૪) રલજ્ય કવમશનરનટ તટનત ફરજર બજાવિવિલમલલાં મદદ કરવિલ જરૂરત અવધકલરતઓ અન ટ
અન્ય કમર્ષોચલરતઓનલ પ્રકલર અનટ તટનલ વિગરર્ષો રલજ્ય સરકલર નકત કરશટ અનટ તટનટ

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 46
યરગ્ય લલગટ તટ મસજબ રલજ્ય કવમશનર મલટટ આ અવધકલરતઓ અનટ અન્ય
કમર્ષોચલરતઓનત જરગવિલઈ કરશટ.

(૫) રલજ્ય કવમશનરનટ આપવિલમલલાં આવિટલ અવધકલરતઓ અનટ અન્ય કમર્ષોચલરતઓ રલજ્ય
કવમશનરનત સલમલન્ય દટખરટખ અનટ વનયલાંત્રણ હટઠળ તટમનત ફરજર બજાવિશટ.

(૬) અવધકલરતઓ અનટ કમર્ષોચલરતઓનલ પગલર, ભરથલ અનટ સટવિલનત અન્ય શરતર રલજ્ય
સરકલર વનધલર્ષોવરત કરટ તટ મસજબનલ રહટશટ.

રલજ્ય કવમશનરનલ કલયરર્ષો. (૭) રલજ્ય સરકલર વનધલર્ષોવરત કરટ તટ રતતટ વવિવવિધ પ્રકલરનત વવિકલલલાંગતલ પરનલ
ટ ત સલલહકલર
વનષ્ણલતરમલલાંથત લટવિલમલલાં આવિટલઅવગયલરથત વિધસ નવહ એટલલ સભ્યરનત બનલ
સવમવત રલજ્ય કવમશનરનટ મદદ કરશટ.

ટ લ કલયરર્ષો કરશટ–
૮૦. રલજ્ય કવમશનર નતચન

(એ) આ અવધવનયમ સલથટ અસલાંગત હરય એવિલ કરઈપણ કલનમન, કલયર્ષોકરમર
અનટ પ્રવકરયલઓનત જરગવિલઈ સ્વિયલાં પરતલનત મળ ટ ટ કટ અન્ય કરઈ રતતટ
ઓળખત કલઢશટ અનટ તટમલલાં જરૂરત સસધલરણલ મલટટનલ ઉપલયરનત ભલલમણ કરશટ;

(બત) રલજ્ય સરકલર જટ બલબતનલ સલાંદભર્ષોમલલાં એ યથલયરગ્ય સરકલર છટ તટ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર છતનવિલઈ જવિલ અન ટ તટમનલ મલટટ
ટ ટ કટ અન્ય કરઈ રતતટ
ઉપલબ્ધ સસરક્ષલનલ ઉપલયર વવિશટ સ્વિયલાં પરતલનત મળ
તપલસ કરશટ અનટ સસધલરલત્મક કલયર્ષોવિલહત મલટટ આ બલબત યથલયરગ્ય
સત્તિલમલાંડિળર પલસટ લઈ જશટ;

(સત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરરનત રક્ષલ કરવિલ મલટટ આ
કલયદલ અથવિલ જટ તટ સમયટ અમલત રહટલ અન્ય કરઈ કલયદલ દલરલ કટ તટ
હટઠળ આપવિલમલલાં આવિટલ સસરક્ષલનલ ઉપલયરનત સમતક્ષલ કરશટ અનટ તટનલ
અસરકલરક અમલતકરણ મલટટ પગલલઓનત ભલલમણ કરશટ;

(ડિત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરરનલ ઉપયરગન ટ રરકતલ
પવરબળરનત સમતક્ષલ કરશટ અનટ યરગ્ય વનવિલરક ઉપલયરનત ભલલમણ કરશટ.

(ઇ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરરનલ વવિરય પર સલાંશરધનર
હલથ ધરશટ અનટ તટનટ પ્રરત્સલહન આપશટ;

(એફ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ અવધકલરર અન ટ તટનલ રક્ષણ મલટટ
ઉપલબ્ધ આગરતરલ સસરક્ષલ-ઉપલયર વવિશટ સભલનતલનટ પ્રરત્સલહન આપશટ;

(જી) આ અવધવનયમનત જરગવિલઈઓનલ અમલતકરણ અન ટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓ મલટટ બનલવિલયટલ યરજનલઓ અનટ કલયર્ષોકરમર પરદટખરટખ રલખશટ;

(એચ) રલજ્ય સરકલર દલરલ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ લલભર મલટટ
ફલળવિવિલમલલાં આવિટલ નલણલકતય ભલાંડિરળનલ ઉપયરગ પર દટખરટખ રલખશટ; અનટ

(આઈ) જટ તટ વિખતટ રલજ્ય સરકલર સરલાંપટ તટવિલ અન્ય કલયરર્ષો કરશટ.
રલજ્ય કવમશનરનત ભલલમણર પર
યથલયરગ્ય સત્તિલમલાંડિળરનત કલયર્ષોવિલહત.
સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 47
૮૧. જ્યલરટ જ્યલરટ રલજ્ય કવમશનર કરઈ સત્તિલમલાંડિળનટ ખલાંડિ – ૮૦ નત કલમ –
(બત)નર અમલ કરવિલ કરઈ ભલલમણર કરટ છટ ત્યલરટ તટ સત્તિલમલાંડિળ તટનલ પર જરૂરત
કલયર્ષોવિલહત કરશટ અનટ ભલલમણર મળ્યલનત તલરતખથત ત્રણ મલસનત અલાંદર કરવિલમલલાં આવિટલ
કલયર્ષોવિલહતનત જાણ રલજ્ય કવમશનરનટ કરશટ.

પરલાંત સ જ્યલરટ સત્તિલમલાંડિળ ભલલમણરનર સ્વિતકલર નથત કરતસલાં તર તટણટ ત્રણ મલસનત અલાંદર
અસ્વિતકલર કરવિલ મલટટનલ કલરણરનત જાણ રલજ્યનલ વવિકલલલાંગતલ મલટટનલ કવમશનરનટ
ચતફ કવમશનરનત સત્તિલઓ. કરવિલનત રહટશટ અનટ અન્યલયનર ભરગ બનલ ટ વ્યવકતનટ પણ તટ જણલવિવિલનસલાં રહટશટ.

૮૨. (૧) રલજ્ય કવમશનરનટ આ અવધવનયમ હટઠળ તટનત ફરજર બજાવિવિલ નતચન ટ ત
બલબતરનલ સલાંદભર્ષોમલલાં બરલબર એ જ સત્તિલઓ રહટશટ જટ કકૉડિ ઑફ વસવવિલ પ્રરસતઝર
(દતવિલનત કલયર્ષોરતવત અવધવનયમ), ૧૯૯૮ હટઠળ મસકદષ્ટ્ દમર ચલલવિવિલ મલટટ વસવવિલ કરટર્ષોમલલાં શ ત ૫.
૧૯૦૮ પક
વનવહત છટ,એટલટ કટ:—

(એ) સલક્ષતઓનટ અદલલતમલલાં હલજર રહટવિલ ફરમલન કરવિસલાં અનટ તટનત બજવિણત;

(બત) દસ્તલવિટજર શરધત કલઢવિલ અનટ તટનટ રજમ કરવિલ આદટશ કરવિર;

(સત) કરઈપણ અદલલત કટ કચરટ તમલલાંથત જાહટર દસ્તલવિટજર કટ તટનત નકલ પમરત પલડિવિલ કટ
તટનલ ઉપયરગનત મલગણત કરવિત;

(ડિત) સરગદલાં નલમલ પરનલ પસરલવિલઓ પ્રલપ્ત કરવિલ; અનટ

(ઇ) સલક્ષતઓ અથવિલ દસ્તલવિટજરનત તપલસ મલટટ અવધકલરપત્ર બહલર પલડિવિલ.

(૨) રલજ્ય કવમશનર સમક્ષનત દરટક કલયર્ષોવિલહત ભલરતતય દલાંડિ સલાંવહતલનત કલમ ૧૯૩ અનટ શ ત ૪૫
૧૮૬૦ પક
૨૨૮નલ અથર્ષોઘટનનત મયલર્ષોદલમલલાં ન્યલવયક કલયર્ષોવિલહત રહટશટ અનટ કકૉડિ ઑફ વકરવમનલ
પ્રરસતઝર (ફરજદલરત કલયર્ષોરતવત અવધવનયમ), ૧૯૭૩નલ પ્રકરણ ૨૬ નત કલમ ૧૯૫નલ
શ ત૨
૧૯૭૪ પક
હટતસસર રલજ્ય કવમશનરનટ દતવિલનત અદલલત તરતકટ ગણવિલમલલાં આવિશટ.

૮૩. (૧) રલજ્ય કવમશનર રલજ્ય સરકલરનટ વિલવરર્ષોક અહટવિલલ રજમ કરશટ અનટ અનટ
કરઈ બલબતમલલાં કરઈપણ સમયટ ખલસ અહટવિલલ રજમ કરત શકશટ જટ તટમનલ મતટ એટલર
તલકતદનર કટ મહત્ત્વિનર છટ કટ તટનટ વિલવરર્ષોક અહટવિલલ રજમ કરવિલ સસધત વવિલલાંવબત કરત
રલજ્ય કવમશનરટ રજમ કરવિલનલ શકલય એમ નથત.
વિલવરર્ષોક અનટ ખલસ અહટવિલલર.
(૨) રલજ્ય સરકલર ચતફ કવમશનરનલ વિલવરર્ષોક અન ટ ખલસ અહટવિલલર અનટ તટનત સલથટ
તટમનત ભલલમણર પર કરવિલનત સમવચત કલયર્ષોવિલહતનલ યલદતપત્ર અન ટ જર કરઈ ભલલમણરનર
અસ્વિતકલર થયર હરય તર તટ અલાંગન ટ લ કલરણર જ્યલલાં રલજ્ય વવિધલનમલાંડિળ બટ ગ કહરનસલાં બનલ

ટ હરય ત્યલલાં
હરય ત્યલલાં દરટક ગ કહ સમક્ષ અથવિલ જ્યલલાં આ વવિધલનમલાંડિળ એક ગ કહનસલાં બનલ
એ ગ કહ સમક્ષ રજમ કરવિલ મલટટ મમકશટ.

(૩) વિલવરર્ષોક અનટ ખલસ અહટવિલલર રલજ્ય સરકલર દલરલ વનધલર્ષોવરત કરવિલમલલાં આવિટ તટ
શ લર કરવિલનલ રહટશટ.
સ્વિરૂપ, પધ્ધવત અનટ વવિગતરનટ સમલવિતનટ તય

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 48
પ્રકરણ–૧૩ખમાસઅદમાલત ખલસ અદલલત

૮૪. ઝડિપત અદલલતત કલયર્ષોવિલહતનર પ્રબલાંધ કરવિલનલ ઉદષ્ટ્ દટશથત રલજ્ય સરકલર વિડિત
અદલલતનલ મસખ્ય ન્યલયલવધશનત અનસમવતથત અવધસમચનલ દલરલ દરટક વજલ્લલ મલટટ આ
કલયદલ હટઠળ અપરલવધક કલયર્ષોવિલહત ચલલવિવિલ સટસન કરટર્ષો (વજલ્લલનત ફરજદલરત અદલલત)
નટ ખલસ અદલલત તરતકટ મસકરર (વનધલર્ષોવરત) કરશટ.

૮૫. (૧) રલજ્ય સરકલર દરટક ખલસ અદલલત મલટટ અવધસમચનલ દલરલ એવિત સ્પવટ શયલ પવબ્લક પ્રરસતકયસટર
અદલલતરમલલાં સ્પવટ શયલ પવબ્લક પ્રરસતકયસટર (ખલસ સરકલરત ફરજદલરત વિકતલ)
તરતકટ કટસરનત કલયર્ષોવિલહત હલથ ધરવિલ જટઓ ૭ કરતલલાં ઓછલ નવહ એટલલ
વિરર્ષોથત વિકતલ તરતકટનલ વ્યવિસલયમલલાં હરય તટનટ પવબ્લક પ્રરસતકયસટર (સરકલરત
ફરજદલરત વિકતલ) મસકરર (વનધલર્ષોવરત) કરશટ અથવિલ વિકતલનત વનમણમક કરશટ.

(૨) પટટ લ ખલાંડિ (૧) હટઠળ વનમવિલમલલાં આવિટલ સ્પવટ શયલ પવબ્લક પ્રરસતકયસટર
(ખલસ સરકલરત ફરજદલરત વિકતલ) રલજ્ય સરકલર દલરલ વનધલર્ષોવરત કરવિલમલલાં
ટ વિશટ.
આવિટલ ફત અથવિલ મહટનતલણસલાં મળ

પ્રકરણ–૧૪ધવકલમાનુંગતમાધિરમાવતતીવ્યકકતઓમમાટટેનિતીરમાનષષ્ટ્રિયધનિધધિ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ
મલટટનત રલષષ્ટ્વરય વનવધ.
૮૬. (૧) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટનત રલષષ્ટ્વરય વનવધ(નલણલકતય
ભલાંડિરળ)નલ નલમથત એક વનવધનત રચનલ કરવિલમલલાં આવિશટ જટમલલાં નતચટ મસજબ
નલણલલાં જમલ કરવિલમલલાં આવિશટ–

(એ) તલ. ૧૧ ઓગસ્ટ,૧૯૮૩નત અવધસમચનલ કરમલલાંક : એસ.ઓ.
ઓ.૫૭૩(ઇ) થત રચવિલમલલાં આવિટલ વવિકલલલાંગ વ્યવકતઓ મલટટનત વનવધ
અનટ ચવટ રટટબલ એન્ડિકૉમન્ટ ટ એકટ, (સખલવિતત થલપણ-દલન
શ ત૬
૧૮૯૦ પક
અવધવનયમ) ૧૮૯૦ હટઠળ તલ. ૨૧ નવિટમ્બર, ૨૦૦૬નત અવધસમચનલ
કરમલલાંક : ૩૦-૦૩/૨૦૦૪-DDII થત રચવિલમલલાં આવિટલ વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત વ્યવકતઓનલ સશવકતકરણ મલટટનલ ટષ્ટ્ રસ્ટ ફલાંડિ હટઠળ
ઉપલબ્ધ તમલમ રકમ;

(બત) નલમદલર સવિરર્ષોચ્ચ અદલલતમલલાં વસવવિલ અપતલ કરમલલાંક : ૪૬૫૫
અનટ ૫૨૧૮/૨૦૦૦ અન્વિયટ તલ. ૧૬ એવપ્રલ, ૨૦૦૪નલ ચમકલદલનલ
અમલતકરણ સલાંદભર્ષે બબન્કર, કરપરર્ષોરટશન્સ, નલણલકતય સલાંસ્થલઓ દલરલ
ચમકવિવિલપલત્ર તમલમ રકમ;

(સત)અનસદલન, ભટટ -સરગલદર, દલન, સખલવિત, વિલરસલઈ દલન અથવિલ
હસ્તલલાંતરણ (તબદતવલ) દલરલ મળતત તમલમ રકમ;

(ડિત) સહલવયત અનસદલન સવહત કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર પલસટથત મળતત
તમલમ રકમ;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 49
(ઇ) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર નકત કરટ તટ અન્ય સરતરમલલાંથત તમલમરકમ;

(૨) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટનત વનવધનર ઉપયરગ અનટ સલાંચલલન
વનધલર્ષોવરત કરવિલમલલાં આવિટ તટ પધ્ધવતથત કરવિલમલલાં આવિશટ.

૮૭. (૧) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર આ વનવધ મલટટ યરગ્ય વહસલબર અનટ સલાંબવલાં ધત અન્ય વહસલબર અનટ અન્વિટરણ (ઑવડિટ).
રટકરડિષ્ટ્ ર્ષોસનત જાળવિણત કરશટ અનટ આવિક અનટ ખચર્ષોનલ વહસલબર સવહત
ભલરતનલ વનયલાંત્રક અનટ મહલલટખલપરતક્ષક (કરમ્પ્ટષ્ટ્ રકૉલર એન્ડિ ઑવડિટર
જનરલ ઑફ ઇવન્ડિયલ)નલ પરલમશર્ષોમલલાં વનધલર્ષોવરત કયલર્ષો મસજબનલ અન્ય પત્રકર
તયશ લર કરશટ.

(૨) વનવધનલ વહસલબરનસલાં અન્વિટરણ (ઑવડિટ) ભલરતનલ વનયલાંત્રક અનટ
મહલલટખલપરતક્ષક (કરમ્પ્ટષ્ટ્ રકૉલર એન્ડિ ઑવડિટર જનરલ ઑફ ઇવન્ડિયલ) દલરલ
તટમણટ વનધલર્ષોવરત કરટલ સમયલલાંતરટ કરલવિવિલમલલાં આવિશટ અનટ આવિલ અન્વિટરણનલ
લાં મલલાં તટમનલ દલરલ કરવિલમલલાં આવિતર કરઈપણ ખચર્ષો ભલરતનલ વનયલાંત્રક અનટ
સલાંબધ
મહલલટખલપરતક્ષક (કરમ્પ્ટષ્ટ્ રકૉલર એન્ડિ ઑવડિટર જનરલ ઑફ ઇવન્ડિયલ)નટ
વનવધનલ નલણલલાંમલલાંથત ચમકવિવિલપલત્ર રહટશટ.

(૩) ભલરતનલ વનયલાંત્રક અનટ મહલલટખલપરતક્ષક (કરમ્પ્ટષ્ટ્ રકૉલર એન્ડિ ઑવડિટર
જનરલ ઑફ ઇવન્ડિયલ) અનટ તટમનલ દલરલ વનવધનલ વહસલબરનલ અન્વિટરણ
(ઑવડિટ)નલ સલાંબધ લાં મલલાં વનમવિલમલલાં આવિટલ અન્ય કરઈપણ વ્યવકતઓન ટ આવિલ
અન્વિટરણનલ સલાંબધ લાં મલલાં એટલલ જ અવધકલરર, વવિશટરલવધકલરર અનટ સત્તિલઓ રહટશટ

જ ભલરતનલ વનયલાંત્રક અનટ મહલલટખલપરતક્ષકનટ સરકલરત વહસલબરનલ
અન્વિટરણનલ સલાંબધ લાં મલલાં હરય છટ, અનટ ખલસ કરતનટ તટમનટ વહસલબત પત્રકર,
સલાંબવલાં ધત રસતદર (વિલઉચસર્ષો) અનટ અન્ય દસ્તલવિટજર તટમજ કલગળરનત મલગણત
તથલ વનવધનત કચરટ તઓમલલાંથત કરઈનત પણ તપલસ કરવિલનલ અવધકલરર રહટશટ.

(૪) ભલરતનલ વનયલાંત્રક અનટ મહલલટખલપરતક્ષક કટ તટમનલ દલરલ આ સલાંબધ લાં ટ
વનમવિલમલલાં આવિટલ અન્ય કરઈપણ વ્યવકત દલરલ પ્રમલવણત કરવિલમલલાં આવિટલ
વનવધનલ વહસલબર અનટ તટ પરનલ અન્વિટરણ અહટવિલલ કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર દલરલ
એકસલથટ સલાંસદનલ દરટક ગ કહ સમક્ષ મમકવિલમલલાં આવિશટ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 50
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ પ્રકરણ–૧૫ધવકલમાનુંગતમાધિરમાવતતીવ્યકકતઓમમાટટેનિતીરમાજ્યધનિધધિ
મલટટનત રલજ્ય વનવધ.

૮૮. (૧) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર વનધલર્ષોવરત કરટ તટ મસજબ રલજ્ય સરકલર દલરલ
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટનત રલજ્ય વનવધ(નલણલકતય ભલાંડિરળ)નલ
નલમથત એક વનવધનત રચનલ કરવિલમલલાં આવિશટ.

(૨) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટનત રલજ્ય વનવધનર ઉપયરગ અન ટ
સલાંચલલન રલજ્ય સરકલર વનધલર્ષોવરત કરટ તટ પધ્ધવતથત કરવિલમલલાં આવિશટ.

(૩) દરટક રલજ્ય સરકલર રલજ્ય વનવધ મલટટ યરગ્ય વહસલબર અનટ સલાંબવલાં ધત
અન્ય રટકરડિષ્ટ્ ર્ષોસનત જાળવિણત કરશટ અનટ આવિક અનટ ખચર્ષોનલ વહસલબર સવહત
ભલરતનલ વનયલાંત્રક અનટ મહલલટખલપરતક્ષક (કરમ્પ્ટષ્ટ્ રકૉલર એન્ડિ ઑવડિટર
જનરલ ઑફ ઇવન્ડિયલ)નલ પરલમશર્ષોમલલાં વનધલર્ષોવરત કયલર્ષો મસજબનલ અન્ય પત્રકર
શ લર કરશટ.
તય

(૪) રલજ્ય વનવધનલ વહસલબરનસલાં અન્વિટરણ (ઑવડિટ) ભલરતનલ વનયલાંત્રક અનટ
મહલલટખલપરતક્ષક (કરમ્પ્ટષ્ટ્ રકૉલર એન્ડિ ઑવડિટર જનરલ ઑફ ઇવન્ડિયલ) દલરલ
તટમણટ વનધલર્ષોવરત કરટલ સમયલલાંતરટ કરલવિવિલમલલાં આવિશટ અનટ આવિલ અન્વિટરણનલ
લાં મલલાં તટમનલ દલરલ કરવિલમલલાં આવિતર કરઈપણ ખચર્ષો ભલરતનલ વનયલાંત્રક અનટ
સલાંબધ
મહલલટખલપરતક્ષક (કરમ્પ્ટષ્ટ્ રકૉલર એન્ડિ ઑવડિટર જનરલ ઑફ ઇવન્ડિયલ)નટ
રલજ્ય વનવધનલ નલણલલાંમલલાંથત ચમકવિવિલપલત્ર રહટશટ.

(૫) ભલરતનલ વનયલાંત્રક અનટ મહલલટખલપરતક્ષક (કરમ્પ્ટષ્ટ્ રકૉલર એન્ડિ ઑવડિટર
જનરલ ઑફ ઇવન્ડિયલ) અનટ તટમનલ દલરલ રલજ્ય વનવધનલ વહસલબરનલ
અન્વિટરણ (ઑવડિટ)નલ સલાંબધ લાં મલલાં વનમવિલમલલાં આવિટલ અન્ય કરઈપણ વ્યવકતઓન ટ
આવિલ અન્વિટરણનલ સલાંબધ લાં મલલાં એટલલ જ અવધકલરર, વવિશટરલવધકલરર અનટ
સત્તિલઓ રહટશટ જટ ભલરતનલ વનયલાંત્રક અનટ મહલલટખલપરતક્ષકનટ સરકલરત
વહસલબરનલ અન્વિટરણનલ સલાંબધ લાં મલલાં હરય છટ, અનટ ખલસ કરતનટ તટમનટ વહસલબત
પત્રકર, સલાંબવલાં ધત રસતદર (વિલઉચસર્ષો) અનટ અન્ય દસ્તલવિટજર તટમજ કલગળરનત
મલગણત તથલ વનવધનત કચરટ તઓમલલાંથત કરઈનત પણ તપલસ કરવિલનલ અવધકલરર
રહટશટ.

(૬) ભલરતનલ વનયલાંત્રક અનટ મહલલટખલપરતક્ષક કટ તટમનલ દલરલ આ સલાંબધ લાં ટ
વનમવિલમલલાં આવિટલ અન્ય કરઈપણ વ્યવકત દલરલ પ્રમલવણત કરવિલમલલાં આવિટલ
રલજ્ય વનવધનલ વહસલબર અન ટ તટ પરનલ અન્વિટરણ અહટવિલલ રલજ્ય સરકલર
દલરલ જ્યલલાં રલજ્ય વવિધલનમલાંડિળ બટ ગ કહરનસલાં બનલ
ટ હરય ત્યલલાં દરટક ગ કહ સમક્ષ
અથવિલ જ્યલલાં આ વવિધલનમલાંડિળ એક ગ કહનસલાં બનલ ટ હરય ત્યલલાં એ ગ કહ સમક્ષ
એકસલથટ મમકવિલમલલાં આવિશટ.

ન મા) અનિગદનુંર
પ્રકરણ–૧૬અપરમાધિરો (ગનિ
અવધવનયમનત જરગવિલઈઓઅનટ તટ
હટઠળ બનલવિટલ વનયમરનલ ઉલ્લલાંઘન
મલટટ સજા.
સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 51
૮૯. કરઈપણ વ્યવકત જટ આ અવધવનયમનત જરગવિલઈઓનર અથવિલ તટ હટઠળ બનલવિવિલમલલાં
આવિટલ વનયમરનર ભલાંગ કરટ છટ તર તટન લાંસ પ્રથમ ઉલ્લલાંઘન દલાંડિ સવહત સજાપલત્ર બનશટ જટ
રૂવપયલ દસ હજાર સસધત વિધત શકશટ અનટ ત્યલરપછતનસલાં ઉલ્લલાંઘન દલાંડિ સવહત રૂવપયલ
પચલસ હજારથત ઓછસલાં નવહ એટલસલાં રહટશટ જટ રૂવપયલ પલલાંચ લલખ સસધત વિધત શકશટ.

૯૦. (૧) જ્યલલાં કલાંપનત દલરલ આ કલયદલ હટઠળ ગસનર આચરવિલમલલાં આવિટ છટ ત્યલલાં
ગસનલનલ સમયટ કલયર્ષોભલર સલાંભલળતત હતત અનટ તટ મલટટ કલાંપનતનસલાં કલમકલજ
કલાંપનતઓદલરલ અપરલધર.
ચલલવિવિલ કલાંપનતનટ જવિલબદલર હતત તટ દરટક વ્યવકત ઉપરલલાંત કલાંપનતનટ પણ
ગસનલ મલટટ દરવરત ગણવિલમલલાં આવિશટ અનટ તટનત સલમ ટ આગળનત કલયર્ષોવિલહત
ટ વિવિલ જવિલબદલર રહટશટ.
ચલલવિવિલ અનટ તદષ્ટ્ અનસસલર સજા મળ

પરલાંત સ આ પટટ લ ખલાંડિમલલાં એવિત કરઈ વ્યવકતન ટ આ કલયદલ હટઠળ કરઈપણ સજા
મળટ વિવિલ જવિલબદલર લટખવિલમલલાં આવિશટ નવહ જર વ્યવકત એમ સલવબત કરટ છટ
કટ ગસનર તટનત જાણ બહલર આચરવિલમલલાં આવ્યર હતર અથવિલ તર તટણટ આવિલ
ગસનલનટ રરકવિલ મલટટ જરૂરત તમલમ તત્પરતલ દલખવિત હતત.

(૨) પટટ લ ખલાંડિ – (૧)મલલાં કરઈ બલબત સમલયટલ હરય તર પણ જ્યલલાં આ
કલયદલ હટઠળ ગસનર કલાંપનત દલરલ આચરવિલમલલાં આવ્યર છટ અનટ એ સલવબત
થલય છટ કટ ગસનર કલાંપનતનલ કરઈ વડિરટકટર, મન ટ જ
ટ ર, સટકરટટરત કટ અન્ય કરઈ
અવધકલરતનલ પક્ષટ સલાંમવત કટ દસ લર્ષોક્ષ (મમકસલાંમવત) અથવિલ તર કરઈ બદટ રકલરતનલ
પવરણલમ સ્વિરૂપ આચરલયર છર તર આવિલ વડિરટકટર, મન ટ જ
ટ ર, સટકરટટરત કટ
અન્ય કરઈ અવધકલરતનટ પણ ગસનલ મલટટ દરવરત ગણવિલમલલાં આવિશટ અનટ તટઓનત
સલમટ આગળનત કલયર્ષોવિલહત ચલલવિવિલ અન ટ તદષ્ટ્ અનસસલર સજા મળ ટ વિવિલ
જવિલબદલર રહટશટ.

ઉદલહરણ.— આ ખલાંડિનલ હટતસઓ મલટટ,

(એ) “કલાંપનત– એટલટ કટ કરઈપણ કરપરર્ષોરટટ સલાંસ્થલ જટમલલાં પઢટ ત અથવિલ
વ્યવકતઓનલ અન્ય કરઈ મલાંડિળરનર સમલવિટશ થલય છટ; અનટ

(બત) પઢટ તનલ સલાંબધ
લાં મલલાં –વડિરટકટર– એટલટ કટ પઢટ તમલલાં ભલગતદલર. બન્ટ ચમલકર્ષો વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓમલટટનલ કરઈપણ લલભર
૯૧. કરઈપણ વ્યવકત મલનદલાંડિક (બન્ટ ચમલકર્ષો) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટનત
છળકપટપમવિર્ષોક મળ ટ વિવિલ બદલ
સસવવિધલઓ (લલભર) છળકપટપમવિર્ષોક (દગલથત) મળ ટ વિટ છટ અથવિલ તટ રતતટ મળટ વિવિલનર પ્રયત્ન
સજા..
ટ ટ ટ ટ ટ
કરટ છ તર તટ વનવશ્ચિત મસદત મલટ સજાન પલત્ર બનશટ જ બ વિરર્ષો સસધત વિધત શકશટ
અથવિલ દલાંડિ જટ એક લલખ રૂવપયલ સસધત વિધત શકશટ અથવિલ તટ બલાંન.ટ

૯૨. કરઈપણ વ્યવકત,—

(એ) લરકરનત નજરટ પડિટ એવિલ કરઈપણ સ્થળટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતનસલાં એટષ્ટ્ રરવસટતનલ અપરલધર મલટટ
ઈરલદલપમવિર્ષોક અપમલન કરટ અથવિલ અપમલવનત કરવિલનલ આશયથત ધલકધમકત
સજા..
આપ;ટ

(બત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકત પર તટનટ અપમલવનત કરવિલનલ ઈરલદલથત
હસમલર કરટ અથવિલ બળજબરત કરવિલનર પ્રયત્ન કરટ અથવિલ વવિકલલલાંગતલ
ધરલવિતત મવહલલનત શલલતનતલ પર અત્યલચલર (બળજબરત) કરટ;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 52
(સત) જટ વિલસ્તવવિક રતતટ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતનત જવિલબદલરત અન ટ
તટનલ ઉપર વનયલાંત્રણ ધરલવિટ છટ અનટ સ્વિટચ્છલપમવિર્ષોક કટ જાણત જરઈનટ તટનટ કટ
તટણતનટ ખરરલક અનટ પ્રવિલહત પદલથરર્ષો આપવિલનર ઈનકલર કરટ;

(ડિત) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતલ બલળક અથવિલ સતનત ઈચ્છલ (મરજી) પર
આવધપત્ય ધરલવિતલ હરવિલનત વસ્થવતમલલાં હરય અન ટ એ વસ્થવતનર ઉપયરગ તટણતનસલાં
જાતતય શરરણ કરવિલ મલટટ કરતત હરય;

(ઇ) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતનલ કરઈપણ શલરતવરક અલાંગર કટ જલનન્ટ દષ્ટ્ વરયર
અથવિલ અન્ય કરઈ સહલયક સલધનનર ઉપયરગ કરતન ટ સ્વિટચ્છલપમવિર્ષોક ઈજા કરટ,
નસકસલન પહરલાંચલડિટ અથવિલ તટનટ અવિરરધ;ટ

(એફ) વવિકલલલાંગતલનલ કટટલલક જવટલ કટસરમલલાં કટ જ્યલલાં રજીસ્ટડિર્ષો તબતબત
વ્યવિસલવયકનલ મતટ તટમજ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત સતનલ વિલલતઓનત સલાંમવતથત
કલયદટસર ગભર્ષોપલત મલટટ તબતબત પ્રવકરયલ કરવિલમલલાં આવિટ છટ તટ વસવિલય
વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત મવહલલ પર તટનત સ્પષ સલાંમવત વવિનલ કરઈપણ તબતબત
પ્રવકરયલ કરવિલમલલાં આવિટ, હલથ ધરવિલમલલાં આવિટ અથવિલ વનદર્ષેવશત કરવિલમલલાં આવિટ
જટનલથત ગભર્ષોપલતનત વસ્થવત સજાર્ષોય કટ તટવિત વસ્થવત સજાર્ષોવિલનત સલાંભલવિનલ રહટ;

તટ વ્યવકત વનવશ્ચિત મસદત મલટટ સજાપલત્ર બનશટ જટ છ મલસથત ઓછત નવહ
એટલત હશટ પરલાંત સ તટનટ દલાંડિ સવહત પલલાંચ વિરર્ષો સસધત વિધલરત શકલશટ.

૯૩. કરઈપણ વ્યવકત, પત્રકર, વહસલબર અથવિલ અન્ય કરઈ દસ્તલવિટજર રજમ કરવિલમલલાં મલવહતત પમરત પલડિવિલમલલાં વનષ્ફળ
વનષ્ફળ જાય છટ અથવિલ કરઈ વનવિટદન, મલવહતત કટ વવિગતર જટ આ અવધવનયમ અથવિલ જવિલ બદલ સજા..
અન્ય કરઈ આદટશ કટ તટ હટઠળ આપવિલમલલાં આવિટલ વનદર્ષેશર અનસસલર રજમ કરવિલ કટ પમરત
પલડિવિલ અથવિલ આ અવધવનયમ અથવિલ અન્ય કરઈઆદટશ કટ તટ હટઠળ આપવિલમલલાં આવિટલ
વનદર્ષેશરનર અમલ કરતલ પ્રશરનલ જવિલબ આપવિલ બલાંધલયટલ છટ તર તટ દલાંડિ સલથટ સજાપલત્ર
બનશટ જટ દરટક અપરલધનલ સલાંદભર્ષોમલલાં રૂવપયલ પચતસ હજાર સસધત વિધત શકશટ, અનટ
સતત વનષ્ફળતલ કટ ઈનકલરનલ સલાંજરગરમલલાં વિધલરલનર દલાંડિ જટ દલાંડિનત સજા ફટકલયલર્ષોનત
અસલ તલરતખ પછત સતત વનષ્ફળતલ કટ ઈનકલર મલટટ પ્રવત વદન રૂવપયલ એક હજાર
સસધત વિધત શકશટ.

૯૪. કરઈપણ અદલલત આ પ્રકરણ હટઠળ યથલયરગ્ય સરકલરનલ કમર્ષોચલરત દલરલ ગસનર
આચરવિલમલલાં આવ્યર છટ તટવિલ આરરવપત ગસનલનટ ધ્યલનમલલાં લટશટ નવહ વસવિલય કટ યથલયરગ્ય
સરકલર દલરલ અગલઉથત મલાંજમરત લટવિલમલલાં આવિત હરય અથવિલ આ સલાંબધ લાં મલલાં તટમનલ દલરલ
અવધકક ત અવધકલરત દલરલ ફવરયલદ દલખલ કરવિલમલલાં આવિત હરય.
શ વલ્પક સજા..
વિક
યથલયરગ્ય સરકલરનત પમવિર્ષો મલાંજમરત.
૯૫.
જ્યમાનુંકરોઈકકત્યકટેફરજચ ચૂકથતીઆઅધધિધનિયમહટેઠળઉપરમાનુંતકટેન ન
ન રોબનિગછગત્યમારટે જેતગ
ન્દ્રિકટેરમાજ્યનિમાકરોઈઅધધિધનિયમહટેઠળપણગનિ
સમયગઅમલમમાનુંરહટેલઅન્યકરોઈકમાયદમામમાનુંકરોઈબમાબતસમમા
ન મામમાનુંદરોધષતજણમાયગલગનિ
યગલહરોયતગમછતમાનુંઆવમાગનિ ન ગગમારફ

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 53
કતએવમાઅધધિધનિયમહટેઠળજસજાપમાત્રબનિશિગજેઅધધિકતમ
મમાત્રમામમાનુંસજાનિતીજરોગવમાઈકરટે છગ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 54
અન્ય કલયદલનલ લલગસલાં પડિવિલ પર પ્રકરણ–૧૭પ્રકડીણર્ડ
રરક નહતલાં.
૯૬. આ અવધવનયમનત જરગવિલઈઓ એ જટ તટ સમયટ અમલમલલાં રહટલ અન્ય કલયદલનત
.
જરગવિલઈઓનર અનલદર કટ અવિગણનલ નથત પણ તટ ઉપરલલાંત રહટશટ.

૯૭. આ અવધવનયમ કટ તટ હટઠળ બનલવિટલ વનયમર હટઠળ શસધ્ધ બસવધ્ધપમવિર્ષોક કટ એ
આશયથત કરટલ કરઈપણ બલબત મલટટ કરઈપણ દલવિર, ફવરયલદ કટ અન્ય કરઈ કલનમનત
શસધ્ધ બસવધ્ધપમવિર્ષોક કટ શસભ કલયર્ષોવિલહત યથલયરગ્ય સરકલર અથવિલ યથલયરગ્ય સરકલરનર કરઈ અવધકલરત અથવિલ ચતફ
આશયથત કરટલ કક ત્ય સલમટ કવમશનર કટ રલજ્ય કવમશનરનત કચરટ તનર કરઈ અવધકલરત કટ કમર્ષોચલરતનત વવિરૂધ્ધમલલાં
સસરક્ષલ. રહટશટ નહતલાં.

. ૯૮. (૧) આ અવધવનયમનત જરગવિલઈઓનર અમલ કરવિલમલલાં કરઈ અડિચણ કટ મસશ્કટલત
ઉભત થલય તર કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર આદટશથત સત્તિલવિલર ગઝટ ટટમલલાં પ્રકલવશત કરતનટ આ
અડિચણર દમ ર કરવિલનત સત્તિલ. અવધવનયમનત જરગવિલઈઓ સલથટ અસલાંગત ન હરય એવિત જરગવિલઈઓ કરશટ કટ વનદર્ષેશર
આપશટ જટ આવિત મસશ્કટલત દમ ર કરવિલ જરૂરત કટ યરગ્ય જણલય.
.
પરલાંત સ આ અવધવનયમનલ પ્રલરલાંભનત તલરતખથત બ ટ વિરર્ષો પમરલ થયલ પછત આ ખલાંડિ હટઠળ
આવિલ કરઈ આદટશ કરવિલમલલાં નવહ આવિશટ નહતલાં.

(૨) આ ખલાંડિ હટઠળ કરવિલમલલાં આવિટલ દરટક આદટશ તટ બહલર પલડિવિલમલલાં આવિટ તટ પછત
શકય બનટ એટલલ જલદત સલાંસદનલ દરટક ગ કહ સમક્ષ મમકવિલમલલાં આવિશટ.
અનસસવમ ચમલલાં સસધલરર કરવિલનત
સત્તિલ. ૯૯. (૧) યથલયરગ્ય સરકલર દલરલ કટ અન્ય કરઈ રતતટ કરવિલમલલાં આવિટલ ભલલમણર
અલાંગટ જર કટન્દષ્ટ્ ર સરકલરનટ ખલતરત થલય કટ તટ આમ કરવિસલાં જરૂરત કટ યરગ્ય
. છટ તર તટ અવધસમચનલ દલરલ અનસસવમ ચમલલાં સસધલરર કરશટ અનટ આવિત અવધસમચનલ
બહલર પલડિવિલમલલાં આવિટ ત્યલરથત જ અનસસવમ ચમલલાં તદષ્ટ્ અનસસલર સસધલરર કરવિલમલલાં
આવિટલ છટ એમ મલનત લટવિલમલલાં આવિશટ.

(૨) આવિત દરટક અવધસમચનલ તટ બહલર પલડિવિલમલલાં આવિટ તટ પછત શકય બનટ
એટલલ જલદત સલાંસદનલ દરટક ગ કહ સમક્ષ મમકવિલમલલાં આવિશટ.

વનયમર બનલવિવિલનત કટન્દષ્ટ્ ર ૧૦૦. (૧) કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર અવધસમચનલ દલરલ અગલઉનલ પ્રકલશનનત શરતરનટ
સરકલરનત સત્તિલ. આવધન આ અવધવનયમનત જરગવિલઈઓન ટ અમલમલલાં મમકવિલ વનયમર બનલવિત
શકશટ.
.
(૨) ખલસ કરતનટ આગળ ઉલ્લટખ કરટલ સત્તિલવધકલરરનલ સલમલન્ય વનરૂપણનલ
ટ લમલલાંથત તમલમ અથવિલ અમસક બલબતરનર
પમવિલર્ષોગ્રહ વવિનલ આ વનયમર નતચન
પ્રબલાંધ કરત શકશટ,એટલટ કટ:—

(એ) ખલાંડિ – ૬નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) હટઠળ વવિકલલલાંગતલ પર સલાંશરધન
મલટટનત કવમટત રચવિલ મલટટનત રતત;

(બત) ખલાંડિ – ૨૧નલ પટટ લ ખલાંડિ (૧) હટઠળ સમલન તકનત નતવત
જાહટર કરવિલનત રતત;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 55
(સત) ખલાંડિ – ૨૨નલ પટટ લ ખલાંડિ (૧) હટઠળ દરટક સલાંસ્થલન દલરલ
રટકરડિષ્ટ્ ર્ષોસ વનભલવિવિલનત રતત;

(ડિત) ખલાંડિ – ૨૩નલ પટટ લ ખલાંડિ (૩) હટઠળ લરક ફવરયલદ વનવિલરણ
કચરટ ત મલટટ ફવરયલદરનસલાં રજીસ્ટર વનભલવિવિલનત રતત;

(ઇ) ખલાંડિ – ૩૬ હટઠળ સલાંસ્થલનરએ ખલસ રરજગલર કચરટ તનટ
મલવહતત અનટ પ્રત્યસત્તિર પમરલ પલડિવિલનત રતત;

(એફ) ખલાંડિ – ૩૮નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) હટઠળ મમલ્યલલાંકન બરડિર્ષોનત
રચનલ અનટ પટટ લ ખલાંડિ (૩) હટઠળ મમલ્યલલાંકન બરડિર્ષો દલરલ કરવિલનલ
મમલ્યલલાંકનનત રતત;

(જી) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટ ખલાંડિ – ૪૦ હટઠળ
સસલભતલનલ ધરરણર સ્થલવપત કરતલ વનયમર;

(એચ) ખલાંડિ – ૫૮નલ પટટ લ ખલાંડિ (૧) હટઠળ વવિકલલલાંગતલનસલાં
પ્રમલણપત્ર મળ ટ વિવિલ અરજી કરવિલનત રતત અનટ પટટ લ ખલાંડિ (૨)
હટઠળ વવિકલલલાંગતલનલ પ્રમલણપત્રનર નમમનર;

(આઇ) ખલાંડિ – ૬૧નલ પટટ લ ખલાંડિ (૬) હટઠળ કટન્દષ્ટ્ વરય સલલહકલર
બરડિર્ષોનલ વનયસકત સભ્યરનટ ચમકવિવિલનલ ભરથલ;

(જટ) ખલાંડિ – ૬૪ હટઠળ કટન્દષ્ટ્ વરય સલલહકલર બરડિર્ષોનત બઠટ કમલલાં
કલમકલજનલ વ્યવિહલરરનત કલયર્ષોરતવત મલટટનલ વનયમર;

(કટ) ખલાંડિ – ૭૪નલ પટટ લ ખલાંડિ (૪) હટઠળ ચતફ કવમશનર અનટ
કવમશનસર્ષોનલ પગલરર, ભરથલ અનટ સટવિલનલ અન્ય વનયમર;

(એલ) ખલાંડિ – ૭૪નલ પટટ લ ખલાંડિ (૭) હટઠળ ચતફ કવમશનરનત
કચરટ તનલ અવધકલરતઓ અનટ અન્ય કમર્ષોચલરતઓનલ પગલરર, ભરથલ
અનટ સટવિલનલ અન્ય વનયમર;

(એમ) ખલાંડિ – ૭૪નલ પટટ લ ખલાંડિ (૮) હટઠળ સલલહકલર સવમવતનત
રચનલ અનટ વનષ્ણલતરનત વનમણમક;

(એન) ખલાંડિ – ૭૮નલ પટટ લ ખલાંડિ (૩) હટઠળ ચતફ કવમશનર દલરલ
રજમ કરવિલનલ વિલવરર્ષોક અહટવિલલનર ઢલલાંચર, રતત અનટ તટમલલાં સલમલટ
કરવિલનત વવિગતર;

(ઓ) ખલાંડિ – ૮૬નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) હટઠળ વનવધનલ નલણલલાંનલ
ઉપયરગ અનટ સલાંચલલનનત પધ્ધવત અનટ કલયર્ષોરતવત;

(પત) ખલાંડિ – ૮૭નલ પટટ લ ખલાંડિ (૧) હટઠળ વનવધનલ વહસલબર તય
શ લર
કરવિલ મલટટનલ પત્રક;

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 56
(૩) આ અવધવનયમ હટઠળ બનલવિલયટલ દરટક વનયમ તટ બનત ગયલ પછત તરત
જ સલાંસદનલ દરટક ગ કહ સમક્ષ સત્ર ચલલસ હરય ત્યલરટ કસ લ ૩૦ વદવિસનલ
સમયગલળલ મલટટ મમકવિલમલલાં આવિશટ, જટ એક અથવિલ બ ટ કટ વિધસ સળલાંગ સત્રરનલ
બનત શકશટ, અનટ જર સત્ર પમરલાં થલય તર ત્યલરપછતનલ સત્રમલલાં તરત જ
અથવિલ તર આગળ જણલવ્યસ તટમ કરમલનસસલર સત્રમલલાંસત્રમલલાં, બલાંનટ ગ કહર
વનયમરમલલાં કરઈ ફટરફલર કરવિલ સલાંમત થલય અથવિલ બલાંનટ ગ કહર સલાંમત થલય કટ
વનયમર બનલવિવિલ જરઈએ નવહ, ત્યલરબલદ સલાંજરગર અનસસલર વનયમર ફકત
તટનલ સસધલરટલલ સ્વિરૂપમલલાં જ અમલત રહટશટ અથવિલ તટનર કરઈ અમલ નવહ
થલય; જટથત કરતનટ આવિલ કરઈ ફટરફલરર કટ અમલન્યતલ તટ વનયમ હટઠળ
અગલઉ જટ કલલાંઈ કરટલ છટ તટનત કલયદટસરતલનટ બલધ આવ્યલ વવિનલ રહટશટ.

૧૦૧. (૧) રલજ્ય સરકલર અવધસમચનલ દલરલ અગલઉનલ પ્રકલશનનત શરતરન ટ આવધન
આ અવધવનયમનલ પ્રલરલાંભનત તલરતખથત છ મલસથત મરડિલ નવહ એટલલ સમયમલલાં
આ અવધવનયમનત જરગવિલઈઓન ટ અમલમલલાં મમકવિલ વનયમર બનલવિત શકશટ.

(૨) ખલસ કરતનટ આગળ ઉલ્લટખ કરટલ સત્તિલવધકલરરનલ સલમલન્ય વનરૂપણનલ
ટ લમલલાંથત તમલમ અથવિલ અમસક બલબતરનર
પમવિલર્ષોગ્રહ વવિનલ આ વનયમર નતચન વનયમર બનલવિવિલનત રલજ્ય
પ્રબલાંધ કરત શકશટ,એટલટ કટ:— સરકલરનત સત્તિલ.

(એ) ખલાંડિ – ૫ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) હટઠળ વવિકલલલાંગતલ પર .
સલાંશરધન મલટટનત કવમટત રચવિલ મલટટનત રતત;

(બત) ખલાંડિ – ૧૪ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૧) હટઠળ મયલર્ષોવદત
જવિલબદલરતવિલળલ વિલલતનટ સહલય કરવિલનત રતત;

(સત) ખલાંડિ – ૫૧ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૧) હટઠળ નરલાંધણતનસલાં
પ્રમલણપત્રનત અરજીનર નમમનર;

(ડિત) ખલાંડિ – ૫૧ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૩) હટઠળ નરલાંધણતનસલાં પ્રમલણપત્ર
ટ વિવિલ સલાંસ્થલ દલરલ પમરત પલડિવિલનત સસવવિધલઓ અનટ સલાંતરરવિલનલ
મળ
ધરરણર;

(ઇ) ખલાંડિ – ૫૧ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૪) હટઠળ નરલાંધણતનલ
પ્રમલણપત્રનત કલયદટસરતલ, તટનર નમમનર, તટનત સલથટ બતડિવિલનત
શરતર, અનટ નરલાંધણતનસલાં પ્રમલણપત્ર;

(એફ) ખલાંડિ – ૫૧ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૭) હટઠળ નરલાંધણતનલ
પ્રમલણપત્રનત અરજીનલ વનકલલનત સમયમયલર્ષોદલ;

(જી) ખલાંડિ – ૫૩ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૧) હટઠળ કરવિલનત અપતલનર
સમયગલળર;

(એચ) ખલાંડિ – ૫૯ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૧) હટઠળ પ્રમલણપત્ર
આપનલર સત્તિલવધકલરતનલ આદટશ સલમટ અપતલ કરવિલનર સમયગલળર
તટમજ તટનત રતતટ અનટ પટટ લ ખલાંડિ (૨) હટઠળ આવિત અપતલનલ
વનકલલનત રતત;
સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 57
(આઇ) ખલાંડિ – નલ ૬૭ પટટ લ ખલાંડિ (૬) હટઠળ રલજ્ય સલલહકલર
બરડિર્ષોનલ વનયસકત સભ્યરનટ ચમકવિવિલનલ ભરથલ;

(જટ) ખલાંડિ – ૭૦ હટઠળ રલજ્ય સલલહકલર બરડિર્ષોનત બઠટ કમલલાં
કલમકલજનલ વ્યવિહલરરનત કલયર્ષોરતવત મલટટનલ વનયમર;

(કટ) ખલાંડિ – ૭૨ હટઠળ વજલ્લલ કક્ષલનત સવમવતનત રચનલ અન ટ
કલયરર્ષો;

(એલ) ખલાંડિ – ૭૯ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૩) હટઠળ રલજ્ય કવમશનરનલ
પગલર, ભરથલ અનટ સટવિલનલ અન્ય વનયમર;

(એમ) ખલાંડિ – ૭૯નલ પટટ લ ખલાંડિ (૩) હટઠળ રલજ્ય કવમશનરનત
કચરટ તનલ અવધકલરતઓ અનટ અન્ય કમર્ષોચલરતઓનલ પગલરર, ભરથલ
અનટ સટવિલનલ અન્ય વનયમર;

(એન) ખલાંડિ – ૭૯નલ પટટ લ ખલાંડિ (૭) હટઠળ સલલહકલર સવમવતનત
રચનલ અનટ વનષ્ણલતરનત વનમણમક;

(ઓ) ખલાંડિ – ૮૩ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૩) હટઠળ રલજ્ય કવમશનર
દલરલ રજમ કરવિલનલ વિલવરર્ષોક અહટવિલલનર ઢલલાંચર, રતત અનટ તટમલલાં
સલમલટ કરવિલનત વવિગતર;

(પત) ખલાંડિ – ૮૫ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૨) હટઠળ ખલસ પવબ્લક
પ્રરસતકયસટરનટ ચમકવિવિલનત ફત અથવિલ મહટનતલણસ;લાં

(કયમ) ખલાંડિ – ૮૮નલ પટટ લ ખલાંડિ (૧) હટઠળ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓ મલટટનત રલજ્ય વનવધનત રચનલ કરવિલનત રતત અન ટ પટટ લ
ખલાંડિ (૨) હટઠળ રલજ્ય વનવધનલ નલણલલાંનલ ઉપયરગ અન ટ સલાંચલલનનત
પધ્ધવત અનટ કલયર્ષોરતવત;

(આર) ખલાંડિ – ૮૮ નલ પટટ લ ખલાંડિ (૩) હટઠળ વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત
વ્યવકતઓ મલટટનત રલજ્ય વનવધનલ વહસલબર તય શ લર કરવિલ મલટટનલ
પત્રક;

(૩) આ અવધવનયમ હટઠળ બનલવિલયટલ દરટક વનયમ તટ બનત ગયલ પછત તરત
જ જ્યલલાં રલજ્ય વવિધલનમલાંડિળ બટ ગ કહરનસલાં બનલ
ટ હરય ત્યલલાં દરટક ગ કહ સમક્ષ
અથવિલ જ્યલલાં આ વવિધલનમલાંડિળ એક ગ કહનસલાં બનલ ટ હરય ત્યલલાં એ ગ કહ સમક્ષ
મમકવિલમલલાં આવિશટ.

લરપ અનટ અપવિલદ ૧૦૨. (૧) વવિકલલલાંગતલ ધરલવિતત વ્યવકતઓ મલટટનર અવધવનયમ (સમલન તક, શ ત ૧
૧૯૯૬ પક
અવધકલરરનત સસરક્ષલ અનટ પમણર્ષો ભલગતદલરત), ૧૯૯૫ આ સલથટ પરત ખબેંચત
. .
લટવિલમલલાં આવિટ છટ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 58
(૨)
પ ચૂવર્ડકધથતઅધધિધનિયમપરતખખેંચતીલગવમામમાનુંઆવગછગતરોપણપ ચૂ
વર્ડકધથતઅધધિધનિયમહટેઠળકરવમામમાનુંઆવગલકરોઈપણબમાબત
કટેલગવમામમાનુંઆવગલકરોઈપગલમાનુંઆઅધધિધનિયમનિતીતદન અનરૂન પ
જરોગવમાઈઓહટેઠળકરવમામમાનુંઆવગલછગ કટેલગવમામમાનુંઆવગલછગ તગ
મમમાનિતીલગવમામમાનુંઆવશિગ.

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 59
ન ચૂણચ
અનસ

[જસ ઓ ખલાંડિ – ૨ નત કલમ (ઝટડિસત)]

વનવદર્ષોષ વવિકલલલાંગતલ

૧. શલરતવરક વવિકલલલાંગતલ.—

એ. સ્વિગવતશતલ વવિકલલલાંગતલ (પરતલનત જાતનલ હલનચલન સલથટ સલાંકળલયટલ વવિવવિધ
પ્રવિ કવત્તિઓ કરવિલનત વ્યવકતનત અસમથર્ષોતલ અન ટ વિલત રરગ સલાંબધ
લાં ત અથવિલ ચતટ લતલાંત્ર
અથવિલ બલાંનન ટ ત વિટદનલનટ કલરણટ પવરણમતત મલનવિ વકરયલ), જટમલલાં સલમલટ છટ,—

(એ) “રકતવપત મટત ગયર હરય એવિત વ્યવકત– એટલટ કટ એવિત વ્યવકત
જટનટ રકતવપત મટત ગયર છટ પરલાંત સ નતચન
ટ લથત પતડિલઈ રહત છટ–

(૧) હલથમલલાં અથવિલ પગમલલાં સલાંવિદટ નલ ગસમલવિવિત ઉપરલલાંત સલાંવિદટ નલ
ગસમલવિવિત અનટ આલાંખ તટમજ આલાંખનલ પરપચલનર લકવિર પણ તટમલલાં કરઈ
વવિકક વત કટ ખરડિ દટખલવિત નહતલાં;

(૨) વવિકક વત કટ ખરડિ દટખલવિત અનટ લકવિર પરલાંત સ સલમલન્ય આવથર્ષોક
પ્રવિ કવત્તિમલલાં જરડિલવિલ મલટટ તટમનટ સક્ષમ બનલવિવિલ હલથ અનટ પગનસલાં
પયલર્ષોપ્ત હલનચલન;

(૩) અત્યલવધક શલરતવરક વવિકક વત ઉપરલલાંત ઢળતત ઉંમર જટ તટમનટ
કરઈ આવથર્ષોક ઉપલજર્ષોનવિલળર વ્યવિસલય કરતલ રરકટ અનટ –રકતવપત
રરગમસકત– પવરભલરલનસલાં અથર્ષોઘટન એ રતતટ કરવિલનસલાં રહટશટ;

(બત) “મગજનર લકવિર– એટલટ કટ શરતરનલ હલનચલન અનટ સ્નલયસઓનલ
ટ નટ અસર કરતત અસલધ્ય મલનવસક વસ્થવતનલ લક્ષણરનર એક
પલરસ્પવરક સસમળ
સમમહ જટ મગજનલ કરઈ એક કટ તટથત વિધલરટ વહસ્સલઓ પર ઈજાઓનટ કલરણટ
બનટ છટ, જટ સલમલન્ય રતતટ જન્મ પહટલલ, દરવમયલન કટ જન્મ પછત તરત થતત
હરય છટ;

(સત) “ઠતલાંગણલપણસ–
લાં (વિલમનતલ) એટલટ કટ એક તબતબત કટ આનસવિવલાં શક
અવિસ્થલ જટનટ કલરણટ પસખ્ત વ્યવકતનત ઊંચલઈ ૪ ફમટ ૧૦ ઈંચ (૧૪૭
સટવન્ટમતટર) કટ તટનલથત ઓછત રહટ છટ.

(ડિત) સ્નલયસકતય (મલલાંસપશ
ટ તનલ) વવિકલરર એટલટ કટ વિલરસલગત સ્નલયસકતય રરગનલ
લક્ષણરનર એક સમમહ જટ મલનવિ શરતરનસલાં હલનચલન કરલવિતલ સ્નલયસઓનટ
નબળલ પલડિટ છટ તટમજ આ પ્રકલરનત વવિવવિધ વવિકક વતઓ ધરલવિતત વ્યવકતનલ
જનતનરમલલાં દરરયસકત અનટ ખમટતત મલવહતત હરય છટ જટ તટમનટ તટમનલ સ્વિસ્થ
સ્નલયસઓ મલટટ જરૂરત પ્રરટતનનસલાં વનમલર્ષોણ કરતલ રરકટ છટ. તટનટ વિકરતલ જતલ

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 60
અવસ્થતલાંત્રનલ સ્નલયસઓનત નબળલઈ, સ્નલયસઓનલ પ્રરટતનમલલાં ખલમત અનટ
સ્નલયસકરર અનટ મલલાંસપશટ તનલ નલશ તરતકટ ઓળખવિલમલલાં આવિટ છટ;

(ઇ) “એવસડિ હસમલલનર ભરગ બનનલર– એટલટ કટ એ વ્યવકત જટનલ પર
એવસડિ કટ એવિલ કરઈ જલદ પદલથરર્ષો ફબેંકતનટ વહલાંસક હસમલર કરવિલનટ
કલરણવટ વિકક ત બનત ગઈ છટ.

બત. દષ્ટ્ રવષનત ખલમત–

(એ) “અલાંધત્વિ– એટલટ કટ એવિત અવિદશલ જટમલલાં ઈલલજ કરલવ્યલ પછત વ્યવકતનત
વસ્થવત નતચનટ લમલલાંથત કરઈ એક હરય છટ–

(૧) દષ્ટ્ રવષનર સલાંપણ
મ ર્ષો અભલવિ; અથવિલ

(૨) દષ્ટ્ રવષનત તતક્ષ્ણતલ ૩/૬૦ કરતલલાં ઓછત અથવિલ શકય શટષ
ખલમત-સસધલર સલથટ સલરત આલાંખમલલાં૧૦/૨૦૦(સ્નલ ટ ન) કરતલ ઓછત;

(૩) દષ્ટ્ રવષ ક્ષટત્રનત મયલર્ષોદલ ૧૦ ડિતગ્રત કરતલલાં ઓછલ કરણનલ
છટડિલઓનટ જરડિતત.

(બત) “ઓછત દષ્ટ્ રવષ– એટલટ કટ એવિત અવિદશલ જટમલલાં વ્યવકતનત વસ્થવત
ટ લમલલાંથત કરઈ એક હરય છટ, એટલટ કટ–
નતચન

(૧) દષ્ટ્ રવષનત તતક્ષ્ણતલ ૬/૧૮થત વિધસ નવહ અથવિલ ૨૦/૬૦ થત
ઓછત ૩/૬૦ સસધત અથવિલ શકય શટષ ખલમત-સસધલર સલથટ સલરત
આલાંખમલલાં ૧૦/૨૦૦ (સ્નલ
ટ ન) સસધત; અથવિલ

(૨) દષ્ટ્ રવષ ક્ષટત્રનત મયલર્ષોદલ ૪૦ વડિગ્રત કરતલલાં ઓછલ કરણનલ
છટડિલઓનટ જરડિતત ૧૦ વડિગ્રત સસધત.

(સત) શવિણશવકતનત ખલમત–

(એ) “બવધર– (બહટરલ) એટલટ કટ વિલણતનલ આવિતર્ષોનમલલાં બલાંનટ
કલનમલલાં ૭૦ ડિટવસબલ શવિણશવકતનત ખલમત ધરલવિતત વ્યવકત;

(બત) “ભલગ્યટ જ સલલાંભળત શકનલર– એટલટ કટ વિલણતનલ
આવિતર્ષોનમલલાં બલાંનટ કલનમલલાં ૬૦ ડિટવસબલ થત ૭૦
ડિટવસબલશવિણશવકતનત ખલમત ધરલવિતત વ્યવકત;

(ડિત) “વિલણત અનટ ભલરલકતય વવિકલલલાંગતલ– એટલટ કટ સ્વિરપટટ ત કટ વિલચલઘલત
(સ્વિભ્રલાંશ) જટવિત વસ્થવતમલલાંથત ઉદષ્ટ્ ભવિતત કલયમત વવિકલલલાંગતલ જટ શલરતવરક અલાંગર
કટ જલનતલાંતઓ સ નલ કલરણરનટ લતધટ વિલણત અનટ ભલરલનલ એક કટ વિધસ ઘટકરનટ
પ્રભલવવિત કરટ છટ.

૨. બસૌવધ્ધક વવિકલલલાંગતલ જટનટ બસૌવધ્ધક કલયરર્ષો (તકર્ષોશવકત, અધ્યયન, સમસ્યલનસલાં
વનવિલરણ) અનટ અનસકમવલત વિતર્ષોણકમ જટ રરજબરરજનલ કલયરર્ષો, સલમલવજક અનટ વ્યવિહલવરક

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 61
કસૌશલ્યર સવહતનર સમલવિટશ થલય છટ, તટ બલાંનમટ લલાં નરલાંધપલત્ર મયલર્ષોદલઓનતએક અવિસ્થલ
દલરલ વિણર્ષોવિવિલમલલાં આવિટ છટ, જટમલલાં સલમલટ છટ–

(એ) “ચરકસ પ્રકલરનત અધ્યયન અસમથર્ષોતલ– એટલટ કટ વવિવવિધ
પ્રકલરનલ લક્ષણ સમમહનત એક અવિસ્થલ કટ જટમલલાં બરલલયટલ કટ
લટવખત ભલરલનટ સલાંદટશમલલાં પવરવિવતર્ષોત કરવિલનત પ્રવકરયલમલલાં ખલમત છટ
જટ સમજવિલમલલાં, બરલવિલમલલાં, વિલલાંચવિલમલલાં, લખવિલમલલાં, ઉચ્ચલરણરમલલાં કટ
ગલવણતતક ગણતરતઓ કરવિલમલલાં મસશ્કટલત તરતકટ તટનત મળ ટ ટ જ પ્રગટ
થઈ શકટ છટ અનટ તટમલલાં બરધ(સલાંવિદટ નલ)ગ્રહણ સલાંબધ લાં ત અસમથર્ષોતલ,
વિલલાંચન અસમથર્ષોતલ, લટખન અસમથર્ષોતલ, ગણન અસમથર્ષોતલ,
ગવતસમન્વિય દરર અનટ વવિકલસકતય વિલણતભ્રલાંશનર સમલવિટશ થલય છટ.

(બત) “મલનવસક વવિકલસનત ખલમત– એટલટ કટ જલનતલાંત્રનલ વવિકલસનત
એક અવિસ્થલ જટ વવિશટર રતતટ જીવિનકલળનલ શરૂઆતનલ ત્રણ
વિરર્ષોમલલાં જરવિલ મળટ છટ જટ વ્યવકતનત વિલતચતત કરવિલનત,
મલનવિસલાંબધ લાં રનટ સમજવિલનત અનટ તટનટ અન્યર સલથટ જરડિવિલનત ક્ષમતલનટ
પ્રભલવવિત કરટ છટ અનટ મહદ અલાંશટ તટ અસલમલન્ય કટ ચરકસ
પ્રકલરનત આચલર કટ વિતર્ષોણકમ સલથટ સલાંકળલયટલ છટ.

૩. મલનવસક વિતર્ષોણકમ ,—

“મલનવસક વબમલરત– એટલટ કટ વિચ શ લવરક પ્રવકરયલ, વમજાજ, ગ્રહણશતલતલ,
અવભમસખતલ કટ યલદદલસ્તમલલાં ગરબડિ (વવિકક વત)નત એક સલાંગતન અવિસ્થલ જટ
એકલાંદરટ વનણર્ષોયર લટવિલ, વિતર્ષોણકમ , વિલસ્તવવિકતલનટ ઓળખવિલનત ક્ષમતલ અથવિલ
જીવિનનત સલમલન્ય જરૂવરયલતરન ટ સલાંતરરવિલનત વ્યવકતનત ક્ષમતલન ટ હલવન
પહરલાંચલડિટ છટ, પરલાંત સ તટમલલાં બસૌવધ્ધક મલાંદતલનર સમલવિટશ થતર નથત જટ વ્યવકતનલ
મનનત એક જકડિલયટલત કટ અધમરલ વવિકલસનત અવિસ્થલ છટ, ખલસ કરતનટ તટનર
સલમલન્યથત ઉતરતલ કરમનત બસૌવધ્ધક ક્ષમતલ તરતકટ ઉલ્લટખ કરવિલમલલાં આવિટ છટ.

ટ ત અવિસ્થલનટ કલરણટ ઉદષ્ટ્ ભવિતત વવિકલલલાંગતલ–
૪. નતચન

(એ) મવસ્તષ્કતલાંત્રનત એક દતઘર્ષોકલવલન અવિસ્થલ, જટવિત કટ–

(૧) “મવલ્ટપલ સ્કલટરરવસસ– (જલનતલાંતઓ સ મલલાં વવિવવિધ જગ્યલએ
સરજા) એટલટ કટ મવસ્તષ્કતલાંત્રનલ રરગનત એક દલહક વસ્થવત જટમલલાં
મગજનલ જલનતલાંતન સ લ કરરરનત આસપલસ નલનલ નલનલ છટદ થવિલથત
કરરડિરજ્જસ નટ હલવન પહરલાંચટ છટ જટ મલઇવલનવકરયલનલ અભલવિ તરફ
દરરત જાય છટ અનટ એકબતજા સલથટ વિલતચતત કરવિલમલલાં મગજનલ
સ અનટ કરરડિરજ્જસ નત કલયર્ષોક્ષમતલનટ અસર કરટ છટ;
જલનતલાંતઓ

(૨) “પલવકર્ષોન્સનનર રરગ– એટલટ કટ શરતરમલલાં ધ્રજારત (કલાંપન),
સ્નલયસઓ જકડિલઈ જવિલ તટમજ ધતમલ અનટ અચરકસ હલનચલનનલ
વચન્હર સલથટ મગજનલ જલનતલાંતઓ સ નર એક વિકરતર જતર રરગ જટ
મસખ્યત્વિટ શરતરનટ આધલર આપતત જલનગથ લાં તઓનસલાં વનમલર્ષોણ અટકત
જવિલનત અનટ મવસ્તષ્કમલલાં સલાંકરમણકલરત ડિરપલમલઇનનત ઊણપ હરય

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 62
તટવિત વસ્થવત સલથટ સલાંકળલયટલ પલકટ વિયનલ અનટ આધડિટ વિયનલ
લરકરનટ અસર કરટ છટ.

(બત) લરહત (રકત)નલ વવિકલરર

(૧) “વહમરવફવલયલ– એટલટ કટ એક આનસવિવલાં શક રરગ જટ સલમલન્ય
રતતટ ફકત પસરૂરરનટ જ અસર કરટ છટ પરલાંત સ સતઓ દલરલ તટમનલ
બલળકરમલલાં સલાંકરવમત થલય છટ, જટનલ લક્ષણરમલલાં લરહતનલ સલમલન્ય રતતટ
ગઠલાં લઈ જવિલનત વકરયલ બલાંધ થઈ જાય છટ અથવિલ તટમલલાં ખલમત સજાર્ષોય
છટ જટથત નલનલ બલળકરમલલાં તટ જીવિલટણ રકતસલવિમલલાં પવરણમત શકટ
છટ.

(૨) “થટલસ ટ વટ મયલ– એટલટ કટ એક આનસવિવલાં શક રતતટ પ્રલપ્ત
વવિકલરરનર સમમહ જટન લાંસ લક્ષણ યરગ્ય મલત્રલમલલાં વહમરગ્લરવબનનર અભલવિ
અથવિલ તટમલલાં ઊણપ છટ.

(૩) “વસકલ સટલ રરગ– અથલર્ષોત એક વહમરવલવટક વવિકક વત જટનલ
લક્ષણરમલલાં લલલાંબલ સમયથત એવનવમયલ, પતડિલદલયક પવરણલમર તટમજ
તટનત સલથટ જરડિલયટલ મલલાંસપશ લાં વિણભરત
ટ તઓનલ વવિવવિધ પ્રકલરનત ગમચ
વસ્થવત અનટ શરતરનલ અલાંગરનટ હલવન જરવિલ મળટ છટ:
“વહમરવલવટક–નર સલાંદભર્ષો લલલ રકત કણરનલ કરરરનત આલાંતવરક
ત્વિચલનર નલશ અનટ પવરણલમ ટ વહમરગ્લરવબનનલ છમ ટલ પડિવિલ સલથટ છટ.

૫. બહસવવિધ પ્રકલરનત વવિકલલલાંગતલ (ઉપર વનદર્ષેવશત કરટલ વવિકલલલાંગતલઓ પક શ ત એકથત
વિધલરટ)મલલાં બહટરલશ અનટ અલાંધત્વિ જટનર અથર્ષો વ્યવકત શવિણશવકત અન ટ દષ્ટ્ રવષ બલાંનન
ટ ત
સલાંયકસ ત ખલમત ધરલવિટ છટ અનટ તટનટ લતધવિટ લતચતત, વવિકલસલત્મક અનટ શક્ષ
શ વણક બલબતરનત
તતવ્ર સમસ્યલઓ સમસ્યલઓ સજાર્ષોય છટ.

૬. કટન્દષ્ટ્ ર સરકલર અવધસમવચત કરટ તટવિલ બતજા અન્ય વિગરર્ષો.
—————————
ડિકૉ. જી. નલરલયણ રલજસ ,
સટકરટટરત, ભલરત સરકલર.
ખમાસ નફોમાંધ : વવિશટર કલયદલકતય મલવહતત અનટ પવરભલરલ મલટટ મમળ અવધવનયમનત
અલાંગ્રટજી પ્રતનર આધલર લટવિર. www.disabilityaffairs.gov.in

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 63
નનેશનલ સનેન્ટર ફફોર પ્રમફોશન ઑફ એમ્પ્લફોયમનેન્ટ જનેન્ડિર ડડિસનેડબડલટપી ડરસફોસર્સ સનેન્ટર(G.D.R.C)
ફફોર ડડિસનેબલ્ડિ પપીપલ(NCPEDP) બ્લરક નલાં. ૪૬/૫૪૧
ઈ-૧૫૦, પમવિર્ષો કશલલશ,નવિત વદલ્હત – ૧૧૦ ૦૬૫ નલાંદનવિન આવિલસ યરજનલ
ટટવલફરન : ૦૧૧-૨૬૨૨૧૨૭૬ / ૨૬૨૨૧૨૭૭ / ૪૯૧૨૨૮૬૮ વનણર્ષોય નગર, અમદલવિલદ
ફટકસ : ૦૧૧-૨૬૨૨૧૨૭૫ ગસજરલત - ૩૮૨ ૪૮૧
વિટબસલઈટ :www.ncpedp.org ટટવલફરન : ૦૯૮૭૯૦૦૩૯૮૧
ઈમટલ : secretariat.ncpedp@gmail.com ઈમલટ : nitappanchal83@gmail.com

National Centre for Promotion of Employment Gender Disability Resource Centre
for Disabled People(NCPEDP) (GDRC)
E-150, East of Kailash, New Delhi – 110 065 Block No. 46/541
Tel.: 011 –26221276 / 26221277 / 49122868 NandanvanAwasYojana
Fax: 011 – 26221275 Nirnay Nagar, Ahmedabad
Website: www.ncpedp.org Gujarat – 382 421
Email:secretariat.ncpedp@gmail.com Tel.: 09879003981
Email:nitappanchal83@gmail.com

સહયરગ: [એન.સત.પત.ઈ.ડિત.પત.,નવિતવદલ્હત][એ.એન.ઝટડિ.][નતતલબટન પલાંચલલ,જટન્ડિર વડિસટવબવલટત વરસરસર્ષો સટન્ટર] 64