You are on page 1of 22

ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ GAUSS

ΚΕΦ. 23

Ηλεκτρική Ροή
• Ροή (γενικά):
Η ποσότητα ενός μεγέθους που διέρχεται από
μία επιφάνεια.

Ε Ε dΑ

dΑ θ

Ε Ε θ

• Ηλεκτρική ροή dΦΕ μέσω στοιχειώδους επιφάνειας dA
(αφού dA στοιχειώδης επιφάνεια τότε μπορώ να θεωρήσω στο σημείο αυτό Ε=σταθερό):

Όταν Ε//dA τότε dΦΕ=Ε·dA αλλιώς dΦΕ=Ε·(dA·cosθ) =(Ε·cosθ)·dA
ΓΕΝΙΚΑ: dΦΕ=E ·dA

Περιγραφή του ηλεκτρικού πεδίου με δυναμικές γραμμές • διεύθυνση του πεδίου στο σημείο P = διεύθυνση της (εφαπτόμενης της) δυναμικής γραμμής στο P. • Ένταση ηλεκτρικού πεδίου δίνεται από την πυκνότητα δυναμικών γραμμών («πυκνότητα της ροής») dΦ Ε dΦ Ε E= = dAκάθετη dA cos θ .

– “προς τα έξω” είναι “+” “προς τα μέσα” είναι “-” . Ηλεκτρική Ροή • Και μέσω μακροσκοπικής επιφάνειας. – Προσέχουμε την κατεύθυνση της κάθετης συνιστώσας καθώς τέμνει την επιφάνεια. Τη χωρίζω σε στοιχειώδη dΑ και αθροίζω τις στοιχειώδεις ροές Ει G G dAι Φ Ε = ∫ Ε ⋅ dA i: το κομμάτι i z Το ολοκλήρωμα υπολογίζεται πάνω σε ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ z Το αποτέλεσμα (ολική ηλεκτρική Ροή) είναι ΒΑΘΜΩΤΗ ποσότητα G dA z Είναι κάθετο προς την επιφάνεια και κατευθύνεται προς τα ΕΞΩ G G z Χρησιμοποιεί την ΚΑΘΕΤΗ συνιστώσα του E στην ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ E ⋅ dA – Η ηλεκτρική ροή μέσω της επιφάνειας είναι το άθροισμα των κάθετων συνιστωσών του ηλεκτρικού πεδίου πάνω σε όλη την επιφάνεια. είναι “προς τα έξω” ή “προς τα μέσα”.

– Προσέχουμε την κατεύθυνση της κάθετης συνιστώσας καθώς τέμνει την επιφάνεια. Ηλεκτρική Ροή • Και μέσω κλειστής μακροσκοπικής επιφάνειας. – “προς τα έξω” είναι “+” “προς τα μέσα” είναι “-” . Τη χωρίζω και πάλι σε στοιχειώδη dΑ και αθροίζω τις στοιχειώδεις ροές G G Ει Φ Ε ≡ v∫ Ε ⋅ dA dAι i: το κομμάτι i z Το ολοκλήρωμα υπολογίζεται πάνω στην ΚΛΕΙΣΤΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ z Το αποτέλεσμα (ολική ηλεκτρική Ροή) είναι ΒΑΘΜΩΤΗ ποσότητα G dA z Είναι κάθετο προς την επιφάνεια και κατευθύνεται προς τα ΕΞΩ G G z Χρησιμοποιεί την ΚΑΘΕΤΗ συνιστώσα του E στην ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ E ⋅ dA – Η ηλεκτρική ροή μέσω της κλειστής επιφάνειας είναι το άθροισμα των κάθετων συνιστωσών του ηλεκτρικού πεδίου πάνω σε όλη την επιφάνεια. είναι “προς τα έξω” ή “προς τα μέσα”.

ακτίνας r. που περιέχει σημειακό φορτίο Q στο κέντρο της: Q E E (r ) = 4πε0 r 2 Σφαιρική συμμετρία: R1 Ε κάθετο σε κάθε σημείο της σφαίρας R2=2R1 |Ε| σταθερό σε κάθε σημείο της σφαίρας G G Φ Ε ≡ v∫ Ε ⋅ dA = v∫ Ε ⋅ dA = Ε ⋅ v∫ dA = Ε ⋅ Sσφαίρας Σφαίρα R1 Σφαίρα R2 Q 2 Q Q 2 Q ΦE = 2 ⋅ 4πR1 = ΦE = 2 ⋅ 4π (4 R1 ) = 4πε0 R1 ε0 4πε0 (4 R1 ) ε0 Q Φ E της R1 = Φ E της R2 = ε0 . Ηλεκτρική Ροή Πυκνότητα ροής στην επιφάνεια σφαίρας.

Κάθετή στην επιφάνεια Προς τα έξω και πάλι η στοιχειώδης ροή από μία στοιχειώδη επιφάνεια dΑ σε απόσταση r θα είναι η ίδια με αυτή από τη στοιχειώδη επιφάνεια μίας σφαίρας με ακτίνα r τυχαία επιφάνεια dΦ1=Ε⊥dA=E·cosφ·dA σφαίρα dΦ2=ΕdA΄=E·cosφ·dA dΦ1=dΦ2 Το κάνω για όλη την επιφάνεια και προφανώς Φ1=Φ2 . Ηλεκτρική Ροή Και εάν η δεύτερη επιφάνεια έχει τυχαία μορφή.

¾Νόμος του Gauss (ΒΑΣΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ): Η συνολική ηλεκτρική ροή μέσω κάθε κλειστής επιφάνειας είναι ανάλογη προς το φορτίο που περικλείεται εντός αυτής. G G Qencl Φ Ε ≡ v∫ Ε ⋅ dA = ε0 ¾ Πως εφαρμόζεται. zΗ παραπάνω είναι αληθής. δεν φαίνεται όμως εύκολη στην εφαρμογή zΕίναι πολύ χρήσιμη στην εύρεση του E όταν το πρόβλημα παρουσιάζει μεγάλο βαθμό ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ zΓια να λύσουμε ως προς E.. πρέπει να μπορούμε να ΕΠΙΛΕΞΟΥΜΕ μια κλειστή επιφάνεια ώστε το ολοκλήρωμα να υπολογίζεται ΕΥΚΟΛΑ  Κατεύθυνση: η επιφάνεια επιλέγεται έτσι ώστε το E να είναι είτε παράλληλο είτε κάθετο σε κάθε τμήμα της επιφάνειας  Μέτρο: η επιφάνεια επιλέγεται έτσι ώστε το E να έχει την ίδια τιμή σε όλα τα σημεία στα οποία το E είναι κάθετο στην επιφάνεια  Συνεπώς: αυτό επιτρέπει να βγάλουμε το E έξω από το ολοκλήρωμα .

λL. κατοπτρισμός ή αλλαγή πρόσημου (+ ↔ -). Μελέτησε τη συμμετρία της κατανομής φορτίου 2. Επέλεξε την κατάλληλη γκαουσσιανή επιφάνεια (GS) 3. ρV. ΕΥΡΕΣΗ ΤΟΥ E. Υπολόγισε το κλειστό επιφανειακό ολοκλήρωμα G G ∫∫ Ε ⋅ dΑ ΦΕ = w Όπου το dA κατευθύνεται προς τα έξω. Qencl 4. Εξίσωσε το ΦΕ = και λύσε ως προς E. ε0 Σημείωση: Η συμμετρία επιβάλλει το αναλλοίωτο ως ορισμένους μετασχηματισμούς (‘συμμετρίας’) όπως: περιστροφή και μετάθεση στο χώρο. Qenc μπορεί να είναι: Q. ΣQ. σA ή ένα ολοκλήρωμα πυκνότητας φορτίου. ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ ΤΟΥ GAUSS Στρατηγική 1. .

αφήνοντας μόνο το εμβαδόν της επιφάνειας G G v∫ Ε ⋅ dA = E v∫ dA z c y ∫ dS = 2ac + 2bc + 2ab b a x z R R ∫ dS = 4πR 2 L ∫ dS = 2πR2 + 2πRL . μπορούμε να πάρουμε το E έξω από το ολοκλήρωμα.ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ και ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ Εάν το E είναι σταθερό πάνω σε μια επιφάνεια. και κάθετο σε αυτή παντού.

ομοιόμορφα κατανεμημένο στην επιφάνεια της με πυκνότητα σ = Q/4πR2) 1. Επιλέγουμε ομόκεντρες σφαίρες ακτίνας r ως GS. το E θα είναι κάθετο στην GS και θα έχει σταθερό μήκος. συμμετρική ως προς περιστροφές γύρω από κάθε άξονα που περνά από το κέντρο). άρα Qenc /ε0 = 0. 2. 4. λύνοντας την ΦE = Qenc /ε0 ως προς E βρίσκουμε E = Q/4πε0r2. επειδή το E είναι κάθετο και έχει σταθερό μέτρο πάνω στην GS. Για r < R. με φορτίο Q. cosθ = 1 and E(r) = σταθ.. δηλ. 3. εάν βέβαια μη μηδενικό. Για r > R. Εφαρμογές (του νόμου του Gauss) (a) Ομοιόμορφα φορτισμένη κοίλη σφαίρα (π. Είτε κατευθυνόμενο προς τα μέσα είτε προς τα έξω. Μεταλλική σφαίρα. . Συνεπώς το ολοκλήρωμα δίνει ΦE = 4π r2 E. Έχει επίσης κατοπτρική συμμετρία. και το E να κατευθύνεται προς τα έξω. Αναμένουμε το πεδίο να κατευθύνεται ακτινικά προς τα έξω για r > R και (πιθανόν) ακτινικά προς τα μέσα για r < R. για r = σταθ.χ. Οπότε. Qenc = Q. ακτίνας R. Η κατανομή φορτίου είναι σφαιρικά συμμετρική (δηλ. συνεπώς E = 0 παντού μέσα στην κοίλη σφαίρα. η GS δεν περιέχει φορτία.

Το ηλεκτρικό πεδίο που παράγεται από ομοιόμορφα φορτισμένη κοίλη σφαίρα μηδενίζεται στο εσωτερικό και είναι ισοδύναμο προς πεδίο σημειακού φορτίου Q ευρισκόμενου στο κέντρο της σφαίρας. για r > R. Στο σχήμα φαίνεται το E(r) vs. . r και για r < R και για r > R.

χ. Qenc = Q. με φορτίο Q. Πλαστική σφαίρα. Το σημείο (4) είναι διαφορετικό για r < R. (b) Ομογενώς φορτισμένη στερεά σφαίρα (π. οπότε πάλι το πεδίο είναι αυτό σημειακού φορτίου στο κέντρο. ομογενώς κατανεμημένο πυκνότητα φορτίου r ρ = Q/[(4/3)πR3] R παντού σταθερή . ομογενώς κατανεμημένο Τα σημεία (1) – (3) είναι όπως προηγουμένως. ακτίνας R. Για r > R.

E(R) = Q/(4πε0R2). Συζήτηση Το πεδίο εκφρασμένο συναρτήσει του Q δίνεται από: Q Q r<R E (r) = r r>R E (r) = 4πε 0 R 3 4πε 0 r 2 Για r = R και οι δυο σχέσεις δίνουν το ίδιο αποτέλεσμα. για r < R το πεδίο αυξάνει γραμμικά με το r από 0 έως R. Για r<R 4 4 ⎛ 4 ⎞ Qenc = π r 3 ρ = π r 3 ⎜ Q / π R 3 ⎟ = Qr 3 / R 3 3 3 ⎝ 3 ⎠ Qencl Qr 3 Συνεπώς νόμος του Gauss 4π r E ( r ) = 2 = ε0 ε 0 R3 Q Λύνοντας ως προς Ε(r) E (r) = r 4πε 0 R 3 Άρα. το E(r) είναι συνεχής συνάρτηση στην επιφάνεια (r =R). δηλ. Συνεπώς. .

.

Συνεπώς το E είναι κάθετο και έχει σταθερό μέτρο πάνω σε κάθε ομοαξονική κυλινδρική GS ακτίνας r και πεπερασμένου μήκους l. Το ολοκλήρωμα ανάγεται στο ΦE = 2π r l E. 3. 2.χ. Υπάρχει κυλινδρική συμμετρία (περιστροφές γύρω από τον άξονα (σύρμα)) και κατοπτρική συμμετρία. 4. λεπτό σύρμα. Εξισώνοντας αυτό με Qenc/ε0 = λ l/ε0 και λύνοντας ως προς E δίνει y Er Qenc λl Φ Ε = Ε r 2π rl = = Er ε0 ε0 GS E⊥ =0 + + +++++++ ++++++++++ + + + + + + + + + ++ + + λ x Ε( r ) = r 2πε 0 r l . γραμμική πυκνότητα φορτίου λ =dQ/dl = σταθ). 1. (c) Λεπτό φορτισμένο σύρμα απείρου μήκους (π.

που τέμνει φορτίο Qenc = σA. Επιλέγουμε ως GS ένα κυλινδρικό κουτί οποιουδήποτε μήκους και βάσεως εμβαδού A. επιφανειακή πυκνότητα φορτίου σ Η κατανομή έχει περιστροφική συμμετρία γύρω από άξονα κάθετο στο επίπεδο και συμμετρία μετάθεσης σε οποιαδήποτε διεύθυνση. Συνεπώς το πεδίο πρέπει να είναι ομογενές και κάθετο στο επίπεδο. το οποίο δίνει το μέτρο του E σ E= 2 ε0 .(d) Ομογενώς φορτισμένο επίπεδο απείρου εκτάσεως. Η ολική προς τα έξω ροή από τις δυο βάσεις του κουτιού είναι ΦE =2A E = σA/ε0.

(e) Δυο άπειρα φύλλα (σ=σταθερό≠0 στις έσω πλευρές) σ • Το πεδίο εκτός των φύλλων πρέπει να E= είναι μηδέν. Δυο τρόποι να το δούμε: + ε0 - E=0 σ σ E=0 + E - • Επαλληλία + - + - • Η GS περικλείει + - μηδενικό φορτίο A + A - • Πεδίο μεταξύ των φύλλων ΔΕΝ είναι μηδέν: + - + - • Επαλληλία + - + - • Η GS περικλείει μη A - μηδενικό φορτίο σΑ + - + A - .

Αγωγούς • Μονωτές – ξύλο. . Μονωτές vs. – Σε μονωμένους αγωγούς όλα τα φορτία κινούνται στην επιφάνεια του. • Μερικές φορές ταυτίζονται με τα μέταλλα • Μονωτές – φορτία δεν μπορούν να κινηθούν. etc. λάστιχο. etc. κεραμικά. χρυσός. ειδικά κεραμικά. – Συνήθως κατανέμονται σε όλη τη μάζα του σώματος • Αγωγοί – φορτία κινούνται ελεύθερα. • Αγωγοί – χαλκός. styrofoam.

Εάν E ≠ 0. Φορτία σε Αγωγούς • Γιατί τα φορτία στους αγωγούς πάντοτε κινούνται στην επιφάνεια τους. τότε τα φορτία θα δέχονταν δυνάμεις και θα έπρεπε να κινούνται ! • Συνεπώς από τον νόμο του Gauss. το φορτίο σε αγωγό πρέπει να διαμένει στις επιφάνειες! + + + ++++++++++++ + + ++++++++++++ + + + Αγώγιμο επίπεδο Αγώγιμη σφαίρα . – Το λέει ο νόμος του Gauss!! – E = 0 εντός αγωγού που βρίσκεται σε ισορροπία (ηλεκτροστατική) ! » Γιατί.

- -+ -+ -+ - . -+ -+ ++++++ . + ++++++ ++++++ -+ -+ + .+ -+ . Αγωγοί vs. + + -+ -+ - . Μονωτές .. -+ + + - -+ - -+ + . ++++++ -+ -+ - .. -+ .

. Gauss ⇒ Coulomb • Απόδειξη για την περίπτωση δυο σημειακών φορτίων Q και q σε απόσταση R. q E • • Συμμετρία ⇒ To E σημειακού φορτίου είναι R ακτινικό και σφαιρικά συμμετρικό +Q • Γράφουμε σφαίρα ακτίνας R με κέντρο το Q. • Νόμος του Gauss μας δίνει την ένταση του πεδίου • Που δημιουργεί το Q σε απόσταση R Q Q G 1 Q  4πR 2 E = ⇒ E = E= 2 r ε0 4πε0 R 2 4 πε0 R • Οπότε η Δύναμη μεταξύ των Q και q είναι G G 1 Q  1 qQ  Αυτή είναι ακριβώς η F = qE = q 2 r = 2 r δύναμη coulomb 4 πε0 R 4 πε0 R μεταξύ των Q και q. Ο νόμος του Gauss εμπεριέχει τον νόμο του Coulomb.