You are on page 1of 53

Christian Colombo

L-istorja ta’
Malta f ’ta’
Maria















© Id-drittijiet kollha miżmuma mill-awtur

Ippublikat għall-ewwel darba elettronikament fit-30 ta’
Lulju 2018.

Jekk tixtieq tagħti s-sapport tiegħek biex dal-ktieb jiġi
stampat, jekk jgħoġbok żur:
fb.me/ktiebChristianColombo

1






Lil din l-art ħelwa








Grazzi mill-qalb lil dak kollha li tawni l-kummenti u s-
sapport tagħhom speċjalment lil André DeBattista u lil
Gordon Pace.



2

L-istorja ta’ Malta f’ta’ Maria


In-nanna ta’ Maria twieldet fl-1921 meta Malta ingħatat is-self
government. Ma kelliex wisq kontroll fuq ħajjitha u għexet
fqira. Omm Maria twieldet meta s-self government reġa’
ingħata lura fl-1947 u missierha ssepara minn m’ommha meta
kellha sbatax-il sena fl-1964. Maria twieldet fl-1974 meta
Malta saret republika u missierha telaq mix-xena meta hi
kellha biss ħames snin fl-1979. Ma kienx żmien faċli għal dawn
it-tliet nisa huma u jippruvaw isibu saqajhom meta kienu
mdorrijin bl-irġiel jieħdu ħsieb kollox huma. Għalhekk mhix
sorpriża li meta omm Maria sabet raġel li jħobbha fl-1971
baqgħet miegħu sa l-aħħar ankè meta dan sar vjolenti magħha.
U lanqas mhi sorpriża li Maria għamlet snin sħaħ tissaporti lir-
raġel meta ma baqgħax jagħti kasha u kien sar arroganti.
Imma Maria tista’ tagħżel mod ieħor kif tgħix...


1

Ħabba li s-sitwazzjoni fid-dar ta’ Maria ma kinitx daqshekk
feliċi meta bdiet titfarfar, minn età żgħira kien moħħha li
jkollha boyfriend li jkun differenti minn missierha – għaliha
kien il-mod kif issolvi s-sitwazzjoni. Fl-1987, hi u l-issa raġel
tagħha Norbert, kienu ġa saru ħbieb – hu għenha ħafna u kien
itiha s-sapport morali li tant kellha bżonn biex tibda temmen
fiha nfisha. Iżżewġu fl-1998 u ftit wara mietet ommha li
ħallitilha ħafna artijiet minn tal-familja tagħhom. Għall-bidu
kien żwieġ feliċi, imma iktar ma beda għaddej iż-żmien, l-
affarijiet ma baqgħux daqshekk sbieħ.

3
“Se nittardja naqra llejla ta,” kien qed jgħidilha Norbert fuq il-
mobile. “Ok hux, dejjem hekk sirna da l-aħħar! Qatt ma nara ’l
wiċċek!” wieġbet irrabjata Maria. “Ħu naqra paċenzja Maria,
ħi...” Maria qatgħetlu.

Kienet ilha żmien tħossha tiġi traskurata minn żewġha, dejjem
b’xi skuża biex ma jersaqx lejn id-dar u hi dejjem għaddejja u
bil-kemm tista’ tlaħħaq ma’ kollox b’żewġt itfal żgħar il-ħin
kollu jridu l-attenzjoni. “Ma jistax ikun tibqa’ hekk is-
sitwazzjoni!” kienet spiss tgħidlu u lilha nfisha. Mhux biss
kienet tħossha mingħajr sapport ta’ xejn mill-aspett prattiku,
imma talli ankè emozzjonalment kienet tħossha maqtgħuha
għal kollox minn Norbert. It-tfal ukoll, Jason u Sarah Jane,
kienu qishom tilfu l-interess f’missierhom.

Imma ma kinitx minn dejjem hekk. Fil-bidu Norbert kien
affaxxinha lil Maria: kien ikellimha dwar il-ħolm li kellu
għalihom it-tnejn, li jkun qrib tagħha, li jkun onest; li hi tkun l-
ewwel priorità. Meta żżewġu, Norbert pjuttost żamm kelmtu u
Maria bdiet tgħix iktar komda, speċjalment meta komparata
mas-sagrifiċċji li kien ikollha tagħmel fi tfulitha bin-nuqqas ta’
flus li kellha ommha. Anke mat-tfal kien imur tajjeb,
speċjalment mat-tifla - it-tifel kien iħoss li t-tifla kienet il-
preferuta tal-papà. Imma issa anke Sarah Jane kienet qisha
qatgħet qalbha minnu wara ħafna diżappunti.

Iktar ma beda jgħaddi ż-żmien, dak il-ħolm li darba kellu
Norbert għalihom it-tnejn beda jidher dejjem iktar li ma kien
xejn ħlief fantasija. Ma tantx kienu jqattgħu ħin ta’ kwalità
flimkien: Norbert mhedi jieħu ħsieb il-business u Maria trabbi
t-tfal. Imbagħad biex tgħaxxaq l-ekonomija tal-pajjiż bdiet
sejra lura u ntlaqtu ħażin huma wkoll. Maria ma kinitx waħda
li tiddejjaq mis-sagrifiċċji imma kienet kull ma jmur iktar

4
issibha diffiċli tafdah lil Norbert - min jaf kienx ukoll tort
tiegħu għax qed igerfex fil-business?

Sajjetta qatgħetilha ħsibijietha u poġġiet il-mobile fuq il-
komodina u marret tiċċekkja lit-tfal f’kamarthom. Tgħid kien
għad fadal skop li tibqa’ ma’ Norbert? Jew kien wasal żmien li
timxi għal xi ħaġa oħra? Tagħti ftit ċans ieħor imma mhux
wisq! F’daqqa waħda infetħu bwieb is-sema u bdiet nieżla xita
qliel.


2

X’ħin stenbħet filgħodu, issib lil Norbert mixħut ħdejha fis-
sodda, riħa ta’ alcohol u bil-ħwejjeġ tal-ġurnata ta’ qabel. Bla
ma riedet moħħha mill-ewwel kompla fuq il-ħsibijiet tal-
bieraħ. Ġiha f’moħħha Larry li għal xi żmien fil-passat kien
interessha… speċjalment meta Norbert kien beda jindaħlilha
żżejjed, fejn toħroġ u ma’ min tkun, x’tonfoq u ma tonfoqx.
Maria kienet bniedma li tħobb ċerta libertà u la kienet
tirrispetta tiegħu, kienet tippretendi li hu jirrispetta tagħha -
hi qatt ma ndaħlitlu fejn kellu x’jaqsam mal-business tiegħu,
mela għala kellu joqgħod idaħħal dal-ħafna sikkaturi fuq id-
dominju żgħir tagħha?

Qamet mis-sodda u marret tgħaġġel il-bathroom. Għaliha
Larry kien jirrapreżenta l-possibiltà ta’ ħajja iktar libera u
kuntenta. Imma ħabba s-sigurtà u biex tibqa’ b’dak li mdorrija
bih, għażlet li tibqa’ ma’ Norbert, u mhux talli baqgħet mieghu,
imma talli żżewġitu u kellha żewġt itfal.

Marret fil-kamra tat-tfal biex tqajjimhom... Imma bħalma ma
kienu wissewha ħafna nies, la billi tiżżewweġ u wisq inqas billi
jkollok it-tfal, ma tista’ ssewwi relazzjoni li ma tkunx

5
tiffunzjona sew. Iktar ma kien ikollha bżonnu, lil Norbert iktar
bdiet tarah ikun traskurat u moħħu biss fil-problemi li kellu
hu. Kien biss jipprova jitħabbeb magħha meta jkollu xi aħbar
ħażina x’jagħtiha jew xi pjaċir x’jitlobha. “Maria, se jkollna
nonfqu naqra inqas dax-xahar.” “Maria, ħu paċenzja tista’
taħsilli waħda l-karozza llum?” Kienet tarah vera tost u moħħu
fih innifsu.

Marret fil-kċina u bdiet tippreparalhom il-breakfast u l-lunch
għall-iskola u moħħha ma baqa’ jaħseb xejn bil-ġenn ta’
filgħodu. Wasslithom l-iskola u nzertat lil Larry qed iwassal
lill-ibnu. “Da x’kien!?” ħasbet bejnha u bejn ruħha, “da fejn qatt
ġie jwassal it-tifel hu għall-iskola?! U kemm jidher differenti!
L-aħħar li nitfakru qas jilbes sew ma kien! Arah issa bil-ġlekk
slim fit bir-rigi rqaq u bid-daqna maqtgħuha qasira u preċiża!”
Bla ma riedet, sabet ruħha miexja lejn in-naħa tiegħu u pruvat
tkellmu bl-iktar mod biered li setgħet. Imma ma ridtx tkun xi
għaref biex tinduna li Maria kienet qed tinħall. Mill-banda l-
oħra, lanqas Larry ma qagħad lura u beda jiċċaċra magħha u
spiċċaw ifaqqgħu d-daħk fejn il-gate ta’ l-iskola.

X’ħin marret lura għar-realtà tad-dar tagħha - minn fejn
Norbert kien qam u telaq bl-għaġġla lejn l-uffiċju u ħalla magg,
platt, u ħwejjeġ maħmuġin - kull ma setgħet taħseb kien
f’Larry. Tgħid kien għadu nteressat fiha? Tgħid ħaqqu ċans?
Larry kien inbidel mil-lejl għan-nhar!


3

Maria bdiet “taħbat” ta’ sikwit ma’ Larry meta tieħu t-tfal
għall-iskola. U wara li jaħbtu ġieli bdew imorru jieħdu kafé. U
wara li jieħdu kafé, darba marru d-dar ta’ Maria. Malli daħlu l-
bieb ta’ barra, qabdet lil Larry mill-ingravata u wara li daħlitu

6
fil-kamra tas-sodda bdiet tneħħilu buttuna buttuna tal-qmis
waqt li koxxitha bdiet tilgħab bejn saqajh. Larry kien inbena
minn meta tiftakru qabel, sidru kellu forma u żaqqu kienet
issikkata. Fetħet iċ-ċinturin u l-buttuna tal-qalziet, niżżlet iż-
żipp, u daħħlet idha fuq il-qalziet ta’ taħt waqt li bdew jilgħabu
bi lsienhom. Ftit ħin wara, Maria kienet b’idha fuq is-sodda u
bil-libsa fjurita mgħollija fuq darha, b’Larry bil-wieqfa
warajha.

Kien ilha snin ma’ dduq ftit sess ta’ dik il-kwalità! Skantat biha
nfisha li kien għadha kapaċi tkun daqshekk eċitata u mimlija
ħajja. Bdiet tiftakar f’meta kienet għadha żgħira u kienet tifraħ
bix-xejn u tħossha se tisplodi bil-kuntentizza. Ħajjitha, minn
waħda mudlama u monotona b’Larry fiha kienet saret eċitanti
- moħħha reġa’ beda jimmaġina u joħlom.

Malli telaq Larry u sabet ruħha waħedha d-dar bdiet taħseb
fuq ħajjitha iktar bis-serjetà. Meta kienet tqis kollox, Maria ma
kinitx għaddejja ħażin fil-ħajja imma lanqas ma kienet
għaddejja f’xi lussu. Bl-għoli ta’ l-ispejjeż li kienet qed taffaċja
waqt li l-ammont li kien itiha Norbert ma jiżdiedx, il-kwalità
tal-ħajja u l-ottimiżmu li kellha għall-futur kienu qed jonqsu.
Tgħid setgħet tibda futur ġdid ma’ Larry? It-tfal ma kinux se
jimmissjawh lil Norbert u wisq inqas hi. Larry kien ilu li
ssepara minn mal-mara u donnu kien iridha daqskemm hi
riedet lilu.


4

Norbert mar lura d-dar għall-kartiera li kien ħalla warajh u
jsib lil Larry ħiereġ mid-dar. Għall-ewwel qisu baqa’ ċċassat
imma mbagħad fehem kollox. Daħal ġewwa u qabad jgħajjat,
“Mur ma’ Larry! Mur ħa tara x’hemm taħt dik id-dehera ta’

7
ħaruf! Tiftakru kif kien fl-antik! Bniedem mhux se jinbidel
hekk mil-lejl għan-nhar! Mur ħalli tispiċċaw tittallbu inti u
wliedek!” “Naħseb int se tispiċċa tittallab mhux aħna! Arak kif
spiċċajt dejjem tinsa l-affarijiet warajk! Dejjem tidħol tard id-
dar! Dejjem tixrob il-każin!” “Missek tistħi tkellimni hekk! Jien
ġibtek nies! Tgħix f’dal-lussu u ma jonqsok xejn!” “Fejn qed
tarah il-lussu?! Ilni żmien ngħaddi bl-eżatt u nara kif se
niddobba b’li ttini!” “Ma tafx li bħalissa mhux żmien tajjeb! Ara
l-ġirien kemm qegħdin agħar minna! Allaħares ma kontx jien!”
Telaq lejn l-uffiċju u sabbat il-bieb warajh.

Maria bdiet tipprova tagħmel ftit faċendi d-dar imma moħħha
ma setgħax jieqaf jaħseb. Kien wasal iż-żmien li tieħu
deċiżjoni. Kienet xebbatha l-arroganza ta’ Norbert! Di li jaħseb
li mingħajru d-dinja tispiċċa ma kinitx tista’ għaliha.

Flgħaxija qagħdet tara film fuq it-tablet għax ma kelliex ħjiel
ta’ ngħas. Norbert wasal f’nofs il-lejl skorruti, bħas-soltu riħa
ta’ alcohol. Beda jipprova jgħid xi ħaġa imma ma kienx qed
jagħmel sens. “Għada tibda era ġdida,” qalet bejnha u bejn
ruħha Maria.

Filgħodu wasslet it-tfal kmieni u ġriet lura d-dar biex tilħqu
hemm. “Aħna spiċċajna! Ħa ntik ċans jumejn biex tippakja u
titlaq ’il barra minn dari,” qaltlu biex tfakkru li d-dar kienet
tagħha - parti mill-wirt vast ta’ ommha. “Int qed tiġġennen
jew?!” qalilha Norbert iċċassat, b’għajnejh imberrqin. “Le ta,
m’inhix niġġennen! Naf x’jien nagħmel.” “U issa kif se tkampa
waħdek jew ma’ dak il-faċċol ta’ Larry?” “M’inhix bżonnok!
Mhux se nżomm lill-uliedi lura ħabba l-inkapaċità u l-
arroganza tiegħek!”

Sa l-għada kien ippakja u telaq.

8
5

B’Norbert barra mix-xena, il-kuntatt bejn Maria u Larry żdied
malajr tant li ftit ġimgħat wara kien qed iġorr l-affarijiet lejn
darha fejn kien sejjer joqgħod hu u ibnu Joseph. Larry kien
wiegħedha ħafna lil Maria - bażikament kull ħaġa li kien
idejjaqha f’Norbert, Larry wiegħed li se tkun differenti. “Jien
mhux se nkun arroganti miegħek, anzi ħa nisma’ ħafna dak li
tkun tixtieq inti. It-tfal se jkunu priorità għalija. Mhux se nkun
tost, dak li jkolli se naqsmu miegħek.” Maria kienet sorpiża
biha nfisha kemm kienet temmen malajr dak li jgħidulha l-
maħbubin tagħha, avolja l-esperjenza li kellha ta’ l-irġiel ma
kienitx wisq pożittiva - la dik personali u lanqas ta’ ommha.

Larry ma damx ma beda jwettaq fil-prattika dak li kien
wiegħed. Il-business ta’ Larry kien qed jiffjorixxi u kien il-ħin
kollu jroxx! Daqqa ġej b’rigal għat-tfal, daqqa rigal għaliha,
daqqa jmorru fine dining, daqqa xi weekend break. Tammetti
jew le, dawn l-affarijiet kienu jagħmlu biha lil Maria u li jkollha
l-flus fil-but kienet xi ħaġa importanti. Fl-aħħar mill-aħħar, hi
kellha żewġt itfal jiddependu minnha u biex ma tħallihom
neqsin minn xejn ma tridx sold jew tnejn. It-tfal min-naħa
tagħhom kienu mġennin fuq Larry speċjalment Jason li qisu
qatt ma kien imur tajjeb ma’ Norbert.

Saru wkoll diversi bidliet fid-dar mal-wasla ta’ Larry: ċaqlaq xi
għamara u bidel ċerti affarijiet li deherlu. Maria ma qablitx ma’
kollox - kien hemm affarijiet bħat-toaster li kien ilha żmien
taqdiha sew, għala tarmiha? Imma Larry insista li hu kien
jippreferi ċerta ditta u normali jkun hemm il-bidliet meta jiġi
xi ħadd ġdid fid-dar. Maria ċediet malajr, kemm għax ma riditx
tgħarraq dak il-mument sabiħ, u kemm għax wara żmien twil
ta’ telqa ġod-dar, Larry għall-inqas kien qed jagħti kas u kien
se jħalli l-marka tiegħu fiha.

9

Għalija daw ma kinux affarijiet serji, kitla ’l haw u toaster ’l
hemm, x’differenza se jagħmlu fil-verità? L-enerġija li kellu
Larry kienet issaħħarha!


6

Għalkemm Maria kienet dejjem tiddependi mill-irġiel tagħha
biex jipprovdulha, fil-verità hi kellha ħafna artijiet li kienet
wirtet u parti mill-business ta’ Norbert kien li jieħu ħsieb dawn
l-artijiet. Maria qatt ma kienet tinqala’ għall-business u dejjem
ħalliet f’idejn Norbert. “Larry tista’ tibda tieħu ħsieb inti issa?
Għax jien m’inhix tajba.” “Ħalli f’idi Maria.” Larry beda proċess
twil li jdur il-ġid kollu li kellha u jara li l-affarijiet kienu
qegħdin sew. Norbert kien ħalla ħafna taħwid warajh u allura
ma kinitx biċċa xogħol faċli. “Ara Maria għandek dan ilu żmien
ma jħallasha il-kerha ta’ l-għalqa, kumbinazzjoni nafu. Issa
nirranġalek kollox jien ħalli inti sserrah rasek u ma jkollokx
għalfejn tibqa’ tiġri warajh.”

Larry iltaqa’ ma’ ta’ l-għalqa jumejn wara u Maria laqgħetu d-
dar bi tbissima fuq wiċċha. “Solvejtielek il-problema Maria!”
“Wow! Kif irnexxielek?!” “Mhux eżatti irnexxieli nġiblek il-flus
lura, imma solvejtlek il-problema.” “X’igifieri?” “Ftehmna li
jekk jaqbad u joħroġ mill-għalqa, tinħafirlu l-kerha li fadallu
jagħti.” Maria ma setgħetx tifhem kif dak l-arranġament kien
aħbar tajba għaliha. “Int bis-serjetà!? Għax ma tħallsux ukoll
biex joħroġ mill-għalqa?!” “Fil-verita’ kelli nħallsu €400 ħabba
li għadu kif żergħa l-għalqa… imma issa l-għalqa reġgħet ġiet
f’idejk! X’tixtieq tagħmel biha? Għandek xi ideat?” “Larry kif
stajt tagħmel da kollu?! Inti lejja leali jew lejn sieħbek? L-inqas
li stajt tagħmel kien tiċċekja kontx naċċetta d-deal jien. Mhux
ġejt tifraħ qisek għamilt xi bravura!” “Jista’ jkun għaġġilt xi ftit

10
imma għall-inqas ħlistek minnu, dak ma jridx ikollok x’taqsam
miegħu! Jiddispjaċini li ġiet kif ġiet imma darb’oħra insaqsik
qabel ma nfattar xi ħaġa.”

Minkejja l-frustrazzjoni tagħha, Maria ma ratiex xi ħaġa li
għandha tibqa’ taħseb fuqha din. Wara kollox veru li kien
ħelisha minn biċċa skamplu. Larry ta tgħannieqa u wiegħedha
li jekk trid dik l-għalqa jagħmlulha barbeque area u pool u tkun
post fejn jistgħu imorru jiddevertu huma kollha bħala familja.


7

Issa li Larry kellu f’idejh l-artijiet ta’ Maria, beda joħroġ b’idea
wara l-oħra dwar x’jista’ jagħmel b’dik l-art kollha. Ma kienx
għadu żmien li toqgħod tiżra’ l-għelieqi, il-flus kienu fil-bini.
Xejn ma kienet tinkwetah li ħafna mill-artijiet tagħha kien
jaqgħu barra miż-żona ta’ l-iżvilupp - kellu ħafna kuntatti li
setgħu jgħinuh jasal fejn irid.

L-ewwel idea kienet li jibni skola - skola żgur ituh permess
itellagħha u jekk jagħmilha skola tas-sinjuri jkun jista jaqla’
kemxa tajba. “Maria, għandek dik il-biċċa art li tiġi f’tarf ir-
raħal, titħajjar nibnu skola fuqha?” “Isma’ ħi, Norbert ġa kien
qabad ħafna artijiet u żvilupphom, ma rridx li nispiċċaw fl-
istess sitwazzjoni jien u int!” “Imma ismgħani Maria, dik l-art
ma tantx hi tajba biex tinħadem u skola xi ħaġa li hawn
bżonnha.” “Eħe?! Di minn fejn ġibtha li dik mhix art tajba? U
inti kif sirt tifhem fl-iskejjel f’daqqa waħda?” “Għalfejn qed
tkun daqshekk difensiva Maria? Jien fl-aħħar mill-aħħar mhux
biex naqilgħu lira żejda li ngawdu minnha aħna w uliedna?
Jien nammetti li ma tantx nifhem fl-iskejjel imma għandi ħabib
li jifhem.” “Mhix ġejja xi oħra biex igawdi xi ħabib minn
tiegħek hux?!” “Maria dan business associate importanti ħafna,

11
ma nistax ngħidlu le.” “Allura ejja nibdew minn haw, kemm
għandek bżonn art mingħandi biex isir dal-proġett?” “Jien kelli
f’moħħi disgħa tomniet...” “Disgħa tomniet?! Mela xi skola qed
timmaġina? Insiha ta, qatt ma jien se naqbel li niżviluppaw
disgħa tomniet li għad hemm bdiewa fihom jaħdmuhom!“ “Ħa
nkellem naqra lil sieħbi u naraw kif nistgħu nirranġaw.”

Larry mar lura l-għada bi proposta oħra. “Ara Maria, biex
nurik kemm jien raġel, sibt biċċa art minn tiegħi li qegħdha
viċin u flok disgħa tomnies, ikolli bżonn biss tlieta minn
tiegħek - waħda minnhom ġa fiha l-bini, iġifieri ġiex tomniet
biss se jkunu għelieqi. X’taħseb? Żomm f’rasek kemm se
mmorru tajjeb u kemm se toffri edukazzjoni lil
ġenerazzjonijiet futuri!” “Tlett tomniet mhux esaġerati kieku.
Lesta inħallik tużhom, basta twiegħedni li se tkun skola u
mhux tispiċċa appartamenti koroh minn dawk li ġa mifqugħin
bihom.” “Intik il-kelma tiegħi Maria,” wieġeb bit-tbissima
Larry.


8

Larry kellu ħabta jissorprendiha lil Maria. Darba fost l-oħrajn
wasal lura d-dar b’karozza ta’ 60 elf ewro, minn dawk li
ddawwar l-irjus minn kull fejn tgħaddi. “Wow Larry! Dik ta’
min hi?” “Tagħna sabiħa tiegħi! Illejla se nieħdok x’imkien
sabiħ.” “U t-tfal?” “Ġa ħsibt biex joqogħdu m’ommi, illum
għalina biss.”

Maria daħlet fil-karozza u baqgħet skantata tammira l-lussu li
kien fiha, bis-seats tal-ġilda, aircondition separat għal kull
passiġġier, apparat elettroniku, eċċ. Maria ħassitha qisha
reġina dakinhar, speċjalment hekk kif daħlu f’wieħed mill-
iktar ristoranti lussużi ta’ Malta qishom re u reġina.

12

Qabel id-deżerta, Larry niżel fuq sieq waħda u ppreżentalha
ċurkett li żgur kien jiswa ’l fuq minn għaxart elef! Maria ma
setgħetx temmen li kienet daqshekk xortiha tajba.

Dakinhar fis-sodda Maria ma setgħetx torqod. Lil Larry ma
kinitx tiftakru daqshekk sinjur. Kif issa f’daqqa waħda ġejjin
dal-flus kollha? Tgħid kellu xi sigrieti li ma kinitx taf bihom?
Tgħid kienu flus nodfa, jew kien imdaħħal f’xi koċċ affarijiet li
fil-futur jaf jispiċċaw fix-xejn? U kieku stess hemm dal-flus
kollha, mhux aħjar jaqtgħu d-dejn li għandhom qabel ma
jibdew iroxxuhom b’dak il-mod?

Dak il-ħin ħasset id Larry tmellsilha idha. Dak kien ifisser li
Larry kellu aptit is-sess. Is-sess bejniethom ma kienx għadu
tajjeb bħal ma kien meta kien ikun bis-serqa bil-moħbi ta’
Norbert, imma xorta kienet tkun qed tistennih. Kienet tieħu
gost tara lil Larry jintilef u jidher l-istint annimalesk tiegħu.
Dik il-kalma u l-apparenza kontrollata tiegħu kienu jinħallu u
jinbidlu f’ċertu salvaġiżmu li kienet issibu eċitanti.

“Larry, jien kuntenta miegħek u kuntenta b’dal-ġid kollu li qed
ingawdu. Imma kultant ninkwieta naqra.” “X’qed jinkwetak
qalbi?” “Tipo dal-flus kollha minn fejn ġejjin?” “Ħeqq jien
businessman tajjeb hux u bħalissa l-ekonomija qabdet sejra
tajjeb!” “Għax jien ma rridx li fil-futur nidħlu f’xi basla u nitilfu
dak kollu li għandna.” “Tista’ sserraħ rasek qalbi. Mhux se
nidħlu f’inkwiet.” “U ma taħsibx li forsi tkun idea tajba li kif
qegħdin fi żmien tajjeb, inwarrbu somma sew għal meta jiġi l-
maltemp?” “Qiegħed inwarrab ta u ġa bdejt naqta’ d-dejn.”
Maria serrħet rasha u ħasbitx iktar fuq dan kollu.

M’għaddewx wisq xhur minn wara li ppropona Larry, li ma
żżewġux f’tieġ mill-isbaħ, b’ammont kbir ta’ mistednin. Maria

13
ħassitha qed titwieled mill-ġdid. Sa sena qabel qatt ma kienet
timmaġina li ħajjitha setgħet terġa’ ssir daqshekk pożittiva.

Mill-ħajja taż-żwieġ tagħhom ma tantx setgħet tgerger, ma
kinux jitkellmu wisq fil-fond, imma Larry qatt ma kien iħalliha
nieqsa minn xejn, u bil-kemm kienet tilħaq titolbu xi ħaġa li
ma tarahx jixtrihielha - kuntrast enormi meta tqabbel mal-
ħajja li kellha ma’ Norbert. It-tfal kienu għal qalbhom ukoll,
dejjem jistennew x’se jġibilhom Larry, u marru tajjeb ukoll ma’
Joseph li issa kien sar wieħed minnhom.


9

Iżda kultant donnu x-xitan ma jaħmilx meta l-affarijiet ikunu
sejrin sew. Darba fost l-oħrajn, Maria ssib envelopp bla bolla
fil-kaxxa ta’ l-ittri b’isimha printjat fuqu. Tagħat ħarsa
madwarha qisha biex tara jekk kienx hemm xi ħadd suspettuż
viċin id-dar u daħlet biex tara x’kien fih. Sabet ittra anonima
tgħid li Larry kellu tfajla għadha żgħira li kien qed jiltaqa’
magħha bil-moħbi. “Jekk ma temminnix,” kompliet tgħid l-
ittra, “naf ukoll li Larry qabel iżżewġek qeleb ħafna mill-
business u mill-propjetà tiegħu fuq ħuh biex ma jkollokx wisq
jedd fuq il-ġid tiegħu. Dawn il-fatti tista’ tivverifikahom u hekk
tkun taf li mhux qed nigdeb.”

Maria baqgħet iċċassata qisha statwa tal-melħ f’nofs l-intrata
tad-dar tagħha bl-ittra f’idha. Tgħid tkellmu fuqha lil Larry?
<kompli aqra Storja nru. 1> Tipprova tinvestigha u tara hix
vera? <kompli aqra Storja nru. 2>



14
10 (Storja nru. 1)

Wara ħafna ħin ittella’ u tniżżel, qatgħetha li tkellem lil Larry
fuq il-biċċa għax inkella kienet se tibqa’ tgħix bid-dubji u kienu
se jaffettwaw ir-relazzjoni tagħhom xorta waħda.

“Larry ara x’irċevejt il-bieraħ.” Larry ħa l-karta f’idu u ma wera
l-ebda emozzjoni - kellu kapaċità ta’ l-għaġeb li jaħbi dak li
jkun qed iħoss. “Dan xi ħadd li jrid jagħmlilna l-ħsara Maria!”
“Veru għaddejtlu xi affarijiet lil ħija imma ma kellhom
x’jaqsmu xejn maż-żwieġ tagħna. Il-biċċa l-oħra tat-tfajla hija
ħrafa - xi ħadd li ħalla l-immaġinazzjoni tiġri bih. Min jaf kienx
Norbert stess li kiteb xi ħaġa bħal din? Mur arah kif spiċċa dak,
dejjem fis-sakra fejn il-kazin, mimli djun! U nesa kemm għamel
kummiedji u ħawwad bil-flus hu!?”

Kien hemm silenzju twil. Maria bdiet tibża’ tistaqsi iktar, imma
d-dubji kienu għadhom qed iduru ġo rasha. “Imma min kitibha
din l-ittra bil-fors jaf l-affarijiet mill-qrib, inkella kif kien jaf
dwar dil-biċċa xogħol tal-finanzi tiegħek?” “Iġifieri inti
qiegħedha tiddubita l-kelma tiegħi? Hekk qed tgħid; li jien
giddieb? Se tħalli lil xi ħadd li ma kienx kapaċi juri ismu
ikissrilna dak kollu li bnejna flimkien? Mhux it-tnejn li aħna
qed ingawdu? Qatt ħallejtek nieqsa minn xi ħaġa jien?” “Imma
Larry, jien għalija mhux il-flus biss importanti - veru li qatt ma
ħallejtni nieqsa minn xejn… imma importanti wkoll li jkun
hemm il-fiduċja bejnietna. Ma rridx insib sorpriżi jew inkun
dieħla f’affarijiet li fil-futur jisplodu f’wiċċi.” “Jekk għandek xi
dubji jien lest inwarrab,” wieġeb Larry b’ton kiesaħ silġ, “jien
ma rridx inkun żewġek jekk ma tafdanix.” “Nafdak! Nafdak
Larry!” “Ma tantx tidher li qed tafdani meta ittra anonima
qajmitlek dad-dubji kollha fuqi. Ħa ngħidlek x’nagħmlu, se ntik
ċans taħsibha u ddeċiedi jekk tridx tibqa’ miegħi. Sa dat-tant

15
jien se mmur noqgħod fil-flett ta’ San Ġiljan. Meta tiddeċiedi
għidli.”

Maria inħasdet b’dik ir-reazzjoni ta’ Larry - qatt ma stenniet li
se jagħmel waħda bħal dik!


11 (Storja nru. 2)

Maria qatgħetha li qabel xejn tara hix vera dik l-ittra – wara
kollox kienet ilha tinnota li l-entużjażmu ta’ Larry lejha kien
qed jonqos. Li ġieha f’moħħha kien li tqabbad investigatur
privat biex tara Larry hux vera kien qed joħroġ ma’ xi ħadd
ieħor. Imma jekk vera qed joħroġ ma’ xi ħadd ieħor imbagħad
x’tagħmel? Kienet kapaċi tfendi għal rasha? U jekk Larry
jiddeċiedi li jpattijielha u jagħmlilha ħafna ħsara fil-propjetà
tagħha qabel jitlaq? Kien hemm bżonn strateġija sħiħa u fit-tul
ħabba possibiltà bħal din. Kellha saħħa u enerġija biex
tagħmel da kollu?

Bdiet iġġib lil uliedha quddiem għajnejha. “Minn banda forsi
mhux se jkunu jistgħu jibqgħu jgħixu fil-lussu li qed jgħixu fih
issa… probabli se jkolli inqas ħin magħhom… imma fl-istess
ħin x’eżempju se ntihom jekk nibqa’ dejjem bla kontroll fuq
ħajti? Wara kollox fil-ħajja mhux il-flus kollox. Li ngħix ħajja
dinjituża hija importanti wkoll.” Damet ġranet sħaħ ittella’ u
tniżżel għax kienet taf li jekk se tibqa tħaffer, jista’ jkun li ma
jkunx hemm triq lura. Imma sa fl-aħħar qatgħetha li tagħmel
il-qabża – jekk xejn għal uliedha.

Wara li saqsiet ftit biex tiddobba n-numri, Maria għamlet żewġ
telefonati: l-ewwel ċemplet investigatur privat u spjegatlu s-
sitazzjoni. “Għandi esperjenza kbira naħdem għal klijenti fis-
sitwazzjoni tiegħek. Meta tkun tista’ tiġi sa l-uffiċju biex ittini

16
iktar dettallji?” Imbagħad ċemplet counsellor speċjalment għax
beda jkollha ħolma rikurrenti li xtaqet titkellimha ma’ xi ħadd.


12 (Storja nru. 1)

Dak il-mument fhemet x’power kellu Larry - li hu kien kapaċi
jaqbad u jitlaq imma hi kienet tħossha bla saħħa mingħajru.
Ma kienitx imdorrija tieħu ħsieb l-affarijiet tagħha, dejjem
ħalliet f’idejn l-irġiel biex jimlew il-karti, iħabbtu wiċċhom
man-nies, u l-kumplament. Li mil-lejl għan-nhar issir hi
responsabbli ta’ dan kollu kienet xi ħaġa li twerwirha. Barra
minn hekk hi kellha żewġt itfal żgħar li kienet tħossha
responsabbli li trabbihom f’ħajja normali kemm jista’ jkun.

Irġiel oħra f’ħajjitha ma kelliex, kienet taf li kieku riedet
setgħet terġa’ tirranġa ma’ Norbert - dak dejjem baqa’ jridha
lura - imma issa kien mar ħafna iktar lura minn mindu telqitu!
Kienet tarah fit-triq, jew ħdejn il-bieb tal-każin, kważi kienet
tistħi tgħid li darba kien ir-raġel tagħha. Imbagħad kien hemm
ċertu wieħed Andrew Demicoli li kemm-il darba prova jaqbad
parlata magħha imma dan kien jidher stramb u mitluq wisq,
ma kinitx tħossha li qatt seta’ jkun hemm xi ħaġa serja
bejniethom. Kien jidher raġel ħosbien u serju imma qatt ma
ħarġu nisa miegħu - jgħidu li serju ħafna u antipatku.

L-għażla kienet ovvja għal Maria, ma kinitx lesta titlef lil Larry
u l-ġid kollu li kien ġab miegħu ħabba din l-ittra anonima, li
wara kollox - kif qal hu stess - probabli kienet ġejja minn xi
ħadd li ried jagħmlilhom il-ħsara.

Bil-kemm kienu laħqu għaddew 24 siegħa li ma ċemplitx lil
Larry, tgħidlu li tħobbu iktar minn qatt qabel u li tixtieq tqatta’
l-kumplament ta’ ħajjitha miegħu. Larry mar lura d-dar b’arja

17
kbira ta’ superjorità. “Larry, għandi bżonnok, ma ngħaddix
mingħajrek.”


13 (Storja nru. 1)

Il-ħajja ta’ Larry u Maria kompliet fejn kienet qabel, Larry
jieħu ħsieb il-business u Maria d-dar u t-tfal, b’ħafna lussu u
fanfarunati. Il-ħsibijiet u d-dubji ma kinitx ittihom ċans
jidħlulha f’moħħha - la għażlet li tinjora l-ittra u tkun ma’
Larry, kellha dmir li tafdah.

Imma dak li ma kinitx taħseb bi nhar, beda jidher fil-ħolm.
Kellha ħolma li bdiet tirrepeti ruħha ġurnata wara l-oħra: L-
ewwel kienet tara lil Larry fis-sodda tagħhom qiegħed fuq
tfajla b’saqajha miftuħin waqt li hu sejjer ’il quddiem u lura
fuqha. Wiċċ it-tfajla ma kienx jidher u r-raġel kien jidher dahru
biss imma kienet ċerta li kien Larry. Imbagħad fil-ħolma kien
jinżel qisu separju li jaħbi lil Larry u hi kienet tidħol wara s-
separju biex tibqa’ fix-xena u ssib ruħha f’kamra kollha lussu
imma Larry ma jkunx hemm. Imbagħad tinnota li jkun hemm
safe kbir fil-ħajt u tidħol fih. Hemm issib ħafna dokumenti,
files, karti, u mazez ta’ flus. F’daqqa waħda is-safe jinbidel ġo
gaġġa kbira tal-ħadid u tmur tiġri lejn il-bieb tal-gaġġa imma
jkun magħluq u waqt li tibda ttih bis-sieq u ssabbat b’idejha
biex tiftħu kienet tqum maħsuda. Normalment kienet tqajjem
lil Larry wkoll u kien jipprova joqgħod jikkalmha. Ovvjament
qatt ma qaltlu l-ħolma x’kienet.

Wara ħafna ljieli hekk, iddeċidiet li tfittex l-għajnuna.



18
14 (Storja nru. 1)

Maria ma kinitx taf eżatt fejn taqbad iddur. Imma xi ħadd ta
numru ta’ terapista u marret tiltaqa’ magħha fl-ewwel
appuntament li kellha vojt.

“Għaliex xtaqt tkellimni Maria?” “Dan l-aħħar qed inqum bil-
lejl ħabba ħolma kerha.” “Ilha tiġri ħafna dil-ħaġa?” “Ilha xi
xahar issa.” “U kien hemm xi ħaġa li ġrat li taħseb li hi r-raġuni
wara l-ħolma?” “Iva, dil-ħolma bdiet minn mindu kelli ġlieda
mar-raġel u sa ankè wasal biex telaq mid-dar għal ġurnata!”
“Trid tgħidli ftit x’ġara?” “Ara, l-problemi bdew meta irċevejt
ittra anonima dwar żewġi li tgħid li dan għandu tfajla ħafna
iżgħar minnu u li qabel iżżewwiġni qeleb ħafna mill-ġid tiegħu
fuq isem huh biex jien ma jkollix jedd fuq id-dħul minn dak il-
ġid.” “U di kif ħassejtha?” “Ħassetjha ħafna għax jien lil żewġi
kont qed nafdah b’għajnejja magħluqa u xi ħaġa bħal din ġiet
bħal sajjetta fil-bnazzi. Barra minn hekk ħallietni mħawda
ħafna għax jien lilu qatt ma qbadtu f’gidba. Issa hu qed jiċħad li
għandu tfajla għalkemm ma nnegax li kien mexxa xi affarijiet
għal taħt isem ħuh imma ċaħad ukoll li r-raġuni kienet relatata
maż-żwieġ tagħna.”

“U allura trid tgħidli l-ħolma x’inhi?” “Fil-ħolma qed nara lil
żewġi jkollu x’jaqsam ma’ mara oħra fis-sodda tagħna.
Imbagħad x’ħin nipprova mmur viċin jinżel separju u x’ħin
nidħol wara s-separju ma jkunx għad hemm ir-raġel iżda
minflok insib ruħi ġo kamra lussuża. Imbagħad fil-kamra
niskopri safe kbir u nidħol fih, fejn insib ħafna karti, flus, u
dokumenti tal-business. Ftit wara, il-kamra tinbidel ġo gaġġa u
nqum waqt li nkun qed nipprova noħroġ minnha.” “X’taħseb li
tfisser din il-ħolma allura?” “Ħeqq donnu jidher li jien vera qed
nibża’ li żewġi qed imur ma’ mara oħra. Dwar xi jfissru l-
kamra lussuża u s-safe mhux ċerta imma li naf hu li qatt ma

19
kont ngħix daqshekk komda daqskemm bħalissa. Il-gaġġa
naħseb tirrifletti kif qed inħossni maqbuda f’sitwazzjoni kerha
għax jien ma nafx nieħu ħsieb il-karti u d-dokumenti tal-ġid
tiegħi.”

“Aħna għalissa ejja nkomplu nitkellmu u tara kif tiċċara ruħha
l-biċċa. Pereżempju ejja nibdew billi naraw kif inhi r-relazzjoni
tiegħek mar-raġel. Tħossu qrib tiegħek?” “Iva, inħoss li dejjem
jagħtini dak li jkolli bżonn u qatt ma jħallini nieqsa minn xejn.”
“Imma tħossu qrib tiegħek emozzjonalment?”
“Emozzjonalment mhux daqshekk, eżempju ma tantx ikollna
ħin nitkellmu u l-ftit li nitkellmu nħoss li malajr jipprova
jsolvili l-problema flok jismgħani.” “Kif ġab ruħu meta kellimtu
dwar l-ittra?” “Meta semmejtlu l-ittra anonima baqa’ kalm
immens imma ma nħossx li ġiet proċessata b’mod tajjeb għax
qabad u telaq mid-dar sakemm niddeċiedi hux se nibqa’
nafdah jew le.” “Umbagħad x’ġara?” “Ħeqq jien ħassejtni
ppanikjata u malajr tlabtu jerġa’ lura. Minn dakinhar l hawn
qatt m’erġajt qajjimt is-suġġett u lanqas għedtlu l-ħolma li qed
ikolli x’inhi.”

“Semmejt li ħassejtek ippanikjata meta telaq ir-raġel. Taf
tgħidli għaliex?” “Għax jien qatt m’għext mingħajr raġel u
nserraħ ħafna fuqu biex jieħu ħsieb l-affarijiet. Jien bil-kemm
inlaħħaq max-xogħol tad-dar u ż-żewġ itfal – issa tlieta, aħseb
u ara kemm għandi ċans noqgħod nagħti każ affarijiet oħra.”
“Semmejt ukoll li qatt ma kont tgħix daqshekk fil-kumdità.
Jista’ jkun li qed tibża’ li se titlef dak il-privileġġ?” “Iva bla
dubju. Ħeqq jien issa drajt ngħix qisni reġina u uliedi miegħi.
Ikolli ħafna ħin ta’ kwalità magħhom u nixtieq nista’ nibqa’
ngawdihom b’dan il-mod.” “Mela ara taqbilx miegħi: Meta fil-
ħolma ppruvajt tmur viċin ir-raġel, niżel separju - dak donnu
jirrapreżenta r-raġel jaqa’ fuq id-difensiv u jaħrab - imbagħad
sibt ruħek ġo ħafna lussu - dak jirrapreżenta l-ġid kollu li qed

20
tgawdi minnu ħabba r-relazzjoni tiegħek ma’ żewġek. Imma fl-
istess ħin ir-raġel ma jkunx preżenti (emozzjonalment) f’dan
il-lussu u l-unika mod kif tista’ toħroġ minn dis-sitwazzjoni hu
billi jew titlaq il-lussu, jew tibda tieħu ħsieb inti l-affarijiet li
għandek fis-safe. Imma ż-żewġ alternattivi jbeżżgħuk u ssib
ruħek maqbuda hemm ġew bħalma rrealizzajt meta telqek u
talbek tagħmel deċiżjoni.”

Malli kellha ċans taħseb ftit fuq dak li kien intqal waqt il-ħin
tat-terapija, Maria baqgħet skantata kemm bdew ħerġin
affarijiet li qishom dejjem kien taħt il-wiċċ tal-konxju tagħha
imma qatt ma kien irnexxielha tartikulhom b’mod daqshekk
ċar. Irrealizzat li għalkemm ħajjitha kienet komda, fl-istess ħin
kien hemm ħafna aspetti tagħha li ma kienux sejrin sew. Ma
kinitx ċerta x’l-aħjar tagħmel imma iddeċidiet li tibqa’ tmur
għal iktar laqgħat mat-terapista.


15 (Storja nru. 1) (Storja nru. 2)

“Kif xtaqt tużha l-laqgħa llum Maria?” staqsietha t-terapista.
“Qed ikolli ħolma rikurrenti li xtaqt naqsam miegħek.”
“F’idejk…” “Fil-ħolma nara n-nanna tiegħi fuq siġġu antik
tħares lejja u tagħmilli sinjal b’idha biex immur ħdejha. Iżda
waqt li nipprova nagħmel pass, nirrealizza li qiegħedha fuq
dgħajsa sabiħa kollha dwal ħierġa ’l barra fil-baħar fid-dlam.
Nista’ naqbeż u ngħum lejn in-nanna imma nibża’ mill-ilma
kiesaħ u iswed li jkun hemm taħti - inħossni qisni se ninqasam
fi tnejn u ma nkunx naf x’se nagħmel waqt li nara n-nanna
titbiegħed fid-dlam - imbagħad nistenbaħ.” “X’taħseb li
tirrapreżenta din il-ħolma?” “Ma nafx eżattament għax in-
nanna ilha ħafna mejta u ma nafx għala issa f’daqqa waħda
tfaċċat fil-ħolm.”

21
“Ejja nibdew biċċa biċċa… x’tirrapreżenta għalik in-nanna?”
“Niftakarhom jgħidu kemm għexu żmien iebes u kemm kienu
neqsin minn bosta affarijiet. Kont inħobb inqatta’ ħafna ħin
għand in-nanna meta kont żgħira u kont ngħaddi ħafna ħin
nilgħab u niġri fl-għelieqi tagħha. Jgħidu wkoll li n-nanna
kienet mara sew u kienet dik li kien imur għandha kull min
ikollu xi problema.”

“Mela ara hux qed nifhem sew - fejn ma taqbilx miegħi
waqqafni: Qisek qed tgħid li n-nanna tirrapreżenta l-għerf, l-
għaqal, is-sempliċità, imma fl-istess ħin tirrapreżenta wkoll
żmien iebes u ta’ ħafna sagrifiċċji. X’taħseb?” “Naħseb li
jagħmel sens li qed tgħid.” “Issa kieku jkollok tinterpreta l-
kumplament tal-ħolma, xi tgħid?” “Eem… eħe issa qed tibda
tagħmel sens. Id-dgħajsa sabiħa tirrapreżenta l-ħajja komda li
qed ngħix issa imma din qiegħedha tbiegħedni minn ħafna
affarijiet li trabbejt fihom. Fl-istess ħin nibża’ nagħmel il-qabża
fid-dlam biex nerġa’ niltaqa’ ma’ dak kollu li tirrapreżenta n-
nanna - nibża’ li nitlef l-istabiltà u l-kumdità li għandi bħalissa
u nispiċċa fil-baħar fid-dlam.”

“Inkredibbli hux x’rikkezza jipprovdielna moħħna biex jgħinna
fi triqitna! F’dal-mument fil-bidu tat-terapija tiegħek normali
jkun hemm ħafna biżgħat u reżistenzi. Li tħares il ġewwa u
tħaffer fil-fond huwa proċess iebes. Nissuġġerixxi li ma
ngħaġġlux iżżejjed u serraħ rasek li jekk ikun hemm bżonn
taqbeż tgħum mhux se nimbuttak - kollox meta tkun lesta
inti… Kif qed tħossok bħalissa?” It-terapista kellha ħarsa
kollha empatija lejn Maria għax kienet tidher inkwetata. “Ma
nafx meta l-aħħar ħassejtni daqshekk konxja ta’ dak li għaddej
ġo fija - ħaġa sabiħa imma fl-istess ħin vera tal-biżgħa.”
“Pjuttost normali tħossok hekk.”

22
16 (Storja nru. 1) (Storja nru. 2)

“Maria, sakemm m’għandekx xi ħaġa li xtaqt tiftaħ fuqha llum,
xtaqt inkompli nibni fuq il-ħolma tal-ġimgħa l-oħra li donnha
kienet qed tipponta biex inħarsu ftit lejn l-għeruq tiegħek.
X’taħseb?” Maria għamlet iva b’rasha. “Trid tgħidli ftit fuq
tfulitek, il-familja tiegħek, u xi esperjenzi li tiftakar?”

“Milli nismagħhom jgħidu, l-familja tiegħi qatt ma kienet xi
waħda sinjura, u dejjem kienu prinċipalment bdiewa jitħabtu
ma’ l-elementi, mingħajr wisq kontroll fuq ħajjithom. Ommi
pruvat ittini trobbija tajba kemm setgħet għalkemm hi u
missieri nqatgħu għal kollox minn xulxin meta jien kelli biss
ħames snin. Milli nista’ nifhem, missieri, li kien Ingliż baqa’
jaħdem ma’ kumpanija Ingliża li spiss kienet tibgħatu ’l hawn u
’l hemm fuq xogħol. Xtaq jintegrana lili u lill-ommi mal-ħajja
tiegħu imma dik li ħajjitha tiġi l-ħin kollu affetwata skond l-
ordinijiet li kien jirċievi minn barra m’għoġbitiex u ddeċidew li
jinfirdu. Missieri baqa’ jibgħat xi flus kultant imma ma kinux
biżżejjed u ommi sabet ruħha waħedha tipprova tfendi għal
rasha b’tifla żgħira. Meta mbagħad tfaċċa raġel ieħor (Malti)
f’ħajjitha li reġa’ ta l-istabbiltà li kellha bżonn, ma ħasbitiex
darbtejn. Sfortunatament, iktar ma beda għaddej iż-żmien
iktar beda jikkontrollalha ħajjitha u sar kemmxejn vjolenti. Ma
nafx x’kien jiġri kieku ommi baqgħet ħajja – sfortunatament
mietet żgħra, forsi wkoll ħabba l-inkwiet.”

“U kif affetwak lilek dan kollu?” “Ħeqq jien kont għadni tifla u
x-xenati li kienu jsiru d-dar baqgħu ħafna f’moħħi. Kont inkun
imwerwra f’rokna nara ’l ommi taqla’ t-tgħajjir u ġieli d-
daqqiet.” “Kieku kellna mmorru ftit iktar lura, eżempju kif
kienet it-tfulija tal-mamà tiegħek?” “Il-mamà tiegħi twieldet
fin-1947 eżatt wara l-gwerra. In-nanna kienet tgħarrset
wieħed Ingliż imlaħħaq fl-armata fi żmien il-gwerra u

23
mbagħad kif spiċċat il-gwerra żżewġu u kellhom ’l ommi.
Ovvjament kien żmien diffiċli fejn kienu qed jippruvaw jibnu
ħajjithom lura mill-ġdid. Li niftakarhom jgħidu hu li kien raġel
riġidu ħafna u kollox kif jgħid hu.” “Tinnota x’pattern donnu
qed joħroġ?” “Iva, donnu hemm history ta’ irġiel u missirijiet
distanti, u meta ommi sabet raġel li vera involva ruħu u kien
jidher li jħobbha, ir-relazzjoni evolviet għal waħda vjolenti.”

“U kieku kellek tara l-pattern fuq in-nisa?” “Ommi u n-nanna -
u naħseb ankè jien - qisna nibżgħu nkunu mingħajr raġel.
Ħaġ’oħra hi li għażilna irġiel distanti - u meta mhux distanti,
vjolenti - li konna ntuhom ħafna power fuq ħajjitna.” “U allura
kif tara lilek u l-irġiel ta’ ħajtek f’dawn il-patterns?” “Ara, l-
ewwel raġel tiegħi, Norbert, kont inħoss li kien differenti
ħafna mill-papà tiegħi, kien iħobbni, jismgħani, jissapportjani
moralment, u kien assertiv imma mhux vjolenti. Kien dak kollu
li kont nixtieq. Imma biż-żmien sar distanti ħafna u agħar
minn hekk arroganti. It-tieni raġel tiegħi, Larry - li qiegħedha
miegħu bħalissa - inħossu pjuttost qrib tiegħi għall-inqas fuq
livell prattiku, għalkemm issa għandi d-dubji fuq il-ġenwinità
tiegħu.”

“Meta tgħid li hu qrib tiegħek mill-aspett prattiku x’iġifieri?”
“Fis-sens li dejjem jismagħni meta ngergirlu fuq xi ħaġa u
jipprova jikkuntentani mill-aħjar li jista’.” “Imma ma taħsibx li
dak li qed tiddeskrivi qisu iktar ir-rwol tal-missier milli tar-
raġel?... Li qed nipprova ngħid hu, li f’relazzjoni importanti li
jkun hemm bilanċ. Minn dak li qed tgħidli donnu dar-raġel
għandu ħafna poter fir-relazzjoni tagħkom. Pereżempju hu
jaqsam miegħek minn xiex ikun għaddej? Ġieli jitlob l-opinjoni
tiegħek?” “Qed nifhem x’inti tgħid. Naħseb jien għadni ftit bil-
mentalità ta’ ommi u tan-nanna li f’dak iż-żmien kienu
jħossuhom li l-kontroll għandu jkun kollu f’idejn ir-raġel u l-
aqwa li jipprovdi l-ikel fuq il-mejda.” “Hekk qed inħoss jien

24
ukoll Maria - però li hemm sabiħ hu li issa qed tifforma idea
ċara f’moħħok ta’ kif għandha tkun relazzjoni ideali.”


17 (Storja nru. 1)

“Tgħid min jaf kieku nistiednu lil Larry jattendi waħda mil-
laqgħat tagħna għax nixtiequ ħafna jisma’ dan kollu hu wkoll?”
saqsiet darba Maria lit-terapista. “Mhux ta min nagħtu ftit
iktar ċans? Jien kieku nħalli ftit żmien ieħor jgħaddi imma
mbagħad nistednuh bil-qalb kollha.”

Għaddew ftit ġimgħat oħra u sa fl-aħħar it-terapista ħalliet lil
Maria tgħid lil Larry jattendi għal appuntament magħha.
Kienet ħerqana ħafna li tieħu lil Larry magħha għax kienet
temmen li Larry kellu rieda tajba u setgħu ikunu iktar kuntenti
flimkien jekk jifhem il-proċess li kienet għaddejja minnu hi.

“Larry, nixtieq nitolbok xi ħaġa.” “Għidli qalbi.” “Nixtieqek tiġi
miegħi għand it-terapista. Għax ħa ...” “Terapista?! X’terapista
hi?!” “Għax Larry, ħa ngħidlek… minn mindu kelli n-
nightmares bdejt immur ghand terapista u s’issa nista’ ngħid li
għenitni ħafna għax m’għadnix noħlom ikrah.” “U jien kif
nidħol fiha allura?” “Għax waqt li kont għat-terapija bdejna
niddiskutu hafna affarijiet.” “U qagħadtu titkellmu fuqi
iġifieri!?” Larry ma kienx jidher qed jieħu gost. “Jien iddejquni
daw l-affarijiet… għalija nħossni qisek tradejtni qbadt u mort
titkellem fuqi.”

“Larry jien ma mortx biex nitkellem fuqek... jien tkellimt fuqi
imma ovvjament ma nistax ma nitkellimx fuq ir-relazzjoni
tagħna u kif qed taffetwani.” “U allura jekk kellek bżonn l-
għajnuna għax ma ġejtx għandi? Mhux dejjem smajtek jien?”

25
“Larry please ejja ma noqgħodux niġġieldu. Tista’ tiġi darba
miegħi? Ma naħsibx li qed nitlob ħafna.” “Issa naħsibha.”

Larry spiċċa ddeċieda li jmur laqgħa waħda tat-terapija;
“Waħda u daqshekk!” qalilha b’ton deċiż. Daħlu għall-
appuntament u Larry kien iebes ġebla, ankè x’ħin it-terapista
ħaditlu b’idu. Waqt il-laqgħa wkoll żamm lura ħafna u beda
jitkellem mill-inqas. “Allura kif tqis li għandha tkun relazzjoni
ideali?” Pruvat tibda d-diskursata t-terapista. “Ħeqq mhux li t-
tnejn ikunu jħobbu lil xulxin?” “U inti tħoss li hemm din l-
imħabba fir-relazzjoni tagħkom?” “Din x’mistoqsija hi?! Mhux
ovvja li nħobbha?! Staqsiha ħa tgħidlek kemm nieħu ħsiebha u
kif qatt ma nħalliha nieqsa minn xejn!” “Imma Larry l-imħabba
ma tidhirx biss f’kemm tieħu ħsiebha f’affarijiet materjali.”
“Urini x’int min għemilek nismagħhom jgħidu jien!” Reġa’
Larry. “Ma nistax nifhem f’hiex qed nonqos jien.”

“L-ideal f’relazzjoni hu li tkun bilanċjata - mhux inti tagħti u
tipprovdi biss u Maria tirċievi… Idealment Maria wkoll
tħossha li qed tagħtik xi ħaġa.” “Suppost tagħti bla ma tistenna
xejn lura!” Larry kien qed juri sinjali li kien qed jitlef sabru.
“Jien ma naqbilx ma’ dat-terapiji kollha teoriji fl-ajru.” “Larry
jien ma nistax nisfurzak… jekk m’intix thossok komdu nistgħu
inwaqqfu s-sessjoni hawn, jew nista’ nkompli ma’ Maria.”
“Biex tkun taf xejn mhu qed inħossni komdu. Aħna nafu
nsolvuhom waħedna l-affarijiet tagħna, m’għandniex bżonn
indħil minn barranin!”

“Larry, Maria kien qed ikollha n-nightmares. Kemm ilha tiġi
haw dawn telqu...” “Dak ma jfisser xejn!” “Tini ċans nispiċċa
jekk jgħoġbok! … il-fatt li n-nightmares waqfu sinjal li xi ħaġa
tajba qed issir. U skoprejna li parti mill-kawża tagħhom huma
aspetti tar-relazzjoni tagħkom.” “Imma int m’intix psikjatra!
Ma tifhimx fil-moħħ! Imxi Maria tlaqna ’l barra!” Maria saret

26
ħamra nar imma qamet minn postha u mxiet wara Larry
tħares lejn l-art.

“Ara ma terġax tersaq ’l hemm ta! Dik kif trid tindaħal
bejnietna?! Għax ma tarax x’tagħmel hi?!” Beda jiżvoga Larry
hekk kif sabu ruħhom waħedhom fil-karozza.
Maria kienet għadha mbikkma ma tafx x’taqbad tgħid.

“Inti mhux kuntenta miegħi? Jien għalhekk tajtek l-għażla biex
jekk m’intix kuntenta titlaqni” “Larry għalfejn qed tirrabja
daqshekk?!” “Ghax ħadt għalija jien! L-ewwel inti tmur tpaċpaċ
minn wara dahari mat-terapista u mbagħad tiġi di tindaħal
bejnietna. Nitkellmu u nargumentaw kemm trid id-dar imma
mhux inwaqqgħu lil xulxin għan-nejk quddiem il-barranin!”

“Larry ma kontx qed inwaqqgħek għan-nejk jien!” “Ara ħa
ngħidlek, għandi ħabib tiegħi psikjatra - wieħed mill-aqwa li
hawn Malta. Mur ghandu u tara kif ma jibqax ikollok
nightmares! U mela ġejja bit-terapista!”

Tgħid kellha tisma’ minn Larry <kompli aqra Storja nru. 1-1>
jew tibqa’ tmur għal-laqgħat mat-terapista? <kompli aqra
Storja nru. 1-2>


18 (Storja nru. 1-1)

Maria ddispjaciha ħafna li Larry ħadha daqshekk ħażin di tat-
terapista! Kienet taf kemm kienet tiddependi minn Larry u ma
xtaqitx terġa’ tirriskja li jitlaqha. Ma reġgħetx marret għand it-
terapista u tat ċans biex tara jerġax jibda jkollha nightmares.
Ħaġa ta’ l-għaġeb wara ftit ġranet thewden reġgħet bdiet
toħlom ikrah. Ċemplet lill-psikjatra u għamlet appuntament.

27
“Vera qed nieħu gost niltaqa’ miegħek Maria, inti tiġi l-mara ta’
Larry hux hekk? Kemm ili ma narah! Sellili ħafna għalih ta!
Min jaf kemm ġrejna flimkien fil-brejk ta’ l-iskola jien u hu!”
“Inservik.” “Allura x’qed jinkwetak Maria?” “Ara xi għaxar
ġimgħat ilu beda jkolli n-nightmares u bdejt inqum maħsuda.
Issa għamlu ftit żmien waqfu imma xi ġimgħa ilu reġgħu bdew.
Nixtieq insib mod kif neħles minnhom!”

“Tinkwetax Maria! Din vera problema komuni. Imma
fortunatament illum haw mediċina għal kollox. Ara ħa
niktiblek dal-pirmli - Prazosin - ħu waħda kuljum qabel
torqod. Iċ-ċansijiet huma li mhux se jerġa’ jkollok nightmare
iehor. Just in case jibqa’ jkollok jew jerġgħu jibdew wara ċertu
żmien erġa’ kellimni.

Maria baqgħet skantata kemm damet ftit titkellem mal-
psikjatra u baqgħet skantata iktar kemm kienet avvanzat il-
mediċina li saħansitra kien hemm pirmli biex ma toħlomx
ikrah. Għaddiet ġimgħa, għadda xahar u ma qatt ma reġgħet
ħolmot ikrah, anzi kienet torqod bħal tarbija… Donnu Larry
kellu raġun wara kollox! Kien hemm soluzzjoni sempliċi għall-
problema tagħha. “Kellek raġun Larry, mort għand il-psikjatra
u nħossni ħafna aħjar issa. Hawn ara rċevejt ittra oħra m’ilux,
qas biss ftaħtha… ħudha forsi tiskopri min hemm wara dil-
biċċa.

Dak il-lejl ħasset id Larry tmellsilha idha. Da l-aħħar qisu
burdati, daqqa jkun irid u daqqa le. Daret lejh u bisitu fuq
xufftejh. Idejn Larry kienu ġa bdew nieżlin ’l isfel – kien
jgħaġġel wisq ukoll fid-drabi li jkollu aptit. Hi qisha ma xtaqitx
twaqqfu u kompliet miegħu billi bdiet tmiss lilu wkoll – kien
ġa iebes imma hi kienet għadha qoxqox. X’ħin Larry daħal fiha
bdiet tweġġa’ – pruvat qisha żżommu minn qaddu imma Larry

28
kien mitluf, “Larry bil-mod, bil-mod… qed inweġġa’ xi ftit.”
Larry kien ġa lest.

Però għalkemm il-ħolm ikrah kien telaq, il-ħolma li darba
kienet bdiet tinbet fiha li jkollha relazzjoni isbaħ ma’ Larry
indifnet ukoll: Larry jżommha fuq wiċċ l-idejn waqt li dejjem
titolbu ħaġa u oħra. Kienet tagħmel minn kollox biex tiffanfra
bil-kumditajiet li kellha quddiem in-nisa l-oħra tar-raħal.


19 (Storja nru. 1-2)

Maria ħassitha li tkun qed tonqos lilha nfisha jekk ma tibqax
tmur għat-terapija. Vera kienet qed tirriskja iktar problemi
ma’ Larry imma sempliċiment preferiet tittraddixxi lil Larry
milli lilha nfisha.

“Jiddispjaċini għal dak li ġara d-darba l-oħra u kont qed
nittama li terġa’ tiġi ħalli ma nħallux affarijiet mhux
proċessati.” “Ankè jien iddispjaċieni ħafna u kelli dubju kbir
nerġax niġi jew le. Nibża’ li jekk jinduna jkolli problemi kbar
ma’ Larry.” “Nimmaġina… x’taħseb allura minn dak li ġara?
X’juri fuq ir-relazzjoni tiegħek ma’ Larry?” “Ħassejtni helpless
speċjalment x’ħin qabad u waqqaf is-session… u qisu hemm
ħġieġa bejnietna li ma tħallihx jifhem l-aspetti l-iktar profondi
tiegħi.” “Ħasra hux li n-nies li huma tant qrib tagħna ma
jkunux jistgħu jifhmuna?” “Ħafna, speċjalment meta tqis
kemm dejjem ħa ħsiebi u wrieni rispett.” “Imma taħseb li kif
ġab ruħu d-darba l-oħra kien rispettuż?” “Le vera, għandek
raġun. Naħseb tant imdorrija nħallih jieħu r-riedni f’idejh li
qas nagħti kas.”

“Waqt li m’għandekx kontroll fuq l-imġieba tiegħu, tista tibdel
x’inhu aċċettabbli min-naħa tiegħek.” “Inkun onesta qas inkun

29
naf x’għandi nippretendi.” “Tinkwetax issa biż-żmien tibda
tirrealizza. Kollox pass pass. Hemm xi ħaġa partikolari li
tixtieq naħdmu fuqha llum?” “Nixtieq nibqgħu nespandu ftit
fuq dak li ġara d-darba l-oħra speċjalment fuq kif għandi
nirrispondi għal xi ħaġa hekk. Barra minn hekk kelli ħolma
oħra din il-ġimgħa.” “Tajjeb wisq. Trid nibdew mill-ħolma?”
“Iva… f’din il-ħolma sibt ruħi fuq dgħajsa sabiħa, qisha bħal dik
tad-darba l-oħra u kollox ikun sejjer sew għal ħafna jiem imma
mbagħad ninqabdu f’maltempata kbira li tħabbat id-dgħajsa
mal-blat. Nispiċċa ngħum kważi qed naqta’ nifsi. B’xi mod
insib ruħi fuq xatt bir-ramel u nħossni waħdi ħafna u mitlufa.
Umbaghad dak il-ħin nistenbaħ.”

Maria waqfet taħseb għal mument. “Qed nibza’ li dak kollu li
għandi bħalissa jista’ jkun li nitilfu. Il-problema li inħossni
mwerwra u għalhekk qed nibża’ nkompli nirriskja u qas naf
għandix nibqa’ niġi għat-terapija.” Maria kienet qed tigdem
diffrejha u kellha għajnejha jgħumu fid-dmugħ.” “Jiddispjaċini
Maria, nista’ nifhem kemm hi tal-biżgħa meta bniedem ikun
fil-punt li jbiddel il-kors ta’ ħajtu. Naħseb importanti jkun
hemm bilanċ bejn li tkompli taħdem fuqek innifsek u bejn li
tibża’ għalik innifsek u għall-futur tiegħek. M’hemmx risposti
ċari f’dawn is-sitwazzjonijiet - nistgħu biss nimxu pass pass.
Fuq in-naħa pożittiva, l-maltempata rnexxielek tgħaddiha fil-
ħolma. Donnu l-iktar ħaġa li qed tbeżżgħek hu l-fatt li kont
waħdek.” “Iva, li nkun waħdi hija tal-biżgħa ħafna għalija.”
“Forsi di tista’ tkun xi ħaġa li naħdmu fuqha fil-ħin li jkollna
flimkien ħalli tibda temmen iktar fil-potenzjal tiegħek.” “Kif
naqbad nibda imma?” Saqsiet Maria.

“Fil-verità ġa bdejt. Il-fatt li erġajt ġejt haw juri li qed tagħti
kas il-leħen li hemm ġo fik. Importanti tibda tagħti iktar kasu
dak il-leħen. Ġa hemm kollox ġo fik - xogħoli hawn hu li
ngħinek tisimgħu u tifhmu.” “Naħseb qed nifhem x’inti tgħid.

30
Eżempju dakinhar li ġejna hawn ħassejtni insultata li qabad u
ddeċieda għalija imma ma kellix kuraġġ inkellmu sew fuq il-
ħaġa. L-istess ġara meta qabad u telaq mid-dar għax
affrontajtu bl-ittra anonima - inħoss li kien qed juża d-
dgħjufija tiegħi biex ikollu iktar kontroll fuqi.” “Qed nieħu gost
li qed tirrealizza dawn l-affarijiet Maria. X’taħseb li għandu
jkun ir-rispons tiegħek f’dan il-punt?” “Jien nixtieq nibda
nipprepara ruħi biex inkun lesta naqbeż fil-baħar jekk ikun
hemm bżonn.” “X’għandek f’moħħok Maria?” “Se nibda mmur
kors tal-accounts biex inkun naf iktar nieħu ħsieb ġidi.” “Prosit
Maria! Naħseb idea tajba.”


20 (Storja nru. 2)

Bdew għaddejjin il-ġimgħat u baqgħet ma semgħet xejn
m’għand l-investigatur li kienet qabbdet. Iddeċidiet li
ċċempillu. “Iktar diffiċli milli ħsibt Maria… joqgħod attent ir-
raġel. Rajna affarijiet suspettużi u nista’ ngħidlek li kważi ċert
li għandu relazzjoni oħra imma għad m’għandniex evidenza
tajba.” “X’iġifieri mhix evidenza tajba?” “Iġifieri għandna xi
informazzjoni u ritratti f’idejna imma mhix evidenza li tista’
tintuża f’każ ta’ qorti. Tibżax, xi darba jinqabad.”

Issa li kellha konferma ta’ l-informazzjoni li kien hemm fl-ittra
anonima, Maria kellha kurżità kbira tkun taf min kien kitbilha
dik l-ittra u iktar minn hekk, għalfejn. Għamlet lista ta’ nies li
kellhom motiv li jibgħatulha dat-tip ta’ ittri:

• Norbert - Probabli l-motivazzjoni ta’ Norbert kienet li
jpattihielha talli telqitu, inkella li possibilment ikisser
ir-relazzjoni tagħha ma’ Larry bit-tama li hu jerġa’
jkun fl-istorja. Ma kinitx teorija ħażina imma jekk vera
dak li qed jgħid, minn fejn qed iġib l-informazzjoni?

31

• Xi ħadd li jridli l-ġid - Jekk dan hu xi ħadd li
ġenwinament iridli l-ġid, għala ma jaqbadx u
jkellimni? Forsi ma jridx jinkixef li qed joħroġ l-
informazzjoni? U biex iġib l-informazzjoni bil-fors li
mdaħħal b’xi mod sew fil-business ta’ Larry. Min
hemm li jridli l-ġid? Qisni ma tantx għandi ħbieb tal-
qalb li lesti jirriskjaw xi ħaġa ħabba fija.

• Xi ħadd li jridli l-ħsara - Il-motivazzjoni prinċipali
tista tkun l-għira. Hemm ħafna nies li għandhom
għalfejn jgħiru għalija. Però hu min hu (jew hi min hi)
bil-fors jaf l-affarijiet mill-qrib għax żgur ma kienx
kollox ivvintat.

Għamlet ukoll nota ta’ l-informazzjoni ċerta li kellha:
Xi ħadd involut b’xi mod fil-business ta’ Larry, li jaf li Larry
mexxa l-flus qabel iżżewweġ. Dan jista jkun xi ħadd li b’mod
jew ieħor provda s-servizzi lil Larry. Inkella xi ħadd li jaħdem
fil-kumpanija ta’ Larry.

Ftit ftit Maria bdiet tirrealizza li xi darba jew oħra se jkollha
titilqu lil Larry, allura ddeċidiet li tibda tagħmel iktar sforz
biex tipprepara ruħha għal din il-possibiltà – kien hemm ħafna
affarijiet li kien fadlilha tagħmel!


21 (Storja nru. 1-2) (Storja nru. 2)

Maria għamlet kors qasir fuq accountancy u ħassitha li ma
kinitx injoranta kif kienet timmaġina lilha nfisha. B’kuraġġ
ġdid li beda jiġi fuqha bdiet kors iktar ambizzjuz - ta’ arkitett.
Kien il-bidu ta’ proċess twil imma li eventwalment seta’
jwassalha biex tkun tista’ ssir indipendenti.

32

Il-pass li jmiss ma setgħetx taqbad u tagħmlu – kellha tistenna
l-mument opportun... Normalment meta Larry kien ikollu
bżonn jitlobha xi ħaġa, kien jipprepara lejla romantika, billi
jġib kok id-dar, jixtrilha l-fjuri, u flixkun nbid tajjeb. X’ħin
kienu mal-mejda b’xemgħa bejniethom qallha bi tbissima,
“Maria, għandi proġett ġdid x’nipproponilek!” “Għidli baby.”
“Bħalissa haw domanda kbira għal office space u naf xi ħadd
jixtieq itella’ highrise – ikun l-ikbar wieħed ta’ Malta!” “Wow!...
Il-problema dejjem hija fejn, għax l-ideat dejjem sbieħ kieku.”
“U tinsiex Maria li highrise ara kemm tkun qed tiffranka bini
ieħor postijiet oħra.” “Għidli fejn għandek ħsieb ittellgħu.”
“F’dik l-art fejn hemm dak ir-razzett qed jaqgħa.” “Imma dak
ma kienx qed jaqa’… dak kien għadu tajjeb sa ftit żmien ilu.”
“Għandek żball ta, mur arah kif spiċċa.” “Lesta nikkonsidrah
imma basta ttini li se nitolbok.” “Għidli qalbi.” “Larry, jien
nixtieq inkun iktar involuta fil-business, specjalment fejn jidħlu
direttament l-affarijiet tiegħi.”

“Għala se nbiddlu l-mod kif konna għaddejjin tant ħarir?”
“Jista’ jkun li konna għaddejjin ħarir imma jien nixtieq inkun
iktar involuta għax qed nixba’ d-dar. (Fil-verità Maria bil-
kemm kienet qed tlaħħaq ma’ kollox ħabba l-istudju imma kif
kienet tgħid hi, gidba għall-bżonn mhix dnub.) Barra minn
hekk nixtieq ikolli sehem fid-deċiżjonijiet li se jaffetwawni fil-
futur - eżempju qatt ma ssaqsini x’naħseb fuq kemm għandna
nfaddlu issa li għaddejjin minn żmien tajjeb. X’jiġri jekk is-
sitwazzjoni ta’ l-ekonomija tinbidel?” “Jekk ma tantx għandna
taħt rasna huwa tort tiegħek ukoll għax dejjem trid! Jekk trid
infaddlu ibda billi inti stess tonfoq inqas!” “Hemmhekk
għandek raġun, iva rrid nibda nonfoq iktar bil-ħsieb.” “Issa
naraw!” “Mela kif se nagħmlu biex inkun iktar involuta?” “Issa
naraw!” “Ok mela nisma’ mingħandek imma għadni
m’aċċettajtx li tieħu dik il-biċċ’art...”

33

X’ħin daħlu fis-sodda ħasset id Larry tmellsilha idha. Da l-
aħħar qisu burdati, daqqa jkun irid u daqqa le. Daret lejh u
bisitu fuq xufftejh. Idejn Larry kienu ġa bdew nieżlin ’l isfel –
kien jgħaġġel wisq ukoll fid-drabi li jkollu aptit. Qabditlu idejh
u poġġiethomlu fuq sidirha biex turih li ma tridux jgħaġġel
daqshekk. Ma damx wisq fiż-żona ta’ fuq imma għall-inqas
Maria ma weġġatx x’ħin daħal fiha.

Ftit ġranet wara Larry qalilha: “Maria, ħsibt fuq dak li għedtli u
nixtieq nagħmillek proposta.” Maria kellha qalbha tħabbat
sitta sitta ma tafx x’taqbad tistenna. “Ara x’taħseb: intik uffiċju
u l-proġetti kollha li jiġu proposti jgħaddu għandek għall-
konsiderazzjoni. Inti jkollok xahar ċans biex tgħid l-opinjoni
tiegħek umbagħad niddiskutuhom.” Wiċċ Maria xegħel – dan
kien pass kbir ’il quddiem! Bdiet tifhem x’potenzjal kellha
kieku tkun iktar assertiva. Forsi jekk tirraġuna miegħu setgħet
tasal tirranġa kemmxejn is-sitwazzjoni.


22 (Storja nru. 1-2) (Storja nru. 2)

M’għaddiex wisq żmien li Larry ma żammx kellmtu u pprovda
uffiċju lil Maria. Il-proġetti ma damux ma bdew deħlin - l-
artijiet li kienet wirtet Maria kellhom potenzjal kbir,
speċjalment issa li l-pajjiż kien dejjem qed jinbena iżjed u l-
permessi kienu erġin bħal pastizzi. Kull meta Maria jidħlilha
proġett kienet tibda billi tirriċerka fuq l-impatt li kien se jħalli
fuq il-madwar, kif se jolqot lill-bdiewa li kienu ilhom jaħdmu l-
art għal bosta snin minn ġenerazzjoni għall-oħra - ma kinitx
taqbad u tiżviluppa l-art tagħha kif ġie ġie. Il-proposti qatt ma
kienu jonqsu… daqqa pompa tal-petrol, daqqa dar ta’ l-anzjani,
u daqqa blokka flets.

34
Wara ftit Maria irrealizzat li kien impossibli tirriċerka l-
proġetti sew allura kienet tiffoka fuq dawk l-iktar importanti.
“Larry dik il-petrol station li ssuġġerejt ma naħsibx li idea tajba
ta… dik se tkerrah kull m’hemmx u ma tixraqx.” “Imma Maria,
dik se tkun bi sħab ma’ ħabib kbir tiegħi u jekk inħalluh juża
dik il-biċċa art, se jinvolvina f’biċċa business oħra.” “Larry
dejjem xi ħaġa hekk tkun l-iskuża tiegħek! Ma jistax ikun li l-
ħbieb jiġu qabli.” “Mhux qed ngħid li jiġu qablek, imma jekk
trid tibqa’ tgħix fil-lussu li qed tgħix fih bħalissa, ikollna
nagħmlu xi ftit tal-kompromessi.” Maria ġieli kienet taqbad u
ċċedi. Drabi oħra, jekk kienet tibqa’ żżomm sod, kien jitlobha
xi ħaġa lura biex jagħmel li titolbu. “Ok mela dik il-pompa tal-
petrol insibulha post ieħor, imma issa ħallini mmexxi fuq dik
il-blokka flets ta!” U b’xi mod kienu jsibu soluzzjoni passabbli.
“For the record, jien ma naqbilx ma’ din id-deċiżjoni imma
għall-prattiċità se nagħlaq għajnejja.”


23 (Storja nru. 1-2) (Storja nru. 2)

Maria kienet sodisfatta ħafna biha nfisha, kif kien qed
jirnexxielha tkellem lil Larry b’mod assertiv u tieħu mqar xi
ftit li tkun trid. “Donnu Larry qed jirrealizza li jrid jittrattani
b’iktar rispett.” Kienet qed tgħid lit-terapista waqt waħda mis-
sessjonijiet tagħhom. “Maria, meta inti tirrispetta lilek innifsek
awtomatikament ta’ madwarek jirrispettawk iktar. Qishom l-
oħrajn jieħdu l-eżempju tiegħek ta’ kif inti titratta lilek
innifsek.” “Hekk qed inħossni aħjar għax qisni qed nara mod
kif nista’ ngħix ma’ Larry (għall-inqas għalissa) mingħajr ma
nillimita ruħi.”

“Iva, ħafna drabi aħna nkunu qed inżommu lilna nfusna lura u
mhux il-partner tagħna. U anke jekk tibdel il-partner mingħajr
ma tkun inbdilt int, probabli terġa’ tispiċċa f’sitwazzjoni simili.

35
Ninsab kuntenta għalik Maria… iġifieri issa tħossok li Larry
verament qed jagħti kas ix-xewqat tiegħek?” “Mmmm mhux
eżattament, le. Inħossni li jixtieq iżommni kuntenta u jixtieq
iżommni leali lejh. Hu espert biex jagħmel dan waqt li fl-istess
ħin kapaċi jieħu dak li jixtieq.” “U kif tħossok inti dwar dan
kollu?” “Ħeqq jien ukoll qed nieħu ftit iktar dak li nixtieq. Jien
għalija Larry qabel xejn ifisser ġid u stabbiltà.”

“Naħseb sakemm it-tnejn li intom tafu s-sitwazzjoni kif inhi,
għall-inqas hemm bilanċ li qabel ma kienx hemm. Però l-
feelings li ġieli ħarġu minn dawn is-sessjonijiet urew li inti
tixtieq xi ħaġa iktar minn dak li qed tieħu minn din ir-
relazzjoni.” “Vera, għandek raġun. Naħseb xi darba se jkolli
niddeċiedi li nitilqu…” “Hi kwistjoni ta’ prijoritajiet Maria.
Once li jkollok dawk ċari, id-deċiżjoni tiċċara waħedha.” “Imma
kif niddeċiedi l-prijoritajiet tiegħi?” “Hemm ħafna eżerċizzji
x’tista’ tipprova. Wieħed li nsib tajjeb jien hu dan: Immaġinak
lejn l-aħħar ta’ ħajtek – fuq is-sodda tal-mewt - u aħseb xi tkun
tixtieq li għamilt u kif tixtieq li jiddiskrivuk in-nies.”


24 (Storja nru. 1-2) (Storja nru. 2)

“Issa li għandi f’moħħi hu li nagħti ftit ċans sakemm inkompli
nikber jien, imbagħad nitlaq meta nkun lesta.” “Naħseb li idea
tajba li tkompli tagħti ċans li tikber inti stess qabel xejn.” “Iva,
infatti llum nixtieq inkellmek fuq il-feeling li jkolli li qisni
għandi żewġ vuċijiet ġo fija - waħda tgħid eżatti l-kontra ta’ l-
oħra! Jekk vuċi tgħidli mmur għal rasi, l-oħra tgħidli ibqa’ fl-
istabbiltà li għandek, jekk wahda tgħidli li jien kapaċi, l-oħra
tgħidli li m’inhix. X’taħseb li tista’ tkun xi ħaġa hekk?”

“Maria, mhix xi ħaġa stramba di li qed tiddiskrivi. Normalment
aħna jkollna fina l-vuċijiet li konna mdorrijin nisimgħu meta

36
nkunu żgħar. Mhix ħaġa ħażina li jkollok vuċi li tgħinek
tikkunsidra l-aspetti kollha tad-deċiżjoni tiegħek - deċiżjoni li
tkun ibbażata fuq l-ottimiżmu tista’ tkun perikoluża daqs
waħda bbażata fuq il-pessimiżmu. Infatti, eżerċizzju ieħor li
kont se ntik hu li tikkonsidra x’parir kieku tagħti inti lil ħabiba
tiegħek li se tagħmel deċiżjoni bħal tiegħek u x’parir tagħti lill-
ikbar għadu tiegħek. Hekk ikollok stampa iktar kompleta.”

“Interessanti dan l-ezerċizzju, nippruvah.” “Allura, biex
inkompli ma’ dak li konna qed ngħidu, il-ħażin mhux li jkollok
żewġ vuċijiet per se, imma jekk il-vuċi tiegħek tispiċċa
midfuna qalb il-vuċijiet l-oħra li m’humiex tiegħek! Importanti
li qabel xejn temmen fik innifsek, imbagħad minn hemm ’l
hemm jista’ jkollok deċiżjoni matura.” “Iva, dik insibha
problema - li nemmen fija nnifsi - meta niftakar fit-trobbija
tiegħi fejn ommi kienet tiddependi minn irġiel - missierha u
żewġha - li għalihom ma kinitx wisq importanti, meta għexet
ma’ raġel li kien iweġġagħha, jien ma tantx tlajt b’ħafna fiduċja
fija nnifsi u ottimiżmu fil-futur. Nixtieq b’xi mod nista’ nbiddel
dan.” “L-affarijiet ma jinbidlux mil-lum għal għada imma l-fatt
li qed tkun aware tas-sitwazzjoni ġa tajjeb ħafna. Hekk ftit ftit
tibda tagħraf iktar liem hi l-vuċi tiegħek u liem hi l-vuċi
t’ommok ġo fik.”


25 (Storja nru. 1-2)

Maria bdiet taħseb bis-serjetà fuq fejn kien se jwassalha dal-
vjaġġ li kienet qabdet. Bdiet timmaġinha qiegħedha fuq is-
sodda tal-mewt u tħares lura lejn ħajjitha. Il-ħajja wisq
prezzjuża biex tgħixha mhux kif temmen li għandha tkun! Għal
Marija bdiet tidher ċara li l-ikbar priorità tagħha kienet
relazzjoni ġenwina u ħajja li ma tkunx sempliċiment ibbażata
fuq il-lussu u l-kapriċċi. Imma fl-istess ħin irraġunat li ma

37
kienx għadu wasal iż-żmien li tagħmel bidliet kbar,
specjalment f’din il-fażi ta’ ħajjitha fejn kien għad kellha t-tfal
żgħar. Fl-aħħar mill-aħħar kien irnexxielha tirbaħ ftit iktar
kontroll fuq is-sitwazzjoni wara li pprotestat. Kienet lesta
tikkompromizza fuq ix-xewqat tagħha – għall-inqas f’mewtha
setgħet tgħid b’mod onest li kienet għamlet dak li kienet tiflaħ
tagħmel. Kieku taqbad u titlaq lil Larry tkun qed tkun idealistà
wisq. Wara kollox, hi kienet ġa telqet raġel li kien agħar minn
Larry - probabli ma kinitx se ssib aħjar.

Irrealizzat ukoll x’kurżità kbira kellha ssir taf min kien wara l-
ittra anonima. Issa li kienet sabet post fil-business ta’ Larry,
Maria setgħet tuża’ l-pożizzjoni tagħha biex tipprova
titgħallem iżjed fuq kif Larry u s-sigrieti tiegħu – jekk kellu.
Però bdiet tiskopri li xejn ma kien faċli tagħmel dan għax l-
impjegati ta’ Larry kollha kienu ta’ ftit kliem. “Kieku l-persuna
li kitbitli l-ittri hi waħda minn dawn, naħseb li kienet tipprova
titħabbeb ftit miegħi jew turi xi sinjal,” kienet taħseb bejnha u
bejn ruħha Maria.


26 (Storja nru. 1-1)

M’għaddiex wisq żmien li Larry ma wasalx lura d-dar bi
tbissima kbira fuq wiċċu. “Sibt min kien qed jibgħathom dawk
l-ittri anonimi!” Maria baqgħet skantata. “Min kien?” “Kienet
mhux kien! Ara taqtax… din kienet il-best friend tiegħek xi
darba milli nista’ nifhem.” Ħa naħseb ftit… ma tantx kelli best
friends jien… “Sylvia?!” “Hi kollha kemm hi!” “Qas qatt ma
stennejtha minnha!” “Kienet taħdem skrivana ma’ ħija - issa
ovvjament keċċiha u rraportha l-pulizija!” “U kif indunajtu?”
“Dak trade secret,” hemiżha Larry.

38
Maria minn banda ħasset sens ta’ sodisfazzjon imma mill-
banda l-oħra kellha kurżità kbira tkun taf x’kien fiha t-tieni
ittra, x’kienet il-motivazzjoni ta’ Sylvia biex toqgħod tirriskja
tibgħatilha l-ittri, u kif Larry irnexxielu jiskopri min kienet.

Maria ħasbet fuq x’għandha tagħmel imma ftakret li meta
għamlet affarijiet minn wara dahar Larry bdew il-problemi.
Allura ddeċidiet li ma tkomplix tħaffer. Wara kollox l-affarijiet
kienu sejrin sew u ma kien jonqosha xejn. “Għala nħoss dix-
xewqa li ninvestiga u nesplora hux? Għaliex mhux kapaċi
noqgħod bi kwieti u sempliċiment ingawdi l-ħajja?”


27 (Storja nru. 1-1)

Imma qisu x-xitan dejjem jirnexxielu jdeffes denbu. Il-pajjiż, li
kien ilu żmien għaddej minn prosperità ekonomika kbira, ħa
daqqa ’l isfel għall-arrieda. In-network tal-business ta’ Larry
ħass l-għafsa wkoll speċjalment għax kien jidħol f’ħafna
investimenti oskuri u riskjużi. Imma Larry kif jasal jikkonvinċi
lil Maria li issa trid tibda tagħmel is-sagrifiċċji? Biex iżommha
kuntenta u ankè ħabba l-fanfarunati li kien iħobb jagħmel hu
stess, ftit li xejn faddal fiż-żmien it-tajjeb.

“Larry għandi bżonn nibdel il-karozza! Ili ngħidlek xhur issa u
dejjem tgħidli mhux għalissa.” “Imma Maria, li għandek mhix
ħażina, ħames snin biss ilna li ħriġniha!” “Ħames snin ħafna
għal karozza Larry! Fejn qatt domna ħames snin bl-istess
karozza!?” “Maria ma jagħmilx sens nixtru karozza bħalissa! Il-
pajjiż kollu mhux għaddej minn żmien tajjeb.” “Mhux vera! Ta’
ma’ ġenbna għadhom kif xtraw waħda u tgħidx kemm
tippoppa sidirha meta tarani. U anke inti stess m’inhix narak
taghmel sagrifiċċji - kemm ilek li xtrajt mobile ġdid ta’ elf
euro?”

39

Larry deher jitniggez b’dawk il-kummenti. Maria qatt ma
kienet daqshekk materjalista imma issa ħajjitha kienet
ibbażata fuq hekk. “Se nagħmel li nista’ Maria imma m’hu se
nwiegħedek xejn.”

Ma’ l-ewwel ċans, Larry bidel il-karozza għal waħda ġdida u
ħallas id-differenza bi flus li sellfu ħuh.


28 (Storja nru. 2)

Wara xhur sħaħ, l-investigatur privat ċempel lura: “Sa fl-aħħar
qbadnih ċar u l-evidenza li ġbarna tul ix-xhur li għaddew issa
kollha taqa’ f’postha.” Iltaqgħu u beda juriha ritratti ta’ Larry
f’pożi kompromettenti ma’ tfajla waqt safra fuq xogħol.
“Sibtlek ankè d-dettalji tagħha din it-tfajla – milli jidher Larry
u hi ħbieb antiki u milli skoprejt l-affari kienet ilha għaddejja
minn qabel beda joħroġ miegħek. Kellna nonfqu l-flus biex
segwejnih barra minn Malta imma wasalna fejn ridna!”

Issa għal Maria kien wasal iż-żmien li tagħmel deċiżjoni kbira
– bl-evidenza f’idha, għandha titilqu u tieħu kollox f’idha? Jew
tistenna ftit ieħor? U bil-provi f’idha xi drittijiet kellha
eżattament? Ma setgħetx tiddeċiedi: fil-fond ta’ qalbha kienet
taf li xi darba kien se jkollha tagħmel il-pass imma ma kinitx
taf meta kien l-aħjar waqt.

Meta saqsiet it-terapista fuq hekk qaltilha, “Meta ma tkunx
tista’ tiddeċiedi, l-ewwel li għandek tagħmel hu li tiġbor iktar
informazzjoni.” Għalhekk marret tkellem avukat biex tifhem xi
drittijiet kellha. “Infedeltà hija bażi legali soda biex tinfired
minn mar-raġel,” beda jispjegalha. “Evidenza tajba di Maria,
naħseb li għandna biex naħdmu kieku.”

40

Dak inhar fis-sodda ħasset id Larry tmellsilha idha. Ma tantx
kien għadu jkun irid sess magħha u issa lanqas hi ma kellha
aptit. Ġibdet idha ’l hemm minnu. Larry resaq eqreb u reġa’
messilha idha. Did-darba dahret wiċċha lejn in-naħa l-oħra.
“X’ġara Maria?” “M’għandix aptit hux.” “Da kif m’għandekx
aptit? Is-soltu dejjem tkun trid.” “Għax qisu ġej kmieni dax-
xahar,” gidbitlu. Larry qata’ qalbu u mar fil-kamra li kien juża
bħala uffiċju fid-dar.”


29 (Storja nru. 2)

Waqt waħda mill-mixjiet li kienet tħobb tagħmel bit-tfal fi nżul
ix-xemx, Maria rrealizzat li ż-żmien kien għaddej - it-tfal kienu
qed jikbru u ma setgħetx tibqa’ tissagrifika ħajjitha f’relazzjoni
li ma kinitx tissodisfha sempliċiment ħabba l-istabbiltà li
kienet ittiha.

Sa fl-aħħar kienet tħossha lesta biex tagħmel il-qabża li kien
hemm bżonn issir. Kienet għamlet sagrifiċċji kbar ħabba l-
istudju u x-xogħol kollu li kienet għamlet biex tkun taf iktar il-
ġid tagħha kif kien qed jintuża. Iktar ma ħadet kontroll ta’ l-
affarijiet, iktar fhemet kemm fil-verità waqt li Larry kien tajjeb
ħafna bil-kuntatti tiegħu u l-istrutturi li kien kapaċi jifforma,
ħafna mir-riżorsi li kien qed juża kienu tagħha.

L-għada ċemplet lill-avukat u qaltlu jmexxi bit-talba tas-
separazzjoni… ftit jiem wara tagħtu envelope lil Larry. “Tista’
tispjegali da x’inhi?!” “Inti iftħu u ara hux.” Larry fetħu u beda
jaqra. Għajnejh bdew jitberrqu u ħalqu nfetaħ qisu kien se
jgħid xi ħaġa u reġa’ bdielu. “Missek tistħi wara dak kollu li
għamilt miegħek! Vera jmissek tistħi! Qas qatt ma kont
nistenniha minnek! Wara x-xogħol kollu li għamilt għalik u

41
kemm ħdimt biex neħodlok ħsieb ġidek!” Maria baqgħet
siekta.


30 (Storja nru. 2)

Għalkemm Maria kienet tilfet ammont ta’ flus ħabba li ħafna
mid-dħul ta’ Larry kien qed jidher imur għand ħuh, spiċċat
b’ħafna flus f’idejha ħabba n-numru ta’ proġetti li kien wettaq
Larry bil-propjetajiet tagħha. Ovvjament l-art li kienet intilfet
ma setgħetx terġa’ tiġi lura imma għall-inqas setgħet tmexxi
bil-prijoritajiet li kienet temmen fihom hi – li fl-aħħar mill-
aħħar kienu bbażati fuq il-ġid ta’ uliedha u l-ġenerazzjonijiet
ta’ warajhom. Fil-fatt ħadet ħsieb ukoll li ċerti artijiet ma
tmisshomx biex jibqa’ xi ħaġa minn dak li wirtet mhux mimsus
– inkella uliedha x’kien se jibqgħalhom? Ma kienx għad hemm
il-bżonn li żżomm ħafna ħbieb kuntenti u tidħol
f’arranġamenti li ma kinux jaqblulha. Bdiet ukoll tnaqqas l-
infieq u tfaddal iktar għax kienet taf li xi darba jew oħra l-
ekonomija ma kinitx se tibqa’ sejra tajjeb kif kienet sejra dik il-
ħabta. Iż-żmien ma damx ma taha raġun għax fl-2021 kien
hemm kriżi sħiħa internazzjonali bħal ma kien ġara fit-2008.
Għadd ta’ nies tilfu ħafna flus u l-business ħa daqqa ’l isfel.


31 (Storja nru. 2)

Ħassitha grata ħafna għal dik l-ittra anonima li xi ħadd kien
kitbilha. Kienet baqgħet qatt ma skopriet minn kien warajha.
Iżda ma tantx damet bil-kurżità għax xi ġimgħa wara li
nqatgħet il-kawża tas-separazzjoni u kienet qiegħedha l-
uffiċju li kien battal Larry, tiġi r-receptionist tgħidilha li kien
hemm xi ħadd għaliha. “Hello, ma naħsibx li nafek hux?” “Tafni
imma m’intix tgħarafni!” “Skużani imma vera mhux ngħarfek

42
ta.” “Jien Sylvia li konna ħbieb meta konna l-iskola.” “Illami
Sylvia! Kemm inbdilt! U issa ara kemm għadda żmien!” “Ħeqq
dak kien fis-80’s, issa 2018 iġifieri għaddew xi erbgħin sena!”
“Mela! Hekk jiġi!” “Għandek minuta nkellmek waħda?” “Ijja
mela le għaddi.”

“Maria, jien kont li bgħattlek dik l-ittra anonima fit-2016. Ma
nafx kienx l-aħjar mod kif stajt ngħinek imma dak ġieni
f’moħħi fiċ-ċirkostanzi ta’ dak iż-żmien.” “Illami Syliva! Ma
kellix idea li kont int! Kont pruvajt naħseb dwar min seta’ kien
imma mbagħad l-affarijiet tant ġraw malajr li qas kelli ċans
inkompli naħseb dwarha.” “Jien kont naħdem ma’ ħuh u kont
qed narak dieħla fix-xibka tiegħu ħelu ħelu u ma kontx naf kif
se nwissik.” “Imn’alla bgħattieli dik l-ittra għax vera kienet
wake up call.”


32 (Storja nru. 1-2)

Għadda ż-żmien u għalkemm Maria dejjem kienet tixtieq
tlaħħaq ma’ Larry biex tiċċekjah iktar, qatt ma verament
irnexxielha tiddedika biżżejjed ħin - kellha wisq fuq il-platt
tagħha. Sfortunatament meta r-realtà ma tilħaqiex, tilħqek hi…
talbet il-flus lil Larry biex tixtri karozza ikbar għax ma kienx
qed ikollha spazju biżżejjed meta jkollha t-tfal kollha magħha
u ma kellux xi jtiha. “Kif jista’ jkun Larry?! Dawk il-proġetti
kollha li għamilt! Kif qas nistgħu inħallsu karozza? Ħeqq l-
affarijiet m’għadhomx sejrin daqshekk tajjeb. Taf inti stess li l-
ekonomija tal-pajjiż marret għall-agħar.” “Allura kellna
daqshekk żmien ta’ ġid ma fadallna xejn?” “Faddalna mhux ma
faddalniex imma ilna li bdejna nieħdu minn dak li faddalna. Ma
stajniex infaddlu ħafna meta tqis il-kwalità tal-ħajja li konna
qed ngħixu!”

43
Maria kienet maħsuda ħafna b’dis-sitwazzjoni - wara li kienet
ċediet daqshekk artijiet minn tagħha, issa ma kellha xejn għall-
futur, għal uliedha! Forsi wara kollox kien ikun aħjar kieku
kienet ħasbet iktar għal rasha u afdat iktar fiha nfisha u telqet
lil Larry żmien twil ilu! Imma issa ma setgħetx titlef iktar ħin,
kienet tħossha lesta biex tieħu l-kontroll kollu hi. Jekk ma
jgħoġbux, Larry jista’ jaqbad u jitlaq.


33 (Storja nru. 1-2)

Maria bdiet tippjana għall-ġurnata l-kbira meta kienet se
tħabbar lil Larry li se titilqu. Bdiet tiġbor l-informazzjoni
kollha li setgħet dwar il-ġid tagħha, speċjalment l-artijiet u l-
proġetti kollha li kienet sabet ruħha fihom. Ħadet il-pariri
kollha neċessarji biex tilħaq tirranġa kollox ħalli ma jkunx il-
każ li malli jinfirdu Larry jkun jista’ jieħu kollox għalih. Iktar
ma ħadet kontroll ta’ l-affarijiet, iktar fhemet kemm fil-verità
waqt li Larry kien tajjeb ħafna bil-kuntatti tiegħu u l-istrutturi
li kien kapaċi jifforma, ħafna mir-riżorsi li kien qed juża kienu
tagħha.

Irrealizzat ukoll kemm kienet kapaċi tippjana u tieħu ħsieb
tagħha nfisha. Ħassitha qisha qed terġa’ titwieled mill-ġdid u
kienet mimlija entużjażmu.

Ovvjament dil-ħajja kienet tinvolvi ħafna iktar xogħol minn
qabel - fejn qabel kienet tista’ tieħu l-affarijiet bil-kalma u ma
taħseb fuq xejn ħlief l-affarijiet tad-dar, issa moħħha kien
għaddej kontinwament minn ħaġa għall-oħra u bil-kemm kien
ikollha ċans tqatta’ ħin mat-tfal. Però mill-banda l-oħra s-
sodisfazzjon li kienet tħoss kien xi ħaġa li qatt ma ħasset
bħalu.

44
34 (Storja nru. 1-1) (Storja nru. 1-2)

Dakinhar il-pustier ċempel il-qanpiena għax kellu bżonn firma.
Waslet ittra mill-qorti. Kienet indirizzata lil Maria. Kienet
taħrika mill-qorti. Kellha kawża kriminali ta’ frodi li kienet qed
titlobha miljuni f’danni u possibilment ħabs. “Di żgur xi
taħwida ta’ Larry. La jiġi d-dar intemmagħhielu ma’ wiċċu!”
Bdiet taħseb Maria.

Iżda Larry dakinhar ma wasalx lura bħas-soltu. Ċemplitlu u
qatgħalha. “Forsi qed isuq?” Stenniet siegħa oħra u reġgħet
ċemplet. Did-darba l-mobile kien mitfi! Wasal il-lejl u ma
setgħetx tagħlaq m’għajn. L-għada marret l-uffiċju tistenna li
se ssibu hemm imma Larry kien sparixxa. Ċemplet lil ħuh iżda
l-mobile tiegħu kien mitfi wkoll. Staqsiet lil min staqsiet,
donnu ħadd ma kien jaf x’sar minnhom. Irraportawhom bħala
mitlufin lill-pulizija u Maria ma kelliex għażla ħlief li tmur
tkellem avukat biex tibda tifhem ftit x’kien il-każ kontriha.
Kellha l-istonku għoqda u wiċċha kien abjad karti. Kollox kien
qed juri li kienet ġrat xi ħaġa serja ħafna.

“Tgħid minn dejjem kien pjana li xi darba jaħrab? Tgħid dak iż-
żegħil kollu kien kollu falz? Tgħid kull ma tagħni kien
sempliċiment mod kif jagħlaqli ħalqi?”


35 (Storja nru. 1-1)

X’ħin l-avukat tagħha beda jidħol fil-biċċa u beda jikxef ftit ftit
it-taħwid li kien hemm fil-kotba, Maria bdiet tifhem li kienet
f’biċċa nkwiet serja. “Inti taf li hemm ċans tispiċċa l-ħabs hux
hekk? Dawn huma akkużi serjissimi li haw kontrik!” Maria
bdiet tħoss il-kamra ddur biha, bil-kemm setgħet titkellem u
d-dmugħ beda jġelben ma’ ħaddejha. “Jien qas għandi idea!

45
Qas qatt ma ndħaltlu fil-business jien!” “Dik il-problema Maria,
li inti kont tiffirmalu u milli jidher mhux dejjem kont tkun taf
x’qed tiffirma.” “Issa x’hemm x’isir?” “Mhux wisq! Żgur se
jkollok tħallas somma tajba. Jekk tkun fortunata ma tispiċċax
il-ħabs.”

Il-każ beda jinstema’ l-qorti. Kien hemm numru ta’ nies li ġew
imħajra jinvestu somom kbar ta’ flus f’isem Maria u dawn il-
flus sparixxew. Maria rrealizzat li darba kienet iffirmat
prokura li permezz tagħha Larry setgħa jagħmel li ried
f’isimha.

Is-sentenza ma damitx ma nqatgħet: Maria kellha tħallas
€3.6m lill-investituri u tliet snin ħabs sospiżi għal sentejn.
Maria ħadet nifs twil – għall-inqas mhix se tmur il-ħabs. Imma
fl-istess ħin kienet qiegħedha f’sitwazzjoni kerha – issa kienet
sabet ruħha waħedha. X’se taqbad tagħmel?! Liema raġel kien
se joħroġha minn da l-inkwiet issa? Kienet tisbita kbira li
kważi għarrqitha u issa kienet fuq xatt il-baħar fuq ir-ramel
qed tistejqer bil-mod.

Ma kinitx taf fejn taqbad tagħti rasha u barra li ssib accountant
tajjeb (jew forsi tajba?) biex jgħina (jew tgħinha) torganizza
kollox u tħallas is-somma li kellha tħallas, ġieha f’moħħha
terġa’ tmur għand it-terapista.

“Ħsibt ħafna fuqek Maria. Kont inkwetajt ħafna meta m’erġajtx
rajtek wara dik is-session.” “Jiddispjaċini, kien żball dak li ma
bqajtx niġi. Illum qed nifhem kemm kont taħt il-kontroll tiegħu
u kemm kont qed niġi użata. Issa hu ħarab x’imkien ma nafx
fejn u jien se nbati konsegwenzi koroh.” “Jiddispjaċini nisma’
hekk Maria. Trid tgħidli ftit x’kien ġara mill-aħħar li tkellimna
’l hawn?”

46
36 (Storja nru. 1-2)

Maria ma setgħetx tifhem kif minn taħt imneħirha Larry kien
irnexxielu jdaħħalha f’daqshekk inkwiet. Imma ftakret li fil-
bidu mhux l-ewwel darba li kienet iffirmat affarijiet li ma
kinitx tifhem eżatt x’inhuma. Din bil-fors kienet xi skema li
kien ħeba sew u kien ikun diffiċli li tiskopriha. Għall-inqas
kienet laħqet bdiet tiċċekkja l-kotba tagħha qabel ħarab u
kienet ġa rranġat ħafna affarijiet. Marret għand mill-aħjar
avukati li kienet tista’ ssib biex jgħinha bil-każ. “Maria, ikolli
ngħidlek li haw ħafna affarijiet kontrik f’dan il-każ. Pero taqtax
qalbek b’xi mod noħorġu minnu. Tini ftit ċans naħseb ftit fuqu.
Inti ħu ħsieb li ġġibli kull ħaġa li taħseb li tista’ tgħinek.”

X’ħin marret id-dar Maria ftakret li meta bdiet tiprepara biex
titilqu, kienet ġiegħelitu jwiegħedha bil-miktub li ma jistax
jieħu deċiżjoni bi flusha ta’ ’l fuq minn €100,000 mingħajr ma
jkun hemm il-firma tagħha. L-għada marret għand l-avukat
tnewwillu d-dikjarazzjoni.

Meta ċċekkjaw sabu li ftit qabel sparixxa, Larry kien għamel
xejn inqas minn 36 tranżazzjoni lejn kont barrani ta’ €99,999.
“Dejjem jimxi magħhom ir-regoli kieku żewġek!” qal l-avukat.
“Imma hemm dettall importanti – meta tranżazzjonijiet isiru
hekk qrib xulxin, jiġu meqjusa bħala deċiżjoni waħda. Iġifieri
għalkemm dawk it-€3.6m irridu nerġgħu nirritornawhom fil-
fond ta’ l-investituri, hemm ċans li għadna fiċ-ċans li
nwaqqfuhom. Tranżażżjoni ta’ dik il-kobor iddum biex tasal
fejn għandha tasal. Nisperaw li għadhom f’ġurisdizzjoni li
tirrispetta l-awtorità.”



47
37 (Storja nru. 1-2)

Maria ġietha tajba. Il-flus kienu għadhom qed jagħmlu
triqthom lejn il-Virgin Islands u Maria irnexxielha
tirkuprahom u troddhom lura lill-investituri. Imnalla kienet
laħqet bdiet tiċċaqlaq minn qabel u bdiet tieħu r-riedni ta’
ħajjitha f’idejha. Ħassitha grata ħafna għal dik l-ittra anonima
li xi ħadd kien kitbilha. Issa li m’hemmx Larry u ħuh fl-istorja,
kellha tkun iktar faċli li tiskopri min kien warajha. U ma tantx
damet bil-kurżità għax xi ġimgħa wara li nqatgħet is-sentenza
u kienet qiegħedha l-uffiċju, tiġi r-receptionist tgħidilha li kien
hemm xi ħadd għaliha. “Hello, ma naħsibx li nafek hux?” “Tafni
imma m’intix tgħarafni!” “Skużani imma mhux ngħarfek ta.”
“Jien Sylvia li konna ħbieb meta konna l-iskola.” “Illami Sylvia!
Kemm inbdilt! U issa ara kemm għadda żmien!” “Ħeqq dak
kien fis-80’s, issa 2020 iġieri għaddew xi erbgħin sena!” “Mela
eżatt! Hekk jiġi!” “Għandek minuta nkellmek waħda?” “Ijja
mela le għaddi.” “Maria, jien kont li bgħattlek dik l-ittra
anonima fit-2016. Ma nafx kien l-aħjar mod kif stajt ngħinek
imma dak ġieni f’moħħi fiċ-ċirkostanzi ta’ dak iż-żmien.”
“Illami Syliva! Ma kellix idea li kont int! Kont pruvajt infittex u
niskopri min kien u meta kont inkun l-uffiċju kont nipprova
nimmaġina min setgħa kien imma qatt ma sibt tarf. Fuq kollox
inti ma kontx taħdem haw hux hekk?” “Le, jien kont naħdem
ma’ ħuh għalhekk qatt ma ltqajt miegħi.” “Illami! Kif ma ġinix
f’moħħi nara min kien jaħdem ma ħuh?!” “Dak iż-żmien kont
qed narak wisq dieħla fix-xibka tiegħu ħelu ħelu u ma kontx
naf kif se nwissik.” “Dak iż-żmien kienet qajmitli ħafna inkwiet
dik l-ittra iżda llum ninduna kemm swietli ta’ ġid għax għall-
inqas ilħaqt preparajt ruħi għal dil-burraxka li nqalgħet.”



48
38 (Storja nru. 1-1)

Maria rrealizzat li Sylvia li kienet kitbitilha dik l-ittra anonima
kienet qed tipprova tagħmlilha l-ġid. B’xorti tajba ma kinitx
spiċċat il-ħabs u kienet sabet impjieg ieħor, iżda xi ħbieb ta’
Larry damu żmien jagħmlulha l-vendikazzjonijiet fil-karozza u
l-bieb tad-dar. Maria daħħlitha f’rasha li tmur tiltaqa’ magħha
u tirringrazzjha ta’ dak li pruvat tagħmel magħha, għalkemm
ma tantx kien sewa ta’ ġid fil-prattika. Fittxitha fuq Facebook u
bgħatitilha messaġġ. Maria kienet fuq ix-xwiek biex tara Sylvia
kinitx se tweġibha. “Hello Maria, iva nixtieq niltaqgħu kieku.”

Iltaqgħu jieħdu kafè l-Belt. “Sylvia jiddipjaċini ħafna tal-prezz
li ħallast biex tipprova twissini f’dak li kont dieħla fih.” “Ma
nafx kienx l-aħjar mod li stajt nuża imma fiċ-ċirkostanzi ta’
dak iż-żmien, dak ġieni f’moħħi.” “Jien dak iż-żmien kont ħsibt
li l-ittra kien kitibha xi ħadd b’intenzjonijiet ħżiena. Imma issa
li ħarġet il-verità kollha, naf li ma kienx il-każ.”


39 (Storja nru. 1-2) (Storja nru. 2)

Maria damet żmien sew qisha tobgħodhom lill-irġiel. Ma
ttihiex tort - ma kelliex idea tajba tagħhom f’ħajjitha. Kieku ma
kinitx għas-saħħa interna li sabet ġo fiha, is-sitwazzjoni tagħha
setgħet kienet ħafna agħar. Issa li kienet saret indipendenti
żgur ma kinitx tiġiha f’moħħha li terħi l-kontrol f’idejn xi ħadd
ieħor.

Iddeċidiet li titkellem mat-terapista fuq hekk. “Minn banda
nixtieq jerġa’ jkolli relazzjoni ma’ raġel. Imma mill-banda l-
oħra nibża’ ħafna li nerġa’ nitlef dak kollu li bnejt b’tant
sagrifiċċji.” “Il-biżgħa li għandek Maria hija raġonevoli ħafna –
tinsiex li għalkemm issa għaddiet iktar minn sena minn dak

49
kollu li ġara, xorta relattivament għadu frisk ħafna! Qisek
għadek kif bnejt binja u tajt il-konkos, imma għadu qed
jgħaqad bil-mod. Jekk tidħol f’xi ħaġa qabel ikun il-waqt ir-
riskju li terġa’ taqa’ għall-pattern ta’ qabel ikun kbir. Agħti
ċans li ssir taf irġiel oħra, innota d-differenzi, ara liema rġiel
jistgħu jgħinuk toħroġ l-aħjar tiegħek u ż-żmien waħdu jurik.”

“Imma nibża’ li nibqa’ waħdi għax ma tantx iltqajt ma’ rġiel kif
qed tiddeskrivi int.” “Veru, fil-kultura tagħna m’humiex l-iktar
irġiel komuni u nisma’ ħafna stejjer bħal tiegħek fejn in-nisa
jħossuhom frustrati ħafna fir-relazzjoni tagħhom. Però żomm
f’moħħok ukoll li peress li għal ħafna snin kont drajt f’ċerta
relazzjoni, awtomatikament it-tip ta’ rġiel li se tħossok
attrattata lejhom probabli ma jkunux healthy għalik at this
stage. Inti agħti ċans, kompli kkonsolida dak li bnejt u ara
x’jiġri…” “Nagħmel kif qed tgħidli, wara kollox nippreferi ngħix
waħdi milli ma’ xi ħadd li jagħmilli l-ħsara.”


40 (Storja nru. 1-1)

Għadda ħafna żmien u Maria xjaħet. It-tfal kienu jiġu jżuruha
kultant. “Kif inti mà?” staqsietha Sarah Jane. “Uuu ta’ li aħna
hux! Intom kollox sew?” “Is-soltu hux… kultant ma nifilħux lil
Nathan, kollox kif irid hu!” “Dejjem ngħidlek jien biex toqgħod
attenta. Nixtieqek għall-inqas titgħallem mill-esperjenza
tiegħi. Illum nagħli li ċedejt daqshekk biex imbagħad xorta ma
sibtux is-sodda mifruxa intom uliedi. Kieku nerġa’ lura, żgur
kont nitlaq għal rasi.” “Imma mà, tinsiex li kellek lilna x’tieħu
ħsieb u ma kinitx tkun faċli.” “Uuu b’xi mod konna nirranġaw.
Żgur konna mmorru aħjar minflok ikollna raġel li jaħseb għal
rasu biex imbagħad meta fettillu telaq!”

50
“Mà, irrid nieħdok iddur dawra tara l-propjetajiet li għandna,”
kien qed jgħidilha Jason darba minnhom. “Qas niflaħ nara
Jason! Ma fadal xejn minn ta’ tfuliti u issa li hemm ħafna bini
abbandunat minn mindu bdiet ir-recession jaqbduni ħafna
dwejjaq.” “Kif dejjem tgħid hekk mà? Issa l-affarijiet qed
jerġgħu jaqbdu jirpiljaw ta! Nixtieq noħorġok dawra, flok
dejjem imsakkra hawn ġew.” “Ħallini Jason… toqgħodx
taqbadha fuq hekk. Għidli naqra kif inti u kif inhuma t-tfal.”
“Aħna lkoll tajbin grazzi. Tiftakar kont għedtlek it-tifla kienet
qed tfittex xogħol? Issa sabet xogħol Franza u tiela’ hemm mix-
xahar id-dieħel. Prosit Jason, kuntenta ħafna għaliha!”


41 (Storja nru. 1-2) (Storja nru. 2)

Għadda ħafna żmien u Maria xjaħet. It-tfal kienu jiġu jżuruha
kultant. “Kif inti mà?” staqsietha Sarah Jane. “Tajba grazzi.
Illum qed nipprepara l-laqgħa li għandi tal-fondazzjoni.” “Fuq
xiex se tkellimhom illum?” “Fuq kif tibda business għal rasek.”
“Nammirak kemm bqajt attiva mà, ma nafx kif issib di l-
enerġija kollha!” “Iż-żmien malajr jgħaddi binti… jiddispjaċini
ta’ kemm bdejt tard! Issa nipprova nagħmel l-aħjar li nista’ fil-
ftit żmien li fadal.” “Uwejja mà toqgħodx tgħid hekk!” Maria
tbissmitilha, “Inti kif inti Sarah? U t-tfal orrajt?” “Ijja ta’, tajbin
grazzi. Ħallejthom naqra ma’ Peter illum għax inkella ma
nilħaqx nagħmel ftit qadi.” “Kemm issib sapport mingħandu!
Inbidlu l-affarijiet illum il-ġurnata hux! Kuntenta ħafna għalik
li ltqajt miegħu.” “Ifhem ma tantx issib irġiel bħal Peter ta’,
imma donnhom l-affarijiet qed jinbidlu għall-aħjar. Ħeqq minn
żmienek żgur!” “Tjiebet is-sitwazzjoni għalkemm jien issa
naħseb tant drajt bla raġel li qas jekk jinżel anġlu mis-sema ma
niżżewġu!” “Imma għandek lil Edward li huwa pjuttost close
tiegħek.” “Iva, nieħu gost inqatta’ l-ħin miegħu imma ma
nixtieq xejn iktar minn dik il-ħaġa ta’ kultant... Kważi niskanta

51
nisma’ lili nnifsi nitkellem hekk meta niftakarni qas kont
kapaċi ngħix bla raġel!” “Dak kien żmien ieħor hux… inti kellek
il-baggage tiegħek, u kienu żmijiet oħra… kien kważi miraklu
kif irnexxieli tikres il-pattern ta’ ġenerazzjonijiet sħaħ qablek.”
“Vera grata ta’ dak kollu li ġara u li b’xi mod qomt mir-raqda li
kont rieqda.”

52

Rate