You are on page 1of 38

UNIVERZITET U BANJOJ LUCI

PRIRODNO-MATEMATIČKI FAKULTET

STUDIJSKA GRUPA ZA EKOLOGIJU I ZAŠTITU ŽIVOTNE SREDINE

AKTIVNOST NITRAT-REDUKTAZE U LISTU Spinacia oleracea UZETOG SA
TRŽNICE U BANJA LUCI

DIPLOMSKI RAD

Kandidat : Mentor :
Jovana Simić Prof. Dr Živko Stanković

U Banjoj Luci, 2014. Godina

Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci

SADRŽAJ:
1. Uvod.................................................................................................................................................................................4

2. Značaj elemenata u životnim procesima biljaka, njihova podjela i sadržaj………………………........6

2.1.Neophodni makroelementi…..…………………………………………………………………………………………7

2.1.1. Azot ………………………………………………………………………………………………………………………..13

2.1.2. Asimiliacija azota……………………………………………………………………………………………….....…19

3. Redukcija nitrata ……………………………………………………………………………………………………….………..23

3.1. Nitrat-reduktaza..........................................................................................................................................................24

3.2. Aktivnost nitrat-reduktaze ....................................................................................................................................25

4. Cilj rada..................................................................................................................................................................................27

5. Materijal i metode............................................................................................................................................................28

5.1. biljni materijal...............................................................................................................................................................29

5.2. Metode...29

5.2.1. Određivanje aktivnosti nitrat-reduktaze.........................................................................................................29

5.2.2. Određivanje koncentracije pigmenata.............................................................................................................31

5.2.3. Određivanje biomase u biljnom materijalu.....................................................................................................32

6. Rezultati rada i diskusija………………………………………………………………………………………………………...35

6.1. Određivanje svježe i suve materije……………………………………………………………………………………..35

6.2.Sadržaj fotosintetičkih pigmenata………………………………………………………………………………….……37

2

Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci

6.3.Određivanje aktivnosti nitrat-reduktaze u biljnom materijalu………………………………………....…..38

7. Zaključak ………………………………………………………………………………………………………………………………40

8.Literatura……………………………………………………………………………………………………………………………….41

3

2010). što može da modifikuje njen rast i razvoj. kod biljaka su se razvili odgovarajući mehanizmi za detekciju i zaštitu od nepovoljnih uslova sredine. izazvani fizičkim ili hemijskim promjenama sredine. odnosno fiziologija stresa (Stanković . a od ovih od ćelije do ćelije kroz cijelu biljku. koje se javljaju na nivou ćelije. pretjerana upotreba mineralnih đubriva takođe stresno djeluje na biljku. To znači da su promjene u ekspresiji gena. 4 . integrisane u odgovor cijele biljke. U odgovoru na stres neki geni su jače izraženi dok su drugi potisnuti (Stanković. Pored ovog termina sve češće se koristi termin stres. Kao odgovor. nazvani fiziologija otpornosti.2010). a često i njihovu reproduktivnu sposobnost. Neujednačena mineralna ishrana. Nedostatak određenih mineralnih materija unutar biljaka takođe može negativno djelovati na rast i razvoj same biljke. Ekstremne vrijednosti određenih ekoloških činilaca mogu za biljke predstavljati stresne faktore. Promjene u metabolizmu i razvoju biljaka izazvane stresom mogu često da doprinesu izmjeni ekspresije gena. mjenjajući tok dređenih procesa unutar nje. nametnuti od drugih organizama. Uvod Biljke su izložene brojnim negativnim faktorima koji mogu biti ograničavajući za normalan rast i razvoj. Odgovor na stres se inicira onda kada biljka prepozna signal na ćelijskom nivou. ili abiotički. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci 1. Prepoznati signal aktivira puteve koji prenose informaciju do pojedinačnih ćelija. Ovi faktori mogu biti biotički.

Odgovor biljaka na stres (Stanković 2010).Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci stresni faktor ↓ signal ↓ biljna ćelija ↓ prepoznavanje stresa ↓ prenos signala ↓ ekspresija gena ↓ promjena metabolizma ↓ promjena u fiziologiji i razvoju biljke Slika 1. 5 .

neophodne (C. K. Mn. Ca. Cr). i 3. Sve te elemente biljke uglavnom koriste iz zemljišta (Hrgović i Rastija. Cl i Mo) 2. i to : 1. ostale (Pb. Cu. Cd. Se i drugi). N. Izvjestan broj pojedinih elemenata koji nisu esencijalni. Mg. Neophodni elementi su elementi bez kojih biljka ne moze da prođe sve faze svog životnog ciklusa i ne mogu se zamjeniti drugima zbog svojih specifičnosti. O. Raznim hemijskim analizama je utvrđeno oko 70 hemijskih elemenata . U slučaju nedostatka ovih elemenata u biljkama se javljaju karakteristične morfološke i fiziološke promjene. H. 6. Od 92 elementa periodnog sistema samo 1/5 su neophodni za život biljaka. P. 42% kiseonika.5 azota (organski elementi) i oko 5% mineralih elemenata (pepeo). izvršena je podjela elemenata u tri grupe . Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci 2. . sadrži oko 45% ugljenika. 2010 ). Zn. Značaj elemenata u životnim procesima biljaka. mogu imati povoljno dejstvo na rast biljaka i oni su označeni kao korisni elementi (Konjević i sar. 1. B.5% vodonika. S.Suva materija biljaka. Si. Fe.2010). U vezi sa tim. Svaka kulturna biljka za svoj rast i razvoj ima određene zahtjeve u opskrbi biljnim elementima. s tim da nisu svi oni neophodni za normalno razviće i rastenje biljaka (Stanković. Omogućavaju biljkama harmoničan rast i razviće. 6 . Hg.2004). korisne (Na. njihova podjela i sadržaj Rast svih organizama ograničen je i zavisi od količine pristupačne hrane.

2010). učestvuju u samom metabolizmu biljaka u enzimskim reakcijama. Zn. U tabeli 1 prikazana je relativna zastupljenost pojedinih elemenata u biljci . sračunata na količinu molibdena .  alkalne metale (K. Co)  metaloide ( B. Mg.C. Izvor mikroelemenata u tlu su: primarni i sekundarni minerali. Iako ih biljka treba u malim količinama njihov nedostatk uzrokuju smanjenje prinosa. Neophodni makroelementi Ovo su elementi koji su neophodni za rast i raviće biljaka. organska materija i gnojidba. Na). B. Prema kvantitativnom sadržaju neophodnih elemenata u biljci izvršena je podjela na: 1) makroelemente.Fe. 2. Mo. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Uslovi da bi jedan element bio svrstan u grupu neophodnih za biljku su :  da biljka ne može da kompletira svoj životni ciklus razvića bez njega. Si) (Kastori. koja je označena sa 1 (Konjević i sar. K. Mn. Na osnovu fizičko-hemijskih osobina neophodni i korisni elementi se klasifikuju u :  nemetale (C. P. O. S. 1993). Mikroelementi imaju veoma složenu ulogu u ishrani biljaka. N. 2010) 7 . Cu.  teške metale (Fe. H.  da se u njegovom nedostatku na biljkama manifestuju karakteristične promjene koje u normalnim uslovima ishrane nisu svojstvene (Stanković. Cu. Mg. Mn. Zn. Cl. Ca. S 2) mikroelemente. Cl). Ni. H.  da zbog svoje specifične uloge ima direktan uticaj i da se ne može zamjeniti drugim elementom. Ca. O. N. P .1. . Mo. Otkrićem mikroelemenata objašnjene su mnoge pojave u biljci koje su dovodile do anatomskih i morfoloških promjena. Cu.

000 Kiseonik O 30.000. 2010). koji postaju dostupni biljkama zahvaljujući aktivnosti korjenovog sistema i mikroorganizama zemljišta. i njegov sadržaj se kreće od 0.000.000 Magnezijum Mg 80.000 Gvožđe Fe 2. što je uslovljeno u prvom redu biljnom vrstom (Stanković i sar. fosfolipida i fosforilovanih šećera (Kastori.000.05 %.000 Sumpor S 30. 1993). Fosfor takođe ulazi u sastav najvažnijih jedinjenja : nukleotida (AMP.2 % u černozemu. a kreće se od 0. a u podzolastim zemljištima od 0.000 Cink Zn 300 Bakar Cu 100 Nikl Ni 2 Molibden Mo 1 FOSFOR (P) Fosfor je stalni sastojak živog biljnog tkiva ali i svih drugih živih tkiva.000 Hlor Cl 3. 8 .000 Bor B 2.000 Kalijum K 250.1 Hemijski Relativan broj atoma u odnosu Element simbol molibden Vodonik H 60. 1999). Nalazi se u zemljištu u obliku organski i mineralnih jedinjenja. imaju nježan izgled.000 Kalcijum Ca 125. Njegova najvažnija funkcija se sastoji u izgradnji pirofosfata I nekih hidrata koje sadrže veze sa visokom energijom. Mineralni fosfor zemljišta nalazi se u obliku teško rastvorljivih fosfata..000 Mangan Mn 1. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Tabela br. Količina fosfora u biljkama je različita u zavisnosti od spoljašnjih uslova.1 do 0.1 do 1.000.0 %. Pri nedostatku fosfora biljke prestaju da rastu.000 Ugljenik C 40. ADPiATP) nukleinske kiseline.. Biljke fosfor koriste u vidu ortofosforne kiseline (H3PO4) (Petrović i sar.000 Azot N 1.000 Fosfor P 60.02 do 0.

Suvišak sumpora je štetan za biljku jer SO2 prelazi u bisulfat HSO3 u kontaktu sa vodom u ćeliji (Nešković i sar. za živu i neživu organsku materiju i u vidu soli različitih kiselina. Prisustvo kalijuma omogućava rad jonskih pumpi (Nešković i sar. 2003).. a smanjuje se i količina i veličina korjenvih dlačica i lako podliježe napadu parazita (Kastori.. slabo se grana. zatim katalitičku jer je aktivni centar nekih enzima i učestvuje u održavanju ravnoteže oksido – redukcionih procesa u ćeliji (Kastori. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci SUMPOR Sadržaj sumpora u zemljinoj kori iznosi 0. 1993). tako što ulazi u sastav bjelančevina. Ima ogroman značaj u životu biljaka jer utiče na brojne fiziološko – biohemijske procese. aliltiokarbid. 2003). koje dobija svijetliju zelenu boju.. a najmanje je zastupljen u obliku organskih i mineralnih čestica. Nedostatak kalijuma najjače odražava na korjenu biljaka. Koncentracija kalijuma u citoplazmi se kreće od 80 do 120 µM (Nešković i sar. 9 . penicilin. Korjen postaje kraći.(Nešković i sar. kao što su: aneurin.. glukozid sinugrin. 2003). 2003). Nedostatak ovog elementa usporava rast biljaka i utiče na promenu boje listova. U atmosferi se nalazi u obliku sumpor dioksida i hidrogen sulfida . Nalazi se u zemljištu i to u različitim oblicima: vezan za silikate i alumosilikate zemljišta (kalijum minerala i stijena). 1993). Kalijum je vjerovatno jedini element koji se u biljci javlja isključivo u jonskom obliku i nikada se ne ugrađuje u organska jedinjenja.03%. Ima strukturnu ulogu. KALIJUM (K) Kalijum je alkalni metal i ima ulogu funkcionalnog elementa. itd. Značajna funkcija kalijuma je njegovo učešće u membranskom transportu. sumpor ulazi u sastav mnogih specifičnih organskih jedinjenja. Pored toga. naročito mladi listovi.

Ulazi u sastav molekula hlorofila. promjene uslijed suviška magnezijuma zavise i od biljne vrste.6 % Zemljine kore. Suvišak magnezijuma je takođe nepovoljan za biljke. Dosta visoka koncentracija magnezijuma se nalazi u tkivima. Joni magnezijuma su aktivatori velikog broja enzima. Višak kalcijuma usporava sazrijevanje plodova i semenaciju (Nešković i sar. Nedostatak megnezijuma se javlja prvo na najstarijim listovima na kojima se javlja nekroza i list vene. Nema ga u velikim količinama i bijci. 10 . MAGNEZIJUM (Mg) Magnezijum je u zemljinoj kori zastupljen sa 2. Kalcijum se u zemljištu nalazi u vidu neorganskih jedinjenja.10 %. u kojem je vazan sa azotom u prfirinskom jezgru. Oni su često vezani za anjonske grupe organskih jedinjenja (Nešković i sar. Jedan od najznačanijih makroelemenata . Sadržaj magnezijuma zavisi od biljne vrste i organa.. kinaza koje penose fosfatne grupe i nukleotide. ali se rijetko javlja. u sastavu raznih minerala. Simptomi se javljaju prvo na mladim listovima. Nalazi se u svim biljkama u raznim količinama (Nikolić. 2003). Biljke različito reaguju na nedostatak kalcijuma. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci KALCIJUM (Ca) Kalcijum je jedn od najrasprostranjenijih elemenata u prirodi i čini 3.. koji su neophodni za biljku jeste i azot. Kalcijum ima ulogu u održavanju strukture i funkcije ćelijske membrane. U sledećem poglavlju ovog radu ću se malo detaljnije pozabaviti upravo ovim elementom. koji se naziva još i element prinosa. 1947). 2003). npr. a oko 70 % toga čine slobodni joni.

humus).0019 %.1. c) organski oblici (urea. Najveća količina azota kod biljaka nalazi se u listovima. 2002). Nitratni joni su najznačniji izvor azota za biljke. nitritni. amonijačni). ali ga mnogi organizmi ne mogu koristiti u tom obliku. postoji povrće sa izraženim zahtjevima prema azotu i tu se ubrajaju rane kupusnjače. Količine azota. elementarni azot je u vazduhu zastupljen sa čak 78%. Pristupačan azot za biljke je u obliku NH4+ i NO3-.. Potrebe biljaka za azotom su različite. amonijak) azot je u prirodi važan izvor energije. azot suboksid. b) jona (nitratni. tako npr. AZOT Azot je elemenat koji pripada grupi nemetala. U prirodi se ovaj element javlja u elementarnom stanju i u obliku jedinjenja.1. grašak i rotkvica se odlikuju malim zahtjevima prema azotu. kupus i tikve (Ubavić i sar. luk. cvekla i mladi luk. prilično su male i kreću se od 1-3 % ukupnog azota. Ovi oblici azota su rezultat djelovanja određenih grupa mikroorganizama (amonifikatora i nitrifikatora). Stoga je i razumljiva pojava potrebe biljaka za dopunskom ishranom azotom. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci 2. bezbojan je u gasovitom stanju. koje su pristupačne biljkama u zemljištu. Krastavac . Zastupljenost na Zemlji iznosu 0. Međutim. 1993). salata i paradajz zahtjevaju umjerene količine azota. koji za svoju aktivnost zahtjevaju i određene uslove spoljašnje sredine (Kastori. a jako izražene zahtjeve za azotom imaju praziluk. pa se prevodi u amonijačni ili nitratni oblik. U prirodi je azot prisutan u tri različita oblika: a) gasoviti (N2. 11 .

2010). Nitrati zemljišta su glavni izvor azota za više biljke. do prirodnog nagomilavanja nitrata u zemljištu dolazi bakterijskom oksidacijom amonijaka koji u svim organizmima nastaje pri procesima razgradnje azotnih jedinjenja (Fruton and Simonds. životinja i bakterija u razlaganju jednih i obanjavljanju drugih oblika ovog elementa. Slika 2 Ciklus kruženja azota u prirodi (preuzeto sa sr. 1970). dok Nitrosomonas ne oksiduje nitrate (Fruton and Simonds.).wikipedia.god. 1970). predstavlja najvažniji oblik azota koje biljke primaju (Nešković i Konjević. ovakve promjene povezane su u ciklus azota. Blizu 90 % azota u zemljistu se nalazi u obliku organskih azotnih jedinjenja.u NO3-. Sledeća faza je nitrifikacija koju obavljaju bakterije Nitrobacter oksiduje NH4+ u NO2-.org/sr/Азотофиксатор) 12 . i Nitrosomonas koji oksiduje NO2. pri čemu se obrazuje amonijak. Ove dvije bakterije su specifične jer Nitrobacter biva neaktivan prema amonijaku. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Ovi oblici azota se u prirodi neprekidno transformišu jedan u drugi. Nitrat koji na taj način nastaje . Ovaj ciklus oslikava zavisnost biljaka. sa nitratom koji potiče iz drugih izvora (vještačkih đubriva i dr. Amonijumovi joni su podložni nitrifikaciji a nitrifikacija predstavlja proces transformacije redukovanog neorganskog oblika azota (amonijaka) u oksidativne oblike (nitrite i nitrate). Ove bakterije iz zemljišta prvi je izolovao Vinogradski 1980. koje različite bakterije i gljivice razlažu u procesu mineralizacije ili amonofikacije.

Ovaj element produžava vegetaciju naročito kad su vlažne godine u pitanju (Kastori. c) nerastvorljivi oblici (humus. a korjen do tako dubokih slojeva ne dopire. alkaloidi. Navedeni oblici azota transformišu se pod sredstvom mikroorganizama. Prihranjivanjem se povrću daje nužno potrebna hrana. Količine pristupačnog azota su vremenski i prostorno u zemljištu veoma varijabilne kako u toku godine tako i dana. važnih za sekundarnu i tercijarnu strukturu proteina i nukleinskih kiselina (Nešković i sar. nerazloženi mrtvi organizmi). Azot se nalazi u zemljištu u sledećim oblicima : a) urea. 2004). I to tokom čitave vegetacije. 2005 ). Ulazi u sastav mnogih jedinjenja značajnih za biljku kao sto su : proteini. Učestvuje u formiranju vodoničnih veza. mikroorganizmima i zivotinjama. niti stvaranja organske materije (Rastija i Hrgović. Fiziološka uloga azota Azot je element koji utiče na razvoj zelene mase. amini. tako što prilikom obilne ishrane azotom biljke intenzivnije transpirišu. jer nitratni joni nisu vezani za koloide zemljište . hlorofil. Povoljno utiče na veličinu lisne površine i ne njenu fotosintetičku aktivnost . 2010). aminokiseline. a posebno u vrijeme najjačeg rasta vegetativnog dijela biljke. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Količina azota koji se ovako dobije nije stabilna. b) u korjenu biljaka. Centralno mjesto u kruženju azota u poljoprivredi ima stočarska proizvodnja jer se velika količina azota nalazi u životinjskim izlučevinama (Petrović i Molnari. Ima ulogu i u vodnom režimu biljke. amidi. Bez dovoljno razvijenih listova nema ni fotosinteze. Biljakama se nedostatak određenih elemenata nadoknađuje prihranom. 2002).. nukleinske kiseline. i tako ih voda lako nosi u dublje slojeve. 13 .

Listovi su kruti imaju kratku peteljku i vrlo izražene nerve. 1947). Listovi su svjetlozelene do svjetloplave boje. a kasnije žute boje ( Kastori. Nedostatak azota kod plodova uzrokuje njihovo prijevremeno sazrijevanje i plodovi su čvrsti. Kod povrtarskih biljaka znaci nedostatka azota su donekle specifični. stariji listovi su žuto-narandžaste i prijevremeno odumiru. 3 Morfološke promjene uzrokovane nedostatkom azota na listovima Korjen. Ova đubriva povećavaju prinos i kvalitet gajenog povrća . Bujnost biljaka je manja. kojima se povrće veoma uspješno prihranjuje. listovi manji. U slučaju nedostatka azota primjenjuju se mineralna azotna đubriva. a najlakše i najuočljivije kod povrtarskih biljaka. Dolazi do intenzivnog premještanja azota iz starijih u mlađe listov. pa se znaci nedostatka prvo pojavljuju na donjim listovima. Zbog smanjenje sinteze i ubrzane razgradnje hlorofila listovi su u početku svjetlozelene . Npr. Ugljeni hidrati se nakupljaju u listovima. lisna drška i lisni nervi imaju crvenkastu boju. Sl. tražeći i pružajući se za azotom razvija se jače i biljka troši skoro svu svoju snagu u njegovu korist ( Nikolić. 2002). Prinosi i kvalitet proizvoda uslijed nedostatka azota je znatno smanjen. Kada je u pitanju primjena azotnih đubriva potrebno je imati u vidu količinu ukupnog i mineralnog azota u 14 . kupusnjače uslijed nedostatka azota zaostaju u porastu. stablo je kraće i tanje. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Znaci nedostatka i suviška azota Nedostatak azota se vrlo brzo uočava kod većine biljaka.

Ona zavisi od fizičkih i hemijskih osobina zemljišta. Obilna ishrana sa nitratima posebno u nepovoljnim uslovima za njegovu redukciju (nepovoljno osvjetljenost.nitrat). prilikom suviška ovog elementa dolazi do spore razgradnje hlorofila. Suvišak azota se ispoljava u raznim morfološkim promjenema koje su najuočljivije. Kao najvažnija azotna đubriva koja se i najčešće upotrebljvaju kod nas su : 1) KAN (krecni amonijum . Suviškom azota poremećen je odnos ugljenih hidrata i protein. Stoga. čak u nekim slučajevima suvišak azota može da ima i drastičnije posledice nego nedostatak tog istog elementa. Plodovi imaju lošiji ukus i kvalitet . u fazi intenzivnog porasta plodova. Prilikom obilne ishrane azotnim đubrivima dolazi do nakupljanja nitrata u biljkama .) dovodi do njegovog nakupljanja u biljkama (Kastori i Petrović. Nasuprot procesa koji se dešavaju uslijed nedostatka azota. 3) amonijum – nitrat (33 – 35% azota). Biljke imaju manju otpornost prema bolestima i podliježu raznim infekcijama. Listovi su tamno zeleni. potrebe za azotom su takođe velike.Naročito kod nitrofilnih biljaka u koje se ubraja i špinat. ćelije plodova imaju veću zapreminu i stvara se mekano sunđerasto tkivo. Najveća količina azota kod povrća nalazi se u listovima.. Azotna đubriva se mogu korisiti i prije i za vrijeme vegetacije. 4) amonijum – sulfat (20 – 21% azota). Suvišak azota može imati veoma nepovoljne posledice. 1989). 2002). (Kastori i sar. Kasnije u toku vegetacije. deblji i dobro hidratisani.postaju mekši. vlage i temperature (Kastori i sar. 2) urea (46% azota). Stoga u vremenu njihovog obrazovanja i razvoja potrebe za azotom su takođe značajne.. nedostatak vlage i dr. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci zemljištu. posebno kod lisnatog povrća. 2002). a gubici pri čuvanju su veći. 15 . (27% azota). ubrzana razgradnja hlorofila i smanjena sinteza. rok čuvanja je kraći .

Iznošenje azota prinosima je veliko i najčešće veće od od ostalih neophodnih hranjivih elemenata. jer su baš u ovim zonama česte zone svakodnevnih oluja sa grmljavinom.2. zbog čega treba voditi računa o potrebama biljaka za azotom i o zalihama azota u zemljištu (Kastori. Postojanje azotne i azotaste kiseline u vazduhu pripisuje se elektrohemijskim promjenama u atmosferi. Dejstvo jedinienja azotnih đubriva na prinos daleko je veće od fosfora i kalijuma što je i u našim uslovima veoma prisutno (Petrović. Ovakve promjene koje dovode do postojanja ovih kiselina nazivaju se atmosferske nitrifikacije. Ovo se dnosi na poljoprivredni prinos. njive. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci obezbjeđivanje povrća odgovarajućom količinom azota u tom vremenu takođe je značajno. Predjeli za koje su karakteristične ove pojave atmosferskih nitrifikacija jesu ekvatorske zone . Oljača 2002). 2.1. Molnari. Značaj ovakve asimilacije još uvjek nije jasno definisan jer u pojedinim predjelima nema neki veliki uticaj. Asimilacija azota industrijskim putem 16 . Pretjerana upotreba azota može da dovede do zagađenja sredine nitratima i pogoršanja biloške vrijednosti proizvoda. 2005). pošto direktno utiče na visinu prinosa. Uslijed električnih pražnjenja u atmosferi se od vodene pare obrazuju reaktivni joni i oni sa azotom koji se nalazi u atmosferi obrazuju različite okside i druge spojeve. U dodiru sa vodom oksidi obrazuju azotnu kiselinu. dok u drugim mogu biti takve količine azota koje doprinose biljkama u pogledu neophodne azotne hrane.Asimilacija azota Asimilacija azota elektrohemijskim putem Asimilacija azota na ovaj način predstavlja prirodan put kojim se azot fiksira.

se dijele ne dvije osnovne grupe. 2010). ne samo za same mikroorganizme nego i za održavanje ciklusa azota u prirodi. Za ovaj Haberov proces je karakteristična visoka temperatura i to oko 2000 C i visok pritisak oko 200 atmosfera. 17 . 1947). Računa se da se ovim putem dobije oko 50 miliona tona vezanog azota koji se koristi u sintezi vještačkih đubriva. koje žive u simbiozi sa visim biljakama. s obzirom na način života i to: a) simbiotičke fiksatore. U procesu fikasacije azota mikroorganizmi imaju ulogu da vezuju atmosferski azot i proizvode amonijum jon. a ovaj postupak je poznat kao Haberov proces (Nešković. jer vještačka đubriva ne zadovoljavaju sasvim potrebe biljaka. Konjević. U prvu grupu se ubrajaju bakterije i aktinomicete. Asimilacija azota biološkim putem Ovaj process vezivanja azota obavljaju različite grupe prokariotskih organizama koji pripadaju različitim taksonomskim kategorijama i osim te sposobnosti nemaju mnogo drugih zajedničkih osobina. Prokariotski organizmi koji vrše biološku fiksaciju azota. a i izvjesne modrozelene alge. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Molekul azota sa tri veze među atomima je veoma inertan gas i ne stupa lako u reakciju sa drugim elementima. a i ne primjenjuju se na svim površinama (Nikolić. koji biljke prihvataju i ugrađuju u organska jedinjenja. Za vodonik se veže pomoću industrijskog postupka . b) slobodne fiksatore azota. Znacaj fiksiranog azota za rastenje i prinos biljaka je veoma veliki. Značaj mikroorganizama koji su sposobni da koriste elemenetarni azot je veoma veliki. Organizmi koji imaju sposobnost fiksacije elementarnog azota jesu diazotrofni organizmi.

lt. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Simbiotska fikasacija azota podrazumjeva fiksiranje azota u gasovitom stanju i prevođenje u amonijačni oblik. Azotobacter unosi 7 kg/ha godisnje. Sl. djeteline 105 – 200. 1991).. 4 Kvržice sa bakterijama na korjenu soje (preuzeto sa http://www. bob 100. Ove količine fiksiranog azota oslikavaju značaj simbiozne azotofiksacije u poljoprivredi. soja 65. 1991). grahorice 89 kg/ha (Sarić.politika. Pošto ni same bakterije ni same ćelije korjena ne mogu da fiksiraju azot nego samo prilikom simbioze ovaj proces se naziva simbiotska fiksacija (Fruton and Simonds.html) Prema Erdemanu leguminoze u simbiozi sa kvržičnim bakterijama fiksiraju sledeće količine azota: lucerka 217. prikazani na fotografiji 5. 1970). a 18 . prinos slobodnih fiksatora je manji.rs/rubrike/Magazin/Bioloshke-fabrike-azota. Leguminozne biljke imaju sposobnost da kod određenih biljaka domaćina izazovu stvaranje kvržica pa su zbog toga dobile i naziv kvržične bakterije (Sarić i sar. Međutim. lupina 169. koji predstavljaju specijalizovane organe za fiksaciju azota. grašak 80. Prema nekim istraživanjima slobodni fiksatori mogu da fiksiraju oko 100 kg azota po hektaru. Nakupljanjem kvržičnih bakterija na korjenju leguminoznih biljaka stvaraju se nodule.

sintetaza. Nif geni se nalaze na hromozomu. 19 . glutamate – dehidrogenaza. Neki od tih enzima su: nitrogenaza. 1991). u jednom ili više segmenata DNK. Osnovno svojstvo svih azotofiksatora je da su sposobni da usvajaju elementarni azot iz vazduha. 2010). Metabolizam azota je veoma složen proces u kojima učestvuju veliki broj enzima. nitrat –reduktaza i mnogi drugi (Petrović i Molnari. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci modrozelene alge do 80 kg/ha. nitrit – reduktaza. Biljke su inače bogatije enzimima od čovjeka i životinja što ima omogućuje da sintetišu više hiljada jedinjenja. 2005). glutamin. Osnovna uloga ovih enzima je da katalizuju reakcije fiksacije i asimilacije azota do njegovog ugrađivanja u aminokiseline.. transaminase. jer posjeduju nif gene koji kontrolišu fiksaciju azota (Sarić i sar. alge su od velikog značaja za plantaže pirinča (Nešković i Konjević.

loše skladišteno (ili skladišteno duže vrijeme od propisanog). uslova rasta . Ultravioletno (UV) zračenje u staklenicima utiče na pojačano stvaranje nitrata i nitrita u povrtarskim kulturama Količina nitrata koje će sadržavati povrće zavisi od načina obrade zemljišta i korištenja mineralnih đubriva. 20 . Bakterijska transformacija nitrata u nitrita može se odigravati i u drugim djelovima želudačno-crjevnog trakta. naročito povrće gajeno u staklenicima. U takvim uslovima nivo nitrata može biti i 400 mg/kg Povrće i voće uz konzervisano meso je glavni izvor nitrata i nitritra u ishrani. celer. Npr. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci 3. Redukcija nitrata Nivo nitrata u hrani je veoma nizak. salata. zaštite namirnica tokom rasta i načina obrade hrane. Novorođenčad su posebno osjetljiva na ovo oboljenje koje je još poznato i kao sindrom plave bebe. Izuzetak su ljudi sa niskom koncentracijom želudačne kiseline. smanjenje količine osnovnih mikronutrijenata i to gvožđe i molibden. zelena salata može sadržavati veoma viok nivo nitrata ukoliko prilikom njenog rasta nedostaje sunčeve svjetlosti. I to povrće kao sto su cvekla. kao i konzervisano i fermentisano povrće. Uneseni nitrati se brzo i u potpunosti apsorbuju u gornjem djelu tankog creva. U vodi za piće ali i u hrani visoke koncentracije nitrata štetno djeluju na zdravlje. Nitrati i nitriti se gutanjem pljuvačke vraćaju u želudac. Izuzetak je povrće koje je bilo oštećeno. ili visoka koncentracija nitrata zbog smanjene asimilacije nitrata u biljkama (Maynard and Baker.1976). Oboljenje koje se javlja kod ljudi prilikom visoke koncentracije nitrata naziva se methemoglobinemija. Mogu sadržavati i preko 600 ppm (86% ukupnog dnevnog unosa nitrata). Visoke koncentracije nitrata u hrani mogu štetno i oksidativno da djeluju na zdravlje čovjeka. uglavnom ispod 10 mg/kg. rotkvica i špinat. ali nije normalno da se odigrava u želucu. Nitriti mogu biti apsorbovani i direktno iz želuca i iz tankog crjeva. rjetko prelazi 100 mg/kg.

2) geografski položaj i vrijeme dozrijevanja. Prvi stepen redukcije je onaj gdje se nitrat redukuje do nitrita. Jedan od posebnih vidova nitrat – reduktaze jeste i methaloglobin reduktaza koja može kod nekih ljudi sa urođenim mutacijama da bude potpuno odsutna. Za uključivanje amonijaka u metabolizam potrebni su akceptori. a u drugom stepenu se nitrit redukuje do amonijumovog jona. 21 . Prvi stepen redukcije odvija se u citoplazmi. Nitrat koje usvajaju biljke iz zemljišta mora se redukovati do amonijaka da bi se azot mogao ugraditi u organska jedinjenja. Mehanizam redukcije je dvostepen. i njihova krv nije bogata kiseonikom. 1991). Smatra se da je to najčešće NADH ili NADPH (Kastori. drugi u hloroplastima. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Visoke koncentracije nitrata ne djeluje jednako na sve ljude. 1993). Ove procese obavljaju dva enzima i to: nitrat – reduktaza i nitrit – reduktaza. Širok spektar medicinskih stanja koje uključuje razne alergije na hranu.. a to su organske kiseline : pirogrožđana. 3) temperature i svjetlost. Do redukcije može doći i u korjenu. što zavisi od biljne vrste i koncentracije nitrata u sredini u kojoj se biljke gaje (Sarić i sar. Faktori koji utječu na akumulaciju nitrata u povrću su: 1) tip i količina azotnih umjetnih đubriva. oksalsirćetna i alfa – ketoglutarna. razne vrste astmi mogu biti povezani sa niskim nivoom želudčane kiseline i ovi pojedinci su osjetljiviji na povećane koncentracije nitrata od drugih. i to u nadzemnom dijelu. Za redukciju nitrata potreban je donator elektrona. Takvi pojedinci ne mogu tako lako razbiti methaloglobin kao oni koji imaju methaloglobin reduktazu i kod njih dolazi do povećanja cirkulišućih koncentracija methaloglobina. neki su više a neki manje osjetljivi. hepatitis.

Nitratna – reduktaza se može predstaviti kao kratak . Maksimović. 22 . 2005). Kod biljaka čiji je izvor azota amonijak aktivnost nitrat – reduktaze je beznačajna (Stanković. Jedan od faktora aktivnosti nitrat – reduktaze jeste obezbjeđenost biljaka vodom.adenin – dinukleotid. Jedan od naučnika koji je primjetio da se u prisustvu nitrata značajano ubrzava sinteza nitrat – reduktaze bio je Somers 1983.1. U višim biljkama prisustvo nitrat – reduktaze prvi su potvrdili Evans i Nason 1953 godine. Svaka subjedinica nosi po tri različite prostetične grupe : flavin. i to u hloroplastima čelija lista. Nitrat –reduktaza je jedan od enzima koji za svoju aktivnost zahtjeva prisustvo molibdena. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci 3. Aktivnost nitrat – reduktaze Brzina kojom enzim preobraća supstrat do produkta označava se kao “aktivnost enzima” (Stanković.. djeluju jedan za drugim. Molnari. 2009). Katalizuje prvu fazu redukcije nitrata do nitrita. Predstavlja najbolji primjer enzima koga indukuje supstrat. Ovaj enzim ima ulogu u asimilaciji gvožđa. Aktivnost ovog enzima može da se određuje u in vivo i in vitro uslovima. Nitrat-reduktaza Nitrat – reduktaza je veoma značajan enzim u procesu redukcije nitrata i djeluje zajedno sa nitrit – reduktazom . Predstavlja jedan multi – komponentni enzimski kompleks i koristi se za mjerenje asimilacionog kapaciteta biljaka (Petrović. nitrat.1. od kojih svaki ima masu od oko 100 kD . Nalazi se isključivo u plastidima. 1993). Ovaj enzim je dimer sastavljen od dva identična polipeptida . 2010).koji funkcioniše kao elektron – transportni lanac. godine. hemsko gvožđe i molibdenski kofaktor (Nešković i sar. i u proplastidima ćelija korjena.1. 2010). Spada u kompleksne enzime pa su zbog toga njena struktura i mehanizam djelovanja utvrđeni tek trideset godina nakon njenog otkrivanja. 3. rastvorljiv polipeptid. Enzim nitrat – reduktaza je adaptivan i njegovo obrazovanje se može podstaći prisustvom nitrata (Kastori.

3) u ovoj grupi su biljke kod kojih je i u korjenu i u listovima visoka aktivnost nitrat – reduktaze. a snabdjevanje korjena organskim azotom zavisi od od dotoka azota iz lista. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Veoma je labilan enzim i brzo se degradira. 1991). U ovu grupu spada šećerna repa. 2) one kod kojih je aktivnost nitrat – reduktaze visoka u nadzemnom dijelu. teški metali. 23 . a odsustvuje u korjenu. dobadana. godišnjedoba. Kada se nitrat doda biljci aktivnost nitrat – reuktaze se pojačava i dostiže visoko nivo nekoliko sati kasnije. Najrasprostranjenija je grupa i ovdje spadaju pasulj . temperatura. Nitratna – reduktaza koja je značajna za asimilaciju je inducibilan enzim. u ovu grupu biljaka spadaja grašak . koja je već pomenuta. koncentracija CO2. Kod ovih biljka je transport azota iz korjena u nadzemni dio uglavnom u organskom obliku. i to da supstrat indukuje sintezu enzima koji će ga dalje transformisati. Ovo i jeste specifičnost ovog enzima. čija se aktivnost javlja u prisustvu nitrata.. Na aktivnost nitrat-reduktaze utiču brojni ekološki činioci: svjetlost. trave (Stanković i sar. herbicidi i lokacija. U pogleduktivnosti nitrat – reduktaze imamo tri gupe biljaka : 1) one kod kojih je aktivnost nitrat – reduktaze u korjenu veoma visoka. dostupnost vode. vlažnost vazduha. Transport azota iz korjena u nadzemni dio je putem nitrata.

CILJ RADA Zadatak ovog istraživanja je bio da se u labaratorijskim uslovima ispita aktivnost nitrat- reduktaze u listu špinata (Spinacia oleraacea) i količina fotosintetičkih pigmenata kod iste vrste biljke. 24 . Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci 4. Pokazatelji koji su praćeni tokom ovog istraživanja bili su :  sadržaj fotosintetičkih pigmenata hloroplasta  nakupljanje svježe i suve materije  aktivnost nitrat-reduktaze . Zašto? Koji odgovor treba da daju rezultati ovog rada? Uzorci su uzimani u mjesecu martu i aprilu toku 2012.godine.

 peti štand L.8 %. Smatra se da vodi porijeklo iz Irana i Avganistana. jer podstiče sintezu hlorofila i razvoj parenhimskog tkiva. Zahtjeva 5.2. Klija na 3-40C. Materijal je uzet sa Tržnice u Banjoj Luci i to sa pet različitih štandova. Za špinat je karakteristično i to da azot povoljno utiče na njegovu tržišnu vrijednost i izgled proizvoda. a da je u Zapadnu Evropu dospio u XII vijeku. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci 5. Špinat je značajna dvodoma povrtarska biljka . kao i elemente gvožđe. Materijal. Po sadržaju bjelančevina dolazi odmah iza mesa. Od pet uzoraka. strukturnim i plodnim zemljištima. a optmalna temperatura kod ove biljke je 200C. NO2 i NO3.  treći štand L. dok su joj zahtjevi za vodom veliki jer ima visok transpiracioni koeficijent. kalcijum i kalijum.5-6 pH zemljišta.  drugi štand L-1/11.1. Zbog toga. MATERIJAL I METODE 5. Ranije. tačnije špinat gajen je metodom plasteničke proizvodnje.3/26 (organski). Što se tiče zahtjeva prema zemljištu. 25 . Ova vrsta sadrži : bjelančevina.  četvrti štand L-3/18 (organski).Ima veoma visoku hranjivu vrijednost.3/11(organski). Štandovi su nosili brojeve :  prvi štand E-27. tri su uzeta iz dijela Tržnice sa organskom hranom. Ova vrsta nema velike zahtjeve za svjetlošću. oksalnu kiselinu. listovi imaju intenzivno zelenu boju i deblji su. uspjevaj napropustljivim. stari povrtari su uz pomoć špinata određivali plodnost zemljišta.Biljni materijal Špinat (Spinacia oleracea) je jednogodišnja biljka kratke vegetacije koja pripada familiji Chenopodiaceae. beta karoten.

U epruvete je sipano po 2. 26 . 5.Određivanje aktivnosti nitrat-reduktaze Aktivnost nitrat – reduktaze je određenau listovima.6 ml sulfanilamida.  0.6 ml indikatora.1. Te vrijednosti unosimo u sledeću formula: ANR= (M NO2-·g-1·h-1).2. Prirodno-matematičkog fakulteta u Banjoj Luci. a zatim su pripremljeni isječci stavljani u epruvete. Posle toga epruvete promućkamo na Vorteksu i ostavimo 30min. Metode Eksperiment je postavljen u labaratoriji na Odsjeku za biologiju .8 ml rastvora u epruvete sa reakcionim rastvorom. da se razvije boja Zatim je izmjerena apsorbanca pri talasnoj dužini λ=540 nm. Po prekidu reakcije pipetirano je 0.5ml KH2PO4i 2.5ml KNO3. kako za korijen. Epruvete koje su predstavljale slijepe probe pripremljene su kao i uzorak. tako i za nadzemni dio. U toku inkubacije u drugoj seriji epruveta pripremljen je reakcioni rastvor koji je sadržao:  2 ml dH2O.  0. Za svaku koncentraciju i kontrolu uzeta su po tri uzorka. Biljni materijal isjeckan makazama na trake dužine 3-4 mm.5 g tako isječenog lista sa tačnošću od 4 decimale.u uzorku očitavaćemo sa standardne krive na kraju eksperimenta. Koncentraciju NO2. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci 5. Epruvete su inkubirane 60 min u vodenom kupatilu na 36°C. Potom je odmjereno 0.2.

Proces određivanja koncentracije pigmenta je opisan u nastavku teksta. acetone ili nekih drugih dodataka. Prečišćeni hlorofil nije prosto jedinjenje već mješavina dva pigmenta . Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Gdje su: ANR. hlorofil a i b (Nikolić. 5. Preostali sadržaj je tretiran nekoliko puta acetonom da bi se isprao zaostali hlorofil. djeluju kao regulatori odnosa biljaka prema svjetlosti. osnovna uloga im je u procesu fotosinteze.5 g svježeg biljnog materijala.2. 27 . Dobijeni filtrat predstavlja ekstrakt pigmenata. 1947). X – koncentracija NO2 očitana sa krive. Ekstrahovani hlorofil iz listova se zatim prečišćava.2. Hlorofil se može ekstrahovati iz zelenih biljnih organa uz pomoć etil – alkohola. t – vrijeme inkubacije (h). Sadržaj je homogeniziran 5 minuta. Biljni materijal prenijet je u avan sa tučkom i dobro izmaceriran sa dodatkom kvarcnog pjeska sa 5-10 ml acetona i malo MgCO3 i to da bi se spriječilo zakišeljavanje rastvora.Određivanje koncentracije pigmenata Fotosintetički pigmenti su kompleksna organska jedinjenja podjeljena u tri osnovne grupe : a) hlorofile (zeleni pigmenti). Na analitičkoj vagi odmjereno je 0. m – odvaga biljnog materijala (g). Hlorofili su najrasprostranjeniji pigmenti. Ovako se najčešće ekstrahuje hlorofil kod listova špinata ili koprive. koji su vrlo slični.zeleni).aktivnost nitrat reduktaze. a) fikobiline (plavo . a) karotenoide (žuto – narandžasti pigmenti). nakon čega je izvršeno filtriranje uz pomoć vakum pumpe na električni pogon.

V .koncentracija pigmenata izračunata po obrascu (mg/l).134 x A662 + 20.650 x A662. C1 . 100 Gdje su : C .268(a+b). a zatim je vršeno očitavanje apsorbanci (A) na spektrofotometru.4. G .prvobitna zapremina ekstrakta (ml). Hlorofil a+b mg/l = 5. R C = ___________________ (mg . 21.sadržaj pigmenta u mg/g svježe(ili suve materije). Očitavanje je vršeno na talasnim dužinama: λ= 662.286 jesu molarni apsorpcioni koeficijenti po Holm – u (1954) i Wettstein – u (1957) za apsolutni aceton i debjinu sloja u kiveti od 1 cm. 0. 28 . V .695 x A440.990. Kada je izračunata koncentracija mg/l.426 x A644.990 x A644. g-1 svježe materije).784.436 x A644. λ= 664 i λ= 440 nm. obračunavane su koncentracije pigmenata u mg/g svježe ili suve materije po obrascu C1. Gdje su : A – očitanje apsorbance na spektrofotometru pri odgovarajućoj talasnoj dužini .426 i 0. Karotenoidi mg/l = 4.0. Izračunavanje pojedinih pigmenata je vršeno po formuli: Hlorofil a mg/l = 9. vrijednosti 9. Hlorofil b mg/l = 21. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Nakon filtriranja ekstrakt je prenijet u odmjerni sud od 25 ml i dopunjen acetonom do oznake.784 x A662 – 0.

Procenat slobodne vode izračunavan je na osnovu obrasca: (m−m1)∗100 % slobodne vode = . Raširen je na foliju i ostavljen da se suši na sobnoj temperaturi . procenat higroskopne .faktor za prevođenje g u mg.3. Određivanje biomase u biljnom materijalu Prilikom ovog eksperimenta mjeren je procenat slobodne vode. sve dok se vlažnost uzorka nije izjednačila sa vlažnošću vazduha. Dok je uzorak druge probe sušen na sobnoj temperaturi. m gdje su: m-masa prije sušenja (prvobitna masa). iz dobijene razlike izračunava se procenat slobodne vode. pošto je pri prvoj probi. uzorak bio veoma vlažan . materijal je sušen u sušnici na 600 C nekoliko sati.masa poslije sušenja. G . u ovom slučaju špinata. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci R -razblaženje . 29 . Materijal je sušen u posudicama za sušenje koje se zovu vegeglas.odmjerena svježa( suva ) masa biljnog materijala. m1. a) Procenat slobodne vode Na analitičkoj vagi odmjereno je 0. 5. Međutim.5g svježeg biljnog materijala. sadržaj ukupne vode i procenat suve materije. 1000.2. Kada se uzorak osušio na vazduhu on se ponovo mjeri.

Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci b) Procenat higroskopne vode Već osušen biljni materijal (na sobnoj temperaturi ili u sušnici) stavljen je u sušnicu i sušen na 1050C u vremenskom periodu od 60min. Obrazac za izračunavanje ukupne vode je sledeći: (b1+b2)∗(b1∗b2) % ukupne vode = . 𝑜𝑑𝑚𝑗𝑒𝑟𝑛𝑎 𝑠𝑢𝑝𝑠𝑡𝑎𝑛𝑐𝑎 c) Određivanje suve materije Procenat suve materije se dobija oduzimanjem ukupne odstranjene vode (slobodne i higroskopne) iz biljke od 100 %. Procenat higroskopne vode izračunavan je na osnovu obrasca: 𝑔𝑢𝑏𝑖𝑡𝑎𝑘 𝑢 𝑚𝑎𝑠𝑖∗100 % higroskopne vode = . 100 gdje su: b1. 30 .% slobodne vode b2.% higroskopne vode Sadržaj ukupne vode izražava se na dvije decimale. Poslije sušenja posudice su izvađene iz sušnice da se ohlade i ponovo su mjerene poklopljene.

170M NO2-·g-1·h-1.050 4 0.036 4 0.190 3 0. Aktivnost nitrat – reduktaze u listovima špinata Mjesec mart 2012.064 M NO2-·g-1·h-1 u uzorku broj 4. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci 6.084 Iz dobijenih rezultata može se primjetiti da je koncentracija nitrata u mjesecu marta bila najveća u uzorku broj 4 uzetom sa neorganskog štanda.godine Redni broj uzorka Sadržaj nitrata (M NO2-·g-1·h-1) 1 0. Nivo nitrata u ispitivanim uzorcima se povećao posle jednog sata. U mjesecu aprilu koncentracija nitrata je bila najveća kod uzorka broj 2 sa iznosom od 0.025 M NO2-·g-1·h-1. iznosila je 1. 31 . a najmanja u uzorku broj 1 koji je uzet s aneorganskog štanda i to 0. Određivanje aktivnosti nitrat – reduktaze Tabela 3. a najmanja koncentracija je iznosila 0.godine Redni broj uzorka Sadržaj nitrata (M NO2-·g-1·h-1) 1 0.142 3 0.064 5 0.190 mM NO2-·g-1·h-1.170 5 0.180 2 0.072 Mjesec april 2012.025 2 0. ovo neto povećanje nitrata se prispisuje aktivnosti nitrat – reduktaze.1. REZULTATI RADA I DISKUSIJA 6.

postoji pozitivna korelacija između aktivnosti nitrat – reduktaze i obezbjeđenosti biljaka nitratom (Kastori i sar.. Transport i translokacija nitrata mogu dalje uticati na koncentraciju nitrata nekog biljkinog organa. Akumulacija se obično kontroliše i modifikuje okolinom. 2002). Nitrat i ostali mogući konverzacioni produkti mogu da imaju negativne efekte po ljudsko zdravlje. dok znatno manji (oko 20%) potiče iz vode za piće (Kljajić i sar. Pravilna obrada hrane u kulinarstvu ce takođe umanjiti unos nitrata (Maynard i Barker. O tome govori i Michaelisova konstanta. Najveći deo nitrata (oko 70%) koji doseva u ljudski organizam potiče iz povrća. đubrivom i načinom ratarske proizvodnje. odnosno nitrata u ćelijama. Ukoliko je niska koncenrtacija NO3-. Aktivnost nitrat – reduktaze smanjuje vodni deficit.reduktaza induktivni enzim. Aktivnost nitrat – reduktaze zavisi od prisustva nitratnog jona . 1983).. 32 . povećaće se i brzina reakcije. tj. uzrokuje smanjenje nitrata u biljkama. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Nitrati u biljkama su zapravo posledica prekomjernog i nekontrolisanog unošenja azotnih mineralnih đubriva i velikih količina stajnjaka. 2011). Kako je nitrat . zavisnost brzine reakcije o koncentraciji supstrata: povećanjem supstrata. doći će i do smanjenja ANR. njena aktivnost zavisi od količine supstrata.

762 0.256 mg/g.437 6.324 0.316 0.376 0.882 3.262 0. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci 6.443 4.213 1.830 3. 33 . najmanji uzorak 2 sa 1.324 mg/g u mjesecu martu najviše hlorofila a je imao uzorak broj 4 sa 0.276 1. GODINA Redni Hlorofil Hlorofil broj Karotenoidi a+b a/b a+b/karotenoidi a b uzorka 1 0.365mg/g. za mjesec mart.365 1.Određivanje koncentracije pigmenata Tabela 4.097 1.965 5 0. a najmanja u uzorku broj 2 sa 0.167mg/g u uzorku broj 2.194 3. hlorofila b i karotenoida u listovima špinata ( mg/g) svježe materije PRVA PROBA MJESEC MART 2012.822 0.416 6.218 0.241 7.336 0. a najmanja uzorak broj 2 sa 3.242 1.100 4 0.518 1.433 0.819 3.379 1.260 1.800 0.300 1.937 0.732 5 0.596 Iz tebele se vidi da je koncentracija hlorofila a najveća u uzorku broj 3 sa 0. a najmanje u uzorku broj 2 sa 0. najviše hlorofila b u mjesecu martu imao je uzorak broj 4 i to 0.392 0.174 0.801 mg/g.392 mg/g. U aprilu je najveći odnos između ova dva pigmenta bio u uzorku 4 sa 2.449 1.512 0. a najmanji za uzorak 5 sa 1.101 mg/g.987 DRUGA PROBA MJESEC APRIL 2012.829 2 0. Odnos ova dva pigmenta u mjesecu martu je bio najveći za uzorak 2 sa 2.010 1.666 2.138 2.575 0.024 3.666 mg/g.749 2.066 2 0.705 3 0.937 mg/g.780 0.174mg/g uzorak broj 2.512 mg/g. Sadržaj hlorofila a. GODINA Redni Hlorofil Hlorofil broj Karotenoidi a+b a/b a+b/karotenoidi a b uzorka 1 0.304 1.101 2.801 3.256 3. Nivo karotenoida je bio najveći u uzorku broj 4 sa 0.399 3 0.925 3.837 2.316mg/g.336 mg/g.613 4 0.799 0. a najmanji sa 0. U aprili najveća vrijednost karotenoida kod uzorka broj 4 sa 7.567 2.200 3. a najmanje 0.822 mg/g za mjesec april.167 0.2.508 0.

3.51 1.59 5 90 2.22 96.81 1.07 4 91 2. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci  U nepovoljnim ekološkim uslovima sadržaj hlorofila i drugih pigmenata se smanjuju.99 3 89 3. MJESEC APRIL 2012.74 0.  Karotenoidi su veoma rasprostranjeni u prirodi.MJESEC MART 2012.41 3.  Koncetracija pigmenata se mijenja i pri različitim nivoima obezbjeđenosti azotom.25 2.32 3. Određivanje biomase u biljnom materijalu Tabela 5.68 2 87 3.21 5.26 5 90 2.75 DRUGA PROBA.99 2.01 34 .50 98. jer u mladim listovima nije postignuta optimalna koncentracija hlorofila.19 3 91 2.84 97.01 3. U toku vegetacije zbog njihove manje koncentracije boja ima je prekrivena zelenim i drugim pigmentima.10 99. 6.27 98. GODINA Procenat –višak Procenat Procenat ukupne Procenat suve Broj uzorka slobodne vode higroskopne vode vode materije (%) (%) (%) (%) 1 92 2.93 2.98 97.49 4 91 3.76 97. Sadržaj vode u listovima špinata PRVA PROBA .44 96.42 94. GODINA Procenat –višak Procenat Procenat ukupne Procenat suve Broj uzorka slobodne vode higroskopne vode vode materije (%) (%) (%) (%) 1 89 2.79 2 93 2.42 96.  U jesen se sadržaj hlorofila smanjuje .

81 %. a najmanji 89% kod uzorka broj 3 (organski štand).a kod probe u mjesecu aprilu. 2009). april).14%.79%. Dok je u mjesecu aprilu najveći procenat higroskopne vode imao uzorak broj 5 i to 2. starosti.  Najveći procenat slobodne vode iznosio je 92% kod uzorka broj 1 (organski štand) za probu u mjesecu martu. najveći procenat slobodne vode uočen je kod uzorka broj 2 i to 93% (organski štand). 21%. a najmanji procenat imao je uzorak broj 1 sa 94. organa biljke i dijela ćelije (Stanković i Maksimović. zasićenosti vazduha i zemljišta vodom. a najmanji kod uzorka broj 4 sa 0.  Procenat higroskopne vode u mjesecu martu je bio najveći kod uzorka broj 3i to 3. Do promjena vode tokom sezona dolazi usled starenja tkiva . dok je u mjesecu aprilu najveći procenat ukupne vode imao uzorak pod rednim brojem 2 sa 98.42% (organski štand). a najmanji procenat imao je uzorak broj 2 sa 0.68%. a najmanji procenat od 2. a najmanji procenat uzorak broj 1 sa 2. mozemo zaključiti da je procenat slobodne vode u daleko većem postotku od procenta higroskopne vode . doba dana i godine.  Procenat ukupne vode najveći kod uzorka broj 4 sa 99. mineralne ishrane. Promjene u vodnom bilansu su najuočljivije u pogledu različitih doba dana i različitih sezona. dok je najmanji procenat od 90% kod uzorka broj pet (neorganski štand). kroz obadva perioda (mart.98 % (neorganski štand). Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci Udio vode u biljkama se kreće od 5 – 95% što zavisi od biljne vrste. U pogledu procenta hemijski nevezane vode (higroskopna i slobodna). Mineralna ishrana je veoma bitan faktor koji utiče na vodni bilans kod biljaka ali i na efikasnost iskorištavanja vode kod biljaka. kao i zbog razlika u 35 . Pravilna i ujednačena mineralna ishrana povećava ovu efikasnost (Nikolić .27 %(organski štand). 1947).  Procenat suve materije u mjesecu martu je bio najveći kod uzorka broj 1 i to 3.42 kod uzorka broj 1 (organski štand).74 %.23%. a najmanji u uzorku broj 2 sa 96.01 % tokom mjeseca marta. U mjesecu aprilu najveći procenat suve materije imao je uzorak broj 1 sa 5.

7. tako sto se npr.na račun slobodne vode postepeno povećava udio vezane vode. nivo nitrata je pod kontrolisanim uslovima. ZAKLJUČAK APSOLUTNO NEMA NIKAKVE VEZE SA RADOM I REZULTATIMA RADA! Optimalna izbalansirana mineralna ishrana povoljno utiče na otpornost biljaka prema bolestimai štetočinamai da u slučaju oštećenja omogućava bržu I potpuniju regeneraciju biljaka. 36 . Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci ravnotezi između usvajanja i odavanja vode. te da je mineralna ishrana.. Biljke koje su obilno hranjene azotom odlikuju se velikom lisnom površinom i kratkim slabije razvijenim korjenovim sistemom . i količina vode je u granicama optimalnog.  Takođe . u vezi sa tim bila uravnotežena. i nema tendencije da će konzumiranjem ovog špinata dovesti do negativnog dejstva po ljudsko zdravlje. zbog čega im je transpiracija slabija i manje iskorištavaju vodu iz dubljih slojeva zemljišta (Kastori i sar.2002).  Biljke su bile obezbjeđene potrebnom količinom vode tako da nije došlo do vodnog deficit. ZAKLJUČAK  Dobijeni rezultati ukazuju da je špinat tretiran sa umjerenim količinima mineralnh i organskih đubriva. Procenat vode se mijenja sa starošću .

NNK Internacional. Nauka. Pekić. Univerzitet u Novom Sadu . A. Beograd. Ž. M.. Stanković. Novi Sad. 8. Beograd. Lisjak. Simonds. B. Novi Sad. T. Stanković. S. Nešković. Ž. Hrvatski zavod za poljoprivrednu savjetodavnu službu. L. (2011): Soil as an ecological factor of agricultural production???? NEKOMPLETAN NAVOD! 5. Osjek. (2004): Makroelementi. Ž. Ćulafić. Rastija. Nešković. 16. Acta Hortic. Maksimović.. Novi Sad. Prirodno matematički fakultet u Banjoj Luci. Štrbac. N. Ilin. I. Beograd. 7. V. Stanković i sar. Državni univerzitet u Novom Pazar. S. M... Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci 7. Petrović. Poljoprivredni fakultet. Sarić. S. (2005): Azot. Bard – fin. R. M. NNK Internacional. N. Dajić. Arsić. 3.. D. Agić. (2010): Fiziologija biljaka. M. Lj. Beograd. M. 6. Z. Univerzitetska knjiga. Beograd. 12. (1979): Regulation of nitrate accumulation in vegetables. Krstić. LJ. agrohemijski.Mijajlović. (2003): Fiziologija biljaka.. Konjević. 37 .. Hrgović. Vuk Karadžić. R.. D. Špoljarević. Beograd. Fruton. J. agrotehnički.. Banja Luka. D. S. Nikolić. (2009): Praktikum iz fiziologije bilja. LITERATURA 1. Konjević. 4. (2003): Botanika (VII. Kastori. M. M. 11. (1996): Fiziologija biljaka (praktikum). (2010): Fiziologija biljaka (drugo dopunjeno izdanje). (1993): Fiziologija biljaka(IV izdanje). Maynard.. Petrović. (2002): Povrtarstvo.. R.. Zagreb. izmjenjeno i dopunjeno izdanje)... Beograd. Barker.. Nauka. 13. 2. Molnar. Kojić. fiziološkiiekološkiaspekti. Kljajić.. (2009): Praktikum iz fiziologije biljaka. 15. Poljoprivredni fakultet u Osjeku. M.S. 93:153–162 9.. Ćulafić. . M. (1947): Ishrana bilja. S. (1991):Fiziologija biljaka (treće izdanje). Poljoprivredno izdavačko preduzeće. Andrić. .. N. (1970): Opšta biohemija (drugo izdanje). 10. 14. M.

R. 2.. (2002): Ishrana povrća. kako i zašto ovako nešto treba istraživati. Rad mora da sadrži jasno postavljen cilj i očekivane rezultate. Oljača. (1971): Fiziologija biljaka (rasprava. „Savremena administracija“ . Nedostaje diskusija o rezultatima Opšte napomene: 1. 18. Na osnovu dobijenih rezultata dati kratak i jasan zaključak i eventualnu preporuku šta. Ubavić. Steward.. Kastori. M. M. Aktivnost nitrat-reduktaze na listove Spinacia oleracea uzetog sa tržnice u Banja luci 17. odnosno na šta oni upućuju (povezano sa ciljem rada). F.C. Neophodna je diskusija u kojoj treba istaći zašto se razlike u aktivnosto nitrat reduktaze javljaju između pojedinih uzoraka. tom II). Marković. Beograd.. 38 . Banja Luka. 3. R.