You are on page 1of 451

Acerca de este libro

Esta es una copia digital de un libro que, durante generaciones, se ha conservado en las estanterías de una biblioteca, hasta que Google ha decidido
escanearlo como parte de un proyecto que pretende que sea posible descubrir en línea libros de todo el mundo.
Ha sobrevivido tantos años como para que los derechos de autor hayan expirado y el libro pase a ser de dominio público. El que un libro sea de
dominio público significa que nunca ha estado protegido por derechos de autor, o bien que el período legal de estos derechos ya ha expirado. Es
posible que una misma obra sea de dominio público en unos países y, sin embargo, no lo sea en otros. Los libros de dominio público son nuestras
puertas hacia el pasado, suponen un patrimonio histórico, cultural y de conocimientos que, a menudo, resulta difícil de descubrir.
Todas las anotaciones, marcas y otras señales en los márgenes que estén presentes en el volumen original aparecerán también en este archivo como
testimonio del largo viaje que el libro ha recorrido desde el editor hasta la biblioteca y, finalmente, hasta usted.

Normas de uso

Google se enorgullece de poder colaborar con distintas bibliotecas para digitalizar los materiales de dominio público a fin de hacerlos accesibles
a todo el mundo. Los libros de dominio público son patrimonio de todos, nosotros somos sus humildes guardianes. No obstante, se trata de un
trabajo caro. Por este motivo, y para poder ofrecer este recurso, hemos tomado medidas para evitar que se produzca un abuso por parte de terceros
con fines comerciales, y hemos incluido restricciones técnicas sobre las solicitudes automatizadas.
Asimismo, le pedimos que:

+ Haga un uso exclusivamente no comercial de estos archivos Hemos diseñado la Búsqueda de libros de Google para el uso de particulares;
como tal, le pedimos que utilice estos archivos con fines personales, y no comerciales.
+ No envíe solicitudes automatizadas Por favor, no envíe solicitudes automatizadas de ningún tipo al sistema de Google. Si está llevando a
cabo una investigación sobre traducción automática, reconocimiento óptico de caracteres u otros campos para los que resulte útil disfrutar
de acceso a una gran cantidad de texto, por favor, envíenos un mensaje. Fomentamos el uso de materiales de dominio público con estos
propósitos y seguro que podremos ayudarle.
+ Conserve la atribución La filigrana de Google que verá en todos los archivos es fundamental para informar a los usuarios sobre este proyecto
y ayudarles a encontrar materiales adicionales en la Búsqueda de libros de Google. Por favor, no la elimine.
+ Manténgase siempre dentro de la legalidad Sea cual sea el uso que haga de estos materiales, recuerde que es responsable de asegurarse de
que todo lo que hace es legal. No dé por sentado que, por el hecho de que una obra se considere de dominio público para los usuarios de
los Estados Unidos, lo será también para los usuarios de otros países. La legislación sobre derechos de autor varía de un país a otro, y no
podemos facilitar información sobre si está permitido un uso específico de algún libro. Por favor, no suponga que la aparición de un libro en
nuestro programa significa que se puede utilizar de igual manera en todo el mundo. La responsabilidad ante la infracción de los derechos de
autor puede ser muy grave.

Acerca de la Búsqueda de libros de Google

El objetivo de Google consiste en organizar información procedente de todo el mundo y hacerla accesible y útil de forma universal. El programa de
Búsqueda de libros de Google ayuda a los lectores a descubrir los libros de todo el mundo a la vez que ayuda a autores y editores a llegar a nuevas
audiencias. Podrá realizar búsquedas en el texto completo de este libro en la web, en la página http://books.google.com
| |I
B E % DE BE 5
ÌmI
B E * DE BE 5
L. ANNÆI FLORI

E P I T O M E

R E R U M R O M A N A R U M

EX EDITIONE J. FR. FISCHERI

CUM NOTIS ET INTERPRETATIONE

IN USU M DEL P HIINI

VARIIS LECTIONIBUS

NOTIS VARIORUM

RECENSU codicUM ET EDITIONUM

et

IN DICE LOCUPLETISSIMO

ACCURATE RECENSITA.


/ Hr '; .

VOLUMEN PRIMUM.

'T
LONDINI:

CURANTE ET IMPRIMENTE A. J. vALPY, A M.


1822.
1N MEM , ,
C. w bus netur.

» • .' .. ,: ; * *
CONSPECTUS
EoRUM QUÆ HAC EDITIONE

CONTINENTUR.

Pag.
ANN ae T. FABRi filiæ Epistola Serenissimo Del
phino - - 1
Præfatio J. Fr. Fischeri - - 8
Lectori Benevolo J. G. Grævius - - • 8
L. Annæi Flori Vita, ex G. J. Vossii de Historicis
Latinis Lib. i. - . - 18
De Floro Testimonia - - - 28
L. Annæi Flori Epitomes Rerum Romanarum
Lib. i. - - - '. - 83
Lib. ii. - - - - - 109
Lib. 111. - - - - - 190
Lib. iv. - - - - - 284
Excerptiones Chronologicæ ad Florum, auctore Jo.
Freinshemio - - - - 367
Præfatio in L. Ampelii Librum Memorialem - 387
L. Ampelii Liber Memorialis - - - 398
NoTAE VARioRUM in Flori Epitom. Rer. Rom.
Lib. I. - - - - 485
Lib. II. - - - - 598
Lib. iii. - . - - 788
Lib. iv. - - - - 957
IV CONSPECTUS.

Pag.
Columna Rostrata, in memoriam victoriæ Duil
lianæ, a Ciacconio suppleta, explicata 1104
REcENsUs EditioNUM L. Annæi Flori 1107
De L. Annæi Flori Codicibus Mss. • - 1182
REcENsUs CoDicuM Mss. L. Annæi Flori qui in
Bibliothecis Britannicis asservantur - 1137
INDEx - -
S E R E N ISS IMIO

ID IE IL P H I N O

S. P. D.

ANNA TANAQUILLI FABRI FILIA.

NoN possum facere, DelphiN E SeReNissiME, quin ego


me unice laudem, ac mihi omnino gratuler, quod cum Di
Superi me iis temporibus vivere voluerint, quibus Te totius
orbis delicias Galliarum votis concessere, illud mihi etiam
largiti sunt, ut non omnino studiis tuis, etsi minima, aliqua
tamen parte juvandis forem inutilis. Ego certe augustum
eorum munus illud esse judico, ut nihil supra mihi ab iis
dem in vita possit contingere. Nam de Floro meo quem
Tibi ego hodie consecro, DELPHiNE SeRENissiM e, mihi
quidem certa fides est, fore ut ipse tuum sibi per se Numen
conciliet. Mihi hanc fiduciam facit profundum illud tuum
ingenium, et ad meliora studia acre judicium, quod utrum
que in Te esse maximum, ut et alia quæ mirari potius in
Te est quam laudare, nuper experta sum, dum Te Illus
trissimi Montauserii ducis beneficio Terentium in Aula
tractantem video, demiror, obstupesco; illum enim Tu
istuc ætatis sic apte legebas et commode, ut Tibi puero
viri etiam inviderent; ita solerter et acute intimos ejus sen
Delph. et Vur. Clus. Flor. A.
2* *.**: '.< . : •-:• * ' *-* epistolA.

sus eruebas, et explicabas perspicue, ut ejus veneres per Te


cuivis facile paterent, quas vix centesimus quisque per se sa
tisintelligit. Amabis itaque, DelphiN e SERENissiME, ama
bis elegantissimum et acutissimum Scriptorem; neque po
teris ejus sententiarum multa et dignitate et amoenitate non
admodumdelectari, cumutriusque spectator elegans sis. Sed
est etiam aliud, et tute fatebere majus, quod mihi istam fi
duciam auget, nuda scilicet Oratoris nostri materies, quam
tibi egregie præter cætera gratam fore certum est: Tibi, in
quam, quem Dii faventes in hoc unum protulere ut homi
num genus, atque adeo totum orbem regas imperio.
Ille Tibi et bella, et pugnas, currusque triumphosque
Ante oculos sistet parva quasi picta tabella:
Sistet, et arcta Ducum captivis addita collis
Vincula.
Qui si maximi tui Parentis facta complecteretur, ipse Te
ad ingentem ejus, hoc est, ad perfectissimi Herois imaginem
fingeret. Sed quoniam quæ is sive ductu suo sive suis
auspiciis gessit, ea sic compendiose tractari non poterunt,
Tuum erit, Delphi N E SERENissiMe, cum, quæ hic Populi .
Romani facta narrat Florus, factis tuis quasi præludendo
post Te longe reliqueris, tum demum per ætatem fortior ad
maximum illum Parentem tuum animum intendere, ut cum
totum eum quantus est recte perceperis, disjunctissima
olim terrarum spatia, et obstantia montium juga, interjec
tique maris æquora amplexus, sic et Tui et Illius nominis
mensuram impleas. Vale diu, Dei, phiN e SeRENissiMe,
et vive.

Lut. Paris. Prid. Non. Octob.


Mdclxxiv.
IL E C T O R I

S.

JO H. FRID. FISCHERUS.

QUANQUAM in Grammaticis, hoc est, scriptorum vete


. rum utriusque linguæ interpretibus idoneis et bonis, tot tan
tæque insunt virtutes, inesse quidem certe debent, quibus
et paramdis et confirmandis roborandisque et augendis vix
sufficiant angusti brevesque vitæ hominum etiam longissimæ
termini: tamen fugere potest neminem, quam male existi
ment, quam tenuiter sentiant, plerique, pro innata scilicet
cunctis carpendi omnia et vituperandi libidine, maximo
sane et acerrimo virtutis incitamento atque stimulo, de
Grammatica facultate; quam malit quisque et Theologus
bonus, et Medicus peritus, et sapiens Jurisconsultus, et
Philosophus subtilis, sermonibus vulgi celebrari et lau
dari, quam Grammaticus doctus a paucis, sed intelligenti
bus illis, haberi ac dici. Quæ quidem temeritas, e mira
quadam desidiæ inertiæque cupiditate, ineptoque habendi
amore, profecta, debet eo magis rideri atque exsibilari, quo
certius exploratiusque habetur, majores illas gravioresque
disciplinas interpretatione scriptorum veterum recta, tan
quam stirpes radicibus, fultas niti, quibus abruptis et ab
scissis stirpes ipsas concidere continuo et interire necesse
sit. Sed in magna illa errorum et pæne infinita multitudine
4 JOH. FRID. FISCHERI

nescio an reprehendi acerrime debeat, quod clamitent, in


quibus eximia sit singularisque Latini sermonis facultas,
horum scientiam, quæ scilicet admodum angustis continea
tur finibus, vix dignam esse studiis eorum, qui diffusæ at
que excellentis doctrinæ laudem captent, immo puerorum
adolescentulorumque imbecillitati et levitati oportere re
linqui. Falso. Etenim cum scientia linguæ Latinæ parari
justa et plena sine cognitione morum institutorumque et
rerum gestarum populi Romani, verbo historiæ Roma
næ, absoluta non possit: quomodo illa non digna sit
industria hominis ad laudem egregiæ præstantisque doc
trinæ aspirantis? Quot enim et quam grandia, quam
varii generis, volumina scriptorum non modo Latino
rum, sed etiam Græcorum, non unius ætatis, verum om
nium, quam studiose, quam diligenter, cognoscenda sunt et
lectitanda ab iis, qui res civitatis Romanae perdiscere cu
piant? Sed hoc quanquam maximum commodum, tamen
non unum est, quod cognitionem historiæ Romanæ com
mendet liberalis elegantisque doctrinæ studiosis. Res
enim Romanorum cum rebus civitatum omnium, humana
rum quidem certe, ita connexæ sunt et tam arcte copulatæ,
ut nullius gentis facta cognosci recte ac plene sine historia
Romana ullo modo possint. Historia Carthaginiensium,
Persarum, Græcorum, aliarumque civitatum potentissi
marum, ni lux Romanæ accedat, obscura cæcisque sepulta
tenebris jacet. Quæ cum ita sint, quis est quin sponte in
telligat, quam mature, quam diligenter, sit historia Roma
norum imbibenda ab iis, qui Latine docti fieri, resque in
universo terrarum orbe gestas cognoscere accurate, velint ?
Quemadmodum vero periculosum est et stultum haurire
aquas e rivis turbidis et inquinatis, præterire fontes puros
et limpidos: ita ut facta Romanorum cognoscantur, appa
ret adiri debere libros eorum, qui aut ipsi rebus gestis in
terfuerint, aut certe ea, quæ literis prodiderunt, vel e ser
monibus testium fide dignorum, vel e monumentis publicis,
acceperint hauserintque. Quo quidem in genere ex iis, qui
historiam Romanam Latino sermone composuerunt, nemo
PRAEFATIO. 5

nescit nihil dulcius, nihil comtius, nihil elegantius, esse


Livio: cujus tamen magnam librorum partem nobis for
tunæ eripuit iniquitas. Sed quia stylus Livii et oratio
plenius omnia et copiosius persecuta est, ut verendum
videatur, ne memoria tironum copia et multitudine rerum
immensa obruatur magis et turbetur, quam juvetur et au
geatur : præstat sane iis ante, quam volumina Livii versare
incipiant, Flori libellos interpretari, cujus ingenium est
paucis omnia eleganter complexum. At Flori corpuscu
lum, inquies, multis vitiis, multis maculis, aspersum et ob
situm cernitur, ut amatoribus quidem elegantiæ et venus
tatis antiquæ placere vix possit, sed tironibus historiæ
Romanæ commendari debeat nullo modo: nam primo
multa prodidit, quæ fide et testimonio scriptorum gravissi
morum non confirmentur, immo auctoritati eorum repug
nent plane et adversentur: deinde potentiam Romanorum,
sapientiam, fortitudinem, et reliquas virtutes, laudibus effert
nimis atque extollit, ut cupiditas facile appareat: postre
mo orationem pravam locis non paucis et vitiosam esse,
Grævius aliique tam fuse disputarunt et tam accurate do
cuerunt, ut dubitationi nullus videatur relictus esse locus.
At mihi tamen vitia hæc non videntur hanc vim habere, ne
que tantum valere, debere, ut deterreantur tirones et avo
centur a lectione librorum Flori assidua et diligenti. Nam
quis est, cui ignotum sit, etiam gravissimos scriptores, ut
ipsum Livium aliosque similes, contaminasse interdum
mendaciis veritatem, multaque prodidisse, quorum vanitas
cuique facile pateat ? Quorum libri cum nihilominus recte
legantur ab omnibus; quo jure non video adolescentibus
interdici Flori Opere possit: præsertim cum vox doctrina
que magistri emendare corrupta corrigereque prava debeat;
neque facile quicquam hoc quidem in genere restet, quod
industriam et diligentiam tot interpretum doctissimorum
effugerit. Deinde rectius reor ab historicis quidem Roma
nis peccari potuisse in hanc partem, ut facta virtutesque
populi Romani non minuerent oratione et deprimerent,
immo etiam altissime tollerent tantumque non in coelum

<-*
6 JOH. FRID. FISCHERI

eveherent: cum ea res nihil obsit, prosit plurimum, tironi


bus. Quorum in animis quam utile sit ut excitetur quam
maxima Romanorum veterum admiratio, quam consequa
tur par studium et æmulatio doctrinæ, sapientiæ, justitiæ,
eorundem, quis ignorat? Denique in partibus, fateor, et
membris singulis vitiosa est et contaminata saepe Flori ora
tio; utitur verbis, formulis, etiam tropis, quos limatum et
subtile judicium auris doctæ et legendis libris Ciceronis,
Cæsaris, aliorumque tritæ, non ferat et probet, immo
respuat atque repudiet. At primo tamen totius orationis
facies, ut ita dicam, et forma quin integra sit atque sana,
quæ Romanum ingenium vegetum facile arguat, quis dubi
tet ? Deinde ex iis, quæ supra diximus, constare potest,
nobis placere, ut historia Romana a tironibus e libris Flori,
tanquam e fonte, ita hauriatur, ut ipsius linguæ Latinae
scientia aliunde petatur. Namque si e libris Flori non
multæ magnæque utilitates capi possent ab literarum stu
diosis; certe nunquam tot tantique homines extitissent,
qui in iis emendandis enarrandisque tantum studii et operæ
consumerent: quod a Camerte, Vineto, Lipsio, Grutero,
Salmasio, Freinshemio, Grævio, Dukero, Viris magnis in
primis, factum esse scimus. Si lectio librorum Flori non
plurimum profuisset semper multis; num putemus, eos tam
sæpe et calamo et formulis descriptos fuisse, et quidem non
uno, verum omnibus sæculis, non in una, sed in omnibus
civitatibus humanioribus ? ut vel ex hoc appareat, utilita
tem historiæ Flori satis perspectam existimari et quasi
igni spectatam debere. Nam et mali inutilesque libri non
raro, nostris maxime temporibus, solent describi sæpissime
ingenti exemplarium numero: sed id fit fere in singulis
civitatibus, etiam in singulis nonnunquam urbibus; nec
constanter, cum libri tales post viginti fere vel triginta an
nos contemnantur ab omnibus, et abjiciantur, neque lectu
digni a quoquam ducantur.
Sed quia magna doctrinæ liberalis pars nunc quidem in
notitia librorum cum manu, tum machinis, descriptorum po
nitur, ut discernere malos a bonis, corruptos ab integris,
PRAEFATIO. 7

possis: age, componere instituamus historiam librorum


Flori, eodem modo, quo anno superiore origines librorum
Cornelii Nepotis narravimus; præsertim cum institutum
hoc nostrum Viris doctis, neque illis cupidis, non displicere
sciamus. Ordiamur igitur dicere de libris calamo scriptis:
deinde veniamus ad editos. [Vide ReceNsUm CodicUM
Et EditioNUM infra.]
Restat ut etiam de nostra hac editione quædam dicantur.
Adornavimus igitur eam, rogatu librarii, Viri suo in genere
præstantissimi atque optimi, hoc est, salutem literarum
studiosorumque commoda describendis optimis utriusque
linguæ auctorum exemplis tuendi et adjuvandi cupidissimi
et studiosissimi, eo igitur auctore adornavimus hanc Flori
editionem ad modum Cornelianæ, nuper a nobis curatæ,
partim quia operam meam placere eruditis hominibus,
quamvis paucis, cognovi, partim quia sperabam me studiis
meis ita saltem fore literis publice utilem: cujus rei pri
vata facultas intoleranda stultitia miserisque ineptiis huma
norum hominum mihi esset fere omnis erepta, et indies
magis magisque adimi videretur. Jussi autem describi ab
operis texta Græviana ex editione anni octogesimi sæculi
superioris.*** Lectiones varias, collegi e libris cum scriptis,
tum editis iis, de quibus ante exposui, ut notas, quibus usus
sum in isto libello, explicare denuo non videatur necesse.
Socium vero laboris plenissimi tædii adjutoremque fidelem
habui Gerhardum Johannem lmmanuelem Schelerum, Ju
venem doctissimum humaniorumque literarum cupidissi
mum, disciplinæ Scholæ nostræ nuper alumnum egregium,
hoc est, eum qui artes scholis earumque magistris dignas
summo studio discendas putaret, quibus et augeretur mens
et animus emendaretur, neque tempus iis terendum rebus
censeret, quæ tantum valerent ad famem depellendam, et ad
aures demulcendas et deliniendas. Igitur Juvenis ornatis
simi studiis ut faveas, Lector docte, ita rogo, ut meam tibi
operam volo esse gratam atque utilem. Vale. Scripsi Lip
siæ a. d. viii. Kalendas Maias a C. N. cioioccLx.
LE C T O R I B E N EVOLO

JO. GEORGIUS GRÆVIUS.

L. ANN aei Flori epitome, quo posterioribus temporibus,


cum pro hominum illorum socordia præstantium scripto
rum volumina grandiora sorderent, plurium describebatur et
terebatur manibus, tanto flagitiosius fuit corrupta, et foedio
ribus inquinata maculis. In illis expungendis, et pristina
sanitate redintegranda, cum post tantam et tam longam
noctem pulcherrimarum artium lux exoriretur, multum stu
dii operæque posuerunt, qui ingenio et doctrina præ ceteris,
suo quisque sæculo, floruerunt, Elias Vinetus, Justus Lip
sius, Joannes Gruterus, Claudius Salmasius, Joannes Frein
shemius, Adamus Rupertus, et nuperius Anna Tanaquilli
Fabri filia. Hoc tamen Augiæ stabulum non sic potue
runt purgare, quin multa relinquerentur posterorum indus
triæ ac sollertiæ. Nec nihil ad cumulandos hos naevos
ipsa scribendi ratio, quam secutus est Florus, contulit.
Nam cum ablatus depravata declamatorum ætatis suæ di
cendi consuetudine, multum descivisset a nativa illa et in
fucata castitate et candore sermonis Latini, qui in Tulliani
ct Augustei saeculi scriptoribus effulget, et cincinnis ac ca
lamistris declamatoriis, concisis et abruptis sententiis, nec
non acuminum argutiis suam sæpe coecasset orationem ;
rudes barbarorum sæculorum homines, quæ non capiebant,
interpolarunt crcbrius, et audacius: quod et Valerii Maximi
J. G. G R AEVIUS LECTORI. 9

fatum fuit, qui laborat quoque et sui, et sequentium sæculo


rum vitiis. Diffiteri nemo potest, qui quidem in idoneorum
Latinæ linguæ auctorum, qui nondum a declamatoribus
erant corrupti, lectione versatus est, et veram dicendi viam
tenet, multa in Floro passim occurrere, quæ minime ferent
aures teretes et religiosæ ; et tam in sententiis, quam in
verbis esse multa xaxóçnλα, insana, μειρακιάδη. Reprehendi
tur a Marco Seneca, Philosophi Patre, Musa Rhetor, quod
de siphonibus et sparsione dixerit: “ Coelo repluunt imbres
odoratos:' et de subitis mortibus: “ Quicquid avium voli
tat, quicquid piscium natat, quicquid ferarum discurrit, se
pelitur ventribus. Quære nunc cur subito moriantur. Mor
tibus vivimus.' Castigatur a Dionysio Longino Gorgias,
quod vultures dixerit * viva sepulcra.' Num saniora sunt
quæ Florus lib. 1. 13. de Gallis, qui Romam incenderant,
scribit, illos subito Camillum a tergo aggressum adeo ceci
disse, * ut omnia incendiorum vestigia Gallici sanguinis in
undatione deleret ?' Nec melioris notæ sunt quæ lib. ii.
17. de Decimo Bruto prodidit: * peragratoque victor Oceani
littore, non prius signa convertit, quam cadentem in maria
solem, obrutumque aquis ignem mon sine quodam sacrilegii
metu et horrore deprehendit;' quod dudum merito divini
Scaligeri obelis est confossum. Et lib. iv. 2. de ingentibus
navibus Antonii: * non sine gemitu maris, et labore ventorum
ferebantur.' Nec non lib. 11. 6. cum dixisset commissam
aciem secutum ingentem tremorem terræ, putidissima sunt
quæ addit: * nisi illum horrorem soli equitum virorumque
discursus, et mota vehementius arma fecerunt.' Hæc non
modo extra sanitatem, sed extra naturam sunt, ut verbis
utar Senecae. Romanorum scilicet, non orbis terrarum,
sed universi dominorum, magnitudini omnia cedebant. Om
nia illi poterant, dimicantes terram movent, navigantes ge
mitum mari exprimunt, ventis laborem afferunt et molestias
in propellendis eorum navibus, sed ipsi quoque Oceano
leges parendi dixerunt, qui illis invitis non audet irasci.
Quid enim aliud sibi volunt illa libri iii. 10. * Cum majore
quam prius præda revectus est, ipso quoque Oceano tran
10 J. G. GRAEVIUS

quillo magis et propitio, quasi imparem se fateretur?' Quip


pe ni ? cum coactus fuerit ad illorum nutum se componere,
non secus ac regulus quidam stipendiarius. Nam cum in
ponto Euxino, quem, tanquam Maris Mediterranei partem,
ex Oceano terras irrumpere veteres, quamvis falso, crede
bant, lacerata esset Mithridatis classis, subjicit libro iii. 5.
* Plane quasi Lucullus quodam cum fluctibus procellisque
commercio, debellandum tradidisse regem ventis videretur.'
In Poëta hoc esset tolerabile; et vix quidem. Nam et
haec hyperbole modum excedit. Vere enim monet Quin- .
tilianus in Instit. Orat. * Quamvis omnis hyperbole ultra
fidem, non tamen esse debet ultra modum : nec ulla
magis via in xaxo$,Alav itur.' Sane hæc omnia ventosa
sunt et enormia, qualia illa Cestii, quæ Seneca ri
det, Suasor. 1. * Fremit Oceanus, quasi indignaretur, quod
terras relinquimus.' Putide non nunquam editionem
ostentat et non suo loco. Lib. i. 17. cum dixisset
Fabium Maximum captis superioribus jugis in subjectos
suo jure detonuisse, subnectit: * ea namque species fuit
istius belli, quasi in terrigenas e coelo ac nubibus tela mit
terentur,' ne scilicet prætermitteret occasionem gigantoma
chiam inculcandi. Belle sane et tempestive! quasi omnes,
qui e loco superiore pugnant, sint Joves, et hostes in hu
miliore solo sint gigantes. Sic lib. ii. 2. de Calpurnio
Flamma, qui ab hostibus insessum collem occuparat, et
jam diu sustinuerat impetum hostium, donec omnis transi
isset exercitus, subtexit ineptissime: “ Sic pulcherrimo
exitu Thermopylarum et Leonidæ famam adæquavit, hoc
illustrior noster, quod expeditioni tantæ superfuit, licet
nihil scripserit sanguine.' Papæ, quantum est doctum esse,
et ut alii id sciant testatum facere ! Unde nobis enim po
tuisset constare Florum legisse Græcorum historias, et illas
tanquam ungues suos tenuisse, nisi tam reconditam doc
trinam hic venditasset nobis? Sed hæc ostentatio vide
quo evaserit. Non solum importune hic inculcatus fuit
Leonidas, et stulte cum illo confertur Calpurnius Flamma,
sed pueriliter hallucinatur, cum Leonidæ tribuit, quæ di
LECTORI. 1I

citur Othryades, tropæum suo sanguine scribens, fecisse;


quem errorem jam alii notarunt. Non minus insanit im
portuna commemoratione portus marmorei, et fontis Are
thusæ in obsidione Syracusarum: “ Longe illi triplex mu
rus, totidem arces, portus ille marmoreus, et fons celebra
tus Arethusæ.” Quid iste fons faciebat ad tutelam urbis ?
Quid non longe post Insani montes ad Sardos vindicandos,
quos inepte ingessit, ut recte notavit Salmasius ? Exagi
tatur a Plutarcho Hegesias in Alexandri Magni vita, quod,
cum narrasset eadem nocte natum Alexandrum, et Ephesiæ
Dianæ templum deflagrasse, subjecerit, minime id esse
mirandum, quod Diana, cum in partu voluisset Olympiadi
adesse, abfuerit domo. Tantum in hoc dicto frigus esse
prædicat Plutarchus, ut extinguere posset ipsum incendium
illud, quod templum delevit; quamvis non ignorem id lau
dari a disertissimo Romuli nepotum, ascribique Timæo.
Sed judicium Plutarchi hic merito probatur. Verum non
minus frigida est sententia Flori lib. ii. 8. cum inter prodi
gia retulisset Cumanum Apollinem sudasse, acutissime, si
Diis placet, adjicit: “ Sed hic faventis Asiæ suæ numinis
timor erat.' Murrhedii stuporem accusat Seneca, quod in
declamatione de Pompilio ferente cum capite Ciceronis
amputatam manum dixerit: “ Quanto aliter reus Ciceronis
tenebat manum ?' Æque stupidum est illud Flori in libro
1. 10. de Bruto expirante in Aruntis, quem occiderat, cor
pore, * Plane,' inquit, * quasi adulterum ad inferos seque
retur.* Non minus habet acumen lib. 11. 12. de duobus ju
venibus, qui ferebantur ad Juturnæ lacum nunciasse victo
riam de Perseo, illo die quo parta erat, quos vulgus credi
derit fuisse Pollucem et Castorem, quod gemini fuissent;
quod sanguine maderent, bello interfuisse. Si hic desiisset;
non ineptiisset. Sed cum prioribus annectit, * a Macedonia
venire, quod adhuc anhelarent,' nihil potuit dicere insulsius.
Quis ex alius anhelitu conjiciat ex quo loco veniat? Col
higas ex anhelitu itinere celeriter esse defunctum anhelan
tem, sed non unde veniat. Quid? Dii ne viæ laboribus fati
gantur et exhauriuntur, ut anhelent? Præter hæc in verbis et
12 J. G. GRAEVI US

dictione quam multa maculosa, et quae non solum ab emen


date loquentium consuetudine sunt aliena; sed ab omnibus,
quos non sinistra in lucem edidit natura, exsibilantur. In
lib. i.14. ait Decium Murem, cum se devovisset Diis Manibus,
in confertissima hostium tela se jaculatum esse, * ut novum
ad victoriam iter sanguinis sui semita aperiret.' Quid est
* semita iter aperire ?' Sed longe corruptius est * sanguinis
semita iter aperire.' Homo non ineptus, si hac ei utendum
esset sententia, diceret, * ut ad victoriam sanguine suo viam
aperiret.' Tam venustum tamen nostro visum est hoc μειga
xιάλες, ut pæne repeteret lib. 111. 18. * Ipse Julius Cæsar
cum in urbem cruentus referretur, miserabili funere per me
diam etiam urbem viam fecit;' ut ibi legendum ostendimus.
Sed quæ ad hunc locum notavimus, si tanti sunt, possunt
videri. At quale hoc lib. ii. 3. Gallis * quasi cote quadam
populus Romanus ferrum suæ virtutis acuebat?' Esset to
lerandum si scripsisset Gallorum bellis perpetuis, tanquam
cote quadam, Romanorum virtutem acui. Nam ex Græcis
haec hausit, in quorum memoriis traditur, Lacedæmonas
hostilem urbem vocasse cotem juventutis. Sed * virtutis
ferrum acuere' non sani esse hominis non sanus juret Ores
tes. Ejusdem census est * fretum adolescentiae,' capite ul
timo hujus libri: * Talis pace belloque populus Romanus
fretum illud adolescentiæ, id est, secundam imperii ætatem,
habuit.' Nimirum quia tum fervida Romanorum virtus
erat, et quia freta fervent, credidit sibi licere istam ætatem
fervidam dicere * fretum adolescentiæ.' Sed hæc audacia
translationum in Rhetorum scholis, et ab hominibus non
putidis, non damnatur modo, sed ejus auctores tanquam
fatui et nullius judicii homines irridentur. Non possum
præterire yopygiov illud, et plus quam trai3apuäò*; lib. ii. 6.
Dicturus erat in Hispania ex Sagunti incendio et excidio
secundum bellum Punicum ortum esse. Vide quam absur
dus fuerit in hac sententia non ornanda, sed deformanda:
* Ubi semel,' inquit, * se in Hispania movit illa gravis et
luctuosa Punici belli vis atque tempestas, destinatumque
Romanis jam diu fulmen Saguntino igne conflavit; statim
LECTORI. 18

quodam impetu rapta, medias perfregit Alpes, et in Italiam


ab illis fabulosæ altitudinis nivibus, velut coelo missa, de
scendit.' Proh quantus ineptiarum cumulus! Hæc omnem
fidem superant.
"Orav τι τούτων τῶν σοφισμάτων βω,
IIλεῖν % 'viavró 7rpea 3δτεgog άrigxop.ai.
Num tempestas, ut alia prætermittam, conflat fulmina, ad
instar Vulcani, quem in Ætna tanquam officina sua poëtæ
fingunt fulmina cudere Jovi ? Quanto modestior et castiga
tior Justinus, qui et ipse de bello, tanquam tempestate, lo
cutus simili usus est allegoria lib. xxix. * Videre se con
surgentem in Italia nubem illam trucis et cruenti belli,
videre tonantem ac fulminantem ab occasu procellam,
quam in quascunque terrarum partes victoriæ tempestas
detulerit, magno cruoris imbre omnia foedaturam.' Hoc
est humane loqui, etsi duriusculum sit * victoriæ tempes
tas:' illud est nubes et inania captare, et magno conatu
magnas nugas agere. Qualis rapív&vgoros lib. 111. 5. de Lu
cullo, aut ut alii rectius, Luculli milite: * qui (horribile
dictu!) per medias hostium naves utre suspensus, et pedi
bus iter adgubermans videntibus procul quasi marina pistrix
evaserat.' Vides quantos in simpulo fluctus moveat, et
quasi res esset supra humanæ potentiæ fidem terribilis,
temeraria, a nemine visa et tentata, utribus flumina et lon
giores maris tractus tranare, exclamet, * horribile dictu !'
cum ars ista in bellis fuisset cognita priusquam Theognis
nasceretur. Jam illud de Mario lib. 111. 21. * carcer, catenæ,
fuga, exilium horrificaverant dignitatem Marii:' et de Cæ
sare lib. iv. 2. * quasi de industria prospera ejus adversis
radiarentur,' quam audax, quam μετάωpov. Pro hoc dixis
sent saniores, prospera adversis illustrarentur: pro illo,
carcer auxerat dignitatem Marii; aut, Marium venerabilio
rem reddiderat. Nimirum quia horrore sacro perfundi
dicuntur, qui loca divina et augusta ingrediuntur, ipsisque
lucis et templis poëtæ assignant horrorem, noster existima
vit se magna cum venustate et elegantia novam posse voci
horrificare significationem imponere, pro tam augustum , et
14 J. G. GRÆVIUS

verendum reddere, ut ejus nominis majestas omnibus sa


crum incutiat horrorem. Sed quæ hæc est protervia? Vir
gilius iv. Æneidis canit, vatum prædicta * horribili monitu
horrificare,' hoc est, terribilibus rebus, quas futuras nun
ciabant, horrorem et metum hominibus afferre. Sed noster
noluit via vulgata et trita incedere. Nova, mira, inaudita
fuerunt consectanda. Nam novitatis studium harum ina
nissimarum argutiarum unica est causa, ut pulchre docet
Longinus, in aureo libello rep\ Wovs' äravra raùra μίντοι τὰ
oÜrw; dorspºva 8ià p.lav ip-£sra roi; λόγοις airiav, διὰ τὸ πrsp) τάς
vo%αιις xaiv6vrov8ov, rspl 3 ά μάλιστα xogvßavruäoriv oi vùv* Hæc
omnia dignitati et gravitati contraria unam ob causam inseruntur
orationibus, nempe ob novitatis in exprimendis sententiis et con
ceptibus studium, circa quod maxime hoc ævo scriptores insaniunt.
Addit deinde quæ res bonorum causa sit, ab eadem etiam
his adversa proficisci. Nam cupiditatem nova dicendi
maxime ingenia præclara inflammare ad eximium aliquid
et quod supra vulgi captum sit, nihilque plebeium præ se
ferat, moliendum: sed qui judicio non valeant, nec se com
ponant ad optimorum imitationem, facile in hæc vitia inci
dere, in quibus sibi delicias faciant, quæque specie ingenii
et novitatis blandiantur. Ideo xaxo%Aiav vitiorum omnium
maximum in oratore esse recte præcipit optimus dicendi
magister Quintilianus viii. 8. * Kaxd%ηλον vocatur quicquid
est ultra virtutem ; quoties ingenium judicio caret, et specie
boni fallitur: omnium in eloquentia vitiorum pessimum.
Nam cetera cum vitentur, hoc petitur.'
Viris quidem magnis interdum quædam exciderunt, quae,
si ad severam legem exigantur, culpam et notam lascivien
tis ingenii effugere non possunt. Non ignorant doctiores
quid Dionysius Halicarnasseus in Thucydide, in Platone,
in ipso Demosthene, ut alios præteream ; quid Seneca et
alii apud Senecam in Ovidio; quid Quintilianus pluresque
in Tullio notarint et animadverterint. Sed hæc ipsis exci
derunt. Homines cum essent, humani nonnunquam aliquid
passi sunt, quamvis divinitate ingenii ceteros omnes ante
cellerent. Nemo tam propitia Minerva natus est, ut nun
LECTORI. . 15

quam dormitet. Sed declamatores et xax6%ΛΛοι sibi in his


argutiis et ventosis acuminibus mirifice placent, et in illis
captandis toti sunt. Quo audacius et ineptius aliquid sunt
commenti, modo non sit dictum populariter, tanto magis
sibi plaudunt. Nec immerito. Semper enim invenerunt
suorum portentorum admiratores, sed hoc tempore longe
plurimos. Sæpe stupiditatem nostri sæculi sum admira
tus, cum audivi a plurimis, et qui sibi videbantur valde sa
pere, Casparis Barlæi carmina tanti fieri, ut cum optimis
veteribus poëtis compararetur, ab aliis anteferretur. Inge
nio sane valuit Barlæus, et nullo suorum æqualium fuit
inferior. Sed ingenio nimium indulsit. Quantus enim in
illo tumor; quantus optime sonantium verborum ubique
inanis strepitus! Ausim sacramento contendere vix esse
paginam, in epicis præsertim, in qua non aliquot versus
reperiantur, sonori quidem, et aures implentes, sed non ani
mum, si illum attendas. Nulla enim subest sententia.
Qui istis possunt capi, non possunt Virgilio, Catullo, Ho
ratio delectari, aut virtutes eorum præstantiamque intelli
gere, nec dijudicare * quid distent æra lupinis.' Si enim
nossent quam longe tumor abesset a sublimitate, nunquam
hanc de Barlæo ferrent sententiam, qui fatetur ipse se non
excellentissimos ad imitandum poëtas sibi proposuisse, sed
Claudianum, sui quidem temporis poëtam omnium præ
stantissimum, sed sui temporis, quod ab aurea plurimum
degenerarat antiquitate. Verum de his agendi locus erit
aliquando commodior. Muniendi autem sunt contra blan
dos istos errores adolescentes, in quorum manibus versatur
Florus, et merito, quia meliorem non habent nondum imbuti
rerum Romanarum cognitione, qui brevi compendio, tan
quam in tabella quadam, ortum et processus Romanæ rei
publicæ eis ostendat, præsertim cum vitia non una penset
virtute. Providendum igitur ne arripiant corrupta, et his
innutriti non modo nunquam possint secernere a vitiosis
sana, sed ne vitiosa sanis præferant. In temporum quoque
motatione, et locorum situ, et rerum gestarum narratione
non semel impegit iste scriptor, et satis quidem graviter; ut
16 J. G. G R AEVIUS

cum Capuam annumerat urbibus Italiæ maritimis, cum


Falernum et Massicum montem tanquam duos diversos
montes commemorat, cum unus idemque sit, et non pauca
hujus farinæ alia, quæ ab iis, qui hunc scriptorem inter
pretantur, sunt tironibus indicanda, ne falsa pro veris imbi
bant. Alioquin animo non satis æquo fero supercilium
nonnullorum hominum, qui in veteribus scriptoribus, iisque
præstantissimis, et supra omnem ingenii aleam, ut sic di
cam, evectis, notandis et vituperandis tam severi et inge
niosi volunt videri, ut quicquid illorum superbo palato non
respondet, damnent et jugulent. Nimirum, * ut videantur
sapere, coelum vituperant.' At cum sine populi suffragio
gerant ædilitatem, et nimis intelligendo nihil intelligant,
vana et fastidiosa hæc edicta in republica literaria non plu
ris fiunt, quam præficarum neniæ in funere censorio. Hunc
præterea stultitiæ suæ fructum ferunt, ut quasi in ærarios
referantur a veris censoribus, et eruditorum circulis suaves
dent sermones. Heroës illos jam dudum consecravit con
sentiens omnium sæculorum admiratio, et ab horum proca
citate et petulantia vindicavit eos majestas nominis, im
mortalibus parta meritis et virtutibus, quas isti, quæ est
illorum imperitia, et bonarum artium jejunitas, ne quidem
possunt intelligere. Sed in iis scriptoribus, qui a simplici
rectoque dicendi genere deflexerunt, et aut sæculi aut in
genii vitio se ipsi depravarunt, meliorum tamen defectu, et
propter alias dotes in scholis retinentur, coarguenda sunt a
doctoribus corrupta, ne dulcibus vitiis adolescentes de
cepti, minutas et pueriles sententias pro concinnis et argu
tis; improbas et inverecundas, pro grandibus et magnificis;
et frigidas ac aridas, pro subtilibus et Atticis appetant.
Sed nimis diu te hic detineo, benigne lector. Paucis nunc
accipe, quid in hac editione Flori præstiterimus. * * *
Postea quam V. CI. Theodorus Ryckius melioris literaturæ
Doctor Lugduni Batavorum celeberrimus, mihique amicis
simus, copiam mihi fecit codicis membranacei, manu exa
rati, non antiquissimi, sed tamen ex optimo descripti exem
plari, cui rei argumento est illius convenientia cum omnium
LECTOR I. 17

totius Europæ vetustissimo et optimo codice Nazareo,


quem evolverunt olim Salmasius δ πάνυ et Gruterus, coepi
illum cum editis comferre. Cum operæ pretium me capere
sentirem, animus ferebat notarum non nihil calci subjicere,
quæ sub manu creverunt indies magis magisque, præsertim
cum accederent excerpta trium Regiæ Parisiensis bibliothe
cæ codicum, quos composuerat olim cum vulgatis exempla
ribus Vir Eximius, Samuel Sciassius, ô vùv iv μαxaplou;, quæ
mecum communicavit vir dignitate, ingenio, et doctrina re
condita in primis hujus sæculi conspicuus Markardus Gu
dius, Serenissimo Cimbrorum Principi a consiliis, mihique
longo multorum annorum usu conjunctissimus. Nicolaus
D. F. Heinsius, quem et patris et sua cum in publicam
tum in rem literariam merita supra laudem omnem dudum
extulerunt, duos mihi præbuit utendos Floros, pro maximis,
quæ mihi cum eo sunt, amicitiæ necessitudinibus, quorum
unus Claudii Puteani nomen præferebat. Ejus liber primus
cum veteri codice commissus erat. Alterius duobus poste
rioribus libris non paucas Justi Lipsii emendationes ascrip
serat sua manu Franciscus Nansius, quas ex magni illius
hominis ore, cum Lugduni Batavorum hunc scriptorem
exponeret publice, hauserat. Sed plus debet hæc editio
summi illius viri et amici nostri Nicolai Heinsii ingenio,
quam subsidiis quæ ex copiosissima et lectissima sua
bibliotheca nobis suppeditavit. Nam pluribus in epistolis
mecum egit de infinitis fere locis, et suas conjecturas et
emendationes, plenas ingenii et doctrinæ ad me perscripsit,
quas non potui non meis annotationibus, tanquam clavos
late splendentes, intexere. His fruere, Lector, et vale.

Delph. et Var. Clas. Flor. B


DE F L O R O,
EX GERARDI JOANNIS VOSSII, V. CL.
DE HISTORICIS LATIN1S LIB. I.

ExTREMis Trajani temporibus floruit L. Annæus Florus,


qui Rerum Romanarum quatuor perscripsit libros. De
ætate, quod dixi, satis apparet ex Præfatione operis, cum
ait: * A Cæsare Augusto in sæculum nostrum sunt non
multo minus anni ducenti: quibus inertia Cæsarum quasi
consenuit atque decoxit: nisi quod sub Trajano movet
lacertos, et, præter spem omnium, senectus Imperii, quasi
reddita juventute, revirescit.' Viri eruditi quidam, eosque
inter Jo. Camers, malunt movit pro movet. Nec diffiteor sic
esse in quibusdam Mss. Sed rectum esse movet, ostendit,
tum quod antecedit, in sæculum nostrum ; tum quod sequitur,
revirescit. Sed, inquiunt, Florus ab Augusto esse ad sua
tempora ait annos prope cc. Ab Augusti autem principa
tu, usque ad Trajani imperium, sunt anni tantum cxxiv.:
sive, si putes ad excessum Trajani, anni erunt cxLiii. Sed
jam dudum mihi hæc meditata. Verum legendum puto apud
Florum, anni cL. Nam quisquis Mss. Flori Codd. versa
vit, scit quantopere in annis variet prologus iste. Nec ta
men solius Trajani ævo arbitror vixisse, sed etiam Hadri
ani. Plane enim idem videtur, cujus hosce in Hadrianum
versiculos, et in quem versus Hadriani Spartianus refert.
Julii Flori: “ Ego nolo Cæsar esse ; Ambulare per Britan
nos; Scythicas pati pruinas.' Respondet Hadrian, * Ego
L. ANNAEI FLORI VITA. 19

nolo Florus esse; Ambulare per tabernas; Latitare per


popinas; Culices pati rotundos.' Quemque Annæum Flo
rum Charisius vocat, et ex cujus ad Divum Hadrianum
epistola gemino in loco citat illa verba, * Poëmatis delec
tor.' Sane quod Poëmatis delectari se ait, id non abhorret
ab hujus compendii scriptore, quando stylus ejus est in
historia declamatorius, ac Poëtico propior, adeo ut etiam
hemistichia Virgilii profundat. Et tamen ea potissima est
Flori nostri laus, quod scriptor est elegans, et disertus, et,
si paucula exceperis, quæ frigidius dicta videntur, vere flo
ridus. Sed latæ est culpæ reus, quod in temporum ratione
usque adeo negligens sit; ita ut non possit non sæpius halu
cinari, qui hunc ducem sequi velit. Valde autem falluntur,
qui eum putant in historia sua epitomen nobis Livii dare
voluisse. Siquidem crebro a Livio recedit. Nec facile
dixerim, idemne an alius sit, qui singulorum fere Livii li
brorum argumenta reliquit, quæ hodie extant, etiam libro
rum, qui deperierunt. Sed, ecce, de nomine etiam scripto
ris litem movent viri eruditi. Scrupulum iis injicit, quod
Lactant. Institut. Divin. lib. vii. Senecam appellet. Si
quidem, inquiunt, antiquiorem hoc historico habemus nemi
nem, qui populum Romanum diviserit per quatuor ætates.
At Senecam ejus rei auctorem laudat is, quem diximus,
Lactantius, his verbis: “ Non inscite Seneca Romanæ
urbis tempora distribuit in ætates. Primam enim dixit
infantiam sub rege Romulo fuisse; a quo et genita, et
quasi educata sit Roma: deinde pueritiam sub ceteris re
gibus; a quibus et aucta sit, disciplinis pluribus institu
tisque formata: at vero, Tarquinio regnante, cum jam
quasi adulta esse coepisset, servitium non tulisse; et
rejecto superbæ dominationis jugo, maluisse legibus ob
temperare, quam regibus: cumque esset adolescentia ejus
fine Punici belli terminata, tum demum confirmatis vi
ribus coepisse juvenescere. Sublata enim Carthagine,
quæ tam diu æmula imperii Romani fuit, manus suas
in totum orbem terra marique porrexit: donec regibus
cunctis et nationibus subjugatis, cum jam bellorum
20 L. ANNAEI FLORI

materia deficeret, viribus suis male uteretur, quibus se ipsa


confecit. Hæc fuit prima ejus senectus: cum bellis lace
rata civilibus, atque intestino malo pressa, rursus ad regi
men singularis imperii recidit, quasi ad alteram infantiam
revoluta. Amissa enim libertate, quam, Bruto duce et
auctore, defenderat, ita consenuit, tanquam sustentare se
ipsa non valeret, nisi adminiculo regentium sustentaretur.'
Hactenus Lactantius. Ea autem exscripsisse aiunt ex pro
logo Flori; ubi hæc legas: “ Si quis ergo populum Roma
num quasi hominem consideret, totamque ejus ætatem
percenseat, ut coeperit, utque adoleverit, ut quasi ad quen
dam juventæ florem pervenerit, ut postea velut consenuerit;
quatuor gradus processusque ejus inveniet. Prima ætas
sub regibus ccL. per annos, quibus circum ipsam matrem
suam cum finitimis luctatus est. Hæc erit ejus infantia.
Sequens a Bruto Collatinoque Consulibus, in Appium
Claudium Quinctumque Fulvium Consules, cc. annos ha
bet: quibus Italiam subegit. Hoc fuit tempus viris ar
misque incitatissimum. Ideo quis adolescentiam dixerit.
Dehinc ad Cæsarem Augustum ccL. anni: quibus totum
orbem pacavit. Hic jam ipsa juventa imperii, et quasi
quædam robusta maturitas. A Cæsare Augusto, in sæcu
lum nostrum, sunt non multo minus anni cc. quibus inertia
Cæsarum quasi consenuit atque decoxit, nisi quod sub
Trajano Principe movet lacertos, et, præter spem omnium,
senectus imperii, quasi reddita juventute, revirescit.' Hæc
Florus. Utrumque autem locum integre ascripsimus ut
omnes videant, quam infirmo tibicine nitantur, qui ex Lac
tantio colligunt, scriptorem compendii illius, non Florum,
sed Senecam, dici oportere. Aiunt, divisionem eam, cujus
Lactantius Senecam laudat auctorem, apud Florum in pro
logo legi. In quo manifestus eorum est error. Nam Se
neca adolescentiam extendit usque ad finem ultimi belli
Punici: Florus duntaxat ad primum bellum Punicum. Ad
hæc, Seneca incipit senectam a bello civili Pompeiano:
Florus autem a principatu Augusti. Unde colligo, Florum
quidem imitatum fuisse Senecam : aliter tamen, quam Se
VITA. - 21

necam, divisisse. Atque eo magis arrisit Floro similitudo


ea, quia non totam alteri deberet; sed esset, quod sibi vin
dicaret. Sane toto ad eam opere respicit. Nempe suum
cuique pulchrum, quod dici solet. Nec propterea negaro,
Florum hunc fuisse ex Senecarum familia. Seneca enim
vocatur in plerisque veteribus libris. Adhæc Senecæ sunt
ex Annæa gente. At Florus, ut in plerisque libris Julius,
ita Annæus in vett. vocatur libris, etiam antiqua ac principe,
quam habeo, editione. Adhæc Hispanum fuisse, unde Se
necæ domo erant, verisimile facit luculenta ejus terræ lau
datio, quæ est lib. ii. 17. et lib. III. 22. Dictio quoque
hanc domum sapit. Nam ea eloquentiæ et poësios laude
inclyta. At dictio historici hujus, uti ante dictum, est di
serta, et poëticæ propior. Immo opus ipsum vix aliud,
quam declamatio est. Fortasse igitur Senecæ etiam no
men fuit. Sed, ut hoc demus, non eo consequitur, haud
aliter quam Senecam, vocari oportere. Nec enim facile
adeo fides est deroganda multo maximæ parti librorum, et
quidem melioris notæ, ubi Florus vocatur. Et quid pro
hibet, quo minus, ut L. Annæi Senecæ Philosophi frater,
non tantum L. Annæus Novatus dicebatur, sed etiam Ju
nius Gallio (quod nomen habuit postquam a Junio Gallione
erat adoptatus); ita historicum hunc credamus, adoptione
nomen mutasse, atque inde esse, quod idem dictus sit L.
Annæus Seneca, et L. Annæus Florus, vel, ut in nonnullis
libris legere est, Julius Florus ?
Alius vero ab hoc est Julius Florus, vir itidem disertus,
qui sub Tiberio vixit. De hoc ita M. Seneca Controv. xxv.
* ipse audivi Florum quendam, auditorem Latronis dicen
tem, non apud Latronem: neque enim illi mos erat, quem
cumque audire declamantem. Declamabat ipse tantum, et
aiebat, se non esse magistrum, sed exemplum. Nec ulli
alii contigisse scio, quam apud Græcos, Nicetæ ; apud
Romanos, Latroni; ut discipuli non audiri desiderarent, sed
contenti essent audire.' Paulo post excerptum ex Flori
declamatione ponit. De eodem, ut puto, sinulque fratris
filio, sic Fabius lib. x. 3. * Qua de re memini narrasse mihi
22 L. ANNAEI FLORI VITA.

Julium Secundum, illum æqualem meum, atque, ut notum


est, familiariter amatum, miræ facundiæ virum, infinitæ
tamen curæ, quid esset sibi a patruo dictum. Is fuit Ju
lius Florus, in eloquentia Galliarum (quoniam ibi demum
exercuit eam) princeps, alioqui inter paucos disertus, et
dignus illa propinquitate. Is, cum Secundum, scholæ
adhuc operam dantem, tristem forte vidisset, interrogavit,
quæ causa frontis tam adductae; nec dissimulavit adoles
cens, tertium jam diem esse, ex quo omni labore materiæ
ad scribendum destinatæ non inveniret exordium: quo sibi
non præsens tantum dolor, sed etiam desperatio in posterum
fieret. Tum Florus arridens, Nunquid tu, inquit, melius
dicere vis, quam potes ?' &c. Nec absurda sit conjectura,
si quis opinetur, historicum eum, de quo fuse diximus, (modo
is Julius Florus recte in libris quibusdam vocatur,) ex eadem
stirpe, immo fortasse filium fuisse aut nepotem Julii Flori,
viri hujus diserti, de quo M. Seneca et Quintilianus lo
quuntur. Sed hæc, et alia, quæ antea de Senecæ cogno
mento diximus, incerta in medio relinquamus.
DE FLORO TESTIMONIA.

Justus Lipsius Elector. II. 5.


Lucius Annæus Florus, (ita enim indigitare cum priscis
libris malim quam Julium ; quoniam Hispana fuisse origine
colligo, et, ni fallor, ex ipsa Senecarum gente:) is, inquam,
Florus compendium non tam Livii, a quo sæpe dissentit,
quam rerum Romanarum, scripsit: si quid mei judicii est,
composite, diserte, eleganter. Subtilitas quidem et brevitas
in eo sæpe mira; et sententiarum quædam gemmulæ cum
judicio insertæ et veritate.

Joh. Isaacus Pontanus in Oratione Isagogica ad Florum.


L. Annæum Florum Volaterranus Julium Florum Secun
dum maluit nominare: quod existimaret hunc esse eum Se
cundum, cujus amice meminit Fabius Quintilianus, qui et
familiariter a se amatum eum addit, virum ut miræ facundiæ,
ita infinitæ curæ. Julii cognomen a patruo Julio Floro
retinuisse idem conjicit: cujus quoque Quintilianus menti
onem facit, inter paucos disertum eum fuisse indicans, ut
pote in eloquentia, quam in Galliis sub extremum exercuit,
Galliarum principem. Quam de Floro opinionem, si Tra
jani ævum, quo claruit et Quintilianus et Florus noster,
respicimus, non abs re conjecisse Volaterranus censeri
potest. Nisi quod duo obstare videantur. Prius est, ipse
Quintilianus, qui non ut historicum aut inter historicos, sed
ut oratorem et inter eloquentiæ laude florentes utrumque et
Julium Secundum et patruum ejus Florum concelebrat.
24 DE FLORO

Alterum est, codicum veterum scriptura,in quibus non Julius,


sed L. Annæus Florus constanter indigitatur. Unde col
ligendum doctiores voluerunt ex Hispania oriundum fuisse,
et fortasse ex ipsa Annæorum, id est, Senecarum gente.
Quicquid horum sit, quod nos in medio relinquemus, illud
interim ratum esto; egregium opus esse hos ejus quatuor rei
Romanæ libros. Quos qui compendium Livii aut brevia
rium faciunt, vel eo, præter cetera, redargui existimo, quod
in iis a Livio sæpenumero abeat ac variet sententia. Potius
totius imperii florentis tabulam appellabimus, cum præ
sertim ipse in prologo suo fateatur se ad exemplum eorum,
qui terrarum situs pingunt, in brevi quasi tabella universam
imperii imaginem ac magnitudinem ob oculos posuisse.

Ex Prologo Claudii Salmasii in L. A. Florum.


Super auctore hujus elegantissimæ Epitomæ nihil nobis
compertum est, quod viri docti non norint, atque ipsi pridem
observarint; nec tam necesse est nos eum ignorare, quam
bonis conjecturis, per quas si non verum elicere, falsa tamen
refutare possimus, inniti. Et, ut verum fateamur, facilius
possumus invenire cujus non sit, quam cujus sit hoc opus :
si hoc invenire est, semper quærendo laborare. In qui
busdam veteribus et manu exaratis libris quædam leguntur
sub prologi titulo, de Lucio Annæo Seneca, et Lucio Annæo
Mela; quæ inepta et aliena esse facile omnes, qui legerunt,
vident; quæ qualia sint ut sciamus, ita prologus incipit:
* Anno tertiodecimo Olympiadis Lucius Annæus Melas
frater Senecæ et Gallionis bona Lucani poëtæ filii sui a
Nerone promeruit.' Hæc verbatim descripta ex Hierony
mo, et turpissimo mendo deformata. Legendum: anno tertio
undecimæ Olympiadis supra ducentesimam. Hic autem Junius
Gallio in vetustissimo codice Eusebii Palatinæ Bibliothecæ
vocatur Junius Annæus Gallio. Sed ut ad rem redeamus,
hujus compendii non posse auctorem dici L. Annæum
Senecam, aut L. Annæum Melam, plus satis clarum est.
Veteres quidam libri, ut illius indicio cognoscimus, qui pro
TESTIMONIA. 25

logum sive argumentum concinnavit, nomen Flori ascriptum


non habebant. Sed in iis Lucii Annæi erat tantum mentio.
Ergo quisnam, inquit, horum libri hujus auctor sit, Lucius
Annæus Seneca, an Lucius Annæus Mela, incertum facit
communitas nominum Lucii et Annæi; nam Flori non est
ibi mentio. Cum in hujusmodi Codices incidisset Lactantius
Firmianus, et Lucium tantum Annæum legisset, statim Se
necam cogitavit, quod notiorem eo Lucium Annæum alium
non haberet, et ita imprudens nomen auctoris, quem citabat,
male concepit vir doctissimus et disertissimus. Illi enim
mea quidem sententia non leviter errant, qui non hunc
auctorem nostrum, sed Senecam primum in iis scriptis,
quæ ad nos non pervenerint, hanc Romanæ urbis temporum
in ætates distributionem instituisse contendunt, neque alium
in Lactantio debere intelligi quam Senecam ipsum philo
sophum. Sic sane sibi persuasum habeant, dum aliis me
persuadeant; ita enim ipsa paene verba Flori producit ille
sanctus Scriptor, ut, qui non hujus, sed alterius cujusdam
auctoris ab eo verba produci existimet, meras nugas agat.
Sed per nos licet, illi judicio suo fruantur. Non hodie autem
atque heri hos titulos, in quibus Flori nomen extat, exem
plaribus a librariis fuisse inditos, vere mihi persuadeo.
I,icet aliter sentire videam viros non mediocriter eruditos,
qui recentes esse xa) où xaxaiäς χειρὸς existimant. Sed unde
ineptus illius prologi auctor, qui legitur in quibusdam
vetustis exemplaribus, Flori nomen accepisset, si non ita
ut in vetustissimis, qui hodie extent Codicibus, Flori nomen
adscriptum reperisset in illius ævi vetustis libris ? Qui cum
dicat, * Nam Flori mon est ibi mentio,' codicem aliquem
antiquum et optimæ notae ab eo designari puto. Nazari
anus liber, manuscriptorum omnium quibus usi sumus anti
quissimus, ut quem ante octingentos annos scriptum esse
manifesta sit fides, quique bonitate superat agmen illud
Codicum quibus adjutus est in hujus ἐγχειριδίου recensione
optimus et doctissimus Vinetus, * Lucii Annæi Flori,' in
titulo præfert. Non alius potest esse Florus quam ille qui
Trajani et Hadriani temporibus floruit, qui in Epistola ad
26 DE FLORO

Hadrianum, cujus Epistolæ ter aut quater mentionem apud


Charisium reperies, scribit se poëmatis delectari. Character
autem istius historici compendii plane poëticus est, et ho
minis in poëtis non infeliciter versati ; quamvis hoc parum
probet, si non alia accederent. Et mirum Grammaticis tam
invisum fuisse hoc opus, ut nusquam aliquid ex eo ad tes
timonium citent, cum et Solinum sæpius, qui longe post
tempora Annæi Flori vixit, ut alibi pluribus ostendemus, et
alios non vetustiores aut meliores Solino, scriptis suis, ut
locupletes et idoneos testes, advocent.
Sed quisquis est hic Lucius Annæus Florus, quem non
tam ipse me nescire profiteor, quam aliis hoc ipsum profi
tentibus assentiri me debere sentio; ad eum illustrandum nos
opellam quoque, tenuem licet, haud ingratam tamen, con
tulimus, neque omnino, nisi fallor, inutilem. Quod si quis
ingenio nostro tribuendum censet, nae is multum fallitur.
Hoc si esset, quid nobis reliqui facere potuerunt ad novam
gloriolam ex hujus auctoris emendatione quærendam, viri
summa eruditione, summo ingenio præditi, qui ante nos in
hanc curam feliciter incubuere ? Sed illud verum est, viros
illos, et ingenio nos et eruditione superasse; nos item illos
fato quodam et felicitate longe antecessisse, qui eos codices
nacti sumus, ex quibus, quod illi nulla vi ingenii ipsa elicere
potuerunt, facile eruimus. Neque ipsi sane fecissemus, si
rem nobis in solo ingenio voluissemus esse positam. Sed
hæc hactenus. Nunc ad ipsum auctorem accingamur.

Ut rectius intelligantur, quæ hic Salmasius de Prologo in


libris Flori Mss. disputat, e Vineti Castigationibus in Flo
rum hæc adscribenda duxi. Apponam, quod post titu
lum in membranaceis codicibus scriptum reperi.

Incipit Prologus.
Anno tertio decimo Olympiadis Lucius Anneus Melas
frater Senecæ et Gallionis bona Lucani poëtæ filii sui a
Nerone promeruit. Unde colligi potest Junium Gallionem
TESTIMONIA. 97

et Lucium Anneum Melam fratres fuisse. At Marcum An


neum Lucanum poëtam Lucii Annei Melæ filium, ac per
hoc aliorum duorum nepotem. Ergo quisnam horum libri
ejus auctor sit, an Lucius Anneus Seneca an Lucius An
neus Melas, incertum facit communitas nominum Lucii et
Annei. Nam Flori non est ibi mentio.

Hæc de Floro judicia legebantur in Edit. Amsteloda


mensi, et quibusdam præcedentibus; quibus Begerus se
quentia addidit.
Salmasius ad Spartiani Hadrianum cap. 16. * Florus
elegantissimum illud Historiæ Romanæ Breviarium im
perante Hadriano edidit.'
Phil. Beroaldus in Literis ad Petrum Mariam Rubeum
Floro præmissis: “ Legendo pernoscas, quæ Romanus
populus domi forisque per tot annos bella gesserit: per
quos viros, quibusque artibus imperium pepererit, et partum
auxerit, et auctum ad summum fastigium suismet viribus
everterit, et eversum per Augustum tandem Cæsarem sub
limius erexerit. Quæ omnia L. Florus quatuor quasi epito
matis ita scite collegit, ita enucleate distinxit, ita breviter
enarravit, ut cuncta tanquam in illustri posita monumento
intueri, et comprehendere facillime queas. Disertus est,
vehemens, distinctus, varius, brevis, concinnus, cum splen
dore ac luce verborum.'
Christoph. Colerus in Epistola de studio Politico: * L.
Annæi Flori Compendium rerum Romanarum magis, quam
Breviarium Livii. Tabulam enim dixeris haud absurde, in
qua imago totius reipublicæ Romanæ expressa. Ipse hoc
nomen tribuit. Nihilo me hercule injucundius tersissimum
illum libellum legas, quam Apellis tabulas intueare. Ita
compositus, ita elegans est. Miror judicium, quod ubique
cum subtilitate et brevitate sententiarum in tanto rerum
acervo et varietate inserit.' Joh. Ludov. Vives de Tradend.
Disciplin. lib. v. * Habemus Flori Opusculum de Romana
historia, quo nihil potest fingi in illo genere vel acutius vel
lepidius.'
28 DE FLORO

Erycius Puteanus in Præfatione, quam suis Insubricae


Historiæ libris præmisit: “ Florus Populi Romani facta a
Romulo ad Cæsarem Augustum pulcherrimo et simul ab
solutissimo Enchiridio absolvit, cum aliquo fortasse molis
damno, nullo veritatis.' -

Balthasar Bonifacius in Excerptis de Rom. Historiæ


Scriptoribus, cap. 17. * Florus acutus est et vehemens,
sententiis præceptisque undique scatens: elegans idem,
disertus, amoenus, et vere floridus.' Et paulo post: * Per
spicuus est ac dilucidus Florus, si quis alius, quod ad ejus
fieri maxime potuit, cum sibi multa paucis verbis com
plectenda proponeret.'
Christoph. Adam. Rupertus Observationibus in Florum
ad Præfat. §. 1. cum quædam aliorum de Floro judicia pro
tulisset, * His,' inquit, * accedo plane, nec quicquam in
dictione desidero, tanquam venusta et elegans non sit; sed
in quavis historia locum habere, id vero negabo infra.' Idem
lib. 1. 10. §. 8. * Flori dictio Poëticæ propior est, immo
opus ipsum vix aliud, quam declamatio. Infra grandilo
quentiam istam subsidere debet commentariorum simpli
citas. At tanto excusatior Florus, quod post maxima
ingenia, Polybium, Sallustium, Livium, Dionysium (cum
omnibus exploratis de posteritatisjudicio securus esset) res
Romanas hoc ornatu vestivit.'

Hæc Floro a calumniis vindicando sufficere putat Begerus.


Si calumniæ reus est Grævius, quod stylum Flori carpsit,
ejusque errores quosdam in Historia notavit, non pos
sunt absolvi ejusdem criminis plerique Viri Eruditissimi,
quorum verba infra ponam.
Augustinus de Civit. Dei, iii. 19. * Secundo autem bello
Punico nimis longum est commemorare clades duorum
Populorum, tam longe secum lateque pugnantium, ita ut his
quoque fatentibus, qui non tam narrare bella Romana, quam
Romanum imperium laudare instituerunt, similior victo
fuerit ille, qui vicit.' Vid. Flor. ii. 6. 1.
Sigonius in Judicio de Romanæ Historiae Scriptoribus:
TESTIMONIA. 29

* L. Flori, qui ejusdem Hadriani Imperatoris Principatu


vixit, Historia rerum Roman. quatuor libris distincta, De
clamatoris mihi, non Historici videtur. Dum singula bella
descripsit in singulis ineptus est.'
Scaliger ad Eusebii Chronicon num. M DccccLxiv. * Flo
rus argute ac rotunde more suo: * In Africa quoque.' Vid.
iv. 2. Idem ibid. ad num. M DcccLxxv. * Florus reparoxoyi;
poëtica drama amplificat: * D. Brutus aliquanto latius
Gallæcos,' et quæ sequuntur II. 17.'
Vinetus ad Flor. 11. 4. * Lege Historiæ veritatem apud
Polybium. Multa namque poëtica hic homo interserit et
miscet.* -

Ger. J. Vossius Institut. Orator. vi. 4. 3. * Neque tan


tum peccat, qui nimium hyperbolis indulget; verum etiam
quisquis reparoxoyix poëtica rem amplificat. Fecit id Florus.
Nam quod simpliciter dixit Sex. Rufus: * Hispanias per
D. Brutum obtinuimus, et usque ad Gades et Oceanum per
venimus:' id ille inepte admodum sic narrat, * D. Brutus,'
&c. Vid. 11. 17. Scio quantopere hæc, et alia id genus,
hodie adblandiantur non adolescentulis modo, sed nonnullis
quoque eorum, qui soli sapere et sibi et multis aliis viden
tur. Sed neutiquam est dubitandum, quin ea putida sint,
et xaxó/Aa : in quo qui minus mihi fidem habent, saltem
credant literarum Principi Jos. Scaligero.'
Ger. Vossius G. F. ad Vellei. Paterc. ii. 6. * Parum ac
curate, ut solet, historiam hanc persequitur Florus iii. 15.'
Casp. Barthius Advers. xviii. 18. * Rem gestam omnem
ex declamatoria Historia Flori ascribemus.'
Idem Advers. Lx. 6. * Florus non tam Historiam quan
dam, aut Compendium gestorum, quam victoriarum pæanem
desaltavit, etiam in cladibus anquirens præconia sententio
lis vibrandis, et erigendis infortuniis, malisque moribus in
terstinguendis ex memoria.'
Idem ad Claudian. de Laudib. Stilic. iii. 145. * Florus
Panegyrista Historicus.'
Augustus Buchnerus de Commutata ratione dicendi, I. 2.
* Neque enim illud Flori iv. 2. probem, cum * gemitum
30 DE FLORO

maris' dixit; cum de Antonii navibus mira vastitate loque


retur: * Castellorum et urbium specie, non sine gemitu
maris et labore ventorum ferebantur.' Itaque hoc inter
illa fuerit, quæ eruditissimo Vossio lib. I. de Histor. Lat.
frigidius dicta ab eo videbantur. Idem ibid. cap. 11. Ac
habet quidem plurima Historicorum Oratio cum Poëtis
communia: unde Quintilianus * Historiam solutum quo
dammodo carmen appellat.' Lucianus quoque accuratissi
mus censor, concedit Historico aliquando vento poëtico
vehi. Tamen illud Flori 1 v. 2. * Castellorum et nrbium
specie....' nescio quomodo displicet, quasi affectatum nimis
ac putide lasciviens, quo nomine ejus orationem alibi et
ipse Scaliger reprehendit.'
Rupertus ad Flori Prooem. princ. de Floro: “ Præterea
in Historia caute legendus est, quod multos committat nunc
metachronismos, nunc prochronismos. Id non animadver
sum Viros Doctissimos in errores multos conjecit, ut a me
passim observabitur.'
Idem ad Flor. i. 10. infin. * Esto, Wassenbergium Florum
expressisse ; quod quid erit aliud, quam Historiæ suæ fidem
suspectam facere ? Nam, ut de Floro Barthius Advers.
lib. Lx. verissime scribit: * non tam Historiam....'
Et ad Flor. I. 18. * Tumor poëticus, ad quem jure bonus
Historicus erubesceret.'
Daniel Georg. Morhofius Polyhistoris Literarii iv. 13.
§. 6. * Dictionem Flori si spectes, ad ætatem ferream re
ferendus videtur: adeo multa in illo sunt non tantum non
Latine, sed etiam stulte, dicta. Est enim in illo nescio
quæ ventosa et panegyrica loquacitas, metaphoræ ineptæ
et pueriles: ut adeo pessime faciant, quotquot ipsum ad
latinitatem tironibus commendant.'
* Est tamen Historiæ Romanæ non inutile Compendium,
cujus jacturam facilius ferremus, si Livium haberemus in
tegrum.' Et paulo post de Præfatione Grævii : * Præmisit
et luculentam Dissertationem de Flori stylo, in qua per
totum Florum excerpit inepte ac affectate dicta, a quibus
cavere sibi debeant, qui eum legunt.'
TESTIMONIA. 81

Idem in Dissertatione de Patavinitate Liviana cap. 7.


* Quod si Ciceronianas translationes, inquit Robortellus, et
eorum, qui eadem ætate vixerunt, conferas cum illis, qui
postea scripsere jam labefactata ac corrupta Romanorum
lingua, ob infusam peregrinitatem, videas multum discre
pare, magisque capiere illis, quam his. Venustæ illæ sunt,
pares ac convenientes rebus, notæ, aptæ, ac suaves, remque
ob oculos ponunt, quasi præsentem intuearis: hæ horridæ,
obsoletæ, et a rebus ignotis ductæ, dispares.' Vel in uno
Floro luculentum ejus exemplum est, cujus translatis et
argutiis, ut cetera sic satis proba, nihil interdum est ineptius,
quod certissimum labefactati sermonis argumentum. Vide,
quid de eo Censor harum rerum acerrimus, magnusque
amicus noster, Grævius in Præfatione Commentarii sui
doctissimi moneat.
Jacob. Perizonius Animadvers. Historic. cap. 2. p. 73.
* Neque etiam de Floro plura addere nunc lubet, quando
quidem ejus in hujuscemodi rebus oscitantiam passim agnos
cunt Interpretes, et multis nuper arguit Vir Eruditissimus
meique studiosissimus Joh. Georg. Grævius, in præclara
illa Præfatione, quam Editioni suæ præmisit.'
Ibid. c. 7. p. 259. * Quod Florus de Æmiliano Scipione
11. 17. vel parum fideliter scripsit, vel declamatoria αύ£%αει
laxius et benignius Scipionis gloriam victoriamque inter
pretari voluit.'
Janus Broekhusius ad Propert. iii. 21. 26. * Ecce Florus
quam secure ineptit, in hoc ipso Dioscurorum negotio ii. 12.
§. 14. 15. * Eodem die, quo victus est Perses,' &c. O homi
nem acutum, qui, unde quis venerit, tam perite conjectat ex
solo anhelitu ! Tum quantæ sapientiæ est istud ejusdem
artificis lib. 1. cap. 11. §. 4. * Ea atrocitas fuit prælii.....'
Nullus Milesiorum choragus tam superbe contemsit judicia
posteritatis. Add. quæ ex eodem annotavi ad Flor. iv. 11.'
Petrus Burmannus ad Petronium cap. 123. * Florus
sæpius poëtice, quam humane, loquens.'
----------- - --* a/r- - ---- - - -

O C E A N U

H Y P E R B O.

o c e an u s / 4
/
c AN r Ab r 1 cv s/ ,

%;. _
L. ANNÆI FLORI •

E P I TO M E

R E RU M R O M A N A R U M.

LIBER I.*

PROOEMIUM.

Populus Romanus a rege Romulo in Cæsarem [§. 1.


Augustum, septingentos* per annos, tantum operum pace
belloque gessit, ut, si quis magnitudinem imperii cum annis
- •^•^•^•

1 Sic et Ms. Naz. Ryck. Mss. Vin. Ed. pr. Zeu. Blanc. Amstel. Duk. 1. 2.
Sed L. Flori Ms. Duisb. Ed. Lips. 1. 2. 8. Par. Ven. Gryph. Stad. L. Annæi
sive Flori sive Senecae Ed. Grut. Lugd. Freinsh. Vetst.—2 Incipit Lucii Annei
Flori Epitona de Tito Livio qui historiam R. ab urbe condita scripsit Ms. Vim.
historiographi rerum Romanarum Epithoma incipit Ed. Lips. 1. hystoriographi
rerum Romanarum Epithoma incipit Ed. Lips. 3. rerum Romanarum Epitoma in
cipit Ed. Lips. 2. Epitoma primum Ed. Par. gestorum Romanorum liber primus
incipit Ed. Ven. Gestorum Romanorum epitomes liber primus. Prologus Ed.
Gryph. Historiarum liber 1. Prologus Ed. Stad. Pont. rerum Romanarum liber
primus Ed. Zeu. Blanc.—3 Ita Ms. Voss. 1. Regg. Fran. Ryck. Toll. Duisb.
Pall. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pout. Freinsh.
Blanc. Amstel. Beg. Duk. 1. 2. Sed usque Caesarem Ed. pr. Grut. Zeu.Vetst.

NOTAE

* Septingentos] Ut quidem ipse tem- gustum ducentos ponit; sed alii dis
pora disponit. Nam Regibus dat an- sentiunt. Et de his postea. A Roma
nos ducentos quinquaginta; ab his Condita, usque ad mortem Julii Cæ
usque ad Appium Claudium, toti- saris amni sunt septingenti supra no
dem: ab Appio Claudio usque ad Au- vem.
Delph. et Vur. Clus. Flor. C
31 L. ANNAEI FILORI

conferat, ætatem" ultra putet.* Ita late* per orbem [§. 2.


terrarum arma circumtulit, ut qui res ejus legunt, non
unius populi, sed generis humani facta3 discant. Nam* totº
laboribus periculisque jactatus" est, ut ad constituendum*
ejus imperium contendisse' Virtus et7 Fortuna viderentur.**
Quare cum9 præcipue hoc quoques operæ' pretium* [§. 3.
* Ut si quis comparet magnitudinem Imperii cum annis, numeret plures anno
ea aetate.
° Nam agitatus est tot laboribus et periculis, ut virtus et fortuna rideantur
decertasse ad firmandum ejus Imperium.
-

—4 Sic Ms. Naz. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Pont. Freinsh.
Fab. Blanc. Beg. Duk. 1. 2. Sed ita enim late Ed. Vin. Lugd. ita enim late ubi
que Ms. Pal. 1. 2. Regg. Berol. Duisb. (sed in Regg. rò ubique scriptum erat
post arma, non post late) Ed. Grut. Zeu. Vetst. ita enim ubique Ms. Pal. 2.
Flor. Fran. Voss. 1. Ed. pr. ita enim utique Ms. Malliab. ita late ubique Ed.
Amstel.—5 Sic et Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grnt. Lugd.
Pont. Freinshem. Zen. Fab. Vetst. Sed fcä Ed. Lips. i. fata Ms. Put. Scias.
Suec. Voss. 1. Regg. Berol. Malliab. Duisb. Ed. pr. Blanc. Amstel. Beg. Duk.
1. 2.—6 Quod in laboribus Ms. Naz. tot in laboribus Ms. Voss. 3. Ab Ed. Beg.
abest rò nam.—7 De fortuna Ms. Ryck. h. e. et fortuna: nam de isto in libro
fere ubique scriptum erat pro et.—8 Sic Ms. Reg. F. Flor. Berol. Duisb. Ed.
Lips. 2. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Ald. Grypb. Pont. Amstel. Duk. l. 2.
Sed rideretur Ms. Voss. 2. 3. viderentur Ms. Malliab. videantur Ms. Reg. Fran.
Voss. 1. Ed. Vin. Grut. Lngd. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Beg. videatur Ed.
Lips. 1. 3.—9 Cum si præcipue Ms. Naz. cum tam de si præcipue Ms. Ryck. In
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. et Par. est ubique cü. Ed. Blanc. cum præcipua quæ
que operae, &c. Ed. Beg. quamvis præcipua quæque op. &c.—l Ita Mss. Vin. (in
quorum tamen uno inter versus scriptum erat sicut cetera) Put. Scias. Naz.
Voss. 1. 2. Fran. Sed hoc quoque, sicut cetera, operæ Ms. Ryck. reliquique Du
keri, etiam Ed. pr. ILips. 1.2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph.
Stad. Grut. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Duk. 1. 2.—2 Precium Ed. Lips.

NOTAE

* Ætatem] Ætas proprie pro tri * Constituendum] Verti, firmandum,


ginta annis sumitur, hic vero pro cum hoc referri debeat ad id quod
tempore indefinito. dixit, * Laboribus periculisque jac
* Nam] Alii legunt, jam, male; tatus.'
nam est transitio, et significat, autem, * Contendisse] Verti, decertasse;
ut apud Plaut. in Aulularia, act. 1. quanquam et consensisse verti po
sc. 1. * Nam cur me miseram verbe tuisset. Quod tamen idem est.
ras ?' Id est, Cur autem me mise s Hoc quoque] Nempe, ut labori
ram verberas ? Aliquoties etiam bus periculisque jactatus fuit, &c.
abundat. Plaut. * Nam quem ego as [Delph. hoc quoque, sicut cetera, operæ,
picio!' &c. sed] hæc verba [sicut cetera] a
^ Jactatus] Metaphora sumta a na Floro nunquam scripta sunt, a Glos
vi undiquaque fluctibus agitata. Vir sario quodam addita, ut vocem * quo
gil. ' Multum ille et terris jactatus que' explicaret.
et alto.'
EPITOM. PROOEMIU M. 3ö

sit cognoscere; tamen* quia ipsa sibi obstat magnitudo,


rerumque diversitas aciem intentionis abrumpit,* faciam
quod solent, qui terrarum situs pingunt: in brevi quasi ta
bellas totam ejus imaginem amplectar, nonnihil,* ut spero,
ad admirationem7' principis populi collaturus, si pariter'
atque insimul** universam magnitudinem ejus ostendero.*
Si quis ergo populum Romanum quasi hominem [§. 4.
consideret, totamque ejus9 ætatem percenseat, ut coeperit,'
utque adoleverit,'' ut quasi ad quendam juventæ** florem
pervenerit, ut postea velut* consenuerit, quatuor* gradus
processusques ejus inveniet. Prima ætas sub regibus [§. 5.
fuit, prope ducentos" quinquaginta* per annos, quibus cir
* Aliquid collaturus, ut spero, ut omnes mirentur Principem populum, si sul)jecero
oeulis universam ejus magnitudinem, ut ipsa se habet, et in unum. -

* Complectaturque animo totam aetatem ejus, ut inceperit, ut creverit.


-

1. 2. 3. Med. Par. Ven. ubique.—3 sigilatim in Ms. Ryck. sigillatim tamen


Ms. Suec.—4 Sic Mss. Pall. Naz. scriptique et Edd. Dukeri omnes, etiam
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Fab. Amstel. Beg. Duk. 1. 2. Sed obrumpit Mss.
Vin. qnidam. Ed. Vin. Grut. Lugd. Vetst.—5 tabula Mss. Vin. quidam.—
6 nò nihil Ed. Par.—7 admirationi Ed. Lips. 1. 2. 3. admirationum Ed. Med.
Par. admirationem Ed. Ven. in admirationem Ed. Gryph. Stad. Pont.—8 Ita
conj. Salmasius, recepitque primns Freinshemius, et post eum, præter Græ
vimm, Fabri filia, Dukerus. Sed atque in semet Ms. Ryck. Scias. et Dnkeri
Edd. et Mss. omnes, præter Voss. 1. qui cum Mss. Vin. quibusdam habebat
in semel. Etiam in Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut.
Lugd. Pont. Zeu. Wetst. Beg. est atque in semet. In Ms. Reg. Q. erat in semet
ipso.—9 Totamque aetatem Mss. Regg. Toll. Duisb. Ed. pr. totam ætatem Ms.
Voss. 1. 2.—l ceperit Ed. Lips. 1. 2. 3. in quibus pro diplithongis ae et ae ubi
que est simplex litera e: quod semel dixisse sufficiat.—2 Juventutis Mss.
Regg. Malliab. Fran. Voss. 1. 2. juvente Ed. Par. 1.—3 Velut abest ab Ed.
Beg.—4 Quattuor Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. ubique. Aberat a Ms. Vin.
Ven. antiquissimo.—5 Progressusque Ms. Reg. F. Ed. Stad. Pont.—6 CCCC.
Mss. quidam, Vin. Regg. Naz. Pal. 1. Ryck. Voss. 1. 2. 3. CC. Ms. Pal. 2.
Duisb. Vim. Ed. pr. CCC. Mss. Vin. alii. CCL. Ms. Flor. Malliab. Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Vem. CCXLIII. Mss. Jord. ducentos XLIIII. Ms. Fran.

NOTAE

1 Admirationem] Nota hic passive * Juventae] Juventa apud optimos


positum. scriptores semper pro constituta æ
1 Pariter] Verti, ut ipsa se habet: tate ponitnr.
nam est vis hujus vocis, quæ hic satis n Prope ducentos] Sub Regibus si
difficilis. quis recte rationes putet, regnatum
* Insimul] In unum ; quia supra est per annos ducentos quadraginta
dixerat in brevi quasi tabella. tres, ut patet ex Eutropio.
' Adoleverit] Adolesco est cresco,
3(} L. ANNAEI FLORI

cum ipsam matrem7 suam° cum finitimis luctatus est. Hæc


erat* ejus infantia. Sequens a Bruto Collatinoque9 [§. 6.
Consulibus, in Appium' Claudium,P Quinctum* Fulvium
Consules, ducentos quinquaginta3 annos patet:* quibus
Italiam subegit. Hoc* fuit tempus viris armisque° incita
tissimum:7 ideo quis adolescentiam dixerit.* Dehinc9 [§. 7.
ad Cæsarem Augustum'' ducenti'' anni, quibus totum or
bem* pacavit. Hæc* jam ipsa juventa* imperii, et quædam
-•-•-•-•--*-

Ab Ms. Berol. aberant isti annorum numeri.—7 Circum ipsam cum ipsam Ms.
Naz. circa ipsam m. s. Ms. Duisb. Berol. circum ipsam matrem Ms. Voss. 1.—
8 Sic Grævius. Sed Mss. et Edd. omnes, in his Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Grypb. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Freinsh. Blanc. Beg. habent erit : quod
revocavit Dukerus in utraqne Ed. sua.—9 Calatinoque Ed. Lips. 2. Conlatio
que Mss. Vin.—1 Quintum Claudium Mss. Regg. Fran. Voss. 1. Apium Clau
dium Ed. Lips. 2.—2 Quintü Ed. Lips. 1. Ven. Quintum Ed. Lips. 2. 3.
Med. Par. Quinctumque Ed. Stad. Pont. Marcum Ed. Stad. marg.—3 CL.
Ms. Pal. 1. Voss. 1. 2. 3. Regg. Ryck* Vin. CCL. Ms. Pal. 2. Toll. Duisb.
Ed. Stad. Pont. CCLVI. Ms. Fran. per CCL. Ed. pr. CC. Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. Gryph. Grut. Lugd. Zeu. Vetst.—4 Habet Ed. Ald. Gryph.
Stad. Pont. Beg.—5 Huic fuit Ed. Par.—6 Armis Ms. Ryck. Fran. armatis
Ms. Voss. 1. sed alia manus emendarat armis. Beg. armis virisque.—7 exerci
tatissimum Ed. Stad. Pont.—8 bn direrit Ed. Lips. 1. bene dixerit Ed. Lips.
2. 3.—9 Deinceps Mss. Vin. Ryck. Regg. Fram. Flor. deinde Ed. pr.—1 CC.
anni Mss. Toll. Ed. Stad. marg. CL. anni Mss. Vin. Regg. Ryck. Voss. 1. 2. 3.
CCL. anni Ms. Duisb. Fran. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven.
Junt. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—2 Imperium Ms.
Ryck.—3 Sic Ms. Ryck. Fran. Ed. Beg. Sed hic jam Mss. reliqui. Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab.
Vetst. Dnk. 1. 2. haec, omisso τφ jam, Ed. Blanc.—4 Jurentas Mss. Regg. Be
rol. Voss. 1. 2. jurentus Ms. Fran. Atque ab hoc quidem non minus, quam
NOTAE

• Circum ipsam matrem suam] Sal Claudius de Afris et Rege Hierone


masius omnino legendum vult, circum triumphavit.
ipsas cunas, sed receptam lectionem * Ad Caesarem Augustum] Ab Appio
tentare nil necesse est : est enim Claudio et Quinto Fulvio Coss. usque
imitatio Poëtica, atque ea perquam ad mortem Cæsaris Augusti, anni
elegans. Nam infantes, qui, non ad sunt ducenti octoginta septem. De
huc pedibus firmi, longius a matre cessit enim A. U. C. 764. anno
sua discedere non audent, circum ip decimoquarto post Christum natum.
sam solent ludere. Tunc temporis totius fere orbis Roma
P In Appium Claudium] A Bruto et potiebatur.
Collatino Coss. usque ad Appium * Ducenti] Certe in hocce numero
Ciaudium et Quintum Fulvium anni error est, quem miror a nemine anim
sunt ducenti supra triginta quatuor. adversum. Ab Augusto enim usque
Quibus Coss. contra Afros bellum ad Adrianum, sub quo noster scrip
susceptum fuit, A. U. C. 477. Et in sit, anni sunt circiter 105. sed forte
Sicilia contra eos pugnatum, et App. erratum est operarum qui 200. scrip
EpitoM. LI B. 1. cAP. 1. 37

quasis robusta maturitas. A Cæsare Augusto in [§. 8.


sæculum nostrum* haud7 multo minus anni ducenti:* qui
bus inertia Cæsarum quasi consenuit,9 atque decoxit;* nisi
quod' sub Trajano principe movet* lacertos,* et præter
spem omnium senectus imperii, quasi reddita juventute,
revirescit.3

CAP. I.

DE ROMULO PR1MO ROMANORUM REG E. *

PRiMUs ille* et Urbis et Imperii conditor Romulus [§. 1.


fuit, Marte' genitus, et Rhea Sylvia.* Hoc* de se [§. 2.
.* Quibus annis populus Rom. veluti consenuit et consumsit rires suas per iner
tiam Caesarum.
-----

a Ms. Voss. 2. et Malliab., aberat rò ipsa.—5 Sic Ms. Naz. et Duk. plerique.
Sed quasi quædam Mss. Duk. quidam ét Edd. vett. omnes, in his Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. Freinshem. Zeu.—6 In sec. n. Eg. Ven.
in nostrum tempus Ms. Voss. 1.—7 Sic Ms. Ryck. Toll. Voss. Fram. Reg. Q.
Dnisb. Ed. pr.TVen. Sed aut Ms. Naz. Reg. F. Pal. 1. Ed. Lips. 1. 2. 8. Med.
Par. sunt Ed. Gryph. Stad. Lugd. Pont. non multo Ms. Duisb. Ed. pr. Lips.
1. 2. 3. Med. Par.Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—8 annis CC. Mss. Voss. 3.
anni CC. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—9 insenuit Ms. Gud.—1 nisi sub
Ms. Fran.—2 Sic Mss. Dnk. plerique, etiam Edd. vett. in his Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. Stad. Pont. Freinsliém. Zeu. Sed movit Ms. Naz. Voss. 3.
Ed. Stad. marg. Amstel. moreret Ms. Fram.—3 Reviresceret Ms. Fran.
* De Romulo...rege absunt ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Ab Ed. Fab.
absunt tantum verba primo Romanorum rege. Ceterum numeri quoque Capp.
in Edd. vett. ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. non habentur.—l Sic Mss.
Duk. omnes, etiam duo illi Mss. antiquissimi Jordanis, quos Salmasius con
suluit, item Ed. pr. Duk. 1. 2. Sed a Matre Ed. Ven. a Marte Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Gryph. Suad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—2 Silnia Ed. Lips. 2.
Multi alii Silvii.—3 Hæc Ms. Berol. Duisb. Ed. pr. Sab. Ven. Junt. hec Ed.
Lips. 1. 3. In Ed. Med. Par. est reste (Med. Gryph. Stad. Pont. Vestæ) sacer
dos gravida hoc conf. est, omissis verbis de se. Ed. Lugd. hoc de se Vestæ sacer
dos, &c. Sed τὸ Vestae àberat a Mss. Vim. hoc sese Vestæ sac. gravidatam Ed.
NOTAE

sere, cum iis datum fuisset 100. Et dit anno Mundi 3108. ante Ch. Nat.
sic legendum puto. 750. et regnavit annis 37. Illo de
* Moret lacertos] Trajanus enim Ro functo, per Senatores per annum
mani Imperii, quod post Augustum unum regnatum fuit.
defensum magis fuerat, quam nobili • Ille] Nobilis, inclytus, famosus,
ter ampliatum, fines longe lateque significat; et ut in bonam, sic et in
diffudit. Tenuit usque ad Indiæ malam partem sumitur: in bonam,
fines, et Mare Rubrum accessit. ut, « Tune ille Æneas, quem Darda
Cap. 1. De Romulo] Romam condi nio Anchisæ Alma Venus genuit
3S L. ANNAEI FLORI

sacerdos* gravida* confessa3 cst: nec mox fama dubitavit,


cum Amulii° imperio abjectus in profluentem7 cum Remo
fratre, non potuit extingui. Siquidem et Tiberinus** [§. 3.
amnem? repressit:' et relictis catulis lupa secuta vagitum*
uber admovit* infantibus, matremque se gessit.* Sic reper
tos apud* arborem, regis5 pastor** tulit in casam, atque
educavit. Alba' tunc erat Latio caput, Iuli opus: [§. 4.
nam Lavinium patris Æneæ contemserat. Ab his7 Amu
lius jam bis septima* soboles* regnabat,* fratre pulso Nu
• Ab isto Ænea Amulius regnabat jam decimus quartus nepos.
••••••••••••

Beg.—4 Graridata Jorn. Ab Ms. Voss. 1. aberat.—5 Confessa, omisso verbo


Snbstantivo, Ed. Ven.—6 Amuli Ed. Par. 1.—7 In profluentem aberant a Ms.
Fran.—8 Tyberinus Ed. Med. Gryph. Tyberius Ed. Par. Tuberinus Ed. Ven.
Tiberius Ed. Lugd.—9 Agmen Ms. Pal. 2. Berol. Duisb. Ed. pr.—1 Repraessit
Ed. Med. Ven.—2 Vagitum secuta, ordime inverso, Mss. Voss. Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Pont. Zeu. Vetst. Amstel. Beg.—
3 Ubera admorit Ms. Ryck. Berol. Flor. Duisb. Fran. Voss. 1. 2. 3. Ed. pr.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd.
Pont. Zeu. Vetst. uberam morit Mss. Jord.—4 Cessit Ms. Naz. matrisque ges
sit officium Jord.—5 Gregis Ms. Naz. Pal. 2. Gud. Pnt. Ryck. Voss. Fran.
Toll. Duisb. Berol. Ed. pr. regii gregis Jord. Ed. Blanc. regius Ed. Beg.—
6 Pastor Faustulus Ms. Naz. Ryck. Flor. Berol. Duisb. Ernst. Ed. pr. Ber.
Sab. Junt. Ald. etiam Jord. haud dubie e glossemate. In Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. est Faustnlus regis pastor.—7 Ab hoc Ed.
Fab.—8 Sic Grævius e Jord. etiam Blanc. Sed nam VII. sobole Ms. Fran. jam
NOTAE

Phrygii Simoëntis ad undam.' Et in lecto Crassus esset, et apud eum


alibi: * At non ille, satum quo te Sulpitius sederet.' Ubi, * apud eum,'
mentiris, Achilles Talis in hoste fuit nil aliud est quam juxta eum.
Priamo.' Et in malam ut, * Et nunc e Regis pastor] Melius multo si le
ille Paris cum semiviro comitatu, gatur regius pastor.
Moeonia mentum mitra crinemque f Alba] Æneas, finito bello adver
madentem Subnixus, rapto potitur.' sus Turnum, Rutulorum Regem, et
° Sacerdos] Rhea Sylvia Numitoris victor, Lavinium ex nomine uxoris,
filia, quæ Vestæ sacerdotio præfecta; cui Laviniæ nomen erat, urbem con
ideo Sacerdotem vocat. didit; qui cum mortuus esset, in lo
* Tiberinus] Hic Tiberinus est flu cum ejus Ascanius filius successit, qui,
minis Deus. Sic Virgil. * Cunctatur Lavinio relicto, Albam longam exci
et amnis Rauca sonans, revocatque tavit, quæ trecentos per annos caput
pedem Tiberinus ab alto.' Et alibi: regni fuit. Post quos Romulus Ro
* Huic Dens ipse loci fluvio Tiberinus mam condidit, quæ non tantum Ita
amoeno Popnleas inter senior se attol liæ, sed et fere totius orbis terrarum
lere frondes Visus.' caput et domina fuit.
* Apud] Juxta significat. Cicero s Bis septima] Amulius ab Aenea
de Orator. lib. ii. * Cum etiam tum decimaquarta soboles est ; hujus ge
EpitoM. LI B. I. CAP. 1. 89

mitore, cujus ex filia Romulus.9 Igitur statim'° prima [§. 5.


juventæ'' face, patruum Amulium'* ab arce" deturbat, avum
reponit.* Ipse fluminis amator, et montium, apud quos' erat
educatus, moenia novæ urbis* agitabat.'* Gemini erant:[§.6.
uter auspicaretur, et regeret, adhibere placuit Deos.**** Re
mus'* montem Aventinum, hic Palatinum'° occupat.'7 Prior
ille'* sex vultures,'9 hic postea, sed duodecim*° videt.' Sic
victor augurio' urbem excitat," plenus spei, bellatricem [§. 7.
* Igitur statim primo aestu juventae pellit patruum Amulium regno, et restituit
avum Numitorem. * Meditabatur maemia novae urbis.
* Erant gemelli, ideo Deos consuluere, uter inciperet et susciperet regnum prior.
••••••••••••

septima sobole Mss. Vin. Duk. Edd. vett. omnes, in his Lips. 2. 3. Med. Par.
Ven. jam septimus sobole Ed. pr. jam bis septima sobole Ed. Gryph. Stad. Lugd.
Pont. Freinsh. Zeu. Duk. 1. 2. jam septima soboles Ed. Lips. 1. Beg.—9 Romu
lus et Remus Ms. Voss. 3.—10 Statim aberat a Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Ald. Gryph. Stad. Pont.—
11 Juventutis Mss. Regg. juventatis Ms. Voss. 1. 2. juventutæ Ms. Ryck.—
12 Amulium Romulus ab arce Mss. Regg. Toll. Ryck. Duisb. Voss. 2. 3.—
13 Agitat Ed. Beg.—14 Sic post Stad. Pont. Grævius rescripsit e Jordane,
quem secutus est in suo exemplo Blanc. Beg. Sed adhibuere piacula Mss. et
Edd. Duk. omnes, in his Lips. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Grut. Lugd.
Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Duk. 1. 2. adhibue piacula Ed. Lips. 1. adhibentur pia
cula Ms. Fran.—15 Rhemus Ed. Lips. 2. ubique.—16 Palatium Mss. Vin. Fran.
Ed. Grut. Vetst. Amstel. pallatinù Ed. Lips. 1. 2. 3.—17 Occupavit Mss.
Regg. Flor. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven.Junt. Ald. Gryph. Stad.
Lugd. Pont.—18 illic Ed. Ven.—19 Voltures Ms. Duisb.—20 XI. Ed. Pont.
operarum peccato.—l Ita Ms. Naz. et Ms. Jord. Ed. Fab. Beg. Sed ridit

NOTAE

neris series sic se habet: AEneas, As traxit originem, quod veteres nil nisi
canius, AEneas Sylvius, Latinns, Alba, auspicato incipiebant.
Capetus, Capys, Calpetus, Tiberinus, * Adhibere placuit Deos] [Delph.
Agrippa, Alladius, Aventinus, Pro habet adhibuere piacula, omissa voce
cas, et Amulius. Qui omnes, modo Deos.] Piaculum est crimem dignum
addas Sylvium Ascanii fratrem, qui piatione, vel sacrificium quo crimen
post eum regno præfuit, regnarunt aliquod expiatur; unde manifestum est
per annos quadringeutos triginta hic vocem piacula, locum habere non.
quinque. posse. Sunt qui legant oracula, bene.
* Ab arce] Arx passim pro regno 1 Augurio] Augurium hic pro au
sumitur. Virgil. JEneid. iv. * Asca spicio posuit. Nam augurium est,
nione pater Romanas invidet arces?' cum observatur garritus aut cantus
' Apud quos] * Apud' pro, in, multo avium, quas appellabant oscines,
elegantius; sic optimi quique scrip quod ore futura prædicerent ; anspi
tores: Terentius, * apud forum ' pro cium vero est, cum et avium pastu
in foro. vel volatu futura notabantur.
1 Auspicaretur] Verti, inciperet ; au m Ercitat] Sic Graeci utuntur ver
spicari enim est inchoare: et inde bo &yetpeu- re{xm, 9epuéÀua èyelpeiv, mae
40 L. ANNAEI FLORI

fore: ita illi* assuetæ* sanguine" et præda* aves pollice


bantur. Ad tutelam novæ urbis* sufficere vallum° [§. 8.
videbatur:* cujus dum irridet7 angustias Remus, idque*
increpat saltu,' dubium an jussu fratris, occisus est: prima
certe victima fuit; munitionemque urbis novæ sanguine
suo consecravit/ Imaginem urbis magis quam [§. 9.
urbem fecerat: incolæ deerant.P Erat in proximo lucus:“
hunc Asylum facit:9 et statim'° mira vis hominum," Latini
Tuscique'* pastores: quidam etiam'* transmarini ; Phry
ges,' qui sub Ænea, Arcades,'** qui sub Evandro duce in
fluxerant. Ita ex variis quasi elementis congregavit cor
pus unum: populumque Romanum ipse fecit.* Res': [§. 10.
* Quod dum Remus irridet angustissimum, et illud arguit saltu suo, &c.
/ Et dedicavit sanguine suo vallum, quod niuniebat notam urbem.

Mss. et Edd. Duk. omnes, in his Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Zeu. Wetst. Duk. 1. 2.—2 Illæ Ms. Voss. 1.—3 Consueti
Ed. pr.—4 Sic Mss. Vin. et Duk. omnes, etiam Ed. pr. Med. Grut. Zeu.
Fab. Vetst. Beg. Duk. 1. 2. Sed sanguis et pde Ed. Lips. 1. 3. sanguini et præ
dæ Ed. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. sangüini et predé Ed. Lips. 2.—5 Urbius
Ed. Ven.—6 Videbat Ms. Fran.—7 Inridet Ms. Fram.—8 Atqüe Ms. Fran. In
Mss. Jord. erat cujus dum angustias increpat, saltu transilivit : sed in eorum
altero ante rò saltu additum reperiebatur et. Mss. Vin. idque increpat: saltu
dubium an jussu fratris occisus est.—9 Fecit Ed. Col. At in Gryph. est facit.—
10 Statim, omissa copula, Ed. Ven.—11 Vix omnium Ms. Voss. 1.—12 Tusco
rumque Mss. Vin. Regg. Fran. Pal. 2. Ed. Stad. marg. Thuscique Ed. Vem.—
13 Et transmarini Ms.Tran. Ed. Lips. 1. 8. Sab. Med. Par. Ven. Gryph.
Stad. Lugd. Pont. transmarini, omisso r® etiam, Ed. Lips. 2.—14 Archades
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—15 Rex erat Ms. Voss. 3.—16 Ludis ab
NOTÆ

nia, fundamenta excitare. * Phryges] Eorum nepotes, qui post


* Assuetæ sanguine] Sunt qui cre Trojæ excidium Æneam ducem comi
dant assuefacere, assuefieri, assue tati fuerant.
scere, nunquam sextum casum asci • Arcades] Sub Fauno, quarto Ita
scere, sed semper tertium ; at longe liæ rege, Evamder ex urbe Arcadiæ,
illi falluntnr. Pallanteo nomine, cum Arcadum
• Vullum] Vallum dicitur ipsa mn turba in Italiam appulit,a quibus Ar
nitio; et valli sunt pali, quibus in cades isti erant orinndi.
terram defixis vallum munitur. * Ipse fecit] Non video, cur hic
P Incolæ deerant] Et haec causa est, hæreant interpretes, et locum vitii
cur imaginem urbis potins quam ur suspicentur ; qui, si quisquam alius,
bem fecisse dicat: incolæ enim ur planissimus est. * Ipse' enim bic su
bem constituunt, non muri. mitur, ut Græce aύτὸs ; et sensus ta
' Lucus] Is inter Capitolium et lis est: Romulus solus corpus coëgit,
arcem erat. quasi natura, quæ ex variis elemen
EPITOM. Lib. 1. cAP. 1. 41

erat unius ætatis; populus virorum.* Itaque matrimonia


a finitimis petita: quia non impetrabantur, manu capta
sunt. Simulatis quippe ludis'° equestribus,'7 " virgines,
quæ ad spectaculum venerant, præda fuere. Et haec** [§. 11.
statim causa bellorum. Pulsi fugatique'9 Veientes:" Cæ
ninensium*°* captum ac dirutum est' oppidum.* Spolia
insuper opima' de rege Feretrio Jovi* manibus suis rex3
reportavit. Sabinis proditæ portæ per virginem: nec [§. 12.
dolo:* sed puella* pretium5 rei, quam° gerebant in sinistris,*
* Ista res poterat manere tantum per triginta annos ; nam populus constabat
viris sine fœminis.
^ Tarpeia virgo prodidit portas Sabinis, non per fraudem ; illa enim petierat in
pretium rei quam gerebat, quæ ferebant in sinistris, scuta scilicet.
••••••••••••

rat a Ms. Scias.—17 Æquestribus Ed. Med.—18 Sic Mss. Vin. Ed. Lugd.
Sed praeda fuere, et statim Ms. Ryck. Toll. Duisb. Fran. Pall. Voss. 1. 2. Ed.
pr. Blanc. Amstel. Duk. 1. 2. præda fuere: hæc statim Mss. Jord. Ed. Beg.
prædæ fuerunt, et haec statim Ms. Put. Prædæ erat etiam in Ms. Naz. Voss. 3.
Ed. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Ald. Gryph. In Ed. Lips. 1. 2. 3. scrip
tum est prede f. et hec statim.—19 Pulsi fugati Ms. Voss. 1. 2. Fran. pulsati
fugati Ms. Reg. Q.—20 Norentes sabini caminensium Ms. Fran. Veientes. Genien
sium Mss. Jord. Veientes Ceninesium Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. In Ven.
Gryph. est Ceninensium. Ms. Berol. Venientes. C. Ed. Beg. Caeminenses.—1' Di
rutum oppidum Ms. Ryck. Voss. 1. Fram. diruptum est oppidum Ed. Par.—
2 opidum Ed. Lips. 1. 3.—3 Reae aberat a Ms. Fram. Voss. 1.—4 puellam Ed.
Ven.—5 precium Ed. Lips. 1. ubique. praecium Ed. Med. Par. ubique.—6 Sic
Ms. Ryck. Fran. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Med. Junt. Ald. Sed rei quâ Ed.
Ven. rei quæ Mss. Vin. Regg. Toll. Voss. Duisb. Ed. pr. Sab. Grut. Lugd.

NOTÆ

tis corpus congregat. quæ Marcus Marcellus Jovi Feretrio


• Ludis equestribus] Hi ludi con de Viridomaro fixerunt.
sualia dicebantur, quos in honorem * Feretrio Jovi] Jupiter Feretrius
Consi faciebant, qui Consus Neptu dictus fuit, quod illi spolia opima
nus equester est: et tunc temporis ferebant, vel a feriendo, quod ful
equos et asinos coronabant, eosque mine feriat; vel quia dux ducem
otiari sinebant. ense ferit. Propert. lib. iv. * Causa
" Veientes] Italiæ populi, socii Fi Feretri Omine quod certo dux ferit
dematibus. ense ducem: Seu quia victa suis hu
* Carminensium] Cæninenses, populi meris hæc arma ferebant: Hinc Fe
in Latio. retri dicta est ara superba Jovis.'
* Spolia opima] Ea sunt, quæ Dux • Nec dolo] Omnes alii, qui super
hostium Duci a se interfecto detrax hac re scripserunt, tradunt Tarpeiam
erat. Eorum tanta raritas fuit, ut virginem a Tatio auro corruptam
trima tantum contigerint: prima quæ fuisse ; a quorum sententia Noster
Romulus de Acrone, altera quæ discedit. Dicit enim illam portas
Cossus Cornelius de Tolumnio, tertia prodidisse, non dolo, quippe quæ pe
42 L. ANNAEI FLORI

petierat; dubium clypeos,7 an armillas. Illi ut et* fidem


solverent, et ulciscerentur, clypeis obruere.* Ita [§. 13.
admissis9 intra'° moenia hostibus, atrox in ipso foro'' pug
na, adeo ut** Romulus Jovem oraret, ut** foedam° suorum
fugam sisteret. Hinc** templum et Stator's Jupiter.*6
Tandem sævientibus'7* intervenere raptae** laceris [§. 14.
comis.* Sic pax facta cum Tatio,'9 foedusque percussum:
secutaque res mira dictu, ut relictis sedibus suis novam' in
urbem hostes** demigrarent, et cum generis suis avitas*

* Cum dubium esset, peteretne clypeos vel armillas; illi, ut et solrerent promissa,
et sumerent pœnas ab illa, obruere eam scutis. -

ali * Tandem cum furerent undique, raptae capillis passis progressæ sunt in me
tttm. -

Zeu._ Fab. Vetst. Dnk. 1. 2. rei quod Jord. rem, quam Ed. Beg.—7 Clipeos
Ed. Lips. 1. 2. 3. Lngd. ubique. At clypeos Ed. Ven. Gryph. ubique.—8 Sic
Ms. Naz. Ryck. Toll. Sed ut fidem, omisso r£ et, Ms. Pal. 1. 2. et Mss. Duk.
reliqui omnes. Ed. pr. Beg. ut de fidem Ms. Voss. 3. h. e. et fidem: nam et in
Ms. Ryck. de sæpissime, ut ante ostendi, scriptum erat pro et.—9 ad missis
Ed. Lips. 1. Ab Ed. Bég. abest r» iua.—io Sid Ms. Naz. Mss. Jord. Pal. i.
2. Toll. Ryck. Duisb. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt.
Ald. Fab. Duk. 1. 2. Sed ád marhia Mss. Vin. et Duk. reliqui. Ed. Stad. Grut.
Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Beg.—11 In ipso aditu Mss. Vin. Pal. 2. Ryck.
Regg. Malliab. Voss. 2. 8. Ed. Stad. Grdt. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Beg. in
ipso, omisso r£ foro, Ms. Fram. Voss.—12 Adeò Romulus Jord. et Ms. Naz.—
13 Fædam omisso r£ ut. Ed. Beg.—14 Ita Mss. Jord. Vin. Pal. 1. 2. et Duk.
9mnes ; etiam Ed. pr. Sed hic `Ms. Naz. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph.—15 Sic quioque Mss. Vin. Sed templum tibi Stator Ms. Vatic. tem
plum tibi statuam Ms. Fran. templum est Stator Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. tem
plum est Statori Ed. Lips. 2. vén. templum esto, inquit Ed. Gryph. templum est
et Stator Ed. Stad. Pont.—16 Juppiter Ed. Med. Jori Ed. Lips. 2.—17 Fune
ribus Jord. et Freculph.—18 Sabinæ captæ Ms. Voss. 3. e glossemate.—
19 Tacio Ed. Lips. 1. 2. 3.—1 Nore Ed. Lips. 3.—2 Hoste Mss. Jord.—3 Ari
NOTÆ

tierat, quæ gerebant in sinistris, rex sapientissimus statum Reipub.


nempe clypeos, ut scilicet inermes a imposuit; juventus divisa per tribus,
Romanis facile obrui possent. Hic in equis et armis ad subita belli ex
locus vulgo male acceptus est; nec cubaret.”
est quod quisquam per vocem, prodi c Tandem saerientibus] Verbum Poë
tae, qua Florus usus est, intelligi ve ticum, Virgil. de Lupo, Æneid. lib.
lit eas insidiose et contra leges hos ix. * Ille asper et improbus ira Sævit
tibus traditas fuisse; nam verbum in absentes.'
prodere significat etiam, in manus d Hostes] Et hæc cansa est cur
tradere, dare, aperire, quasi porro dixit, * res mira dictu;' et miror cui
dare, unde fit prodere; res nota est. dam in mentem venisse, ut germanam
* Ut faedam] Delendum est ut ex lectionem sollicitaret.
genio Flori, sic infra locutus: * Hunc
epitoM. Li b. 1. CA P. 1. 43

opes pro dote sociarent. Auctis brevi* viribus, hunc [§. 15.
rex sapientissimus statum Reipublicæ imposuit: juventus*
divisa* per tribus, in7 equis et armis,* ut9 ad subita belli'°*
excubaret:' consilium Reipublicæ penes senes esset, qui
ex auctoritate** Patres, ob ætatem'* Senatus vocabantur.'*
His ita ordinatis, repente, cum'4 concionem's haberet [§. 16.
ante urbem,'° apud Capreæ'7 paludem,' e conspectu abla
tus est. Discerptum* aliqui a senatu putant ob [§. 17.
asperius ingenium : sed oborta'* tempestas* solisque de
fectio.consecrationis speciem'9 præbuere:" cui mox [§. 18.
* Vigilias ageret, ad subitos motus belli.
* Sed cum repente tempestas orta esset, et sol defecisset, effecere quasi quandam
consecrationem.
••••••••••••

tas aberat a Ms. Gud.—4 In brevi Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—5 Ut jurentus
Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Ald. Gryph. Stad. Lugd.
Pont. Zeu.—6 Dispersa Mss. Vin. Ed. Stad. marg.—7 Ut in equis Ms. Fran.
et in equis Mss. Pall.—8 et in armis Ms. Ryck. Naz. auctore Salmasio, Edd.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd.
Pont. Zeu. Wetst.—9 Sic Ms. Naz., auctore Salmasio; Jord. Freculph. et, ut
Dukero videbatur, Mss. Regg. Malliab. Aberat rò ut a Mss. Pall. et Duk. Ed.
pr. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Freinsh.—10 sub
ita bella Ms. Ryck. Naz. Jord. Toll. Duisb. Pal.T1. 2. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Ald. Gryph. Stad. Pont. Beg. Duk. 1. 2. Sed
subita belli erat in Mss. Vin. et Duk. ceteris.—11 Autoritate Ed. Lips. 2.
Gryph. ubique : authoritate Ed. Ven. ubique.—12 Ab aetate Ed. Stad. Pont.
e Jordane.—18 Vocabatur Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven.—14 Cum repente
Ms. Naz. Pal. 1. 2. et Mss. Duk. exceptis Voss. itemque Ed. pr. Ber. Sab.
Jnnt. Ald. cü repente Ed. Lips. 1. 2. 8. Med. Par. Ven. Gryph.—15 contionem
Ed. Lips. 1. 2. 3. ubique. Atque sic Bongarsius quoque in Justino edidit e
libris suis.—16 ante urbem aberant a Mss. Vin. Scias. Voss. 1. 2. Fram.—
17 Capræ paludem Ms. Pal. 1. 2. Naz. Vin. Ryck. Voss. 1. 2. Ed. Stad. Pont.
Beg. Capræ paludes Mss. Vim. Jord.—18 aborta Ed. Lips. 1. 2. 3.—19 Specime
NOTAE

* Subita belli] Florum ut Oratorem, s Discerptum] De Romuli interitu


vel Poëtam potius, quam ut histori alii alia scribunt. Sunt qui dicant
rum soleo legere, ita ubiqne sublimis interfectum a primoribus, et corpore
est et magnificus. * Subita belli,' pro in minutissima fragmenta dissecto,
subita bella. Sic Horat. dixit, * acuta occulte sub vestibus asportatum. Alii
belli.' veneno extinctum volunt. Et alii
' Capreae paludem] Sic dicebatur ager manu sua mortuum.
juxta urbem. Nec est quod quis b Oborta tempestas] Hoc eleganter
quam loco Capreæ, reponat Capræ. describit Ovid. * Sol fugit et remo
Capreæ dixit Ovid. Fast. lib. ii. * Est vent subeuntia nubila coelum, Et gra
locus, antiqui Capreæ dixere palu vis effusis decidit imber aquis ; Hinc
dem. Forte viris illic, Romule, jura tonat, hinc missis abrumpitur igni
dabas.' bus æther; Fit fuga, Rex patriis as
44 L. ANNAEI FLO R I

Julius Proculus fidem fecit, visum a se Romulum affir


mans, augustiore*° forma,' quam fuisset: mandare præter
ea, ut se pro numine] acciperent: Quirinum in coelo' vo
cari placitum Diis. Ita gentium Roma potiretur.**

CAP. II.

DE NUMA POMPILIO.

SUccfdit* Romulo Numa* Pompilius: quem [§. 1.


Curibus* * Sabinis agentem,° ultro petivere,*7 ob inclytam*
viri religionem. Ille sacra, et cæremonias,9 omnemque [§. 2.
* Cui mox consecrationi Julius Proculus auctor fuit, ut omnes adhiberent fidem,
jurans se vidisse Romulum forma augustiore quam fuisset antea; qui præterea
mandabat eis, ut colerent se pro numine ; se rero vocatum Quirinum in Caelo, et
Deos decrevisse, ut Roma regeret totum orbem terrarum.
* Quem Romani peticere sponte sua, cum vitam ageret Curibus Salinis.
-•-•--

Ed. Lips. 2.—20 Augustiorem Ms. Reg. F.—1 Sic Ms. Naz. Voss. 2. Fran. Ed.
Ber. Sab. Junt. Ald. reliqui. Sed caelo Mss. Duk. ceteri, Pal. 2. Ed. pr.—
2 Sic Ms. Pal. 1. Ryck. Toll. Fran. Ed. pr. Lips. 1. 3. Ber. Sab. Med. Par.
Ven. Sed vocari placitum desistat. gentium Roma Ms. Voss. 1. 2. (in quo manus
prima scripserat pateretur, quod ipsum erat in Naz.) Reg. F a prima manu.
vocari placitum, et ut gentium R. pot. Ms. Pal. 2. auctore Salmasio: nam Gru
terus quidem habet, voc. plac. et omnium g. R. p. Porro vocari plac. de his ita g.
R. pat. Ms. Naz. vocari plac. Diis ut g. R. potir. Mss. Vin. Duisb. Voss. 3.
Jord. Ed. Junt. Ald. Grut. Zeu. Fab. Vetst. voc. plac. Diis gentium R. pot.
Ms. Reg. F a manu sec. vocari plac. sic gent. R. p. Ms. Reg. Q. in carlo rocari:
placitum Diis ita, gent. R. p. Ed. Duk. 1. 2. placitum Diis: ita gentium imperio
Roma potiretur Ed. Gryph. Stad. Pont. in cælo vocari : placitum Diis, ut gen
tium imperio Roma potiretur Ed. Lugd.
s Successit Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—4 Num
ma Ed. Med.—5 Curribus Ed. Lips. 2.—6 Degentem Ms. Voss. 3. e glossemate.
—7 petirerunt Mss. Regg. Naz. Flor. Fran. Malliab.—8 inclitam Ed. Lips. 1.
2. 3. ubique. Sed inclytam Ed. Med. Ven. Gryph. Lugd. Pont. ubique.—9 caeri
NOTÆ

tra petebat equis.' Integros versus i Augustiore forma] Ovid. * Pul


descripsi, ut mihi viam facerent ad cher, et humano major, trabeaque de
antiquam lectionem Virgilio resti corus Romulus, in media visus adesse
tuendam, apud quem hodie male le via.'
gitur, Æneid. lib. iii. * Ingeminant J Pro numine] * Thura ferant, pla
abrupti nubibus ignes.' Cum legen centque movum pia turba Quirinum.'
dum sit abruptis nubibus. Et sic lege Ovid.
rat Ovidius cum imitatus est. Ete CAP. 11. De Numa Pompilio] Reg
nim nonne idem est, * æther abrumpi num suscepit anno Mundi 3236. ante
tur missis ignibus:' et, * ignes nubibus Ch. Nat. 712. regnavit annis 43.
abruptis ?' Res ipsa luce clarior. a Curibus] Cures, urbs in Sabinis.
EPiToM. LIB. I. CAP. 2. 45

cultum Deorum immortalium docuit: ille Pontifices,"


Augures, Salios,* ceteraque populi Romani sacerdotia;'°°
annum quoque'' in duodecim menses, fastos dies* nefastos
que** descripsit.** Ille Ancilia'** atque Palladium,' [§. 8.
secreta quædam imperii pignora,* Janumque geminum,'**
fidem pacis ac belli: in primis focum Vestæ' virginibus
colendum dedit,° ut ad simulacrum'° coelestium siderum'7

* Ille dedit colenda Vestalibus Ancilia et Palladium, quæ erant quædam secreta
pignora imperii; et Janum Geminum, in quo stabat pax et bellum; et in primis
ignem Vestae.
-----

monias Ms. Ryck. Berol. Malliab. Duisb. Fran. Voss. 2. 3. Ed. pr. Ber. Sab.
Med. Par. Junt. Ald. cerimonius Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven.—10 Ceterosque per
sacerdotia Mss. Vin. Pall. Ryck. Berol. Malliab. Duisb. Fran. Voss. 1. 2. 3.
Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. (in quo tamen est sacerdotia) Ber. Sab. Med. Par. Ven.
Junt. Ald. Gryph. Städ. Pont. Freinsh. Duk. 1. 2. ceteraque per sacerdotia Ms.
Naz. ceteraque sacerdotia Ms. Flor. Ed. Vim. Grnt. Lugd. Zeu. Fab. Vetst.
Jord. Freculph.—11 Annumque Mss. Jord.—12 Fastos nefastosque Mss. Jord.
fastos d. nephastosque Ed. Lips. 1. 2. 3. f. d. ne fastosque Ed. Par.—13 Descripsi
Ed. Ven.—14 Ancylia Ed. Lips. 2. Gryph.—15 Bifrontem Jord.—16 Ad simili
tudinem Ms. Fran. Voss. 3. Jord. Ed. Col. marg. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu.
Vetst. ad simulachrum Ed. Par.—17 Syderum Ed. Med. Par. Ven. Gryph.
NOTAE

* Pontifices] Quatuor Pontifices in e Ancilia] Unum tantum e coelo


stituit Numa, et augures totidem. delapsum, sed plura jussit fieri, si
* Salios] Martis Sacerdotes numero mili coelata figura, ut inqnit ille, ut
duodecim, qui certis diebus per ur deciperentur qui illud furari cupe
bem armati canentes cum tripudiis rent.
et saltu discnrrebant. f Palladium] Palladis simulacrum e
° Ceteraque populi Romani sacerdo coelo delapsum, in quo Imperii fides
tia] In aliis cetera sacerdotia, vel cete stabat. Illud Ulysses et Diomedes
rosque per sacerdotia ; ex quo Salma sustulerunt, et Æneas postea in Ita
sius ingeniosissime, ceteraque P. R. liam detulit.
sacerdotia. Nihil ego verius puto: ex s Pignora] Sic Ovid. * Imperii pig
duobus illis literis P. R. negligentes mora certa dabo,' de ancile.
librarii fecerant per. * Janum geminum] Cujus templum
° Fastos dies] Fasti dies sunt, qui belli tempore patet, pacis vero clau
bus jus fatur, id est, dicitur ; et qui sum est; et ideo pacis et belli fidem
bus Prætoribus licebat hæc tria verba vocat. Dictus autem fuit geminus,
proferre sine piaculo, Do, Dico, Ad a gemina facie, hac ortum, illa oc
dico. Nefasti vero quibus jus non cidentem spectante.
fatur, nec tria verba licet profari i Vestæ] Alii Saturni filiam, alii
Prætoribus. Ovid. * Ille nefastus Jani uxorem Vestam dicunt, etVesta
erit, per quem tria verba silentur; nil aliud est qnam ignis. Ovid. * Nec
Fastus erit per quem lege licebit tu aliud Vestam quam vivam intel
agi.' lige flammam.' Illam Aeneas a Troja
46 L. ANNAEI FLORI

custos imperii flamma'* vigilaret.*'9 Hæc omnia quasi


monitu Deæ Egeriæ,*° quo magis barbari' acciperent.
Eo denique ferocem populum redegit, ut, quod vi* et [§. 4.
injuria occupaverat, imperium, religione atque justitia**
gubernaret.*

CAP. III.

DE TULLO HOSTI LIO.

Excipit* Pompilium Numam Tullus Hostilius: [§. 1.


cui in* honorem virtutis regnum ultro datum.** Hic om
nem militarem disciplinam, artemque bellandi condidit.*
Itaque mirum in modum* exercitas juventute, provocare [§. 2.
ausus Albanos, gravem* et diu principem* populum.*

* Ut flamma custos imperii semper vigilaret ad similitudinem cælestium siderum.


4 Tandem redegit populum furentem ad id, ut ille populus, qui occupaverat im
perium per rim et injuriam, idem regeret religione etjustitia.
• Tullus Hostilius successor fuit Numæ Pompilio, qui accepit regnum a populo
sine ambitione, in honorem virtutis.
^ Populum bellicosum et qui dominaverat diu.
-

ubique.—18 Flama Mss. Toll.—19 Inrigilaret Ms. Jord.—20 Ægeriae Ed.


Med. Par. Gryph.—21 Justicia Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. et i. Ed. Beg.
1 Explicit Ed. Par. 2.—2 Cujus honorem Mss. Jord. in quibus eadem manus
correxerat ob honorem.—3 Datur Ms. Gud. Voss. 3.—4 Immodum Ed. Lips.

NOTAE

in Italiam detulit, * Vestamque po nem; ergo legendum, ut qui ; Popu


tentem, Æternumqne adytis effert lum enim Romanum per vim et inju
penetralibus ignem.' riam occupasse Imperium nimis ve
5 Barbari] Non dicit, barbari, pro rum est. Sic restituit hunc locum
Latini, quod quidam volunt. Ut apud Pater meus.
Plaut. in Prolog. Asinariæ, Marcus CAp. iii. De Tullo Hostilio] Regnum
vertit * barbare,' id est, Latine; sed cepit anno Mundi 3279. ante Ch. Nat.
barbari qui scilicet legibus adhuc, 669. regnavit annis 32.
cæremoniis, nec Deorum cultu essent a Condidit] Renovavit, restituit.
assueti; et per hanc vocem causam b Grarem] Poëticas Flori locutio
reddidit, cur se apud eos Egeriæ nes ubique notabis. Sic Horat. Per
monitu uti simularet. sas * graves' vocat. Od. 1. 2. * Au
* Quod vi] Quod vi et injuria hic diet cives acuisse ferrum, Quo graves
dicitur, id ad Numam pertinere non Persæ melins perirent:' ubi male
potest, quem scilicet ultro petiverat commentator vetus qui infraenes ex
Pop. Rom. ob inclytam viri religio plicat; sed pessime Cruquius, qui ab
EPiToM. LI B. I. CAP. 3. 47

Sed cum pari robore frequentibus præliis utrique° [§. 3.


comminuerentur, misso in compendium7 bello, Horatiis*
Curiatiisque,** tergeminis9 hinc atque inde fratribus, utrius
que populi fata permissa'° sunt.* Anceps et pulchra'' [§. 4.
contentio, exituque'* ipso mirabilis. Tribus quippe illinc'
vulneratis, hinc* duobus occisis,* qui supererat'* Horatius,
addito ad virtutem'* dolo, ut distraheret hostem, simulat
fugam: singulosque, prout sequi poterant," adortus'* ex
superat.* Sic (rarum alias decus)'° unius manu'7 [§. 5.
parta victoria est: quam ille mox parricidio foedavit.**
Flentem circa se spolia'9 sponsi quidem, sed hostis, soro
rem viderat: hunc tam immaturum' virginis amorem ultus*°
* Sed cum utrique ferrent damna aequalia præliis frequentibus, ut facerent cito
finem belli, uterque populus dedere fata sua Horatiis et Curiatiis, tribus frutribus
er utraque parte.
4 Nam tribus Curiatiis vulneratis, duobus Horatiis occisis.
* Superat singulos aggressus, ut unusquisque poterat sequi.
-
-------

1. 3. Par. imodum Ed. Med.—5 Sic et Ed. pr. Sed exercitata Ms. Ryck.
Voss. 3. Ed. Col. Lugd.—6 Ita et Mss. Vim. Sed utrinque Ms. Scias. Ed.
Med. Par. Ven. Gryph.—7 Imcompendium Ed. Lips. 1.—8 Sic et Ms. Naz.
Sed Curatiisque Ms. Fran. Duisb. Voss. Ed. pr. Grnt. Lugd. Pont. Vetst.—
9 Sic Ed. Stad. Grut. Zeu. Freinsh. Fab. Vetst. Sed trigeminis Mss. et Edd.
Duk. omnes; in his Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Beg. Duk. 1. 2.—
10 Ita Mss. Jord. Naz. Regg. Voss. Ed. Fab. Blanc. Beg. Duk. 1. 2. Sed
commissa Ms. Pal. 1. 2. Fran. Toll. Duisb. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. Ven. Junt. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zen. Vetst.—11 Sic et
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. ubique.—12 Exitusque Ed. Ven.—13 Superat Ed.
Lips. 2.—14 Virtutes Ms. Pal. 2.—15 Adorsus Ms. Voss. 2. male. ad ortus
Ed. Lips. 1.—16 Sic Mss. Pall. et Dnk. omnes, nisi quod in Duisb. et Fran.
erat rarum al' decus. In Voss. 1. super alias scriptum erat aliis. Sed rarum
alius decus Mss. Jord. rerum, simpliciter, Ed. pr. rarum Ed. Vem. Grut. Zeu.
Vetst.—17 Manu Ed. Amstel. omisso rò unius.—18 Fedarit Ed. Med.—
19 Spolia circa se Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd.
Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Blanc. Vetst. Amstel. Beg. Duk. 1. 2.—20 Vultus
NOTAE

armorum genere dictos putat, quippe s Hinc] Ex Horatiis.


qui ferreis laminis induerentur. Gra b Prout sequi poterant] Bona lectio;
vis, nil aliud significat quam fortis, male poterat in aliis Cod. scriptum
bellicosus, qui contemni non debet, est. Sic Aurel. Victor. * Unus Hora
qni virtutis suæ dedit specimina. tius quamvis integer, quia tribus im
• Diu Principem] Albani enim quin par erat, fugam simulavit, et singu
gentos fere per annos regnarunt. los per intervalla, ut vulnerum dolor
* Horatiis] A parte Romanorum. patiebatur insequentes, interfecit.'
• Curiatiis] A parte Albanorum. i Immaturum] Notandum * imma
' Illinc] Ex Curiatiis. turum' posuisse, pro intemperatum.
48 ' L. ANNAEI FLORI

est ferro. Citavere' leges nefas: sed abstulit virtus parri


cidam:*) et facinus intra* gloriam fuit/ Nec diu in [§. 6.
fide* Albanus. Nam Fidenate* * bello missi in auxilium
ex% foedere, medii inter duos7 expectavere fortunam.
Sed rex callidus, ubi inclinare*' socios ad hostem [§. 7.
videt, tollit animos, quasi ipse mandasset.* Spes inde nos
tris, metus hostibus. Sic fraus proditorum irrita fuit.
Itaque hoste victo, ruptorem foederis Metium? Fufe- [§. 8.
tium,'° religatum inter duos currus,'' pernicibus* equis dis
trahit: ** Albamque ipsam quamvis parentem," [§. 9.
æmulam'* tamen, diruit,'* cum prius's omnes opes'° urbis,

f Leges vocarere in jus illud nefandum facinus ; sed virtus ejus effecit, ut parri
cidium ei remitteretur. Et facinus constitit inter terminos gloriae.
* Sed cum rex callidus videt illos vergere ad hostes, erigit animos suorum mili
twm, simulans se ita mandasse. ^ Velocibus.

Ed. Par. Ven.—1 Quod auderet Mss. Jord. Num orta lectio e glossemate τοῦ
nefas?—2 Patricidâ Ed. Lips. 1. 3. parricidiam Ed. Ven.—3 Infra Jord. Ed.
Lugd. Zeu. Beg.—4 Fide mansit Auanus Ms. Ryck. Pal. 2. Fran. Voss. 3. Ed.
Lips. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Col. Stad. Lugd. Pont. fide
permansit Albanus Ms. Reg. Q. fide perstat Albanus Ed. Jord. infide mäsit Al
banus Ed. Lips. 1.—5 Fidenati Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad.
Pont. Fidennati Ed. Ven.-—6 Misit in auxilium et faedere Mss. Jord. Naz. misit
in aurilium ex faedere Ms. Duisb. Ed. pr. misti in aur. ex f. Ms. Voss. 1. bello
quos misit in aux. ex f. Ms. Reg. Q.—7 Interduos Ed. Lips. 1. Mox in eodem
est exspectarere. Et sic ubique.—8 Subinclinare socios Ms. Naz. ubi sub incl. s.
Ed. Beg. ubi inclinare se socios Ms. Pal. 1. Berol. Duisb. Voss. 1. Ed. pr.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Gryph. Stad. Pont. ubi incli
mare etiam se suos Ms. Pal. 2.—9 Mettum Ms. Naz. et Mss. Jord. Metum Mss.
Vin. Voss. 2.—10 Sic Ms. Naz. Vin. Reg. F, Toll. Voss. 1. 2. Ed. Grut. Vetst.
Beg. Duk. 1. 2. Sed Suffetium Ms. Duisb. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Gryph. Suf
fetum Ed. Med. Par. Ven. Sufetium Ms. Reg. Q, Ed. Fab. Fuffetium Ms.
Ryck. Fusecium Ms. Fran. Sussecium Ms. Voss. 3.—11 Inter duos funes Ms.
Pal. 1. inter duos currus funes Ms. Pal. 2. unde duplicem olim in libris lec
tionem loci extitisse, nemo non videt.—12 Sic Ms. Naz. Mss. Jord. et Mss.
atque Edd. Duk. omnes cum nostris. Sed distrahitur Ms. Pal. 1. distrarit
Ed. Grut. Zeu. Vetst.—13 Emulam Ed. Ven.—14 Dirruit Ed. Lips. 1. 3.—
15 Prius: cum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. prius cum Ms. Toll. Duisb. Ed. Par.
Ven. prius tamen Ms. Fran.—16 Opes omnes, ordine inverso, Ms. Fran.—
NOTAE

i Parricidam] Pro parricidio. belli experiretur ac sequeretur, qua


* Fidenate] Fidenates, populi in re Tullus intellecta, magna voce
Latio, sexto ab urbe milliario dis- ait, suo illud jussu Metium facere.
tantes. Quare hostes territi victique sunt.
' Ubi inclinare] Metius enim aciem a Parentem] Quippe ab Albæ re
in collem subduxerat, ut fortunam gibus Romæ conditor Romulus.
EPITOM. LI B. I. cAP. 4. 49

ipsumque populum Romam'7 transtulisset:** prorsus ut


consanguinea civitas non periisse,'9 sed in suum corpus
rediisse'9 rursus*° videretur.

CAP. IV.

DE ANCO MARCIO.*

ANcUs* deinde Marcius, nepos Pompilii,* pari* [§. 1.


ingenio.* Hic5 igitur et moenia** muro amplexus est,7 [§. 2.
et interfluentem* Urbi Tiberinum9 ponte'° commisit:** °
Ostiamque*** in ipso maris fluminisque confinio coloniam
posuit:* jam tum'* videlicet præsagiens animo, futurum, ut
totius mundi opes et commeatus illo velut'* maritimo Urbis
hospitio's reciperentur.

• Qui erat similis ingenio Numae, aro suo.


* Et per pontem jumrit ripas Tiberis, qui fluebat intra Urbem, et condidit Ostiam
Colonium in ipso concursu muris et fluminis.
-

17 Romanum Ms. Naz. Ed. Grut. Vetst.—18 Transtulit Ms. Fran.—19 Peris
se....redisse Jord. Ms. Ryck. Fran. Duisb. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. periisse....re
disse Ed. Med. Par. Ven. perisse....rediisse Ed. Pont.—20 Russus Ed. Lips.
$; rurssus Ed. Lips. 3. redisse r. v. Ms. Berol. rediisse videretur Ms.
eg. Q.
1 Martio Ed. Lips. 1. 2. 3. Par. Ven. ubique.—2 Eneus Ed. Ven.—3 Nepos
ex filia Pompilii Jord. et Freculph. et Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
Stad. Lugd. Pont. nepos Pompilii ex filia Ed. Fab.—4 Pravo Jord.—5 hie aberat
a Ms. Naz.—6 Maenia aberät a Ms. Burdigal.—7 Amplexus Ed. Freinshem.
—8 Influentem urbi Mss. Jord.—9 Tiberim Ms. Fran. Ed. Stad. Pomt. Tibe
rini Ms. Ryck. Tyberinum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—10 Ponti Ms.
Naz.—11 Conjunàrit Ms. Flor. e glossemate, credo.—12 Hostiamque Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Ven. Hostiamque Ed. Par. Gryph.—13 Tunc Ed. Par.—14 Vel
uti Ms. Ryck. Duisb. Fran. Voss. et Edd. Duk. omnes, etiam Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Blanc.
Vetst. Beg.—15 Hospicio Ed. Lips. 1. 2. 3.
NOTAE

CAp. iv. De Anco Marcio] Regnare cat. Virgil. * Delphinum caudas


cœpit anno Mundi 3311. ante Ch. utero commissa lnpornm.' Id est,
Nat. 637. regnavit annis 24. habeus caudas commissas, conjunc
• Maenia] Ædificia, domos, insu- tas, utero luporum.
las. • Ostiam] Oppidum in Latio, ad
b Commisit] Ripas ponte conjunxit; Tiberis ostia.
committere enim, conjungere signifi

Delph. et Var. Clas. Plor. I)


I.. A N N AEI FLORI

CAP. V.

De TARQUiNio' PRisco.

TARQUIN1Us postea Priscus, quamvis transmarinæ [§. 1.


originis, regnum ultro petens accipit* ob industriam atque
elegantiam : quippe qui oriundus* Corintho,* Graecum in
genium Italicis artibus miscuisset. Hic et senatus [§. 2.
majestatem numero ampliavit, et centuriis° tribus auxit,*
quatenus* Attius* Navius° numerum augeri prohibebat, vir7
summus augurio. Quem rex in experimentum roga- [§. 3.
vit, fierine* posset, quod ipse mente conceperat? Ille [§. 4.
rem expertus augurio, posse,3 respondit. * Atqui'° hoc,' in
quit, * agitabam,'' an cotem illam secare novacula possem. »
Augur, * Potes'* ergo,' inquit; et secuit. Inde Romanis
* Hic ampliarit majestatem Senatus numero Senatorum, et aurit Centurias tribus
aliis Centuriis.
-

1 Tarquini Ed. Ven.—2 Accepit Mss. Jord. Naz. Ryck. Regg. Voss. 1.
Fran. Ed. Beg.— 3 Oriundum Ed. Par. 1. Abest ab Ed. pr.—4 Sic Mss. Jord.
et Ms. Pal. l. Flor. Malliab. Voss. 1. 3. Reg. Q. Sed quatinus Ms. Ryck.
Voss. 2. Reg. F. a prima manu : quamris Jord. Ms. Pal. 2. Berol. Duisb.
Fran. et Reg. F. a manu correctrice ; Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. Ven. Jnnt. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—5 Actius
Ms. Ryck. Duisb. Voss. 2. 3. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
Ancus Ms. Fran.—6 Naevius Ms. Pal. 1. 2. 3. Ed. Zeu. Nerius Mss. Vin. Ryck.
Duisb. Ed. pr. Stad. Pont. Manius Ms. Fran.—7 Prohibebat summus Ed. Lips.
1. 2. 3. Ven. Beg. prohibebat summisso Ed. Med. Par. prohiberet summus Ed.
Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. prohibebatur summus Ms. Naz.
Dukerus quidem in nullo Mss. suorum reperit rò cir. Sed erat tamen in eo
quem Pighius ad A. U. 138. laudat. Est etiam apud Freculph. et in Mss.
Jord.—8 Fieri ne Ed. Lips. 1. Par.—9 Posset Ed. Par. 1.—10 Atque Ed.
Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—11 Agituram Mss. Jord. cogitabam Ms.
Fran. quod glossema sapit: agitabant Ed. Ven.—12 Et augur, potes Mss.

NOTAE

CAp. v. De Tarquinio Prisco] Anno b Centuriis] Quod Florus de Senatu,


Mundi 3335. ante Ch. Nat. 613. reg Aurel. Victor de Equitibus dicit :
navit amnis 38. * Centum patres in Curiam legit, qui
* Corintho] Damarati Corinthii fi minorum gentium sunt appellati,
lius erat, ejus qui, Cypselli tyranni Equitum Centurias numero duplica
dem fugiens, in Etrnriam commigra vit, nomina mutare non potuit, Accii
vit: ipse Lucumo dictus, postea vero Navii auguris auctoritate deterritus,
ab Urbe Tusciæ, Tarquiuiis nominc, qui fidem artis suæ novacula et cote
Tarquiuius vocatus. firmavit.'
EPiToM. LI B. 1. cAP. 5. 51

sacer auguratus.*'* Neque'* pace Tarquinius quam [§. 5.


bello promtior.* Duodecim'** namque'° Tusciæ populos
frequentibus armis subegit. Inde'7 fasces, trabeae," [§. 6.
curules,** annuli,'9' phaleræ,*°* paludamenta," praetexta;''
inde, quod* aureo* curru, quatuor equis triumphatur;"*
togæ pictæ,] tunicæque palmatæ;5* omnia denique decora
et insignia, quibus imperii dignitas eminet.“
* Ex eo augurium fuit sacrum Romanis.
* Neque Tarquinius fuit ardentior in pace quam in bello.
* Inde est, quod triumphatur quadrigis aureis.
-------

Jord. augur, potes Ms. Reg. Q.—13 Auguriatus Ed. pr.—14 Náque Ed. Gryph.
—15 XII. Ed. Lips. 1. 2. 3. Par. Ven.—16 Nanque Ed. Lips. 2. Gryph. ubi
qne.—17 Et inde Ms. Ryck. Flor. Berol. Duisb. Voss. 3. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—18 Currules Ed. Lips. 1. 3.—19 Sic Ed.
Lips. 1. 2. 3. Gryph. Stad. Reliqni anuli.—20 Fule Ed. Lips. 1. falerae Ed.
Med. Par. falere Ed. Lips. 3.—17 Prætertæ Jord. Ed. Beg. Freculph.—2 Sic
Ms. Naz. Sed indeque Jord. Mss. Pall. Flor. Berol. Duisb. Fram. Ed. pr. Med.
Par. inde Ms. Malliab.—3 Aurato curru Ed. Stad. Pont. male, cum aureum di
catur etiam id quod est auro obductum.—4 Triumphatur abest ab Ed. Par. 1.
—5 Palnuutem Ed. Par. 1.—6 Sumta sunt add. Ed. Jord. et Freculph.
NOTÆ

e Duodecim] Etrusci, sive Tnsci, a rum frontibus, maxillis, pectoribus


Græcis Tyrrheni dicti, intra Appemi ad speciem addebantur, iis ob rem
num, mare infernm, et Tiberim Ma bene gestam equites donabantur.
cramque amnes consederunt, duode b Paludamenta] Vestes purpura et
eim urbibus totidemque principati cocco distinctæ, quibus induti Impe
bus inter se constitutis. ratores ad bella proficiscuntur.
d Trabeae] Sunt vestes, quæ quas 1 Prætexta] Vestis, cui purpnra
dam tanquam discolores pannorum prætexta est, hoc est, quæ purpuram
trabes habebant. Suetonius inde ves in ora habet. Hac utebantur pueri
timentis docet tria trabearum fuisse usque ad annum decimum septimum,
genera, unum e sola purpura Diis qui annus tyrocinii dicebatur.
consecratum, alterum e purpura et 1 Togae pictae] Triumphantium pe
cocco, quo Augures. Ceterum, et culiaris, ex splendidiore purpura, va
ante Tarquinium Priscum Romæ in riis Phrygiomiæ artis pigmentis, et
nsu fuit trabea, nempe Romuli tem variis iconibus ad extinam et inti
pore. Virgil. Æneid. vii. * Ipse, Qui mam utramque frontem elegantissime
rinali trabea cinctuque Gabino Insig descriptæ.
nis, reserat stridentia limina Consul.' * Tunicæ palmatæ] Triumphantium
Ubi interpres, Quirinali Trabea, re propriæ, ut togæ pictæ ex splendi
gali veste, quali Romulus utebatur. diori purpura, ubique palmeis foliis
e Curules] Erant sellæ eburneæ. ex auro prætexta, et qua in longum
' Annuli] Annuli aurei insignia dig latumqne patet, eisdem foliis elegan
nitatis equestris. tissime descripta, triumphantis cele
s Phaleræ] Ornamenta, quæ equo bres victorias sua specie designanti
bus.
55o
- L. ANNAEI FLORI

CAP. VI.

D E S E R V IO T U L LIO.

ServiUs Tullius deinceps gubernacula Urbis inva- [§. 1.


dit. Nec obscuritas inhibuit, quamvis matre serva* creatum.
Nam eximiam' indolem uxor Tarquinii Tanaquil libera
liter educaverat:* et clarum fore visa circa caput flamma**
promiserat. Ergo inter Tarquinii mortem, annitente* [§. 2.
regina, substitutus in locum regis, quasi ad* tempus,** reg
num dolo partum sic egit* industrie,° ut jure adeptus videre
• Igitur sub mortem regis substitutus est in locum ejus, quasi pro tempore, regina
mitente.
-

1 Ob eximiam Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.
Zeu.—2 Educarat Ms. Ryck. Berol. Reg. F. Malliab. Duisb. Fran. Ed. pr.
Lips. 1. 3. educararat Ms. Voss. 1. 2.—3 flama Ms. Flor. Berol. Duisb.—4 Ad
mittete Ed. Lips. 1. admittente Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. adni
tente Ed. Stad. Pont.—5 Sic Mss. et Edd. Duk. omnes, in his Lips. 1. 2. s.
Med. Par. Ven. etiam Freculph. Sed quasi tempus Ms. Naz. quasi in tempus
Ed. Fab. Amstel. Beg.—6 Sic etiam Jord. et Freculph. Sed industria Ms.
NOTAE
CAP. vi. De Servio Tullio] Anno Atque omnem ornatum flamma cre
Mundi 3373. ante Ch. Nat. 575. reg pitamte cremari : Id vero horrendum,
navit annis 44. ac visu miserabile ferri ; Namque
• Matre serra] Non serva fuerat, fore illustrem fama fatisque canebant
sed Corniculo Latii oppido capto, et Ipsam, sed populo magnum porten
Servio Tullio, qui Princeps in illa dere bellum.'
Urbe fuerat, occiso, uxor ejus in hos • Quasi ad tempus] Quia vulnerato
tium potestatem venit, et ob unicam Tarquinio uxor * Tanaquil populum
nobilitatem ab regina Romana ser bono animo esse jubet; sopitum fuisse
vitio prohibita fuit, et Servium Tul regem subito ictu, ferrum haud alte
lium in Prisci Tarquinii domo pepe in corpus descendisse, jam ad se re
rit, quem matris fortuna, quod scili diisse: inspectum vulnus absterso
cet capta patria in hostium manus cruore: omnia salubria esse: confi
venerit, ut serva natum crederent, dere propediem ipsum eos visuros.
fecit. Vide Livium lib. i. Interim Servio Tullio jubere populum
b Visa circa caput flamma] Semper dicto audientem esse: eum jura red
monstrum istud magnum aliquid por diturum, obiturumque alia regis mu
tendebat. Sic Virgil. Æneid. ii. de nia.' Liv. Et hoc est, cur Noster eum
Ascanio, * Ecce levis summo de ver substitutum in locum Regis, quasi in
tice visus Iuli Fundere lumem apex, tempus, dicat.
tactuque innoxia molli Lambere flam d Sic egit] Nota agere, pro admi
ma comas, et circum tempora pasci.' nistrare : sic capite sequenti, * sce
Et lib. vii. de Lavinia : * Visa (nefas) lere partam potestatem non melius
longis comprendere crinibus ignem, egit quam acquisierat.'
EpiToM. i.i b. I. CA p. 7. 53

tur.* Ab hoc Populus Romanus relatus in censum,7* [§. 3.


digestus in classes,' curiis* * atque collegiis9° distributus:
summaque regis solertia ita est ordinata'° respublica, ut
omnia patrimonii, dignitatis, ætatis, artium, officiorumque''
discrimina in tabulas'* referrentur; ac si'3 maxima civitas
minimæ'* domus diligentia contineretur.

CAP. VII.

DE TARQU 1 N io sU PER Bo.

PostREMUs omnium fuit regum Tarquinius, cui [§. 1.


cognomen* Superbo' ex moribus** datum. Hic regnum [§. 2.
* Et sic administrarit industrie regnum, quod acquisierat fraude, ut videretur
•deptus jure.
-.

Toll. Duisb. Ber. Fran. Pal. 1. Voss. 1. 2. 3. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Sab. Med.
Par. Ven. Junt. Ald. Gryph. Stad. Pont. industriæ Ms. Ryck.—7 Incensum
Ed. Par. In Ven. est relatus in classes, omissis verbis in censum digestus.—
8 Decuriis Jord. Freculph. Ed. Ald. centuriis Ed. Beg.—9 Colegiis Ed. Lips.
1. 3.—10 Exordina Ed. Lips. 1. exordinata Ed. Lips. 2. 3. exordinatam Ed.
Ven.—ll Qffitiorum Ed. Lips. 3.—12 Tabulis Ms. Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3.
Junt. Gryph. talibus Ed. Bér. Sab. Med. Par.—13 Ac sic Ms. Naz. Flor.
Voss. 1. 2. Jord. Freculph. Ed. Fab. Beg.—14 Minime Ed. Par. 1. Ven.
1 Suberbo Ed. Par. 1. superbus Ed. Lips. 2. male.—2 Exmoribus Ed. Lips.
NOTAE

* Relatus in censum] Sic Livius: tnmviri dicebantur, etsi revera essent


*Censum instituit, rem saluberrimam centum et quinque capita.
tanto futuro Imperio, ex quo belli h Collegiis] Collegium est proprie
pacisque munia non viritim, ut antea, collectus hominum, qui eandem ar
sed pro habitu pecuniarum fierent.' tem tractant, ut Collegium Fabro
Census autem est, quo publicæ et rum, Collegium Mercatorum, Colle
privatæ omnium opes describebam gium Sacerdotmm, &c. Collegia in
tur; ante Servium per orbem terra stituisse Numam Plutarchus tradidit.
rum incognitns. CAP. vii. De Tarquinio Superbo] An
' Classes] Populum Romanum in no Mundi 3417. ante Ch. Nat. 531.
sex classes divisit Servius Tullius, regnavit anmis 25.
quibus centum nonaginta tres centu • Cognomen] Cognomen est, quod
riæ continebantur. Vide Livium nomini gentilitio subjungitur.
lib. i. * Ex moribus] Livius: * Cui cogno
5 Curiis] Triginta fuere curiæ a men Superbo facta indiderunt; quia
rege Romulo institutæ ; postea vero socerum gener sepultura prohibuit,
triginta quinque, quæ tamen triginta Romulum quoque insepultum periisse
dicebantur, eadem ratione qua cen dictitans ; primoresque patrum, quos
54 L. ANNAEI FLORI

avitum, quod a Servio tenebatur, rapere maluit, quam ex


pectare, immissisque* in eum percussoribus, scelere partam*
potestatem non melius egit,* quam acquisierat.** Nec [§. 3.
abhorrebat moribus uxor Tullia, quæ, ut virum regem sa
lutaret,° ° super7 cruentum patrem, vecta carpento, conster
natos* equos egit. Sed ipse in Senatum? cædibus,'° [§. 4.
in omnes** superbia, quæ** crudelitate gravior est bonis,'*
grassatus,*** cum sævitiam jam's domi fatigasset, tandem in
hostes conversus est. Sic valida oppida in Latio [§. 5.
capta sunt, Ardea,* Ocriculum,'°' Gabii,* Suessa'7 Pome
tia." Tum** quoque cruentus'9 in suos. Neque enim [§. 6.
filium verberare dubitavit, ut simulanti transfugam' apud**
hostes hinc fides esset.* Cui Gabiis,' ut voluerat, [§. 7.
• Non melius administrarit regnum partuum scelere, quam acquisierat.
* Ipse rero cum sacrisset in Senatumn cædibus, et in omnes superbia.
* Ut cum transfugam esse simularet, hostes adhiberent fidem ei facile.
-

1.—3 Immisisque Ed. Par. 1.—4 Partem Ed. Par. 1.—5 Adquaesierat Ms. Naz.
acquiesierat Ed. Lips. 3.—6 Salutasset Ed. pr.—7 Supra Ms. Burdigal. Flor.
Berol. Dnisb. Fran. Jord. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ven. Stad. Pont. Beg.—
8 Consternato Ed. Par. 1.—9 Insenatum Ed. Lips. 1.—10 In plebem rerberibus
add. Jord.—11 Ois Ed. Med. omnis Ed. Par. Ven.—12 Quam Ed. Par.
Gryph. qua Ed. Med.—13 In bonos Ed. Par. 1. bonos Ed. Med. honos Ed.
Gryph. bonos Ed. Col. in cujus tamen marg. Vulgata lectio posita est.—
14 Crassatus Ed. Ven.—15 Sic et Mss. Regg. Berol. Duisb. Voss. 1. 2. Fran.
Malliab. Jord. Sed saeriti jam Ms. Naz. sacritiam domi Ed. pr. Beg.—16 A
cricolum Ms. Burdigal. Ocricolum Ms. Naz. Pal. 2. Regg. Voss. 2. Oricolum
Ms. Ryck. Otricolum Ms. Duisb. otriculum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph.—17 Suessa : Pometia Ed. Lips. 1. 2. 3. Suessa : Pometiu Ed. Med.
Par. 1. Suessa, Pomeria Ed. Par. 2. Gryph. Lugd.—18 Tu Ed. Med.—19 Cru

NOTAE

Servii rebus favisse credebat, inter ni Urbem vocat Virgil. Æneid. x.


fecit.' * Et patris antiquam Dauni defertur
* Non melius egit] Vide supra, ad urbem.'
* regnum dolo partum sic egit indus f Ocriculum] Urbs in Italia.
trie,' &c. s Gabii] Urbs in Latio, vigesimo
d Ut rirum regem salutaret] Hoc ab Urbe milliario.
contra historiæ fidem docet Florus, " Suessa Pometia] Volscorum in
cum apud omnes in confesso sit Tul Campania caput.
liam carpentum supra patrem egisse, ' Simulanti transfugam] Composito,
cum jam virum suum regem salutas mt inquit Livius, transfugit Gábios,
set : sed forsan legendum salutarat. patris in se intolerabilem sævitiam
• Ardea] Urbs octavo et decimo conquerens.
milliario ab Urbe distans. Eam Dau 5 Gabiis] Sunt qui reponunt Gabi
EPITOM. LI B. I. CAP. 7. 55

recepto,' atque* per nuntios consulenti, quid fieri vellet,


eminentia* forte papaverum capita virgula excutiens,* cum
per hoc interficiendos esse principes intelligi vellet* (quæ
superbia!)5 * sic respondit.* Tamen° de manubiis' [§. 8.
captarum urbium templum erexit:'" quod cum inaugu
raretur,/" cedentibus7 ° ceteris Deis* (mira res dictu) resti
tere Juventas9 et Terminus.P Placuit vatibus contu- [§. 9.
macia'° numinum,'' siquidem firma omnia et æterna pol
° Qui cum receptus esset Gabiis, ut pater voluerat, et consuleret eum per nuntios
quid vellet fieri, ille sic respondit: virga prostravit capita eminentia papaverum,
quæ superbia ! cum per hoc rellet intelligi primores Urbis interficiendos esse.
* Ererit tamen templum de præda urbium quas ceperat.
/ Quod cum consecraretur.
••••••••••••

entos Ed. Ven.—20 Aput Ed. Lips. 3.—1 Cui Gabios, ut voluerat, receptos Ms.
Naz. cui a Gabiis, ut vol. recepto Ms. Voss. 1. 2. Ed. pr. quo a Gabiis, ut col.
recepto Jord.—2 Et per Jord. Ms. Naz. Ryck. Toll. Duisb. Fran. Ed. pr.—
3 Concutiens Ms. Malliab. decutiens Ms. Fran. earcussit Ms. Voss. 2. decussit
Ms. Voss. 8. Ed. Ven. Vin. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zen. Vetst.—4 Eminen
tia....rellet aberant a Ms. Ryck.—5 Qua superbia Jord.—6 Tum Ed. pr.—
7 Cædentibus Ed. Med.—8 De his Ms. Naz. Diis Ms. Reg. Q. Malliab. Ryck.
Fran. Ed. pr. In Ed. Par. vitiose est ceteris cedentibus caeteris.—9 Juventa
Ms. Pal. 2. Voss. 3. Reg. F. Malliab. Ed. Gryph. jurentus Ms. Fran. Ed.
Ven. Junt.—10 Contumatia Ed. Lips. 1. 2. 3. Par. 2.—11 Nimium Ed. Med.
NOTÆ

os, sed nil mutandum : neque enim in monte Tarpeio, monumentnm regni
se Gabiis recipere, minus probum sui nominisque relinqueret : Tarqui
quam Gabios. nios reges ambos, patrem vovisse, fi
* Quæ superbia] Seu ira, seu odio, linm perfecisse.'
seu superbia insita ingenio, nullam n Inauguraretur] Ex profano sa
vocem emisit. Livius. Ego vero pru crum fieret.
dentiam potius quam superbiam vo o Cedentibus] Qni Livium non le
caverim, quandoquidem huic murtio, gerit certe scio hoc nullus intelliget:
quia dubiæ fidei videbatur, nil voce cesserunt Dii, quia eorum omnium
responsum est. sacellorum exaugurationes admise
' Manubiis] Manubiæ sunt pecuniæ runt aves, et in Termini fano non ad
ex prædæ venditione collectæ. dixere. Quapropter restitit, et ejus
m Templum erexit] De templo Jo sacellum inauguratum fuit, et omnia
vis Capitolini loquitur ; quod cum alia sacella diruta ; et hoc est, cur
Eutropius a Tarquinio Prisco inchoa dicit Noster, cedentibus aliis.
tum scribat, pater meus legendum P Jurentus et Terminus] De Termi
monuit, nbi de Superbo agit, non no tantum Livius. Juventas autem
aedificarit, sed eraedificarit, id est, ab significabat Imperium Romanum
solvit. Quod firmatur ex Livio, qui quasi juventæ vigorem servaturum;
sic libro primo scribit : * Inde ad ne Terminus vero, Imperium sine fine
gotia urbana animum convertit, quo futnrum, et quod nec metas, nec tem
rum erat primum, ut Jovis templum, pora mosset.
56 L. ANNAEI FLORI

licebantur. Sed illud horrendum,'* quod molientibus*


ædem'* in fundamentis'* humanum repertum est caput,* nec
dubitavere cuncti, monstrum' pulcherrimum imperii sedem,
caputque terrarum promittere. Tamdiu superbiam [§. 10.
regis Populus Romanus perpessus est, donec aberatºs libido:
hanc ex liberis ejus importunitatem* tolerare'° non potuit.*
Quorum cum alter ornatissimæ'7 foeminæ** Lucretiæ [§. 11.
stuprum intulisset, matrona dedecus ferro expiavit. Im
perium tum Regibus'° abrogatum.*°

CAP. VIII.

AN AC ePHALAEOSIS' DE SEPTEM REGIBUS.

HÆc est prima ætas populi Romani, et quasi [§. 1.


infantia, quam habuit sub regibus septem, quadam fatorum

* Jacientibus fundamenta templi, in ipsis caput humanum repertum est.


* Non potuit tolerare hanc tyrannidem eae liberis ejus.
-------

Par.—12 Horrentius Mss. Jord. horrendius Edd. Jord. In Ven. pro illud est
illum.—13 Sedem Mss. Vin. Naz. Ed. Sab. Med. Par. Ven. Jnnt. Ald. Gryph.
A Ms. Duisb. aberat.—14 Infundamentis Ed. Lips. 1.—15 Oberat Ed. Par.—
16 Tollerare Ed. Lips. 1. 2. 3. Par. 2.—17 Ornatissime Ed. Par.—18 Sic Ed.
Med. ubique : reliqui feminæ.—19 Regi Mss. Regg. Fran. regis Ms. Flor.—
20 Abrogatum est Mss. Toll. l)uisb. Voss. 1. 2. Fran. Ryck. Ed. pr.

NOTAE

* Molientibus] Extruentibus, Virgil. placidi vnltum fluctusque quietos Ig


AEneid. 1. * Molirique arcem, et mani norare jubes ? mene huic confidere
bus subvolvere saxa.' Lib. vii. * Ipse monstro?' Et alibi. Quin et Cicero
humili designat moenia fossa,Molitur de Divinat. lib. 1. * Monstris inter
que locum.' Et inde dictum est de pretandis,' id est, momitris. Monstra
moliri, id est destruere ; a quo ver autem a monstrando sic dicta. Cicero
bum nostrum, démolir. ibidem: * Quia enim ostendunt, por
* Monstrum] Recte: monstrum tendunt, monstrant, prædicant os
enim nil aliud est quam monitrum. tenta, portenta, monstra, prodigia,
Saepe usus Virgil. Æneid. 111. * Ut dicuntur.'
me comspexit venientem, et Troia • Importunitatem] Importunus pro
circum Arma amens vidit, magnis ex prie est, qui alios non sinit quiescere:
territa monstris, Diriguit visu in me hic importunitas pro tyrannide sumi
dio.' Et lib. v. * Tam vero attonitæ tur, ut capite sequenti * importuna
monstris raptaeque furore Concla dominatio.'
mant.' Et paulo post: * Mene salis
epitoM. Li b. I. cAP. 8. 57

industria, tam variis ingenio, ut Reipublicae ratio et utilitas


postulabat. Nam quid Romulo ardentius?* tali opus [§. 2.
fuit, ut invaderet° regnum. Quid Numa religiosius ? [§. 3.
ita res poposcit,* ut ferox* * populus Deorum metu mitiga
retur. Quid ille militiæ* artifex* Tullus ?3 bellatori- [§. 4.
bus viris quam necessarius,* ut acueret ratione* virtutem.
Quid ædificator7 Ancus? ut Urbem colonia* extenderet,
ponte' jungeret, muros tueretur. Jam vero Tarquinii [§. 5.
ornamenta* et insignia quantam principi populo addidc
runt ex ipso habitu dignitatem ? Actus a Servio [§. 6.
census quid effecit,* nisi ut ipsa se nosset9 Respublica ?
Postremo Superbi illius importuna dominatio' mon- [§. 7.
nihil,'° immo vel plurimum'' profuit. Sic enim effectum est,

• Quid Tullus ille conditor militiæ ? quantum fuit necessarius viris bellicosis.
-----

1 Anacephaleosis Ed. Par.Ven.—2 Sic Ms. Berol. Ed. pr. Lips. 1.2.3. Ven.
Grnt. Zeu. Fab. Vetst. Beg. Duk. 1. 2. Sed ita poposcit Ms. Pal. 2. Voss. 2.
Malliab. In Ms. Reg. F aliena manus addiderat res. Ms. Reg. Q ita poscebat.
Ed. Med. Par. Gryph. Stad. Lugd. Pont. talem res poposcit.—3 Ferus Ms. Fram.
—4 Miliciae Ed. Lips. 1.—5 Tullus hostilib9 Ed. Lips. 2.—6 Ratione Ed. Ven.
—7 Edificat Ed. Ven.—8 Efficit Ed. Ven. Gryph.—9 Sic Ms. Pal. 1. Reg.
Q, Toll. Voss. 2. 3. Ed. pr. Sed noscet Ms. Pal. 2. Ryck. Duisb. Fran. Ed.
Lips. 1.3. nosceret Ms. Reg. F, Voss. 1. Ed. Lips. 2. Ber. Sab. Med. Par.
Junt. Ald. Gryph. Stad. Grut. Pont. Zeu. Vetst. noceret Ed. Ven.—10 Non
nikil Ed. Par.—11 Immo plurinuum Ms. Ryck. Fran. Reg. Q. plurimum,

MOTAE

* Nam quid Romulo ardentius] Cave quam affero contra eos, qui Barba
fidem adhibeas iis, qui reponunt au- rum, Romanum, vel Latinum expli
dentius : næ illi vim verbi ardentius cant.
non capiunt: sic Virgil. Æneid. ix. 4 Artifex] Hic enim omnem mili
* Saevit atrox Volscens, nec teli con- tarem disciplinam, artemque bellandi
spicit usquam Auctorem, nec quo se condidit.
ardens immittere possit.' Et alibi • Colonia] Ostiam fecit Coloniam.
virtutem ardentem vocat, * aut ar- * Ponte] Tiberimum ponte commi
dens evexit ad æthera virtus.* sit.
b Inraderet] Sic Virgil. Æneid. ii. s Muro] Moenia muro amplexus
* Invadunt urbem somno vinoque se- est.
pultam.' Et lib. iii. * Vicinosque, * Ornamenta] Fasces, trabeae, pha
ignare, paras invadere portus.' leræ, paludamenta, et alia : vide c. 5.
• Ut feror] Supra, capite secundo, ' Importuna dominutio] Tyrannidem
* barbarum ' vocavit. Vide. Hinc significat, ut supra importunitas.
etiam firmare poteris explicationem
58 L. ANNAEI FLORI

ut agitatus) injuriis populus cupiditate libertatis incen


deretur.**

CAP. IX.

DE MUTATION E R EI PUBLICAE.

IgitU R Bruto Collatinoque' ducibus et auctoribus, [§. 1.


quibus ultionem sui moriens matrona mandaverat, populus
Romanus ad vindicandum libertatis ac pudicitiæ* decus,
quodam quasi instinctu Deorum concitatus,* regem repente*
destituit, bona diripit,** agrum Marti" suo* consecrat, im
perium in eosdem° libertatis suæ vindices transfert, mutato
tamen nomine“ et jure.7 * Quippe ex perpetuo* an- [§. 2.
nuum placuit, ex singulari duplex, ne potestas solitudine'
vel mora* corrumperetur: Consulesque appellavit pro re
- -

omisso et r$ immo, et r£ rel, Ms. Reg. F.—12 Incitaretur Ms. Fram. Ad


calcem hujus Capitis in Ms. Ryck. legebantur haec: Finit liber primus et prinu
aetas. Incipit liber secundus et prima (leg. secunda) artas populi Ro.
1 Collatioque Ed. Ven.—2 Pudicicie Ed. Lips. 1. 2. 3. In Ed. Lugd. vitiose
scriptum est vindicanda.—3 Concitus Ed. Med. Par. Gryph. Stad. Pont.—
4 Derepente Ms. Voss. 3.—5 Diripuit Ed. Lips. 2. Ven.—6 Eusdem Ed. Med.
—7 M. t. jure et nomine Jord. mut. t. nomine et judice Ms. Ryck. m. t. et jure et
nomine Ed. Ald. Freinsh. Zeu. Duk. 1. 2. m. t. et nomine et judice Ms. Pal. 2.
Fran. Flor. Malliab. m. t. et judice et nomine Ms. Pal. 1. Toll. Duisb. Voss. 1.
Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Gryph. Stad. Pont. m. t. et indice
et nomine Mss. Vin. Voss. 2. 3. Ed. Ven. Junt. Grut. Lugd. Wetst. m. t. et
nomine et numero Ms. Reg. Q, m. t. et nom. et jure Ed. Beg.—8 Erper

NOTAE

} Agitatus] Virgil. Æneid. iii. * Et vocatus fuit.


scelerum furiis agitatus Orestes.' Et e Suo] Suum vocat, quia Romulum
lib. x. * Et furiis agitatus amor, et Urbis conditorem genuerat.
conscia virtus.' d Nomine] Quippe non Reges, sed
CAp. ix. De mutatione Reipublicae] Consules vocati fuere.
Bruto Collatinoque ducibus. Anno • Jure] Mutata potestate, quam
Mundi 3442. ante Ch. Nat. 506. ab annuam tantum habebant, cum re
urbe Cond. 245. ges habuissent perpetuam.
* Bona diripit] Diripienda Plebi f Solitudine] Consules duo hac cau
data fuere, ut, contacta regia præda, sa creati sunt, ut si unus malus esse
spem in perpetuum cum his pacis voluisset, alter eum, habens similem
amitteret. potestatem, coërceret.
b Agrum Marti] Ager Tarquinio- s Vel mora] Et placuit, me Impe
rum, qui inter Urbem et Tiberim erat, rium longius quam annuum haberent,
consecratus Marti ; Martius deinde ne per diuturnitatem potestatis inso
EPITOM. I.IB. I. cAP. 9. 59

gibus, ut consulere se civibus suis debere meminissent.


Tantumque libertatis novæ gaudium incesserat, ut [§. 8.
vix mutati status fidem caperent ;* alterumque ex Consuli
bus, tantum ob nomen" et genus' regium, fascibus] abroga
tis,9 Urbe dimitterent. Itaque substitutus Valerius'° [§. 4.
Poplicola,'' ex summo'* studio annixus'* est ad augen
dam'* liberi populi majestatem. Nam et fasces ei pro con
cione'* summisit,* et jus provocationis' adversus ipsos de
dit, et ne specie'° arcis offenderet, eminentes ædes" suas in
plana summisit.* Brutus vero favori'7 civium etiam** [§. 5.
domus suæ clade et parricidio velificatus'9 est.* " Quippe
• Ut rir credere possent statum mutatum.
* Et ne offenderet eum per similitudinem arcis, planas fecit aedes suas, quæ erant
eminentes.
* Brutus rero commisit se fatori civium, etiam clade et parricidio domus suæ.
-

petuo Ed. Lips. 1.—9 Olrogatis Ms. Nam.—10 Horatius Mss. Jord.
et Mss. atque Edd. Duk. omnes ; nisi quod varie scriptum erat, Ora
tius, Horuatius, Hortacius. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Horatius. Ed.
Vem. P. Valerius.—11 Sic Ms. Toll. Voss. 2. 3. Ed. Stad. Pont. Sed Publicola
Ms. Naz. Pall. Ryck. Duisb. Fran. Voss. 1. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab.
Med. Par. Ven. Junt. Ald. Gryph. Grut. Lugd. Freinsh. Fab. Blanc. Vetst.
Beg. Puplicola Mss. Regg.—-12 Summo, omisso rj eæ, Jord. Ms. Flor. Duisb.
Fran. Ed. pr. Gryph. Stad. Pont. etiam summo Ms. Reg. Q. is summo Ed.
Zeu.—13 Annisus Ms. Naz. Reg. Q, Fram. Voss. 1. 2. admissus Ms. Pal. 1.
annissus Ms. Berol. 1)nisb. anirus Ed. Ven.—14 Augendum Ms. Ryck.—15 Sic
Ms. Vin. Jord. Ed. pr. Sed pro libera contione Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Ven.
pro libera concione Ed. Par. Gryph. pro concione plana Mss. Vim.—16 Species
Jord.— 17 Favore Ed. Lips. 1. 2. 3. Stad. Lngd. Pont.—18 Eciam Ed. Lips.
1.—19 Vellificatus Ed. Lips. 1. 8. Med. Par. Ven. Gryph.—20 Liberos suos
NOTAE

lentiores redderentur; sed civiles dere, se minorem gerere. Cicero in


semper essent, qui se post annum sci lib. de Claris Orat. * Cum enim in
rent futuros esse privatos. maximis causis versatus esses, et cum
b Ob nomen] Quia Tarquinius vo tibi ætas nostra jam cederet, fasces
cabatur. que summitteret.'
i Et genus] Qnippe qui sorore Tar ' Jus provocationis] Legem tulit, ut
quinii Superbi genitus. a magistratibus ad populum provo
1 Fascibus] Ante Consules manipu care possent.
lum fascium cum securibus a licto " Eminentes aedes] Quas habebat
ribus ferebatur, ut ostenderent levi in summa Velia tutissimo loco, et ideo
ora crimina fascibus, graviora securi in suspicionem affectati regni venit.
esse animadvertenda. • Velificatus est] Velificari, meta
* Fasces summisit] Inde summittere phorice dicitur pro favere, studere :
fasces alicui, usurpatum est pro, ce sic Cicero in orat. de lege agraria
00 I,. A N N AEI FLO RI

cum studere revocandis in urbem regibus liberos suos**


comperisset, protraxit' in forum, et concione* media virgis
cecidit,° et securi percussit, ut plane publicus parens in
locum liberorum adoptasse sibi populum* videretur.
Liber jam hinc* populus Romanus prima adversus [§. 6.
exteros? arma pro libertate corripuit; mox pro finibus;
deinde pro sociis; tum pro gloria* et imperio, lacessenti
bus* assidue7 usquequaque finitimis: quippe cui pa- [§. 7.
trii* soli gleba nulla, sed statim? hostile'° pomœrium,'' *
mediusque inter Latium et Tuscos,'* quasi in quodam bi
vio collocatus, omnibus portis in hostem incurreret:**
donec quasi contagione quadam per singulos itum [§. 8.
est: et, proximis quibusque correptis,'* totam Italiam sub
se redegerunt.'*
* Nam cum haberet nullam glebam soli patrii, et prima terra, quae erat ertr«
muros, esset hostibus, positusque in medio Latii et Tusciae, reluti in quodam bicio,
non posset egredi per ullam portam, quin obrius esset hostibus.
-

rerocandis in urbem regibus Ms. Ryck. Regg. Toll. Dnisb. Berol. Ed. Beg.
filios suos rer. in u. reg. Ms. Fran.—l Pertraxit Ms. Voss. 2.—2 Et in concione
Ms. Flor. Fran. in concione Ms. Ryck. et contione Ed. Med. Par. Ven. ubique.
—3 Sic Ed. pr. Sed populum Romani rider. Ed. Lips. 1. 2. 3. populum ro. vi
deretur Ed. Med. Par. pop. Ro. rideretur Ed. Ven. Col. Stad. Lugd. Pont.—
4 Liber hinc jam Ms. Flor. liberjam, omisso tô hinc, Ms. Reg. Q. jam hine
liber Ed. Amstel.—5 Sic Mss. et Edd. Duk. omnes, etiam Ven. Grut. Lugd.
Zeu. Amstel. Duk. 1. 2. præter Mss. Regg. Naz. Berol. in qnibus erat tum
gloria ; ut Graevius quoque edidit, cujus exemplum operæ hic neglexerunt
sequi. Atque sic est in Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Pont.
Freinsh. Fab. Blane.—6 Lacescentibus Ed. Lips. 2.—7 Assidua Ed. Pont.—
8 Sic Ms. Malliab. et conj. Salmasius. Sed cum patrii Mss. reliqui et Edd.
Dnk. omnes, etiam Mss. Jord. et Pall. Ed. Med. Stad. Pont. Beg. cù patrii
Ed. Lips. 1. 2. 3. Par. cum patri Ed. Ven. cum patrii Ed. Gryph. Lugd. Zen.
—9 Sic Ed. pr. Sed gebba n. esset Ed. Ven. gleba nulla sit sed statim Mss.
Jord. Ryck. Pall. gleba nulla sit statim Ms. Voss. 3. nulla gleba sit, statim Ms.
Naz. gleba nulla esset: sed Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Lugd.
Pont.—10 Hostile abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph.—11 Pome
rium Ed. Ven. Gryph.—12 Thuscos Ed. Med. Par.— 13 Corruptis Ed. Lips. 1.
Ven.—14 Sub se redigerent Ms. Reg. F. sub rege degeret Ms. Voss. 1. sub se
redigeret Ed. Med. Par. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.
NOTAE

dixit, * velificari honori suo.' ^ Pomoerium] Proprie pomoerinm


• Virgis cecidit] Mos erat damna est locus tam intra, quam extra urbis
tos virgis cædere, et postea securi murum, hic vero est locus qui est ex
percutere. tra.
P Adrersus erteros] Porsenam E * Incurreret] Cave * incurreret' ex
truscorum Regem. plices irrneret; sed άντις, obviam
v PitoM. LI B. I. cAP. 10. G1

CAP. X.

BelLUM ET RUscU M cU M R RG E poRSEN A.'

PUlsis ex Urbe regibus,* prima pro libertate arma [§. 1.


corripuit.* * Nam Porsena* rex Etruscorum ingentibus
copiis aderat, et Tarquinios* manu reducebat.* Hunc [§. 2.
tamen, quamvis et armis, et fame urgeret, occupatoque Ja
niculo* ipsis? Urbis faucibus incubaret,* sustinuit, repulit,7
novissime etiam tanta admiratione perculit,* ut superior ul
tro* cum pæne victis amicitiæ9 foedera feriret. Tunc [§. 8.
illa Romana prodigia'° atque miracula, Horatius,* Mucius,"
Cloelia:** qui'* nisi in annalibus forent, hodie fabulæ vide
• Et reducebat Tarquinios cum erercitu.
* Et occupato Janiculo obsideret ipsos aditus urbis.
* Ad postremum tetigit illum tanta admiratione.
••••••••••••

1 Bellum Ethruscum ciì rege Porsenna Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven. Gryph. Atqne
sic nomem hujus regis et Etruscorum ubique his in libris scriptum est. Etiam
in Par. est Ethruscum. Ed. Stad. Zeu. Beg. b. E. et c. r. P.—2 Regni Ms.
INaz. rrgnis Ms. Reg. F, Voss. 1. 2.—3 Corrupuit Ed. Lips. 2.—4 Porsennu
Mss. Toll. Duisb. Fran. Voss. 1. 2. Ed. pr. Ber. Sab. Par. Ven. Junt. Ald.
Beg.—5 Tarquinium Mss. Regg. Malliab.—6 Ipsius urbis Ms. Fran.—7 Rep
pulit Ed. Ven.—8 Ultor Ed. Par. et deinde pene.—9 Amicicie Ed. Lips. 1. 2.
3.—10 Pericula Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Pont.—11 Mutius
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. ubique.—12 Chlœlia Ed. Ven. ubi
que.—18 Sic Ms. Naz. Voss. 3. Regg. sed q Ms. Ryck.7 Ed. Ven. quæ
Mss. et Edd. Duk. omnes. Ed. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu.
NOTAE

iret. Gallice, par quelque porte qu'il Tiberim versus meridiem: ex hoc Ro
sortit, il ne pouvoit qu'il ne rencontrât ma conspicua propter ejus altitudi
des ennemis. nem, testatur Martial. * Hinc sep
CAp. x. Bellum Etruscum cum Rege tem dominos videre montes, Et totam
Porsena] Anno Mundi 3444. ante licet æstimare Romam.' Nunc a fla
Ch. Nat. 504. ab Urbe Cond. 247. vis arenis mons aureus, et corrupto
Coss. P. Valerio Poplicola, et M. vocabulo Montorius appellatur.
Horatio Pulvillo. c Horatius] Horatius Cocles, sic
• Corripuit] Quis corripuit ? Po nominatus quod in aliquo praelio ocu
pulns Romanus, qui superiori capite lum amiserat, pro ponte sublicio ste
nominatur. Hinc ergo patet Florum tit, et aciem hostium solus sustinuit,
libros suos uno tenore, non per capita, donec pons a tergo iuterrumperetur ;
composuisse ; res per se loquitur, et quo interrupto armatus in Tiberim
muror memunem monuisse. insiluit, et ad suos transnavit, * Rem
* Janiculo] Janiculum mons trans ausus,' inquit Livius, * plus famæ ha
{}2 L. ANNAEI FL0RI

rentur. Quippe Horatius'* Cocles postquam hostes [§. 4.


undique instantes solus summovere non poterat, ponte re
ciso'5 transnatat“ Tiberim,'7 nec arma dimittit. Mu- [§. 5.
cius'* Scævola'9° regem per insidias in castris ipsius*° ag
greditur: sed ubi frustrato' circa purpuratum* ejus ictu te
netur,** ardentibus focis injicit* manum,* terroremque ge
minats dolo.* * * Ut scias,' inquit, * quem virum* [§. 6.
effugeris, idem trecenti juravimus;'7 cum interim (immane*
* Sed ubi captus est, eluso ictu circa purpuratum.
----

Fab. Vetst. Duk. 1. 2. quæ in annalibus Ed. Med. Par.—14 Horratius Ed.
Lips. 1.—15 Sic Mss. Voss. Fran. Malliab. Sed recisso Mss. Regg. Ryck.
rescisso Ms. Flor. Berol. Duisb. Ed. pr. Ven. Grut. Lugd. Zeu. Vetst.—
16 Tranatat Ms. Ryck. Berol. Duisb. Ed. pr.—17 Tyberim Ed. Lips. 2.
Med. Par. Ven. Gryph.— 18 Mutius Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Mu
tios Ed. Ven.—19 Scævula Ed. Stad. Pont.—20 Ejus Ed. Lips. 1.
2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—1 Ita Ms. Naz. Pal. 1. Ryck. et Mss. Duk.
omnes. Ed. pr. et Freculph. Sed frustratum Mss. Jord. Pal. 2. frus
tratum....ictum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. Pont.—2 Tuetur
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. Pont.—3 Inicit Ms. Toll. Fran.
Duisb. Naz. Berol. Pal. 1. Ed. pr. Med.—4 Manu Ed. Ven.—5 Ingeminat
Ms. Pal. 1. Flor. Malliab.—6 Dolore Ed. Lips. 2.—7 Dukerus in suis Edd.
locum hunc, auctoritate Gronovii avi (Observatt. 11. 25.), ita distinxit : Ut
scias, inquit, quem rirum effugeris. Idem trecenti jurarimus. In Ed. Med. Par.
pro virum est vir.—8 Interim mane Ed. Veu. haud dubie pro interimuane.—
NOTAE

bituram ad posteros, quam fidei.' mentionem facit, sed id quasi verum


d Mucius Scærola] Mucius Cordus tradit.
dicebatur, sed postea ob cladem dex s Quem rirum] Hunc locum tenta
træ, quam focis injecerat, Scævola vere multi, et suspectum habuere.
dictus, a Græco σκaìos, qui tantum Quid enim ad æstimationem viri si
sinistra manu utitur. trecenti, an plus minusve, idem jura
* Purpuratum] Purpuratum, pro vere ? Sed illi intelligendo faciunt,
Rege, deceptus, occidit, Victor. Li ut nihil intelligant? Sic intelligen
vius scribam vocat : * Ubi in castra dum puto ; Mucius trecentos illos se
Porsenæ venit Mucius, in confertissi que quasi corpus unum considerat ;
ma turba prope regium tribunal con cum autem rex unum tantum vita
stitit: ibi cum stipendium forte mi verit, perinde est ac si meminem evi
litibus daretur, et scriba cum rege tasset, cum supersint adhuc 300. idem
sedens pari fere ornatu multa ageret, facinus agitantes. Ut scias, inquit,
eum milites vulgo adirent, timens quem virum effugeris, id est, ut scias
sciscitari uter Porsena esset, ne ig te fere neminem effugisse, idem tre
norando regem semet ipse aperiret centi juravimus. Quod si minus pla
quis esset, quo temere traxit fortuna cet, poteris verbis Flori ipso gestm
facinus, scribam pro rege obtruncat.' consulere hoc modo, * ut scias quem
' Dolo] Dum scilicet simulat tre virum effugeris,' ardentibus focis ma
centos juravisse, Livius nullam doli num injecit ; et postea, ut terrorem
EPiToM. Lib. i. cAP. 10. 63

dictu!) hic interritus,* ille trepidaret,' tanquam manus regis


arderet. Sic quidem viri. Sed ne quis sexus'° a [§. 7.
laude cessaret,/ ecce et virginum virtus. Una ex obsidibus
regi data,** elapsa custodiam,'* Cloelia,* per'* patrium' flu
men equitabat. Et rex quidem tot tantisque virtutum [§. 8.
territus monstris'* J valere, liberosque esse jussit. Tar
quinii*s tamdiu* dimicaverunt, donec Aruntem'7 filium*
regis manu sua Brutus occidit,'* superque ipsum'9 mutuo
vulnere*° expiravit; plane quasi adulterum' ad Inferos us
que sequeretur.**

• Cum interea, mirabile dictu, hic nequaquam territus, Rex vero tremeret.
/ Sed ne quis sexus deflecteret a laude.
------

9 Interfectus Ed. Lips. 1. 2. 3.—10 Sic Mss. Vin. et Pall. Sed ne serus alter
Ms. Jord. 1. sic quidem in viris, et ne sexus alter Ms. Jord. 2. ne quid serus Ms.
Naz. ne qui serus Ed. Stad. Pont. ne quid s. alter Ed. Beg.—11 Date Ms.
Naz.—12 Sic Mss. Vin. omnes. Sed elapsa custodia Ms. Pal. 1. Flor. Berol.
Duisb. Fram. Ed. pr. elapsa custodiæ Ms. Pal. 2. Ed. Jord. lapsa custodiam
Ms. Naz. Voss. 1. elusa custodia Ed. Ald. Gryph.—18 In patrium Ed. Freinsh.
—14 Sic Ms. Voss. 1. 2. Jord. Freculph. Sed nonitis Ms. Naz. Berol. Pal. 2.
et plerique Dnk. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. 2. (in Par. 1. est
motis) Vem. Junt. Ald. Stad. Lugd. Pont. monitus Ms. Pal. 1. monimentis Ms.
Voss. 3.—15 Tarquini Ed. Lips. 1. 3.—16 Tam diu Ed. Lips. 1. Par. 1. tandiu
Ed. Par. 2.—17 Aronte Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—18 Occiditur Ed.
Ven.—19 Ipso Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. Pont.—20 Volnere
Ms. Duisb.—21 Insequeretur Ms. Ryck. Voss. 3. Ed. Amstel. Beg. persequere
tur Ms. Reg. Q.
NOTAE

geminaret, * Idem trecenti jnravi sancte precor, hæc arma et hunc mi


mus :' tamcn prior explicatio magis litem propitio flumine accipias;' ubi
placet. illum, * patrem' et * sanctum ' vocat:
h Claelia] Virgo nobilis, quæ de ut apud Ennium, * Teque, pater Ti
eeptis custodibus, noctu castris Por berine, tuo cum flumine sancto.'
senæ egressa, equum, quem fors de * Monstris] Monitris. Vid. cap. vii.
derat, arripuit, et Tiberim trajecit. * Donec Aruntem filium] Falsum
1 Patrium] Nam Tiberim patrem est quod hic habet Florus; mam Bru
vocabant. Virgil. Æneid. x. * Da tns et Aruns ceciderant, antequam
nunc, Tibri pater, ferro, quod missile Porsema Romanos reduceret.
libro, Fortunam atque viam duri per 1 Adulterum] Belle admodum. Sed
pectus Halesi.' Sic apud Livium cur adulterum, adulteri fratrem vo
Horatius Cocles antequam in Tiberim cat ? tantum erat dedecus, ut in om
desilit: * Tiberine pater,' inquit, * te nem Tarquinii familiam redundaret.
64 L. ANNAEI FLO R 1

CAP. XI.

BELLU M LATIN U M.

LAtiNi* quoque Tarquinios asserebant*° aemula- [§. 1.


tione, et invidia:' ut populus, qui foris dominabatur, sal
tem domi serviret.* Igitur omne Latium, Mamilio* Tuscula
no" duce, quasi in regis ultionem, tollit animos. Apud [§. 2.
Regillis lacum* dimicatur diu Marte vario,* donec Pos
thumius: * ipse dictator signum° in hostes jaculatus est
(novum et insigne commentum7) uti* peteretur? cursu.
* Latini etiam vindicabant Tarquinios.
-

1 Inridia pulsos Ms. Ryck. Voss. 3.—2 Sic Mss. Regg. Voss. 1. Naz.
Sed Manulio Tusc. Ms. Pal. 1. Manlio Tusc. Ms. Pal. 2. Manilio Tusc. Ms.
Toll. Duisb. Voss. 3. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven.
Junt. Ald. Gryph. Mallio Tusc. Ms. Fran.—3 Regiuum lacum Ms. Ryck.
Fran. Ed. Beg. Regilli lacum Ms. Reg. F, Voss. 1.—4 Vano Ed. Lips. 1. 3.
—5 Ita Mss. Regg. Toll. Ed. Lips.T 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Freinsh.
Sed Posturmus Ms. Ryck. Posthumus Ms. Duisb. Ed. Ven. Postumius Mss.
Duk. ceteri. Ed. pr. Ber. Sab. Junt. Ald. Stad. Lngd. Zeu. Amstel.
Duk. 1. 2.—6 Dignum Ms. Ryck. Duisb. Voss. 1. Ed. pr.—7 Comentù
Ed. Lips. 1. comentum Ed. Lips. 3.—8 Ut Ed. Beg.—9 I Peterentur Ed.
NOTAE

CAP. xi. Bellum Latinum] Anno tum, et duæ Coloniæ Latinae Pome
Mundi 3455. ante Ch. Nat. 493. ab tia et Cora ad Auruncos defecerant.
Urb. Cond. 258. Coss. A. Postumio Et plane distimguit Livius lib. 11.
Albo, et T. Virginio Tricosto. * Supra belli Latini metum id quoque
• Latini] Qui Latium incolebant. accesserat, quod triginta jam conju
Latium autem dividebatur in anti rasse populos, concitante Octavio
qnum et novum. Antiquum, a Tiberi Mamilio, satis constabat.' Hinc cur
ad Circæios ; novum, a Circaeiis ad riculo abeo, si monuero errorem esse
Lirim fluvium. in hocce Livii loco ; legendum enim
b Asserebant] Regno restituere cn pro triginta jam, &c. Tusciae duodecim
piebant. Asserere, proprie est, in conjurasse populos, &c. nam de Etrus
libertatem vindicare; et optime eo cis sermo est. Et eos in duodecim
usus est Florus, cum Tarquinii regno populos divisos fuisse notum est.
pulsi ad servitutem redacti videren • Regilli lacum] Ad Algidi nemoris
tur. ingressum ponit Florus. Alii in La
c Domi serriret] Scilicet si reges tio, alii in agro Tusculano.
reciperet. * Posthumius] Aulus Posthmmius
4 Mamilio Tusculano] Hic confun dictator siguum in hostes medios in
dit Noster: nam antequam Octavius jecit, et magister equitum equis frae
Mamilius Tnscos excitasset, cum Sa nos detrahi jussit, ut irrevocabili im
binis pugnatum fuerat et triumplia petu ferrentur.
epitoM. Lib. i. cAP. 11. 65

Cossus*° s equitum magister* exuere frænos imperavit [§. 8.


(et hoc novum) quo acrius incurrerent. Ea denique" [§. 4.
atrocitas ** fuit prælii, '* ut interfuisse spectaculo Deos
fama tradiderit; duos' in candidis equis, Castorem atque
Pollucem nemo dubitavit.'* Itaque et Imperator venera
tus est, pactusque'° victoriam templa promisit,' et reddidit,
plane quasi stipendium commilitonibus Diis.'7 Hac- [§. 5.
tenus pro libertate: mox de finibus cum eisdem'* Latinis
assidue, et sine intermissione'9 pugnatum est. Sora*°* [§. 6.
(quis credat?) et Algidum'" terrori fuerunt:* Satricum"
•••••••••••

Med. Par.—10 Ab Ed. Beg. abest Cossus.—11 Sic Ms. Naz. Pal. 1. Regg.
Toll. Voss. 1. 2. Fran. Sed eademque Ms. Pal. 2. Ryck. Duisb. Ed. pr. Lip$.
1. 3. ea demum Ms. Voss. 3. Ed. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd.
Pont. Zeu.Vetst. ea, omisso τὸ denique, Ed. Lips. 2.—12 Attrocitas Ed. Lips. 3.
attrocitus Ed. Ven.—13 Prælii fuit Mss. Duk. plerique.—14 Deos speciaculo
Ms. Duk. plerique. Ceterum in Ms. Ryck. Duisb. Ed. pr. distinctio maxima
erat ante Castorem, post equis.—15 Sic Ms. Naz. Pal. 1. 2. et Mss. Duk. om.
nes, præter Vossianos et Ed. Ber. Sab. Gryph. Vin. Stad. Grut. Lugd. Zeu.
Vetst. in quibus libris est dubitarit.—16 Nactusque Ed. Ald. Gryph.—17 sic
Ms. Pal. 2. Ryck. Regg. Malliab. Berol. Duisb. Ed. pr. Sed et red. pl. quasi
stip. militibus commilitionibus Diis Ms. Pal. 1. et red. quasi stipendium commili
tonibus Diis Ms. Naz. Flor. et red. pl. qu. commilitonibus Diis stipendium Ms.
Fran. Voss. 1. Ed. Grut. Vetst. Beg. et red. plane quasi com. Deis stipendium
Mss. Vin. Ed. Lips. 2. Stad. Pont. Zeu. Fab. et r. pl. q. commilitonibus sti
pendium Ms. Voss. 2. et red. plane templa quasi commilitonibus Diis stipendium
Ms. Voss. 3. et red. sane quasi cómilitonibus Deis stipendiù Ed. Lips. 1. 3. Med.
Par. 2. Ven. Gryph. Lugd. et red. sane quasi com. de iis stip. Ed. Par. 1.—18 Iis
dem Ed. Ven.—19 Missione Ed. Grut. Beg.—20 Cora Ms. Ryck. Ora Ms. Duisb.
Voss. 1. 2. Ed. pr. Omia ad Algidium locum vicinum urbis t. f. Ms. Fran.—1 Al
gidum quis credat ter. Ms. Voss. 1. In Mss. Jord. scriptum erat Alsium.—2 Fue
NOTAE

s Cossus] Hunc Livius T. Æbutium ter dicat * pactusque victoriam.'


vocat; alii Spurium Cassium. Gallice, Ayant fait pacte avec lui, qu' ti
* Equitum magister] Qui factus est lui feroit gagner la victoire.
* Sora] Urbs Volscorum in via Ap
ut Dictatori obsequeretur. Is, si quan-
do Dictatorem abisse contingeret, pia, quæ ad Samnites defecerat.
ejus munia obibat. ' Quis credat] Hoc dicit, quoniam
1 Duos] Sic oratorem nostrum incredibile videtur hæc oppida Ro
scripsisse haud facile crediderim. mam terrere potuisse.
Sed potius hic etiam posuisse vocem m Algidum] Æquorum oppidum in
Deos, quam ignarus aliquis in duos Latio. Circa hunc locnm Gracchus
mutavit. Æquorum dux L. Minutium Consu
j Templa promisit] * Ibi nil nec di- lem obsederat, quo nuntio Romæ tre
vinæ nec humanæ opis Dictator præ- pidatum fuit.
termittens, ædem Castori vovisse n Satricum] Urbs Antiatum in La
fertur.' Livius. Et hoc est, cur Nos- tio.
Delph. et Var. Clas. Flor. E.
G6 L. ANNAEI FL0RI

atque Corniculum° provinciae.* P De Verulis* * et Bovillis*


pudet, sed* triumphavimus. Tibur* nunc suburba- [§. 7.
num,' et æstivæ Præneste" deliciæ,° nuncupatis" in Capito
lio votis petebantur.* Idem7 tunc Fæsulae,** quod [§. 8.
Carrae?* nuper:** idem nemus Aricinum,* quod Hercy
nius'° saltus;* Fregellæ,''° quod Gesoriacum;*** Tibe
* Tibur, quod nunc est suburbanum, et Præneste nunc aesticæ deliciæ, peteban
tur promissis votis in Capitolio.
* Faesulæ tunc terrebant Romam eodem modo, quo Carræ nuper terruere.
••••••••••••

rant Ed. Ven.—3 Provintie Ed. Lips. 2.—4 Vejis Ed. Lips. 1.2.3. Med. Par. reus
Ed. Ven.—5 Si triumph. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.—6 Delitiæ Ed. Med. Ven.
—7 Eodem Ed. Ven.—8 Fesulae Ed. Med. Par. Ven. Gryph.—9 Sic Ms. Reg.
Q, Ed. Vin. Stad. Grut. Lugd. Freinsh. Fab. Vetst. Blanc. Amstel. Duk. 1. 2.
Sed Charrae Mss. Jord. Caprae Ms. Ryck. Ed. Ber. Sab. culpe Ed. Ven. Calpae
Ed. Junt. Taphrae Ed. Ald. Gryph. Stad. Pont. Capreae Ms. Naz. Burdigal.
Pal. 1. 2. et Duk. ceteri. Ed. pr. Med. Par. capre Ed. Lips. 1. 2. 3.—10 Her
cinius Ms. Ryck. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. In reliquis Mss.
Dnk. erat Hercynius, Ericinus, Herannus, Herenus, Hernicinus. Mss. Vin.
Herquinius. Ed. Pont. Hernicius.—11 Fregelle Ed. Ven.—12 Sic Ms. Ryck.
NOTAE

• Corniculum] Urbs in Latio. gebant nobiliores, quum immodicis


P Prorinciæ] Satricum et Cornicu alibi solis vaporibus non uratur. Ideo
lum provincias vocat, quia tunc tem que æstivas vocat delicias.
poris consulibus eæ urbes dabantur, * Nuncupatis] Nuncupata vota di
ut ex earum proventu per annum cuntur vota promissa, quasi testifica
unum belli sumtibus suppeditarent. ta, circumscripta. Santra lib. ii. de
“ De Verulis] Verulæ idem quod verborum antiquitate.
Verulanum, Latii oppidum, in Herni • Faesulæ] Tusciæ urbs, hodie Fie
cis, mon longe ab Urbe. soli : quidam ex Fæsulæ ruinis na
* Bovillis] Bovillæ, urbs in Latio tam Florentiam dicunt.
via Appia ad undecimum ab Urbe * Carrae] Urbs Mesopotamiæ sic
lapidem. dicta a Carrha Syriæ flumine ; hic
* Tibur] Latii urbs ad Anienem autem Florus de clade Crassi loqui
fluvium sita 150. stad. ab Urbe: ut tur ; ubi miserabili strage deletus
autem ostendat Florus, quam parum exercitus, Crassus occisus. Vide No
fortis in principio Roma fuerit, dicit strum lib. iii. 9.
Romanos tunc temporis contra Tibur » Nuper] Cave credas rem tam
et Præneste egredi non ausos fuisse, nuperam fuisse, de qua loquitur, jam
misi votis in Capitolio nuncupatis. centum circiter sexaginta anni trans
* Nunc suburbanum] Ut ostendat ierant quum hæc scribebat Noster ;
Romæ magnitudinem, cui Tibur nunc, sed * nuper' dicit habita ratione tem
id est, Flori tempore, suburbium est, poris, quo Fæsulis bellum gerebatur.
cum antea terra hostilis et ea satis * Nemus Aricinum] In Latio est
gravis fuerit et formidanda. quatuor mill. pass. ab Aricia dis
u Præneste] Urbs in Latio xviii. tans.
ab Urbe Ronia: ibi per æstatem de • Hercynius saltus] In Germania
epitoM. I.iB. I. CAP. 11. 67

ris,'* * quod Euphrates.** Coriolos* quoque (pro [§. 9.


pudor) victos'* adeo gloriæ fuisse,'5 ut captum oppidum'° *
Caius Marcius* Coriolanus,'7 quasi Numantiam*** aut Afri
cam, nomini induerit.' 19 Extant et parta de Antio' [§. 10.
4 Sic nemus Aricinum fuit terrori Romanis ut saltus Hercynius, et Fregellae ut
Gesoriacum, Tiberis ut Euphrates.
• Proh pudor ! Coriolos victos adeo nobis gloriae fuisse, ut Caius Marcius Corio
lanus susceperit nomen victi oppidi, quasi Numantiæ aut Africae.

Flor. Voss. 3. Sed Gessoriacum Mss. Vin. Ed. Stad. Pont. Zeu. Gersoriacum
Mss. reliqui Duk. Ed. pr. Gesoriacil Ed. Ven.—13 Ita Ms. Reg. Q, Jord. Ed.
Grut. Lugd. Freinshem. Zeu. Sed quod Tigris Mss. Pall. et Dnk. reliqui
onnes. Ed. pr. Sab. Junt. Ald. quod Tiberis Ms. Reg. F, Berol. Tigris Ed.
Ber. quod Tigris: quod Eufrates Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. 1. Ven. quod
Tygris: quod Eufrates Ed. Par. 2. quod Tigris, quod Euphrates Ed. Gryph.—
14 Sic Ms. Naz. Ryck. Voss. 2. Mss. Jord. Ed. Ber. Sab. Par. Junt. Ald.
Sed Coriolus quoque, pro pudor, victus Mss. Vin. Pal. 1. 2. Flor. Duisb. Reg.
Q. Voss. 3. Fran. Reg. F. Ed. pr. Grut. Lugd. Vetst. Coriolos qu. p. p. victus
Ms. Voss. 1. Malliab. Coriolos qu. proch pudor victos Ed. Lips. 1. 3. Coriolos
qu. proh pudor victos Ms. Berol. Ed. Lips. 2. Ven. Gryph. Beg.—15 Ita Ms.
Reg. F, Naz. Ryck. Mss. Jord. Sed fuit Mss. Vin. Pal. 1. 2. Flor. Berol.
Dnisb. Reg. Q, Voss. 1. 2. 3. Fran. Ed. pr. Grut. Lugd. Zeu. Vetst. Beg.—
16 Opidum Ed. Med. Ven.—17 Sic Mss. Regg. Ryck. Voss. 1. Sed Cn.
Marc. Coriol. Ed. Lips. 1. 3. Ber. Sab. Med. Par. (in quo tamen est Martius)
Junt. Ald. Gryph. Gneus Marc. Coriol. Ed. pr. Jord. Cneus Murtius Cor. Ed.
Lips. 2. Cn. Martius Cariolanus Ed. Ven. Marc. Coriol., omisso prænomine,
Ms. Fram. Ed. Beg. In Ms. Duisb. nomen Coriolanus erat minio scriptum,
ubi antea vacuum spatium fuisse videbatur.—18 munätiä Ed. Lips. 1. 3.
in qnibus ipsis mox est, ut fere ubique, affricâ.—19 Sic Mss. Jord. Regg.
Fran. Malliab. Voss. 2. 3. Sed nomini induceret Mss. Vin. Naz. Ryck. Voss. 3.
Ed. Lugd. nomini indueret Ms. Flor. Voss. 1. Ed. Ber. Sab. Med. Par. Ald.
nomini induret Ed. Lips. 1. nomine induret Ed. Lips. 3. nomen induerit Ms. Be

NOTAE

est: diernm sexaginta iter occupare phratem acceptam respicit. Vide


dicitur. Hic Florms loquitur de bel lib. iii. 2.
lo Gallico, et de Germanis, quos Cæ t Coriolos] Corioli, et Coriolla, Ita
sar per Hercinias sylvas secutus liæ urbs, Volscorum metropolis.
fugavit. Vide lib. iii. 10. s Captum oppidum] Anno decimo
* Fregellae] Urbs in Latio. septimo post reges exactos captum
• Gesoriacum] Galliæ portus est e fuit.
regione Albionis insulæ: alii Geso h Caius Marcius] Eutropius Quin
riacum putant, quod nunc Bononiam tium Marcium vocat. Livius Cnenm
dicimus. Marcium. Victor cum Floro Caium
4 Tiberis] Tunc temporis æque vocat.
damnosus fuit Tiberis ac Euphrates, 1 Numantiam] Hispaniæ Tarraco
qui Crassi signa subitis rapta turbini mensis urbs Numantia, apud flumen
bus hausit. Durium sita, de qua vide lib. ii. 18.
* Euphrates] Nobilissimus totius 1 Antio] Antium Latinorum portus
Asiæ fluvius: Crassi cladem ad Eu diei itinere ab Urbe distans.
68 L. ANN AEI FLO R I

spolia, quæ Mænius*°* in suggestu fori,'' capta hostium


classe, suffixit: si tamen illa classis: nam sex fuere ros
tratæ.* " Sed hic numerus illis initiis navale3 bellum* fuit.
Pervicacissimi tamen Latinorum Æqui: * et Vol- [§. 11.
sci6 • fuere,/ et quotidiani,7 ut ita* dixerim, hostes. Sed
hos præcipue Lucius Quintius9 P domuit, ille dicta- [§. 12.
tor ab aratro: qui obsessa ac*° paene jam capta Marci Mi
nucii** ° Consulis castra egregia'* virtute servavit. Me- [§. 13.

^ Tamen Æqui et Volsci pertinacissimi Latinorum, &c.

rol. Duisb. Voss. 2. Ed. pr. Ven. Junt. Grut. Zeu. Vetst.—20 Sic Ms. Pal. 2.
Sed Menius Ms. Reg. Q. Maenibus Ms. Naz. Pal. 1. Ed. Ber. Sab. Par. Ven.
Junt. Ald. Gryph. Menibus Ms. Duisb. Berol. Fran. Ed. pr. menibus Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. C. Maenius Ed. Stad. Pont.—1 Fori abest ab Ed. Ven.—2 Fuere
solae rostratæ Ms. Naz.—3 Naralle Ed. Ven.—4 Bellum aberat a Mss. Regg.
Voss. 1. Malliab. Burdig.—5 Equi Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven. equi Ed. Gryph.
—6 Vulsci Mss. Vin. Regg. Fram. Duisb. (et hic quidem a secunda manu)
Ed. pr.—7 Sic Ms. Ryck. Flor. Duisb. Ed. pr. Lips. 1. 2. Ber. Sab. Med.
Ven. Junt. Ald. Gryph. Stad. Pont. quottidiani Ed. Lips. 3. Par.—8 Ut sic
direrim Jord. Ms. Naz. Voss. 1. 2. Fran. Ryck. Toll. Duisb. Ed. pr. Lips.
1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Ald. Gryph. Stad. Pont.—9 Sic Ed.
Sab. Ald. Vin. Lugd. Sed Titus Quintius Mss. Duk. omnes. Ed. pr. Lips. 1.
3. Ber. Med. Par. 2. Ven. Junt. Titus Quintus Ed. Par. 1. Quintius, omisso
prænomine, Ed. Lips. 2. L. Quintius Ed. Gryph.—10 Obsessa paene Ed. Lips.
1. 3.—11 M. Mamilii Ms. Naz. M. Manlii Ms. Voss. 3. Marci Mallii Ms. Fran.
M. Manilii Mss. Pall. Berol. et Dukeri reliqui. Ed. pr. M. Manlii, et Manilii
Mss. Vim. M. Minutii Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Martii Minutii Ed. Lips. 2.
Gryph. L. Minucii Ed. Stad. Pont. Beg.—12 Ægregia Ed. Ven.—13 Erat

NOTAE

* Maenius] C. Mænius, qni cum L. Æquicolæ dicti sunt.


Furio Camillo Consul fuit. o Volsci] Populi in Latio prope
' Suggestu fori] Suggestus fori est Campaniam.
locus editior in foro, unde ad popu P Lucius Quintius] Lucius Quin
lum verba fiebant. Antiatum rostra tius Cincinnatus. Sed hoc capite
tis navibus ornatus fuit, unde rostra jungit Florus quæ longo intervallo
vocatus. Et inde patet rostra et distant ; nam L. Quintius Volscos
suggestum idem esse. domuit Ann. Mundi 3493. ante Ch.
m Sex fuere rostratæ] Aliter tamen Nat. 455. quo tempore bellum Etrus
Livius, qui lib. viii. scribit : * Antia cum, de quo capite sequenti, jam diu
tium naves partim in navalia Romæ finem ceperat.
subductæ, partim incensæ, rostrisque q Marci Minucii] Alii Quintum Mi
earum suggestum in foro exstructum nucium dicunt. Ejus castra a Vol
adornari placuit.' Ergo major ali scis et Sabinis, duce Cloelio Graccho,
quanto earum numerus fuit. obsidebantur.
“ Aequi] Populi in Latio, qui etiam
rpitoM. lib. i. CAP. 12. 69

dium erat forte's tempus sementis,' cum patricium'* virum


innixum aratro suo lictor* in ipso opere deprehendit.'* In
de in aciem profectus, ne quid a rustici operis imitatione
cessaret, victos more pecudum sub jugum*°* misit. Sic
expeditione finita rediit'7 ad boves rursus triumpha- [§. 14.
lis agricola. Fidem numinum !'* " qua velocitate?'9 [§. 15.
intra*° quindecim*' " dies coeptum peractumque** bellum :
prorsus** ut festinasse dictator ad relictum opus videretur.

CAP. XII.

beLLUM CUM ETRUscis, FALiscis, et FiDENATI BUs.'

Assidui vero et anniversarii* hostes ab Etruria [§. 1.


fuere Veientes;* * adeo ut extraordinariam*° manum adver
••••••••••••

tempus forte Ms. Ryck. Naz. Fran. Pall.—14 Patritium Ed. Lips. 1. ubique.
—15 Depræhendit Ed. Par. Ven.—16 Sub jugo Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.
—17 Redit Ms. Ryck. Berol. Malliab. Dnisb. Fran. Voss. 2. Ed. pr.—-18 Sic
Mss. Jord. et conj. Salmasius. Sed fides numinum Ms. Berol. Duisb. Fran.
Voss. 1. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Ald. Gryph.
Stad. Grut. Lngd. Pont. Zen. Vetst. fide numinum Ms. Naz. Ryck. Flor.
Malliab. Voss. 2. 3. fides, et fide, numinum Mss. Vin.—19 Celeritate Ms. Be
rol. Duisb. Ed. pr.—20 Inter quindecim Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—21 XV.
Ed. Par. 1. XVI. Ed. Stad. Pont.—22 Peractumque prorsus est Mss. Vim. Ed.
Stad. Pont. per. est Ed. Beg.—23 Sic quoque Ed. Med. Gryph. Grut. Sed
prorsus est bellum Ms. Ryck. Flor. Berol. Düisb. Fran. Voss. 1. Ed. pr. bellum
prorsus: ut Ed. Vin. Lugd. bellum, omisso ré prorsus, Ed. Stad. Pont.
1 B. Faliscum et Fidemate Ms. Naz. B. cum Etruscis et Fidematibus Ed. Ven.
—2 Universarii Ed. Par.—8 Ita Ms. Naz. Ryck. Sed ab Etruria Veientes
Mss. Pall. Regg. Malliab. Duisb. Fran. (in quo tamen, ut in Pal. 1. erat
NOTÆ

* Sementis] Sementis, hujus semen v Quindecim] Sexto decimo die dic


tis, seminandi tempus. taturam quam acceperat deposuit.
* Lictor] Lictores fasces virgarnm CAP. xi 1. Bellum cum Etruscis, Fa
ante consules ferebant; eorum munus liscis, et Fidenatibus] Hoc caput annos
erat, ut populum submoverent, son octoginta sex continet. Nam bellum
tes virgis cæderent, et securi feri Etruscum in se recepere Fabii Amn.
rent. Mundi 3472. ante Ch. Nat. 476. Fa
* Sub jugum] * Jugum e tribus has lisci vero se dedidere Amm. Mumdi
tis fiebat humi fixis duabus, snperque 3558. ante Ch. Nat. 390. duobus an
eas transversa una deligata.' Liv. nis post Veios captos.
Sub eo victi transire cogebantur, • Veientes] Italiae populi 18. mili.
unde Florns dicit * more pecudum.' pas. ab Urbe distantes.
• Fidem numinum] * Divum atque b Extraordinuriam] Quæ proprio
hominum fidem !' Terent. suo sumtu militabat. Et sic apud
70 L. ANNAEI FLORI

sus eos promiserit, privatumque* gesserit bellum gens una


Fabiorum. Satis superque idonea clades.*° Caesi apud [§. 2.
Cremeram* trecenti,7 * patricius* exercitus,* et Scelerato sig
nata9 nomine,* quæ proficiscentes in prælium porta* dimi
sit. Sed ea clades ingentibus expiata victoriis, post- [§. 3.
quam per alios atque alios duces robustissima capta sunt
oppida: vario quidem eventu. Falisci* se sponte [§. 4.
dediderunt. Cremati suo igne' Fidenates.J Rapti'° fundi
tus deletique* Veientes.'' Falisci'* cum obsideren- [§. 5.
* Satis et nimis magna clades,
-

JVenientes) Voss. 1. 2. Ed. pr. Grut. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Etruria fuere
Vei. Ms. Voss. 3. In Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. scribitur fere
ubique Ethruria.—4 Ertra ordinariâ Ed. Lips. 1. Par.—5 Priratimque Ed.
Lugd.—6 Clade Ms. Fran. Ed. Stad. Pont.—7 Sic Mss. Pall. Vin. et Duk.
omnes. Ed. pr. Ber. Sab. Junt. Ald. Grut. Zeu. Sed trecenti et ser Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—8 Patritius Ed.
Lips. 3.—9 Sic Ms. Naz. Sed signatur Ms. Pal. 1. 2. Ryck. Flor. Duisb.
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu.
Vetst. signatum Ed. pr. testatur Ms. Fran.—10 Capti Mss. Regg.—11 Vei
jetes Ed. Lips. 1. 2. 3.—12 Faliscis Ms. Fran. et conj. Freinshemius. Ed.

NOTAE

Livium Fabii loquuntur: * Nostrum facinus feci pejus neque scelestius.'


id nobis velut familiare bellum, pri Contra, probus est felix apud eun
vato sumtu gerere in animo est. dem. Mostel. 1. 3. * Ut videas jam
Respublica et milite illic et pecnnia medullitus me amare : oh ! probus
vacet.' homo sum.' Ubi * probus' nil alind
* Cremeram] Flnvium Tnsciæ hand est quam felix. Et pessime Lamb.
longe a Veiis : 5. milliario ab Urbe qui vertit, homo frugi.
distans. * Porta] Porta Carmentalis, quod
d Trecenti] Livio et Victori trecenti Carmentæ sacellum erat ei proxi
sex. Fabii cæsi ad unum omnes, 306. mum ; postea Scelerata fuit appella
periisse satis convenit. Eutropius ta, per eam egredi, vel ingredi nefas
Floro consentit. erat. Ovid. * Ire per hanc noli, quis
* Patricius exercitus] Omnes patri quis es: omen habet.' * Porta vacat
cii, omnes unius gentis, quorum nemi culpa ; sed tamen omen habet.'
nem ducem sperneret egregius qui * Falisci] Etruriæ populi a Camillo
buslibet temporibus exercitus. devicti.
' Scelerato signata nomine] Apud * Suo igne] Vide infra.
veteres illos et bonos Latinos scelus 3 Fidenates] Populi in Latio, sexto
nil aliud saepe fuit, quam infelicitas: ab urbe milliario. Hos vicit Mam
ita apud Plaut. Capt. 111. 5. * Major mercus /Emilius Dictator.
potitus hostium est, quod hoc est * Deleti] A Furio Camillo post de
scelus.' Scelestus, infelix. Plaut. Me. cennalem obsidionem.
mæch. 111. 1. * Nunquam quicquam ' Veientes] Vide supra.
EpitoM. lib. i. cAP. 12. 71.

tur, mira visa est fides Imperatoris," nec immerito: quod


ludimagistrum,'* ° urbis proditorem, cum iis,'* quos addux
erat,'5 pueris,° vinctum'^ P sibi'7 ultro remisisset. Eam
namque vir sanctus,** et sapiens, veram sciebat'9 vic- [§. 6.
toriam,*° quæ salva fide, et integra dignitate' pareretur.*
Fidenæ,° quia pares non erant ferro, ad terrorem mo- [§. 7.
vendum facibus* armatæ,' et discoloribus, serpentum in
modum, vittis,* furialis more* processerant: sed habitus ille
feralis eversionis omen fuit.* Veientium' quanta* res [§. 8.
fuerit, indicat7 decennis" obsidio.** Tunc primum hyema
* Sed pompa illa funesta, fuit præsagium eversionis.
* Obsidio decemnis ostendit quanta fuerit respublica Veientium.
-

Stad. Pont. Zen. Beg.—13 Ludi mgrm Ed. Lips. 1. ludi m. Ed. Par.—14 His
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—15 Sic Ms. Naz. Pal. 1.
Sed abduxerat Ms. Voss. 1. 2. eduxerat Ms. Berol. Duisb. Pal. 2. Ed. pr. Grut.
Vetst. Beg. duxerat Ed. Zeu.—16 Victú Ed. Lips. 1.—17 Eis Ms. Reg. Q.
—18 Sic Ed. pr. Sed näque Furius Camillus vir scüs Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Ven. Stad. Pont.—i9 Sciebat esse victoriam Ms. Ryck. Voss. 1. 2. Fran.
—20 Sciebat verà ee rictoriâ Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.— 1 Diginitate
Ed. Lips. 3.—2 Sic Ms. Naz. Sed pararetur Ms. Pal. 1. Ryck. Berol. Duisb.
Fran. Voss. 1. 2. Ed. pr. Lips. 1. 2.3. Med. Par. 2. Ven. Gryph. Stad. Grut.
Lugd. Pont. Zeu. Vetst. paretur Ms. Malliab. Pal. 2. pateret Ms. Voss. 8.—
3 Fascibus Ed. Par. 2.—4 Vitis Ed. Lips. 1. 2. 3. Par.—5 Ferali Ed. Stad.
Pont.—6 Vel quanta Ms. Naz. Voss. 2. Ed. Amstel. Veii quanta Ms. Voss. 3.
Ceternm Veientium erat etiam in Mss. Pall. Flor. Reg. Q, Voss. 1. Sed Vei
entium habebant Mss. Duk. reliqui. Ed. pr. Veieciù Ed. Lips. 1. 2. 8.—
7 Immodicat Ms. Nam.—8 Obsessio Ms. Ryck.—9 Sic et mox hyberna Ed.
NOTAE

• Imperatoris] Camilli. r Facibus armatæ] * Patefactis Fi


° Ludimagistrum] Magistrum vo denarum portis, nova erumpit acies:
cat Livius. Præceptorem intelligo. inaudita ante id tempus inusitataque,
* Mos erat Faliscis,' inquit Livius, ignibus armata ingens multitudo, fa
* eodem magistro liberorum et comite cibusque ardentibus tota collucens,
uti ; simulque plures pueri, quod ho velut fanatico instincta cursu in hos
die quoque in Græcia manet, curæ tem ruit.' Liv. lib. iv. sed ibi omnino
demandabantur.' legendnm fanatico instinctu non in
• Pueris] Primorum pueros ad Ca stincta. Sic Florus alicubi dixit, * quo
millum perduxerat. dam quasi instinctu Deorum.' Nil
P Vinctum] Denudatum eum, ma certius : deinde quid hoc, fanatico
nibus post tergum revinctis, reducen instincta?
dum Falerios pueris tradidit, virgas • Furiali more] Nam et sic pingun
que eis, quibus proditorem agerent in tur Furiæ.
Urbem verberantes, dedit. * Veientium] Supra dictum est.
< Fidena] Vide sup. in hocce ca u Decennis] Hic Veiorum occasus
pite. fuit urbis opulentissimæ Etrusci no
79 L. ANNAEI FLORI

tum9 sub pellibus:' taxata" stipendio'° hyberna:* adactus


miles sua sponte jurejurando, * nisi capta urbe* non re
meare.'* '' Spolia de Larte** Tolumnio'* y rege ad [§. 9.
Feretrium reportata.* Denique non scalis, nec'* irruptione,
sed cuniculo, et subterraneis dolis peractum* urbis exci
dium. Ea denique visa est prædæ magnitudo, cu- [§. 10.
jus'* decimæ Apollini Pythio'° ° mitterentur:^ universusque
populus Romanus'7 ad direptionem urbis vocaretur.'*
Hoc tunc Veii fuere: nunc'9 fuisse quis meminit ? [§. 11.
d Hyberna jussa sunt dare stipendia.
* Miles impulsus est sua sponte jurare se non rerersurum domum suam, nisi urbe
capta.
7 Tanta denique magnitudo prædæ visa est, ut decimæ ejus mitterentur Apollini
Pythio.
----

Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. alii hiematum et hiberna.—10 Stipendia Ed.


pr. atque sic emendarat manus docta in exemplo Ed. Lips. 8. quo nos usi su
mus.—ll Remearet Ms. Naz. Ed. Freinsh. Blänc. non remanere Ms. Ryck. ne
nisi capta urbe remearet Ed. Amstel.—12 Laerte Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph.—13 Tolunio Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven. Tolüuio Ed. Med. Par. 1.
Tolumuio Ed. Par. 2.—14 Non Ms. Ryck. Toll. Duisb. Voss. 1. Fran. Ed. pr.
Beg.—15 Ut «jus decimæ Mss. Pall. Ryck. Toll. Dnisb. Berol. Fran. Voss.
Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu.
Vetst. Beg. in quo ante est eaque visa.—16 Phytio Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par.—17 P. R. Ed. Lips. 1. 2. 3. Et sic c. 13.—18 Dir. u. conrocaretur Ms.
Ryck.—19 Sic Ms. Flor. Voss. 3. Sed tunc Veientes fuere: nunc f. Ms. Berol.
Malliab. Pal. 2. Duisb. Voss. 1. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par.
Ven. Junt. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst.
tunc, nunc fuisse Ms. Pal. 1. Mss. Vim. Regg. Voss. 2. tunc vel fuere : nunc fuisse
NOTAE

minis, magnitudinem suam vel ultima reportata cum Veientes obsideren


clade indicantis, quod decem æstates, tur: tunc temporis reportata fue
hyemesque continnas circumsessa fue rant, cum Fidenates contra Romanos
rit. Livius. rebellarunt anno ab Urbe condita
. * Hyematum sub pellibus] * Hyber 318. quibus anxilium præstabat Vei
macula etiam, res nova militi Roma entium Rex Tolumunius 32. annos ante
no, ædificari coepta.' Livius. Veiornm obsidionem.
" Tuxata] Hyberna, quæ nos di * Reportata] Ab A. Cornelio Cosso
cimus, les quartiers d'hicer, taxata tribuno militum.
fuere, ut inde militibus stipendium • Peractum] * Postremo jam, fato
solveretur. Patri meo impensius pla tum denique urgente, operibus tamen
cebat legi, tarata hybernis stipendia. non vi expugnata est.' Liv.
* Nisi capta urbe] Negant se inde b Apollini Pythio] Apollo vocatus
priusquam, capta urbe hostium, redi fnit Pythins, quod serpentem Pytbo
turos. nem occiderit. Illi decimam par
* De Larte Tolumnio] Veientium tem voverat Imperator. Vide Livium
Rege. Sed cave credas hæc spolia lib. v.
epitoM. lib. i. cAP. 13. 73

quæ reliquiæ ? quod*° vestigium ?* Laborat annalium fides,


ut Veios** fuisse** credamus.&

CAP. XIII.

BELLUM GALLICUM.

Hic' sive invidia Deum,** sive fato, rapidissimus [§. 1.


procurrentis imperii cursus parumper Gallorum Senonum”
incursione supprimitur. Quod tempus populo Ro- [§. 2.
mano nescio utrum clade funestius fuerit, an virtutum* ex
perimentis speciosius. Ea certe fuit vis calamitatis,* [§. 3.
ut in experimentum illatam$ putem divinitus, scire volen
tibus Diis,° an Romana virtus imperium orbis mereretur.
Galli Senones, gens natura ferox, moribus incondita, [§. 4.
ad hoc7 ipsa corporum mole, perinde armis* ingentibus,
* Fides Annalium vix impellit nos, ut credamus Veios fuisse.
-

Ms. Naz. tunc fuisse Ms. Fran. haec tunc fuere nunc Ms. Ryck.—20 Quodre res
tig. Ms. Ryck. Flor. Malliab. Fram. Voss. 1. 2. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Fab. Blanc. Vetst. Beg. quodne
vestig. Ms. Voss. 3.—21 Verös Ms. Ryck. vera Mss. Vin. Regg. Fran. Voss.
1. 2. Reg. Q.—22 Esse Ms. Reg. Q.
1 Ita Ms. Naz. Pal. 1. Voss. 1. Toll. Fran. Sed hinc Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Freinsh. Wetst.—2 Deum.
aberat a Ms. Fram-3 Sic Ms. Pal. 2. Voss. 1. 2. Berol. Duisb. Ed. pr. Sed
virtutis Ms. Naz. Voss. 3. reliquique Duk. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Stad. Lngd. Pont. virtus Ms. Pal. 1.—4 Experimentis...calamitatis ;
aberant a Ms. Voss. 3.—5 Inlatumam Ms. Naz. A Mfs. Pal. 1. et Ryck. ab
erat.—6 Volentibus immortalibus Diis Edd. nostri omnes. Operæ negligentes
omiserunt rò immortalibus.—7 Ad hæc Ms. Pal. 2. Duisb. Fran. Berol. Ed.
pr. Beg. ad huc Ms. Voss. 3. ob hoc Ed Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.— 8 Sic
Ed. pr. Sed ac armis Ms. Pal. 2. Ed. Lip$. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.

NOTAE

* Quod vestigium] Hac de re Pro Nat. 281. ab Urb. Cond. 470. 95.
pert. lib. iv. * Et Veii veteres, et vos postquam inceptum fuerat.
tum regna fuistis, Et vostro posita est • Inridia Deum] Quibus res Roma
aurea sella foro. Nunc intra muros na potens nimium videbatur. Sic
pastoris buccina lenti Cantat, et in Virgil. in Deorum invidiam : * Nimi
vestris ossibus arva metunt.' um vobis Romana propago Visa po
Cap. xiii. Bellum Gallicum] Incep tens, superi, propria hæc si dona fu
tum anno Mundi 3562. ante Ch. Nat. issent.'
386. ab Urb. Cond. 365. et a Dolabel b Gallorum Senonum] Galli Seno
la finitum anno Mundi 3667. ante Ch. nes, Galliæ populi, Nerviis vicini ver
74 L. ANNAEI FLORI

adeo9 omni genere'° * terribilis fuit, ut plane nata ad homi


num interitum, urbium stragem, videretur. Hi'' quon- [§. 5.
dam ab ultimis terrarum oris,* et cingente omnia** Oceano
ingenti agmine profecti, cum jam'* media vastassent, positis
inter Alpes et Padum sedibus, ne his quidem contenti, per
Italiam vagabantur.'* Tum's Clusium'6 * obsidebant. [§. 6.
Pro sociis ac foederatis populus'7 Romanus'* intervenit.'
Missi ex more legati.'9 Sed quod jus* apud barbaros ? fe
rocius agunt. Movent,*° et inde' certamen. Con- [§. 7.
versis igitur a Clusio, Romamque venientibus, ad Aliam**
flumen cum exercitu Fabius Consul occurrit. Non temere*
foedior' clades.* Itaque hunc diem fastis Roma* damna
* Non facile inveniatur mqjor clades. ° Itaque Roma exclusit hunc diem fastis.
••••••-••

Stad. Lugd. Pont.—9 Adeoque Ed. Beg.—10 Generi Ms. Pal. 2.—11 Hii Ed.
Lips. 3.—12 Sic Mss. Vim. Pall. Ms. Lipsii et Duk. omnes. Sed cum cinge
rentur omnia Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.Ven. Gryph. Stad. Pont.—18 Omia
media Ms. Fran.—14 Bacchabantur Mss. Jord. Ed. Amstel. Beg. ragebantur
Ed. Lips. 2.—15 Tunc Ms. Ryck.—16 Clusium urbem obsidebant Ms. Ryck.
Naz. Pall. Clusium Tusciæ urbém obsid. Jord. Ed. Ald. Vin. Lugd. Clusium
oppidum obsid. Ed. Lips. 1. (in quo tamen scriptum est opidum) 2. 3. Med.
Ber. Sab. Par. Ven. Junt. Gryph. Stad. Pont.—17 Populus aberat a Ms. Naz.
Voss. 3. et ab Ed. Jord.—187 Po. Ro. Ed. Lips. 2. P. R. Ed. Lips. 1.3. Med.
—19 Interrenit, missis...legatis Ed. Grut. Lugd. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst.—
20 Morent aberat a Mss.Vin. Pal. 2. Ed. pr. et Jord. Ed. Grut. Freinsh.
Zeu. Vetst. Duk. 1. 2. Sed monet Ed. Lips. 1. 3.—1 Exinde Mss. Duk. oun
nes, praeter Flor. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Ald.
Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pónt. Freinsh. Zeu. Vetst. deinde Ms. Ryck.—2 Sic
Mss. Regg. Ryck. Fran. Ed. Ven. Junt. Stad. Lngd. Pont. Sed Alliam Edd.
ceteri.—3 Sic Mss. Jord. Vin. Pal. 1. Ryck. Flor. Malliab. Voss. 3. Regg.
NOTÆ

sus occasum, hos primo {évovs appel s Sed quod jus] Hæc contra fidem
latos fuisse traditur, quia venerint dicit Noster, ut a populo Romano
ex Transalpina regione. avertat invidiam ; nam certum est
• Omni genere] Naturæ ferocitate, legatos contra jus egisse, non Barba
corporum mole, et armis ingentibus. ros. Unus enim ex legatis contra
° Ab ultimis terrarum oris] Sic Livi jus gentium in aciem processit, et
us de iisdem, * bostes ab Oceano, Ducem Senonum interfecit.
terrarumque ultimis oris bellnm cien * Aliam] Hujus fluminis cursum
tes.' eleganter describit Livius: “ Ad un
• Clusium] Tusciæ oppidum. decimum lapidem occursum est, qua
f Intervenit] Legati tres Marci Fa flumen Alia, Crustuminis montibus
bii Ambusti filii missi, qui Senatus præalto defluens alveo, haud multum
populique Rom. nomine agerent cum infra viam Tiberino amni miscetur.'
Gallis. * Fædior] Sic optimi quique scrip
EPITOM. LIB. I. CA P. 13. 4 •)
• -

vit.* J Fuso exercitu jam moenibus Urbis appropin- [§. 8.


quabant.* Erant nullas præsidia.' Tumº igitur, aut nun
quam7 alias, apparuit vera illa Romana virtus. Jam- [§. 9.
primum* majores natu, amplissimis9 usi honoribus," in fo
rum coëunt: ibi, devovente pontifice," Diis'° se Manibus
consecrant:* statimque in suas quisque ædes'' re- [§. 10.
gressi, sicut in trabeis'* erant, et amplissimo cultu,'* in cu
rulibus° sellis sese posuerunt:? ut, cum venisset hostis, in
sua dignitate morerentur. Pontifices, et Flamines, [§. 11.
quicquid'* religiosissimi's in templis erat,'° partim in do

* Ibi devorent se Manibus Diis, Pontifice præfante.

Sed non Cremerae Ms. Berol. Dnisb. Fran. Voss. 1. 2. Ed. pr. Ber. Sab. Med.
Par. Ven. Junt. Ald. Gryph. Stad. Grut. Pont. Zen. Vetst. Beg. non Cremere
Ed. Lips. 1. 2. 3.—4 Danarit Ed. Ven. mädauit Ed. Lips. 1. mandavit Ed.
Lips. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Pont.—5 Ubi pene nulla erant præsidia
Jord.—6 Tunc Mss. Duk. plerique.—7 Sicut nunquam Jord. aut nusquam Ms.
Fran. haud unquam Ms. Pal. 2.—8 Ita Jord. Ms. Pal. 1. et Mss. Vim. quidam
et Reg. F a manu secunda. Sed et primum Ms. Reg. Q. quam primum Mss.
Vin. alii et Dnk. plerique, in his Reg. F a manu prima. Ed. pr. Grut. Pont.
Zeu. Vetst. jam pridem Ms. Ryck. Flor. Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Lugd.—9 Amplissimi, usi honoribus Ms. Ryck. Fd. Ven.—10 Dis
Ms. Naz.—11 Sedes Ms. Fran.—12 Tabeis Ed. Ven.—13 Culto Ed. Lips. 2.
—14 Quidquid Ed. Amstel.—15 Sic Jord. Ms. Pal. 1. Ryck. Reg. F, Voss. 3.
Ed. Lips. i. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Ald. Sed religiosissimum
Ms. Toll. Duisb. Berol. Voss. 1. 2. Ed. pr. Grut. Zeu. Vetst. religiosum Ms.
NOTAE

tores et clades bello acceptas, et Curules gesserant magistratus.


tempestates, fœdas vocant. Virgil. * Devorente pontifice] Marco Fabio
Georg. i. * Et feedam glomerant tem pontifice maximo præfante carmen,
pestatem imbribus atris Collectæ ex ii se pro patria Quiritibus Romanis
alto nubes.' devoverunt. Florus autem dicit * de
5 Damnarit] Exclusit; hoc est, in vovente pontifice,' quia pontifex ver
ter atros et nefastos retulit. Lucam. bis præibat.
lib. vii. * Et, damnata diu Romanis • Curulibus] Vide caput v.
Alia fastis.' P Sese posuerunt] Uno verbo dicam,
* Maenibus appropinquabant] Eodem hæc Latinitas mihi haud sane proba
modo dictum, quo apud Horat. * por tur, * ponere se in lecto,' * ponere
tuque subimus Chaonio.' Nam ibi se in sella,' * ponere se in palea,' &c.
* portu' est tertii casus pro portui. Lego in curulibus sellis consederunt;
1 Nulla præsidia] * Porta clausa non aut, si Virgilium imitari malis, in cu
erat, nulla pro portis statio, nulli in rulibus sellis se composuerunt. Æn.
muris armati.' Livius. v. * Cum venit, aulæis jam se regina
* Amplissimis usi honoribus] Qui superbis Aurea composuit sponda.'
76 L. ANNAEI FLORI

liis'7 ° defossa terræ recondunt,'* partim imposita' plaustris


secum auferunt.'9 Virgines simul ex sacerdotio [§. 12.
Vestæ nudo pede fugientia sacra comitantur. Tamen*°
excepisse fugientes unus e plebe' fertur Lucius Albinius,**
qui, depositis uxore et liberis,* virgines in plaustrum rece
pit. Adeo tum quoque* in ultimis religio publica privatis
affectibus antecellebat.* * Juventus* vero, quam sa- [§. 13.
tis constat vix mille hominum fuisse, duce Manlio," arcem
Capitolini montis insedit, obtestata* ipsum quasi præsen

4 Adeo tum quoque in infimis hominibus religio publica vincebat privatos affectus.
-

Fran. Reg. Q.—16 Erant Ed. Vem. Freinsh.—17 Doleis Ms. Naz.—18 Sic
Ms. Naz. Ryck. Voss. Reg. Q. Sed def. terra recondunt Ms. Pal. 1. et Mss.
Duk. reliqui. Ed. pr. Lips. 2. 3. Berol. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Gryph.
Stad. Pont. Beg. defossa terra reciudut Ed. Lips. 1. Etiam in Ed. Lugd. est
recundunt. Sed defossa tecta recondunt Ms. Pal. 2. refossa terru reconderunt
Jord.—19 Secum plaustris Veios auferunt Jord. Auferunt erat in Mss. et Edd.
Duk. omnibus, etiam in Lips. 1. 2. 3. Ven. Sed pl. secum arexerunt Ed. Med.
Par. 2. pl. s. auxerunt Ed. Par. 1. pl. s. arehunt Ed. Freinsh. Fab. Blanc. Am
stel.—20 Tum Ed. Stad. Pont.—1 Eplebe Ed. Lips. 1.—2 Sic Mss. Regg.
Malliab. Sed Albinius Ms. Naz. L. Atinius Mss. Jord. Albinus Mss. Pall.
Ryck. Reg. Q, Berol. Flor. Duisb. Voss. 2. 3. Fram. Ed. pr. Lips. 2. Sab.
Med. Par. Ven. Junt. Albirus Ed. Lips. 1. 3. L. Albinus Ed. Ald. Gryph.
Grut. Lugd. Pont. Zen. Fab. Vetst. Duk. 1.—3 Filiis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Vem. Gryph. Stad. Pont. opinor, e glossemate.—4 â Ed. Lips. 2.—5 Af
fectibus antecelebrat Ms. Reg. F, Voss. 1. aff. antecedebat Ms. Reg. Q, Fran.
Voss. 1. in marg. ab alia manu. qff. ύπcellebat Ed. Lips. 3.—6 Obtestans Mss.

NOTÆ

* Partim in doliis] Condita in do se ac suos in vehiculo conspici, de


liolis sacello proximo aedibus flami scendere uxorem et pueros jussit,
mis Quirinalis, ubi nunc despui reli Virgines sacraque in plaustrum im
gio est, defodere. posuit, et Caere, quo iter Sacerdoti
* Partim imposita] * Cetera, inter bus erat, pervexit. Livius.
se onere partito, ferunt via, quæ sub * Jurentus] Placuit cum conjugibus
licio ponte ducit ad. Janiculum.' ac liberis juventutem militarem, Se
Livius. Ubi a Floro dissentit, qui natusque robur, in arcem Capitolium
plaustris imposita dicit: Virgines que conscendere, armisque et frumen
vero Vestales nudo pede sacra comi to collocatis, ex loco endomnnito
tantes in plaustrum Lucii Albinii Deos hominesque et Romanum nomen
receptas. defendere. Liv.
• Lucius Albinius] De plebe Roma • Manlio] Marcus Manlius. Memi
na homo Lucius Albinius, plaustro mit Virgil. /Eneid. viii. * In summa
conjugem ac liberos vehens, irreligio custos Tarpeiæ Manlius arcis Stabat
sum ratus sacerdotes publicos sacra pro templo, et Capitolia celsa tene
que populi Rom. pedibus ire, ferrique bat.'
EP1ToM.. LIB. I. cAP. 13. 77

tem7 Jovem,* * ut, quemadmodum ipsi ad defendendum


templum ejus concurrissent, ita ille virtutem' eorum numine
suo tueretur.' Aderant9 interim Galli, apertamque [§. 14.
Urbem primo trepidi," ne'° quis'' subesset dolus; mox ubi
solitudinem vident, pari clamore et impetu invadunt. Pa
tentes passim'* domos'* adeunt: ubi sedentes in curulibus
suis** prætextatos'* senes, velut Deos Geniosque'°* vene
rati, mox eosdem, postquam esse homines'7 liquebat, alio
qui* nihil respondere dignantes,'9 pari vecordia mactant,
facesque tectis injiciunt:*° et totam' Urbem igne,* ferro,
manibus* exæquant.' Sex* mensibus barbari (quis [§. 15.
crederet?) circa montem unum* pependerunt,' nec diebus
modo, sed noctibus quoque° omnia experti: cum7 tandem*
Manlius nocte subeuntes, clangore anseris* excitatus, a
* Et faciunt urbem planam ferro, igne, et manibus.

Regg. Malliab. Berol. Duisb. Fran. Ed. pr. Beg.—7 Pntem Ed. Lips. 3.—8 Jo
rem aberat a Ms. Naz.—9 Erant Ms. Naz.—10 Trepidarunt, quin Ed. Gryph.—
11 Ne qui Ms. Naz. Ed. Lips. 3. Ven. Stad. Pont. nec qui Ed. Lips. 2. trepi
dare qui Ed. Med. Par.—12 Patientis passim Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—
13 Domus Ms. Naz. Berol. Duisb. Fran. Voss. 2. Ed. pr. Lips. 1. 3.—14 Sic
Mss. Jord. Ryck. Regg. Fran. Toll. Duisb. Berol. Flor. Voss. 2. Ed. pr.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab.Vem. Junt. Fab. Amstel. Beg. Duk. 1. 2. Sed curuli
bus sellis Ms. Voss. 1. 3. Ed. Med. Par. Ald. Stad. Grut. Lngd. Zen. Vetst.—
15 Proteratos Ed. Ven.—16 Genios Ms. Ryck.—17 Sic et Mss. Voss. Sed
homines esse, inverso ordine, Mss. Duk. ceteri. Ed. pr. Duk. 1. 2.—18 Alio
quin Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—19 Dignantis Ms. Ryck. dignitates Ed.
Lips. 1. 2. 3.—20 Iniciunt Ms. Malliab. Berol. Duisb. Fran. Ed. pr. iniciüt
Ed. Lips. 1. 3.—1 Totam deinde urbem Ed. pr.—2 Igni Ms. Flor. Malliab.
Voss. 2. Regg.—3 Solo eraequant Ms. Voss. i. Ed. Ald. Gryph. Stad. Lugd.
Grut. Pont. Zeu. Vetst.—4 Septem Ed. Stad. Pont.—5 Unum montem, ordine
inverso, Ms. Ryck. Toll. Fram. Duisb.—6 Quoque abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3.
Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—7 Quos Ed. Stad.—8 Tamen Mss. Jord. Pall.
Naz. Regg. Flor. Berol. Duisb. Voss. 3. Ed. pr. Ber. Sab. Med. Par. Junt.
NOTÆ

" Virtutem] Fortitudinem. Ita et interrupta mimæque Murorum ingen


Graeci áperfi. tes.

• Primo trepidi] Noctem veriti et * Clangore anseris] Hanc Historiam


ignotæ situm urbis, inter Romam et tangit Virgil. Æneid. viii. * Atque
Anienem consedere. hic auratis volitans argenteus anser
* Geniosque] Deos tutelares urbis Porticibus, Gallos in limine adesse
Romæ. canebat. Galli per dnmos aderant,
* Pependerunt] Ea vis est verbi arcemque tenebant Defensi tenebris
pendeo, nt infecta re sedere significet. et dono noctis opacæ.'
Sic Virg. Æneid. iv. ' pendent opera
7S L. ANNAEI FLORI

summa rupe dejecit, et ut spem hostibus demeret, quan


quam in summa? fame, tamen ad speciem'° fiduciæ,'' panes
ab arce jaculatus est/ Et stato** quodam die per [§. 16.
medias hostium custodias Fabium pontificem ab arce demi
sit,'* qui solenne* sacrum in Quirinali monte'* conficeret.
Atque ille per media hostium tela incolumis religionis auxi
lio rediit;'* propitiosque*° Deos renuntiavit.* No- [§. 17.
vissime cum jam obsidio'7 sua** barbaros fatigasset, mille
pondo auri recessum'9 suum venditantes,*° ° idque ipsum
per insolentiam, cum ad iniqua pondera addito adhuc gla
dio,° superbe * væ* victis* increparent, subito aggressus* a
tergo* * Camillus adeo cecidit, ut omnia incendiorum vesti
gia Gallici sanguinis inundatione deleret. Agere [§. 18.
gratias Diis* immortalibus ipsos tantæ cladis nomine libet.
f Tamen jaculatus est panes arce, ut simularetfiduciam.
s Et renuntiacit Deos esse propitios.
-

Ald. Ven. Gryph. tantum Ms. Ryck. tN Ed. Lips. 1. 2. 3.—9 Insiima Ed.
Lips. 1.—10 In spe Ms. Ryck. ad spem Ms. Duisb. Voss. 3. Ed. pr. Ber. Sab.
Junt. Gryph. Stad. Pont. ad spe Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven.—11 Fidutie Ed.
Lips. 1. 2. fidutiae Ed. Med.—12 Statuto Ms. Pal. 2. Ryck. Reg. Q. Fran.
Voss. quod glossema puto: stacio Ed. Par. 2. statio Ed. Med.—13 Dimisit
Mss. Jord. Ryck. Reg. F, Ed. Par. 2. Gryph.—14 Colle Ms. Fram.—15 Redit
Ms. Naz. Pal. 1. Ryck. Toll. Duisb. Ed. pr.—16 Propitiusque Ed. Lips. 8.—
17 Sic Mss. Vin. Pall. et Duk. omnes. Ed. pr. Stad. Pont. Sed obsidiòe Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. 2. Gryph. At in Par. 1. est cum sua obsidionejam barb.
—18 Suo Ed. Pont.—19 Reditum Mss. Regg. Pal. 2. Malliab. Berol. Duisb.
Fran. Ed. pr.—20 Vendicantes Ed. Lips. i. 2. 3. Med. Par. Gryph.—1 Sic
Ms. Flor. Malliab. Sed superbe rictis increparent Mss. Pall. Vin. et Duk. re
liqui. Ed. Grut. Freinsh. Vetst. superbe rictos increp. Ed. Lips. 1 2. 3. Med.
Par. Ven. Gryph. Lugd.—2 Aggressos Ed. Lips. 2.—3 A tergo aberant a Ms.
Malliab.—4 Dis Ms. Naz.—5 Sic Mss. Vin. ' Sed pro ipso Ed. Lips. 1. 2. 3.

NOTÆ

• Solenne] Genti Fabiae peculiare pondera ab Gallis allata iniqua, et,


erat illud sacrificimm,ut innuit Livius Tribuno recusante, additus, ab inso
lib. v. * Sacrificium erat statum in lente Gallo, ponderi gladius, audita
Quirinali colle, genti Fabiae.' que intoleranda Romanis vox, væ
° Venditantes] Jactabant non obscn victis esse ; qua intelligi volebant
re Galli haud magna mercede se ad Galli, victis victoris legem esse sub
duci posse ut obsidionem relinque eundam.'
rent. a Aggressus a tergo] Tamen iis de
e Addito adhuc gladio] Huic loco nuntiaverat, ut se ad prælium expedi
lucem afferet alter Livii : * Rei foedis rent.

simæ per se adjecta indignitas est,


EP1ToM. Lib. i. cAp. 13. 79

Pastorum casas ignis ille, et flamma3 paupertatem Romuli*


abscondit. Incendium illud quid egit aliud, nisi ut7 desti
nata hominum ac Deorum domicilio civitas, non deleta,
non* obruta, sed expiata potius et9 lustrata'° videatur?
Igitur'' post assertam a Manlio, restitutam'* a Ca- [§. 19.
millo Urbem, acrius etiam vehementiusque'* in finitimos
resurrexit.* Ac** primum omnium illam ipsam Gallicam
gentem non contentus moenibus expulisse, cum per Italiam
naufragia sua latius traheret,' sic persecutus' est duce Ca
millo, ut hodie nulla Senonum vestigia* supersint. Semel"
apud Anienem'** trucidati,'° cum singulari certamine [§. 20.
Manlius aureum'7 torquem Barbaro inter spolia detraxit :
inde** Torquati. Iterum Pomptino'9 agro, cum in*° simili

* Igitur populus Rom. acrius et vehementius etiam resurrexit in finitimos post


defensam urbem a Manlio, et restitutam a Camillo.
* Cum latius per Italiam traheret ruinam suam.
-

Med. Par. Ven.—6 Flama Ms. Ryck. Flor. Berol. Duisb.—7 Nisi dest. Ed.
Par.—8 Nec obruta Ms. Naz. Pal. 2. Voss. Ryck. Regg. Malliab. Ed. Grut.
Lugd. Zeu. Wetst. Beg.—9 Potius, sed Ms. Duisb. Voss. 2. 3. Ed. pr. Grut.
Zeü. Vetst. Beg.—10 Sic Mss. Vin. Pall. Ed. pr. Lugd. Sed illustrata Ms.
Ryck. Voss. 3. Flor. Edd. Duk. plerique, in his Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
—11 Sic Mss. Pall. et Duk. omnes, præter Voss. 2. in }', erat ideo: quod
recepit Grut. Lugd. Zeu. Vetst.—12 Restituta Ed. Med. Par.—13 Væhem.
Ed. Med.—14 Novum hinc Caput ordiebantur Mss. Voss. 1. et Naz. addito in
diee hoc: GALLICA BELLA.—15 Imenem Ed. Ven.—16 Trucidati sunt Mss.
Regg. Ryck. Berol. Malliab. Duisb. Fran. Ed. pr. trucidat Ed. Ven.--17 Au
ream Ms. Naz. Reg. Q.—18 in Ed. Lips. 2.—19 Pontino Ms. Pal. 1. 2. Ryck.
Duisb. Fran. Voss. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Grut. Zeu. Vetst.
in Pontino Ed. Stad. Lugd. Pont.—20 Quum simili Ed. Stad. Pont.—1 Mar
NOTAE

* Paupertatem Romuli] Sub cujus b Semel] Titus Manlius provocan


regno, * Nec fortuitum spernere ces tem Gallum ad singulare certamen
pitem Leges sinebant.' congressus occidit. Et sublato tor
* Sic persecutus] Ad octavum lapi que aureo, colloque suo imposito, in
dem, ad Gabinam viam, quo se e fuga perpetuum Torquati sibi et posteris
contulerant. Ibi cædes omnia obti cognomen accepit.
nuit, castra capiuntur, et ne nuntius 1 Anienem] Anio fluvius in Latio,
quidem cladis relictus est. quarto ab Urbe milliario, Romanos a
* Nulla Senonum vestigia] Falsum, Sabinis dividit.
ut et multa alia: nam hodieque super J Pomptino agro] In Latio circa
sunt juxta Adriaticum sinum, et in Volscos.
Etruria; hæc sunt notissima.
S0 L. AN N ALI FLORI

pugna Lucius' Valerius,* insidente galeæ sacra* alite' ad


jutus, retulit* spolia: et inde* Corvini.** Tandem* [§. 21.
post aliquot annos," omnes reliquias eorum in Etruria7 ad
lacum Vadimonis" Dolabella* ° delevit: ne quis9 extaret
in'° ea gente, quæ'' incensam a se Romam'* urbem gloria
retur.P

CAP. XIV.

BELLUM LATINUM.

CoNvERsus' a Gallis in Latinos, Manlio Torquato, [§. 1.


* Et inde Corrini dicti sunt.
-*-

cus Valerius Ms. Fram. Ed. Stad. Pomt. Lutius Valerius Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. 2.—2 Sic Mss. Jord. Naz. Berol. Pal. 1. et l)uk. plerique. Ed. pr. Sed
insequante Gallo s. Ms. Pal. 2. Vin. Fran. Ed. Stad. Grnt. Lugd. Pont. Zeu.
Vetst. insidenti gallo sacra Ms. Voss. 3. insidente galeae corro Ed. Lips. 1. 2. 3.
insidente galeae satyra aliter Ed. Par. 1. in sedente g. satyra alite Fd. Par. 2. in
sidente g. satyra alite Ed. Med. Ven. insidente galeæ satyria Ed. Gryph.—3 Ret
tulit Ed. Med. Par.—4 Inde Ms. Reg. Q, Flor. Berol. Duisb. Fran. Ed. pr.
Beg.—5 Corrinii Ms. Naz. corruit Ed. Par. 1. Corri Ed. Stad. marg. Ceterum
in Ms. Pighii totus locus ita legebatur: Iterum Pontino in agro, cum in simili
pugna Valerius, insidente galeae sacra alite adjutus, retulit spolia, dictusque est
ipse Corrinus, et inde Corrini.—6 Sic Mss. Vin. Voss. 1. 2. Sed tamen Ms.
Pal. 1. 2. et Duk. plerique Ed. pr. tm Ms. Ryck. nec non tamen Ms. Naz. Flor.
Voss. 3. Ed. Ber. Sab. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont. Nec nò tn
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Ven. nec non tandem Jord. Ed. Lugd.—7 In Ethruriâ
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—8 Dolobella Ed. Lips. 1. 2. 8. Med. Par.
Vem. Gryph. Dolabellam Ed. Stad.—9 neqs Ed. Lips. 1.—10 Ex ea Jord. Fre
culph.—11 Ita Ms. Pal. 1. Ryck. Regg. Toll. Ed. Blanc. Duk. 1. 2. Sed qui
inc. Mss. Duk. reliqui. Jord.TFrecnlph. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. Jnnt. Ald. Ven. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Amstel. Beg. que
Ed. Lips. 3.—12 Romanam Jord. Ms. Ryck. Toll. Regg. Duisb. Fran. Ed. pr.
Ber. Junt. Ald. Vem. Vin. Grut. Lugd. Zeu. Fab. Vetst. Amstel. Duk. 1. 2.
NOTÆ

* Lucius Valerius] Aliis Marcns di- m Post aliquot annos] Ann. 95. post
citur. Hic cum adversus Gallum inceptum bellnm : vide supra.
pugnaturus processisset, corvus supra n Ad lacum Vadimonis] Qui et hodie
brachium dextrum sedit ; mox, com- que Vadimono dicitur, in Italia jnxta
missa pugna, idem corvus alis et un- Amerima prædia.
guibus Galli oculos verberavit, ne o Dolabella] Cn. Cornelius Dolabella
rectum posset aspicere; ita ut ab illo Consul.
interfectus ei Corvini nomen dederit. P Ne quis ertaret in ea gente, quae in
' Sacra alite] Sacram vocat, quia censam a se Romam urbem gloriaretur]
in augurio multum observabatur hæc Haec a Salmasio est; in aliis editioni
avis. bus legitur qui ; et hæc vera lectio
EPiToM. LIB. I. CAP. 14. 81

Decio* Mure* Consulibus, semper quidem æmulatione im


perii* infestos, tum vero contemtu* Urbis incensae ; cum
* jus civitatis,* partem imperii° ac magistratuum'7 posce
rent, atque jam amplius quam* congredi auderent.° Quo
tempore quis cessisse9 hostem mirabitur ? cum alter [§. 2.
Consulum* filium suum, quia contra imperium pugnaverat,'°
quamvis victorem occiderit;'* quasi'* plus in imperio*
esset,'* quam in victoria: alter* quasi'* monitu' Deo- [§. 3.
rum, capite velato,* primam's ante aciem'^ Diis Manibus"
se devoverit,'7 ut** in confertissima se'9 hostium tela [§. 4.

1 Conrersis Ed. Gryph.—2 Deceo Ed. Lips. 3.—3 Sic Mss. Vin. Naz. Voss.
Malliab. Ed. Junt. Lugd. Sed Mure. Ed. Ven. Murena Mss. Duk. ceteri,
Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ald. Gryph.—4 Sic Ed. pr. Sed
imperii et magistratuum infestos Ms. Pal. 2. Ryck. Flor. Fran. Voss. 2. Ed.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.
—5 Contentu Ed. Med.—6 Imperii abest ab Ed. Ven.—7 Ac magistratuum
aberant a Ms. Reg. F. Sed et magistratuum Ed. Gryph. ac m. caput poscere
Ed. Beg.—8 Sic Ed. Lips. 2. Sed aput quam amplius Ms. Naz. apud quam
amplius Ms. Voss. 2. pari imperio atque jam amplius Ms. Pal. 1. Ryck. Flor.
Ed. Lips. 1. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont. pari
atque jam ampl. Ms. Pal. 2. quanto ampl. Ed. Beg.—9 Cecidisse Ms. Ryck.
Voss. 3.—10 Pugnaverit Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—11 Occideret Ms.
Ryck.—12 Si plus Ed. Ven.—13 Esset in imperio Ms. Naz. Toll. Duisb. Fran.
Ed. pr.—14 Quia Ms. Pal. 1.—15 Primù Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph.—16 Antea e Ed. Ven.—17 Derolcerit Ms. Pal. 1.—18 Ut aberat a
Ms. Pal. 1.—19 Se aberat a Mss. Regg. Berol. Malliab. Duisb. Fran. Ed.

NOTAE

est: sed mox pro a se, legendnm a mutandum, quicquid dicat doctis
suis, idque non vidit vir maximus. simus Salmasius.
Pater meus. • Cum alter Consulum] T. Manlius.
CAP. xiv. Bellum Latinum] Ann. d Imperio] Nota imperium passive
Mundi 3614. ab Urbe Condita 417. positum: sic apud Salust. alicubi
ante Ch. Nat. 334. Coss. T. Manlio legitur * ad imperandum,' id est, ut
Torquato, P. Decio Mure. imperaretur.
* Cum jus civitatis] Falsum, non jus e Alter] Decius Mus.
civitatis poscebant, sed ut unus com f Quasi monitu] Cur quasi, cnm ex
sul ex eorum, alter ex Romanorum Deorum monitu factum esse constet?
populo crearetur, et Senatus pars s Capite relato] De more, religionis
æqua ex utraque gente foret, et hoc causa, ne quid occurreret quod eam
est quod vocat Florus partem imperii turbaret. Sic ille apud Horat. * Nam
ac magistratuum. male re gesta cum vellem mittere
* Atque jam amplius quam congredi operto Me capite in flumen.'
auderent] Plus enim erat partem ma h Diis Manibus] Qui et inferi dice
gistratunm petere, quam armis con bantur.
gredi. Sensus planus est, itaque nil
Delph. et Var. Clas. Flor. F
82 L. ANNAEI FLORI

jaculatus,** novum** ad victoriam iter** sanguinis sui se


mita aperiret.
CAP. XV.

BF.LLUM SABINUM.'

A LAtiNis* aggressus est* gentem Sabinorum, qui,* [§. 1.


immemores* factæ5 sub Tito Tatio° affinitatis, quodam con
tagio7 belli se Latinis* adjunxerant.9 Sed Curio [§. 2.
Dentato° Consule, omnem eum tractum, qua Nar,* Anio,
fontesque Velini,'° * Hadriatico** tenus mari, igne ferroque
vastavit.* Qua victoria tantum hominum,* tantum [§. 3.
• Sed Curio Dentato Consule igne et ferro rastarit omnem eum tractum quem Nar
ambit et fontes Velini, usque ad mare Adriaticum.
-

pr.—20 Equo raptus Ms. Reg. Q, haud dubie e glossemate nata lectio.—
21 Nomen Ed. Gryph.—22 Inter Ed. Par.
1 Latinum Ed. Lugd.—2 Aggressus gentem Ms. Voss. 1. 3.—3 Que Ed.
Lips. 3. ut c. 13. 21. quae Ed. Ven.—4 Imemores Ed. Ven.—5 Pactae Ed. Beg.
—6 Tatio Tito Ms. Pal. 2. Tito Tacio Ed. Lips. 1. 2. 3.—7 Contagione Ms.
Naz.-8 Se Latio Ms. Voss. 3.—9 Adjurerüt Ed. Lips. 1. adjunxerunt Ed.
Lips. 3. Par. Ven. Gryph.—10 Qua Nar amnis fontesque Velini. Ms. Ryck.
Ed. Blanc. qua Ararani ofente in rel in Ms. Naz. eorumque loca a Varanio
Jonte Mss. Jord. qua Nar flurius ambit f. Vel. Ms. Pal. 1. quem Nar flurius
ambit f. Vel. Ms. Fran. qua natura ambit f. V. Ms. Pal. 2. qua Nar ambit f.
V. Mss. Vin. Reg. F. Berol. Malliab. Duisb. Ed. pr. Lips. 2. 3. Ber. Sab.
NIed. Par. Junt. AJd. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pónt. Freinsh. Zeu.
Fab. Vetst. Duk. 1. 2. qua Nar abit f. V. Ed. Lips. 1. unde existimari facile
licet, qui extiterit lectio ubit. Nam qua Nar flurius abit Ms. Flor. qua Nar
qbit f. V. Ms. Voss. 1. 2. qua Narf. V. Ms. Reg. Q. qua Nar amnis ambit f.
V. Ms. Voss. 3.—ll Adriatico Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad.
NOTÆ

CAp. xv. Bellum Sabinum] Anm. * Curio Dentato] Qui eodem magis
Mundi 3660. ante Ch. Nat. 288. Ab tratu bis, et de Samnitibus et de
Urb. Cond. 463. Coss. P. Cornelio Sabinis triumphavit.
Rufino, et Man. Curio Dentato. • Nar] Umbriæ flumen, cum lacu
* A Latinis] Falsum quod ait Florus Velino conjungitur.
populum Rom. post debellatos Lati “ Fontesque Velini] Idem cum Lacu
nos, in Sabinos conversum; nam mul Velino in Umbria: Virgil. Æneid. lib.
ti anni intersunt, et multa alia bella vii. * Audiit amnis Sulphureaque Nar
gessit, ut Ausonium, Privernas, Ne albus aqua, fontesque Velini.'
apolitanum, Samniticum quod duravit e Qua rictoria tantum hominum] Hoc
annos 49. Etruscum et alia. Nus confundit Florus: nam de Sabina
quam etiam legitur Sabinos se Latinis victoria dicit quod de Samnitica di
conjunxisse. cere debuit. Victis enim Samnitibus,
EpitoM. Lib. 1. CAP. 16. 83

agrorum redactum'* in potestatem, ut, in utro plus esset,


nec'* ipse posset æstimare,'* qui vicerat.**
CAP. XVI.

EELLUM SAMNITICUM.

PRECiBUs* deinde' Campaniæ motus, non pro se, [§. I.


sed, quod est* speciosius, pro sociis Samnitas* invadit.
Erat foedus cum utrisque° percussum: sed hoc Cam- [§. 2.
pani sanctius, et prius omnium suorum* deditione fece
rant.* 5 Sic ergo Romanus° bellum Samniticum7 tanquam
sibi* gessit. Omnium non modo* * Italia,9 sed toto [§. 8.
orbe terrarum,'° pulcherrima Campaniæ plaga* est. Nihil''
• Sed Campani deditione suorum omnium fecerant hoc faedus sanctius et anti
quus.
- -

Grut. Lugd. Pont. Zeu. Fab. Vetst. Amstel. Duk. 1. 2.—12 Redactum est in
pot. Ms. Ryck. Berol. Dnisb. Ed. pr.—13 Ne ipse Ms. Pal. 1. Berol. Dnisb.
Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Méd. Par. Junt. Ald. Vem. Gryph.—14 Eris
timare Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—15 Vincerat Ed. Ven.
1 Precibus denique Ms. Reg. F, Malliab. Fran. Voss. 1. 2.—2 Sed eo specio
sius Mss. Voss. Naz.—3 Sic Mss. Jord. Naz. et Duk. omnes, præter Fram.
Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Par. Junt. Ald. Gryph. Stad. Pont. Sed Sa
nitas Ms. Ryck. Sannitas Ed. Med. Ven. nt s. 7. et ubique. Samnites Ms.
Fran. Ed. Lips. 1. 2. 3. Grut. Lugd. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Beg. ut s. 7.
Samnitas etiam Ms. Berol.—4 Suarum Ed. Freinsh.—5 Fecerunt Ms. Flor. Ed.
Lips. 1. 2. 3. Par. Ven. Gryph.—6 Populus Romanus Mss. Pall. Ryck. Reg.
F, Malliab. Berol. Duisb. Ed. pr.—7 Sanniticum Ms. Ryck. Ed. Med. in quo
ipso mox est tamquam.—8 Nömö Ed. Lips. 1.—9 Sic Mss. Regg. Fram. Voss.
Toll. Duisb. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Par. Junt. Ald. Sed Italiae Ms.
Naz. Pal. 2. Ryck. Ed. Ven.—10 Terrarum orbe Ms. Ryck. Berol. Flor.
NOTAE

Curius Dentatus regressus, in Conci que, suaque omnia Romanis dedunt ;


one ait, * tantum agri cepi, ut solitudo petuntque ut jam dedititios suos de
fuerit ni tantum hominum cepissem; fendere velint.
tantum porro hominum cepi, ut fame b Cum utrisque] Falsum ; nam cum
perituri fuerint, ni tantum agri cepis solis Samnitibus, ut patet ex Livio.
sem.' c Tanquam sibi] Et re vera sibi ges
Cap.xvi. Bellum Samniticum] Ann. sit, cum Campani omnino se illis de
Mundi 3611. ante Ch. Nat. 337. ab diderant.
Urbe Condita 414. Coss. M. Valerio d Omnium non modo] Hæc descriptio
Corvo iii. A. Cornelio Cosso. talis est, ut, quæ pulchrior, vel ipsa
• Precibus] Legati Campanorum Campania, vel Flori descriptio, judi
Romam venere, auxilia sibi contra care difficile.
Samnites petentes; et cum negarent e Plaga] Planities, étendue, ut
Romani, Campani urbem Capuam, se æquor; Græce τλd£.
84 L. ANNAEI FLORI

mollius' coelo.* Denique* bis** floribus vernat.** Nihil


uberius solo: ideo'* Liberi Cererisque'* certamen' dicitur.*
Nihil hospitalius's mari. Hic illi nobiles portus, [§. 4.
Caieta,' Misenus,* et tepentes fontibus Baiae :' Lucrimus et
Avernus, quaedam maris otia.'^ " Hic amicti'7 viti- [§. 5.
bus montes, Gaurus, Falernus, Massicus, et pulcherrimus
omnium'* Vesuvius,'9 Ætnæi*° ignis imitator. Urbes [§. 6.
ad mare,* Formiae, Cumæ, Puteoli, Neapolis, Hercula
meum, Pompeii,' et ipsa caput urbium Capua, quondam in
ter tres maximas," Romam Carthaginemque numerata.*
Pro hac urbe,^° his3 regionibus populus Romanus [§. 7.
Samnitas* invasit, gentem, si opulentiam quæris,3 P aureis
" Nihil est temperatius cælo ejus. c Denique bis habet rer floribus.
* Ideo dicitur fuisse certamen Liberi et Cereris. * Urbes juxta mare.
f Ante hanc urbem.
-

Duisb. Fram. Ed. pr.-—11 Nil Ed. Stad. Pont.—12 Caelo denique, bis Ms. Naz.
—13 10 Ed. Lips. 1. ideoque Ed. Duk. 2.—14 Venerisque Ms. Fran. Voss. i.
2. Vin. ceterisque Ed. Lips. 1. cæterisque Ed. Par.—15 Hospitalibus Ed. Par.
— 16 Ostia Mss. Jord. Voss. 2. Ed. Stad. marg. Lugd. Pont. hostia Ms. Fran.
ocia Ed. Med. Par. Ven.—17 Amici Ms. Jord.—18 Cunctorum Jord.—19 Sic
Mss. Regg. Naz. Voss. 1. Ed. Med. Par. Grut. Lugd. Fab. Vetst. Sed Ves
ccnus Ms. Ryck. Veserus Ms. Pal. 1. Flor. Malliab. Berol. Duisb. Voss. 2.
Ed. Lips. 1. 2. 3. Jnnt. Ven. Duk. 1. 2. Veseus Ms. Pal. 2. Voss. 3. Vesemus
Ms. Fran. Ed. pr.—20 Ethnei Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven. athnei Ed. Med. Par.
— 1 Pompei Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Gryph. Grut. Lugd. Zeu. pvpei Ed.
Lips. 1.—2 Numeranda Jord.—3 Is reg. Ed. Lips. 1. 2. 3. iis reg. Ed. Med.
Par. Ven. Gryph.—4 Sanitas Ms. Ryck. samnites Ed. Lips. 1. 2. 3. Lugd.
Blanc. Freinsli. Amstel.—5 Sic Ms. Ryck. Malliab. Regg. Fran. Ed. Grut.

NOTAE

* Mollius] Molle est temperatum. nam moriens famam Caieta dedisti.'


Sic imfra, lib. 111. 3. * Sed in Venetia, * Misemus] A Miseno Æneæ comite
quo fere tractn Italia mollissima est, dictus, qni illic sepultus fuit. Virgil.
ipsa cœli solique clementia robur * Monte sub aério, qui nunc Misenus
elanguit.' ab illo Dicitur, ætermumque tenet per
s Denique] Quasi diceret, Ne longius sæcula nomen.'
abeam, en um mot, nota. ' Baia] Ubi aquæ calidæ.
' Bis floribus cernat] Floribus gig m Maris otia] Ubi mare quiescit,
nendis bis habet ver. silet, non æstuat, per Lucrinum la
* Liberi Cererisque certamen] Ut cum in Avernum Tyrrhenum mare
Athenæ Neptumi et Minervæ fuere labitur. Male qui legunt ostia.
certamen. n Inter tres maximas] Pater meus
5 Caieta] A Caieta Æneæ nutrice legebat urbes maximas, non tres.
nomen accepit. Virgil. * Tu quoque o Pro hac urbe] Scilicet Capua.
littoribus nostris, iEneia nutrix, Æter p Si opulentiam quæris] * Duo exer
EPiToM. LiB. 1. CAP. 16. 85

et6 argenteis armis,7 discolori* veste," usque ad ambitum* 9


armatam :'° si fallaciam,'* saltibus fere et montium fraude
grassantem: si rabiem ac furorem, sacratis'* legibus,' hu
manisque hostiis, in exitium Urbis agitatam: si pertinaciam,
sexies'* rupto foedere, cladibusque ipsis animosiorem.
Hos tamen quinquaginta annis* per Fabios** et Pa- [§. 8.
pirios'* patres, eorumque liberos ita subegit ac domuit, ita
ruinas ipsas* urbium'° diruit, ut hodie Samnium'7 in ipsa'*
Samnio requiratur: nec facile appareat materia quatuor*9
et viginti triumphorum." Maxime tamen nota et il- [§. 9.
lustris' ex hac gente clades apud Caudinas*° " furculas'
s Usque ad luxuriam.

Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Beg. Sed quæras Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem.
Gryph. Stad. Lugd. Pont. Amstel. Duk. 1. 2.—6 Atque argenteis Ed. Blanc.
—7 Armatam Ms. Vin. Reg. Q. Voss. 1. 2. Fran. auratam Ms. Ryck. orna
tam armis Ed. Blanc.—8 Et discol. Ed. Blanc.—9 Gentem, si opulentiam quae
ras, aureis atque argenteis armatam misit discolori reste usque ad ambitum Ms.
Naz.—10 Armatam abest ab Ed. Blanc.—11 Sic et Mss. Vin. Ed. Par. Vem.
Sed si insidiarum fallaciam Ed. Ber. Ald. Gryph. Grut. Lugd. Freinsh. Zeu.
Vetst. si fallatiam Ed. Lips. 1. 2. 3. et mox pertinatiam.—12 Sacris Ms. Flor.
Ed. Stad. marg.—13 Septies Ms. Fran. Ed. Ven.—14 Babios Ed. Ven.—
15 Papyrios Ed. Gryph. ubique.—16 Montium Mss. Pall. Malliab. Reg. F.—
17 Samnium Ed. Med. Ven. uibique.—18 Sic Ms. Naz. Pall. Malliab.TBerol.
Duisb. Regg. Voss. 1. 2. Ed. pr. Freinsh. Blanc. Amstel. Dnk. 1. 2. Sed in
ipso Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu.
Fab. Vetst. Beg.—19 Quattuor Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven. ubique.—20 Gaudimas
Ed. Lugd.—l Sic Mss. Vin. Jord. Päll. et Duk. omnes. Ed. pr. Sed ferculus
Ms. Ryck. furcas Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd.
NOTHE

citus erant; scuta alterius auro, alte • Quatuor et viginti triumphorum]


rius argento coelaverant.' Livius. Nam toties de Samnitibus triumpha
“ Discolori veste] * Tunicæ auratis tum est.

militibus versicolores, argentatis lin " Illustris] Ut in bonam, sic et in


teæ candidæ.' Livius. malam partem sumitnr.
* Sacratis legibus] Melius, sacris, ut " Apud Caudinas] Caudinæ furcæ
in Stadiana ann. 1579. sacræ leges in Appulia circa Aufidum ßuvium,
erant, quibus caput eorum, qui non ubi Caudium urbs; circa quam castra
issent in prælium, vel fugissent, vel occultissime Samnites locaverant, qua
alio quovis modo sibi defuissent, Diti cum exercitum Consules ducerent, in
sacrum fiebat. insidias præcipitant et vincuntur.
* Quinquaginta annis] Eutropius, Inde sub jugum seminudi traditis
quadraginta novem. armis missi, domum cum ignominia
* Ita ruinas ipsas] Non contenti revertuntur. Id accidit anno vigesi
urbes diruisse, earum etiam ruinas mo post susceptum bellum : ann. ante
diruere. Ch. Nat. 317. ab Urbe Cond. 434,
86 L. ANNAEI FLORI

Veturio Posthumioque* Consulibus accepta est. Clausos


per insidias intra eum saltum exercitu,* unde non [§. 10.
posset evadere, stupens occasione tanta3 dux hostium Pon
tius,*° Herennium7 patrem consulit,* et9 ille, * mitteret*?
omnes, vel occideret,'* sapienter, ut senior, suaserat. Hic''
armis exutos mittere sub jugum maluit; ut nec [§. 11.
amici' forent beneficio, et post'* flagitium hostes magis.
Itaque et Consules statim'* magnifice voluntaria de- [§. 12.
ditione* turpitudinem'* foederis dirimunt, et ultionem flagi
tans miles, Papirio* duce, horribile dictu, strictis'5 ensibus*
per ipsam viam ante pugnam furit:'° * et * in congressu ar
^ Pontius dur hostium attonitus tanta occasione.

Pont. Zeu.Vetst.—2 Postumioque Ed. Lips. 2. Lugd. Amstel. Duk. 1. 2. ubi


que.—3 Sic Ms. Naz. Flor. Sed clauso enim per ins. Mss. Dmk. reliqui. Ed.
pr. Lips. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Stad. Grut. Lugd. Pont.
Freinsh. Zeu. Vetst. Duk. 1. 2. clauso n. per ins. Ed. Lips. 1. Ven.—4 Erer
titu Ed. Lips. 1.—5 Sic Mss. Voss. Sed tanta occasione Ms. Naz. et Mss.
Duk. plerique. Ed. pr. Amstel. Dnk. 1. 2.—6 Poti° Ed. Ven.—7 Herineum
Ms. Jord. herenium Ed. Par.—8 Consuluit Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Blanc. Beg. Duk. 1. 2.
—9 Et ut ille Ms. Ryck.—10 Dimitteret Ms. Ryck. quod glossema redolet.—
11 His Ed. Grypb.— 12 Ob flagitium Ms. Fran. p° fl. Ed. Lips. 3.—13 Sta
tim abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—14 Turpi
tudie Ed. Ven.—15 Subietis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Pont.—16 Sic Ms. Berol. Duisb. Voss. 3. et Pal. 2. in marg. Ed. pr. Lips. 1.
2. 3. Ber. Sab. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Zeu. Amstel.

NOTÆ

* Mitteret omnes, vel occideret] Hæc qui sequenti anno post acceptam
non una legatione peracta, nam bis cladem, hostium castra expugnavit,
ad patrem nuntium misit Pontius: obsides recepit, et Samnites sub
ille priori omnes quamprimum invio jugum misit.
latos dimittendos, et iterum eodem b Strictis ensibus] In vetustis qni
remeante nuntio, ad unum omnes in busdam editionibus, legitnr, suljectis,
terficiendos esse respondit. et vera lectio est; quam tamen ele
* Ut nec amici] Hæc ironice dicit gantissimus Lipsius mutavit in sub
Florus. rectis. At nil necesse fuit; nam
* Voluntaria deditione] Nam Spurius subjectus, pro surrectus, seu subrectus,
Posthumius auctor fuit, ut per Fecia genuina Latinitas est: unde illud,
les nudi vinctique Samnitibus dede * subjecto in mentum gladio :' Unde
rentur, ut exsolveretur religione po illud Virgilii, * Et corpora saltu sub
pulus, ne quid divini humanive obsta jiciunt in equos.' Unde illud denique
ret, quominus pium justumque de ejusdem Poëtæ : * Se subjicit arbos,'
integro bellum susciperent. id est, se erigit, surgit. Pater.
" Papirio] Lucio Papirio Cursore, c Ante pugnam furit] Ita legendum,
EPITOM. LiB. I. CAP. 17. 87

sisse omnium oculos,' '7 hostis auctor fuit: nec prius** finis
cædibus datus, quam jugum et hostibus et duci capto repo
suerunt.

CAP. XVII.

BELLUM ETRUSCUM ET SAMNITICUM.*

HActenus populo Romano* bellum* cum singulis [§. 1.


gentium,* mox acervatim,* 3 tamen sic quoque par omnibus
fuit.° Etruscorum duodecim7 populi,* Umbri* ° in id tem
pus intacti,9 antiquissimus Italiæ populus, Samnitium'°
reliqui* in excidium'' Romani nominis repente conjurant.'*
• Hactenus Populus Rom. gessit bellum cum singulis gentium; mox simul cum
omnibus.
-•

Beg. Duk. 1. 2. Sed fuit Ms. Naz. Ryck. Reg. F, Voss. 2. Mss. Jord. Ed.
Freinsh. Blanc. agit Ms. Pal. 1. adiit Ms. Pal. 2. Flor. fugit Ms. Fran.
ibat Ms. Reg. Q. aut Ms. Malliab. A Ms. Voss. 1. aberat.—17 Vultus Ms.
Voss. 3.—18 Primus Ed. Ven.
1 Bellum ethruscum samniticum Ed. Lips. 1. 2. 3. Bellum Etruscum, Samni
ticum et bellum Gallicum Ed. Stad. Pont.--2 Sic Ms. Naz. Pal. 2. Ryck. Voss.
Sed populus Romanus Mss. Vin. Malliab. Fran. Regg. Flor. Ed. pr. Gryph.
Stad. Grnt. Lugd. Pont. Freinsh. Fab. Vetst. P. R. Ms. Berol. Duisb. Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—3 Sic Mss. Vin. Sed aberat a Ms. Naz. Flor.
Regg. Voss. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Freinsh.—4 Gentibus
Ms. Ryck.—5 Catervatim Jord.—6 Fuit aberat a Ms. Malliab. Ed. Lips. 1.
2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. Freinsh. Fab.—7 XII. Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven.—8 Sic quoque Ms. Lipsii. Abest Umbri ab Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem. Grypfi. Stad. Pont.—9 Sic et Ed. Ven. Sed
incitati Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Pont.—10 Samnitum reliqui
Ms. Ryck. Voss. 2. Ed. Par. 1. Samnium. Gallique Ed. Beg. Samnitium, et
reliqui Ed. Lugd.—11 Excidiâ Ed. Lips. 2.—12 Conjurât Ed. Lips. 1. 3. con
NOTAE

non, fuit,ut pertendit vir doctissimus: tigit decimo tertio anno post, scilicet
nec enim satis animosum est, immo ann. Mundi 3655. ante Ch. Nat. 293.
inertissimum. Idem. ab Urbe Cond. 458. Coss. Q. Fabio
CAp. xvii. Bellum Etruscum et Sam Maximo Rulliano v. Publio Decio
niticum] Hic Florus confundit; nam Mure Iv.
Etruseum bellum, quo Sylva Ciminia • Duodecim populi] In duodecim po
superata est, contigit ann. Mundi pulos divisam fuisse Etruriam alibi
3642. ante Ch. Nat. 306. ab Urbe monuimus.
Condita 445. Coss. Q. Fabio Maximo b Umbri] Italiæ populi inter Padum
Rulliano ii. C. Martio Rutilio Cem et Picenum, Thuscis vicini.
sorino. -
c Samnitium reliqui] Suo more pec
Samniticum vero quod et Etruscum cat Florus, nam non adhuc devicti
dictum fuit, nam Etrusci, Umbri, Samnites,
Samnites, et Galli se junxerant, con
88 L. ANNAEI FLORI

Erat terror ingens, tot simul tantorumque** populo- {§. 2.


rum. Late per Etruriam infesta'* quatuor agminum signa
volitabant.'s Ciminius'° interim saltus* in medio, [§. 3.
ante invius,'7 plane quasi* Calidonius'*' vel Hercynius,'9 •
adeo tunc terrori erat, ut senatus Consuli denunciaret, ne
tantum periculi*° ingredi auderet. Sed nibil horum [§. 4.
terruit ducem. Quin fratre præmisso' explorat* accessus.
Ille per noctem* pastorio habitu* speculatus omnia refert*
tutum5 iter.* Sic* Fabius Maximus periculosissimum [§. 5.
bellum sine7 periculo explicavit.'° Nam subito inconditos
atque palantes* aggressus est,* captisque superioribus ju

è Sic Fabius Maximus absumpsit bellum periculosissimum sine periculo.


* Subito enim aggressus est eos inordinatos errantesque.

jurat Ed. Ven.—13 Simulque tantorum Ed. Lips. 2.—14 Latere Etruriam infes
tam Ms. Naz. a latere Etruriam infestam Ms. Ryck. Voss. 3. a latere Etruri
am infesta Ms. Flor. Ed. Ven. a latere Etruria infesta Mss. Duk. reliqui. Ed.
pr. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Gryph. Stad. Grut. Pont. Zeu.Vetst. late per
Etruriam infestam Jord. Ed. Ald. Blanc. a latere ethrurie inf. Ed. Lips. 1. 2.
3.—15 Volitabat Ed. Par.—16 Sic Mss. Toll. Voss. 3. Sed Cyminium Ed.
Ven. Ciminus Mss. Jord. Geminius Ms. Naz. Pal. 1. Fran. Voss. 1. 2. Duisb.
Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Geminus Ms. Pal. 2. et Duk. reliqui. Ceminus Ed.
Med. Par.—17 In medio ante inrius aberant a Ms. Ryck. relicto spatio.—
18 Calydonius Ms. Naz. Ed. Jord. Lips. 1. 2. Med. Par. Vem. Gryph. Calij
donius Ed. Lips. 3. Caledonius Ed. Stad. Pont.—19 Hercinius Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Ven. Stad. Pont. Hersinius Ed. Par.—20 Periculù Ed. Lips. 3.—
1 Permisso Ed. Par.—2 Sic Ms. Naz. Flor. Malliab. Sed erplorarat Ms.
Voss. 3. eaeploraret Mss. Duk. ceteri. Jord. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst.—3 Hitu Ed. Ven.—
4 Prafert Ms. Jord.—5 Sic Mss. Jord. Sed tum iter Ms. Naz. Berol. Duisb.
Ed. pr. Dnk. 1. 2. tunc iter Ms. Flor. Malliab. tunc Ms. Ryck. Fran. Voss.
Tum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Pont. Tunc Ed. Ven. totum
iter Mss. Regg. Ed. Grut. Lugd. Zeu. Fab. Vetst.—6 Si Ms. Ryck. Fran.
Voss. Ed. Ven.—7 Sine aberat a Ms. Voss. 2. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.

NOTAE

a Ciminius interim saltus] Ciminius h Ille per noctem] Falsum; interdiu


saltus et mons est prope Viterbum ; iter tentavit.
et hodie Monte Viterbo dicitur. * Refert tutum [totum] iter] Magna
* Ante invius,plane quasi] Sic Livius, hic discrepantia est in editis, magna
* Sylva erat Ciminia, magis tum invia quoque in Mss. veram scripturam
atque horrida, quam nuper fuere Ger puto, refert tutum iter. Pater.
mamici saltus.' j Erplicavit] Verbum metaphoricum
* Calidonius] Circa Germaniam. ab aulæis desumtum: aulæa enim
s Hercynius] Vide cap. 9. explicari dicuntur, cum evolvuntur ut
epitoM. LIB. I. cAp. 18. 89

gis,9 in subjectos suo jure'° * detonuit. Ea namque" [§. 6.


species'* fuit illius belli, quasi in terrigenas** e coelo ac nu
bibus tela mitterentur.** Nec incruenta tamen illa [§. 7.
victoria:'s' nam oppressus in sinu vallis'°* alter Consulum,
Decius, more patrio" devotum Diis'7 Manibus obtulit ca
put: solennemque familiæ suæ consecrationem in victoriæ
pretium** redegit.*

CAP. XVIII.
BELLUM TARENTINUM ET CUM PYRRHO REGE.

SeqUitUR bellum Tarentinum, unum quidem ti- [§. I.


tulo et nomine, sed victoria multiplex.* Hoc enim' Cam
* Et reddidit consecrationem in pretium victoriæ solennem familiae suæ.

Ven.—8 Pallantes Ed. Par. pallâtes Ed. Lips. 1. 8. Med.—9 Jugibus Ed.
Ven.—10 Ita Mss. Jord. Naz. Pal. 1. Voss. 3. Sed more Mss. Vin. Pal. 2. et
Duk. reliqui. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven.
Grypb. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Jovis more Ed. Beg.—11 Nan
que Ed. Ven. ubique.—12 Spes Ed. Ven.—18 Interrigenas Ed. Lips. 1.—
14 Jucerentur Ms. Naz. Voss. 1. 3. Ed. Jord.—15 Victoriâ Ed. Vem.—16 Val
lium Ms. Flor.—17 Dis Ms. Naz.—18 Precium Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. ubique.
NOTE

oræ appareant. Eadem metapbora 1 Incruenta tamen illa victoria] Vide


usus est Maro, lib. ix. * Et mecum quod supra notavimus ad titulum.
ingentes oras evolvite belli.' Quod bello contra Samnites, Gallos,
* In suljectos suo jure] Nescio an et Etruscos contigit, id male de E
quispiam monuerit. Arbitror legi trusco, quo Ciminia sylva facta pervia,
oportere, Jovis more: una ratio est, narrat Florus.
sed ea perquam vehemens. Cur enim, m Nam oppressus in sinu vallis] Hoc
mi pro, suo, legatur, Jovis, mox ad fingit Florus, et nusquam factum
•deret Florus, * ea namque species fuisse legitur.
fuit illius belli, quasi in terrigenas e n More patrio] Nam pater ejus De
coelo ac nubibus tela mitterentur ?' cius Mus se quoque Diis Manibus de
Isthæc enim particula, namque, satis voverat adversus Latinos pugnans.
superque ostendit anaphoram ad ea Vide cap. 14. hujus libri.
quæ superius posita fuerunt. Dein CAP. xviii. Bellum Tarentinum]
unde isti Gigantes, seu terrigenæ ? Amm. Mundi3669. ante Ch. Nat. 279.
Tum hoc quoque, quasi e caelo ac nubi ab Ur. Cond. 472. Coss. L. Aemilio
bus? &c. Dices, an unum exemplum, Barbula, Q. Martio Philippo.
ex more, seu consuetudine, probet ? a Sed victoria multiplex] Quippe
hoc tricari estet argutulum se facere. multi alii populi se Tarentinis ad
Nonne ita Salmoneum, Capaneum, junxerant.
Phaëthonta, &c. Pater.
90 L. ANNAEI FLORI

panos,* Apulos, atque Lucanos,° et, caput belli, Tarentinos,


id est,* totam Italiam,* et cum istis omnibus Pyrrhum,* cla
rissimum Græciæ regem, una veluti ruina pariter involvit:
ut eodem tempore et Italiam consummaret,5 ° et transmari
nos triumphos auspicaretur. Tarentus,** Lacedæmo- [§. 2.
niorum7 opus,' Calabriæ quondam, et Apuliæ, totiusque
Lucaniæ caput, cum magnitudine* et muris portuque nobi
lis, tum mirabilis9 situ.* Quippe in'° ipsis Adriatici [§. 3.
maris faucibus'' posita, in omnes terras, Istriam,* Illyri
cum," Epirum,' Achaiam,' Africam,'* Siciliam, vela dimittit.'*
Imminet'* portui ad prospectum maris positum majus'*
° Tum nobilis magnitudine portuque et muris, tum situ mirabili.

1 N. Ed. Ven.—2 Campanos aberat a Ms. Reg. Q.—3 Ide* Ed. Lips. 1.
idem Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Pont. ide Ed. Ven.—4 Totam
paene Ital. Jord.—5 Consumaret Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. 2.—6 Tarentos
Ms. Naz. Tarentum Ms. Ryck. Malliab. Fran. Ed. Par. Ven. Gryph. Ta
rentù Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.—7 Etiam Laced. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Stad. Pont. et Laced. Ed. Ven.—8 Sic Ms. Naz. Pal. 1. Regg. Voss.
1. 3. Ed. Ald. Ven. Sed tum magnit. Mss. Duk. ceteri. Ed. Lips. 1. 2.
3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Gryph. Stad. Grut. Lngd. Pont. Zeu.
Vetst. Beg.—9 Sic Ms. Ryck. et Duk. omnes, etiam Berol. Ed. pr. Sed no
bili-mirabili Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Pont. Freinshem. Fab.
—10 Quippe quæ in Ms. Reg. Q.—11 Sic et Ms. Berol. Sed in ipsis Hadria
tici m. f. Ms. Pal. 1. Ed. Freinsh. Fab. in ipsis Adriaci m. f. Ms. Pal. 2. in
ipsis faucibus Adriæ maris Mss. Jord.—-12 In oras ìras Histrú: illiricw: epyrü
affrica Ed. Lips. 1. 2. 3. in oras nostras Histriam. Illyricum : epyrum [sic et
Ven.] affricami Ed. Med. Par. Etiam in Ven. Grut. Lugd. Zeu.Vetst. Beg.
Duk. 2. est Histriam. Et in Gryph. Stad. Pont. in oras nostras.—13 Sic
Mss. Regg. Ryck. Flor. Naz. auctore Grutero. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. &c. ' Sed rela admittit Ms. Naz. auctore Salmasio: vel admittit Mss.
Jord. rela mittit Mss. Pall. Berol. Duisb. Malliab. Fran. Ed. pr. Blanc.
Amst. Beg. vela mitteret Ms. Voss. 1. 2.—14 iminet Ed. Lips. 2.—15 Ita
NOTAE
b Lucanos] Italiæ populi, quorum deduxere Lacedæmonii Phalanto
regio hodie Basilicata dicitur. Spartano duce. Meminitidem Horat.
e Pyrrhum] Epiri regem, qui ex Od. 11. 6. * Et regnata petam Laconi
genere Achillis originem trahebat. Rura Phalanto.'
d Italiam consummaret] Ut triumphos, s Istriam] Italiæ regio et terminus
qui adhuc de Italia agendi restabant, versus Dalmatiam.
consummaret, et transmarinos inci “ Illyricum] Europæ regio est, quæ
peret. supra Adriaticum mare extenditur.
e Tarentus] Calabriæ, seu magnæ ' Epirum] Littoralem Græciæ regio
Græciæ urbs. nem e regione Calabriæ.
f Lacedaemoniorum opus] Lacedæ 1 Achaiam] Græciæ regionem supra
monium Tarentum vocat Horat. Od. Corinthiacum sinum. Alia est Achaia
lib. iii. 5. Tarentum autem coloniam in Peloponneso,
EP1ToM. LIB. I. CAP. 18. 91

theatrum:* quod quidem causa miseræ civitati fuit omnium


calamitatum.'° Ludos forte celebrabant,'7 cum ad- [§. 4.
remigantem littori'* Romanam classem' inde'9 vident:*^ at
que hostem' rati, emicant," sine discrimine insultant:**
* qui enim,* aut unde Romani?' Nec satis.** Ade- [§. 5.
rat: sine mora querelam ferens legatio:°° hanc7 quoque
foede* per obscoenam9 P turpemque dictu*° contumeliam vio
lant. Ex'' hinc bellum : sed apparatus horribilis, [§. 6.
° Atque
que hostem esse p.
putantes insiliunt,» irruunt,» sine discrimine.

Mss. Vim. Pall. et Mss. Dnk. omnes, præter Reg. Q et Flor. Ed. pr. Sed
urbis theatrum Ms. Reg. Q: in quo totus locus erat ita expressus: imminet
porticui ad portum maris urbis theatrum. Etiam in Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. est urbis theatrum. Ms. Flor. Joris theatrum.
—16 Omnium suarum calamitatum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
Stad. Pont.—17 Celebrabat Ed. Lips. 1. 3.—18 Litori Ms. Duisb. Ed. pr.
Jnnt.—19 Inde abest ab Edd. Jord.—20 Adremigantes litori Romanas classes
rident Ms. Naz. Ryck. Regg. Duisb. Berol. Ed. pr. Beg. navigantes l. Roma
nas classes vident Ms. Pal. 1. remigantes l. Romanas classes v. Ms. Pal. 2. Mal
liab. Fran. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. adremigan
tem Romanam classem i. v. Ms. Berol. adremigantem litori Romanas classes ci
dent Ms. Voss. 1. 2. remigantes l. Romanam classem inde vident Ms. Voss. 3.—
1 Hostes Ms. Ryck. Berol. Duisb. Ed. pr. Beg.—2 Insultat Ed. Ven.—
3 Enim aberat a Ms. Reg. Q. In Ms. Voss. 3. et Fran. erat autem.—4 7 aüt
aut tTi româ (sic et Ven.) nec satis norât Ed. Lips. 1. qui autem aut unde Romani
mec satis norant Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont.
Zeu. Vetst.—5 Sic Jord. Mss. Duk. plerique, in his Berol. Ed. pr. Sed nec
satis norant. Aderat Ms. Ryck. Voss. 3. Et in Ms. Voss. 2. ascriptum erat
compertum, post satis.—6 Legatus Ed. Lips. 1. 2. 3. quod redolet glossema.
—7 Huc Ed. Lips. 1. 2. 3.—8 Fedius Ed. Lips. 1. 3. faedius Ed. Lips. 2.
Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—9 Obscenâ Ed. Lips. 1. 8.—10 Dictu
aberat a Ms. Fran.—1i Et hinc Ms. Naz. Flor. Voss. 3. Ed. Jord. Ald. Fab.

NOTAE

* Mqjus theatrum] In aliis Editioni n Nec satis] Nec contenti Valerio


bus Urbis theatrum. Ita lege, et dele sine discrimine, id est, ut ait Poëta,
majus. * Tros Rutulusve fuat,' insultasse,
' Adremigantem littori Romanam legationem violant.
classem] L. Valerius cum classe ap • Querelam ferens legatio] Posthu
plicabat Tarentum, tanquam ad soci mius legatus fuerat, ut injuriam L.
am urbem et amicam ; sed Tarentini Valerio factam expostularet.
illum tanquam belli gerendi caussa P Per obscaenam] Cum non satis ele
missum oppngnant, vincunt, et occi ganter Græce locutus esset legatus,
dunt, classem ejus diripiunt, et captos a Tarentinis nullo accepto responso
carceri mancipant. derisus est, et lotio etiam conspersus.
m Emicant] Proprie de piscibus, Qua de causa iratus legatus, * san
qui corpora saltu in aëra subjiciunt. guine,' inquit, “hanc vestem aliquan
Unde ad alia transfertur, do eluetis,'
92 L. ANNAEI FLORI

cum tot simul populi pro Tarentinis** consurgerent,'* om


nibusque vehementior Pyrrhus: qui Semigræcam ex Lace
dæmoniis** conditoribus civitatem vindicaturus,*5 cum to
tius viribus*° Epiri, Thessaliae, Macedoniae,'7 incognitisque
in id tempus elephantis, mari, terra, viris, equis, armis, ad
dito insuper ferarum° terrore, veniebat. Apud He- [§. 7.
racleam, et Campaniæ** fluvium Lirim,'9* Lævino*° con
sule,* prima pugna: quæ tam atrox fuit, ut Frentanæ* tur
mæ* præfectus Obsidius,* invectus in regem, turbaverit,
coëgeritque, projectis insignibus," prælio excedere.** Ac
tum* erat, nisi elephanti conversi in spectaculum [§. 8.
belli* procurrissent: quorum cum° magnitudine, tum de
* Illum turbarerit et coëgerit excedere prælio, projectis regiis insignibus.
-

Blanc. Beg. ert hinc Ms. Ryck.—12 Tot populi portarent in his consurgerent
Ms. Naz.— 13 In hos consurgerent Ms. Ryck.—14 Erlacedemoniis Ed. Lips. 1.
3.—15 Vendicaturus Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven.—16 Viribus aberat a Ms. Reg.
Q. Sed post Macedoniae erat in eodem libro opibus.—17 Epyri: Thessalie: Ma
cedomie Ed. Lips. 1. 3. Etiam in Ed. Med. Par. Ven. scriptum est ubique
Epyrus.—18 Capanie Ed. Lips. 1.— 19 Lyrim Ed. Med. Par. Gryph. Sirim
Ed. Stad. Pont. Liri Ed. Ven.—20 Lerino Ed. Lips. 1. 2. 8. Med. Par.
Ven. Gryph. Grut. Lugd. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Amstel. Duk. 1. 2.—
1 Sic Mss. Regg. Toll. Sed Ferentanæ Ms. Fran. Voss. Ed. Med. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Zeu. Fab. Vetst. Beg. Ferentaneae Ms. Duisb. Ed. pr.
Ber. Sab. Par. Junt. Gryph. Ferrantanea Ms. Ryck. feretanee Ed.
Lips. 1. 2. feretanie Ed. Lips. 3. Feretanæ Ed. Ven.—2 Sic et Ms.
Berol. Sed Ossidius Ms. Fran. Abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Veu.
Gryph.—8 plio ercede' Ed. Lips. 1.—4 Ita Jord. et Ms. Flor. Voss. 3. Sed
factum erat Mss. Duk. reliqui. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Med. Ber. Sab. Par.
Jumt. Ald. Ven. Gryph.—5 Converso in spectacula procurrissent bello Jord. Ed.
NOTAE

q Ferarum] Elephantorum. Campaniae additum fuisse ab aliquo,


* Apud Heracleam, et Campaniæ flu qui Geographiæ veteris imperitus
vium Lirim] Campaniæ fluvium esse esset. Supererat emendatio haud
Lirim me pueri quidem ignorant; sed difficilis, Sirim, pro Lirim, sed ita
planissime falsum est Heracleam esse plane scriptum est in edit. J. Stadii :
in Campania, at in extima parte illam nec ego olim, nec Salmasius
Italiæ, cui Magnæ Græciæ nomen est. viderat. Pater.
At illa pugna, de qua hic agitur, ad • Lævino Consule] Anno post incep
Heracleam et fluvium Sirim pugnata tum bellum.
est. Quamobrem gravissimum hunc * Fr. [Ferent.] turmæ] Sic dictæ a
errorem in Florum contulit Salmasius, Ferento Latii oppido.
quod iniquum est et plane incredi v Prqjeetis insignibus] Vestitum mu
bile, quum res sit trita et pervulgata. tavit, ne cognosceretur.
Ego autem dejerare ausim istud v In spectaculum belli] Ad belli ap
epiToM. Li B. 1. CAP. 18. 9:3

formitate, et novo odore7 simul ac stridore consternati equi,


cum* incognitas sibi belluas? amplius quam erant, suspica
rentur,'° fugam stragemque late dederunt.* In Apu- [§. 9.
lia deinde apud Asculum melius dimicatum est, Curio, Fa
bricioque'* consulibus:'* " jam quippe belluarum'* terror
exoleverat,' '5 et Caius Minucius'° quartæ legionis hasta
tus,* unius proboscide'7 abscissa,'* mori posse belluas'9 os
tenderat.*° Itaque et in ipsas' pila congesta sunt, [§. 10.
et in turres* vibratæ faces tota hostium agmina ardentibus
ruinis operuere:* nec ante3 cladi* finis fuit, quam nox diri
meret: postremusque fugientium ipse rex a satellitibus
humero° saucius7 in armis* suis referretur.* Luca- [§. 11.
d Quos cum Romani suspicarentur, belluas esse ampliores quam re ipsa erant, ob
eorum magnitudinem, et deformitatem, et odorem qui sibi novus erat, late dederunt
fugam et stragem.
* Jam enim terror belluarum defecerat.
-

Ald. converso in sp. bello proe. Ed. Blanc. Beg.—6 Quorum tum Ed. Lips. 1.
2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—7 Colore Mss. Vin. quidam
et Fran. Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—8 Consternati :
q cù Ed. Lips. 1. 2. const. qui ci. Ed. Lips. 3. In Ed. Fab. verba odore...in
cognitas omissa sunt, operarum, credo, peccato: quod tamem in indiculo er
ratorum annotatum non est.—9 Beluas Ed. Par. 1. ubique.—10 Supplicaren
tur Ed. Ven.—12 Fabricio Æmilioque Ed. Stad. Pont. omisso tê Curio. In Ed.
Lips. 1. 2. 3. scribitur Fabritio.—13 Coss. Ed. Med.—14 Beluarum Ms. Duisb.
Fran. Ed. pr.—15 Eroluerat Ms. Berol. Malliab. Duisb. eruoluerat Ms. Ryck.
—16 Numicius Ms. Burdig. Flor. Malliab. Voss. Minutius Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Gryph.—17 Promoscide Ms. Ryck. Berol. Malliab. Duisb. Fram.
Voss. 1. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. promuscide Ms. Flor. Voss.
3. Freculph. I probosciode Ed. Ven.—18 Abscisa Ms. Berol. Malliab. Duisb.
Fran. Voss. 1. 2. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald.
Gryph. abcisa Ms. Naz. ascissa Ed. Vem.—19 Beluas Ms. Fram. Duisb. Ed.
pr.—20 onderat Ed. Lips. 1.—1 In ipsis Ms. Berol.—2 Operuerüt Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—3 Sic Ms. Pal. 2. Be
rol. Malliab. Duisb. Sed nec an Ed. pr. nec ante alius Ms. Voss. 3. nec
alius Mss. Duk. ceteri. Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Lugd. Pont.
nec alias Ed. Blanc.—4 Cladis Ms. Reg. F, Duisb. Ed. pr. sinis cludis Ms.
Berol. Ed. Beg.—5 Dirimeret aberat a Ms. Voss. 2.—6 Humeros Ms. Naz. et
NOTÆ
paratum ante primos ordines collo * Hastatus] Hastati milites dice
cati ; nam infra dicit, * producti in bantur qui hastis pugnabant.
primam aciem rursus elephanti.' * In turres] Quæ elephantorum
* Curio, Fabricioque consulibus] Hic dorso imponebantur.
manifestus est error, ut viderunt alii, * In armis suis referretur] Arma hic
et legendum Æmilio, Fabricioque Coss. scutum vel clypeum proprie signifi
Sub eorum enim Consulatu ad Ascu cant, in quo mos erat saucios referri.
lum contra Pyrrhnm pugnatum est, Virg. lib. x. * At Lausum socii exa
tertio anno post inceptum bellum. mimum super arma ferebant.'
94 L. ANNAEI FLORI

niae9 suprema pugna sub Arusinis,'°* quos vQcant, campis,


ducibus iisdem qui'' superius:* sed'* tunc ad totam victo
riam'* exitum,'* quem's datura virtus fuit, casus dedit.
Nam productis in primam aciem rursus elephantis, [§. 12.
unum ex his pullum'° adacti in caput teli'7 gravis ictus
-

avertit:* qui cum per** stragem suorum percurrens'9 stri


dore quereretur, mater*° agnovit, et quasi vindicaret,' exsi
luit:* tum omnia circa quasi hostilia gravi timore* * per
miscuit. Ac sic* eædem5 feræ, quæ primam victo- [§. 13.
riam abstulerant, secundam parem fecerant,°* tertiam7 sine

supra ascriptum erat per, eadem manu.—7 Socius Ed. Par. sautius Ed. Lips.
1. 2. 3.—8 Inermis Ms. Pal. 2. in castris Ms. Pal. 1. sine armis Ms. Naz.—
9 In Lucania Ed. Stad. Pont. Zeu. Blanc.—10 Subaros in his Ms. Jord. sub
Aurusinis Ed. Stad. sub Arufinis Ms. Vin. quidam. Ed. Pont.—11 Quibus superius
Jord. Freculph. Cæterum ab Ed. Beg. absunt verba: ducibus iisdem qui supe
rius.—12 Et tunc Mss. Regg. Voss. 2. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Stad. Pont. sed et tunc Ms. Ryck.—13 Tunc tota rictoria Ms. Naz.
Jord. 1. Pal. 1. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Amstel. tum totam
victoriam Ms. Jord. 2. ' tunc in totam victoriam Ms. Pal. 2. tunc totam victoriam
Ed. Beg. tunc toti victoriæ Ed. Stad. Pont. Blanc.—14 Eritum abest ab Ed.
Græv.—15 Quam Ms. Fran. Ed. Beg. quâ Ed. Med.—16 Pulsum Ed. Ven.
—17 Pili Ms. Pal. 1. 2. quod haud dubie glossema est τοῦ teli.—18 Abest
τὸ per ab Ed. pr.—19 Sic Ms. Naz. Pall. Regg. Flor. Bergl. Fran. Voss. }
Duisb. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. Ald. Sed 'pcur
rens (i. e. præcurrens) Ms. Ryck. procurrens Ms. Malliab. Ed. Beg. recur
rens Ed. Blanc.—20 mnr Ed. Med. Ven.—1 Sic et Mss. Pall. Berol. Ed. pr.
Junt. Vem. Sed rindicare Mss. Jord. Ed. Lips. 2. Med. Par. rendicare Ed.
Lips. 1. 3. vindicatura Ed. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. se
que quasi vindicare cellet Ed. Jord.—2 Exhibuit Ed. Lips. 1. 3. ersiluit Ed.
Lips. 2. exiliuit Ed. Gryph. Stad. 1. Pont. exsiliuit Ed. Stad. 2.—3 Sic Ms.
Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. Grut. Pont. Freinshem. Zeu.
Fab. Vetst. Blanc. Sed gr. mole Ms. Pal. 1. 2. Scias. et Duk. omnes, in his
Berol. Ed. pr. Amstel. Beg. Duk. 1. 2. Jord. circa more Ms. Naz. in quo
tamen eadem manus tò circa mutarat in circum.—4 Si Ed. Par. 1. Gryph.—
5 Eedem Ed. Lips. 1. 3. cacdem Ed. Gryph. Pont.—6 Fecere Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. 2. facere Ed. Par. 1. facerent Ed. Gryph. facer Ed. Ven.—
' NOTÆ
* Sub Arusinis] Arusini Campi in post inceptum bellum.
Lucania iidem qui Arunci. * Avertit] Ut per suorum ordines
* Ducibus iisdem qui superius] Melius recurreret.

si legas quibus superius, vel propius ad a Gravi timore] Falsi sunt qui graci
lectionem queis ; sed hoc etiam fal nole legi debere contendunt.
sum est, iisdem, quibus ad Asculum • Secundam parem fecerant] Immo
pugnatum est, ducibus in Arusinis ea ad Pyrrhum magis visa est incli
etiam fuisse pugnatum; nam Curius mare, cum Romanorum sex millia ce
Dentatus iii. Cos. pugnavit tertio ciderint, et ex parte Pyrrhi tria et
anno post pugnam ad Asculum, sexto quingenti quinque. Pyrrhus tamen
epitoM. lib. i. cAP. 18. 95

controversia tradidere.* Nec vero tantum9 armis, [§. 14.


et in campis, sed consiliis quoque'° et domi'' intra Urbem
cum rege Pyrrho dimicatum est. Quippe post primam vic
toriam rex** callidus, intellecta virtnte Romana, statim'*
desperavit armis: seque ad dolos contulit. Nam [§. 15.
interemtos'4 cremavit: captivosque indulgenter habuit, et
sine's pretio* restituit. Missisque'7 deinde** legatis in Ur
bem omni modo annisus'9 est, ut facto foedere in amicitiam*°
reciperetur.'* Sed bello et pace, foris et domi, om- [§. 16.
nem in partem Romana virtus tum* se approbavit:* nec
alia* magis, quam Tarentina victoria, ostendit: populi Ro
mani° fortitudinem, senatus sapientiam,7 ducum magnani
mitatem. Quinam* illi fuerunt viri, quos ab ele- [§. 17.
phantis primo prælio obtritos9 accepimus ?'° omnium vul
nera in pectore : quidam hostibus suis* immortui ;/ '' om
f Quidam mortui super hostes suos.
-

7 Terciam Ed. Lips. 1. 3. ubique.—8 Tradiderunt Mss. Regg. Ryck. Toll.


Duisb. Voss. 2. 3. Ed. pr. tradiderant Ms. Fran. Voss. 1.—9 tm Ed. Lips. 1.
Par. Ven.—10 Sed et in consiliis quoque Mss. Reg. Voss. 2. Sed in consiliis
quoque Ms. Flor. Malliab. Voss. 1. sed etiam in consiliis quoque Ms. Ryck. sed
etiam consiliis quoque Ms. Fran.—11 Domi aberat a Ms. Reg. Q. Sed domi et
Ed. Lips. 1. 2.3. Med. Par. Ven. Gryph.—12 Vir Ms. Reg. F, Malliab. ut
Ms. Ryck.—18 Suis Ms. Fran.—14 j£E Ed. Ven.—15 Sane Ed. Ven.—
16 pcio Ed. Lips. 1. praecio Ed. Par. 1. precio Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. 2.—
17 Missis Mss. Regg. Flor. Fran. Malliab.—18 Dein Ms. Reg. Q, Voss. 2. 3.
Ed. pr. Amstel. Duk. 1.—19 Amissus est Ms. Pal. 2. annixus est Ms. Pal. 1.
Flor. Malliab. Voss. 3. Ed. Par. Grut. Lugd. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. ad
mirus est Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Ven. Gryph. Stad. Pont.—20 Sic Ms. Naz.
Ryck. Pal. 1. lFlor. Voss. 3. Ed. Ald. Freculphus locum legit sic : facto faedere,
quamris rinceret, in amicitiam recipi roluit. Absunt verba, facto faedere, ab Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Grut. Lugd. Zeu. Fab. Vetst.—1 Amic. populi
Rom. reciperetur Ms. Pal. 2. In Ed. Lips. 2. est amiciciâ.—2 Tunc Ed. Beg.—
3 Sic Mss. Pall. Ryck. et Duk. plerique. Sed probavit Ms. Fram. Voss. 3.
Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu.
Vetst.—4 Sic etiam Ed. Ald. Sed alias Mss. Duk. omnes, præter Flor. et
Voss. 3. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Gryph.—
5 ondit Ed. Lips. 1.—6 Romani aberat a Ms. Fram. Malliab.—7 Sapiam Ed.
Ven.—8 Qui nam Ed. Lips. 1. Par. qui enim Ed. Blanc. Beg.—9 Sic et Ed.
pr. Sed obrutos Ms. Pal. 1. Malliab. Fram. Ryck. Voss. 1. 2. Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. Ven. Grypb. Stad. Pont.—10 Accipimus Ed. Ven. Gryph. Stad.
NOTAE

dixit sibi funditus pereundum esse, f In amicitiam reciperetur] Hoc dis


si adhuc uno prælio Romanos vince• suasit Appius Cæcus.
ret. s Quidam hostibus suis] His similia
96 L. ANNAEI FLORI

nium in manibus enses, et relictæ in vultibus minæ, et in


ipsa morte ira'* vivebat.'* Quod adeo Pyrrhus mi- [§. 18.
ratus est, ut diceret: * O'* quam facile erat orbis imperium
occupare, aut mihi Romanis's militibus, aut me rege Ro
manis!” Quæ autem'° eorum," qui superfuerunt, in [§. 19.
reparando exercitu festinatio ? cum'7 Pyrrhus,** * Video
me,'9 inquit, * plane Herculis sidere*°' procreatum, cui,
quasi ab angue Lernæo,' J tot cæsa hostium capita de san
guine suo* renascuntur.' Qui autem3 ille senatus [§. 20.
fuit? cum, perorante Appio Caeco,** pulsi cum muneribus
suis ab Urbe legati, interroganti regis suo, quid de hostium
sede sentirent: * Urbem templum sibi visam,° senatum re
gum consessum esse'7 confiterentur.* Qui9 porro [§. 21.
- -

—11 Inmortui Ed. Ven.—12 Ita Ed. Lips. 1. 3. Ven.—13 Virebant Ed. Ven.
—14 O abest ab Ed. Fab. Blanc. Beg.—15 Mihi cum Romanis Ms. Berol.
Duisb. Ed. pr.—16 Que ait Ed. Lips. 1.—17 Tum Ed. Pont.—18 Pirrhus
Ed. Lips. 1. 3. ubique. Pyrrhus idem Ed. Beg.—19 Idem omne Ms. Naz. idem
o me Ed. Blanc.—20 Sydere Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Lugd. ubique.
— 1 Ague lermeo Ed. Lips. 1. 3. In Med. est lærneo: et in Ven. Larneo.—
2 Suo aberat a Ms. Reg. Q, Berol. Malliab. Duisb. Fran. Voss. 1. 2. Ed. pr.
—3 Sic Ms. Naz. Pall. et Mss. Duk. omnes, præter Voss. 1. in quo erat quis
autem, ut in Ed. pr. Ber. Sab. Par. Junt. Ald. Lugd. Zeu. Beg. Ed. Ven. qui
at.—4 Ceco Ed.Ven.—5 Interrogati a rege Ms. Fram. Malliab. Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. Ven. Gryph. interrogati regi Ms. Reg. Q.—6 Sic et Ed. Vem.
Sed risum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu.
Vetst. Beg.—7 Sic Mss. Jureti, Flor. Scias. Sed regnum deum esse Ms. Naz.
regnum esse confessum Ms. Pal. 1. 2. regum esse Ms. Ryck. Reg. Q, Berol.
Duisb. Ed. Ald. Gryph. Grnt. Lugd. Vetst. regnum esse Ms. Reg. F, Voss.
Gud. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. regnum, omisso
τφ esse, Ms. Fran. regum esse consessum Ed. Stad. Pont. Zeu.—8 Confitetur
Ms. Gud. confiteretur Ed. Ven.—9 Quales porro Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.

NOTAE

apud Sallust. reperias in fine Catilin. versabatur, ruina sua fœcundior: nam
* Quæ autem eorum] ' Populus Ro cum centum haberet capita, uno am
manus seu vicit, ferociter instat, seu putato duo remascebantur. Eleganter
victus est, cum victoribus certamen illam alicubi Sophocles στρατὸν θmp&v
instaurat.' Annibal apud Livium. dixit ferarum exercitum.
* Herculis sidere] Nugantur hic ali * Appio Caeco] Post primum præ
qni cum suis Genethliacorum præcep lium cum Romani exercitum repara
tis. * Hercnlis sidere' nil aliud est rent, Cineam misit Pyrrhus ut de
quam Herculis fato; eodem fato, pace ageret ; in quam cum Senatus
quo Hercules natus est. inclinaret, Appius, ut ignominiosam,
j Ab angue Lernaeo] Hydra quae circa dissuasit.
Lernam Laconicæ regionis paludem
EpitoM. i.ib. i. cAP. 18. 97

ipsi duces,* vel in castris? cum'° medicum venale regis


Pyrrhi** caput offerentem'* Curius remisit:' Fabricius obla
tam sibi a rege imperii partem repudiavit. Vel in [§. 22.
pace ? cum Curius fictilia" sua Samnitico præferret auro:
Fabricius decem pondo'* argenti'* circa Rufinum' 5 * consu
larem° virum quasi luxuriam censoria gravitate damnaret.
Quis ergo miretur his moribus,P virtute militum,'° [§. 23.
victorem populum Romanum fuisse ? unoque bello Taren
tino intra quadriennium° maximam partem Italiæ, fortissi
mas gentes, opulentissimas urbes, uberrimasque regiones in
ditionem'7 redegisse ? Aut'* quid adeo fidem supe- [§. 24.
ret, quam'9 si principia belli cum exitu conferantur ? Victor
primo prælio Pyrrhus, tota tremente Italia, Campaniam,*°
* Quales deinde ipsi duces fuere?

Ven. Gryph. Stad. Pont.—10 Quod medicum Mss. Pall. Regg. Voss. 1. 3.
Berol. Ed. pr. Blanc.—11 pirrhi Ed. Lips. 8.—12 Ita Ms. Pal. 2. Flor. Regg.
Ed. Ald. Sed adferentem Ed. Lips. 1. 2. 3. afferentem Ed. Med. Par. Ven.
Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Amstel.—13 Pundo Ed. Lips. 1.
3.—14 Argenti facti Ed. Stad. Pont.—15 Ruffinum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Ven. Gryph.—16 Sic Ms. Pal. 2. Ryck. Berol. Duisb. Voss. 8.
Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Pár. Junt. Ald. Ven. Gryph.
Sed virtute, militia Ms. Pal. 1. Ed. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh.
Fab. Vetst. militia, omisso τφ virtute, Ms. Fran. hac virtute militum Ed.
Beg.—17 Sic Ms. Naz. Sed deditionem Ms. Pal. 1. 2. Ryck. Malliab.
Duisb. Fran. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt.. Ald.
Ven. Gryph. Pont.—18 At Ed. Beg. e conj. Freinsh.—19 Supperet? quoniã
Ed. Lips. 1. 3. superet? qm Ed. Par. Ven. superet quoniä Ed. Med. Gryph.
—20 Sic Ms. Ryck. Sed tota tremente Campania Ms. Naz. Berol. Gnd. 3. Ed.
Fab. totam trementem Italiam, Campaniam Ms. Gud. 1. Fram. Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. Vem. Gryph. Stad. Pont. totam trementem Campaniam Mss. Pall.
NOTAE

' Curius remisit] Non Curius sed Senatu movit, quod is decem argenti
Fabricius remisit, et quartam imperii pondo facti haberet.
partem repudiavit. Pyrrhus admi • Consularem] Consnlares dicuntur
rans eum, dixisse fertur, Ille est Fa qni consulatum gesserunt, nec jam
bricius, qui difficilius ab honestate, amplius gerunt.
quam sol a cursu suo, averti potest. P His moribus] Supple, præditum,
m Fictilia] Legatis Samnitum aurum ex Terent. Andr. II. 3. * Uxorem his
offerentibus, cum ipse in foco rapa moribus dabit nemo.'
torreret, Malo, inquit, hæc in fictili q Intra quadriennium] Immo octo
bus meis esse, et aurum habentibus annis dnravit : sex cum Pyrrho, 'et
imperare. duobus antequam Pyrrhus se Tarenti
• Circa Rufinum] Fabricius Censor nisjungeret.
P. Cornelium Rufinum Consularem
Delph. et Var. Clas. Flor. G
98 L. AN N AEI FL0R1

Lirim,'* Fregellasque populatus, prope captam Urbem a


Prænestina* arce prospexit: et a vicesimos lapide oculos
trepidæ civitatis fumo ac pulvere implevit. Eodem [§. 25.
postea bis* exuto castris,* bis saucio,5 * et in Græciam
suam trans mare* ac terras fugato, pax et quies et7 tanta*
de* opulentissimis tot gentibus spolia, ut* victoriam suam
Roma non caperet. Nec enim9 temere'° ullus'' pul- [§. 26.
chrior in Urbem,'* aut speciosior triumphus intravit.'*
Ante hunc diem nihil nisi'* pecora Volscorum,** [§. 27.
greges Sabinorum, carpenta Gallorum, fracta Samnitum'°
arma vidisses:'7 tum'* si captivos aspiceres,'9 Molossi,"
Thessali, Macedones, Bruttius,*° Apulus,' atque Lucanus:
si pompas,* aurum, purpura, signa, tabulæ, Tarentinæque
deliciæ.* Sed nihil libentius populus Romanus as- [§. 28.
* Sed spolia reportata de tot gentibus opulentissimis adeo tanta fuere, ut, &c.
-

Regg. Flor. Malliab. Duisb. Voss. Ed. pr. Grut. Lugd. Zen. Vetst.—l Lyrim
Ed. Med. Par. Gryph.—2 Prenest. Ed. Ven.—3 Vigesimo Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. ubique.—4 His er Ed. Ven.—5 Bis
saucio aberant a Ms. Reg. Q.—6 Transmare Ed. Lips. 1.—7 Sed tanta Ms. Naz.
Regg. Ed. Freinsh. Fab.—8 Sic Ms. Naz. Ryck. Berol. Pall. Ed. pr. Sed
tanta adeo de Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph.
Vin. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Fab. Vetst. Etiam in Freinsh. est adeo.—
9 ém-Ed. Lips. 1. Par. 2. n. Ed. Par. 1.— 10 Temere aberat a Ms. Fran. Ed.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—11 Sic et Ms.
Berol. Sed alius Mss. Pall. Jord. Freculph. Ed. pr. Blanc. Beg.— 12 In urbe
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—13 Intrarit cum ante Ed. Lips. 1. 2. 3.
Ven. Gryph. Stad. Pont.—14 Præter pecora Jord. nisi quasi pecora Ms. Naz.
—15 Vulscorum Ms. Naz. Dui-b. Fram. Ed. pr.— 16 Samnitium Ed. Zen. Beg.
—17 Vidisset Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—18 Tunc
Ed. Beg.—19 Aspiceret Ed. Med. Par.—20 Brütius Ed. Med. Par. Ven.
Gryph.— 1 Appulus Ed. Lips. 1. 3.—2 Sic Mss. Pall. et Dnk. omnes. Ed. pr.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Jnnt. Ald. Ven. Grut. Vetst. Amstel. Dük.
1. 2. Sed pompam Jord. Freculph. Ed. Fab.—3 Diuicie Ms. Fran. sed ascrip

NOTÆ

* Lirim] Campaniæ fluvium. clade.


• Bis exuto castris] Falsum, semel u Et tanta [Sed tanta] adeo] Lege,
tantum exutus, et semel saucius: nam et tanta adeo, alioqui vitium fuerit :
primo et secundo prælio victor, tertio ita etiam scriptum video in Ed.
tantum victus fuit. Stadii.
t Bis saucio] * Saucius ' apud bonos * Molossi] Inter Epiri populos nu
auctores sæpissime pro victo, clade merantur.

affecto, sunitur, ut * vulnus,' pro


epitoM. Li b. 1. CAP. 20. 99

pexit, quam illas, quas* timuerat, cum turribus suis bel


luas: quæ non sine sensu captivitatis, submissis* cervici
bus, victores equos sequebantur.°
CAP. XIX.

BELLUM PICENS.'

OMNis mox Italia pacem habuit. Qui* enim post [§. 1.


Tarentum auderent?* * nisi quod ultro persequi socios hos
tium placuit. Domiti ergo* Picentes, et* caput gen- [§. 2.
tis* Asculum, Sempronio7 duce : qui, tremente inter præ
lium campo,° Tellurem Deam, promissa æde, placavit.

CAP. XX.
BELLUM SALLENTINUM.*

SALLeNtiNi* Picentibus additi,* caputque regio- [§. 1.


• Salentini secuti sunt Picentes.
••••••••••••

tnm erat al. delicie. Ed. Lips. 2. delitie.—4 Quas ita timuerat Ms. Naz. Ed.
Beg.—5 Sümissis Ed. Lips. 1. summissis Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Ven.
339b.
em.
Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu." Vetst.—6 Sequebatur Ed.
1 Sic Ms. Naz. Sed Picenum Ms. Ryck. Ed. Gryph. Stad. Grut. Lngd.
Pont. Freinshem. Zeu. Fab. Picente Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par.
Jnnt. Ald. Ven.—2 Quit enim Ms. Naz. quid enim Ms. Ryck. Voss. Ed. Lips.
1. 2. 3. Par. 1. quod eTi Ed. Med. Par. 2. Ven. quis enim Ms. Flor.—3 Au
deret Ms. Flor. Reg. Q, Ed. Gryph.—4 Hinc Ed. Med. Par. 1. Gryph. Stad.
Pont. hic Ed. Par. 2.—5 Sed caput Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph.—
6 Gentis caput Ed. Ven.—7 P. Sempronio Ms. Reg. F, Ed. Stad. Pont.
1 salentinum Ed. Lips. 1. 2. 3. Par. Ven. Gryph. Saleninum Ed. Med.—
2 Salentini Ms. Duisb. Fran. Ryck. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par.
NOTAE

CAp. xix. Bellum Picens [Picenum] b Tremente inter prælium campo] Cnm
Octavo anno post pulsum Pyrrhum. directa intra jactum teli utraque acies
Ann. Mundi 3682. ante Ch. Nat. 266. constitisset, repente ita horrendo
ab Ur. Cond. 485. Coss. P. Sempro fragore tremuit terra, ut uterque ex
nio Sopho, Appio Claudio Crassino. ercitus obstupesceret, et attonitus
* Auderent] Optime: sic Virgil. dix hæsitaret : Consul ædem Telluri tum
it * audere in prælia,' Æneid. lib. ii. vovit, et hostes prælio vicit, sed valde
* Quos ubi confertos audere in prælia cruento.
vidi.' CAP. xx. Bellum Sallentinum] Annq
100 L. A N N AEI FL0R1

nis* Brundusium* inclytos* portu, Marco Attilio^ duce. Et


in hoc certamine,7 victoriæ pretium* templum sibi [§. 2.
pastoria Pales” ultro poposcit.*

CAP. XXI.

BELLUM VOLSINENSE.'

PosTREMi* Italicorum in fide mansere* Volsini,** [§. 1.


opulentissimi Etruscorum, implorantes opem adversus ser
vos quondam suos: qui libertatem a dominis datam, [§. 2.

° Et in hoc certamine Pales pastoria ipsa sibi poposcit templum in pretium vic
toriae.
-

Ven. Gryph. ubique: quæ scriptura auctoritate fideque nummorum veterum


confirmatur, a Begero post Golzium prolatorum, in quibus est>AAANTINnN.
—3 Regionibus Ms. Naz. Pal. l. Duisb. Ed. pr. his regionibus Jord.—4 Brun
disium Jord. Ms. Naz. Voss. 1. Ed. pr. Fab.—5 Incluto Ms. Naz. Pal. 1. Voss.
1. 2. Flor. Berol. Ed. Ber. Sab. Junt. inclito Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Stad.
inclyto Ed. Par. Ven. Gryph. Pont. Blanc. Beg. cum inclyto Ed. pr. Ald.
Lugd. Zeu. Amstel. Duk. 1. 2.—6 Masilio Ms. Naz. M. Vatilio Mss. Jord.
Matilio Ms. Duisb. Macilio Ed. pr. Attilio Ms. Reg. F. In ceteris Mss. et
Edd. Duk. erat vel Marco Attilio, vel Marco Atilio. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. 2. Ven. M. Attilio. Ed. Par. 1. M. Attilo. Ed. Beg. Duk. 1. 2. Marco
Atilio. In Ms. Fran. erat Matilio, et supra scriptum Mallio. Ed. Stad. Lugd.
Pont. Zeu. Blanc. M. Atilio.—7 Certamine abest ab Ed. Zeu.—8 precium Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. ubique.
i Volsiniense Ms. Naz. Ed. Blanc. Beg. Vulsinense Mss. Pall. Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. Vulsiniense Ed. Stad.—2 Postremo Ed. Vetst.—3 Sic
Mss. Duk. omnes. Ed. pr. Lips. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven.
Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Sed in fide mu
nere Mss. Jord. in fidei munere Edd. Jord. in fidem pervenerunt Freculph. in
fidem másere Ed. Lips. 1. in fidem renere Ed. Blanc. Amstel. Beg. Duk. 1. 2.
—4 Vulsinii Ms. Fran. Ed. Stad. Pont. Vulsini Ms. Duisb. Ed. pr. Lips. 1.
2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Juut. Ven. ubique. Volsinii Ed. Fab. Blanc. Beg.
NOTÆ

post bellum Picenum, ann. Mundi CAp. xxi. Bellum Volsinense] Incep
3683. ante Ch. Nat. 265. ab Urbe tum ann. Mundi 3685. ante Ch. Nat.
Condita 486. Coss. M. Attilio Regulo, 263. ab Urb. Cond. 488. Coss. Q. Fa
L. Julio Libone. bio Maximo Gurgite iii. L. Mamilio
• Inclyto] Inclytum vocat, quia Vitulo. Et sequenti anno debellatum
inde in Græciam vela dimittebantur, Appio Claudio Caudice, M. Fulvio
et e Græcia in illum. Crasso, Coss.
b Pastoria Pales] Pales pastorum • Volsini] Etruriæ populi, qui a li
Dea, cujus Festa die vicesima Aprilis bertis suis patria pulsi, Romanis auxi
celebrabantur. Vide Ovid. Fast. lib. lium petiere.
iv. 721. -
EpitoM. L1B. I. CAP. 22.°.

in ipsos erexerant,* * * translataque in se republica domina


bantur. Sed hi quoque, duce Fabio Gurgite, poenas [§. 8.
dederunt. .

CAP. XXII.

DE SEDITIONIBUS.*

Haec est* secunda ætas populi Romani,* et quasi [§. 1.


Adolescentia:* qua maxime3 viruit, et quodam flore virtu
tis exarsit ac ferbuit.* Ita quæs inerat* quædam adhuc ex
pastoribus feritas, quiddam7 spirabat indomitum. Inde
est, quod exercitus Posthumium* * Imperatorem, infi- [§. 2.
ciantem, quas promiserat, prædas,° facta in castris sedi
tione, lapidavit: quod sub Appio Claudio* noluit vincere
hostem, cum posset: quod, duce Volerone,9 * detrectanti
*Qui ertulerant libertatem a dominis datam, contra ipsos dominos.
Negantem praedas quas promiserat.
-

mbique.—5 Libertate a dominis data contra ipsos se erexerant Freculph. liberta


tem a dom. datam, in ipsos exercebant Ed. Beg.
1 Deseditionibus Ed. Lips. 1.—2 P. R. Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven. fere ubi
qne.—3 Marie Ed. Lips. 1.—4 Et ac ferbuit Ms. Naz. Pal. 1. (in quo eadem
manus correxerat adferbuit.) Sed ac viruit Ms. Berol. Duisb. Ed. pr. et
fremuit Ms. Fran. Ed. Ber. Sab. Junt. Ald. ac fremuit Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Ven. Gryph. ac ferrit Ms. Voss. 2. ac ferruit Ed. Vin. Lugd. ac ser
virit Ed. Grut. Zeu.—5 Itaque Mss. Dukeri omnes, in his Berol. Ed. pr.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Grut. Lugd. Vetst.
—6 Inerat abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven.
Gryph.—7 Quæ quiddam Ms. Fran.—8 Postumium Ed. Lugd. Amstel. Beg.
Duk. 1. 2. ubique.—9 Sic Ed. Ald. Sed Valerio Nerone Mss. Vim. Pall. Duk.
Ed. pr. Lips. 1. 2. 8. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Vulerone Ed. Gryph.
NOTÆ

* In ipsos erexerant] Quidam legi fidem mutavit, ideoque lapidibus co


volunt exercuerunt, male : erigere li opertus. Amm. Mundi 3538. ante Ch.
bertatem suam in aliquem, est, op Nat. 410. ab Ur. Cond. 341.
pressa illius libertate, suam erigere. d Appio Claudio] Appius Claudius
* Hæc est] De qua jam locutus est. Ap. F. Sabinus, qui Consul fuit cum
• Et quasi Adolescentia] Hoc fuit T. Quintio Capitolino Barbato, ann.
tempus viris armisque incitatissimum, Mundi 3480. ante Ch. Nat. 468. ab
ideoque quis adolescentiam dixerit. Ur. Cond. 283. Is cum exercitum in
• Posthumium] A. Posthnmium Al Volscos invitum duxisset, ille Duci
bum Regillensem, qui urbem Volas infestus omnia perverse egit, ita ut
oppugnams prædam militibus promi Appius ab hostibus vinceretur.
serat; deinde vero oppido capto • Duce Volcrone] Cum Consules de
- -

:
'... L. ANN £i flori
bus'° plerisque'' militiam, fracti Consulis fasces:* inde,
quod clarissimos principes, cum adversarentur** vo- [§. 8.
luntati suæ, exulatione'* mulctavit:'4 ut Coriolanum colere
agros** jubentem:* nec minus ille ferociter injuriam armis
vindicasset, nisi quod jam inferentem signa filium mater
Veturia'° lacrymis'7 suis exarmavit:* ut ipsum Ca- [§. 4.
millum,* quod inique inter plebem et exercitum divisisse
Veientem praedam videretur. Sed hic melior,' in capta
Urbe consenuit:** j et mox* supplices de hoste Gallo' vin
fl ° Inde quod, duce Volerone, multis recusantibus militiam, fasces Consulis fracti
uere.
-

Lugd.—10 Detractantibus Ms. Ryck. Voss. 3. Ed. Lips. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. de tractátibus Ed. Lips. 1.—11 Plaerisque Ed. Med. et in Lips. 3. mox
est miliciam.—12 Quod adversarentur Ms. Ryck. Fran. Voss. Ed. pr. Lips. 1. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Vem. Stad. Pont. qui adversarentur Ms. Reg.
2.—13 Erultatione Ed. Med. Par. Lugd.—14 Multarit Mss. Duk. plerumque.
Sed in Ms. Duisb. Fran. modo multavit, modo mulitarit, modo mulctavit. ' In
Ed. Lips. l. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. mulctavit, ubique.—15 Ortos Ms.
Pal. 2.—16 Vetruria Ed. Med. Par.—17 Lachrimis Ed. Lips. 1. 3. Med. La
chrymis Ed. Lips. 2. Lugd. lacrymis Ed. Gryph. Stad. Pont. ubique : alii
lacrinis.—18 Sic Ms. Naz. Ryck. (in quo tamen vitiose erat scriptum con
scunit) Gnd. 2. Scias. Toll. Duisb. Voss. Ed. pr. Sed hic melior in capta urbe

NOTAE

lectum haberent, citatus Volero, qui quam ut armati per secessionem coli
cum ordines duxisset, jam gregarius prohibeant.' Quapropter irata plebs
miles esse nolebat, ob id spoliari illi diem dixit, et principali causa
jussus, lictores repellit, et plebem omissa, eum propter prædam superi
concitat, quæ violatis lictoribus, ori anno ex hostibus captam, nec in
fractisque fascibus, Consules in Curi pnblicum relatam, sed inter suos di
am fugat, et fiunt ingentes turbæ. visam, in exilium ejecit, ann. Mundi
Dio lib. ix. Liv. lib. 11. sect. 55. Hoc 3460. ante Ch. Nat. 488. ab Ur. Cond.
contigit anno Mundi 3478. ante Ch. 263.
INat. 470. ab Ur. Cond. 281. Coss. L. s Exarmavit] Cnm Romam exerci
Æmilio Mamercino iii. Vopisco Julio tum duxisset, mater ejus Veturia ab
Julo. illo impetravit, ut inducias annuas
f Ut Coriolanum colere agros juben faceret.
tem] Per secessionem plebis agri h Ut ipsum Camillum] In exilium
inculti manserunt, inde annonæ cari Ardeam abiit ann. Mundi 3562. ante
tas; cujus levandæ gratia cum magna Ch. Nat. 386. ab Ur. Cond. 365.
vis frumenti ex Sicilia adveheretur, 1 Sed hic melior [melior obsessis]
Coriolanus plebi infensus, nt illam Romanis, scilicet, qui eum in exilium
premeret, sic in Senatn locutns est: egerant.
* Audeo dicere hoc malo domitos } Consenuit] Non de exacta ibi
ipsos potius cultores agrorum fqre, aetate intelligendum, nam non tamdiu
EPITOM. LI B. i. cAP. 23. 10:8

dicavit. Cum Senatu quoque" vehementius aequo'9 [§. 5.


bonoque*° certatum est; adeo, ut, relictis sedibus, solitudi
nem et interitum patriæ suæ minaretur.*'

CAP. XXIII. i

PRiMA discordia ob impotentiam* foeneratorum:* * * [§. 1.


quibus in terga quoque serviliter sævientibus, in Sacrum
montem* plebs* armata secessit: ægreque, nec, nisi Tribu
nos* impetrasset,° Menenii7 Agrippæ facundi et sapientis
viri auctoritate, revocata est. Extat orationis anti- [§. 2.
quæ* satis efficax ad concordiam fabula, qua dissedisse9
inter se quondam humanos dixit*° artus, quod, omnibus''
• Ob tyrannidem faeneratorum.
-

consuluit Ms. Reg. F. melior obsessis in captam urbem consenuit Ms. Reg. Q.
melior in capta urbe consuevit Ms. Fran. melior obsessis in capta urbe consuluit
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu.
Vetst. melior obsessis in capta urbe consenuit Ed. Freinshem. Beg.—19 Sic
Mss. Pall. Duk. omnes, in liis Berol. Ed. pr. Sed de equo, omisso τφ tehe
mentius, Ed. Lips. 1. 3. de æquo, omisso eodem adverbio, Ed. Lips. 2. 3. Med.
Par. Stad. Pont. rehementio de æquo Ed. Vem. aequo, omisso adverbio, Ed.
Gryph.—20 Bono Ms. Ryck. donoque Ed. Lips. 3.—21 minarentur Ed. Lips.
1. 3. Par. Ven. Stad. Pont.
1 In Ed. Gryph. Stad. Lugd. Pont. legitur hic index : primA Urbis dis
cordiA.—2 Ab impotentiâ Ms. Ryck. ob potentiam Ms. Reg. Q. ob intempe
rantiam Ms. Voss. 3. Ceterum in Edd. vett., ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
capp. 23-26. omissis numeris, continuata superioribus leguntur.—3 Fenerato
rum Ed. Lips. 1. 3.—4 Plebe Ms. Ryck.—5 Tribunos plebis Ed. Stad. Pont.
—6 Imperasset Ed. Freinshem.—7 Maemenii Ms. Naz. Meneni Ed. Freinsh.—
8 Oronis antiq. Ed. Lips. 1.—9 Discessisse Ed. Lips. 2.: in quo ipso mox est
humanis. Ed. Gryph. Stad. Pont. dissensisse. Et in his tribus libris deinde
est humanos artus dicitur.—10 dixit abest ab Ed. Med. Par. Ven.—11 Omini

NOTAE

ibi mansit Camillus; sed ad moesti- m Cum Senatu quoque] Post incensam
tiam, tædium, languorem referendnm, Urbem a Gallis, Senatus, Tribunis id
quæ illum senio afficiebant. In aliis intentius agentibus, Veios migrare
pessime legitur consuluit, ut optime decreverat, quod prohibuit Camillus.
monuit Salmasins. Vide Livium in fine lib. v.
* Mox] Anno post. *- • Ob impotentiam fæneratorum] Ali
1 Hoste Gallo] Pro hostibus Gallis, am causam tradit Livius lib. ii. quod
Poëtarum more, qui singulari potius invita iterum in hostes duceretur.
quam plurali numero utuntur. Horat. b In Sacrum montem] Ann. Mundi
* Quam multo repetet Græcia milite.' 3457. ante Ch. Nat. 491. ab Ur. Cond.
Id est, multis militibus. 260.
104 L. ANNAE1 FLORI

opere fungentibus,** solus venter immunis ageret:* deinde


moribundos a sejunctione** rediisse** in gratiam,'* quando'°
sensissent, quod ejus opera redactis in sanguinem cibis irri
garentur.*

CAP. XXIV.*

SecUNDAM** in Urbe media* decemviratus* libido* [§. 1.


conflavit.* Allatas a Graecia leges* decem principes lecti,**
jubente populo, conscripserant:* ordinataque° erat in duo
decim tabulis7 tota justitia:*' cum tamen* traditos fasces
regio quodam furore retinebant.*° * Ante'' ceteros [§. 2.
* Solus renter esset immunis. -

* Cupiditas decemnriratus excitavit secundam seditionem in media urbe.


-

bus Ed. Med.—12 Opera fungentibus Ms. Ryck. opera fugientibus Ms. Pal. 2.
operæ fugientibus Ed. Med.—13 Seuinctione Ms. Naz. seuinttione Ms. Ryck.—
14 Redisse Ms. Ryck. Berol. Malliab. Dnisb. Fran. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Pont.—15 Graciam Ed. Lips. 1. 2. 3.
—16 Qn Ed. Med.
1 In Ed. Gryph. Stad. Lugd. Pont. legitur hic titulus : secundA Urbis
DiscordiA.—2 Secundù Ed. Par.—3 Media abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Ven. Gryph.—4 Decemrirorum Ms. Fran. decenriratu§ Ed. Med. Ven.
-5 lci Ed. Lips. 1. 3. electi Ed. Lips. 2.—6 ordiâque Ed. Lips. 1.—7 Tabu
las Ms. Pal. 1. i xii. tabulis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Ven.—8T0 justicia Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Ven.—9 T. Ed. Lips. 1. 3. ubique.—10 Retinebat Ed.
NOTÆ

* Quando sensissent, quod...irrigaren a Decem principes lecti] Decemviri.


tur] Minns puræ, certe minus ele * Conscripserant] Æreis tabulis in
gantis, Latinitatis videri possit isthuc cisas promulgaverant.
quod; tamen et ita locutus est infra f Ordinataque erat in duodecim tabulis
lib. ii. 4. * Deprehensum est quod tota justitia] Male, et, ut opinor, bar
habent.' Sed et ita Phaedrus, ante et bare: nec enim dicitur, ordinare jus
Phaedrum Cicero, ante Ciceronem titiam in libro, in tabula; sed, Ordinare
denique et ipse Plautus locis pluri jus, componere jus; et sic mox pure
mis. Est autem Græcismus. Latinequeloquitur, * Juris, quod ipse
* Secundam] Ann. Mundi 3501. ante condiderat.' Legendum itaque pror
Ch. Nat. 447. ab Ur. Cond. 304. sus est, Totajuris scientia. Pater meus.
° Decemriratus libido] Decemviratus & Traditos fasces regio quodamn furore
cupidita», nam multi primores etiam retinebant] Decemviri de retinendo
hunc honorem ambibant. sibi im perpetuum triumviratu consi
* Allatas a Graecia leges] Leges duo linm cepere, conjurati ne alter ab
decim tabularum. altero dissentiret, et pari essent po
EpitoM. LlB. I. cAP. 25. 105

Appius** eo insolentiæ elatus est, ut ingenuam virginem


stupro destinaret, oblitus et Lucretiæ, et regum,* et juris,
quod ipse composuerat. Itaque cum oppressam ju- [§. 3.
dicio** filiam' trahi in servitutem videret Virginius'* pater,'*
nihil cunctatus, in medio foro manu sua interfecit: admo
tisque signis commilitonum,'° totam eam dominationem,'
obsessam armis, in carcerem et catenas'7 ab Aventino*
monte detraxit.'9

CAP. XXV.*

TeRTiAM seditionem* excitavit* matrimoniorum digni


tas;* ut plebeii* cum patriciis jungerentur:* qui° tumul
tus in monte Janiculo, duce Canuleio7° Tribuno plebis,*
exarsit.

Ven.—11 An Ed. Lips. 1.—12 Appius Claudius Ed. Gryph. Stad. Pont.—
13 Juditio Ed. Lips. 1. 2. 3. ubique.—14 Virginis Ms. Pal. 2. Voss.—15 Pr
Ed. Lips. 1. Med.—16 Commiliionum signis Ms. Ryck. Regg. Toll. Duisb.
Fran. Berol. Ed. pr. Beg.—17 Cathæas Ed. Lips. 1. caihenas Ed. Lips. 2. 3. Med.
Par. Ven. ubique.—18 Ad ventino Ed. Lips.3.—19 Pertraxit Ed. Med. Par.
1 In Ed. Lips. 2. additus legitur hic index: teRtiA seditio. Sed Ed.
Junt. Gryph. Stad. Pont. tertiA URbis discoRDiA.—2 Sic et Ms. Berol.
Sed incitavit Ms. Voss. 2. 3. Ed. Vin. Grut. Lugd. Zeu. Vetst.—8 Sic Mss.
Vin. Ed. pr. Sed indignitas Ed. Lips. 1. 2. 3. Méd. Par. Ven. Gryph. Lngd.
—4 Plebes Ms. Naz. Gud. Regg. Berol. Malliab. Voss. 1. 2. Ed. Ber. Sab.
Med. Beg. Plebs Mss. Pall. Duisb. Voss. 3. Ed. Par. plebei Mss. Duk. ce
teri. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Junt. Ald. Ven. Gryph. de plebe Ms. Scias. forte
É et plebes.—5 Jungeretur Ms. Voss. 3. Ed. Lips. 1. Med. Par. jungeret Ms.
al. 1.—6 Que Ed. Lips. 3.—7 Camuleio Ed. Par.—8 Pleb9 Ed. Lips. 1.
NOTÆ

testate, singulique dnodenos lictores scilicet ; sed unus tantum Appius in


haberent cum fascibus et securibus: carcerem abreptus, reliqui exilio poe
unde Florus eos sibi traditos fasces nas vitavere. Sed nota dominatio
regio quodam furore retinere dixit. nem pro dominis positam, nt dimi
* Oblitus et Lucretiae, et regum] Ob catio pro dimicantibus, matrimonia
litus stuprum a Sexto Tarquinio Lu pro uxoribus, et sexcenta alia.
cretiæ illatum eausam stetisse, cur a Tertiam seditionem] Anm. Mundi
Romani reges pellerent. 3506. ante Ch. Nat. 442. ab Ur. Cond.
' Cum oppressam judicio filiam] Eam 309.
Appius amore amens a cliente suo ac b Duce Canuleio] Qui lege sanciri
cusari curaverat, et pro mancipio ab volebat, ut patrum et plebis connubia
ducendam pronumtiaverat. essent promiscua.
J Dominationem] Decemvirorum
106 L. ANNAEI FLORI

CAP. XXVI.*

QUARTAM* honorum* cupido,* ut plebeii* quoques [§. 1.


magistratus crearentur. Fabius Ambustus duarum [§. 2.
pater alteram Sulpicio° patricii° sanguinis dederat,7 alteram
plebeio Stoloni.** Hæc9 quodam tempore, quod lic- [§. 3.
toriæ*° virgæ sonum" ignotum'' penatibus suis expaverat,
a** sorore satis insolenter** irrisa,** injuriam non tulit.*
Itaque nactus* tribunatum, honorum et'* magistra- [§. 4.
tuum consortium,' quamvis invito's senatui'° extorsit. Ve
rum in his ipsis seditionibus principem populum non [§. 5.
immerito suspexeris.* Siquidem nunc libertatem, nunc pu
* Hæc quodam tempore irrisa sorore sua satis insolenter, quod timuerat sonum
lictoriæ virgæ, qui ignotus erat domo suae, non potuit ferre injuriam.
* Verum in his ipsis seditionibus non immerito miratus fueris principem populum.
-

1 Ed. Gryph. Stad. Lngd. Pont. addit hunc indicem: QUARtA urbis dis
coRDiA.—2 Quarta Ed. Ven.—3 Bonorum Ed. Med. Par.—4 Plebes Ms. Naz.
Pal. 1. 2. Regg. Voss. 2. Malliab. plebis Ms. Berol. Duisb. Ed. pr. plebei
Ms. Ryck. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. (a quo etiam abest rò ut) Ven. Gryph.
plebi Ms. Voss. 3. I de plebe Ms. Fran.—5 Quoque abest ab Ed. Med.—6 Sul
pitio patritii Ed. Lips. 1. Ven. Etiam in Lips. 2. 8. Par. est Sulpitio.—7 De
clarat Ms. Ryck.—8 Ita Ms. Flor. 'Berol. Voss. 3. Sed Stolo Ms. Naz. et
Duk. ceteri. Ed. pr. A Ms. Reg. F aberat. In Ed. Med. Par. legitur : ple
beio Stolo quod.—9 Hæc aberat a Ms. Ryck. Regg. Flor. Duisb. Fran. Ed. pr.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Sed qui Ms. Cam. Ed. Beg. In Ed. Stad. Pont.
Zeu, est: Qui quod uror ejus ad lictóriæ, &c. omissis verbis quodam tempore.—
10 Quod uxor ejus lict. Ms. Cam. Ed. Beg.—11 Ignotum insolenter absunt ab
Ed. Par. 1.—12 Et a sor. Ed. Stad. Pont.—13 Irrisa esset Ed. Stad. Pont.—
14 Honorum et dignitatis et magistratuum Ms. Flor. honorum et dignitatum et
magistratuum Ms. Fran.—15 Invicto Ed. Lips. 1. 3. Ven.—16 Senatu Ed. Lips.
NOTAE

* Quartam honorum cupido] Hoc ac cum inter se (ut fit) sermonibus tem
cidit ann. Mundi 3576. ante Ch. Nat. pus tererent, lictor Sulpicii, cum is
372. ab Ur. Cond. 379. de foro se domum reciperet, forem
* Alteram Sulpicio] Ser. Sulpicio (ut mos est) virga percuteret: cum
major nupserat. ad id moris ejus insueta expavisset
* Plebeio Stoloni] Minor C. Licinio minor Fabia, risui sorori fuit miranti
Stoloni, illustri cuidam viro, tamen ignorare id sororem.'
Plebeio. • Itaque nactus] Stolo scilicet.
* Quod lictoriæ virgæ sonum] Hunc f Honorum et magistratuum consor
locum facilem dabit alter Livii, 1. vi. tium] Nam invito Senatu obtinuit, ut
* Forte ita incidit, ut in Ser. Sulpicii alter consulum e plebe crearetur.
tribuni militum domo sorores Fabiæ,
EPITOM. LiB. I. cAP. 26. 107

dicitiam, tum'7 natalium dignitatem, honorum decora, et**


insignia vindicavit;* interque hæc omnia'9 nullius [§. 6.
acrior custos, quam libertatis, fuit, nullaque in pretium ejus
potuit largitione corrumpi ; cum ut*° in magno, et in dies
majore populo, interim perniciosi' cives existerent.*
Spurium Cassium Agraria lege ;* Mælium" largitione' [§. 7.
suspectum regiæ dominationis,* præsenti morte mulctavit.3
Ac de Spurio* quidem* supplicium pater ipsiusJ sumsit:
hunc* Quintii°' dictatoris imperio in7 medio foro Magister
equitum Servilius Ahala* confodit.* Manlium vero [§. 8.
• Defendit.
*. Cum interim perniciosi cives existerent, ut fit in magno populo, et in dies
1mq/ore.
-

2.—17 Nunc natalium Ms. Ryck. Berol. Duisb. Ed. pr. Beg. inTnatalium Ms.
Fran.—18 Tum, omissis his verbis, honorum decora et, Ms. Reg. Q.—19 Inter
via hæc Ed. Lips. 1. inter omnia hæc Ed. Par. Ven. Gryph. inter omnia hec Ed.
Lips. 2. 3. Med. interque omnia haec Ed. Stad. Pont.—20 Jam Ed. Stad. marg.
—1 Pernitiosi Ed. Lips. 2.—2 Sic Ed. Ald. Sed largitione Cassium, agraria
lege suspectum regiae dominationis Ms. Pal. 2. Naz. Ryck. Regg. Fran. Voss. 2.
3. Flor. Cassium largitione, agr. lege s. r. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. (in quo tamen pro regiae perperam legitur rege) Sp. Cassium agrar. lege
s. r. 'd. Ms. Pal. 1. Berol. Duisb. Ed. pr. largitione Spurium Cassium agraria
lege susp. r. d. Ms. Malliab. Voss. l. Cassium Melium largitione, agraria lege
Ed. Ven. In Mss. Vin. scriptum erat vel Melius (sic Ed. £g}'} vel Maelius.
Ed. Beg. Cassium agr. lege, Marlium larg. s. r. dom.—3 Sic Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. ubique: alii multarit.—4 De Mellio Ed. pr. Et in marg. Ms.
Berol. verbis ac de Spurio ascriptum erat, neque adeo recenti manu, ut Bege
rus auctor est, Mellio. Sed de Cassio Ed. Ald. Beg.—5 Quidem aberat a Ms.
Hal. 1. Berol. Duisb. Ed. pr.—6 Hunc Spurium Melium Quintii Ms. Ryck.
hunc Quintii Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—7 Et in medio Ms.
Flor.—8 Ala Ms. Ryck. Hala Ms. Voss. 8. Ed. Lips. 2. Gryph. hala Ed.

NOTAE

s Spurium Cassium Agraria lege] Hic 1 Largitione] Is enim, cum Romæ


consul de divisione agrorum publico annona laboraretur, frumentum ab
rum, tam civibus quam sociis Herni Hetruria per suos clientes accitum
cis et Latinis, fert legem Agrariam, plebi diviserat.
quæ cum non procederet, de tyran 5 Pater ipsius] Alii tamen, ut supra
nide invadenda cogitavit;quapropter diximus, deillo Quæstores supplicium
affectati regni accusatus, a rupe Tar sumsisse tradunt.
peia dejicitur, ann. Mundi 3466. ante M Hunc] Spurium, scilicet, Mælium.
Ch. Nat. 482. ab Ur. Cond. 269. Porro 1 Quintii] Quintii Cincinnati Dic
cave quicquam mutes in textu, quod tatoris.
fecit Salm. nam constant omnia. • Servilius Ahala confodit] Ann.
* Malium] Spurium Mælium eques Mundi 8513. ante Ch. Nat. 435. ab
tri ordine natum. Ur. Cond. 316.
108 L. ANNAEi floRi EpitoM. Li B. 1. CAP. 26.

Capitolii vindicem," quia plerosque debitorum liberaverat,


altius se et incivilius? efferentem, ab illa, quam defenderat,
arce dejecit.° Talis'° domi ac foris; talis pace bel- [§. 9.
loque'' Populus Romanus, fretum illud' ** Adolescentiæ,*
id est,'* secundam imperii ætatem habuit; in qua totam
inter Alpes fretumque Italiam armis subegit. -

• Talis pace belloque populus Romanus habuit aestum adolescentiae.

Lips. 1. 3. Med. Par. Ven.—9 In civilius Ed. Lips. 1.—10 Tali domi Ms.
Ryck.—11 Tali bello paceque Ms. Ryck.—12 Statum illum Ed. Lips. 1. 2. 3.—
1$ I. Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven. Ceterum in Lips. 2. post tò subegit le
guntur ista : Finis primi libri.

NOTAE

n Manlium vero Capitolii vindicem] Ur. Cond. 372.


Vide cap. 13. p Fretum illud Adolescentiæ] Imitatio
• Arcedejecit] A saxo Tarpeio. Amm. Lucretii, ubi de adolescentia, ut puto.
Mundi 3569. ante Ch. Nat. 379. ab
L. ANNÆI FLORI

E P I T O M E

IR E R U M R O M A N A R U M.

LIBER II.'

CAP. I.

DomitA subactaque Italia, Populus Romanus prope [§. 1.


quingentesimum* annum agens, cum bona* fide adolevis
set;* si quod* est robur, si qua* juventas; tum ille vere
robustus, et juvenis, et par orbi terrarum esse coepit.
Ita* (mirum, et incredibile dictu) qui7 prope quingen- [§. 2.
* Cum bona fide crevisset.
-

1 L. Flori Epithomatis liber secundus Ed. Lips. 1. 3. Med. Lucii Flori Epi
thoma secundum Ed. Par. L. Flori Epitomatis liber secundus Ed. Lips. 2. Ven.
Lucii Flori Historiarum liber ii. Ed. Stad. Pont. L. Flori gestorum Romano
rum Epitomes lib. 11. Ed. Gryph.—2 Quum jam bona Ms. Reg. Q.—3 Si quid
Mss. Regg.—4 Si quid Ms. Fran.—5 Sic Ms. Naz. Reg. F, Flor. Malliab.
Voss. 1. Ed. Lips. 1. Ber. Med. Par. 2. Stad. Lugd. Sed juventus Ms. Reg.
Q, Fran. Ed. Lips. 2. 3. Par. 1. Ven. Gryph. Pont. jurenta Ed. Beg.—6 Sic
Ms. Naz. Ryck. Toll. Duisb. Regg. Fran. Voss. 2. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Sed
itaque Ed. Par., a quo non minus quam ab Lips. 1. unci absunt. Etiam in Ven.
Gryph. Stad. Grut. Pont. Vetst. est itaque.—7 Quippe qui prope Ms. Flor.
NOTAE

• Prope quingentesimum] In Prooe- ponit. Vide quæ nos ibi diximus.


imio libri primi quingentos integros
110 L. ANNAEI FLORI

tis annis domi luctatus est* (adeo difficile fuerat dare Italiæ
caput) his ducentis annis,** qui9 sequuntur, Africam,'°
Europam, Asiam, totum denique orbem terrarum bellis vic
toriisque peragravit.
CAP. II.

PRIMUM BELLUM PUNICUM.

IgituR victor Italiæ Populus,' cum a terra fretum [§. 1.


usque venisset, more ignis, qui obvias populatus* incendios
sylvas, interveniente flumine abrumpitur, paulisper substi
tit. Mox cum videret opulentissimam in proximo* [§. 2.
prædam, quodammodo* Italiæ suæ abscissam,* et quasi
revulsam;° adeo cupiditate7 ejus exarsit, ut quatenus* nec
mole9° jungi, nec pontibus posset,* armis belloque jun
genda,'° et ad continentem suum'' revocanda'° bello videre
• Ut quippe nec mole jungi posset, nec pontibus.
•-•-•••

quippe Ms. Fran. Ryck.—8 Domi luct....annis aberant a Ms. Naz.—9 Ducentis
qui Ms. Flor. cc. annis qui Ed. Par.—10 Affricam Ed. Lips. 3.
1 Populus Romamus Ms. Naz. Pall. Ryck. Toll. Fran. Voss. 2.—2 pplatus Ms.
Fran.—3 In cendio Ed. Lips. 1.—4 Quodam modo Ed. Par.—5 Abscisam M*.
Naz. Pall. Berol. Duisb. Fran. Voss. Ed. pr. Par. 2. Grut. Freinsh. Vetst.—
6 Revolsam Ed. Lips. 1. 3.—7 Cupiditas Ed. Lips. 1. 2. 3.—8 Quatinus Ms.
Ryck. Fran.—9 Sic Vin. et Grut. e conjectura Sim. Bosii: quæ confirmatur
scriptura libri Nazarii. Nam nec mare et nec mole Ms. Naz. nec mare Mss.
Vin. Pal. 1. 2. Voss. 1. 2. (in quo tamen correctum erat mari) Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. Stad. nec mari Mss. Duk. reliqui, in his Berol. Ed. pr. Junt.
Ven. Gryph. Pont. nec mari injecta mole jungi, nec pontibus posset Ed. Beg.—
10 Jungendam...rerocandam Ms. Pal. 2. Voss. 2. Ryck. jungendum...rerocan
dum Ms. Naz.—11 Sic Mss. Vin. Naz. Pal. 1. 2. et i)uk. omnes. Ed. pr. Lips.
NOTAE

* Domi luctatus est] Tamen ducentis Nat. 262. ab Urbe Cond. 489. Coss.
quinquaginta prioribus domi luctatum Appio Claudio Caudice, M. Fulvio
eum dicit in Prooem. lib. 1. reliquis Flacco. Duravit ann. 24.
ducentis quinquaginta Italiam sub • Opulentissimam in prorimo] Sici
egisse. liam scilicet.
* His ducentis annis] Ab Appio b Mole] Moles sunt constructiones
Claudio et Quinto Fulvio Consulibus, lapideæ, quas in mare jaciebant, ut iis
usque ad Cæsarem Augustum. Vid. continens extenderetur; et sic intel
Proœm. lib. i. ligendus locus Virgilii Æneid. ix.
CAp. ii. Primum bellum Punicum] * Qualis in Euboico Baiarmm littore
Incepit anno Mundi 3686. ante Ch. quondam Saxea pyla cadit; magnis
epitoM. lib. ii. cAP. 2. 111

tur. Sed ecce, ultro*** ipsis viam'* pandentibus fatis, [§. 3.


nec occasio defuit; cum de Poenorum impotentia'** foede
rata Siciliæ civitas Messana* quereretur.'* Affectabat au
tem'6 ut Romanus, ita Poenus Siciliam, et eodem tempore,
paribus uterque votis ac viribus imperium orbis agitabat.
Igitur specie quidem socios juvandi, re autem solici- [§. 4.
tante præda; quanquam'7 territaret novitas rei' (tanta ta
men'* in virtute fiducia'9 est*°) ille rudis, ille pastorius popu
lus, vereque terrester,'' ostendit* nihil interesse virtutis,equis
an navibus, terra an mari dimicaretur.* Appio Claudio [§. 5.
Consule, primum fretum* ingressus est fabulosis* infames
monstris,* æstuque violentum: sed adeo' non est exterritus,

1. 2. s. Ber. Sab. Par. Junt. Vem. Sed suam Ms. Pal. 2. (in quo tamen su
perscriptum erat suum.) Ed. Ald. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Zeu. Fab.
Amstel. Blanc. Beg. in quo libro nec rò bello habetur.—12 Sic Ms. Ryck.
Flor. Fran. Voss. 2. Ed. Lips. 1. Jnnt. Ald. Ven. Sed sed ecce se ultro Ms.
Pal. 1. 2. Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. et ecce se ultro Ms. Naz. sed ecce,
ceu ultro Ed. Beg.—13 Viam abest ab Ed. Par.—14 Potentia Ms. Voss.
3. Ryck. impotencia Ed. Med.—15 Quæreretur Ed. Gryph.—16 Enim
Ed. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—17 Quamquam Ed.
Med.—18 Tamen abest ab Ed. Beg.—19 Fidutia Ed. Lips. 2.—20 Est: ut
ille rudis Ed. Lips. 1. 2. 3.—l Sic et Mss. Vin. Sed terresteris Ed. Lips. 2.
Num volnit librarius duplicem loci exhibere scripturam ? terrestris Ed.
Gryph. Stad. Pont. Zen.—2 Ondit Ed. Lips. 1.—3 Dimicaret Ed. Lips. 2.—
4 Fretum tum ingr. Ms. Naz. et Mss. Dnk. omnes, praeter Flor. et Fran. in
quibus erat fretum tunc ingr. In Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. etiam
est fretum tum ingr. Ceterum librarius Ms. Reg. Q verba Appio Claudio a
superioribus separarat, et post dimicaretur ascripserat hæc, Primum caput de
NOTAE

quam molibus ante Constructam ja- vitas Allobrogum,' apud Tacit. Nos
ciunt ponto.' dicimus communauté.
e Sed ecce, ultro] Nescio cur Salma y Quanquam territaret novitas rei]
sius ille legat et pro sed. Sed est Quippe quinunquam mare conscende
transitio; at in voce ipsis error est : rant.

legendum ipsi. ' Terrester] Qui semper terra pug


• Impotentia] Apud optimos auc maverat.

tores impotentia semper tyrannidem, s Fabulosis] De quo tam multæ


vexationem, significat. Supra dixit fiunt fabulæ, inclytis, nobilibus, de qui
* impotentiam fœneratorum.' Notan on parle tant. Sic * fabulosus Hydas
dum est tamen Terentium impotenti pes,' apud Horat. Vide Notata ad
am dixisse pro eo, quod nos vulgo cap. 6.
dicimus, impuissance. * Infame monstris] Sic Horat. alicubi
• Ciritus Messana] Messana urbs et * infames scopulos' dixit.
emporium Siciliæ. Civitas Messana 1 Scd adeo] Quasi diceret, Tantum
eodem mode intelligendum quo * ci abfuit, qnin territus.
112 L. ANNAEI FLORI

ut° illam ipsam7 ruentis* æstus violentiam pro munere am


plecteretur:*91 statimque ac sine mora Hieronem'° [§. 6.
Syracusanum regem tanta celeritate vicit, ut ille ipse'' se
prius victum, quam hostem videret,** fateretur. Duil- [§. 7.
lio'* Cornelioque Consulibus* etiam mari congredi ausus
est, cum'* quidem ipsa velocitas classis comparatae'* au
spicium'° fuit. Intra enim sexagesimum'7 diem, quam cæ
sa sylva fuerat, centum sexaginta navium classis in ancho
ris stetit; ut non arte factæ, sed quodam munere Deorum
conversæ in naves,'*' atque mutatæ arbores viderentur.
Prælii vero forma'9 mirabilis; cum illas celeres volu- [§. 8.
cresque hostium naves hæ graves tardæque comprehende
rent.*° Longe illis" nauticæ artes,' detergere remos,** et
* Sed tantum abfuit quin esset exterritus, ut acciperet pro munere illam ipsam
violentiam præcipitis freti.

bello Punico.—5 Famae Mss. Jord.—6 Quin Ed. Stad.—7 Ipámillâ Ed. Lips. 1.
ipsam illam Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd.—8 Ferrentis
Ed. Beg. e conjectura Nic. Heinsii : quam quidem, juvare nobis videbatur
Lips. 2. in quo libro est reventis.—9 Quod celocitas navium mari juvaretur Jord.
—10 Hyeronem Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—11 Ipe ille Ed. Lips. 1.
ipse ille Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Vem. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—12 Visum
Ms. Reg. Q. videre Ed. Lips. 2.—13 Duellio Ed. Lips. 1. 2. 3. Dulio Ed. Par.
Duilio Ed. Med. Stad. Beg.—14 Cui quidem Ms. Fran. tum quidem Ed. Ald.
Gryph. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst.—15 Comperatæ Ed.
Ven. comparatae rictoriae Jord. Mss. Regg. Ed. Ald. Gryph. Stad. Grut.
Lugd. Pont. Zeu. Fab. Blanc. Vetst. Amstel. Beg.—16 Auspitium Ed. Lips.
2.—17 ci.x. Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven.—18 Conversae nares Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par.—19 Fama Mss. Pall. et Duk. omnes, præter Malliab. Regg. Voss.
3. in 9gibus erat, ut in Mss. Jord. forma. In Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab.
Med.^Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Grnt. Lugd. Pont. est fama.—20
Compræh. Ed. Par.—1 Sic Mss. Vim. Pall. Lipsii et Mss. Duk. omnes. Ed.
pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Sed illis plus nauticae
artis Ed. Vin. Stad. Lugd. Pont. e Jord.—2 Remnos detorqueri Mss. Jord. de
NOTÆ

1 Pro munere amplecteretur] Quia habere maris, Nymphasque e navibus


aestu illo velocitas navium juvabatur. esse Jusserat.'
* Duillio Cornelioque Consulibus] C. m Longe illis] Sic apud Virg. Æn.
Duillio Nepote et Cn. Cornelio Sci xii. * Longe illi Dea mater erit.' Illis,
pione Asina, quinto annoinceptibelli; nostris scilicet navibus, quæ graves
et hic trium annorum res gestas præ erant et tardæ.
terit Florus. n Detergere [detorquere] remos] Re
' Conrersae in naves] Ut naves apud mos deflectere, ut navis alio currat
Virgilium in Nympbas convertuntur: quam coeperat.
* Nymphæ, quas alma Cybele Numen
EpiToM. L1B. II. CAP. 2. 113

ludificari fuga rostra.° Injectæ enim ferreæ manus, [§. 9.


machinæque aliæ,3 ante certamen multum ab hoste derisæ :
coactique hostes quasi in solido decernere. Victor ergo
apud* Liparas,P mersa et: fugata hostium classe, primum
illum° maritimum7 egit triumphum. Cujus quod [§. 10.
gaudium fuit? cum Duillius* Imperator, non contentus
unius diei9 triumpho, per vitam omnem,*° ubi a coena'' re
diret, prælucere funalia, præcinere'* sibi tibias jussit,*
quasi quotidie's triumpharet.'* Præºs tanta victoria'* [§. 11.
leve hujus'7 prælii damnum fuit. Alter'* consulum inter
ceptus Asina Cornelius:'9 qui simulato colloquio evocatus,
atque ita oppressus*° fuit; perfidiæ Punicæ documentum.'
Calatino' dictatore, fere omnia præsidia Poenorum [§. 12.
- -

torquere remos Mss. Pall. et Duk. omnes. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab.
Vetst.—3 Validæ Mss. Jord.—4 Ad Ed. Stad. Pont.—5 Aut fugata Mss.
Jord. Ed. Ald. Beg. ac fugata Ms. Flor.—6 Primum illud Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par.—7 Maritinum Ed. Lips. 3.—8 Duellius Ed. Lips. 1. 2. 3. Dulius
Ed. Par. Duilius Ed. Med. Stad.—9 Die Ms. Naz.—10 Per omnem vitam Ms.
Ryck. Malliab. Reg. Q. Berol. Duisb., Fran. Ed. pr.—11 Cena Ed. Med. Par.
Gryph.—12 Et præcinere Ed. Stad. Pont.—13 Quottidie Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. 1.—14 Triumpharit Ed. Pont.—15 Pro tanta Ms. Ryck. Flor.
Berol. Duisb. Voss. 3. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Pont.—16 Hujus victoria Mss. Pall. Ryck. Duisb. Fran. Voss. 2. 3. Scias.
Gud. Ed. pr. Lips. 1. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. hac victoria Ms.
Reg. Q.—17 Hujus aberat a Ms. Gud. Scias. Ed. Blanc.—18 Damnum, alter
Ed. Blanc. Beg. e conjectura Nic. Heinsii.—19 Sic Mss. Pall. Naz. Ryck.
Toll. Voss. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Sed Corne
lius Asina Mss. Regg. Ed. Ald. Grut. Zen. Vetst. Amstel. a sententia Corne
lius Ms. Fram. Sagina Cornelius Mss. Jord. Gn. Corne Asina Ed. Gryplu.
Cnaeus Cornelius Asina Ed. Stad. Lugd. Pont.—20 Atque obps*9 Ed. Lips. 1.
atque oppressus Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Pont. atque opprassus Ed.
Ven.— 1 Documento Mss. Vin. quidam.—2 Drepane Ms. Reg. Q. Drepano Ed.

NOTAE

• Ludificari fuga rostra] Rostra na superbum illis temporibus exemplum.


vium hostilium ludificari fugiendo, ut Hic illi honos ob præclarum in Remp.
eæ in Romanas irruentes vacuo of meritum concessus fuit; quod facile
fenderent. auctoritatibus veterum ostendi po
P Liparas] Insulas supra Siciliam, test, si libeat plura scribere. Pater
quæ et Æoliæ dictæ sunt. meus.

“ Duillius— jussit] Minus verum * Calatino] A. Atilio Calatino, qui


puto, immo et plane falsum est. Ne Consul fuit cum Q. Sulpitio Pater
que enim jussit Duillius. Nimis culo.
Delph. et Vur. Clas. Flor. H.
114 L. ANNAEI FLORI

Agrigento,* Drepanis,** Panormo," Eryce,* " Lilybæo*"


detraxit. Trepidatum est* semel circa Camerinen- [§. 13.
sium* saltum:* sed eximia virtute Calpurnii6 Flammæ tri
buni militum evasimus, qui lecta trecentorum7 manu, infes
tum et* insessum9 ab hostibus'° tumulum occupavit,* adeo
que moratus hostem,'' dum exercitus omnis evaderet:
ac sic'* pulcherrimo exitu Thermopylarum'* et Leo- [§. 14.
nidæ* famam adæquavit:'* hoc illustrior noster,'* quod ex
peditioni tantæ superfuit et'6 supervixit,* licet nihil'7 scrip
serit** sanguine.* Lucio'9 Cornelio Scipione,° cum [§. 15.
* Trepidavimus. d Occupuvit tumulum iniquum et circumsessum hostibus.
-

Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—3 Sic Ms. Reg. F. Voss.
u. 3. Berol. Sed Eryci Ms. Reg. Q, Flor. Malliab. Duisb. Fran. Ed. pr.
Eryco Ms. Naz. Ed. Beg. Eryca Ms. Pal. 2. erice Ed. Lips. 1. 2. 3.—4 Lily
beo Ed. Med. Par. Ven. lililaeo £d. Gryph. Panher. mericeli Lybeo Ms. Voss.
2.—5 Circa Merinensium Mss. Pall. Ryck. Regg. Duisb. Fran. Voss. 2. Ed.
pr. circa Metinensium Ms. Voss. 3. circa Camarinensium Ed. Stad. Pont. Zeu.
Fab.—6 Calfurny Ed. Lips. 1. Calfurnii Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph.—7 ccc. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. in quibus libris fere ubique
numeri sunt pro vocabulis.—8 Infestum et absunt a libris Jord.—9 Et inses
sum aberant a Ms. Voss. 3.—10 Insessum hostibus Ms. Flor.— 11 Moratus hos
tes Mss. Regg. Ryck. Flor. Berol. Duisb. Voss. 2. 3. Fran. Ed. pr. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—12 Si pulcherr. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven.
Ab Ed. Beg. absunt verba ac sic.—13 Termopyl. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven.—14 Adequarit Ed. Par.—15 Hoc illo illustrior noster Ms. Reg. Q. hoc
illustrior ridetur Ms. Ryck.—16 Superfuit et absnnt ab Ed. Beg.—17 Nihil
licet Ms. Pal. 2. 3. nihil Ed. Lips. 1.—18 Inscripserit Mss. Jord. sumpserit
Ms. Pal. 1. in marg. serpserit Ed. Lips. 3. sepserit Ed. Lips. 1.—19 Lutio
NOTAE

* Agrigento] Agrigentum, urbs in angnstisaCarthaginensibus clauditur:


inferiori parte Siciliae, versus Meri ibi Marcus Calpurnius Flamma sumtis
diem, ad fluvium Agragam sita, unde trecentis militibus, eruptione facta,
nomen. superiorem quendam locum occupat,
* Drepanis] Drepanum promonto hostesque in se convertit, a quibus
rium Siciliæ versus occidentem. cum omnibus suis trucidatur.
" Panormo] Panormus, urbs Siciliæ * Thermopylarum et Leonidæ] Qui
ab Occidente Boream versus. Leonidas cum trecentis tantum Laco
" Eryce] Eryx, Siciliæ urbs e regi nibus contra ingentem Persarum ex
ome Panormi. ercitum ad Thermopylas tridno dimi
* Lilybaeo] Siciliae Promontorio Oc cavit.
cidentali versus Meridiem. * Superri.rit] Cum Consul mortnos
* Circa Camerinensium saltum] Res sepeliri curabat, Cnlpurnium vidit
sic se habet : cum Camarina ab hosti adhuc paululum respirantem, et eum
bus obsideretur, Calatinus Consul in magna cum cura in lucem revocat.
explorato itinere eo pergit, et in * Licet nihil scripserit sanguine] hiic
EPiToM. LIB. II. cAp. 2. 115

jam Sicilia suburbana esset populi Romani provincia;*°


serpente latius bello, Sardiniam' annexamque* ei Corsicam?
transit.* Olbiæ hic, ibi Aleriæ: * urbis excidio^ [§. 16.
incolas terruit, adeoque omnes terra marique Poenos ex
pugnavit,7* ut jam victoriæ nihil nisi Africa ipsa restaret.
Marco* Attilio9 Regulo* duce jam in Africam*° navi- [§. 17.
gabat bellum. Nec deerant, qui ipso Punici'' maris no
mine* ac terrore deficerent, augente insuper Tribuno Man
-

Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.—20 Prorintia Ed. Lips. 2.—1 Sic Mss. et Edd.
fere omnes, in his Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Sed in Sardiniam Ed. Ald.
Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Amstel.—2 Ita Ms. Pal. 1.
Voss. 2. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. Sed adna
tamque ei Ms. Ryck. eique anneram Jord. anneramque Ms. Vim. Ed. Freinsh.
Zem. Amstel. Beg. Duk. 1. 2.—3 Cossuram Mss. Pall. Malliab. Berol. Duisb.
Voss. 1. (in qno snpra scriptum erat rel Corsicam) 2. Ed. pr. Chossuram Ms.
Vin.—4 Transiit Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven.—5 Sic conj. Salmasius, eratque, nt
videtur, in Ms. Flor. Sed Olbiae hic Baleriae urbis Ms. Naz. ubi et hic Valeriae
Ms. Ryck. ubi et sic Balariæ, et Baleariæ Mss. Vim. ubi et hæc Ms. Berol.
ubi et hic Ms. Malliab. ubi et hic halerie Ms. Duisb. ubi et hic Haleriae Ms.
Voss. 1. ubi et hic Baleriae Ms. Pal. 2. ubi et hic Halem et Ms. Pal. 1. Olbiae
hic Baleriae Ms. Voss. 2. hic Valeriae Ms. Voss. 3. ubi et hic Calare Ms. Fram.
ubi et hic Caralae Mss. Regg. Ed. Lips. 2. Med. Par. Vem. Gryph. Ubi et hic
carale Ed. Lips. 1. 3. Olbia hic baleria Ms. Is. Vossii. ubi et hic haleme Ed. pr.
ubi et sic Caralae Ed. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst.
ib Oilbiae, hic Aleriae Ed. Beg.—6 Incendio Ms. Voss. 3.—7 Sic Ms. Reg. Q. Sed
omni terra et mari Pynos purgarit Mss. Jord. omnis terras marique erpugnarit
Ms. Ryck. omnes terra, mari Paenos expugnarit Mss. Duk. reliqni omnes. Ed.
Duk. 1. 2. omnis terra, mari P. exp. Ms. Flor. Berol. Dnisb. Ed. pr. Lips. 2.
3. Ber. Sab. Med. Junt. Ald. ois terra muri P. erp. Ed. Lips. 1. Ven. omnes
t. mari P. repugnarit Ms. Naz. omneis terra, mari, P. exp. Ed. Grut. Freinsh.
Zeu. Fab. Vetst. Beg. omni terra marique P. eaep. Ed. Lugd.—7 M. Ed. Lips.
1. 3. Med. Par. Ven.—8 Atilio Ms. Naz. Duisb. Ed. pr. Ber. Lips. 1. Duk.
1. 2. Sed Attilio Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Ven. Amstel. Qua de scriptura
jam supra vidimns.—9 Aphricam Ed. Ven.—10 In ipso Jord. Ms. Fran.—
—11 Punico Ms. Pal. 1. Duisb. Voss. Ed. pr. Grut. Vetst. bello Punico Ms,

NOTAE

hallucinatur Florus, qui Leonidæ tri vit] Bene quidem Salmasius, expur
buit quod fecit Othriades. garit : sed non vidit, ingens, post
* Lucio Cornelio Scipione] Quod nunc ipsius emendationem, vitium in ser
narrat Florns, anno prius est quam mone remansisse : lego, omnes terras,
qnod snpra narravit de Calatino et ac maria, Paenis earpurgarit. Pater
Calpurnio. metus.

* Aleriæ [Carala] Carala, urbs Sar • JIarco Attilio Regulo] Qui tunc
dimiæ ad Caralitanum sinum ad Ori Consul erat mi.
entem. f Punici maris nomine] Quod peri.
° Terra, marique, Panos expugna culosum propter Syrtes.
116 L. ANNAEI FLORI

nio'* metum: in quem, nisi paruisset, securi districta's


Imperator metu mortis navigandi'* fecit* audaciam.**
Mox ventis remisque'° properatum est: tantusque [§. 18.
terror hostici adventus Poenis fuit, ut apertis paene portis
Carthago caperetur. Prima belli'7 præmium fuit [§. 19.
civitas** Clypea:'9* prima enim a Punico littore quasi arx
et specula procurrit. Et hæc, et trecenta*° amplius castella
vastata sunt. Nec cum hominibus,' sed cum mon- [§. 20.
stris quoque, dimicatum est: cum quasi in vindictam* Afri
cæ nata miræ magnitudinis serpens* posita apud Bagra
dam*' castra vexaret. Sed omnium victor Regulus, [§.21.
cum terrorem nominis* sui late circumtulisset; cumque
magnam vim juventutis, ducesque ipsos5 aut cecidisset,^
aut haberet in vinculis, classemque ingenti præda onus
* In quem districta securi, nisi paruisset, Imperator dedit audaciam narigandi
metu mortis.

Fran.—12 Ita Ms. Reg. Q. Sed Nautrio Ms. Naz. Voss. Edd. nostri omnes.
Naurio Mss. Pall. Reg. F, Toll. Fran. Duisb. Berol. Nannio, et Naurio Mss.
Vim. Natio Mss. Jord. Nautio Ms. Ryck. Ed. Beg. Maurio Ed. pr.—13 De
stricta Ms. Voss. 1. 2.—14 Narigandi aberat a Ms. Flor.—15 Audatiam Ed.
Lips. 2.—16 De rentis remisque Ms. Pal. 1. 2. Ryck. Duisb. Fran. Voss. 1. 2.
Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Num pro et cen
tis? ' Sed dein derentis r. Ms. Naz.: in quo supra scriptnm erat denique. Jord.
deinde rentis r.—17 Belli prima Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
Stad. Pont.—18 Ciritas aberat a Ms. Flor.—l9 Clupeia Ms. Ryck.—20 CCC.
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—1 Hominibus modo Jord. Ms. Reg. Q, Ed.
Gryph. Stad. Lugd. Pont.—2 iuindictâ affrice Ed. Lips. 1.—3 Ita Mss. Vin.
Toll. Duisb. Regg. Ed. pr. Stad. Pont. Beg. Duk. 1. 2. Sed Bargadam Ms.
Ryck. Bragradam Ms. Fram. Bragadam Mss. Voss. Pall. Naz. Ed. Lips. 2. 3.
Med. Par. Ven. Grut. Lugd. Freinsh. Zeu. Fab. Blanc. Vetst. bragada Ed.
Lips. 1. Baggadam Ed. Amstel.—4 In omnes Ms. Naz.—5 Ducesque ipsos ab
erant a Ms. Flor.—6 Sic conj. Camers. Sed cepisset Jord. Mss. Pall. Ryck.
et Duk. omnes, præter Voss. 3. in quo vulgata erat, Ed. pr. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Sab. Junt. Gryph. Blanc. Beg. Duk. 1. 2. caepisset Ed. Ven.—7 Onustam

NOTAE

s Clypea] Hodie Zafaram. * Triumpho grarem] Poëticum; qua


si nullus esset in illa classe, qui tri
* Mirae magnitudinis serpens] Ejus
exuviæ centum et viginti pedum lonumphum non mereretur.
gæ. 1 In Urbem præmisisset] Alter Con
* Bagradam] Bagradas Africæ flu sul Manlius eam reduxit cum viginti
vius. septem millibus captivorum, et nava
• J Sed omnium victor] Pater meus lem triumphum egit.
legebat, sed enim victor.
EPIToM. LIB. ii. cAP. 2. 117

tam,7 et triumpho gravem,* in Urbem præmisisset;' etiam


ipsam belli" caput* Carthaginem urgebat9 obsidio,'° ipsis
que portis inhærebat. Hic paululum'* circumacta [§. 22.
fortuna est,/ tantum'* ut plura essent'3 Romanæ virtutis'*
insignia: cujus fere magnitudo calamitatibus approbatur.
Nam conversis ad externa'* auxilia hostibus; cum [§. 23.
Xanthippum'° ° illis'7 ducem Lacedæmon misisset, a viro
militiæ peritissimo vincimur. Tum foeda clade,'* Romanis
que usu incognita,° vivus'9 in manus hostium venit fortissi
mus Imperator.P Sed ille quidem par tantæ calamitati**
fuit. Nam nec Pumico carcere infractus' est,$$ nec lega
tione suscepta.' Quippe diversa, quam hostes man- [§. 25.
f Hic paululum fortuna fuit inconstans.
s Nam nec fractus fuit Punico carcere.

aberat a Ms. Flor. Sed honustâ Ed. Lips. 1. 2. s. Med.—8 et ipsam caput belli
Ed. Ven. etiam jam ipsam caput belli Ms. Ryck. et ipsam b. c. Ms. Voss. 3.
jam ipsam b. c. Mss. Duk. ceteri. Jord. Ed. pr. Grut. Freinsh. Zeu. Fab.
Vetst. Beg. Duk. 1. 2. et jam ipsam caput belli Ed. Gryph. Stad. Lugd. Pont.
Caput belli Mss. Regg. Flor. Fran. Malliab. Ed. Lips. 1. 2. 8. Ber. Sab.
Méd. Par. Junt. Ven.—9 Urguebat Ms. Naz. Pal. 2.—10 Obsidione Mss. Pall.
Ryck. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—11 Paulum Ms.
Ryck. Toll. Voss. Duisb. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald.
Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—12 Est tm : Ed. Lips. 1.—13 Deessent Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. adessent Ed. Ven.—i4 Urbis Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—15 Extrema Ed. Gryph.—i6 Xan
tippum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. Pont.—17 Illic Ed. Vem.—
18 Sic Mss. Regg. Sed tum f. clades Ms. Ryck. Toll. Duisb. Fran. Voss. Ed.
pr. Lugd. Zeu. Beg. Duk. 1. 2.: et, ut videtur, Mss. Vin. Pall. faedaque
clades, Romanisque usu incognita. Nam vivus Jord. vincimur cum farda clade
Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont.—19 Incognita.
Virus Ms. Ryck. Duisb. Ed. pr.—20 Sic Ms. Pal. 2. et Duk. nonnulli. Ed.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Stad. Lugd. Pont. Blanc.
Amstel. Beg. Duk. 1. 2. Sed calamitatis Mss. Jord. Naz. Vin. Pal. 1. Ryck.
Toll. Voss. 1. 2. 3. Duisb. Ed. pr. Grut. Freinshem. Vetst.—1 Sic et Mss.
Vin. Sed fractus Ms. Fran. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald.

NOTHE

* Etiam [jam] ipsam belli caput] P Fortissimus Imperator] Regulus.


Melius si legas, sed ipsum belli caput; q Infractus est] Hic “infractus' nil
et ita legebat Pater meus. aliud significat quam fractus, ut apud
* Xanthippum] Qui, cum eum co- Virgil. * Torpent infractæ ad prælia
piis suis Carthaginenses præfecerint, vires.' Et alibi quod notandum.
triginta millia Romanorum occidit. * Legatione suscepta] Illum Romam
• Romanisque usu incognita] Nullus miserant Carthaginenses, ut captivo
enim antehac Romanorum dux in rum mutationem suaderet: labantem
potestatem hostium venerat, Senatum firmavit me faceret, et rur
118 IL. ANNAEI FLORI

daverant, censuit;* ne pax fieret, nec commutatione* capti


vorum reciperetur. Sed nec illos voluntario ad [§. 25.
hostes suos reditu, nec ultimo* sive carceris,3 sive° crucis
supplicio* deformata7 majestas; immo his omnibus admi
rabilior,* quid aliud quam victus de victoribus, atque
etiam,9 quia Carthago non cesserat, de fortuna triumphavit?
Populus autem Romanus multo acrior infestiorque [§. 26.
pro ultione Reguli, quam pro victoria, fuit. Metello [§. 27.
igitur Consule' spirantibus altius Poenis, et reverso in
Siciliam bello, apud Panormum'° " sic hostes cecidit, ut ne
amplius eam insulam cogitarent.'* Argumentum [§. 28.
ingentis victoriæ, centum circiter elephantorum" captivitas;
sic quoque magna præda, si'* gregem illum" non bello, sed

* Quippe suasit alia quam quæ hostes mandaverant.


-

Ven. Gryph. Stad. Pont. Zeu.—2 Sic Ms. Naz. Fran. Ed. Vin. Lugd. Sed
ne commutatio Ms. Flor. Voss. 1. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt.
Ald. Ven. Gryph. Stad. Zeu. Amstel. Beg. nec commutatio Ed. Stad. Pont.
Fab. Blanc. ne commutati, ne Mss. Duk. reliqui. Ed. pr. Freinsh. Duk. 1. 2.
—3 Ullo Ed. Lips. 2.—4 Nec in ultimo Mss. Pall. Ryck. Malliab. Dnisb.
Fran. Berol. Ed. pr. Beg. nec ultio Ed. Med. Par. vitiose pro ultio.—5 Car
cere Ms. Naz. Pall. Berol. Malliab. Duisb. Fran. Voss. 3. Ed. pr. Beg.—
6 Seu crucis Ms. Fran. Voss. 1. 2. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven.
Gryph. Stad. Lugd. Pont.—7 Deforma Ed. Lips. 1.—8 Ad mirabilior Ed.
Lips. 1.—9 Atque etiam absunt ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Grypb.
Stad. Pont.—10 Panhormum Ms. Naz. Voss. 1. 2.—11 Sic conj. Lipsius. Sed
ut ne amplius e. i. concitarent Ms. Flor. Naz. (in quo tamen super con scriptum
erat co) Ed. Sab. Freinsh. ut nec amplius e. i. concitarent Mss. Pall. Ryck.
Lipsii, Duk. plerique. Ed. pr. Vin. Grut. Lugd. Fab. Vetst. ut nec amplius
ea in insula concitaretur Ms. Reg. Q. ut ne amplius ea in ins. concitaretur Ed.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont. ut nec ampl. c. i.
cogitarent Ed. Zeu.—12 Ac si gregem Ms. Naz. Pal. 1. (a manu secunda) 2.
Ryck. Ed. pr. Ven. Vulgata erat in Ms. Malliab. Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Med. Par. Jordanes legit sic : sic quoque magnas praedas agit, ut si gregem.

NOTÆ

sus ad Carthaginenses * Egregius pro t Metello igitur Consule] Anno deci


peravit exul.' Vide mirabilem Ho mo quinto hujus belli Punici ; et hic
ratii Od. iii. 5. L. Cæcilius Metellus non vere Consul
* Supplicio] Horat. * Atqui sciebat erat tunc, sed Proconsul.
quæ sibi barbarus Tortor pararet.' u Panormum] In Sicilia. Vide su
Et Cicer. alicubi, * Neque tamen ig pra.
morabat se ad crudelissimum hostem, v Centum circiter elephantorum] Ex
et ad exquisita supplicia proficisci ; historiæ fide centum et viginti capti
sed jusjurandum conservandum puta sunt.
bat.' * Sic quoque magna præda, si gre
EpitoM. Lib. II. cAP. 2. 119

venatione cepisset.'* Appio'* Claudio Consule,* [§. 29.


non ab hostibus, sed a's Diis ipsis superatus est, quorum
auspicia contemserat;* ibi statim classe demersa, ubi ille
præcipitari pullos jusserat, quod pugnare ab his'° vetaretur.
Marco'7 Fabio Buteone* Consule, classem hostium [§. 30.
in Africo** mari apud Ægimurum,'9* jam in Italiam ultro
navigantem, cecidit. Quantus o tunc*° triumphus [§. 31.
tempestate intercidit, cum opulenta præda classis, adver
sis' acta ventis, naufragio suo Africam* et Syrtes, omnium
imperia* gentium,° insularum littora, implevit! Magna [§. 32.
clades, sed non sine aliqua principis populi dignitate; in
terceptam tempestate victoriam,* et triumphum periisse*
-

—13 Caepisset Ed. Lips. 1. 3. Med. Par.—14 Sic Jord. Mss. Win. Grut. et
Duk. fere omnes, in his Berol. Sed Publio Ms. Voss. 3. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.
Claudius Pulcher Consul Ed. Ald.—15 Ab Diis i. Ms. Voss. 1. ab ipsis Diis
Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—16 Ab iis Ed. Beg.—17 M. Ed. Lips. 1. Par.—
18 Affrico Ed. Lips. 1. 2. 3. ubique.—19 Egynurum Ed. Lips. 1. 2. 3. Egimu
rum Ed. Med. Par. Vem. Gryph.—20 Sic et Ed. Ven. Sed quantus o tum Ed.
Stad. Pont. quantus tum Ms. Reg. F. quantus ho tunc Ms. Voss. 1. Quamris
Octario Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. 2. Gryph. quamris Octavo Ed. Par. 1.
—1 Arersis Ed. Freinsh.—2 Affricam Ed. Lips. 1. 2. 3. fere ubique.—3 Im
periorum Ed. Beg.—4 Intercepta tempestate rictoria Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Stad. Pont. Beg.—5 Perisse Ms. Flor. Berol. Ryck. Duisb.
Fran. Ed. pr. Lips. 1. 3. In Ed. Beg. est et triumphus periit naufragio.—
NOTÆ

gem illum] Multa hic congessit eru nico primo, temeritas movebit ; qui
ditissùmus Salmasius, qui legit, Sic etiam per jocum Deos irridens, cum
quoque magna præda ac si gregem cavea liberati pulli non pascerentur,
illum. Sed ille locum non intel mergi eos in aquam jussit, ut bibe
lexit, qui tamen per se planissimus rent quoniam esse nollent. Qui risus,
est. Isti centum elephanti magna classe devicta, multas ipsi lacrymas,
etiam praeda erant, inquit Noster, si magnam Pop. Rom. cladem attulit.'
illos populus Romanus non bello, sed * Marco Fabio Buteone] Anno istius
venatione, cepisset. At cum bello belli vigesimo primo. Unde patet
cepit, non magna præda sunt, cum multa Florum præterire.
damna ibi accepta vix ulla captura, • Apud Ægimurum] Insulam inter
nednm centum elephantorum capti Siciliam et Africam.
vitate, queant reparari. b Omnium imperia gentium] Quid
* Appio Claudio Consule] Sequenti hoc sit, nemo homo unquam intelli
anno post Metelli victoriam. get: lege, nt restituit Pater meus,
* Quorum auspicia contemserat] Hoc omnium maria gentium ; hoc probant
declarat Cicer. de Nat. Deorum lib. sequentia, * Insularum littora.'
ii. * Nihil nos P. Claudii, bello Pu
12 L. ANNAEI FLORI

maufragio. Et tamen, cum Punicæ prædæ omnibus^ pro


montoriis7 insulisque frustarentur* * et fluitarent,9 populus
Romanus et sic'° triumphavit.“ Lutatio'' Catulo [§. 83.
Consule* tandem bello finis impositus apud insulas, quibus
nomen Ægates.*** Nec major alias'* in mari pugna; [§. 84.
quippe commeatibus, exercitu, propugnaculis, armis gravis
hostium classis, et in ea quasi'* tota Carthago: quod ipsum
exitio fuit. Romana classis promta, levis, expedita, [§. 35.
et quodam genere* castrensis;* ad similitudinem pugnæ
equestris, sic remis, quasi habenis agebatur; et in hos, vel
in illos's mobilia rostra speciem viventium* præferebant.
Itaque momento temporis laceratæ hostium rates, to- [§. 36.
tum inter Siciliam Sardiniamque pelagus naufragio suo ope
ruerunt. Tanta deniquefuit illa victoria, ut de exscin- [§. 37.
dendis'° hostium moenibus non quæreretur. Supervacuum
* Et tamen cum Punicae prædæ repellerentur ab omnibus promontoriis insulisque,
et fluitarent.
* Et quodam modo.
----

6 Amnibus Ed. Gryph.—7 Sic et Ed. Ven. At abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3.


Ber. Sab. Med. Par. Gryph. Sed promunctoriis Ms. Fran. pronuntoriis Ms.
Duisb. Ed. pr.—8 Frustrerentur Ms. Naz. frustrarentur Ms. Pal. 1. 2. Ed. pr.
Ab Jord. Ed. Lips. 1. 2. 8. Ber. Sab. Med. Junt. Ald. Par. Ven. Gryph.
Lugd. Zeu. absnnt verba frustarentur et. Ed. Stad. Pont. insulisque allisæ fiui
tarent.—9 Fluitarent Mss. Regg. Ed. Par. fluritarent Ed. Lips. 1. et fluit. ab
erant a Ms. Voss. 2.—10 Ita Ms. Gud. Berol. Duisb. Regg. Voss. 1. 2. Ed.
pr. Sed at sic Jord. Ms. Naz. Absunt ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Fab. Vetst.—
11 Sic Mss. Toll. Dnisb. Regg. Voss. Jord. Ed. pr. Sed Lucacio Ms. Fran.
Luctatio Ms. Ryck. Ed. Lips. 2. 3. Ven. Gryph. Tluctato Ed. Lips. 1. Abest
ab Ed. Med. Par.—12 Egates Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—13 Alia Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—14 In eis qi Ed. Lips. 1. in
eis quasi Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—15 Vel illos
Ed. Duk. 1. 2. vel in illos ictus Ed. Grypb. Stad. Pont.—16 Sic Mss.
NOTAE

* Insulisque frustarentur [frustraren r Ægates] Inter Africam et Sicili


tur] Salmasius legit frustarentur pes am, tres numero, arae ut volunt a Vir
sime: elegantissime navis frustrari gilio dictæ, quod ibi fœdus cum Car
portu dicitur, cum illi subire non po thaginensibus ictum sit.
test. * Et quodam genere castrensis] Ex
4 Triumpharit] Eo triumphavit, pedita ut castrensis exercitus.
quod præda Punica omnibus promon b Speciem virentium] An equorum ?
toriis insulisque frustrata fluitaret. cum supra dixerit * qnasi habenis
• Lutatio Catulo Consule] Anno hu agebatnr.* An rostrorum ? Certe
jus belli vigesimo quarto. equorum.
epitoM. Lib. II. CAP. 3. 121

visum est in arcem murosque'7 sævire, cum jam in mari


esset deleta Carthago.'

CAP. III.
BELLUM LIGUSTICUM.*

PeRAcTo Punico bello, secuta est brevis sane,* et [§. 1.


quasi ad recipiendum* spiritum,* requies, argumentumque*
pacis, et bona fide* cessantium armorum, tunc primum post
Numam clausa porta Jani fuit:*°° sed statim ac sine mora
patuit. Quippe jam Ligures,* jam Insubres Galli,* [§. 2.
nec non7 et Illyrii* * lacessebant; sic desub' Alpibus, id est,
desub ipsis Italiæ faucibus,*9 gentes'° Deo quodam assidue

• Porta Jani tunc primum post Numam clausa fuit, quod est indicium pacis, et
arnorum bona fide cessantium.
* Sic desuper Alpibus ; id est, desuper ipsis faucibus Italiae.
-

Regg. Sed excidendis Ms. Ryck. Naz. Toll. Berol. Duisb. Voss. Fran. Jord.
Ed. pr. Lips. 1. 2. 8. Ber. Sab.TPar. Junt. Ald. Ven. Vin. Gryph. Stad. Lugd.
Beg. Duk. 1. 2. excindendis Ed. Grut. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst.—17 In muros
arcemque Ms. Ryck. Toll. Duisb. Fran. Ed. pr.
1 Bellum Ligurium Ms. Naz. Bellum Liguricum Ms. Gnd. Reg. F, Ed. Lips.
1. 2. 3. b. Ligoricum Ms. Voss. 1. de bello Ligurico Mss. Pall. bellum Ligusti
num Ed. Stad. Pont.—2 Recuperandum Ms. Reg. F.—8 spm Ed. Lips. 1.—
4 Arg7Tjue Ed. Par.—5 Fide bona Ms. Berol. Ed. Beg.—6 Sic Ms. Naz. Ed.
Fab. Dnik. 2. Sed Jani porta fuit Ms. Ryck. Duisb. Fram. Ed. pr. fuit porta Jani
Mss. Voss. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont.
Zeu. Vetst. Beg. ibuk. 1.—7 Necnon Ed. Lips. i.—8 Non Illyrii Mss. Vin
Voss. 3. In Ed. Lips. 1. 2. 3. scriptum est ubique Illirii : et in Med. Par. 2.
Ven. illirici. Etiam in Par. 1. Gryph. Stad. Poht. est illyrici.—9 Desub Alpi
bus Italia faucibus Ms. Fran. In Èå. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. est de subalpibus
...de subipsis. Ed. Ven. de subalpibus i. desub ipsis. Ab Ed. pr. abest τὸ ipsis

NOTAE

* Cum jam in mtari esset deleta Car * Clausa porta Jani fuit] Vide cap.
thago] Quia in navibus quas ceciderat 2. lib. i.
Catulus, quasi tota Carthago, ut su c Ligures] Populi, qui Alpes mari
pra dixit Noster, continebatur. timas incolunt.
CAp. iii. Bellum Liguslicum] Anm. d Insubres Galli] Galliæ Cisalpinæ
Mundi 3713. ante Ch. Nat. 235. ab populi, quorum caput Mediolanum.
Ur. Cond. 516. Coss. L. Cornelio • Illyrii] Populi juxta mare Adria
Lentulo Caudino et Q. Fulvio Flacco. ticum ad Occidentem.
• Brevis sane] Vix quadriennii re f Desub] Nota præpositionem junc
quies data fuit. tam præpositioni. Sic * de procul '
122 L. ANNAEI FLORI

incitante,'' ne rubiginem scilicet ac situm arma'* sentirent.


Denique utrique* quotidiani,'* et quasi domestici [§. 3.
hostes tirocinia'* militum imbuebant," nec aliter utraque
gente, quam quasi'* cote quadam, populus Romanus'° fer
rum suæ acuebat virtutis."7 Ligures'* imis'9 Alpium [§. 4.
jugis adhærentes* inter Varum*° et Macram' flumen, impli
citosque* dumis sylvestribus, major aliquanto* labor erat
invenire, quam vincere. Tuti* locis et fuga,*' durum atque
velox genus, ex occasione magis latrocinia,° quam bella
faciebat.7 Itaque cum diu multumque eluderent [§. 5.

* Ligures adhaerentes profundis Alpium jugis.


-

10 Gens Ed. pr.—11 Incitatæ Ms. Pal. 2.—12 Ac situm scilicet arma Ed. Lugd.
Freinsh. Zeu. Blanc. Amstel. Beg. Duk. 1. 2. Ac situ s. arma Ed. Lips. 1. 2. 3.
ac situm arma, omisso rô scilicet, Ed. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—
13 Denique utrique cotidiani Mss. Pall. et Duk. fere omnes, Ed. pr. Junt. Vem.
Sed denique quotidiani Ms. Reg. F. denique itaque quotidiani Ed. Lips. 1. 3.
Ber. Med. Par. denique ita quotidiani Ed. Sab. Ald. Gryph. Vin. Stad. Grut.
Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Amstel.—14 Tyrocia Ed. Lips. 1. pro tyrocia. Sed tyro
cinia Ed. Lips. 2. 3. Med. Ven. tyrocia Ed. Par. 2. Gryph. tirocina Ed. Par. 1.—
15 Sic Ms. Voss. 3. Ed. Vin. Stad. Grut. Lugd. Sed quam si Mss. Pall. Ryck.
Toll. Duisb. Regg. Fran. Ed. pr. Blanc. Beg. quasi, omisso τφ quam, Ms.
Naz. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. quam, omisso τφ
quasi, Ms. Voss. 1. jam si Ms. Voss. 2. et correctum sicut.—16 P. R. Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. fere ubique.—17 Suae rirtutis acuebat Ms. Naz.
Ryck. Flor. Malliab. Fran. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald.
Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—18 Lygures Ms. Berol.—19 In riis Ms.
Ryck. inriis Ed. Lips. 2. Blanc.—20 rarrum Ed. Lips. 1. 3. arum Ed. Med.
Par.— 1 Macrum Mss. Vin. quidam, Ed. Gryph.—2 Implicitos Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—3 Aliquando Ed. Beg.—4 Ita Mss.
Pall. Regg. Berol. Ë. Duisb. Ed. pr. Sed totum locis Ms. Ryck. tutus locis
Ms. Fran. tuti siquidem locis Jord. tutum locis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Vetst.—5 Fugaqüe Ms. Fram.—6 Latro
cinia magis Ms. Naz. Ryck. Toll. Duisb. Fran. Ed. pr.—7 Faciebant Ms. Be
rol. (in quo tamen scriptum erat faciebät) Flor. Jord. Ed. Beg. Duk. 1. 2.—

NOTÆ

apud Plautum alicubi ; ita apud h Tirocinia militum imbuebant] Ne


Plautum reperias * esub' et * desub.' mo unquam ante Florum hoc dixit,
Ceterum, quod vir magnus affirmat, Imbuebant tirocinia militum: nihil
cave id verum putes; nam sub, et aliud est quam imbibebant tir. mil.
desub, non sunt idem ; desub enim Gallice, Essuyoient l'apprentissage de
est desuper. Pater. mos Soldats. C'étoit sur eua- que nos
s Utrique] Nota ut insolitum utri Soldats faisoient leur appremtissage.
que de tribus dici, nisi Ligures et In i Et fuga] Hic fuga nil aliud est
subres intelligat; Illyricos vero præ quam pedum velocitas, quod notan
termittat, utpote remotiores. dum.
EPiToM. Lib. II. cAP. 3. 128

Salyi, Deceates,* Oxybii,' Euburiates," Ingauni,* tandem


Fulvius" latebras eorum ignibus9 sepsit: Bæbius'° ° in
plana deduxit: Posthumius'' P ita exarmavit, ut vix reli
querit'* ferrum, quo terra coleretur.
-

8 Eluderent Salurii, Decilates, Orunii, Buriates, Ingauni Mss. Jord. eluderet


saltus detrate. buriates seaeule. incognitas Ms. Duisb. Ed. pr. eluderet saltus, de
ciate serubile buriatas incognitas Ms. Pal. 1. eluderet saltus, Erubiles, Buriates,
Sorulæ incognitas Ms. Ryck. eluderet saltus, Deceates, Orybii, Euburiates, In
gauni, incognitas Mss. Regg. eluderet saltus, Deceate, Buriales, Serule incognitas
Ms. Berol. eluderent Salyi, Deceates, Orybii, Buriates, Serule incognitas Ms.
Malliab. Flor. eluderet saltus del/ureate foccubulees incognitae Ms. Fram. eludere
tur saltu Ocrubules Buriates Serule incognitas Ms. Voss. 3. eluderent Salyi, De
ceates, Serobuli Buriates, i. Ms. Voss. 1. eluderet saltus deciates orubile buriatas
incognitas Ms. Naz. quocum fere consentit Ms. Pal. 2. In Ms. Voss. 2. erat
Deciates: cetera nt in Edd. eluderet saltus deceates (deciates Lips. 2. 3. Med.
Par. Ven.) morubii incognitas tandem Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. elude
rent Salii, (sic et Zeu.) Deceates, Orybii, Euburiates, incognitas Ed. Gryph.
eluderent saltu, riis, latebris, Deceates, Orybii, Euburiates, Ingauni Ed. Stad.
Pont. e Jord. eluderet Salyus, Deciates, (Beg. Deceates) Orybius, Euburiates,
Ingaunus Ed. Blanc. Beg.—9 Igni Jord.—-10- Bebius Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Ven. Gryph. Nam his in libris pro diphthongis æ et œ fere ubique est
littera e: id quod supra jam monuimus.—11 Postumius Ms. Ryck. Duisb.
Fran. Ed. pr. Blanc. Duk. 1. 2.—12 Relinqueret Mss. Pall. Ryck. Toll. Duisb.
Berol. Fran. Ed. pr.

NOTÆ

j Salyi] Qni et Salyes in tabulis suit, quod duravit annis lxxx. Alii
nominantur, Galliae Narbonensis po de Quinto Fulvio malunt intelligi, qui
puli circa Aquas Sextias ad Occiden anno di.xxiv. de Liguribus triumpha
tem Ligurum. vit ; et favere videtur Livius xliv.
* Deceates] In Gallia Narbonensi • Baebius] Fuere duo Bæbii Tam
populi ad Vari ostia, ubi Ligures, qui phili sive Pamphili, fratres, Cn. scili
Deceates Ligures etiam dicebantur, cet, et M. l)e Marco hic Noster
ut et Oxybii qui Deceatibus Orien loquitur; nam de Liguribus triumpba
tales erant ad oram Gallici maris. vit, collega Cornelio Cethego anno ab
' Orybii] Vide Deceates, nota supe Ur. Cond. 573. Eosque in agrum
rmoti. Taurasinorum, quem de Samnitibus
* Euburiates] In Liguria, ut et Romani ceperant, traduxit; unde illi
Inganni, qui et Albinganmi dicti sunt. postea Ligures Bæbiani et Cornelia
* Tandem Fulcius] Quint. Fulvius ni dicti sunt, et in hoc Samnitium
Flaccus, vel Marcus Fulvius Nobilior, tractu a Plinio recensentur.
nam utrique de Liguribus triumpha P Posthumius] A. Posthumius Albi
runt. Sed de M. Fulvio Nobiliori nus, qui Consul fuit cum C. Calpurnio
malim intelligi, qui finem bello impo Pisone, Liv. xi. 41. 3.
124 L. ANNAEI FLORI

CAP. IV.

BEI, LUM GALLICUM.

GALLIs Insubribus,* et' his accolis Alpium, animi [§. 1.


ferarum, corpora plus quam humana erant: sed experi
mento deprehensum* est, quippe** sicut* primus impetus
eis major quam virorum est, ita sequens minor quam foemi
narum: Alpina corpora* humentis coelo* educata, [§. 2.
habent? quiddam simile7 nivibus* suis: quæ mox ut caluere
pugna,9 ° statim'° in sudorem'' eunt;'* et levi motu, quasi
sole, laxantur.* Hi sæpe'* et alias, sed Britomaro** [§. 3.
duce,* * non prius soluturos se baltea, quam Capitolium
* Sed istud experimento deprehensum est, nempe quod ut, &c.
* Humido caelo.
* Quæ corpora mox ut caluere pugna, statim eunt in sudorem, et leri motu, quasi
sole, dissolruntur.

1 Er his Ed. Ven.—2 Depraensum Ed. Vem.—3 Quod Auctor hist. misc. 3.
3. Urspergensis in Chron. Bergomensi ad A. M. 4967. et Nauclerus Generat.
LVIIII. Ed. Stad. Pont. Zeu. Abest ab Ed. Blanc. verbis earper. depr. est
inclusis uncis. Ed. Beg. sed, quod experimento deprehensum, sicut pr. imp. &c.—
4 Alpina enim corpora Auctor hist. misc. causa autem hæc est, quod Alpina cor
pora Ursperg. Alpina quippe corpora Ed. Beg.—5 Hunnecto Auct. hist. misc.—
6 hnt Ed. Lips. 1.—7 Simile aberat a Ms. Voss. 1.—8 Ita Ms. Jord. Naz.
Pal. 1. Gud. Regg. Voss. 3. Auct. hist. misc. Ursperg. Bergom. Sed cum miri
bus Mss. Vin. Ryck. Toll. Duisb. Fran. Voss. 2. Ed. pr. Vem. Stad. Grut.
Lugd. Pont. Vetst.—9 Cum mor caluere pugna Jord. cum calore prima pugnae
Ursp. cum mox calore pugnae Bergom. cum mox calore exarserint pugnae Hist.
misc. mor ut cal. p., omisso τά quae, Ed. Beg.—10 Statim abest ab Ed. Lips. 2.
—11 Insudorem Ed. Lips. 1. in sudore Ms. Berol.—12 Exeunt Mss. Vin. quidam.
—13 Hoc sæpe Ed. Lips. 1. 2. 3. Hic sæpe Ed. Par.—14 Et Britomaro Jord.
sed Britomatro Ms. Ryck. sed Birtomarco Ms. Duisb. et in marg. Britamaro:

NOTÆ

CAp. iv. Bellum Gallicum] Ann. quippe, id est, scilicet, ut apud Virgil.
Mundi 3725. ante Ch. Nat. 223. ab * Quippe ferant rapidi secum.'
Ur. Cond. 528. Coss. L. AEmilio Pa * Quæ mox ut caluere pugna] An
po, C. Attilio Regulo. nives, an corpora ? lego, nam mox,
• Gallis Insubribus] Vide cap. sup. &c. probat enim tò simile a se posi
* Quippe] Mirum quantopere vox tum. Docti, quid velim, facile sen
ista viros doctos turbaverit, ut etiam serint. Pater.
novas lectiones introducerent: sed a Britomaro duce] De Boiis intelli
ne longum faciam, sic lege et intel gendum est.
lige: Sed experimento deprehensum est,
EP1ToM. LIB. II. CAP. 5. 125

ascendissent,'juraverant. Factum est. Victos enim Æmi


lius in Capitolio discinxit. Mox, Ariovisto's duce, [§. 4.
vovere * de nostrorum militum præda Marti suo* torquem.'
Intercepit Jupiter'° votum.'7 Nam de torquibus eorum
aureum tropæum'* Jovi Flaminius'9* erexit. Viri- [§. 5.
domaro*° rege * Romana arma Vulcano' promiserant: alior
sum** vota ceciderunt.* Occiso enim rege, Marcellus***
tertia** post Romulum' patrem Feretrio Jovi arma** sus
pendit.

CAP. V.

BELLUM ILLYRICUM.

ILLYRii,' seu* Liburni,* sub extremis Alpium radi- [§. 1.


-

quod erat in Mss. Vin. nonnullis. sed Brutomaro Ms. Reg. Q.—l5 Ariouito
Ms. Naz. Voss. 1. 2. Reg. F. Arioiusto Ms. Pal. 2. Duisb. Ed. pr. Arnouito
Ms. Pal. 1. Areouisto Ms. Reg. Q. Ariomico Ms. Fran. Ariouico Mss. Vin.
Ariobisto Jord. Aristonico Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Astrionico Ed.
Gryph. Stad. Grut. Pont. Zeu. Vetst.—16 Juppiter Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven.
Lugd.—17 Votum aureum Ed. Lugd.—18 Tropheum Ed. Lips. 1. 2. 3. trophæum
Ed. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Grut. Pont. Freinsh. Zeu. Blanc.
Vetst.—19 Fláminius Ed. Med. Par. Flamineus Ed. Lips. 3. Flamminius Ed.
Ven.—20 Britomatro Ms. Ryck. Virodomaro Ms. Reg. Q, Voss. 1. Fran. Vir
dumaro Ed. Stad. Pont. Virdomaro Mss. Vin.—21 Sic et Ed. Ven. Sed alioqn
Ed. Lips. 1. alioquin Ed. Lips. 3. Med. Par.—22 Marcello Ed. Beg.—23 Ter
tius Ms. Reg. Q. tercia Ed. Lips. 1. ubique.—24 Arma Jovi Ed. Wetst. Am
stel. Jovi opima Ed. Stad. Pont. e Jord.
1 Illyrici Ms. Ryck. Regg. Toll. Fran. Duisb. Jord. Ed. pr. Stad. 2.—2 Se

NOTÆ

• Marti suo] Marti quem colunt duravit annis quatuor.


Galli, ut docet Cæsar de bello Galli * Tertia post Romulum] Virgil. de
co vi. 17. Marcello, * Tertiaque arma Patri sus
f Flaminius] C. Flaminius Nepos, pendet capta Quirino.'
qui cum P. Furio Calvo Consul fuit. CAP. v. Bellum Illyricum] Hoc bel
s Aliorsum vota ceciderunt] Alior lum quatuor annis ante Gallicum, de
sum, alioversum. In alienas manus quo cap. superiori actum est. Ann.
vota illa devenere ; nam pro Roma Mundi 3721. ante Ch. Nat. 227. ab
nis armis, quæ Vulcano Galli promi Ur. Cond. 524. Coss. L. Posthumio
serant, Romani Gallica Jovi suspen Albino ii. et Q. Fulvio Centumalo.
dere. * Illyrii seu Liburni] Nam Liburnia
* Marcellus] M. Claudius Marcel Illyridis regio est.
lus, qui finem bello imposuit, quod
126 L. ANNAEI FLORI

cibus* agunt inter Arsiam,* Titiumque5 ° flumen, longissime


per totum Adriani** maris littus effusi. Hi, regnante [§. 2.
Teutana7 muliere, populationibus non contenti, licentiæ
scelus addiderunt. Legatos quippe nostros," ob ea [§. 3.
quæ deliquerant,** jure agentes, nec gladio9 quidem, sed ut
victimas, securi percutiunt:**°* præfectos navium, igni''
comburunt: idque quod'* indignius foret, mulier imperabat.
Itaque, Cnæo'* Fulvio'* Centimalo*s * duce, late do- [§. 4.
mantur. Strictæ in principum'° colla secures, legato- [§. 5.
rum manibus litavere.**

* Nam legatos nostros jure agentes, ob ea quæ illi deliquerunt, percutiunt, non
quidem gladio, sed securi, quasi rictimas.
° Justa persolrere manibus legatorum.
-

Ed. Par.—3 Jugis Ms. Flor.—4 Arsium Ed. Lips. 2.—5 Ticinumque Mss. Vin.
Pal. 2. Fran. Voss. 3. Ticiniumque Ms. Flor. iitinumque Ed. Lips. 1. 3. ty
tiùque Ed. Par. 1. tyriumque Ed. Par. 2. titunìque Ed. Lips. 2. Tytiumque Ed.
Gryph.—6 Sic Mss. Vim. et Duk. plerique : Ed. pr. Ber. Sab. Par. Stad.
marg. etiam Beg. Sed Adriatici Ms. Reg. Q, Flor. Ed. Ven. Gryph. Stad.
Pont. Sed in Ms. Flor. emendatum erat Adriani. Ed. Lips. 1. 2. 3. Adriaci.—
7 Sic Mss. Pall. Bongars. et Duk. plerique, in his Berol. Jord. Ed. pr. Sed
Tantana Ms. Reg. Q. Teucana Mss. Vin. Fran. Theutona Ms. Voss. 3. teusa
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Teuta Ed. Ven. Stad. Grut. Lugd. Pons. Zeu.
Fab. Vetst. Teuca Ed. Gryph.—8 Delinquerant Ed. Lips. 3.—9 Ita Ms. Pal.
2. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem. Grut. Lugd. Stad. Pont. Freinsh. Zeu.
Vetst. Amstel. Sed ne gladio quidem Ms. Ryck. Reg. F, Flor. Fran. Malliab.
Naz. Pal. 1. Jord. Ed. Fab. Blanc. Beg. Duk. 1. 2.— 10 percuciunt Ed. Lips.
1. 3.—11 Igne Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd.
Pont. Zeu. Vetst. Beg.—12 Sic Ms. Ryck. Fran. Voss. Sed quo ind. Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu.fab. Blanc.
Amstel. Beg. Duk. 1. 2.—13 Cnaeo aberat a Mss. Regg. Sed C. Ms. Fran.
Cneo Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven.—14 Fulcio aberat a Ms. Berol. Malliab.
Duisb. Ed. pr. Beg.—15 Centimano Ms. Fran. Centumalo Ed. Stad. Pont.—
16 Principium Ms. Ryck. Ed. Gryph. principem Ed. Ven.

NOTAE

b Arsiam, Titiumque] Arsia fluvius f Securi percutiunt] Alter tantnm


ad Occidentem, Italiæ terminus; Ti occisus est.
tius, ad Orientem. Alii Illyricos fines * Cnæo Fulrio Centimalo] Vide in
latius extendunt. Tit. alii Quintum vocant, Eutrop.
c Adriani] Ita Horatius: ita et Ci Cnæum cum Floro.
cero. Aliud est, proprie loquentibus, h Legatorum manibus litarcre] Li
Adriaticum, et, Adrianum. Pater. tare, hoc est, sacrificare. Sic lib. iii.
d Legatos quippe nostros] Hi fuere 18. * Strabo Pompeius mon prius finem
C. et L. Cornmcani. caedium fecit, quam Asculi eversione
* Ob ea quæ deliquerant] Italicos manibus tot exercituum Consularium
mercatores spoliaverant. direptarumque urbium Diis litaretur.'
EPITOM. LiB. II. CAP. 6. 127

CAP. VI.

BELLUM PUNICUM SECUNDUM.

Post primum Punicum bellum, vix quadriennii' [§. 1.


requies,* ecce alterum bellum :* minus quidem spatio* (nec
enim amplius quam decem et octo* annos" habet*) sed adeo
cladium* atrocitate terribilius, ut, si quis7 conferat damna
utriusque populi, similior victo sit populus,* qui vicit.*
Urebat*9* nobilem populum* ablatum mare,' captæ [§. 2.
insulæ,'° s dare tributa, quæ jubere'' consueverat.'*" IIinc
• Stimulabat.
-

1 Quadrieni Ed. Med. Par. quadriennis Ed. Gryph. Stad. Pont.—2 Bellum
abest ab Ed. Beg —3 Spacio Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Mox ab eis
dem libris absunt unci.—4 X. et VIII. Ms. Ryck. XVIII. Ed. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Med. Par. Junt. Ven. Gryph. octo et decem Ed. Stad. Pont.—5 Habet
aberat a Ms. Ryck.—6 Gladii Mss. Regg. Fran. Voss. 1.—7 Siquis Ed. Lips.
1.—8 Sit rictor populus Ms. Pal. 2. Berol. Duisb. Ed. pr.—9 Sic Ms. Naz. a
manu emendatrice, Vim. Regg. Pigh. Jord. Freculph. Sed urgebat Frisingems.
11. 36. pudebat Ms. Ryck. TolI. Duisb. Pall. Fran. Voss. Ed. pr. Ber. Sab.
Junt. Ald. Stad. Grut. Pont. Zeu. Vetst. Beg. aut pudebat Ed. Med. Par. at
pudebat Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven. Gryph. at urebat Ed. Vim. Lugd.—10 Ablato
mari, raptis insulis Ed. Stad. Pont. Beg..... captae insulae. Sic Mss. Pall.
Voss. Ed. Grut. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Amstel. Sed raptae insulæ Ms.
Ryck. Scias. Gud. 2. Toll. Regg. Duisb. Fran. Berol. Ed. pr. Lips. 1. &;
quo
tamen scriptum est rapte) 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph.
Vin. Lugd. Duk. 1. 2. Jord. Freculph. raptas insulas Ms. Pigh.— 11 Habere

NOTAE

CAP. vi. Bellum Punicum secundum] demunt, addunt alii, sed ex tabulis
Ann. Mundi 3731. ante Cli. Nat. decem et octo, nec plus vel minus
217. ab Ur. Cond. 534. Coss. M. Li durasse satis constat.
vio Salinatore et L. Æmilio Paulo. • Similior ricto sit populus, qui vicit]
* Vix quadriennii requies] Cave ex Silius lib. i. * propiusque fuere peri
istimes primum bellum Punicum in clo Queis superare datum.'
ter et secundum, quatuor tantum * Urebat] Male in al. pudebat. Sic
annos intercessisse: nam hoc falsissi Terent. * uro hominem.'
mum, cum unius et viginti spatinm • Nobilem populum] Poenos.
intersit. Sed hoc sic accipiendum, ' Ablatum mare] Quod primo bello
quasi dicat Florus, post primum bel Punico Romani in ditionem suam re
lum Punicum usque bellis impediti degerant.
fuere Romani fere usque ad secun s Captae insula] Sardinia, Corsica.
dum bellum ; ita ut vix quadriennii “ Quae jubere consueverut] Jnbere
requiem ceperint. Quod verum est. tribnta, est tributa indicere, impe
° Decem et octo annos] Alii unum rare : Gallice, eriger des tributs.
128 L. ANNAEI FLORI

ultionem'3 ' puer Annibal'* ad aram patri** J juraverat: nec


morabatur.'^ * Igitur in causam'7 belli Saguntus**' [§. 3.
delecta'9 " est, vetus*° Hispaniæ civitas, et opulenta,*'
fideique erga** Romanos magnum quidem, sed triste monu
mentum ;** quam in libertatem** communi foedere" [§. 4.
exceptam Annibal, causas** novorum motuum quærens, et
suis et ipsorum*°° manibus*7 evertit, ut Italiam sibi rupto
foedere aperiret. Summa foederum Romanis religio [§. 5.
est:** itaque ad auditum sociæ civitatis obsidium, memo
res icti cum Poenis quoque foederis, non statim ad arma
-

Ed. Lips. 2. Ven.—12 Consuerat Ms. Pal. 1. Consuererant Ms. Flor.—13 Sic
Ms. Pal. 1. Flor. Malliab. Regg. Fran. Voss. 1. 2. Ed. Vin. Stad. Grut. Lugd.
Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Duk. 1. 2. Jord. Freculph. Sed hinc in ulti
onem Ms. Naz. Pal. 2. Ryck. Berol. Duisb. Voss. 3. Pigh. Ed. pr. Lips. 2. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Hic in ultionem Ed. Lips. 1. in
ultionem Ed. Blanc. Amstel. quin ultionem Ed. Beg. quæ est conjectura Nic.
Heinsii.—14 Hanibal Ed. Lips. 1. Hunnibal Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Ven.
ubique.—15 Patris Mss. Jord.—16 Sic Ms. Naz. Regg. Flor. Malliab. Fran.
Voss. 1. 2. Pigh. Jord. Sed remorabatur Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Stad. Pont. Zeu.—17 Sic Ms. Flor. Reg. Q, Pigh. Jord. Frecnlph.
Sed in caussa Ms. Naz. Ryck. (in quo scriptnm erat cù) Voss. 3. Pall. Ed. Ven.
Gryph. Grut. Lugd. Freinsh. Vetst. in cà Ed. Lips. 1. 3. Med. Par.—18 Sa
guntós Ms. Naz. Saguntum Ms. Pal. 2.—19 Ita Ms. Naz. Ryck. Malliab. Voss.
1. 2. Sed electa Freculph. deleta Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Ven. Stad. Grut.
Lugd. Vetst. Beg. delata Ed. Par. Ven.—20 Velut Jord. vs Ms. Naz. A Ms.
Pighii aberat. Abest etiam ab Ed. Lips. 1. 8. Med. Par. Gryph._ Sed in
Lips. 2. Ven. est Hispaniæ retus.—21 Opulenta, omissa copula, Ms. Pigh. Ed.
Gryph.—22 Ergo Ed. Lips. 2.—23 Monimentum Ms. Duisb. Ed. pr.—24 In
libertate Ms. Naz. Ryck. Voss. Reg. F, Flor. Ed. Lips. 1. 3. Ber. Sab. Med.
Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont. in libertate positam Ms. Pigh.—25 Cäs
Ed. Lips. 1.—26 Suorum Jord.—27 Machinis Ms. Pigh.—28 Est abest ab

NOTÆ

1 Hinc ultionem] Qui vocem hinc ' In causam belli Saguntus] Quia
mutant, ii sane eam non intelligunt : scilicet non dubitabat ille, quin Sa
* urebat populum nobilem ablatum guntinis oppugnandis arma moverent
mare,' &c. * Hinc,' Gall. d'un autre Romani, utpote sociis. Saguntus
c6té, * ultionem puer Annibal,' &c. est urbs Hispaniae ad littus eoum.
j Ad aram patri] Amilcar ad His m Delecta] Male in al. deleta.
paniam exercitum traducturus sacri n Communi fædere] Ultimo fœdere
ficat, et sacrificio filium Annibalem inter Carthaginenses et Romanos san
admovet novem annos natum, et ju cito cautum fuerat, ut Sagumtus, quia
rare jubet se quamprimum possit Romanorum socia, exciperetur, et
populo Romano hostem futurum. inter utriusque populi imperia libera
* Nec morabatur] In mora non erat maneret.
ille ; Gall. il n'attendoit que l'occasion. o Ipsorum] Saguntinorum.
EpitoM. LiB. II. cAP. 6. 129

procurrunt,*9 dum prius more legitimo*°P queri*' malunt.


Interim** jam novem mensibus fessi fame, machinis, [§. 6.
ferro,33 versa denique in rabiem fide, immanem34 in foro
excitant rogum:* tum desuper se suosque, cum omnibus
opibus suis, ferro et igni35 corrumpunt. Hujus tantæ [§. 7.
cladis auctor Annibal3° poscitur.' Tergiversantibus Poenis,
dux legationis, * Quæ,'37 inquit, * mora est?” Fabius.** * In
hoc ego sinu* bellum pacemque porto;39 utrum eligitis?'*°
Succlamantibus, * Bellum:'*' * Bellum igitur,** inquit,
* accipite:' et excusso in media curia** togæ gremio, non
sine horrore, quasi plane sinu ferret,** bellum effudit.**
Similis exitus belli initio fuit: nam, quasi has infe- [§. 8.
-

Ed. Zeu.—29 Concurrunt Ms. Flor. Fran. Malliab. Reg. Q. Aberat a Ms.
Gud.—30 Legittimo Ed. Lips. 3.—31 Quæri Ed. Gryph.—32 Saguntini inte
rim Ed. Beg. ut legendum videbatur Nic. Heinsio.—33 Sic Mss. Pall. Ryck.
Regg. Toll. Duisb. Fran. Ber. Voss. 1. 2. Jord. Ed. pr. Sed ferro et igne Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Zeu. Vetst. machi
nis, ferro Saguntini Ms. Pigh.—34 immane Ed. Lips. 1.—35 Igne Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. Zeu.—36 Auctor per legatos
Hannibal Ms. Pigh.—37 Legationis Fabius, quæ Ms. Pigh. Reg. Q, Hist. misc.
3. 5. Ed. Blanc. Beg. Rom. Fabius Naucler. In Ms. Malliab. rò Fabius in
margine scriptum erat post rò est. Ed. Gryph. Stad. Pont. legationis Roma
norum, quae.—38 Fabius abest ab Ed. Blanc. Beg.—39 Ita Ms.Vin. Pall. Berol.
Jord. Ed. pr. Sed bellum affero et pacem Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Stad. Lugd. Pont.—40 Elegitis Ms. Naz.—41 Utrum eligitis? cumque
succlamatum esset, bellum Ms. Lipsii, Flor. pacemque porto ut placet sumite, cum
que succlamatum esset utrum rellet dare bellum, bellum igitur Ms. Fran. utrum
eligitis? utrum placet? sumite. Cumque succlamatum esset, utrum vellet daret:
bellum igitur Ms. Pigh. Ed. Lips. 1. (in quo scriptum est süite, et eet) 2. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. succlamantibus
bellum Ms. Voss. 3. Ursperg. Auct. hist. misc.—42 Igitur aberat a Ms. Ryck.
Malliab.—43 Ita Ms. Flor. Pigh. Voss. 3. Jord. hist. misc. Ursperg. Ed.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Par. Junt. Ald. Vem. Gryph. Stad. Pont. Sed media
curia Ms. Pal. 1. in mediam curiam Ms. Pal. 2. et Duk. ceteri. Ed. pr. Grut.
Lugd. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst.—44 Pleno Ms. Pigh. et Naucler. plano Ed.
pr. plane quasi bellum sinu ferret Mss. Regg.—45 Sic Ms. Pigh. Sed bellum
ferret, effudit Ms. Ryck. Toll. Duisb. Voss. Fran. Hist. misc. Ursperg. Ed. pr.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Par. Jnnt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.
Freinsh. Zeu. Duk. 1. 2. et....effudit absunt ab Ed. Beg. de sententia Frein

NOTÆ

P More legitimo] Per legatos, sci- * Annibal poscitur] Accusatur: Gal


licet. lice, on demande justice d'Annibal.
« Rogum] Hic manifesto sumitur • In hoc ego sinu] Quem ex toga
pro strue lignorum nondum accensa, fecerat.
contra quam quibusdam visum est.
Delph. et Var. Clus. Flor. I
130 L. ANNAEI FLORI

rias' sibi Saguntinorum ultimæ diræ" in illo publico parri


cidio incendioque mandassent, ita Manibus eorum, vasta
tione Italiæ, captivitate Africae, ducum et regum,*° qui id*7
gessere bellum, exitio parentatum est." Igitur ubi [§. 9.
semel se** in Hispania movit illa gravis et luctuosa Punici
belli*9 vis atque tempestas; destinatumque Romanis3° jam
diu fulmen Saguntino igne conflavit:'" statim quodam im
petu rapta medias perfregit Alpes; et ins* Italiam ab illis
fabulosæ altitudinis* nivibus, velut coelo** missa, descendit.
Ac primi quidem impetus turbo inter Padum et [§. 10.
Ticinum' valido statim fragore detonuit.* Tunc Scipione
duce fusus exercitus: saucius etiam33 ipse venisset in ma

* Saguntino igne conflatum est.


* Ac procella quidem primi impetus statim erupit circa Padum et Ticinum cum
talido fragore.
-

shemii.—46 Ducum, regum Ms. Malliab.—47 Id abest ab Ed. Zeu.—48 Semel


in Ms. Ryck. Voss.—49 Belli aberat a Ms. Ryck.—50 Romanis aberat a Mss.
Vin. Pal. 1. Ryck. Regg. Malliab.—51 Et Italiam Ms. Fran.—52 Vel de cælo
Ed. Lips. 1. 3. relut de caelo Ed. Lips. 2. velut caeso Ed. Par.—53 Et ipse Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.
NOTAE

* Inferias] Sic proprie dicebantur daspes, (nam e veteri Geographia


sacrificia, libationes, quæ mortuis constat, ejus regionis fluvium esse
inferebant. Hydaspem,) sed quod de illo multa
w Dirae] Imprecationes, quibus Ro fabulati essent, vel Poëtæ, vel illi
manos egerant, quod ab illis misere nugatores Graeculi, qui aut Alexan
destituti, et in Carthaginenses, quod dri, aut Bacclii, aut Persei, (sic illuc
injuste ab illis bello petiti fuissent. quoque Perseus,) expeditiones scrip
" Parentatum est] Parentare pro tis suis prodiderant. Neque vero
prie est parentibus justa facere; sed aliter Horatius, cum alicnbi scripsit,
per Synecdochen de quibusve mor * Me fabulosæ columbæ texerunt;'
tuis dicitur. neque, iterum dico, aliter, cum ceci
" Conflarit] Passive, pro conflatum nit: * Jam te premet nox fabulæque
est. Manes:' id est, Manes, de quibus
* Fabulosæ altitudinis] Fabulosnm, boni viri tam multa sibi in animo
hic certe, non idem est quod falsum, finxere, ut et aliis terriculamenta ob
quod commentitium ; sed id quod, jicerent. Ridiculus enim esset Ho
etsi verum est, fabulas tamen in se ratius, si quem ab eo premi dice
se admistas habet, aut de quo multæ ret, quod esset nihil, id est, si esset
fabulæ narrantur. Sic et apud Hora fabula. -

tium ; Hydaspes fabulosus, vel * quæ * Ticinum] Ticinus Galliæ Cisal


loca fabulosus Lambit Hydaspes.' pinæ fluvius, Tesino nunc.
Non quod Indiæ fluvius non sit Hy
EpitoM. LI B. 11. CAP. 6. 131

mus hostium** Imperator, nisi protectum patrem prætexta


tus admodum35* filius ab ipsa morte3° rapuisset. Hic [§. 11.
erat57 Scipio, qui in exitium Africæ crescit,** nomen39 ex
malis ejus habiturus.* Ticino Trebia° succedit. Hic [§. 12.
secunda° belli Punici procella desævit,*'* Sempronio Con
sule. Tunc callidissimi hostes, frigidum et nivalem nacti**
diem, cum se ignibus prius oleoque" fovissent (horribile
dictu)** homines a meridie et sole venientes nostra nos
hyeme*** vicerunt.' Trasimenus35 lacus' tertium [§. 13.
fulmen Annibalis, Imperatore Flaminio.° Ibi quoque ars
nova°7 Punicæ fraudis: quippe nebula lacus palustribusque
virgultis tectus** eques,°9 $ terga subito pugnantium invasit.
Nec de Diis7° possumus queri: imminentem quippe7' [§. 14.
temerario duci cladem prædixerant insidentia signis exa
-

Beg.—54 Fn manus hostium venisset Ms. Ryck. Toll. Duisb. Fran. Ed. pr.
Duk. 1. 2. venit in hostium manus Ed. Lips. 1. 2. 3. Par. venisset in hostium
manus Ed. Ven. Gryph. Stad. Pont.—55 Admodum abest ab Ed. Beg. cum
tamen sit in Mss. et Edd. omnibus, etiam in Jord. Freculph. Hist. misc.
Ursperg.—56 Monte Ed. Lips. 3.—57 Sic Ms. Ryck. Voss. 2. 3. Sed erit
Mss. Regg. Berol. Malliab. Duisb. Voss. 1. Fran. Jord. Ed. pr. Ber. Sab.
Par. Junt. Ald. Vin. Grut. Lugd. Freinsh. Beg. Duk. 1. 2. Etiam in Ms.
Flor. correctum erat erit. Ed.TLips. 1. 2. 3. Med. Ven. Grypb. Stad. Pont.
et hic erit.—58 Crescet Fd. Med. Par.—59 Cognomen Ed. Stad.—60 Scda Ed.
£p. 1.—61 Desaeriit Ed. Beg.—62 Nancti Ms. Naz.—63 Unci absunt ab
Ed. Lips. 1. 2. 3. Par. Ven. et hic et ubique.—64 Hyeme Ed. Lips. 1. 2. 3.
Par. Ven. ubique.—65 Trasimenius Ms. Berol. Duisb.TFran. Ed. pr. Transi
menius Ed. Beg. haud dnbie operarum peccato pro Trasimenius, nám in motis
quidem se retinuisse Begeriis ait scripturam^ Ms. Berol. Thrasymenus Ed.
Fab.—66 Flamminio Ed. Lips. 1. Fiaminio Ed. Lips. 8.—67 Nore Ed. Lips.
1. 3. Par. 2. novæ Ed. Med. Par. 1. Ven.—68 Rectus Ed. Ven.— 69 Eqtii
Ed. Lips. 1. equitum Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Grypb. eqs Ed. Ven.—70 Dis
Ms. Naz.—7 1 Quippe abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
NOTAE

* Praetertatus admodum] Prætexta biles redderentur.


indutus. Erat autem prætexta toga, • Nostra nos hyeme] Hæc dicit com
quæ purpuram oræ prætextam habe parate ad Pœnos, qui a meridie et
bat, et a pueris ferebatur usque ad sole veniebant, quibus ideo hyems
annum decimum septimum. durior esse debebat quam Romanis,
• Nomen ex malis «jus habiturus] qui ad Septentrionem, præ Pœnis,
Africani scilicet. versi sunt.
* Trebia] Galliæ Cisalpinæ fluvius. ' Trasimemus lacus] In Tuscia.
• Desaevit] Valde sævit. s Tectus eques] Tecti equites, moro
* Oleoque] Quo frigori impenetra Poëtarum. Jam supra monuimus,
1:32 L. ANNAEI FILORI

mina,7* et aquilæ prodire nolentes,* et commissam aciem


secutus ingens terræ tremor: nisi illum horrorem73 soli,
equitum virorumque discursus,' et mota7* vehementius arma
fecerunt.*7$ Quartum, id est,76 paene77 ultimum vul- [§. 15.
nus imperii Cannæ,] ignobilis Apuliæ vicus: sed magnitu
dine cladis emersit,* et quadraginta7* millium cæde parta79
nobilitas. Ibi in exitium infelicis*° exercitus, dux, terra,
coelum, dies, tota denique*' rerum natura consensit.
Siquidem non contentus simulatis transfugis' Anni- [§. 16.
bal, qui mox terga pugnantium ceciderunt,*** insuper cal
lidissimus Imperator, patentibus in** campis, observato

* Nisi discursus equitum virorumque et arma mota vehementius fecerunt illum


tremorem terrae.
-

Stad. Pont.—72 Agmina Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph.—73 Terrorem


Ms. Ryck. errorem Ms. Voss. 2. horrore Ed. Med. Par. Ven. vitiose pro hor
rore.—74 Motu Ed. Ven.—75 Fecerint Ed. Gryph.—76 Quartum et Ms. Gud.
quartù i. Ed. Lips. 1. 2. 3.—77 Pene Ed. Lips. 1. 3. Ven. ubique. paene Ed. Med.
Par. ubique.—78 Seraginta Jord. XL. milium Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph.—79 Facta Ms. Naz.—80 Infœlicis Ed. Par. infelix Ed. Freinsh.
—81 Denique aberat a Ms. Naz. Pall. Ryck. Regg. Dnisb. Voss. 2. 3. Jord.
Ed. pr. A Ms. Voss. 1. aberant verba tota denique rerum natura.—82 Ceciderunt
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. Pont. caeciderant Ed. Gryph.—83 In

NOTAE

* Insidentia signis examina, et aquilæ apud Homerum invenies. Quasi vero


prodire nolentes] Ex acuminibus hasti virorum et equorum discursus, et
linm veteres militaria auspicia sole mota vehementius arma soli horro
bant sumere, hoc est, superis atque rem faciant. Miror vero magnum
inferis spiculis: ex superis, si volu virum emotæ mentis Florum insimu
cres, flammulæ, et aliæ id genus in lasse qui hæc scripserit.
siderent, ut hic examina apum : ex J Cannæ] In Apulia juxta Aufidum
inferis vero, si hastilia humi defixa amnem.

quæ signa militaria, uti aquilas, su * Emersit] Ex ignobilitate sua, sci


stinerent, vel facillime vel difficil licet.
lime convellerentur; si facillime, au 1 Non contentus simulatis transfugis]
spicata; si contra, inauspicata puta Non contentus misisse quosdam ex
bantur, ut hic. Vides nunc quid in suis, qui cum se transfugas esse si
telligat Florus, per * aquilæ prodire mularent, pugna commissa, Romano
molentes.' Id est, cum hastilia illa, rum terga cæderent.
quibus aquilæ signa militaria inside m Ceciderunt] Pater meus legebat
bant, mullo modo possent convelli. caederent, quod consilium notat, et
* Equitum virorumque discursus] finem consilii ; nam transfugas mise
Phantasia poëtica, cujusmodi plures rat ut cæderent.
EpitoM. I.1B. 11. CAP. 6. 13:3

loci ingenio," quod et sol ibi acerrimus,** et plurimus pul


vis, et Eurus ab Oriente semper quasi ad constitutum,**°
ita instruxit aciem,P ut, Romanis adversus*° hæc omnia
adversis,*7 quasi** secundum*9 coelum tenens,* vento, pul
vere, sole pugnaret.' Itaque duo maximi exercitus* [§. 17.
cæsi ad hostium satietatem,9° donec Annibal diceret militi
suo, * Parce ferro.'* Ducum effugit9* alter," alter occisus
est:" dubium uter majore animo. Paulum puduit," Varro
non desperavit.* Documenta cladis cruentus ali- [§. 18.

patentibus Mss. Regg. Ryck. Toll. Duisb. Fran. Jord. Ed. pr.—84 Acernimus
Ed. Lips. 1.—85 Ad constitutum flaret Ed. Stad. Pont. Zeu.—86 Adrersus
aberat a Ms. Voss. 3.—87 Sic Ms. Ryck. Scias. Gud. 2. Naz. Toll. Duisb.
Berol. (nam in Begeri quidem notis perperam operæ dederunt adversus)
Frau. Voss. 1. 2. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Junt. Ald. Vem. Gryph. Sed
obrersis Jord. Mss. Regg. Ed. Stad. Grut. Lngd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab.
Vetst. Ab Ed. Med. Par. absunt verba quasi ad const..... omnia adrersis.—
88 Quasi abest ab Jord. Ed. Stad. Pont.—89 Sic Mss. Vin. et Duk. omnes,
etiam Jord. Sed secum Ed. Gryph. Vin. Lugd. s3m. Ed. Lips. 2. 3.—90 Sa
NOTAE

* Loci ingenio] Gallice, La nature do amne vel cœlo navigant, cum cur
du lieu. sum amnis sequuntur: sic Annibal
° Et Eurus ab Oriente semper quasi secundum coelum tenebat, cum se
ad constitutum] En tibi, quæ nuper ad cundo sole, vento, et pulvere pugna
hunc locum Pater meus scripserat: ret.
* Multa hic a viro doctissimo scripta * Vento, pulcere, sole pugnaret] Id
fuere.' Illa omnia, ingenue dico, nil est, vento, pulvere, sole, quasi armis
ad Florum. Neque ille, neque alii, ad pugnandum uteretur.
puto, id viderunt, quod perquam ri • Duo maximi exercitus] Quippe
diculum est. Nam haud scio an tale ambo Consules aderant, C. Terentius
quid scribat puer, ut ventns, qni Varro et L. Æmilius Paulus, et quis
HEquinoctialis Oriens est semper, es que suum habebat exercitum. In hac
set Orientalis. Rem bellanm, inge pugna occubuit Æmilius cum quadra
niosam, doctam, et argntam ! Quid ginta Romanorum millibus, octoginta
igitnr ? Delendum semper, quod in Senatoribus, viris Consularibus, Præ
eptus quidam inscripserat, supra illa toribus, et Ædilitiis, et duobus milli
verba, ad constitutum, quasi Florum bus et septingentis equitum.
reprehendi vellet, qui ab Oriente * Parce ferro] Nil tale usquam de
illum flare dixisset, quasi ad constitu Annibale legitur.
tum, cum semper illinc, non aliunde, u Effugit alter] Terentius Varro.
flare Eurum norimus. " Alter occisus est] Æmilius Paulus.
p Instruxit aciem] Ergo ipse ad " Paulum puduit] Militibus suis
Occidentem, Romani vero ad Orien superesse noluit.
tem conversi pugnavere. * Varro non desperarit] Gratiæ etiam
“ Quasi secundum cælum tenens] Me illi hoc nomine a civitate actæ fuere,
taphora a navibus sumta, quæ secun quod de Republica non desperasset.
1:34 L. ANNAEI FLORI

quandiu Aufidus,9* pons de cadaveribus,9° jussu ducis,


factus in torrente Vergelli;?** modii duo annulorum* Car
thaginem missi, dignitasque equestris taxata mensura.**
Dubium deinde non erit,95 quin ultimum illum diem [§. 19.
habitura fuerit Roma, quintumque intra diem epulari An
nibal in Capitolio potuerit, si (quod9° Poenum97 illum9*
dixisse Adarbalem99 Bomilcaris/' ferunt*) * Annibal* quem
admodum sciret vincere, sic uti victoria scisset.'* Tum
quidem illum, ut dici vulgo solet,° aut Fatum urbis [§. 20.
imperaturæ, aut ipsius mens mala,* et aversi* a Carthagine
Dii in diversum° ° abstulerunt. Cum victoria posset [§. 21.
* Equitesque per mensuram annulorum numerati.
/ Adherbalem Bomilcaris filium.
-

cietatem Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. societatem Ed. Par.—91 Fugit Ed. Med. Par.
—92 aufidius Ed. Lips. 1. 3.—93 Decadareribus Ed. Lips. 1. ut mox detorrente.
—94 Vergello Jord. et Sarisb. iii. 10. Uergelii Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Ven.
Vergilii Ed. Par. Vergiui Mss. Vin. Gello Ed. Stad. Pont. in terrorem Ver
gelii Ed. Gryph.—95 Sic Ms. Naz. Flor. Malliab. Voss. 1. 2. Fran. Duisb.
Jord. Sed erat Mss. Duk. reliqui. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par.
Jnnt. Ald. Ven. Gryph. Lugd. Pont. Fréinsh. Zen. Amstel. Duk. 1. 2.—96 Si
quidem Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—97 Penum Ms. Berol.—98 Illi Ed. Beg.—
99 Ita Mss. Vin. Naz. Malliab. Voss. 2. Fram. (in quo adscriptum alia manu
erat Macharbalem). Sed ad Harbnlem Ms. Berol. Adherbalem Mss. Regg.
Voss. 1. Ed. pr. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Stad. marg. Zeu. Freinshem.
Duk. 1. 2. Atherbalem Ed. Lips. 1. 2. 3. Maharbalem Ms. Flor. Jord. Ed. Ald.
Stad. Lugd. Pont. Malarballem Ms. Voss. 3. Adharbalem Ms. l)uisb. Maara
balem Ms. Ryck. Maarbalem Ed. Beg.—1 Bomilcari Jord. Bolmicaris Ms.
Ryck. Bomicaris Ed. Par. Hamilcaris Ms. Voss. 3. Bomilcaris filium Ms. Fran.
—2 Fuerunt Ed. Lips. 3.—3 Annibal abest ab Ed. Beg. de sententia Salmasii.
—4 Si, quemadmodum Ms. Naz. Ryck. Berol. Duisb. Ed. pr. Sarisberiensis
iii. 10. legit locum sic: si Annibal, quemadmodum rincere, sic et rictoria uti,
sciret.—5 Adversi Ed. Lips. 3.—6 Indiversum Ed. Lips. 1.—7 Ipse exercitus

NOTÆ

* In torrente Vergelli] In Apulia fuit quot Equites occubuerint, cum


videtur esse Vergellus: aliis Gelus ii tantum annulos ferrent.
dicitur. b Ut dici vulgo solet] Additamen
* Modii duo annulorum] Alii tres, tum est ab homine misere religioso,
unum alii tantum ponunt. qui metueret ne qua vis major fato
* Dignitas equestris tarata mensura] tribueretur. Nugator: quasi aliter
Nemo, quod sciam, hunc locum in veteres loquantur.
tellexit. Hic * dignitas equestris' di c Mens mala] * Mens læva' apud
citur, pro Equites, ut apud Poëtas, Virgilium.
* vis Herculea,' pro Hercules. Equi a In diversum] In diversam par
tes autem taxati fuere mensura, hoc tem.
est, per mensuram annulorum notum
EPITOM. Li B. I I. CA P. 6. 1:35

uti, frui maluit;* relictaque Roma, Campaniam Tarentum


que peragrare: ubi mox et ipse, et7 exercitus ardor, elan
guit:* adeo ut verum9 dictum sit, * Capuam Annibali Can
nas*° fuisse.“ Siquidem invictum Alpibus, indomi- [§. 22.
tum armis, Campaniæ (quis crederet?'') soles,** et tepen
tes'* fontibus Baiæ subegerunt. Interim respirares [§. 28.
Romanus, et quasi ab inferis emergere. Arma non erant;
detracta sunt templis:" deerat juventus; in sacramentum
militiæ liberata servitia:' egebat ærarium ;'* opes'* [§. 24.
suas libens senatus in medium protulit: nec præter quod in
bullis singulisque annulis'° erat, quicquam sibi auri reli
quere.*7 Eques secutus exemplum,'* imitatæque [§. 25.
equitem tribus.J Denique vix suffecere'9 tabulæ, vix scri
barum* manus, Lævino*° Marcelloque' Consulibus, cum
privatæ opes in publicum deferrentur.*' Quid** [§. 26.

Ms. Ryck. Regg. Fran. Malliab. Ed. Zeu. ipse et ipsius erercitus Jord.—8 Ar
dor languit Mss. Regg. ardore languit Ms. Berol. Ryck. Malliab. Duisb. Fran.
Voss. 3. Ed. pr. Beg. ardore elanguit Ed. Par.—9 Vere Mss. Jord. Reg. Q,
Ed. Fab. Beg.—10 Cannam Ms. Naz.—11 Credet Ms. Berol. Ed. pr.—12 So
læ Ed. Gryph. Stad. Pont.—13 Repentes Ed. Ven. in quo libro non minus
vitiose est É,`'£ Egebant aerario Ed. Gryph. Stad. Pont.—15 Spes Ms.
Berol.—16 Ita Mss. Pall. et Duk. omnes, in ÉÉ Berol. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Beg. Sed cingulis atque annulis Ed.
Stad. Pout. Fab. cingulisque et anulis Ed. Lngd.—17 Sic Ms. Voss. 1.
2. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Sed
reliquerunt Mss. Duk. plerique. Ed. Duk. 1. 2. reliquerit Ms. Voss. 3.
—18 Senatus Ed. Lips. 1. 3. senatus exemplum secutus Ed. Lips. 2.—19 Suf
ficere Ed. Beg.—20 Lerino Ed. Med. Par. Ven. Gryph.—21 Transferren
tur Ms. Ryck. Reg. F, Flor. Malliab. deferentur Ed. Ven.—22 Quod Ed.
NOTAE

• Cum rictoria posset uti, frui maluit] lute positos eleganter invenies.
Frui de iis dicitur, qui res ad tempus * Detracta sunt templis] Quæ, scili
possident; uti vero de iis, qui om cet, post reportatas a Romanis vic
nino eas sibi habent. Sic Annibal torias Deorum templis suspensa fue
frui victoria malnit, cum dimidiam rant.

tantum partem haberet, quam ea uti 1 Servitia] Servi: ut scelus pro sce
integra, si recta ad Capitolium per lesto homine.
rexisset. 1 Tribus] Pro plebe, quæ in tribus
' Capuam Annibali Cannas fuisse] dividebatur.
Capuam idem fuisse Annibali, quod * Scribarum] Greffiers.
Cannæ fuere Romanis. 1 Lævino Marcelloque] Auno decimo
* Interim respirure] Sub. coepit. post incœptum bellum.
Sæpissime infinitivi modos sic abso
136 ' L. ANNAEI FLORI

autem in deligendis** magistratibus,** quæ centuriarum”


sapientia, cum juniores** a senioribus consilium de creandis
Consulibus petivere!*° Quippe adversus hostem totiens*7
victorem, tam callidum, non virtute tantum,** sed suis
etiam pugnare consiliis*9 oportebat. Prima redeun- [§. 27.
tis, et, ut sic*° dixerim, reviviscentissi imperii spes Fabius*
fuit: qui novam de Annibale victoriam commentus est,*
non pugnare.** Hinc illi cognomen novum,** et Reipub
licæ salutare, Cunctator. Hinc illud ex populo, ut Imperii
scutum vocaretur. Itaque per Samnium° totum, per [§. 28.
Falernos,P Gauranosque** saltus* sic maceravit Annibalem,
ut, qui frangi virtute non poterat, mora comminueretur.**
Inde33 Claudio Marcello duce etiam congredi ausus [§. 29.
est. Cominus venit, et pepulit37 Campania sua,** et ab39
* Invenit.
-*-

Par. 1.—23 Sic et Ed. Freinshem. Fab. Sed eligendis Mss. Duk. omnes, in
his Berol. etiam Edd., ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Lugd. Stad. Pont.
Zem. Duk. 1. 2. elegendis Ed. Ven. in deligendis autem magistratibus quæ cen
turiarum sapientia Ed. Blanc. sine causa et contra ingenium linguæ. Ed. Beg.
Quid autem in elig. magistratibus? quæ, &c.—24 Mgratib? Ed. Lips. 1.—
25 Junioribus Ed. Lips. 1. 3. Med. Par.—26 Sic Ms. Voss. 1. Ed. Lips. 1. 2.
3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. et ceteri. Sed petiverunt Mss. Duk.
reliqui, in his Berol. Ed. pr. Beg. Duk. 1. 2.—27 Toties Ed. Ven. Gryph.
Stad. Pont. Zeu. Duk. 1. 2.—28 TN Ed. Lips. 1.—29 Consiliis pugnare Mss.
Duk. omnes. Ed. pr. Beg. Duk. 1. 2.—30 Sed ut sic Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. 2. Ven. sed ut, omisso r6 sic, Ed. Par. 1.—31 Reviriscentibus Ed. Ven.—
32 Sic Mss. Duk. omnes. Jord. Ed. pr. Ber. Sab. Junt. Ven. Vim. Stad. marg.
Grut. Lugd. Beg. Duk. 1. 2. Sed nò pugnare Ed. Lips. 1. 3. non repugnare
Ms. Ryck. non velle pugnare Ed. Ald. Gryph. Stad. Pont. nolle pugnare Ed.
Lips. 2. Med. Par. Freinsh. Amstel.—33 Verum Ms. Ryck.—34 Gurganosque
Ms. Ryck. Flor.—35 Comnmineretur Ed. Par.—36 In Ed. Lips. 1.—37 Per
pulit Mss. Jord.—38 In Campania Mss. Jord. Naz. Ed. Freinshem. Fab. a
Campania Ms. Pal. 1. 2. Ryck. Regg. Toll. Duisb. Fran. Voss. 1. 3. Berol.
Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Junt. Ven. Beg. Duk. 1. 2. e Campania Ms. Voss. 2. Ed.
Jord. Vin. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Amstel. ex Campania Ed.
Ald. et Campania Ed. Ber. Sab. Med. Par. Gryph. in Campaniam suam Ed.
Blanc. sua aberat a Ms. Berol.—39 Ab abest àb Ed. Beg.—40 Gracho Ms.
NOTAE

* Centuriarum] Centuria est cer- • Samnium] Italiæ regio media in


tus quidam civium Romanorum nu- ter Picenum, Campaniam, et Apu
merus, qui in sex classes divideban- liam.
tur, classes vero in centum nona- P Falernos] Montem in Samnio.
ginta tres centurias. q Gauranosque saltus] In Campania.
* Fabius] Q. Fabius Maximus.
EpiToM. Lib. II. cAP. 6. 137

obsidione Nolæ urbis' excussit. Ausus et Sempro- [§. 80.


nio Graccho*°* duce per Lucaniam sequi, et premere**
terga cedentis: quamvis tunc (o pudor!) manu servili*
pugnaret.* Nam hucusque tot mala compulerant, sed
libertate4* donati,43 fecerant44 de servitute Romanos.45 *
O horribilem in tot adversis fiduciam!* o singularem [§. 31.
animum ac spiritum" populi Romani! tam arctis47 afflic
tisque rebus, cum de Italia sua dubitaret, ausus est tamen*
in diversa" respicere:' cumque49 hostes*° in jugulo [§. 32.
per*' Campaniam Apuliamque volitarent, mediamque de**
Italia Africam facerent," eodem tempore et hunc sustine
bat, et in Siciliam, Sardiniam, Hispaniam divisa53 per ter
^ Exercitu servili pugnaret. * In diversas partes respicere.

Ryck. Ed. Lips. 1. 3. Gracco Ms. Duisb. Fran. Ed. pr. Sab. Ald.—41 Præ
mere Ed. Med. Par. Ven.—42 Libertati Ed. Gryph.—43 Data Mss. Regg.
donatos Jord. donata Ed. Beg. donati. Fecerant Ed. Wetst. donati. Fecerat Ed.
Blanc.—44 Fuerant Ms. Ryck. de servitute Romanos fecerunt Jord. fecit de
servis Romanos Ed. Beg. e conjectura propria.—45 Nam huc usque.... Romanos
aberant a Ms. Pal. 2.—46 Fidutiam Ed. Lips. 1. 3.—47 Artis Ms. Duisb. Fram.
Ed. pr. Duk. 1. 2.—48 Tame est Ed. Ven.—49 Dumque Ed. Gryph.—50 Hos
tis Mss. Jord. Ed. Beg.—51 Jugulo reip. per Ed. Beg. e conjectura Nicol.
Heinsii.—52 Sic Ms. Naz. Berol. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par.
Jnnt. Ald. Ven. Sed mediamque jam de Mss. Pall. Voss. 3. Ed. Gryph. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Beg.—53 Sic Mss. Pall. Berol. Duk. Ed. pr.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Grut. Fab. Vetst. Sed diversa Ed. Gryph. Lugd.

NOTAE

* Nolae urbis] In Campania. referrent: qui cum strenue pugnas


• Sempronio Graccho] Hoc de Sem sent, virtute libertatem integram
pronio nusquam legitur, sed de Mar consecuti sunt. Hæc Salmasius, sed
cello; quanquam alicubi scriptum malim legi, ut Freinsh., Sed libertate
sit Sempronium istum Lucanorum donata fecerant de servitute Romanos.
fraude in insidias præcipitatum occu Nil certius nec facilius.
buisse. w Spiritum] Spiritus audaciam fere
* Manu serrili] Nam in sacramem $0mat.
tum militiæ servitia liberata fuerant. * In diversa] In diversas partes,
* Sed libertate donati, fecerant de ser Siciliam, Sardiniam, et Hispaniam,
vitute Romanos] Hæc corrupta et de in quas arma misit.
perdita conjicit Salmasius. Sed liber " Mediamque de Italia Africam face
tate donati fecerunt se de servis virtute rent] Eadem fiducia in media Italia
Romanos : sententia plana: servis versabantur, qua in media Africa :
enim, qui libertate donati fuerant, hoc dicit Florus, ut ostendat Pœnos
pronuntiatum fuit, eos omnino libe totam fere Italiam domuisse.
ros esse futuros, qui caput hostis
1:38 L. ANNAEI FLORI

rarum orbem arma mittebat. Sicilia mandata Mar- [§. 83.


cello, nec diu restitit.54 Tota35 enim36 insula in una urbe*
superata est. Grande illud, et ante id tempus invictum
caput Syracusæ, quamvis Archimedis' ingenio defenderen
tur,57 aliquando** cesserunt.59 Longe*° illi* triplex [§. 84.
murus,* totidemque arces, portus ille marmoreus,- et fons
celebratus Arethusæ:*** nisi quod hactenus profuere,** ut*
pulchritudini victæ urbis parceretur. Sardiniam [§. 85.
Gracchus arripuit:* nihil illi gentium** feritas, Insanorum
que* (nam sic vocantur) immanitas montium profuere.
Sævitum** in urbes, urbemque urbium Caralim,*** ut gens
contumax, vilisque morti,% * saltem desiderio patrii soli
domaretur. In Hispaniam missi Cnæus°7 et Publius [§. 86.
* Nisi quod ad hoc profuere ut, &c.

Pont.—54 Restit Ed. Ven.—55 Tò Ed. Lips. 1.—56 Tm Ed. Lips. 2.—
57 Defenderetur Ed. Med. Par.—58 Tamen aliquando Ms. Ryck. Flor. Ed.
Ven. tn aliquando Ms. Fran. ab alia manu. aliqn Ed. Lips. 1. 3. aliquantù Ed.
Lips. 2.—59 Gesserunt Ed. Lips. 1. 3.—60 Longae Ed. Par.—61 Aretuse Ed.
Lips. 1. Aretusæ Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Ven.—62 Sic Mss. Pall. Ed. pr.
et Edd. nostri omnes. Sed nisi quid Mss. Regg. quid nisi Ed. Lugd. quid
hactenus prof. nisi ut Ed. Stad. Pont.—63 Illic `Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. illa gentis feritus Ed. Beg.—64 Saevitium Ed. Par.—65 Calarim Ms.
Pal. 1. Fran. Tularim Ms. Ryck.—66 Ita Mss. Pall. et Duk. omnes, in his
Berol. Ed. pr. Sed mortis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Zeu. Fab. Vetst.—67 Cneus Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
NOTAE
* In una urbe] Falsum ; nam post Poëtæ fabulantur ex Peloponneso
captas Syracusas fuit adhuc, quod occultis meatibus subter mare lap
Lævinus in Sicilia ageret: nam Agri sum rursus prope Syracusas ema
gentum valido Carthaginensium præ nare. Lege Ovidium Metam. lib. v.
sidio tenebatur, quod ille expulit, et c Sardiniam Gracchus arripuit] Fal
ita Siciliam debellavit. sum est in Sardinia quicquam egisse
* Archimedis] Insignis Mathema Gracchum, sed T. Manlium missum
tici ; qui, captis Syracusis, a milite tabulæ fidem faciunt, quatuor annis
cæsus periit. ante domitas Syracusas.
* Longe illi] Id est, parum profuit. d Insanorum] Insani, montes in Sar
De ista voce * longe,' jam alibi dixi, dinia ; Græce μαινόμενοι* hodie Ca
adduxique Virg. locum, quem vide. nelle dicuntur.
* Triplex murus] Tres erant arces • Caralim] Caralis urbs littoralis.
Syracnsis, singulæ muro cinctæ, et * Vilisque morti [mortis] Gens vilis
sic triplex superandus murus fuit mortis a Floro dicitur, quæ mortem
Marcello, ut Carthaginis potiretur. vilem pntat, et facilis est ad eam ex
° Et fons celebratus Arethusa] Quem cipiendam.
EPITOM. Li B. i i. CA P. (j. 139

Scipiones, pæne totam* Poenis eripuerant;39 sed insidiis


Punicæ fraudis oppressi rursus amiserunt,7° magnis quidem
illi7* præliis cum Punicas opes cecidissent; sed Punicæ
insidiæ alterum ferro* castra metantem,7* alterum, cum
evasisset in turrim,75 cinctum facibus oppresserunt.' Igi
tur in ultionem patris, ac patrui, missus cum exercitu [§. 37.
Scipio, cui tam grande de Africa7* nomen7s fata decreve
rant, bellatricem illam, viris armisque7° nobilem [§. 38.
Hispaniam, illam seminarium77 hostilis exercitus, illam
Annibalis eruditricem" (incredibile dictu!) totam a Pyre
næis montibus' in Herculis columnas et Oceanum7* recu- .
peravit, nescias citius, an felicius.79 Quam veloci- [§. 39.
ter, quatuor anni fatentur: quam facile,*° vel una civitas
probat: eodem quippe, quo obsessa est die,*' capta est;
omenque Africanæ* victoriæ fuit,' quod tam facile victa**

' Sed Punicæ insidiæ oppresserunt alterum ferro, dum castra metaretur ; et alte
rum cinctum facibus cum evasisset in turrim.

Ven. nbiqne. Gn. Ed. Gryph.—68 Pene totam Ed. Vem. spem totam Ms. Berol.
Duisb. Fran. Voss. Ed. pr. Ber. Sab. Med. Par. Gryph. Stad. Pont. spe totam
Ed. Lips. 1. 3. spe totâ Ed. Lips. 2.—69 Eripuerunt Ms. Berol. Duisb. Ed.
pr. Jordanes locnm ita legit: paene totam Romanis eripuerant provinciam. Sed
insidentes Punicae fraudis insidiæ alterum ferro, &c.—70 Sic Mss. Pall. Voss.
Ed. Vin. Lngd. Sed amiserant Ms. Naz. et Duk. plerique, Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. Gryph.—71 Illi abest ab Ed. Zeu.—72 Castrametante Ed.
Lips. 1. 3. Med. Pär. 2. Ven.—73 In turrem Ms. Naz. Ryck. Duisb. Fran.
Voss. 2. Ed. pr. Lips. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Vem. inturrem
Ed. Lips. 1.—74 Aphrica Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven.—75 Cognomen Ed. Stad.-
76 Illam, illam viris armisque Ed. Beg.—77 Seminariâ Ed. Par. Gryph. Stad.
Pont.—78 Occeanum Ed. Lips. 1.—79 Sic Mss. Pall. Naz. Berol. Duisb.
Malliab. Voss. Jord. Ed. pr. Junt. Sed facilius Mss. Duk. reliqui, Ed. Lips.
1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu.
Amstel. ficilius Ed. Ven.—80 Sic Mss. Duk. plerique et Naz. Sed feliciter
Ms. Berol. Duisb. Ed. pr. Beg. Duk. 2.—81 Obsessa die Ed. Beg. et mox
victoriæ fuit, tam facile victa Hisp. Carth.—5 Aphricane Ed. Lips. 1. 2. 3.—

NOTAE

* Alterum ferro] Refer verbum, hos terminos continetur Hispania.


* ferro* ad verbum * oppresserunt.' Justin. * Hispania, inter Africam et
* Annibalis eruditricem] Quia ab Galliam posita, Oceani freto, et Py
Hispania bellum gerendi initium dux renæis montibus clanditur.'
erat, a Sagunto scilicet, ut initio cap. J Omenque Africanæ victoriae fuit]
vidimus. Vere omen; nam Carthago diceba
' A Pyrenæis montibus] Nam inter tur.
140 L. ANNAEI FLORI

est Hispana** Carthago. Certum est tamen ad [§. 40.


profligandam** provinciam** maxime profecisse singularem
ducis sanctitatem: quippe qui captivos pueros puellasque*°
præcipuæ*7 pulchritudinis barbaris restituerit, ne in con
spectum* quidem suum passus adduci; ne quid de virgi
nitatis integritate delibasse saltem oculis*9 videretur.*
Hæc inter diversa terrarum populus Romanus:* nec [§. 41.
ideo tamen Italiæ visceribus inhærentem summovere poterat
Annibalem.9° Pleraque9' ad hostem defecerant; et dux
acerrimus contra Romanos Italicis quoque viribus uteba
tur. Jam tamen eum plerisque oppidis9* et regioni- [§. 42.
bus excusseramus. Tarentus9s ad nos redierat:* jam* et
Capua,9: sedes et domus, et patria altera' Annibalis, tene
batur: cujus amissio tantum Poeno duci dolorem dedit, ut
inde9° totis viribus Romam97 converteretur. O popu- [§. 43.
lum dignum orbis9* imperio! dignum omnium favore,99 et
admiratione' hominum ac Deorum !" Compulsus ad ultimos
* Ne quid rideretur attigisse de virginitatis integritate, saltem oculis.
* Hæc agebat populus Romanus per diversas terras.
••••••••••••

82 Capta Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. Pont. Zeu.—83 Hispania
Ms. Ryck. Fran. Ed. Sab. Pont. Hispanica Ed. Ald. Gryph. Stad.—84 Pro
fugandam Ed. Ven.—85 Prorintiam Ed. Lips. 2.—86 Puelleasque Ed. Ven.—
87 Præcipue Ed. Beg.—88 Sic Ms. Ryck. Voss. 1. 2. Jord. Ed. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Sed nec in consp. Mss. Regg. Toll.
Duisb. Fran. Voss. 3. Ed. pr.—89 Sic Mss. Regg. Ed. Vin. Grut. Lugd.
Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Amstel. Duk. 1. 2. Sed saltem vel oculis Mss. Pall.
Toll. Ryck. Duisb. Fran. Voss. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par.
Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont. vel oculis Ed. Blanc. Beg.—90 Hänni
bale carthaginensem Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph.—91 Plerique Ed.
Stad. {Pont. male. pluraque Ms. Berol.—92 Opidis Ed. Lips. 1. 3. Med.—
93 Idem Tarentinus Ms. Naz. Ryck. Voss. id est Tarentus Mss. Regg. Taren
tinus Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Gryph. jam Tarentus Ed. Lngd.
—94 Ita Ed. Lips. 2.—95 Jam Cap. Ed. Stad. Pont.—96 Sic Ms. Flor. Voss.
3. Jord. Ed. í?. Sed ut ille Ms. Berol. Ryck. et Mss. Duk. plerique. Ed.
pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Beg.—97 In Roman Ed.
Gryph. Stad. Lugd. Pont.—98 Urbis Ed. Lips. 1. 3. Ab Ed. pr. absunt verba
dignum orbis imperio.—99 Sic Mss. Pall. Lipsii et Duk. omnes, Ed. Lips. 1.
2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Vem. Sed omni favore Ed. pr. farore,
omisso τφ omnium, Ed. Beg. de sententia Salmasii.—1 Sic et Ms. Lipsii.

NOTÆ

* Tarentus ad nos redierat] Illam deditus Annibal morabatur.


proditione ceperat Fabius. m Dignum omnium furore, et admira
1 Et patria altera] Nam ibi deliciis tione hominum ac Deorum] Pro, om
EPITOM. LiB. II. CAP. 6. 141

metus* ab incepto non destitit: et de sua Urbe solicitus


Capuam tamen* non omisit; sed parte exercitus sub Appio
Consule relicta, parte Flaccum in urbem* secuta, absens
simul: " præsensque pugnabat. Quid ergo miramur? [§. 44.
moventi castra a tertio lapideP Annibali iterum' ipsos Deos,
Deos inquam, (nec fateri pudebit') restitisse? Tanta [§. 45.
enim ad singulos illius motus* vis imbrium effusa,6 tanta
ventorum violentia coorta est,7 ut divinitus hostem summo
veri, neque coelo,* sed ab Urbis9 ipsius moenibus, et Capi
tolio'° ferri''' videretur. Itaque fugit, et cessit, et [§. 46.
in ultimum se Italiæ recepit sinum," cum Urbem tantum
-

Ed. pr. Lips. 2. Ven. Sed admistratione Ed. Lips. 1. administratöe Ed. Lips.
8. aduministratione Ed. Med. Par. Gryph. Stad. Pont.—2 Ultimas metas Ms.
Naz. a manu correctrice. ultimas metus Ed. Blanc. vitiose pro metas, ut Sal
masius censebat legendum.—3 Tamen aberat a Ms. Flor. Malliab. Reg. F.—
4 In urbe Ed. Lips. 1.—5 Sil' Ed. Lips. 1.—6 Effusa est Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—7 Coorta, omisso est, Ed. Gryph.
Stad. Lugd. Pont. cohorta est Ed. Ven.—8 Sic Mss. Pall. Sed nec caelo Mss.
Duk. plerique, in his Berol. Ed. J.ips. 1. 2. 8. Ber. Sab. Med. Par. Junt.
Ald. Ven. Gryph. Stad. Grnt. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Amstel. Beg. Duk.
1. 2. nec a caelo Mss. Voss.—9 Ab urbe Ms. Ryck.—10 Et Capitolii Ms. Ryck.
in Capitolio Ed. pr.—11 Ferri aberat a Mss. Voss. 2. 3. Ed. Ald. Gryph.

NOTAE

nium, legendum est, numinum, et tertia, milliaria distinguebant.


amovendum istud, Deorum ; quod ad q Iterum] Nam jam semel Anni
ditum fuerat ad explicationem illius bali restiterant, illum impedientes ne
vocis, numinum; quæ solennis libro Romam peteret. * Illum enim,' ut
rum corruptela est. Favor numina supra dixit Noster, * aut fatum urbis
respicit, admiratio homines. Sic mox imperaturæ, aut ipsius mens mala, et
leges: Tanto farore Deorum ; neque aversi a Carthagine Dii in diversum
aliter loquatur, qui sapiat. Pater. abstmlerunt.'
* Absens simul] Per Appium Con * Nec fateri pudebit] Hæc ideo dicit
sulem scilicet, qui ante Capuam re quod probrosnm videri possit viros
stiterat. fortes Deorum potius favore quam
• Quid ergo miramur] Hæc ista fa sua virtute victoriam consequi.
cile intelligas. Cum populus Roma • Ad singulos illius motus] Gallice,
nus tantus sit, ut numinum favorem A chaque marche de son armée.
mereatur, quid miramur Deos iterum t Ferri] Vis imbrium.
restitisse Annibali, cum a tertio la • Sinum] Ad extremam oram. Gall.
pide versns Romam castra moveret? au bout. Sic Virgil. Georg. 11. * Aut
P A tertio lapide] A tertio millia quos Oceano propior gerit India lu
rio ; nam per primum, secundum, cos, Extremi sinus orbis?'
tertium, lapidem, et prima, secunda,
142 L. ANNAEI FLORI

non'* adoratam'* " reliquisset.* Parva res dictu, [§. 47.


sed ad magnanimitatem populi Romani probandam satis
efficax: quod illis ipsis, quibus obsidebatur,'* diebus ager,
quem Annibal castris insederat,'5 venalis Romæ fuit,* has
tæque subjectus" invenit emtorem. Voluit Annibal [§. 48.
contra* fiduciam imitari; subjecitque argentarias Urbis
tabernas:' nec sector'°* inventus est; ut scias, etiam præ
sagia'7 satis'* fuisse.* Nihil actum erat tanta virtute, [§. 49.
tanto'9 favore etiam Deorum:*° siquidem Asdrubal*' frater
° Cum reliquisset urbem tantum non salutatam.
P Ager, quem Annibal occuparerat castris, Romae renalis fuit.

Stad. Grnt. Lugd. Pont. Zen. Vetst.—12 Non aberat a Ms. Ryck. Et in Ms.
Fran. erat tamen non.—13 Sic Mss. Vin. Pal. l. Naz. Jord. et Mss. Duk.
pæne omnes, in his Berol. Ed. pr. Lips. 1. 3. Sed adortam Ms. Pal. 2. Ryck.
Ed. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Zeu. adortâ Ed. Lips. 2. Med. Par. 2. Ven.
adhorta Ed. Par. 1.— 14 Obsidebantur Ms. Naz. Reg. Q, Voss. 1. 2. Ed. Ber.
Sab. Med. Par.—15 Insideat Ms. Naz. insiderat Mss. Vin. Ryck. Regg. Ed.
Lips. 1. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven.—16 Nec emptor Ed. Lips. 2.
Gryph. qnod quin glossema sit, quis dubitet ?—17 Et præsagia Mss. Pall.
eciam pr. Ed. Lips. 1.—18 Sic Mss. Pall. et Mss. Duk. plerique, in his
Berol. Ed. pr. Gryph. Freinshem. Beg. Sed sat' Ms. Ryck. fatis Ms. Naz.
Voss. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Junt. Ald. Ven. Stad. Lugd. Pont.
Blanc. Duk. 1. 2.—19 Sine tanto Ed. Lips. 1. 2. 3.—20 Deorum, omisso τφ
etiam, Ms. Reg. Q, Malliab. Berol. Duisb. Fran. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont. Beg.—21 Siquidem ab
Hispania Asdrubal Ms. Ryck. Flor. Malliab. Fran. Voss. 1. Ed. Ber. Sab.
Junt. Ald. Stad. Lugd. Pónt. siquidem ab hispania Hasdrubal Ed. Lips. 1. 2. 3.
NOTÆ

" Tantum non adoratam] Adorare bernas] Subjecit, hoc est, hastae sub
urbem est, urbem salutare: cum au jecit; mit à l'ancan : argentarias ta
tem id fieri nequeat, nisi propius ad bernas, les boutiques des banquiers.
urbem accesserit, inde factum est, • Sector] Sectores dicuntur, qui
ut adorare urbem sumatur, pro ur emta sua persequuntur; vel potius
bem ingredi. Hic igitur sensus est: sectores simpliciter emtores dicti
Annibal urbem reliquit cum tantum sunt.

non eam ingressus esset; hoc est, • Præsagia satis [fatis] fuisse] Ele
cum fere ita prope accesserit, ut eam ganterfutis, pro fatorum; hæc sic intel
ingredi potuisset. lige: quod populus Romanus hominem
" Hastaeque subjectus] Ea quæ pub invenit, qui agrum, quem Annibal
lice vemibant, hastæ subjiciebantur, castris occupabat, emeret; hoc præ
hastaque posita praecone prædicante, sagium fuit illos recuperaturos: quod
ei qui licitatione vicisset, addiceban vero Amnibal sectorem non invenit,
tur.
cum argentarias Urbis tabernas sub
* Contra] Gallice, A son tour. jecisset, præsagium fuit illum Roma
5 Subjecitque argentarias Urbis ta nunquam potiturum.
EP1ToM. Li B. 11. CAP. 6. 14:3

Annibalis cum exercitu novo,** novis viribus, nova belli


mole veniebat. Actum erat procul dubio,** si vir [§. 50.
ille se cum fratre junxisset: sed hunc quoque castra me
tantem Claudius Nero cum Livio Salinatore debellat. Nero
in ultimo Italiæ angulo*** summovebat** Annibalem. [§. 51.
Livius in diversissimam partem, id est,*° in ipsas nascen
tis*7 Italiæ fauces* signa converterat. Tanto, id est, [§. 52.
omni, qua** longissima Italia, solo interjacente,*9 quo con
silio, qua celeritate,* Consules castra conjunxerint,*° inopi
nanterque*' hostem collatis signis compresserint,* neque id
fieri Annibal senserit, difficile dictu est.** Certe [§. 53.
Annibal, re cognita, cum projectum fratris caput ad sua
castra vidisset, * Agnosco,' inquit, * infelicitatem Carthagi
nis.' Haec fuit illius viri, non sine præsagio quodam fati
imminentis, prima confessio. Jam certum erat [§. 54.

* Difficile dictu est quo consilio, qua celeritate, Consules conjunxerint castra ;
tanto, id est, omni solo interjacente, qua longissima Italia est ; et inopinanter colla
tis signis hostem compresserint.
- -

Med. Par. Ven. Gryph.—22 Cum noro exercitu Ed. Lips. 2.—23 Proculdubio
Ed. Lips. 1. Par. Ven.—24 Ita Mss. Pall. Naz. Ryck. et Duk. plerique, etiam
Berol. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Sed in
ultimos Italiae angulos Ms. Voss. 2. 3. Ed. Vim. Grnt. Lugd. Zeu. Fab. Vetst.
Blanc.—25 Sic Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Sed summoverat Ed. Grut.
Lugd. Zeu.Vetst. Amstel.—26 Sic Mss. Vin. Pall. et Duk. omnes, etiam Berol.
præter Voss. 8. Ed. pr. Sed et Ms. Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Grut. Lugd. Zeu.—27 Nasceretis Ed. Lips. 8.—28 Tato omi q
Ed. Lips. 1. 2. 3. tanto omniq; long. Ed. Par. tanto omni q Ed. Med. Vem.
tanto qua omnis Ed. Gryph.—29 Interjacet Ed. Gryph.—30 Conjunxerant Mss.
Pall.—31 Sic Mss. Viii.Toll. Ryck. Fran. Duisb. Berol. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Jnnt. Ald.Ven. Beg. Sed inopinantemque Mss. Regg.
Voss. Ed. Grut. Lugd. Zeu.Vetst.—32 Dictu, omisso est, MS. Ryck. dcü est
NOTAE

° In ultimo Italiae angulo] In Bru cum flore exercitns castris digressus


tium agrum se recepit Annibal. ad Livium Salinatorem, qui ad Alpes
° In ipsas nasceatis Italiae fauces] castra converterat, proficiscitur; ibi
Alpes intelligit, quas jam supera que Asdrubalem, qui Alpes cum ex
verat Annibal: in illas signa conver ercitu transierat, et auxilia Annibali
terat Livius, ut Asdrubalem debel adducebat, collega Livio, cum toto
laret. exercitu trucidat, quinquaginta sex
* Celeritate] Cum Claudius Anni millibus hostium occisis; reditque
balem summovisset, illo nec opinante, die sexto in sua castra.
144 L. ANNAEI FLOR1

Annibalem etiam33 ipsius confessione posse vinci: sed tot


rerum prosperarum fiducia plenus populus Romanus magni
æstimabat** asperrimum hostem in sua Africa debellare.
Duce igitur Scipione in ipsam Africam35 tota mole* [§. 55.
conversus imitari coepit Annibalem, et Italiæ suæ clades
in Africa* vindicare.” Quas ille (Dii boni!) [§. 56.
Asdrubalis37 copias, quos Syphacis exercitus fudit? quæ
quantaque utriusque castra facibus illatis una nocte déle
vit? denique jam non a tertio* lapide,' sed ipsas Cartha
ginis39 portas obsidione*° quatiebat. Sic factum est, [§. 57.
ut inhærentem atque incubantem*' Italiæ extorqueret** An
nibalem.' Non fuit major sub imperio Romano [§. 58.
dies, quam ille, cum duo omnium et antea** et postea* du
cum maximi,** ille Italiæ, hic Hispaniae** victor, collatis
cominus signis direxere aciem. Sed et*^ colloquium fuit
inter ipsos de legibus pacis. Steterunt diu mutua [§. 59.
admiratione defixi: ubi de pace non convenit, signa ceci
nere.*7 Constat utriusque confessione, * nec melius [§. 60.
instrui aciem, nec acrius potuisse pugnari.' Hoc Scipio

* Et vindicare clades Italiae suae contra Africam.


* Ut ertraheret Annibalem inhærentem atque incubantem Italiae.
-

Ed. Lips. 1.—33 Eciam Ed. Lips. 1. ubiqne.—34 Ertimabat Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. estimabat Ed. Par. Ven. eristimabat Ed. Gryph.—35 Africam aberat a
Ms. Voss. 3. Sed affricam Ed. Lips. 1. ut s. 61. et alibi.—36 In Africam
Mss. Duk. omnes, Ed. pr. Junt. Lugd. Freinsh. Blaoc. Beg. Duk. 1. 2.—
s7 Hasdrubalis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. ubique.—38 Tercio Ed.
Lips. 1. 3. ubique.—39 Cartaginis Carthagis Ed. Lips. 1. TCartaginis Ed. Med.
—40 Obsidio Ed. Beg.—41 Incombentem Ms. Ryck. incumbentem Ms. Berol.
Ed. pr.—42 Ertofjfit Ed. Lips. 1. extorquerit Ed. Lips. 3. extorserüt Ed.
Lips. 2.---43 Ante Ms. Naz. Toll. Duisb. Voss. 1. 2. Ed. pr.—44 Ducum mari
mi duces Ms. Naz. Ryck. Reg. Q, Voss. Jord. ducum clarissimi duces Mss.
Pall. Reg. F, Berol. Duisb. Fran. Ed. pr. ducum clarissimi Ms. Flor. Mal
liab.—45 Ille Italiae, ille Hispaniae Ms. Berol.—46 Sed colloquium Ed. Lips.

NOTÆ

• Tota mole] Totis viribus. tiebat.


* Jam non a tertio lapide] Quasi di- 5 Cum duo omnium et antea et postea]
eeret, Annibal Romam propius quam Græca locutio, omninm antea et
a tertio lapide non accessit: Scipio postea, ròv rp6or« xaì òrta & id est,
vero Carthaginem non a tertio la- qui ante fuerunt, et post futuri sunt.
pide, sed ipsas portas obsidione qua
\ EPitoM. Lib. ii. cAp. 7. 145

de Annibalis, Annibal de Scipionis, exercitu prædicave


runt. Sed tamen Annibal cessit, * præmiumque** [§. 61.
victoriæ' Africa fuit, et secutus Africam statim*9 terrarum
orbis.

CAP. VII.

BELLUM MACEDONICUM PRIMUM.*

Post Carthaginem vinci neminem puduit. Secutæ [§. 1.


sunt statim Africam gentes, Macedonia,* Græcia,° Syria,**
ceteraque omnia, quodam* quasi æstu et torrente fortunæ:
sed* primis omnium* Macedones, affectator quondam° [§. 2.
imperii populus.* Itaque quamvis tunc Philippus' regno
præsideret, Romani tamen dimicare sibi cum rege Alexan
dro* videbantur. Macedonicum bellum nomine amplius, [§.8.
quam spectatione7 gentis* fuit.* Causa* coepit a foedere [§. 4.
* Macedonicum bellum amplius fuit ob nomen, quam ob respectum istius gentis.

1. 3.—47 Ceciner Ed. Lips. 1.—48 Præmium Ed. pr.—49 Statim abest ab
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.
1 Sire Philippicum add. Ed. Stad. Pont.—2 Asia Ed. Lugd.—8 Quondam
Ed. Med.—4 Sic Ms. Naz. Voss. 2. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par.
Junt. Ald. Ven. Gryph. Blanc.—5 Primi abest ab Ed. Lugd.—6 Quondam
aberat a Ms. Reg. F, Berol. Duisb. Ed. pr. Grut. Zeu.—7 Sic Mss. Pall.
NOTAE

CAp. vii. Bellum Macedonicum pri a Sed [Sic] primi omnium] Multo
mum] Anno Mundi 3736. ante Ch. melius in aliis Editionibus legitur sed
Nat. 212. ab Ur. Cond. 539. Coss. Q. pro sic.
Fabio Maximo Cunctatore iv. et • Affectator quondam imperii populus]
Claudio Marcello iii. quinto anno Ad Philippi Alexandri Magni paren
post inceptum secundum bellum Pu tis tempora respicit.
nicum. f Philippus] Demetrii Macedoniæ
• Macedonia] Supra Thessaliam, regis filius.
antiquitus Paeonia dicebatur, et apud s Cum Rege Alexandro] Cave Alex
Homerum Paeones sunt Macedones. andrum Magnum intelligas, cmm Ro
* Graecia] Achaiam intelligit cni manis enim nunqnam pugnavit: sed
veterem statum reddidit Flaminius, Alexandrum Epiri Regem, qui Alex
ut legibus viveret suis, et avita liber andri Magni fuit avunculus.
tate frueretur. Vid. infra in fine hu * Quam spectatione gentis] Illud
jusce capitis. bellum fuit amplius ob nomen Mace
• Syria] Bellum Syriacum, vide donum, qui olim fortes et generosi
cap. seq. audiebant, quam consideratione et
Delph. et Var. Clus. Flor. K
146 L. ANNAEI FLORI

Philippi, quo rex jam pridem' dominantem in Italia Anni


balem sibi sociaverat: postea crevit, implorantibus Athenis
auxilium contra regis) injurias, cum ille ultra jus victoriæ
in templa, aras, et sepulcra ipsa, sæviret. Placuit Senatui
opem tantis ferre supplicibus. Quippe jam gentium [§. 5.
reges, duces, populi, nationes, præsidia sibi ab hac urbe
petebant. Primo igitur, Lævino9 Consule, populus [§. 6.
Romanus Ionium* mare ingressus, tota'° Græciæ littora
veluti triumphanti classe peragravit.'' Spolia quippe [§. 7.
Siciliæ, Sardiniæ, Hispaniæ,'* Africae' præferebat: et ma
nifestam victoriam nata in prætoria'* puppe'** laurus pol
licebatur. Aderat sponte in auxilium Attalus rex [§. 8.
Pergamenorum:'** aderant Rhodii,'°° nauticus populus;*7
qui navibus a mari, Consul** a terris omnia equis virisque
quatiebat.? Bis victus rex, bis fugatus, bis exutus'9 [§. 9.
-

Ryck. Scias. Toll. Duisb. Berol. Regg. Fran. Voss. 1. 2. Ed. pr. Lips. 1. 2. s.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Lugd. Freinsh. et ceteri. Sed erspecta
tione Ed. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—8 Causa belli cepit Ms. Berol.
ceâ Ed. Lips. 1. et mox sepulchra.—9 Livino Ed. Lips. 1. 3. Med. Par.—10 Tò
Ed. Lips. 1.—11 Paragrarit Ed. Ven.—12 hispanie: sardinie Ed. Lips. 1. 2. 3.
hispaniae: Sardiniae Ed. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—13 Prae
toriæ Ed. Beg. de sententia Freinshemii.—14 Quippe Ed. Par.—15 Pergamo
rum Ed. Med. Par. Gryph. Stad. Pont.—16 Rodii Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Ven.— 17 In Ms. Pighii addita erant hæc, quæ etiam apud Jordanem haben
tur: nam Rhodos opinatissima insula, et totius Asiæ (Jord. Achaiæ) insularum
metropolis, cum paene omnibus Cycladibus arma pertimescens Romano (Jord. Ro
mana)jam dudum se faederatam populo illi conjunrerat, et narali bello solatia con
donabat. Quæ verba in contextum recepit Begerus, ita tamen ut pro Rhodos

NOTAE

respectu ipsins gentis, quæ illo tem sive Prætor ille sit.
pore multum a pristina virtute ex • Rex Pergamenorum] Pergami im
cidisse putabatur. Asia.
' Jam pridem] Tamen anno supe • Rhodii] A Rhodo, insula in Car
riori. pathio mari.
J Regis] Philippi. P Qui naribus a mari, Consul a terris
* Ionium] Quod est Epirum inter omnia equis virisque quatiebat] Claud.
et Brutium, ad extremum Italiæ si Salmasius existimabat hunc locum
mum. esse corruptum, qui non est tamen;
' Africae] Sed nondum spoliata A modo verbum, quatiebat, utrisque
frica, et Annibal adhuc in Italia ver serviat, Rhodiis, inquam, et Consuli;
sabatur. sic : qui navibus a mari omnia quatie
• Prætoria puppe] Prætoria navis bant, ut Consul a terris omnia equis et
dicitur qua dux vehitur, sive Consul viris quatiebat. Ita se res bene ha
EPIToM. LiB. II. CAP. 7. 147

castris: cum tamen nihil terribilius Macedonibus“ fuit ipso


vulnerum aspectu : quae non spiculis, non*° sagittis, nec
ullo Græculo*'' ferro, sed ingentibus pilis, nec minoribus
adacta gladiis,** ultra mortem** patebant.*** Enimvero [§. 10.
Flaminio*5 duce* invios antea*0 Chaonum*7 montes," Aoum
que** amnem*9* per abrupta vadentem,*° id est,*' ipsa
Macedoniæ claustra, penetravimus.** Introissess [§. 11.
victoria** fuit. Nam nunquam postea*: ausus3° congredi
- -

scripserit Rhodus, et se illi conjunrerat pro illi conjunxerat.—18 Sic Freinsh.


ex ingenio et Fab. Sed quibus a muri Mss. et Edd. omnes, in liis Lips. 1. 2. 3.
Med.TPar. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Zeu. Blanc. Beg. Duk. 1. 2. qui a
mari naribus Consul, a ter. Ed. Amstel.—19 Ita Mss. Voss. Ed. Ven. Sed bis
erutus, bis fugatus castris Mss. et Edd. vett. reliqui, in his Ms. Berol. et Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par.—20 Nec sagittis Mss. Regg. Ryck. Malliab. Fram.
Voss. 1. 2. neque sagittis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Lugd. Pont.—21 Gracili Ms. Jord.—22 Gladii Ed. Par.—23 Sic Mss. Pall.
et Duk. omnes, Ed. pr. Lips. 1. 3. (in quo tamen est petebant) Ber. Sab. Par.
Junt. Ald. Ven. Sed ultra morem Ed. Ven. Lugd. e Jord. ultro mortem Ed.
Lips. 2.—24 Petebant Ms. Ryck. Fran. Duisb. Ed. pr. Lips. 1. Sab.—25 Ita
Mss. et Edd. vett. multi, etiam Lugd. Freinsh. Amstel. Beg. Sed Flaminio
Ed. Lips. 1. Vem. Flamminio Ed. Lips. 2. Flamineo Ed. Lips. 3. Flaminino Ed.
Stad. Pont. Fab. Duk. 1. 2.—26 Ante Ms. Flor.—27 Achaonum, vel Acchao
num, vel Athaonum Mss. Duk. Acarnanum Ms. Ryck. Achaonum Ed. pr.—
28 Sic Ed. Vin. Lugd. Sed Aumque Ms. Naz. dumque Ms. Pal. 2. Voss. 2.
Aum Ms. Voss. 1. Indum Ms. Voss. 3. In reliquis Mss. Dukeri scriptum erat
Indium, Pindum, Nidum, (quæ erat scriptura Ms. Berol.) Inoum. Ed. Vem.
Imoumque. Ed. Lips. 1. 3. Gryph. Stad. Pont. Zeu. Pindúque. Ed. Lips. 2.
Med. Par. Indumque.—29 Omnem Ms. Voss. 1. 2. amnem Ed. Med. Vem.—
30 Vagantem Ms. Ryck. Scias. Flor. Ed. Lips. 2. Ven.—31 Sic Freinsh. e
conjectura: quam, præter Grævium, receperunt Fab. Beg. Vetst. Sed et
Mss. et Edd. vett. omnes, etiam Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Lugd. Pont. Zeu. Duk. 1. 2.—32 Penitrarimus Ed. Lips. 1. 3.—33 Introiisse
Ed. Beg.—34 Sic et Ed. Ven. Sed victoriae Ms. Ryck. Ed. Ber. Med. Par.
Gryph. Stad. Pont. victorie Ed. Lips. 1. 2. 3.—35 Postea nunqua Ed. Lips. 1.
2. 3. Med. Par. Vem. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—36 Ausus abest ab Ed. pr.—

NOTAE

bet. In Edit. J. Stadii legitur, quibus cat, Ita erant patentia, ut vel dimi
a mari, &c. tunc snbaudiendum esset diata mortem etiam dare nimis po
quatientibus, quod durissimum, et, pu tuissent.
to, sine omni exemplo. t Flaminio duce] Tit. Quintio Fla
* Macedonibus] Tertii casus. minio.
* Graecule] Graeci enim levioribus " Chaonum montes] In Epiro jnxta
et brevioribus telis utebantur, Ma mare Ionium.
cedones vero pilis et gladiis ingenti v Aoumque amnem] In Macedonia
bus. per Taulantiorum regionem in mare
• Ultra mortem patcbant] Quasi di Ionium exeuntem.
14S L. ANNAEI FL0RI

rex. Ad tumulos, quos Cynoscephalas*7* vocant, uno, ac


ne hoc quidem justo, prælio* opprimitur. Et illi [§. 12.
quidem Consul pacem dedit, regnumque concessit: mox,
ne quid** esset hostile, Thebas,* et Euboeam,' et gras
santem sub Nabide* suo39 Lacedæmona*°* compescuit.
Græciæ vero veterem statum reddidit, ut** legibus [§. 18.
viveret suis, et avita libertate frueretur. Quae gaudia, [§. 14.
quæ vociferationes fuerunt, cum hoc forte Nemeæ* in
theatro quinquennalibus ludis* a præcone** caneretur? quo
certavere plausu?** quid florum in Consulem profuderunt?**
Et iterum iterumque præconem repetere illam vocem [§. 15.
jubebant,45 qua libertas Achaiæ pronunciabatur: nec aliter
* Integro prælio.
-

37 Cynocephalas Mss. Dnk. et Edd. omnes vett., nt Lips. 1. 2. 3. Med. Par.


Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Cenocephalas Ms. Voss. 8.—
38 Nequid Ed. Lips. 1. Med. nequit Ed. Par.—39 Sub Onabile suo Ms. Ryck.
summa ri de suo Ms. Naz. Berol. (in cujus tamen margine ascripta erant hæc:
Nabis Lacedæmoniorum tyrannus) Duisb. Fran. Voss. 1. 2. Ed. pr. summa vi
aerro Ms. Reg. Q.—40 ita Ms. Pal. 1. Naz. Ryck. Regg. Flor. Malliab. Voss.
1. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Vem. Junt. Ald. Sed Lacedaemonia
Ms. Pal. 2. Voss. 2. Lacedæmoniam Mss. Duk. reliqui, Ed. pr. Grut. Lugd.
Zeu. Vetst. Beg.—41 Ne legibus Ed. Amstel. operarum peccato.—42 Ad pre
conem Ed. Lips. 1. 3.—43 Quo certarere plausu? aberant a Ms. Ryck.—44 Pro
funderüt Ed. Lips. 1. 3.—45 Jubebat Ed. Lips. 1. 2. 3.—46 STia Ed. Lips. 1.—
NOTAE

* Cynoscephalus] In Thessalia sunt ennales fuere ; nam revera tertio


Cynoscephalæ. quoque anno Nemea celebrabantur,
* Thebas] Macedoniæ urbem in unde à^y&v tpuerhs seu rpuernpukös dic
regione Phthiotidis ad Pelasgicum tus est. Eumdem errorem erravit
sinum sitam. Plin. ubi de Isthmiis, * Isthmus pars
* Euboeam] Aegei maris insulam, altera cum delubro Neptuni quin
tenuissimo Euripi freto a Boeotia di quennalibus inclyto ludis.' Nam
v usu m. constat Isthmia triennalia fuisse.
* Nabide] Lacedæmoniorum Ty Pind. Nem. Od. vi. nóvrov re ^yέφvp'
ram n o. άκάμαν-Tos €v 'A/upurrvdvwv Tavpopóvw
* Lacedaemona] In Peloponneso, ad τpuetmplô, Tluaore miooreιδd-Nuov άν τέ
Eurotam fluvium. μevos* hoc est, Maris pons indefessi
b Nemeæ] Nemea urbs in Pelo (Periphrasis Isthmi Corinthiaci) in
ponneso prope Argos sita, ubi tertio Amphictyonum trieteride mactatrice
quoque anno certanuina fiebant, quæ taurorum honorarit eum circa Neptuni
e loco Nemea dicebantur. um delubrum. Ubi per trieterida,
c Quinquennalibusludis] Male Noster Isthuia intelligit.
quinquennales facit, qui tantum tri
epitoM. LiB. II. CAP. 8. 149

illa consulari sententia,*° quam*7 modulatissimo aliquo ti


biarum,* aut fidium* cantu fruebantur.**

CAP. VIII.

BELLUM SYRIACUM * REGIS ANTIOCH I.

MAcedoNiAM statim* et regem Philippum Antio- [§. 1.


chus excepit,** quodam casu,* quasi industria, sic adgu
bernante* fortuna, ut quemadmodum ab Africa in Europam,
sic* ab Europa in Asiam, ultro se suggerentibus causis, im
perium procederet; et cum terrarum* orbis situ* ipse ordo
victoriarum navigaret.* Non aliud formidolosius* [§. 2.
fama bellum fuit; quippe cum Persas* et7 orientem,
Xerxem* atque* Darium* cogitarent; quando perfossi in

* Antiochus statim secutus est Macedoniam et regem Philippum.


* Ipse ordo victoriarum pergeret. * Terribilius.

47 Qui Ed. Par. 1. q Ed. Par. 2.—48 Fruebatur Ed. Fab.


1 Syriatum Ed. Lips. 3. An Syriaticum?—2 Statim Syria, et Ed. Beg. quæ
est conjectura Freinshemii.—3 Quadam quasi industria Ed. Blanc.—4 Sic
Ed. Lips. 1. 3. Gryph. a gubernante Ed. Lips. 2. Med. Par.—5 Terrearum Ed.
Lips. 3.—6 Sit Ed. Med.—7 Persas orientem Mss. Pall.— 8 Xerxemque Da

NOTAE

* Tibiarum] Tibiæ primo sic dictæ ropam, sic, &;c.] Sunt hæc perturbata,
quod ex tibia animalium fierent, et atque-adeo falsa, ut jam olim anim
postea ex arundinibus factæ nomen adverteram. Scribo fidenter ex se
retinuere. rie rerum, et historiæ fide: ut quem
* Fidium] Fides, plurali numero, admodum ab Europa in Africam, sic
proprie sunt chordæ citharæ. Et sic ab Africa in Asiam imperium procede
pro cithara sumuntur. ret. Lege modo. Pater.
CAp. viii. Bellum Syriacum Regis e Persas] Gravem populum. Horat.
Antiochi] Anno Mundi 3758. ante * Quo graves Persæ melius perirent.'
Ch. Nat. 190. Ab Urbe Cond. 561. d Xerrem] Persarum Regem, qui
Coss. M. Acilio Glabrione et P. Athon perfodit, et Hellespontum na
Cornelio Scipione Nasica. vibus operuit.
* Ercepit] Verbum e re Gladiato e Darium] Persarum Regem, qui
ria tralatum, ubi victum novus exci cum Alexandro bellum gessit. Sed
pit. Gallice, Un Gladiateur tout non video quomodo Darius Romanos
frais prend la place de celui qui est cain terrere poterat, quem parva manu
•tt. toties fudit Alexander.
* Ut quemadmodum ab Africa in Ev.
150 L. ANN AEI FLORI

vii montes,' quando? velis opertum mares nuntiaretur.**


Ad hoc'' coelestes minæ territabant, cum humore [§. 3.
continuo Cumanus Apollo" sudaret.' Sed hic faventis Asiæ
suae' numinis timor'* erat. Nec sane's viris, opibus, [§. 4.
armis** quicquam copiosius Syria:* sed in manus'5 tam
ignavi regis inciderat,'° ut nihil fuerit in Antiocho specio
sius, quam quod a Romanis victus est.'7 Impulere [§. 5.
regem in id bellum, illinc'* Thoas Ætoliæ'9' princeps, inho
noratam apud Romanos querens*° adversus Macedonas**
militiae** suæ societatem;* hinc Annibal, qui in Africa vic
tus, profugus, et pacis impatiens,** hostem populo Romano
toto orbe quaerebat. Et quod** illud fuisset pericu- [§. 6.
lum, si se consiliis ejus rex" tradidisset, id est,** si*° Asiæ
viribus usus fuisset miser*7 Annibal ? Sed rex suis opibus,

“ Conquerens societatem militiæ suæ adrersus Macedones inhonoratam fuisse


apud Romanos.
----------

rium Ms. Ryck. Xersem atque D. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—9 qn
Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven.—10 Nucciaret Fd. Lips. 1. nuncciaret Ed. Lips. 3.—
11 Sic quoque Ed. Ven. Sed ut hoc Ms. Naz. Voss. 3. Ed. Lips. 1. 3. Ber. Sab.
Med. Par. ad haec Ms. Berol. Duisb. Pal. 1. Ed. pr. ad hec Ed. Lips. 2. ut hos
Ed. Gryph. ad hos Fd. Stad. Pont.—12 Terror Ms. Flor.— 13 Sed nec sane
Ed. I.ips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. sed nec Ed. Ven.—14 Armisque Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Vem. Stad. Pont.—15 In manibus Ms. Naz. Voss. 3. H. d.
I.ips. 1. 2. 3. Sab. Med. Par. Ven. Gryph. in manu Ms. Ryck.—16 Inciderant
Ed. Pont.—17 Sit Mss. Pall.—18 Bellum Thoas Mss. Pall. Regg. Duisb.
Malliab. Ed. pr. bellum hinc Thoas Ms. Flor.— 19 Etholie Ed. Lips. 1. etholie
Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Ven.—20 Quarens Ed. Gryph. Stad. Grut. Lugd.
1'ont.—21 Sic cum Dukero scripsimus e Ms. Ryck. Berol. Duisb. Fran. Ed.
pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Junt. In Graev. enim est Macedo
mcs: ut in Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Blanc.
Beg.—22 Milucie Ed. Lips. 1. 3.—23 Inpatiens Ed. Lips. 1. impaciens Ed.
M ed.—24 Et quietus i. f. Ed. Lips. 2.—25 Id est absunt ab Ed. Lips. 1. 3.
Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—26 Si se et Asiæ Ms. Vim.—27 Missus

NOTÆ

' Inrii montes] Athos qui est Isth Capuae victoria.'


mo maris Macedonici, inter Stryrio * Asiae suae] Quippe in Asia natus
nium et Singiticum simum. Apollo.
s Mare] Hellespontns. * Syria] Ad littus meridionale Ma
h Cumanus Apollo] Qui Cumis in ris M editerranei.
Campania colebatur. l Ætolia] Ætolia Achaiæ regio su
* Sudaret] Sudavit etiam ante vic pra Corintliiacum sinum versus Oc
tam Capuam. Cicero, de Divin. lib. i. cidentem.
* Quid cum Cumis Apollo sudavit ? m Rer] Antiochus.
EpitoM. LI B. II. CA P. S. 151

et nomine regio** fretus, satis habuit bellum movere.


Europa*9 jam, dubio procul, jure*° ad Romanos per- [§. 7.
tinebat: hic Lysimachiam" urbem,*' in littore Thracio**
positam a majoribus suis, Antiochus ut hæreditario jure
reposcebat:33 hoc velut34 sidere Asiatici35 belli mota [§. 8.
tempestas. Ets6 maximus regum contentus37 fortiter indix
isse bellum, cum ingenti strepitu ac tumultu movisset, ex
Asia, occupatis statim insulis, Græciæque* littoribus, otia
et luxus tanquam victor agitabat. Euboeam insulam [§. 9.
continenti adhærentem tenui freto reciprocantibus aquis*
Euripus abscidit. Hic ille positis aureis sericisque tento
riis, sub ipso freti murmure,* cum inter fluenta tibiis fidi
busque concineret,39 collatis undique, quamvis per hyemem,
rosis, ne non*° aliquo ducem genere agere*' videretur," vir
* Non longe ab aquarum murmure.

Ed. Lips. 2. Ven.—28 Regio abest ab Ed. Zeu.—20 Et Europa Ed. Ven.
—30 Jure aberat a Ms. Malliab. In Voss. 1. erat : Europae jam dubio procul
jura ad Romanos pertineant.—31 Urbem aberat a Ms. Flor.—32 tracio Ed.
Lips. 1. 3. Med. Par.—33 Repetebat Ms. Naz. Voss. Reg. Q, Ed. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont.—34 Velud Ed.
Lips. 8.—35 Sydere asyatici Ed. Par.—36 Sed mar. Ed. Beg. quod placebat
Freinshemio.—37 Sic etiam Ed. Ven. Sed conrentus Ms. Naz. Pall. Ryek.
Fran. Regg. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. conrentus. Fortiter indicto bello quum
Ed. Junt. Ald. Vin. Stad. b: Lugd. Pont. contentus fortiter indicto b. Ed.
Gryph.—38 grecisque Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.
—39 Concinert Ed. Lips. 1. contineret Ed. Lips. 2. concinerit Ed. Lips. 3.—
40 Cum al. Ed. Lips. i. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Gryph.—41 Ducum
genere ag. Ms. Naz. Ryck. Voss. 2. Ed. Lips. 1. 3. Med. Ven. Gryph. duae
NOTJE

* Lysimachiam] In littore Thracio rapitur ; ita nec nocte nec die quies
ad fauces Isthmi, quem Hellespon navibns datur.'
tus ab Asia dividit. p Ne non aliquo ducem genere agere
° Reciprocantibus aquis] Euripum videretur] Hæc mihi inconcinna et
septies intra diem naturalem reci inelegantia videntur, eaque, si revi
proco æstu agitari. Quod falsum visceret Florus, pro suis non ag
esse vel unicus Livii locus satis pro nosceret. Lego, ne non aliqua ducem
baverit. Ex lib. xxviii. 6. * Fretum agere videretur: pro * aliqua,' quod
ipsum Euripi non septies die, ut fa adverbium est elegantissimum, apud
ma fert, temporibus statis recipro Virgilium, Terentium, Plautum, id
cat, sed temere in modum venti, nunc est, aliqua ratione, intruserunt ex
huc nunc illuc verso mari, velut plicationem magistellarem, aliquo ge
monte præcipiti devolutus torrens, nere, quod putidum est.
152 L. ANNAEI FLORI

ginum puerorumque delectus*** habebat. Talem [§. 10.


ergo regem jam sua luxuria** debellatum populus Roma
nus, Acilio** Glabrione Consule, in** insula' aggressus,
ipso statim adventus sui nuncio* coëgit ab insula*7 fugere.**
Tum præcipitem*9 apud Thermopylas* assecutus, [§. 11.
locum trecentorum Laconum*°* speciosa cæde memoran
dum, ne ibi quidem fiducia loci" resistentem, mari ac terra
cedere*' coëgit. Statim et es* vestigio itur in Syriam.** [§. 12.
Classis regia Polyxenidae*** Annibalique commissa: nam
rex prælium nec spectare: poterat. Igitur, duce Æmilio
Regillo, adremigantibus36 Rhodiis, tota57 laceratur. Ne
sibi placeant Athenæ !" in Antiochos* vicimus [§. 18.
-

genere, omisso r6 agere, Ed. Beg. e conjectura Lipsii.—42 Dilectus Ms. Naz.
Voss. 2.—43 Luriria Ed. Lips. 1.—44 Attilio Ms. Ryck. Ed. Gryph. M. Aci
lio Ed. Stad. Pont.—45 Insula, omissa in, Ed. Ven.—46 iitio Ed. Lips. 1. 3.
initio Ed. Lips. 2. Med. Par. Ven. Gryph.—47 Ab insula aberant a Ms. Mal
liab.—48 Recedere Ms. Flor.—49 Sic Mss. Pall. et Duk. Ed. pr. Sed Tam
prec. Ed. Lips. 1. Tam praec. Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Grut.
Pont. Vetst. Tá yEipite Ed. Ven.—50 Laconü CCC. Ed. Lips. 1. 3. Lacunum
CCC. Ed. Lips. 2.—51 Cedere' Ed. Lips. 1. caedere Ed. Med. Et paulo ante
Lips. 2. fidutia.—52 Statim e v. Ms. Berol. Malliab. Naz. Reg. F, Duisb.
Fran. Voss. 1. 2. Statim et ex v. Mss. Viu. quidam. Ed. pr.—53 Asiaun Ed. Stad.
Pont. Beg. e conjectura Lipsii.—54 Polyxenidi Ms. Ryck. Naz. Berol. Duisb.
Ed. pr. Ber. Sab. Jnnt. Ald. polireidi Ed. Lips. l. 3. Polirenidi Ed. Med.
Par. Ven. Gryph. Polyxeni Mss. Regg. Ed. Stad. Pont. Ab Ms. Fran. aberant
verba : classis...commissa.—55 Nò aspectare Ed. Lips. 2.—56 Sic Ms. Naz.
Toll. Duisb. Fram. Voss. 1. 2. Reg. Q, Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Sed
ad remigantibus Ms. Pal. 2. arremigantibus Ms. Reg. F. a remigantibus Ed.
Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zen. Vetst.—57 Rodiis tò Ed. Lips. 1.
2. 3.—58 Anthiocho Ed. Lips. 1.—59 Regillo... Æmilio aberant a Ms. Ryck. In

NOTAE

« Delectus] Proprie de militibus victi fuissent, nisi proditor quidam,


dicitur, delectus habere: eo tantum Epialtes nomine, Persis tramitem os
ducem imitabatur Philippus, qnod tendisset, qua Lacones circumventi
delectus habebat, sed virginum et victique sunt.
puerorum, non vero militum. * Fiducia loci] Thermopylæ enim
* In insula] Eubœa. ingenio loci tutæ.
• Thermopylas] Locum in Thessalia " Polyxenidae] Qui exul erat Rho
ad flumen Asopum, e regione sinus dius.
Maliaci. * Ne sibi placeant Athenæ] Qnasi
t Trecentorum Laconum] Qui duce scilicet solæ sint, quæ victorias re
Leonida contra Persarum ingentem portare noverint.
exercitum triduo dimicaverunt; nec
RPIToM. LIB. II. cAp. 8. 153

Xerxem;* in Æmilio39 Themistoclem°° æquavimus;" E


phesiis** Salamina pensavimus.* Tum** Consule [§. 14.
Scipione,* cui frater, ille modo** victor Carthaginis, Afri
canus, voluntaria legatione* aderat, debellari regem pla
cet:* et jam toto cesserat mari: sed nos imus ulterius.
Mæandrum*** ad amnem montemque Sipylum*** [§. 15.
castra ponuntur. Hic rex, incredibile* dictu,°7 quibus
auxiliis, quibus copiis consederat.* Trecenta39 [§. 16.
millia7° peditum: equitum, falcatorumque7' curruum non
minor numerus. Elephantis ad hoc immensæ magnitudi
nis, auro, purpura, argento,7* et suo ebore73* fulgentibus
aciem utrimque vallaverat.7* 8 Sed hæc7$ omnia [§. 17.
-

Ed. Par. Ven. est Emilio.—60 Sic Ms. Voss. 1. 2. Sed Alcibiadem Mss. Pall.
et Duk. reliqui, Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven.
Grypb.—61 In Epheso Ms. Voss. 2. Epheso Ed. Blanc. Beg. e conjectura
Grævii.—62 Tum abest ab Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Gryph. Sed Tiuc Ed.
Lips. 2. Ven.—63 Mó Ed. Lips. 1.—64 Meandrum Ed. Par. Ven. Gryph.—
65 Sipylum et Spilum Ms. Naz. Sypilum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Ven. Gryph.
—66 i credibile Ed. Lips. 1.—67 Dcü Ed. Lips. 1.—68 Considerat Ms. Voss.
1. 2. Ed. Lips. 1. 3.—69 Tercenta Ed. Lips. 2.—70 Milia Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. ubique, etiam Gryph.—7 1 Falcatorum Ed. Wetst.—72 Ar
gento aberat a Mss. Regg.—73 Ebure Ms. Naz.—74 Utrinque vallaverant Ed.
Lips. 2. Ven. utriusque vallaverät Ed. Lips. 1. utriusque rallacerat Ed. Lips. 3.

NOTAE

* In Antiocho vicimus Xerxem] A * Volunlaria legatione] Cum enim


thenienses, Themistocle duce, Xerx ipse exercitus ductor fuisset, legatus
em apud Salamina vicere ; nos ve esse cogi non poterat, sed fratris
ro, inquit Florus, Antiochum vici amore voluntariam legationem susce
mus, qui nobis Xerxes erat. pit: il coulut etre son Lieutenant. Ex
* In Æmilio Themistoclem æquarimus] animo forsan ut et re et consilio fra
Themistocles Atheniensium dux, qui trem minus militiæ exercitatum adju
Lacedæmonios * ingenti clade apud varet, ut inde familiæ suæ major
Plataeas domuit. gloria.
* Ephesiis Salamina pensavimus] A • Placet] Pro, placnit.
thenienses Salamina cepere, * nos E • Maeandrum] In Caria, ad littus
phesios vicimus. Et sic Atheniensium maris Aegei, e regione Sami insulæ.
victoriam, nostra de Ephesiis victoria • Sipylum] Juxta Maeandrum, in
pensavimus, Gall. Nous aroms con Caria Asiæ minoris regione.
trebalancé la victoire des Atheniens sur * f Suo ebore] Nam ex elephantorum
Salamine, par celle que nous avons rem dentibus fit ebur.
portée sur les Ephesiens. s Vallarerat] Quasi vallo cinxerat.
• Consule Scipione] Is est L. Cor De wallo alibi diximus.
melius Scipio Asiaticus,
154 ' L. AN N A. i FLO R I

praepedita magnitudine sua; ad7° hoc imbre,77 qui subito


superfusus,7° mira felicitate79 Persicos*° arcus corruperat;
primum trepidatio, mox fuga, dehinc*' triumphus fuerunt.
Victo et supplici pacem atque partem regni dari [§. 18.
placuit, eo libentius, quod tam facile cessisset.“

CAP. IX.

BELLUM AETOLICUM.*

SYRI Atico* bello successit,* ut debebat,* Ætoli- [§. 1.


cum.* Victo quippe Antiocho, Romanus: faces° ° Asia
tici belli persequebatur. Ergo Fulvio Nobiliori7 [§. 2.
mandata ultio est. Hic protinus caput gentis* Ambraciam,°*
regiam Pyrrhi'° machinis quatit. Secuta deditio est." [§. 3.
Aderant Ætolorum precibus Attici, Rhodii:'* et memine
ramus auxilii:* sic placuit ignoscere. Serpsit tamen'* [§. 4.
-

Med. Par. Gryph.—75 Hoc Ed. ven.—76 Ab Ed. Med. Par.—77 Imber Ed.
Blanc. Beg. e conjectura Graevii.—78 Perfusus Ed. Vin. Lngd. superfusis
Ed. Gryph.—79 Sic Ms. Naz. Pall. Berol. et Mss. Duk. Ed. Lips. 1. 2. 3.
Ven. Vin. Sed facilitate Ed. pr. Ber. Grut. Zen. Vetst. faelicitate Ed. Med.
Par.—80 Parthicos Ms. Reg. Q.—81 De hic Ed. Lips. 1. Med.
1 Etholicum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. ubique.—2 Sic Ms. Ryck.
et Duk. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Sed Syriaco Ed. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Zen. Fab. Vetst.—3 Succedit Ms. Reg. F.—4 Et debebat
Ms. Ryck. Naz. Pal. 1. Fran. Voss. Reg. F, Flor. Malliab. ut debat Ed. Lips.
1.—5 Romanus Antiocho Ms. Naz. Pall. Toll. Duisb. Fran. Ed. pr. Lips. 1. 2.
3. Sab. Med. Par. Junt. Ven.—6 Fasces Ed. Pont.—7 Nobiliori abest ab Ed.
Pont.—8 Belli Ms. Ryck.—9 Ambratia Ed. Lips. 2.—10 Pyrri Ed. Lips. 1.—
11 Est d. Ed. Ven. deditio, omisso est, Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph.
Stad. Pont.—12 Rodii Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven. ubique.—13 Serpit T Ed.

NOT;E

* Eo libentius, quod tam facile cessis. b Faces] Id est, auctores. Thoas


set] Sic et apud Justin. * Quanto enim Ætoliæ Princeps Antiochum ad
bellum minoris periculi, tanto et mi bellum Romanis inferendum impule
tior victoria fuit.' rat. Vide cap. sup.
CAP. ix. Bellum Ætolicum] Anno c Ambraciam] Urbem inter Epirum
Mundi 3761. ante Ch. Nat. 187. ab et Acarnaniam, snpra Ambracium si
Ur. Cond. 564. Coss. M. Fulvio No mnm.

biliori et Cn. Manlio Vulsone. d Memineramus aurilii] Quod com


• Ætolicum] Ætolia, Achaiae regio, tra Philippum et Antiochum præsti
inter Epirum et Corinthiacum sinum. teramt.
EpitoM. Li b. 1 i. c A P. 10. 155

latius in proximos bellum, omnemque late Cephaleniam,'**


Zacynthon,'°' et quicquid'7 insularum in eo mari inter Ce
raunios montes* jugumque Maleum,* Ætolici belli accessio
fuerunt.

CAP. X.

BEL LU M H 1ST RICU M.

HistRi'* sequuntur Ætolos: quippe bellantes eos [§. 1.


nuper adjuverant. Et* initia pugnæ prospera hosti [§. 2.
fuerunt, eademque exitii causa. Nam cum Cnaei* Manlii*
castra cepissent, opimæque* prædæ incubarent,* epulantes,
ac ludibundos plerosque, ac: ubi essent præ poculis ne
scientes, Appius^ Pulcher invadit.* Sic cum sanguine [§. 3.
* Incubarent diriti prædæ.
--- ---

Lips. 1. 2. 3. serpit tamen Ed. Par. Ven. Gryph. In Med. est saerpit.—15 Ce
phaloniam Ms. Fran. Ryck. Ed. Med. Par. Ven. Cephalleniam Ed. Stad.—
16 Zacyntò Ed. Lips. 1. 3. Med. Vem. Zacyton Ed. Par. Pont. Jacynton Ed.
Lips. 2. omnisque late Cephalenia, Zacynthos Ed. Blanc. Beg. e conjectura
Freinshemii.—17 Quiddq Ed. Lips. 1. quotquot Ed. Lips. 2.
1 H Vstri Ms. Ryck. Histri, vel Istri, vel Hystri, Mss. Duk. Istri Ed. Stad.
Pont. Zeu. Fab. tibique.—2 Sic Ms. Naz. Ryck. Reg. Q, Voss. 1. 2. Sed
igitur initia Ms. Fran. initia Ms. Berol. Ed. Grut. Zeu. Vetst. Beg. Duk. 1.
2.—3 Cnaei aberat a Ms. Ryck. Voss. 2. Sed Cnei Ed. Med. Par. Ven.
Gryph. et mox cæpissent Ed. Stad. Pont. A.—4 Optimaeque Ms. Naz. Reg. F,
Berol. Duisb. Voss. Ed. pr. Eadem permutatio Adverbiornm opime et optime
est apud Anctor. ad Herem. 4. 4. ubi pro optime restitus Christius δ μακαρίτη*
rescribendum censebat opime restitus.—5 Aut ubi Ms. Flor. Voss. 1. 2. Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. aut ac ubi Ms. Ryck. Librarii enim dili
gentes solebant varias saepe lectiones simul exhibere.—6 C. Claudius Pulcher
NOTAE

* Cephaleniam] Insnlam in mari Ur. Cond. 575. Coss. M. Junio Bru


Ionio, e regione Peloponnesi, ad Ori- to, A. Manlio Volsome.
entem. • Histri] Italiæ populi, ad summum
* Zacynthon] Insulam infra Cepha- Adriaticum sinum snpra Venetiam.
lemiam. b Cnaei Manlii} Volsonis: alii tamen
* Ceraunios montes] In Epiro. illum Aulum vocant, ut in titulo le
* Jugumque Maleum] Peloponnesi gitur.
promontorium, ad siuum Laconicum. c Appius Pulcher inradit] Tamen ex
Malea in tabulis vocatur. Vide Not. tabulis certum est ante Appii Pul
b lib. iii. 8. chri adventum, Romanos eodem duce,
CAp. x. Bellum Histricum] Anno quo castra amiserant, ea recuperasse,
Mundi 3772. ante Ch. Nat. 176. ab nempe Manlio Volsome. Ergo quod
156 L. ANNAEI FLORI

et spiritu male partam revomuere7 victoriam. Ipse rex


Apulo** equo impositus, cum subinde crapula, et capitis
errore* lapsaret,'9 captum sese vix et ægre, postquam ex
perrectus est, didicit.

CAP. XI.

BELLUM GA LLOGRÆCUM.'

GAlloGraeciAM** quoque Syriatici* belli ruina [§. 1.


convolvit.** Fuerint: inter auxilia regis Antiochi,° [§. 2.
an fuisse, ac' cupidus triumphi Manlius eos visos* simula
verit,9 dubium est.t Certe negatus est° victori triumphus:
* Cum interdum casaret crapula, et errore capitis.
* Clades Syriaci belli complera est etiam Gallogræciam.

Fd. Stad. Pont.—7 Reromere Ed. Par. Ven.—8 Ita etiam Ms. Pal. 1. Naz.
Sed Appulo Ms. Pal. 2. Reg. Q, Berol. Duisb. Ed. pr. Æpulo Ed. Stad. Pont.
Epulo Ed. Zem.—9 Et capitis jactaret errore lapsaret Ms. Naz. et capitis et
jactaret, errore lapsaret Ms. Pal. 1. in quo supra scriptum erat, et capitis jacta
tus errore lapsaret. Ms. Voss. 3. et cap. err. laxuret. Ed. Blanc. Beg. e conjec
tura Nic. Heinsii : et capitis jactati ferrore lapsaret.
1 gallogrecum Ed. Lips. 1.—2 Gallogretiam Ed. Lips. 2.—3 Syriaci Ed.
Grypli. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinshem. Zeu. Fab. Vetst.—4 Inrolrit
Ms. Reg. Q, Ed. Blanc.—5 Fuerant Ed. Lips. 1. 2. 3.—6 Anthiochi Ed. Lips. 1.
—7 Fuisse ac. Ed. Lips. 1. 2. 3. fuisset.—8 An eos ivisos Ed. Lips. 1. 2. 3.—
9 Fuerint....simularerit. Sic et Ed. Beg. Amstel. e conjectura N. Heinsii.
Sed fuerant inter auxilia regis Ant. an fuisset cupidus triumphi Manlius, an eos
risos simulaverit Ms. Pal. 1. fuerant inter a. r. Ant. an fuisset cupidior triumphi
Manlius, an eos risos simularerit Ms. Pal. 2. fuerant i. a. r. Ant. am fuisset cupi
dus triumphi Manlius, an eos visos simularit Ms. Naz. Ryck. Flor. (sed in hoe
erat cupidus fuisset) Voss. 2. Ed. Ber. Sab. Med. Par. Ven. (in quibus est, ut
in Stad. Pont., simularerit) Junt. Ald. Stad. Pont. Eandem lectionem serva
rant Ms. Malliab. Voss. 1. 3. Fran. nisi quod in illo erat an fuisse cupidus : in
his an fuissent cupidus. Ms. Berol. Duisb. Ed. pr. Lugd. Freinsh. Zeu. Duk.
1. 2. fuerant inter a. r. Ant. An fuissent, an cupidus triumphi Manlius eos
risos simulaverit. Ed. Gryph. fuerant inter a. r. A. an fuisset cupidus tr. M.
an eos incisos simulaverit.—* Dubium, omisso τά est, Ed. Lips. 1. 2. 3.
NOTAE

illi debetur, perperam Noster Appio errore capitis eleganter dicitur pro,
Pulchro tribuit, qui sequenti tantum capite huc et illuc præ poculis erra
anno in Istrian profectus, eam, tru bundo, ut mos est.
cidato rege, in provinciam redegit. CAp. xi. Bellum Gallogræcum] Eo
* Apulo] Proprium Istrorum regis. dem anno, quo Bellum Ætolicum ;
* Capitis errore] Non video, quid quod vide cap. 9.
hic doctissimum Salmasium offende a Gallogræciam] Asiæ minoris re
rit, qui tanto opere lectionem novam gionem, quae et Galatia dicitur: sed
conetur intrudere. Nil mntandum : legendum videtur Gallograrcos. Pro
EPITOM. LI B. 1 I. CA P. 11. 1.57

quia causam belli non approbavit* senatus.'° Ceterum [§. 3.


gens Gallogræcorum, sicut ipsum nomen indicio'* est,
mixtæ et adulteratæ** reliquiæ Gallorum, qui, Brenno***
duce, vastaverant*4 Græciam; mox Orientem'5 secuti, in
media Asiæ parte sederunt.'° Itaque, ut frugum [§. 4.
semina mutato solo degenerant, sic illa'7 genuina'* feritas
eorum, Asiatica'9 amoenitate mollita est. Duobus [§. 5.
itaque præliis fusi fugatique sunt: quamvis sub adventu
hostis*° relictis sedibus, in altissimos se montes* recepis
sent, quos*' Tolostobogi* Tectosagique* jam* insederant.
-

Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. Zeu.—10 Sic Ms. Ryck. Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Vem. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Beg. Sed approbavit,
omisso rô senatus, Mss. Pall. Naz. et Duk. omnes, in his Berol. Ed. pr.
Grut. Freinsh. Zen. Fab. Vetst. Duk. 1. 2.— 11 Inditio Ed. Lips. 1.
2. 3. judicio Ed. Par.—12 Sic Ms. Malliab. Sed mixta et adulterata est,
reliquiæ Ms. Naz. Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt.
Ald. Ven. Grypli. Vin. Stad. Lugd. Pont. mista et adulterata : reliquiæ Ms.
Ryck. mixta et adulteratae reliquiæ Ms. Pal. 1. 2. Reg. F, Berol. Flor. Voss.
1. 2. Fram. Duisb. Ed. pr. Grut. Freinshem. Zeu. Fab. Vetst. Duk. 1. 2. mixta
est et adulteratæ reliquide Ms. Reg. Q.—13 Sic Ms. Pal. 2. Ed. pr. Sed qui
bus Brenno Ms. Pal. 1. Fran. qui sub Brenno Mss. Regg. Ms. Naz. hic deficit,
annectitque alia ex cap. 18. reliquiæ Gallorum. Non temere, si fateri, &c. Ed.
Lips. 1. 3. Med. Par. Gryph. quibus etiam Breno. Ed. Lips. 2. qui etiam
Breno. Ed. Stad. Lngd. Pónt. quibus Brenno. Sed Breno, simpliciter, omisso.
qui, Ed. Ven.—14 Vastarerüt Ed. Par.—15 In orientem Ms. Pal. 2. Ryck.
Berol. Duisb. Fran. morientem Ms. Voss. 1. 2.—16 Sederant Ms. Voss. 3. com
sederant Ms. Reg. Q. sedere Ed. Lips. 2. Par. Ven. etiâ sed'e Ed. Lips. 1. etiam
sedere Ed. Lips. 3. Gryph. Stad. Pont.—17 sicilia Ed. Ven.—18 Genumina
Ed. Lips. 3. gemina Ms. Pal. 2. Reg. F. genita Ms. Pal. 1. ingemita Ms. Ryck.
quod mihi glossema videbatur redolere. IMox iu Lips. 3. est veritus, et molita.
—19 In Asiatica Ms. Ryck.—20 Hostes Ed. Par.—21 Quos aberat a Ms. Be
rol. Pall. Ryck. Duisb. Fran. Ed. Lips. 1. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven.
Sed quo Ed. Lugd.—2 Tolostobogiorum Tectosagi Ms. Naz. Pall. Colosobegit
Olympum tectosagi magabæ Mss. Jord. Solostobogiorum Tectosagatiani insederant

NOTAE

bant sequentia, * fuerant inter auxi- reperio: Ceterum Gens Gallogræco


lia regis,' &c. rum, sicutipsum nomen indicio est,mixta
* Negatus est] Immo tandem con et adulterata est; reliquiæ Gallorum,
cessus, sed non sine controversia. quibus, &c. Sed hæc nihil sunt ; le
* Non approbavit] Non fecit ut eam gendum enim, adulterata est reliquiis
probarent Romani, et in ea acquies Gallorum,&c. Pater.
cerent. • Altissimos montes] Olympum et
* Ceterum gens Gallogræcorum, sic. Magabam, ut patet ex Livio.
ut ipsum monem indicio est, mixtae et f Tolostobogi] Galatiæ populi in
[mixta, et] adulteratae reliquiæ Gallo Asia minori ; aliis Tolistobii, aliis
rum, qui, Brenno, &c.] Sic legi voluit Tolistobogii dicuntur.
Salmasius; in aliis hanc scripturam s Tectosagi] Iidem qui Tolostobogi
158 L. ANN AEI FLORI

Utrique fundis sagittisque acti,** in perpetuam** se pacem


dediderunt. Sed alligati miraculo quodam fuere, [§. 6.
cum catenas morsibus et ore tentassent:** cum offocandas**
invicem fauces præbuissent.* Nam*^ Orgiagontis*7 [§. 7.
regis" uxor' a Centurione stuprum passa, memorabili ex
emplo custodiam evasit,) revulsumque militis caput ad
maritum** * suum retulit.*9

CAP. XII.

BELLUM MACEDONICUM' SECU N DU M.

DUM* aliæ aliaeque gentes Syriatici* belli sequun- [§. 1.


tur ruinam, Macedonia se rursus erexit. Fortissi- [§. 2.
* Sed astricti fuere quodam miraculo, cum adorti essent catenas dentibus et ore,
et invicem dedissent collum strangulandum.
-

Ms. Berol. solo stologiorum tectosagatiani Ed. pr. Neqne multo aliter Mss. et
Edd. Duk. reliqui. Solostologiorum tectosagiam Ed. Lips. 1. Solostologiorum
£ectosagian Ed. Med. Par. 2. Solostologiorum tecto sagiam Ed. Par. 1. Solostogi
orum plano Tectosagia Ed. Lips. 2. solostologioru tectusagian Ed. Lips. 3. Tolis
tobogii Tectosagaeque Ed. Stad. Pont. solostrologiorum tectosagium insederant Ed.
Ven. Vulgata Dukero videbatur esse ab Aldo: recepissent. Tolostobogi Olym
pum, Tectosagi Magabam insederant Ed. Beg.—22 Utique....adacti Ed. Beg. e
conjectura Heinsii. In Edd. Jord. est detracti, pro acti. At acti erat in Mss.
et Edd. Duk. omnibus. In Ed. Lips. 1. 3. est utrimque. In Par. 1. Ven.
Cryph. Stad. Pont. utrinque. Par. 2. utrinsque. Lips. 2. Med. utrique.—
23 Imperpet. Ed. Lips. 1. 3. Med. in perpetua Ed. Ven.—21 Temptussent
Ed. Lips. 1. 3.—25 Obfocandas Ms. Ryck. effocandas Ms. Pal. l. Voss. 3.
Ed. Par. 2. Fab. effocandasque Ed. Par. 1. suffocandas Ed. Lips. 2. Pont.
26 Jam Ed. Stad.—27 Ortiagontis Ed. Ald. Beg.—28 Admaritù Ed. Lips. 1.
—29 Rettulit Ed. Par.
1 Sire Persicum add. Ed. Stad.—2 Quum Ed. Gryph. Stad. Pont. cum
Ed. Lips. 1. 3.—3 Ita Mss. Duk. pleriqne, Ed. pr. Sed Syriaci Ed. Lips. 1.
2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Giut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab.
NOTAE

sed hic diversos Florus videtur fa ab iis aurum acciperet ; sed ii, dum
cere. aurum pensaret, occidere. Vid. His
* Orgiagontis regis] Livius hunc tor. apud Liv. lib. xxxviii. 24.
regem Ortiagontem vocat, et hic eti k Maritum] Ortiagontem.
am Ortiagontis legendum. CAP. xii. Bellum Macedonicum se
' Uror] Chiomara nomine, ex Ga cundum] Ann. Mundi 3781. ante Ch.
latiæ finibus oriunda. Plutarch. Nat. 167. ab Ur. Cond. 584. Coss. Q.
] Custodiam evasit] Cum Centurione, Martio Philippo ii. et Cn. Servilio
qui eani ad duos ejus necessarios, qui Cæpione.
ad flumen expectabant, ducebat, ut
EpiToM. LIB. II. cAP. 12. 159

mum populum memoria et recordatio suæ nobilitatis* agita


bat: ac* successerat Philippo filius5 Perses;* qui semel7
in perpetuum° victam esse Macedoniam, non putabat ex
gentis dignitate. Multo vehementius sub hoc Mace- [§. 3.
dones, quam sub patre, consurgunt: quippe Thracas* in
vires suas traxerant;? atque ita industriam Macedonum*
viribus Thracum,* ferociam Thracum disciplina Macedo
num, temperaverunt.'° Accessit his consilium ducis, [§. 4.
qui situm regionum suarum summo'' speculatus'* Hæ
mo,'* * positis'* per abrupta castris, ita Macedoniam suam'*
••

Vetst.—4 Et successerat Mss. Pall. Ryck. Toll. Duisb. Fran. Voss. Ed. Lips.
1. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Blanc. Beg.
successerat, omissa copula, Ed. Ald. Amstel.—5 Filius Philippo Ed. Lips. 2.
—6 Perseus Ms. Voss. 1. Ed. Lips. 1. 2. 3.—7 Sel' Ed. Lips. 1.—8 Thraces
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Beg.—9 Traaeerat Ed. Lips. 2.—10 Ita
Ms. Pal. 1. et Mss. Duk. plerique, etiam Ms. Lipsii (in quo tamen erat tem
perarere). Ed. pr. Vin. Lugd. Beg. Sed industria Macedonum, viribus Thracum,
ferociam Thracum, disciplinam Macedonicam temperarerunt Ms. Naz. industria
Macedonum tentaverunt Ms. Ryck. industria Macedonum, viribus Thracum, disci
plinam Macedonum temperarere Ms. Fran. Pal. 2. Ed. Sab. Junt. Ald. idustria
Maced. rir. Thr. disciplina Macedonica teptavere Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. 2.
Ven. industria Mac. rir. Thr. disciplinam Macedonicum tentarere Ed. Par.
1. Gryph. In Ms. Voss. 2. 3. erat etiam industria: et in Voss. 2. discipli
nam. In Voss. 3. tentarerunt, ut in Ryckiano, et Macedoniam. Ed. Ber.
temptarerunt. Ed. Stad. Pont. industria Macedonum, viribus Thracum, discipli
nam Macedonicam temperavere.—11 De summo Ed. Stad.—12 Speculatur Ed.
Ven.—13 Hemo Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Æmo Ed. Stad.
Pont.—14 Poitis Ed. Lips. 1.—15 Suis Ed. Med. Par.—16 Fallarerat Ed.

NOTÆ

• Recordatio suae nobilitatis] De ve tin. loco supra laudato, * Virtute re


tustate et nobilitate Macedoniæ Jus gum, et gentis industria.' Ceterum
tim. lib. vii. statim initio: * Hujus hic industria, non est quod vulgo dici
sicuti incrementa modica, ita termini mus, industrie; sed laboriositas, si fas
perangusti fuere. Populus, Pelasgi; ita loqui.
regio, Poeonia dicebatur. Sed postea d Viribus Thracum] De Thracibus
virtute regum, et gentis industria, hæc Justinian. in Pr. Novellæ 26.
subactis primo finitimis, mox populis « Illud in confesso est, quod si quis
nationibusque, imperium usque ex Thracum regionem nominet, statim
tremos Orientis terminos prolatum.' una cum dicto virilitas quædam ani
* Semel in perpetuum] Non existi mum, et militarium copiarum, bello
mabat Macedoniam in perpetuum rum, ac pngnæ cogitatio subeat. Sunt
victam, cum semel tantum victa fue enim ista ingenita, et quasi patrio
rit; neque enim id gentis dignitas quodam jure huic regioni attributa.'
patiebatur. • Haemo] Hæmns mons, qui Thra
* Industrium Macedonum] Sic Jus ciam a Mysia dividit.
160 I.. ANNAEI FL0RI

armis ferroque vallaverat,*'° ut non reliquisse aditum, nisi


a coelo'7 venturis hostibus, videretur. Nam Marcio** [§. 5.
Philippo'° Consule eam provinciam ingressus*° populus
Romanus, exploratis diligenter accessibus, per Astrudem**
paludem,' per acerbos dubiosque tumulos,** illa, quæ volu
cribus quoque videbantur** invia,** accessit: regemque se
curum,* et nihil tale metuentem, subita belli irruptione**
terruit.* Cujus tanta trepidatio fuit, ut pecuniam [§. 6.
omnem in mare jusserit mergi, ne periret:* classem cre
mari, ne incenderetur. Paulo*7* Consule cum majora [§. 7.
et crebra essent imposita præsidia, per alias vias Macedo

* His addita fuit industria ducis, qui contemplatus positionem regionum suarum
ab alto Haemo, locatis castris per loca inaccessa [rel intercisa] sic fecerat vallum
Macedoniae suae ex armis et ferro.
-

Lips. 1. 3.—17 Cælo, omissa a, Ed. Beg. de sententia Ruperti.—18 Martio Ed.
Lips. 2. ut mox prorintiam. Etiam Ven. Gryph. Martio. Ed. Stad. Pont. Q.
Marcio.—19 Philippo aberat a Ms. Fram.—20 Aggressus Ms. Flor.—21 Sic
Ms. Malliab. Sed Astundam Ms. Naz. Berol. Duisb. Fran. Voss. 1. 2. Ed.
pr. Astumdem Mss. Vin. Astimidiam Ms. Pal. 1. Astimidam Ms. Pal. 2. Ab
stundeam Ms. Ryck. Astudeam Ms. Voss. 3. Astmudam Ms. Flor. Astriedem
Ms. Reg. Q. Astimidem Ms. Reg. F. Ascuridem Fd. Stad. marg. Bistonidem
Ed. Blanc. Ascurida Ed. Beg.—22 Tumulos et illa Ms. Fran. Ed. Stad. Pont.
—23 Videbatur Ms. Pal. 2. Ryck. Regg. Ed. Lips. 1. s. Ber. Junt. Ven.
Grut.—24 Invia via Mss. Regg. Pal. 2. Flor. Malliab. In Ed. Beg. locus
totus ita legitur, uti eum Grævius in notis constituit: Tamen Marc. Phil.
Cons. e. pr. ingr. p. R. e. d. a. propter Ascurida pal. per arersos deviosque tumulos,
illa quæ v. q. videbantur inaccessa, regem sec. et m. t. m. s. b. ir. terruit.—25 E
ruptione Ms. Naz. Pal. 1. Duisb. Reg. Q, Voss. 1. 2. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph.—26 Temuit vl tüit Ms. Ryck.—
27 Paulo Ed. Lips. 1. 3. Ven. ubique.—28 Ita Ms. Flor. Berol. Voss. Duisb.

NOTAE

* Astrudem paludem] Hanc Livius * perieramus nisi periissemus.” Et


Ascuridem vocat, lib. xliv. Hanc apud Plaut. in Trucul. * Si non pe
Ortelius putat esse Lychnitum La ream, plane inteream.' Simile est
cum. Hodie, Lago di Lochrida. Jux illud Virgil. de Trojanis. * Num cap
ta Urbem Lychnidum. ti potuere capi ? num incensa crema
s Securum] Securus dicitur is, qui vit Troja viros ?' Quod ex Ennio vi
aliquid non curat; quasi id ad se detur effictum lib. xiv. Annal. ubi
nullo modo pertineat. Horat. * Quid de Pergamis: * Quæ neque Darda
Mithridatem terreat unice Securus.' niis campis potuere perire, Nec,
* Ne periret] Sententia ita acute quom capta, capi, ne quom combusta,
exposita ut omnino fatua videatur, cremari.'
Græci vocant δζόμωpov, quasi dicas 1 Paulo] L. Æmilio Paulo, qui
acute stultum: sic illud Themistoclis tumc secundum Consul.
EpitoM. I.IB. 11. c A p. 12. 161

nia deprensa** est, summa quidem arte, et industria ducis,


cum alia minatus,** J alia irrepsisset.3° Cujus adven- [§. 8.
tus ipse adeo*' terribilis regis* fuit, ut interesse non auderet,
sed gerenda ducibus bella mandaverit.33 Absens ergo [§. 9.
victus fugit in maria, insulamque Samothracen,** fretus
celebri35 religione,*°' quasi templa et arae possent defen
dere, quem nec montes sui, nec arma potuissent. Nemo
regum diutius amissæ37 fortunæ conscientiam** reti- [§. 10.
nuit.* Supplex cum scriberet ad Imperatorem ab39 illo,
quo confugerat, templo, nomenque epistolæ*° notaret**
* Nullus umquam rex diutius servavit memoriam amissi regni.
-

Ed. pr. Sed depressa Ms. Pal. 2. et Mss. Duk. reliqui, Ed. Lips. 2. 3. Med.
Par. Gryph. Stad. Lugd. Pont. depssa Ed. Lips. 1. Ven.—29 Sic Ed. Vim.
Stad. Grut. Lngd. Pont. Freinsh. Sed alius eminatus alia Ms. Naz. Pall. Flor.
Berol. alia ei minatus Ms. Ryck. alias minatus alias Mss. Regg. Ed. Lips. 1. 2.
3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. alias eminatus alias Ms. Mal
liab. Duisb. Fran. Voss. 1. Ed. pr. alia se minatus alias Ms. Voss. 2. alias hemi
saltus Ms. Voss. 3.—30 Irrepisset Ms. Lipsii, Voss. 1. Duisb. Ed. Ber. Blanc.
irripisset Ms. Ryck. inrepisset Ms. Naz. irrupisset Ms. Fran. Ed. Lips. 1. 2. 3.
Ven. increpuisset Ms. Voss. 2.—31 Eo Ms. Naz. Ryck. Regg. Fran. Voss. et
Edd. vett. Duk. plerique, in his Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Pont.—32 Rei Ed. Lips. 3.—33 Mundaret Mss. Regg.—34 Samothrace Ed.
Lips. 2. Med. Par. 1. Ven. Samothracem Ed. Par. 2. Gryph. Blanc.—35 Ce
lebri aberat a Ms. Pal. 1.—36 Regione Ed. Lips. 1. Med. Par. regióe Ed.
Lips.2.3. Quae scriptura demonstrat fontem et originem lectionis alterius pra
væ.—37 Ammissae Ed. Lips. 3. Par.—38 Consciam Ed. Lips. 2.—39 Ae illo Ms.
Naz.—40 Epistolae abest ab Ed. Beg. de sententia Annæ Fabri. Ed. Lips. 2.
epl'e.—41 Notaret aberat a Ms. Ryck. Sed notarat Ed. Gryph.—42 Alio

NOTÆ

J Alia minatus] Alia via. Cave fi- μara. Téororapes ôé eloru tòv àpu0uòv,
dem adhibeas eruditissimo Salmasio, 'A£iepos, 'A5i6xepora, 'A{uôxepaos. 'A&fepos
qui legendum contendit, alias emina μέν ούν έστιν η Amufftmp, 'A£t6xepora ôë
tus, a!ias irrepsisset: alia vera lectio í IIepore®6vm, 'A£ιδreporos ôè "Aöns* ό δέ
est. *rpoori8éμevos τέταρτοs KdapuAos 'Epμὴs
k Samothracem] Insulam in summo èotu, &s iorope? Auovva6Öwpos* hoc est:
mari Ægeo, Thraciæ oppositam. Initiantur in Insula Samothrace Kabei
1 Celebri religione] Nam in Insula ris, quorum Mnaseras etiam nomina re
Samothrace Dii xd£epot, hoc est, Divi tulit. Quatuor autem numero sunt ;
potentes, övvarol, pueyaAol, colebantur. 'A£tepos, 'A{t6xepoa, 'A£ιόxepaos. 'A£{e-
Erant autem ii, Ceres, Proserpina, pos quidem est Ceres, 'A5l6xepora, Pro
et Pluto: addunt aliqui Mercurium. serpina, 'A£ιδreporos, Pluto. Additus
Audi Macrob. Apollonii Interpre autem quartus Casmilus Mercurius est,
tem. Mvoûvrai 8& èv rj>apo6pdxp τοῖs ut scribit Dionysodorus. Sed Mercu
ΚαBe(pous, öv Mvdorepds qºmoi kal rà àv6 rium plerique im inferiori ponunt or
Delph. et Var. Clas. FKvr. L.
162 I,. A NNAEI FLORI

suum," * Regem ' addidit.* Sed nec reverentior [§. 11.


captæ majestatis alius Paulo** fuit. Cum in conspectum**
venisset hostis,** in templum** recepit,*° et conviviis*7 ad
hibuit, liberosque admonuit suos,P ut fortunam, cui tantum
liceret," revererentur.** Inter pulcherrimos hunc [§. 12.
quoque populus Romanus de Macedonia duxit atque vidit
triumphum : quippe cujus spectaculo*9' triduum impleve
rit. Primus*° dies*' signa tabulasque : sequens arma [§. 13.
pecuniasque** transvexit: tertius captivos, ipsumque re
gem attonitum adhuc, tanquam** subito malo* stupentem.
Sed multo prius gaudium victoriæ populus Roma- [§. 14.
nus, quam epistolis victoris perceperat:** quippe eodem

paulo Ed. Ven.—43 Conspectu Ms. Ryck. Reg. F, Voss. 3. Edd. vett. Duk.
plerique, in his Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. conspectü Ed. Vem.—44 Hos
tes Ed. Par.—45 Tentorium Ed. Beg. de sententia Nic. Heinsii. Quasi vero
abhorreat tentorium vocari templum.—46 Receperat Ms. Lipsii.—47 Et i con
viviis Ed. Lips. 1. 2. 3. et in conviviis Ed. Med. Par. 2. Ven. Gryph. Stad.
Pont. et in conviris Ed. Par. 1.—48 Reverrentur Ed. Lips. 3.—49 Spectaculum
Ms. Flor. Voss. 3.—50 Prima Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—51 Die Ed.
Med. Par. Ven.—52 Pecunias Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. fortassis
vere. pecuniaque Ed. Lugd.—53 Ac tanquam Ed. Beg.—54 Sic Mss. Pall.
NOTAE

dine, et pro ministro duntaxat ha- torum, ut mos erat. Pater.


bent. P Liberosque admonuit suos] * Suos *
* Nomenque epistolæ notaret suum] pro, ejus, hic et alibi saepe invenias.
Dele istud, epistolæ, nisi malis esse Quid autem Persei filiis dixerit Pau
ponderosum soloecismum in oratione lus docet Livius lib. xlv. * Exem
Flori. plum insigne cernitis, inquit, mn
• * Regem' addidit] His verbis, ut tationis rerum humanarum. Vobis
videre est apud Liv. lib. xlv. * Rex hæc præcipue dico, juvenes. Ideo in
Perseus Consuli Paulo salutem.' secundis rebus nihil in quenquam su
° In templum recepit] Quid alii con perbe ac violenter consulere decet,
jecerint nescio (unde enim mihi libri nec præsenti credere fortunæ; cum,
præter unum et alterum ?). Vir Doc quid vesper ferat, incertum sit. Is
tiss. mihi hoc loco non satisfacit, cum demum vir erit, cnjus animum nec
legit tentum pro tentorio, seu, ut re prospera flatu suo efferet, nec adver
centiores Latini et Græco-Barbari sa infringet.'
solent dicere, pro tenta, seu tenda. a Liceret] Hoc verbo eodem sensu
Uno verbo legendum est insellam; usus est Virgil. * Cui tantum de te
quod ex prisca historia verissimum licuit.'
esse scio. Rogabis, Sed unde istud, r Cujus spectaculo] Omnino scripsit
templum ? Dicam : Ex linea secunda Florns, spectaculum ; in casu recto.
superiori, per socordiam transcvip • Tanquam subito malo] Scribendum,
epitoM. Lib. ii. cAP. 13. 163

die, quo victus** Perses36 in Macedonia, Romæ cognitum


est. Duo juvenes candidis equis apud Juturnæ la- [§. 15.
cum* pulverem et cruorem abluebant: his7 nunciavere.**
Castorem et Pollucem fuisse creditum vulgo, quod [§. 16.
gemini fuissent; interfuisse bello, quod sanguine nade
rent; a Macedonia venire, quod adhuc anhelarent.

ι CAP. XIII.

BELLUM 1£, LYRICUM.

MAcedonici* belli contagio traxit Illyrios.* Ipsi [§. 1.


quidem, ut Romanum a tergo distringerent,* a Perse rege
conducti pecunia militavere.* Sine mora ab Anicio* Præ
tores subiguntur.° Scordam7 • caput gentis delesse* [§. 2.
suffecit: statim secuta deditio est. Denique hoc bellum
ante? finitum est,° quam geri Romæ nunciaretur.
• Ut Romanos a tergo lacesserent.
-

Sed præceperat Ms. Naz. Fran. Berol. Ed. Vin. Lugd.—55 Ita Ed.
Vin. Grut. Lugd. Fab. Vetst. Sed victus est Ms. Naz. Ryck. Toll. Berol.
Dnisb. Fran. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven.
Grypb. Stad. Pont. Beg. Duk. 1. 2.—56 Perseus Ed. Lips. 1. 8.—57 Hii Ed.
Med.—58 Nunciarer Ed. Lips. 1.
1 Macedoni Ms. Naz.—2 Illyros Ms. Voss. 1. 2. Naz. Illyricos Ms. Ryck.
Malliab. Duisb. Fran. Ed. pr. Lips. 2. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Vem.
Beg. illiricos Ed. Lips. 1. 3. et in Indice Capitis illiricum.—3 Militaverant Ms.
Reg. Q. militaverunt Ms. Ryck. Reg. F, FIor. Malliab. Duisb. Fran. Ed. pr.
—4 Antio Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—5 Propraetore Ed. Stad.
Pont. male. Vid. interpretes Nep. ad Hannib. iv. 8.—6 Suljuguntur Ed.
Ven.—7 Sic Mss. Vin. Flor. Voss. 1. 2. Malliab. Sed Lescordam Ms. Pal.
- 1. Berol. Duisb. Ed. pr. Loscordiam Ms. Ryck. Voss. 8. Scordiam Ms. Fran.
Loscordam Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Scodram Ed. Stad. Pont.
Zeu. Blanc. Beg.—8 Dedisse Ms. Ryck.—9 An Ed. Lips. 1.
NOTAE
et tam subito. Sic est. • Scordam] Legendum Scodram :
* Juturnæ lacum] Juturnæ fons, est autem Scodra Illyrici oppidum
non longe ab Urbe. littorale, prope Epidaurum.
CAp. xiii. Bellum Illyricum] Anno * Ante finitum est] * Bellum hoc in
Mundi 3782. ante Ch. Nat. 166. ab tra triginta dies perpetratum, prius
Urbe Cond. 685. Coss. L. Aemilio quam coeptum Romæ auditum fuis
Paulo ir. et C. Licinio Crasso. set.' Liv.
164 L. ANNAEI FLO RI

CAP. XIV.

BELLUM MACEDONICUM TERTIUM.'

QUodAM* fato, quasi ita convenisset inter Poenos [§. 1.


et Macedonas, ut tertio quoque vincerentur, eodem tempore
utrique arma moverunt:* sed prior* jugum excutit [§. 2.
Macedo, aliquanto, quam ante, gravior, dum contemnitur.
Causa belli prope erubescenda: quippe regnum pari- [§. 3.
ter et bellum vir ultimæ sortis Andriscus invaserat; dubium
liber* an servus, mercenarius certe: sed quia vulgo ex si
militudine Philippi Pseudophilippus: * vocabatur, regiam
formam, regium nomen, animo quoque regio implevit. Igi
tur dum hæc ipsa contemnit populus Romanus, Ju- [§. 4.
ventio° Prætore* contentus, virum non Macedonicis modo,
sed Thraciæ quoque auxiliis ingentibus validum temere
tentavit:7 invictusque* a veris regibus9 * ab illo imaginario
-

1 Cum Andrisco add. Ed. Stad. Pont.—2 Quoniam Ed. Lugd.—3 Morere
Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven. Grypb. Stad. Pont.—4 Liber abest ab Ed.
Beg.—5 Sic Ms. Reg. F, Flor. Malliab, Fram. Voss. 1. 2. Ed. Vin. Grut.
Lugd. Sed quia vulgo Philippus er similitudine Philippi Pseudophilippus rocaba
tur Ms. Naz. Ryck. Voss. 3. sed quia ex vulgo Philippus similitudine Phil. Pseud.
vocab. Ms. Berol. Duisb. Ed. pr. sed quia culgo ex similitudine oris Philippus
Pseudophilippus vocabatur Ms. Reg. Q. sed quia vulgo Philippus eae similitudine
oris Pseudophilippus vocabatur Ed. Stad. Pont. sed quia rulgo Philippus ex (Ed.
Sab. Med. Par. Ald. Gryph. et) similitudine Pseudophilippus (Ed. Lips. 1.
pseudo philippus) rocabatur Ed. Lips. 1. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ald. Gryph.
sed quia r. sim. Phil. Pseud. toc. Ed. Ven.—6 Incentio Ed. Lips. 3.—7 Temta
vit Ed. Lips. 3.—8 Inrictus quoque Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Gryph. Jurecius
quoque Ed. Lips. 2.—9 Sic Mss. Duk. omnes, excepto Malliab. in quo erat
non a reris regibus, sed ab illo : ut conjecerat Freinshemius. At jam in Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. est nó a veris reg. sed ab illo. ' Sic et Ed.

NOTÆ

CAp. xiv. Bellum Macedonicum ter- pus.


tium] Anno Mundi 3798. ante Ch. • Jurentio prætore] Quem Andris
Nat. 150. ab Ur. Cond. 601. Coss. cus occidit, et exercitum delevit.
M. Claudio Marcello iii. et Lucio d Invictusque a reris regibus] Hunc
Valerio Flacco. Alii illud quatuor locum sic legunt alii, invictusque, non
annis posterius faciunt. a veris regibus, sed ab illo imaginario et
• Prior] Tribus annis ante initum scenico Rege superatur. Sed male; nam
tertium bellum Punicum. τὸ sed a linea sequenti ortum est, et
* Pseudophilippus] Falsus Philip postea non a sciolo quodam intrusum.

.
epitoM. LI B. 11. cAp. 15. 165

et scenico rege superatur.** Sed Consule** Metello* [§. 5.


amissum cum legione Prætorem' plenissime ultus est. Nam
et Macedoniam** servitute mulctavit, et ducem belli dedi
tum ab eo, ad quem confugerat, Thraciæ regulo'* in Ur
bem in catenis reduxit; hoc quoque illi'* in malis indul
gente's fortuna, ut de eo populus Romanus, quasi de vero
rege,*° triumpharet.'7
CAP. XV.

BELLUM PUNICUM TERTIU M.

TertiUM cum Africa bellum, et tempore exiguum" [§. 1.


(nam quadriennio patratum* est), et in comparatione prio
rum, minimum labore: non enim tam cum viris, quam cum
ipsa urbe, pugnatum est: sed plane maximum* eventu:
quippe eo* tandem Carthago finita est. Atque sis quis [§. 2.
trium temporum momenta consideret,° primo7 commissum**
-

Stad. Grut. Lugd. Pont. Zen. Vetst.—10 Superatus Ed. Lips. 1. 3. Med. Par.
Gryph.—11 Prætore Ed. Stad. Pont.—12 Macedùiam Ed. Lips. 1.—13 Thra
ciae rege regulo Ed. Lips. 2.—14 Et illi Ms. Ryck. Aberat rò illi a Ms. Reg.
Q.—15 Sic Ed. pr. Séd malis suis ind. Ms. Ryck. Pal. 2. Flor. Malliab. Voss.
Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sah. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Lugd.
Pont. malis ejus ind. Ms. Reg. Q.—16 Rege vero Ed. Lips. i.2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph.—17 Triumpharit Ed. Lips. 1. 2. 3.
1 Eriguum fuit Ms. Ryck. Fran. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
Stad. Lugd. Pont.—2 Sic Mss. Voss. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par.
Junt. Ald. Ven. Vin. Grnt. Lugd. Sed peractum Ms. Pal. 1. Malliab. Berol.
Duisb. Ed. pr. Beg. puto, e glóssemate, ut 1. 11. 15. etc. Paratum Ms. Pal.
2. protractum Ms. Flor. paractum Ms. Ryck. patum Ms. Fran.--8 Sic Mss.
Pall. et Dnk. plerique, Ed. pr. Sed marimo Ms. Naz. Voss. 3. Ed. Lips. 1.
2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—4. Eo
aberat a Ms. Naz. Pall. et Mss. Duk. omnibus, in his Berol. Abest etiam
ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem.—5 At si quis Ms. Ryck. Pal. 1. Ed.
Ald.—6 Considerat Ed. Lips. 1. 2. 3.—7 pto Ed. Lips. 1.—8 Commissum est
NOTAE

• Consule Metello] Is est Q. Cæci f Praetorem] Juventium. Eutrop.


lius Metellus, quem tunc Prætorem vero non Juventium, sed P. Panæti
potius quam Consulem fuisse credi um prætorem nominat.
derim. Nam quo tempore debellatus CAp. 15. Bellum Punicum tertium]
Andriscus, Roma Sp. Posthumium Anno Mundi 3801. ante Ch. Nat. 147.
Albinum et L. Calpnrnium Pisonem ab Ur. Cond. 604. Coss. L. Martio
Consules habebat. Vide Notata ad Censorino et M. Manilio.
cap. 15. et 16. • Primo commissum] Tamen victo
166 L. ANNAEI FLORI

bellum, profligatum° secundo, tertio vero confectum est.*


Sed hujus causa belli,* quod contra foederis legem [§. 3.
adversus Numidas9 ° quidem semel parasset'° classem'*
et exercitum, frequens autem Masinissæ*** fines territa
bat.** Sed huic' bonos socioque regi favebatur.'* [§. 4.
Cum bellum': sederet,n6* de belli fine tractatum est. Cato
inexpiabili* odio delendam esse Carthaginem,' et cum de
alio consuleretur, pronuntiabat. Scipio Nasica'7 [§. 5.
servandam, ne, metu ablato æmulæ urbis,'°J luxuriari* feli

* Primo inceptum bellum, secundo qfflictum, tertio omnino debellatum.


* Implacabili.

bellum Ms. Ryck. Malliab. Fran. Voss. 2. 3. Ed. Lips. 2. 3. Ber. Med. Par.
Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. comissü è bellum Ed. Lips. 1.—
9 Adrersus Numidas aberant a Ms. Ryck.—10 Se parasset Ms. Naz. An scrip
tum fuit sel'? separasset Ms. Voss. 2.—11 Clacem Ed. Grypb.—12 Massinisae
Ed. Pont.—13 Territaret Ed. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Fab.
Vetst. Beg.—14 Favebät Ed. Lips. i. 2. 3.—15 Bello Ms. Naz. Voss. 2. 3.—
16 Sedaret Ed. Par. 1.—17 Nassica Ed. Lips. 1. 3. Med. Par.—18 Æmulae,

NOTAE

ria tunc reportata tanta fuit, ut de Masinissa enim tnnc temporis nona
exscindendis hostium moenibus nom ginta fere annis natus erat. Sic Vir
quæreretur. Supervacuum visum est gil. Acestem * bonum” vocat alicubi.
in arcem mnrosque sævire, cum jam h Sederet] Eleganter pro placeret,
in mari esset deleta Carthago. Vide decretum esset. Virgil. lib. v. * Id
Nostrum, cap. 2. hujus lib. que pio sedet Æneæ, probat auctor
° Profligatum] Cum Annibale ma Acestes.' Et lib. vii. * Ubi certa
num conseruit Scipio ; cessit Anni sedet patribus sententia pugnae.'
bal, præmiumque victoriæ Africa * Delendam esse Carthaginem] Hæc
fuit. sunt ejus verba, * Censeo delendam
* Sed hujus causa belli] Tolle, Sed : Carthaginem:' quam sententiam sem
huc translatum est ex membro se per repetebat, etsi de alio omnino
quenti. capite consuleretur, quod ad Cartha
* Numidas] Littorales Africæ po ginem minime pertineret.
pulos a Tusca amne usque ad Amp J Æmulae urbis] Nam sæpissime, si
sagam fluvium pertinentes, qui No desint quibus æmulemur, virtns tor
mades a Græcis appellati a permu pet : sic Epaminondæ morte, * Athe
tandis pabulis, Mapalia sua plaustris niensium virtus intercidit, siquidem
circumferentes, ut munc solent Bar amisso, cui æmulari consueverant, in
bari. segnitiam torporemque resoluti.' Jus
e Masinissae] Numidarum regis. tin.
f Sed huic] Tò sed hic significat, au * Luxuriari] Eleganter pro, contra
tem, et est transitio. pudorem, et supra modum, sese dif
- s Bono] Bonum vocat ob aetatem : fumdere.
EPITOM. LI B. 11. CAP. 15. 167

citas*9 inciperet. Medium senatus elegit, ut urbs tantum


loco moveretur.' Nihil enim speciosius videbatur, [§. 6.
quam esse Carthaginem, quae non timeretur. Igitur [§. 7.
Manilio Censorinoque* Consulibus, populus Romanus ag
gressus Carthaginem, spe pacis injecta,*° traditam a volen
tibus° classem sub ipso ore urbis incendit. Tum evo- [§. 8.
catis principibus, si salvi esse vellent,** ut migrarent° fini
bus, imperatum. Quod pro rei* atrocitate adeo movit**
iras, ut extrema mallent.*** Comploratum** ? igitur publice
statim, et pari voce clamatum est,° ad arma; sedit- [§. 9.
que sententia,*** quoquo modo rebellandum :** non quia
spes ulla jam*7 superesset, sed quia patriam suam mallent
hostium, quam suis, manibus everti. Qui** rebel- [§. 10.
lantium*9 fuerit furor, vel hinc intelligi potest, quod in usum
novæ classis3° tecta domusque resciderunt: in*' armorum
officinis** aurum et argentum pro ære ferroque conflatum
est:* in tormentorum* vincula matronæ crines suos contule

* Quod secundum sævitiam rei sic excitavit iras, ut mallent pati ultima.
-

luz. Ed. Beg.—19 Ita Ms. Ryck. Sed felicitas urbis incip. Mss. Duk. omnes,
etiam Edd., in his Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. (in quo tamen et hic et
ubique est fælicitus) Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Vetat.
Beg. Duk. 1. 2.—20 Ingesta Ms. Ryck. Ed. Beg.—21 Volent Ed. Lips. 1. 2. 3.
—22 Monit Ed. Lips. 1.—23 Malent Ed. Par. ut §. 9.—24 Complorati, Ed.
Lips. 1.—25 Sententiæ Ed. Ven.—26 mò rbellandü Ed. Lips. 1.—27 Jam spes
wlla Ms. Toll. Duisb. Fram. Ed. pr. spes ulla, omisso r6 jam, Mss. Voss.—
28 Quis Ed. Lips. 2.—29 Rebellantùm Ed. Stad.—30 Naralem classis Ms. Voss.
2.—31 Et i armorum Ed. Lips. 1. Med. Par. et in armorum Ed. Lips. 3. Ven.
Grypb. Stad. Pont.—32 Officinas Ms. Ryck. Pall. Naz. Regg. Flor. Berol.
NOTÆ

' Ut urbs tantum loco moveretur] • Ut migrarent] Vide notam supe


Nam Carthaginensibus petebant Ro riorem, ut urbs tantum loco move
mani, ut si salvi esse vellent, procul retur.
a mari, Carthagine exusta, aliam ur P Comploratum] Communi omnium
bem conderent. lamentatione ploratnm est, ut in fu
* Manilio Censorinoque] Vide ad tit. neribus, cum rogus arderet.
cap. q Pari voce clamatum est] Pari om
* Traditam a volentibus] Carthagi ninm voce ad arma conclamatum.
nenses cum se Romanis tradere vel * Seditque sententia] Vide notam ab
lent, trecentos obsides et naves dede hac undecimam.
re, obsides Romam missi, naves vero • Conflatum est] Ad arma fabri
crematae. canda.
168 L. ANNAEI FLORI

runt. Mancino** deinde Consule,*** terra marique [§. 11.


fervebat* obsidio. Operis" portus nudatus;** et primus, et
sequens, jam et tertius36 murus;37 cum tamen** Byrsa,*
quod nomen arci fuit, quasi altera civitas resistebat.
Quamvis39 profligato urbis excidio,* tamen fatale* [§. 12.
Africæ nomen*° Scipionum* videbatur. Igitur in alium Sci
pionem conversa Respublica, finem belli reposcebat.
Hunc Paulo Macedonico* procreatum Africani illius magni
filius in decus gentis assumserat, hoc scilicet fato, ut,
quam urbem concusserat avus,*'* nepos* ejus** everteret.
* Quamris urbis erersio paenejam qfflicta esset.
-

Duisb. Fran. Voss. Ed. pr.—33 Lucio Manlio Ed. pr. Manilio Ed. Beg.—
34 Legato Ed. Stad. marg.—35 Op. portus nudatur: et'primus Ed. Beg. portus
nudatus, nudatus et primus Ms. Vo$s. 1.—36 Et tertius ábsunt ab Ed.TLips. 1.
2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Pont. In Ven. est et tertius jam.—37 Marus
Ms. Voss. 1. maurus Ms. Voss. 2.—38 Tätü Ed. Lips. 1. s. i7i Ed. Lips. 2.
tantum Ed. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—39 Quanvis Ed. Lugd. ubi
que.—40 aphrice nói Ed. Lips. 1. aphrice nomen Ed. Par. 2. Affrice nomen
Ed. Par. 1.—41 Aros Ed. Lips. 3.—42 Ejus abest ab Ed. Lips. i. 2. 3. Med.

NOTAE

* Tormentorum] Id est, machina ædificata fuit, tauri tergo circumda


rum, quæ jaciendis quarumcumque tum, emere. Virgil. Æneid. lib. i.
rerum molibus fabricabantur. * Mercatique solum, facti de nomine
* Mancino deinde Consule] L. Hosti Byrsam, Taurino quantum possent
linm Mancinum tunc temporis Con circumdare tergo.'
sulem fuisse contra Annalium fidem * Tamen fatale] Quamvis, inquit,
est, sed proximo anno post devictam pæne Carthago devicta esset, tamen
Carthaginem. Legatus vero pro col ita fatis comparatum erat, ut omnino
lega Sp. Posthumio Albino datus fuit debellari non posset, nisi ab uno ex
Calpurnio Pisoni Cos. et classis præ Scipionibus, quorum nomen fatale
fectus fuit quousque enm Romam re Africæ.
misit. Hic igitur Florus per Consu * Nomen Scipionum] Nam jam Sci
lem, legatum intelligit, qui erat loco pio, avus ejus de quo nunc sermo,
Consulis: vel scribendum legato loco Africam devicerat, ideoque Africa
“roû Consule. nus vocitatus.
* Fervebat] Sic Virgil. * Fervet • Paulo Macedonico] Hic est L.
opus.' Æmilius Paulus, qui Perseum Mace
" Operis] Per operas, milites intel domiæ regem vicit, inde Macedonici
ligit, qui pro portu stabant. nomen traxit.
* Byrsa] Bópa a Graece corium sig • Arus] Scipio Africanus.
nificat: arx autem Carthaginis sic • Nepos] Per adoptionem.
vocata fuit, quod eum locum, ubi
EpitoM. LI B. II. CAP. 15. 169

Sed ut quam maxime** mortiferi esse morsus solent44 [§. 13.


morientium bestiarum; sic plus negotii** fuit cum semi
ruta** Carthagine,*7 quam integra. Compulsis in [§. 14.
unam arcem hostibus, portum quoque maris* Romanus ob
sederat.49 Illi alterum ibi5°* portum ab alia urbis parte
foderunt: nec ut fugerent, sed quia nemo' illos hac** eva
* dere posse credebat. Inde quasi enata subito classis eru
pit: cum** interim jam diebus, jam noctibus, nova [§. 15.
aliqua moles,* nova machina, nova perditorum hominum
manus, quasi ex obruto incendio subita des3 cineribus flam
ma, prodibat.** Deploratis* novissime rebus, qua- [§. 16.
draginta se millia35 virorum dediderunt, quod** minus cre
das, duce Asdrubale.57* Quanto fortius** foemina,59 [§. 17.
et uxor ducis ?6° j quae, comprehensis duobus liberis, a cul
mine se domus in medium misit incendium, imitata*' regi
-

Par. Ven. Grypb. Stad. Pont. Nec dubitandum videtur quin vere.—43 Sic
Ed. Freinshem. Duk. 1. 2. Sed sed quomodo maxime Ed. Beg. de sententia
magni illius Lipsii. sed quia maxime Ms. Malliab. sed quam m. Mss. et Edd.
omnes ante Freinshem. ut Lips. 1. (in quo scriptum est marie) 2. 3. Med.
Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Zeu. Blanc.—44 Soleant Ms. Berol.
Duisb. Ed. pr.—45 Negocii Ed. Lips. 1. Par.—46 Semirupta Ed. Lips. 1. 3.
Par. 2. Sed in Par. 1. est semiruta.—47 Carthagine abest ab Ed. Lips. 1. 3.
Sed civitate Carthagine Ed. Lips. 2. Med. Par. Gryph. civitate Carthaginæ Ed.
Ven.—48 Mars Ms. Naz. Pall. Voss. mari Ed. Beg.—49 Obsiderat Ms. Ryck.
—50 Sibi Ed. Blanc. Beg.—51 Sic Ms. Malliab. Ed. Vin. Grut. Lugd. Fab.
Vetst. Sed qua...nec er. Ms. Ryck. Naz. Voss. Ed. Stad. Pont. Amstel.
quia ... nec ev. Mss. Duk. reliqui, in his Berol. Ed. pr. Lips. 1. 2.
3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Beg. Duk. 1. 2. quia...nemo
illos evad. Ms. Pal. 2. Flor. quia...hec er. MS. Fran.—52 Ita Ms. Malliab.
Duisb. Fran. Voss. 2. Sed tum interim Ms. Ryck. Naz. Pall. et Duk. pleri
que, Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—53 In Ms. Ryck.—
54 Prodibät Ed. Lips. 2.—55 XL. se milia Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
—56 Quodque Ed. Beg.—57 Hasdrubale Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Vem. ubique.
—58 Fortior Ms. Pal. 2. Berol. Duisb. Ed. pr.—59 Foemina Ed. Par. ubique.
NOTAE

* Semiruta] Nescio quid sibi velint ea, quorum omnem spem amisimns.
illi, queis de hac voce dnbitare visum. 1 Duce Asdrubale] Annibal duos fra
* Illi alterum ibi] Delendum ibi. tres habebat, qui ambo Asdrubal vo
Certum est. cabantur. Horum alter in Hispania
* Nec ut fugerent, sed quia nemo] occisus a Livio Salinatore.
Cave quicquam mutes, ut vult Sal J Et uxor ducis] Hæc verba quibns
masius ; nam sententia plana est. dam irreptitia visa sunt; sed contra
s Nova aliqua moles] Navium sci est: immo et facinoris dignitas eo
licet. major aliquanto, quod cum fuerit
* Deploratis] Deplorata dicuntur uxor ducis, ipsa eum imitari, dum se
170 L. ANNAEI FLOR1

nam,* quæ Carthaginem condidit. Quanta urbs de- [§. 18.


leta sit, ut de ceteris taceam, vel ignium mora probari po
test:** quippe per continuos decem6s et septem** dies vix
potuit incendium extingui, quod domibus ac templis suis
sponte hostes immiserant: ut, quatenus' urbs** eripi Ro
manis non poterat, triumphus° arderet.
CAP. XVI.

BELLUM ACHAICU M.

QUAsi saeculum illud eversionibus'* urbium* cur- [§. 1.


reret, ita Carthaginis ruinam statim Corinthus* excepit,*
Achaiæ° caput, Græciæ decus, inter duo maria,* Ionium et
Ægæum,* quasi spectaculo exposita. Hæc (facinus* in
dignum!) ante oppressa est,° quam in numerum7 certorum
hostium* referretur. Critolaus* causa belli:* qui [§. 2.

• Corinthus sic secuta est excidium Carthaginis, veluti illud saeculum esset eversi
onum urbium.
-

—60 Uxor ducis absunt ab Ed. Blanc.—61 Limitata Ed. Ven.—62 Pót Ed.
Lips. 1.—63 X. Ms. Ryck.—64 XVII. Ms. Berol.—65 Urbis Ed. Lips. 2.—
66 Triumphis Ed. Ber. Ald. Gryph. Stad. Pont.
1 Ita Ms. Naz. Ryck. Malliab. Voss. Ed. Lips. 1. 2. 8. Ber. Sab. Med.
Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont. Sed eversionum Ms. Reg. Q. erersi
onis Ed. pr. Stad. marg. Grut. Lugd. Zeu. Vetst.—2 Urbium abest ab Ed.
Freinsh.—3 Corinthos Ms. Ryck. Reg. F, Flor. Berol. Dui»b. Ed. Gryph.
Corynthos Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Corynthus Ed. Ven.—4 Ægeum Ed. Par.
Gryph. Egeü Ed. Ven.—5 O facinus Ms. Ryck. et Duk. omnes, in his Berol.,
exceptis Naz. Voss. 1. 2. Ed. pr. Beg.—6 Pressa est Ed. Grut. a. 1597. nam
in Hanou. a. 1611. est oppressa est, ut in nostris reliquis. oppressa, omisso
verbo Substantivo, Ed. Zeu.—7 Numero Ed. Lips. 1. 2. 3. Gryph.—8 Critho
NOTAE

dederet, recusarit, seque medios in • Erersionibus] Male in aliis legitur


ignes miserit. erersionis.
* Imitata reginam] Didonem, quæ * Achaiæ] Hæc est Achaia propria
se cremavit. Res notissima, vel ex dicta in Peloponneso.
ipso Virgilio. • Inter duo maria] Bimarem vocavit
' Quatenus] Quippe, quoniam, ut Horat. * Bimarisve Corinthi Moenia.”
jam supra vidimns. 4 Quam in numerum certorum hostium]
CAp. xvi. Bellum Achaicum] Anno Tamen post violatos legatos bellum
Mundi 3804. ante Ch. Nat. 144. ab contra eos decretum, et pro certis
Ur. Cond. 607. Coss. Cn. Cornelio hostibus Romæ habebantur.
Lentulo et L. Mummio Achaico. • Critolaus causa belli] Cicer. de
EpitoM. LI B. 1 1. cAP. 16. 171

libertate a Romanis data adversus ipsos usus est, Lega


tosque9 Romanos, dubium an et'° manu, certe oratione'
violavit. Igitur Metellos ordinanti'* tum** maxime [§. 3.
Macedoniam** mandata est ultio: et hinc** Achaicum bel
lum. Ac primam's Critolai manum* Metellus Consul' per
patentes*6 Elidis*7 j campos toto cecidit Alpheo.**** Et
uno praelio peractum erat bellum :*9 jam et urbem [§. 4.
ipsam*o terrebat obsidio: sed (fata*' rerum !) cum** Metel
Ius dimicasset, ad victoriam Mummius*** venit. Hic [§. 5.
alterius ducis Diaei" late** exercitum sub ipsis Isthmi* fau

v Ac Metellus Consul sauciavit primum exercitum Critolai per apertos campos


Elidis et totum Alpheum.
-

laus Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—9 Legatos Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph.—10 An manu Ms. Ryck. Ed. Blanc.—11 Ordinato Ms. Naz.—
12 Ita Ms. Pal. 2. et Mss. Duk. plerique. Sed cu maxime Ms. Naz. tnm Ms.
Reg. Q. cum maxime Ms. Voss. 2. Ed. Blanc. Beg. cui tum maxime Ed. Lips.
1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Vin. Lugd.—13 Ita Ms.
Pal. 1. Toll. Berol. Duisb. Fran. Ed. pr. Sed Macedoniæ Ms. Naz. Ed.
Par. Ven. Gryph. macedonie Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Macedonio Ms. Voss. 3.—
14 Huic Ed. Med.—15 Ad primam Ed. Lips. 1. Par. Gryph. ac primum Ed.
Beg.—16 Patentis Ed. Gryph.—17 Sic Ms. Naz. Flor. Voss. Sed Elide Ms.
Pal. 1. Berol. Duisb. Ed. pr. Ber. Sab. Elidos Ms. Pal. 2. Regg. Malliab.
Fran. Elideos Ms. Ryck. patentis melide Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Helis Ed.
Lips. 2. Helidis Ed. Ven.—18 Alpeo Ed. Pont.—19 Bellum aberat a Ms.
Reg. Q.—20 Ipse Ed. Ven.—21 Sic Ms. Voss. 1. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sed
facta Ms. Voss. 2. fato Ms. Voss. 3. Ed. Med. Par. Gryph. Stad. Grut. Lugd.
Pont. Zeu. Vetst. o fata Mss. Pall. Ryck. Regg. Toll. Fram. Duisb. Ed. pr.
Junt. Ven. Beg. Duk. 1. 2.—22 Dum Ed. Lips. 1. 2. 3.—23 Mumius Ed. Lips.
NOTAE

Nat. Deor. lib. iii. * Critolaus evertit


Not. e, et cap. 15. Not. m.
Corinthum, Carthaginem Asdrubal; 1 Elidis] In Peloponneso ad littus
hi duos illos oculos oræ maritimæ ef septemtrionale.
fodernnt.' * Alpheo] Alpheus, Elidis in Pelo
f Certe oratione] Immo et manu et ponneso fluvius.
oratione. Bis legati a Senatu ad 1 Sed (fata rerum !)] Male in aliis
Achæos missi sunt; priores ludibrio fato rerum.
babiti, posteriores pulsati fuere. • Mummius] L. Mummius, qui et
s Metello] Qui Macedoniam devicit, Achaicus dictus est.
ideoque Macedonicus appellatus. a Diaei] Post Critolaum, qui sibi
Vide supra cap. 14. mortem consciverat, Achæi Diaeum
* Manum] Exercitum. prætorem elegerant.
* Metellus Consul] Falsum: nam • Isthmi] Corinthiacum inter et Sa
Consul non erat, sed prætor. Sed ronicum sinum.
vid. quæ supra diximus in cap. 14.
172 L. ANNAEI FLORI

cibus fudit, geminosque portus? sanguine infecit. Tandem**


ab incolis deserta civitas, direpta primum, deinde, tuba
præcinente,“ deleta est. Quid signorum, quid ves- [§. 6.
tium,' quidve* tabularum raptum, incensum, atque projec
tum*7 est! Quantas opes et abstulerit, et cremaverit,* hinc
scias; quod, quicquid Corinthii** æris' toto orbe laudatur,
incendio superfuisse comperimus." Nam et*9 æris [§. 7.
notam pretiosiorem3° ipsa opulentissimæ urbis fecit inju
ria:" quia incendio permistis*' plurimis statuis atque simu
lacris, æris, auri, argentique venae** in commune33 fluxere.

CAP. XVII.

R ES IN H1SPANIA G EST Æ.

Ut Carthaginem Corinthus,' ita Corinthum* Nu- [§. 1.


-

1. 2. 8. Med. Par. Ven. Gryph.—24 Sic conj. Pighius ad A. U. C. dcvii.


Nam dignitate Mss. et Edd. ante Freinshem. omnes, ut Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—25 Sic Ms. Malliab.
Sed tamen ÉÍ. Ber. tum Ms. Naz. Berol. Ryck. Toll. Duisb. Fran. Voss. Ed.
pr. Med. Par. Junt. Ven. Beg. in Ed. Lips. 1. 3. ci. Ed. Lips. 2.—26 Quid
tabularum Ms. Ryck.—27 Porrectum Ms. Pal. 1. Toll. Duisb. Ed. pr.—28 Co
rinthi Ed. Med. Par. Corynthii Ed. Lips. 2. Ven. ubique.—29 Nam aeris Ed.
Stad. Pont.—30 Fciosiorem Ed. Lips. 1. 2. 8. Med. Par. 2. præciosiorem Ed.
Par. 1.—31 Sic Mss. Duk. plerique. Sed permirtis Mss. Pall. R. gg. Berol.
Duisb. Fran. Ed. pr. Beg. perustis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
Stad. Pont.—32 Venae abest ab Ed. Vin. Lugd. operarum haud dubie pec
cato.—33 Coe Ed. Lips. 1.
1 Corinthos Ms. Ryck. Reg. Q, Toll. Duisb. Ed. Ber. Par. 1. Gryph. Co
rinthios Ed. Par. 2. Corynthos Ed. Lips. 1. 3. Med. Corynthus Ed. Lips. 2.
Ven.—2 Corynthü Ed. Lips. 1. 3. corynthum Ed. Par. 1. Corinthium Ed.

NOTAE

p Geminosque portus] Utriusque si t Corinthii aeris] Toto orbe celeber


nus scilicet, et Corinthiaci et Saro rimi. Corinthia vasa laudant ubique
nici. veteres.

a Tuba præcinente] Nota tubam ad • Comperimus] Comperire, est ab


urbium direptionem. alio discere : at comperiri, est per se
* Vestium] Hic per vestes cave aliquid invenire.
aliud intelligas quam quod nos vulgo * Injuria] Passive sumitur, pro
dicimus, Des étofes. Ut et apud Virgil. ruina, infelicitate, &c.
Æn. lib. iii. * Fert picturatas auri CAp. xvii. Res in Hispania gesta]
subtemine vestes.' Hoc caput vere Anocephaleosin vo
• Abstulerit et cremarerit] Miles Ro ces: nam a tempore quo Scipiones in
manus, scilicet. Hispaniam profecti sunt, hoc est a
EPiTOM. Li b. II. cAP. 17. 178

mantia,* secuta est. Nec deinde* toto orbe quicquam* in


tactum armis* fuit.“ Post illa duo clarissima7° [§. 2.
urbium incendia, late atque passim, nec per vices, sed
simul pariter quasi unum undique bellum fuit; prorsus* ut
illæ9 urbes,'° quasi agitantibus ventis, diffudisse quædam
belli incendia toto orbe** viderentur.** Hispaniæ [§. 8.
nunquam animus fuit adversus nos universæ'* consurgere :
nunquam conferre vires suas libuit, neque aut imperium
experiri,'** aut libertatem tueri suam publice. Alioquin"
ita undique mari Pyrenæoque'* vallata est, ut ingenio situs
ne'° adiri quidem* potuerit. Sed ante'7 a Romanis [§. 4.
obsessa est, quam se ipsa'* cognosceret: et sola'9 omnium
provinciarum*°' vires suas, postquam victa est, intellexit.
In hac** prope ducentos* per annos dimicatum est, a [§. 5.

Par. 2.—-3 Denique Ms. Ryck. Ed. Blanc. Beg.—4 Quidquam Ed. Lips. 1.
quicquid Ms. Ryck. In Ed. Beg. locus ita distinctus est : armis fuit post illu
duo cl. u. incendia. Late.—5 Tantum in aris Ed. Lips. 1. 3. tantum in armis Ed.
Med. Par. Ven. Gryph.—6 Fuit abest ab Ed. Beg.—7 Clarissimarum Ed.
Beg.—8 Prorsus aberat a Ms. Voss. 2. 3.—9 Utile Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Ven. ut inde Ed. Gryph.—uo Urbes aberat a Mss. Voss. Ed. Lips. 1.
2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—11 Late...toto orbe abe
rant a Ms. Fran.—12 Videretur Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—
13 Unirerse Ed. Par. Ven.—14 Imperare Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph.—15 pyreneoque Ed. Par. Ven. ubique.—16 Nec Ms. Ryck. Toll.
l)uisb. Fran. Voss. Naz. Pall. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt.
Ald. Ven. Lugd. Zeu. Fab. Beg.—i7 Antea a Ms. Ryck. Fran. Voss. Ed. pr.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Grypb.—18 SeipTn Ed.
Lips. 1. 2. 3.—19 Sic Ms. Naz. Pall. Ryck. Flor. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab.
Med. Par. Junt. Ven. Sed sola Ms. Bérol. Ed. pr. Ald. Grut. Lugd. Zeu.
Vetst. Beg.—20 Procintiarum Ed. Lips. 2. ubique.—21 In hac quoque prope
NOT/E

primo anno secundi belli Punici; de libertatem suam aperte defendere


quo supra cap. 6. usque ad secundum voluit, sed media quadam via et sibi
annum belli,Numantini, de quo cap. vivere, nec Romanis servire.
sequenti extenditur. d Alioquin] Idem est, quod ceterum ;
* Numantia] Hispaniæ Tarraconen et est transitio, nec ad superiora ha
sis urbs, ad Durium flumen sita. bet anaphoram.
° Clarissima] Alii legi volunt claris e Ne [Nec] adiri quidem] Nedum
simarum, male. Nam per clarissima expugnari. Et hoc petit rò quidem.
incendia, ea Noster voluit intelligi, f Sola omnium prorinciarum] Nam
quorum fulgor ad extremos terrarum sola fuit quæ non collatis in unum
orbis sinus penetrarit. viribus pugnaverit.
* Neque aut imperium erperiri] Nec s Ducentos] A tempore quo Cneius
se Romanorum imperio credere, nec et Publius Scipiones in Hispaniam
174 L. ANNAEI FLORI

primis Scipionibus* in Cæsarem** Augustum, non conti


nue,** nec cohærenter,** sed prout causae** lacessierant:**
nec cum Hispanis initio, sed cum Poenis' in Hispania:
inde contagio*7 et series causaeque** bellorum. Primaj [§. 6.
per Pyrenæum jugum signa Romana Publius et Cnæus*?
Scipiones intulerunt: præliisque ingentibus Annonem*° et
Asdrubalem fratrem Annibalis ceciderunt: raptaque erat
impetu Hispania, nisi fortissimi viri in ipsa sua victoria
oppressi Punica fraude* cecidissent, terra marique victores.
Igitur quasi novam integramque provinciam ultor [§. 7.
patris et patrui' Scipio ille, mox Africanus," invasit: isque,
statim capta Carthagine, et aliis urbibus, non contentus
Poenos expulisse, stipendiariam nobis provinciam** fecit:*
- -

Ed. Beg.—22 In primum Cæsarem Mss. Voss. Ed. Lips. 2. 3. Ber. Med. Par.
Ven. Gryph. inprimi, Caesare Ed. Lips. 1.—23 Continuo Ed. Zeu. male.—
24 Coherenter Ed. Par.—25 Causae abest ab Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Gryph.
—26 Lacessirerant Ed. Lips. 2. Ven.—27 Contagia Ed. Lips. 1. 2. 3.—28 Sic
Ms. Ryck. Ed. Amstel. Beg. Sed càque Ed. Lips. 1. 3. causaque Ed. Med.
Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Freinshem. Zen. Duk. 1. 2.—29 Cne.
Ed. Lips. 1. Cn. Ed. Par.—30 Hänonem Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven. Gryph.
Hanone Ed. Lips. 2. ubique: ut mox in Lips. 1. 3. Med. Par. Vem. Hasdru
balem, Hannibalis. Ab Ed. Fab. absunt verba Annonem et.—31 Urbem fecit

NOTAE

missi sunt, usque ad illud, quo Augus fata decreverant.' Hic adhuc de
tus imperium snscepit, anni sunt cir priori bello, cum Pœnis in Hispania
citer centum septuaginta quatuor. gesto, Florus loquitur.
* A primis Scipionibus] Cn. et Pub n Stipendiariam nobis provinciam fecit]
limm Scipiones intelligit, de quibus Hic, ut et cap. 6. provinciæ nomine
supra cap. 6. abusus Florns; nam si provincia erat
' Sed cum Poenis] Cum Annibale Hispania ante Scipionem, erat et
scilicet, qui Saguntum obsederat. stipendiaria; si vero eam stipendia
1 Prima] Vid. cap. 6. riam fecit ille, fecit et provinciam ;
* Oppressi Punica fraude] * Punicæ nam provinciam facere nil aliud est,
insidiæ alterum ferro castrametan quam leges domesticas eripere, et
tem, alterum, cum evasisset in tur prætorem dare, qui eam a datis legi
rim, cinctnm facibus oppresserunt.' bus administret, et quæstorem insti
Sup. cap. 6. tuere, qui curam gerat vectigalium.
' Ultor patris et patrui] * Igitur in Debebat igitur Florus hoc tantum
ultionem patris et patrui missus cum dicere, prorinciam fecit. Sed hic ille
exercitu Scipio.' Sup. cap. 6. provinciam alio sensu posuit: mempe
* Mox Africanus] Sic sup. cap. 6. pro regione illa quæ debellanda Sci
* cui tam grande de Africa nomen pioni mandata fuerat.
EpitoM. LI B. ii. cAp. 17. 175

omnem** citra ultraque Iberum** ° subjecit imperio: pri


musque34 Romanorum ducum victoris ad Gades et Oceani
ora36 P pervenit. * Plus est37 provinciam retinere,“ [§. 8.
quam facere.' ** Itaque per partes' jam huc39 jam illuc
missi duces, qui ferocissimas, et ad id*° temporis liberas**
gentes, ideo** impatientes jugi, multo labore, nec incruentis
certaminibus servire docuerunt. Cato ille Censorius*** [§. 9.
Celtiberos,' id est,** robur Hispaniæ, aliquot præliis fregit.
Gracchus,** ° pater ille Gracchorum, eosdem* centum et
quinquaginta*7 urbium eversione mulctavit. Metel- [§. 10.
lus" ille, cui** ex Macedonia cognomen, meruerat*9 et3° Cel

Ms. Pal. 2. Berol. Duisb. Ed. pr.—32 Omnia Ms. Ryck. Ed. Amstel. Beg.
omn?, Ms. Fran.—33 Ultra citraque Hiberum Ed. Lips. 2. hiberum Ed. Lips.
1. s. Med. Par. Ven. Gryph.—34 Primus Ms. Ryck. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Med. Par. Ven. Ald. Gryph. Amstel.—35 Victo Ed. Lips. 3.—36 Ita Mss.
Vin. et Duk. omnes, in his Berol. etiam Ed. pr. Sed Oceani oram Ed. Ber.
Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont. Oceani orâ Ed. Lips. 1.
s.—37 Plus etiam Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Plus est etiam Ed.
Lips. 2.—38 Studuit add. Ed. Gryph.—39 Huic Ed. Ven.—40 Id abest ab
Ed. Gryph.—41 Hiberas Ed. Gryph.—42 Ideoque Ms. Ryck. Aberat a Ms.
Berol. Dnisb. Ed. pr. Beg. ió Ed. Lips. 1. adeo Ed. Gryph.—43 Censori
mus Ed. Par. Gryph.—44 I. Ed. Lips. 1. 2. 3. Mox pro aliquot est aliquod in
Ed. Lips. 1. 3.—45 Graccus Ms. Fran. Dnisb. Ed. pr. Sab. Sic in iisdem li
bris est Graccorum. Ed. Lips. 1. Grachus.—46 Eosdem aberat a Ms. Ryck.—
47 C et L Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Vem.—48 T Ed. Lips. 1. qui Ed. Lips.
2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—49 Meruerit Ms. Berol. Voss.—
50 Nec Mss. Voss. Abest ab Ed. Stad. Pont.—51 Sic Ms. Fran. Sed Celti

NOTAE

• Iberum] Hispaniæ fluvium, qni • Cato ille Censorius] Is est M. Por


nunc Ebro dicitnr. cius Cato, qui Hispaniam petiit deci
P Ad Gades et Oceani ora] Totam a mo tertio anno post oppressos ibi Cn.
Pyrenæis montibus in Herculis colum et Pub. Scipiones. Vide cap. 6.
nas et Oceanum recuperavit. Sup. * Celtiberos] Hispaniæ Tarraco
cap. 6. nensis populos.
a Plus est provinciam retinere] Faci w Gracchus] Tib. Sempronius Grac
lius est quaedam vincere quam tueri. chus anno decimo sexto, quam Cato
Curt. lib. ii. et Ovid. de Arte lib. ii. in Hispaniam missus fuerat: sed nee
“Non minor est virtus, quam quærere, toto illo spatio intercurrente Roma
parta tueri: Casus inest illis; hic erit nus a bello cum Hispania cessavit;
artis opus.' nam et interea, et per L. Æmilium
* Per partes] Hoc est quod ipse sub Paulum et per Fulvium Flaccum
jungit, 'jam huc,' * jam illuc,' nunc cum ea manuum conseruit.
ad Carthaginem, nunc ad Celtiberos, * Metellus] Quintus Metellus, qui
&c. Macedoniam subegit, et inde Mace
176 L. ANNAEI FLORI

tiberius*' fieri,** cum Contrebiam** " memorabili cepisset**


exemplo,* et Nertobriges,35 * majoris° gloria pepercit.*7*
Lucullus5** Turdulos* atque Vaccæos:59 * de quibus Sci
pio* ille posterior, singulari certamine, cum°° rex°'* fuisset
-

berinus Ms. Malliab. Celtibericus Mss. Voss. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Stad. Pont. Duk. 1. 2.—52 Filius Ms. Berol. Dnisb. Ed. pr.—
53 Sic Ms. Flor. Berol. Sed cum et Trebeam Ms. Reg. Q. cum et Trebiä Ed.
Lips. 2. Stad. marg. cum et Contrebiam Ms. Voss. 1. Malliab. Ed. Blanc. cum
et Contrebia Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. cum Trebiam Ms. Voss. 2. (in marg.
Celtiberiam.) Ed. Ven. cum Cetrebiam Ms. Duisb. Ed. pr.—54 Cæpisset Ed.
Par.—55 Sic Ms. Malliab. Sed Nerosorigis Ms. Naz. Versobrigis Ed. Lips.
2. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Gryph. Vertobrigis Mss. Regg. Ed. Stad. Pont.
Nersobrigis Ms. Flor. Voss. 3. nersobrigis Ed. Lips. 1. 3. Nersobriges Ms.
Berol. Duisb. Fran. Voss. 1. Ed. pr. Nesobrigis Ms. Voss. 2. Nertobrigis Ed.
Stad. marg. Vertobrigem Ed. Zeu. Nersolrigis, Versobriges, Vertobrigis Mss.
Vin.—56 Majore Ms. Ryck. Pall. Toll. Voss. Fran. iis majori Ed. Blanc.—
57 Met. ille qui er Macedonia nomen meruerat, et Celtibericus fieri, cum et Tre
biam mem. c. e. et Nersobriis Ms. Pal. 1. M. i. qui eae Maced. cogn. mer. et Cel
tiberius filius: cum et Contreb. mem. cep. er. et Hersobrigis Ms. Pal. 2. Met. i.
eo

qui eae Mac. cogn. mer. et Celtibericus fieri, cum Trebiam cepisset, € Versobrigis
Ms. Ryck. Met. i. qui eae M. cogn. meruit, quum et Trebiam Ms. Burdigal. Ed.
Grut. Freinsh. Zen. Fab. Vetst. Met. i. cui eae Maced. cognomen, meruit et
Celtibericus fieri, quum et C. m. c. e. et Segobrigae majori gloria pepercisset Ed.
Beg. e conjectura Ruperti. Met. ille, qui eae Mac. cogn. meruerat, quum et Con
trebiam Ed. Lugd.—58 Luculus Ed. Lips. 3.—59 turdullos atque ruceos Ed.
Med. Par. Vaceos etiam Lips. 2. Ven. Gryph.—60 Cum aberat a Ms. Reg.
Q.—61 Sic Mss. Pall. Ryck. Naz. et Duk. plerique, Ed. pr. Sed a rege fu
NOTAE

donicus appellatus. Hispaniam petit gloria victis urbibus pepercisse, et


sexto anuo post inceptum tertium sic Celtiberii abstinuisse cognomine.
bellum Punicum. Alii aliter legunt, sed sic etiam sen
• Contrebiam] Celtiberorum urbem tentia plana est.
in Hispania, aliis Centobrica dicitur. • Lucullus] Is est L. Licinins Lucnl
* Memorabili exemplo} Nam ejus lns, qui Consul fuit anno Mundi 3799.
milites im certissimam mortem se ante Ch. Nat. 149. ab Ur. Cond. 602.
mitti putantes, testamenta obsigna Gesta in Hispania describit Livius,
verant ; sed ea virtute pugnavere, ut Epitom. xi.viii.
dum se morituros putabant, hostes b Turdulos] Turdnli Lusitaniae po
vincerent. puli in Hispania supra Bætim fluvi
* Nertobriges] Nertobriga, urbs Cel um.

tiberorum in Hispania. e Vaccæos] Vaccei, vel Baccei, His


* Majori gloria pepercit] Hoc ana paniæ popnli.
phoram habet cum superioribus, * qui d Scipio] P. Cornelius Scipio Æmi
ex Macedonia cognomen meruit.' Sen lianus. Hoc accidit biennio ante ini
sus est : Metellus, qui ex victa Mace tum tertium bellum Punicum.
donia Macedonici nomen meruit, ex • Rer] Quis fuerit iste Rex, non
devictis etiam Celtiberis Celtiberii patet, nam de illo nil alii. Sed
nomen meruerat: sed major aliquanto licet suspicari Florum suo more
EpitoM. Lib. ii. cAP. 17. 177

provocatus, opima**' retulerat. Decimus** Brutus* [§. 12.


aliquanto64 latius Celticos** • Lusitanosque,*' et°7 omnis**
Gallæciæ°9 j populos, formidatumque militibus flumen
Oblivionis:* peragratoque victor7° Oceani7* littore, non
prius signa convertit, quam cadentem in maria solem,'
obrutumque aquis ignem,° non sine quodam sacrilegii° me
tu et horrore° deprehendit. Sed tota certaminum [§. 13.
moles cum Lusitanis fuit, et Numantinis:*7* ? nec imme

• Sed tota vis præliorum fuit cum Lusitanis et Numantinis.


-

isset provocatus Ms. Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Zeu. Fab. Vetst. R. exercitus f. pr. Ed. Beg. e conjectu
ra Freinsh.—62 Opima spolia Ed. Lips. 1. 2. 3. e glossemate.—63 Decius Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—64 AliT. Ed. Lips. 1. aliquando Ed.
Lips. 3. Gryph.—65 Celtiberos Ms. Pal. 1. Gallecos Ed. Gryph. Gallæcos
Ed. Stad. Pont.—66 Lusitanosque abest ab Ed. Stad. Pont.—67 Et abest ab
Fd. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Sed atque Ed. Stad.—68 Sic etiam Ms.
Malliab. Sed omnes Mss. Regg. Flor. Berol. Duisb. Ed. pr. Stad. Lugd. Pont.
Duk. 1. 2. omneis Ed. Grut. Fab. Vetst. Amstel. Beg.—69 Galliciae Ms. Pal.
1. Dnisb. Ed. pr. Gallatiæ Ms. Pal. 2. Ryck. gallatie Ed. Lips. 1. 2. 3. ga
latiae Ed. Med. Par. Gryph. galetiae Ed. Ven. Gallaciae Ms. Fran. Galaciae
Ms. Voss. 1. 3. Callaicae Ms. Voss. 2. Callaeciae Ed. Lugd.—70 Victor abe
rata Ms. Fram.—7 1 Occeani Ed. Med.—72 numantinis Ed. Ven.—73 i merito

NOTAE

Regulum quendam, vel ducem ali si admonitus fuerit, amet ignem, pro
quot militum, regem appellasse. sole ? quis aquis post maria ? Hæc
* Opima] Spolia, scilicet. satis, iis dico qui sapient; aliis, non
s Decimus Brutus] Dec. Junius Bru item. Pater.
tus, anno Mundi 3814. ante Ch. Nat. n Sacrilegii] Sacrilegus dicitur is,
134. ab Ur. Cond. 617. qui res Deo sacras legit; hoc est
* Celticos] In Hispania Citeriori. capit, sibi sumit, ut etiam qui ea
* Lusitanosque] Lusitani Hispaniæ videt, quae solos Deos videre fas est.
populi supra Tagum fluvium. Et hoc sensu sacrilegium dicitNoster,
3 Gallæciæ] Gallæcia Hispaniæ re permagnum iìlud et fabulosum mys
gio, quæ hodie Gallicia dicitnr. terium coram deprehendisse; scilicet
* Flumen Oblivionis] In Lusitania : solem cadentem in maria, et obrutum
Limia vocatur Melæ, A#0n Straboni. ætheris ignem.
' Cadentem in maria solem] Hoc ideo • Horrore] Horror proprie est re
dicit Florus, quia credebant veteres ligiosus quidam metus; quomodo
Hispaniam ultimam esse metam soli, apud Suet. sumitnr in Aug. * Con
et ibi illum in maria cadere. cepta opinione veteri, quasi temere
* Obrutumque aquis ignem] Nemo adenntibus horror quidam et metus
non videt esse isthæc plane poëtica; objiciatur.'
sed nemo vidit pro aquis ignem legen P Numantinis] De quibus cap. seq.
dum esse aetheris ignem. Quis autem,
Delph. et Var. Clas. Flor. M.
178 . L. ANNAEI FLORI

rito;7* quippe solis gentium Hispaniæ74 duces' contige


runt.73 Fuisset et cum omnibus76 Celtiberis,' nisi dux illius
motus initio belli oppressus esset, summus77 vir astu et au
dacia,7* si res cessisset,79 Salondicus,*°* qui hastam [§. 14.
argenteam quatiens,** velut coelo missam,' vaticinanti simi
lis," omnium in se mentes converterat. Sed cum pari te
meritate' sub nocte castra Consulis" adiisset,** juxta tento
rium** ipsum pilo vigilis exceptus est. Ceterum [§. 15.
Lusitanos Viriathus°4 erexit, vir calliditatis*5 acerrimæ:*6
qui ex venatore latro,* ex latrone*7 subito dux atque impe
rator, et, si fortuna cessisset,** Hispaniæ Romulus,' non
contentus libertatem suorum defendere, per quatuordecim**

Ed. Lips. 1.—74 Hispaniae abest ab Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Stad. Gryph.
Pont.—75 Contigeret Ed. Lips. 3.—76 Ominibus Ed. Med.—77 Sed summus
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.—78 Astutus et audatie Ed. Lips. 1. 3. astutus et
audaciae Ed. Med. Par. astutia et audacia Ed. Stad. Pont. summae vir astutiae
et audaciæ Ed. Gryph.—79 Sic Ms. Reg. Q, Ed. Ald. Sed recessisset Ms.
Reg. F, Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Junt. Gryph. Stad. l. si re
censisset Ms. Voss. 2. nisi decessisset Ms. Voss. 3. re cessisset Ed. Grut. Lugd.
Vetst. successisset Ed. Stad. 2. Pont.—80 Solondicus Mss. Vin. Naz. Berol.
Fran. Duisb. Ed. pr. Stad. Solundicus Ms. Voss. 2. Ed. Pont. Zeu.—81 Qua
tiiees Ed. Lips. 1.—82 Adisset Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven. Grypb. Stad.
Pont.—83 Territorium Ed. Med. Par.—84 Sic et Ed. Stad. Sed Viriatus
Edd. vett. omnes ubique.—85 Caliditatis Ed. Lips. 1. 8. Ven.—86 Accerrimae
Ed. Med. Ven.—87 É. Ed. Lips. 1.—88 Cepisset Ms. Ryck. gessisset
Ms. Fran. Reg. Q. cecidisset Ed. Beg.—89 XIIII. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.

NOTAE

• Hispaniae duces] Lusitanis Viria quasi numinum imperio concitavit.*


thus, Numantinis Megara dux contigit. v Sed cum pari teneritate] Supra
* Celtiberis] Vide supra. dixit summus vir * astu et audacia :'
* Salondicus] In tabulis invenio il ad rò astu pertinent, * velut coelo mis
lum oppressum fuisse anno Mundi sam, et vaticinanti similis :' nunc
3780. ante Ch. Nat. 168. ab Ur. Comd. autem * pari temeritate ' τά summus
583. audacia respondet.
* Velut caelo missam] Militibus suis * Consulis] A. Hostilii Mancini, ut
persuasum esse volebat hastam illam puto.
sibi e coelo decidisse. * Latro] Milites antiqui Latrones
• Vaticinanti similis] Ut hac super dicebant.
stitione imperitae plebis animum te * Hispaniæ Romulus] Hoc est, funda
neret. Sic lib. iii. 19. * Syrus qui tor et conditor Hi»pani imperii, ut
dam, nomine Eunus, fanatico furore Romani Romulus, qui etiam ex vena
simulato, dum Syriæ Deæ comas tore latro, ex latrone imperator eva
jactat, ad libertatem et arma servos serat.
EPiToM. LIB. II. CAP. 17. 179

annos omnia citra ultraque Iberum* et Tagum9°* igni ferro


que populatus; castra etiam Prætorum" et Præsi- [§. 16.
dum9* aggressus, Claudium Unimanum9** paene9* ad inter
necionem94 exercitus cecidit,* 95 et insignia9° trabeis et fas
cibus nostris, quæ ceperat,97 in montibus suis tropæa*
fixit:99 tandem etiam* Fabius* Maximus Consul [§. 17.
oppresserat: sed a successore Pompilio** violata* victoria

* Fregit Claudium Unimanum wsque ad ultimam cædem exercitus.


•^•^•^•^•^

IPar. Ven.—90 Ultraque Iberum amnem igni Ms. Flor. ultraque Iberum et Ta
grum Ms. Naz. w. Ib. et agrum Mss. Regg. Voss. 1. 2. Ed. pr. m. Ib. et Agr
hum Ms. Duisb. u. Ib. et agrium Ms. Fran. In Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. est hyberum. Gryph. Hiberum.—91 Praetorum præsidium Ms. Pal. 1.
pratoriorum præsidium Ms. Pal. 2. Naz. Ryck. Dnisb. Fran. Ed. pr. prætorio
rum et præsidium Ms. Flor. Ed. Ber. Med. Par. Junt. Ven. praetorum et prae
sidium Ms. Berol. Malliab. Ed. Lips. 1. (in quo tamen scriptum est psidium)
8. Ald. Stad. Marg. Zeu. prætoriorum præsidum Ms. Voss. 1. 3. praetoriarum
præsidum Ms. Voss. 2. praetorum ac praesidum Ed. Gryph.—92 Ummanum Ed.
Lips. 2.—93 Paene Ed. Par. ubique.—94 Internicionem Mss. Vin. Pal. 2.
Ryck. Regg. Toll. Ed. pr. Ber. Sab. Junt. Ald. Gryph. Grut. Lugd. Freinsh.
internitionem Ed. Lips. l. 2. 3. Med. Par. Ven. interemptionem Ms. Pal. 1. hic
et cap. 18. 6.—95 Sic Mss. Regg.—96 Insignia Mss. Regg. Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. et insignita Ms.
Pal. Berol. Duisb. Ed. pr. et insigna Ms. Ryck.—97 Cæperat Ed. Par. Ven.
ceperat Ed. Lips. 3.—98 Trophea Ed. Lips. 1. 2. 3. Par. Ven. ubique. Trophæa
Ed. Med. Par. Gryph. Grnt. Lugd. Freinshem. Zen. Blanc. Vetst.—99 Ceci
disset...firisset Ms. Ryck. et Duk. plerique Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Veu.
Grypb. Stad. Grut. Lugd. Zeu. Vetst. Cladis eae fascibus nostris et trabeis
Ms. Reg. Q. trabeas, fasces, ceteraque insignia Romana in montibus suis trophæa
pra;fixit Frecnlph. 1. §. 8.— 1 Eum Mss. Vin. quidam, £d. Lips. 1. (in quo
scriptum est eù) 2. 3. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Zeu. Bcg.—
2 Ita Mss. Vin. quinque, Malliab. Fran. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. Junt. Ven. (in qno est Pópilio) Grut. Zen. Fab. Vetst. Sed Popilio Ms.
Naz. Pal. 1. Flor. Berol. Duisb. Voss. Ed. pr. Dnk. 1. 2. populo Ms. Ryck.
Servilio Mss. Regg. Ed. Stad. Pont. Cæpione Ms. Pal. 2. Serrilio Ed. Ald.
Gryph. Lugd. Capione Servilio Ed. Beg.—3 Violata aberat a Mss. Regg.—
NOTAE

* Iberum] Supra dictnm est. * Pompilio] Quis sit iste Pompilius,


• Tagum] Fluvinm Lusitaniae, qui nescio, et quod illi tribuitur a Q. Ser
in mare prorumpit. vilio Cæpione gestum constat. Forsan
* Praetorum] Quornm nomina mul pro Pompilio scribendum Serrilio. Sed
libi apud veteres leguntur. omnino legendum Poptlio: is est M.
* Claudium Unimanum] M. Vetilinm Popilius Lænas, qni anno post Viria
alii nominant. tum interfectum Consul fuit ; nam et
* Fabius] Q. Fabius Maximus, qui alibi ei Consuli rem refert Florus,
Consul fuit anno Mundi 3808. ante qui tamen post rem confectam Consul
Ch. Nat. 140. ab Ur. Comd. 611. fuit, et unius amni lapsus facilis.
180 L. ANNAEI FLORI

est: quippe* qui conficiendæ rei cupidus, fractum ducem,


et extrema deditionis' agitantem, per fraudem, et insidias,
et domesticos percussores* aggressus, hanc hosti gloriam
dedit, ut videretur aliter vinci non potuisse.

CAP. XVIII.

BELLUM NUM ANTINUM.'

NUMANtiA,* quantum Carthaginis, Capuæ, Corin- [§. 1.


thi opibus inferior, ita* virtutis nomine et honore* ° par om
nibus, summumque, si viros* æstimes,* Hispaniæ decus:
quippe quæ sine muro, sine turribus, modice edito in [§. 2.
tumulo apud flumen Durium° sita,7 quatuor millibus* Cel
tiberorum quadraginta millium9 exercitum'° per annos qua
tuordecim* sola sustinuit:'' nec sustinuit modo, sed sævius
-

4 Sic Mss. Duk. pleriqne, Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Par. Junt. Ald. Ven.
Gryph. Stad. Pont. Zeu. Sed est, qui Ms. Flor. Ed. Freinsh. est, quippe Ms.
Fran. Voss. 1. 3.
1 Numantium Ed. Par. 1.—2 Tantum Ms. Malliab.—3 Honori Ed. Lips. 2.
—4 Vires Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—5 Ertimes Ed. Lips. 1. 2. 3.—6 Durium
aberat a Mss. Vin. Ryck. et Duk. omnibus, excepto Reg. F, etiam ab Ed.
Beg. In Ed. Lips. 1. 3. Med. I^ar. Ven. est apud situata: omissis verbis fiw
men Durium. At Lips. 2. habet Duriü, omisso ró flumem.—7 Sic Ms. Ryck.
Reg. Q, et quidam Vin. Sed silata Ms. Naz. Vin. nonnulli, Reg. F, Malliab.
Voss. 1. 3. Sylata Ms. Pal. 2. Siladam Ms. Voss. 2. situata Ms. Pal. 1. Flor.
Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Vem. Gryph. sublata Ms. Berol. Duisb.
Ed. pr. Beg. siluta, rel sita Ms. Fran. et Vin. alii.—8 Milibus Ed. Lips. l.
*r,

3. ubique. militibus Ed. Ven.—9 XL Ms. Ryck. Aberat rò millium a Mss.


Pall. Duisb. Fran. Ed. pr. Sab. Sic in Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. est XXXX:
in Par. XL, omisso τφ millium. Ed. Ven. X. milium.—10 Exercituum Mss.
Regg. Pal. 2. Ed. Med. Par.—11 XIV sola vires sustinuit Ms. Reg. Q. XIIII.

NOTAE

' Extrema deditionis] Quicquid ex Cæpione et Q. Pompeio Rufo.


tremum esse poterat in deditione. • Numantia] Alibi dictum.
Gall. Songeoit à se rendre, quelques * Honore] Honor hic pro fama. Sic
rudes que fussent les conditions qu'on
honoratus, dicitur famosus, nobilis,
lui proposeroit. inclytus.
e Per annos quatuordecim] Tamen
s Domesticos percussores] Nam a suis
occisus fuit Viriathus. per annos actos tantum ibi Pompeio,
CAP. xviii. Bellum Numantinum] Mancino, et Scipione bellum gestuua
Anno Mundi 3809. ante Ch. Nat. 139. comperio.
ab Ur. Comd. 612. Coss. Cn. Servilio
epitoM. Lib. 11. cAP. 18. 181

aliquanto perculit,'* pudendisque'* foederibus'** affecit.


Novissime cum invictam'* esse constaret,* opus quoque eo
fuit, qui Carthaginem* everterat. Non temere, si [§. 8.
fateri licet,' ullius'6 causa belli injustior. Segidenses,'7 •
socios et consanguineos, Romanorum manibus elapsos'*
exceperant. Habita pro eis deprecatio” nihil valuit: [§. 4.
cum se ab omni bellorum contagione removerent, in legiti
mi'° foederis pretium jussi * arma deponere.' Hoc sic a
barbaris acceptum, quasi manus abscinderentur.*° Itaque
statim, Megara viro*' fortissimo duce, ad** arma conversi,
Pompeium' prælio aggressi. Foedus tamen maluerunt, cum
debellare potuissent. Hostilium deinde** Mancinum:**
hunc quoque assiduis cædibus ita subegerunt, ut ne [§. 5.
oculos quidem aut vocem* Numantini viri quisquam susti
* Postremo cum certum esset eam esse inrincibilem.

sola s. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. In Med. est substinuit, bis.—12 Per
tulit Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.— 13 Pudendis Ed. Lips. 1. 2.
8. Med. Par. Gryph.—14 Sic Mss. l)uk. omnes, Ed. pr. Lips. 1. 2. 8. Ber.
Sab. Par. Junt. Ald. Sed rulneribus Ms. Ryck. Ed. Blanc. Beg. de sententia
Grævii. Ed. Ven. funeribus.—15 i rictam Ed. Lips. 1.—16 Nullius Ed. Lips.
1. 2. 3.—17 Sic Mss. Regg. Voss. Toll. Fran. Duisb. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Sed Segedenses Ed. Ald. Sedigentes Ms.
Ryck. Segulenses Mss. Pall. Ed. Freinsh. Sedigenses Mss. Vin. quidam, Ed.
Grut. Lugd. Zeu. Vetst.—18 Clausos Ed. Par. 1. nam in Par. 2. est elapsos.
-19 Legittimi Ed. Lips. 3.—20 Absciderentur Ms. Naz. Fram. Toll. Diiisb.
Voss. 1. 2. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3.—21 Ita Ms. Flor. Sed Megara ricto Ms.
Ryck. et Duk. reliqui in his Berol. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par.
Ven. Junt. Ald. Beg. Megari victo Mss. PalI.—22 Duce, arma Ed. Lips. 1.
3.—23 Dein Ed. Lips. 1. 3.—24 Aggressi sunt add. Ed. Stad. Pont.—25 tii
NOTÆ

• Pudendis faederibus] Pompeii et dicum auctoritate, Segidenses ; et vi


Mancini foedera intelligit, de quibus dentur esse incolæ nrbis Segidae,
vid. infra. prope Celtiberos, ad dextram Iberi.
* Qui Carthaginem] Scipione scili b Habita pro eis deprecatio] * Pro
cet. eis,' pro Segidensibus.
' Si fateri licet] Si Romano vera de i Pompeium] Is est Q. Pompcius
Romanis fateri licet. Sic lib. iii. 7. Rnfus : vid. supra.
s Segidenses] Excusi omnes habent 1 Ne oculos quidem aut vocem] Nec
Segulenses, qui mihi quidem ignoti audire, nec contra tueri Numanti
sunt, neque eorum in tabulis ulla facta mum Romani poterant præ metu:
est mentio : reposui igitur ex docto male qui aliter intelligunt.
rum emendatione, et scriptorum Co
182 L. ANNAEI FLORI

meret. Tamen** cum hoc quoque foedus maluere, [§. 6.


contenti armorum manubiis, cum ad internecionem** sæ
vire*7 potuissent. Sed non minus Numantini, quam [§. 7.
Caudini* illius foederis flagrans ignominia ac pudore** po
pulus Romanus, dedecus quidem praesentis*9 flagitii dedi
tione Mancini' expiavit:* ceterum duce Scipione, [§. 8.
Carthaginis incendiis ad excidia urbium imbuto, tandem
etiam in ultionem excanduit.* Sed tunc acrius in [§. 9.
castris, quam in campo, nostro cum milite,*° quam cum
Numantino præliandum fuit. Quippe assiduis et [§. 10.
injustis" et servilibus maxime operibus attriti, ferre plenius
vallum," qui arma nescirent; luto inquinari,° qui sanguine
mollent,*' jubebantur.* Ad hoc** scorta, calones,** P sarci
næ* nisi ad usum necessariæ, amputantur.* * Tanti [§. 11.
* Sed pop. Rom. non minori suffusus ignominia et pudore ob Numantinum faedus,
quam Caudinum illud, purgacit quidem faeditatem praesentis dedecoris per deditio
nem Mancini.
* Ceterum tandem etiam erarsit in rindictam, duce Scipione, instructo ad erersio
nem urbium per incendia Carthaginis.
* Nam afflicti continuis operibus et iniquis et marine servilibus, imperabantur
ferre rallum, cum nescirent gestare arma ; et faedari luto, cum nollent sanguine.
I * Insuper meretrices, serri, et sarcinæ, nisi quæ erunt necessariae usui, rescin
dumlur.
-

Ed. Lips. 1. Par.—26 Internicionem Ms. Ryck. Toll. Duisb. Ed. pr. Ber. Sab.
Junt. Ald. Lugd. Freinsh. internitionem Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem.
interemptionem Ms. Pal. 1.—27 Sic quoque Ms. Berol. Sed delere Ms. Ryck.
delere vel saerire Ed. Ven. Quæ quidem iectio duplicem loci olim scripturam
in libris fuisse arguit.—28 Ignominia flagrans populus Romanus Ms. Reg. Q.—
29 priiis Ed. Lips. 2. præsentes Ed. Gryph.—30 Quam campo in nostro Ed.
Med. Par. Ab Ed. Vetst. absunt verba quam in c. n. c. milite.—31 Nolent Ed.
Par.—32 Ad hæc Ms. Ryck. Flor. Berol. Duisb. Fran. Voss. 3. Ed. Beg.—
83 Et calones Ed. Lips. I. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—-34 Sarcinaeque Ed.
NOTAE -

* Quam Caudini] Foedns a Veturio • Ferre plenius vallum] Ad septenos


Posthumioque Coss. cum Samnitibus vallos eos quotidie ferre cogebat
post acceptam cladem apud Candinas Scipio.
furculas factum intelligit. Vid. 1. 1. • Luto inquinari] Dnm vallum mu
16. in fin. mirent.
' Deditione Mancini] Vide Notata, p Calones] Calones dicebantur servi
lib. 1. 16. * Voluntaria deditione.' militares, qui militibus ministrabant,
m Injustis] Scie qui legi velint, in a lignis ferendis sic dicti, quæ Græci
suetis: cave mutes; imitatio poëtica ráxa vocant. Calones Tribuni, Cen
est, * Injusto sub fasce.' turiones, et digniores militum habe
EpitoM. Lib. 11. CAP. 18. 188

esse exercitum," quanti imperatorem,' vere proditum est.


Sic redacto in disciplinam milite, commissa acies: quod
que nemo visurum se unquam speraverat, factum est, ut
fugientes Numantinos quisquam*** videret. Dedere [§. 12.
etiam sese volebant, si toleranda3° viris imperarentur. Sed
cum Scipio veram vellet et sine exceptione victoriam, eo
necessitatum37 compulsi/ primum,** ut destinata9 morte*
in prælium ruerent, cum sese prius epulis, quasi inferiis,'
implevissent, carnis semicrudæ,*° et celiæ :*' " (sic vocant
indigenam** ex frumento potionem.)" Intellectum [§ 13.
ab Imperatore consilium: itaque mon est permissa pugna
morituris.* Cum fossa atque lorica,* quatuorque castris
circumdatos** fames** premeret;** ab duce orantes præ
/ Redacti ad eam necessitatem.
-

Ven. rotundins certe et, mearum quidem aurium judicio, numerosius.-


35 Quisque Ed. Stad. Pont. Zeu.—36 Tolleranda Ed. Ë'
1. 2. 3.—37 Necì
tatum Ed. Lips. 1.—38 Primum abest ab Ed. Beg.—39 Destinâ Ed. Lips. 1.
—40 Semicrude Ed. Par.—4l Carliae Ms. Naz. Ed. Med. Par. 1. Gryph.
Stad. Pont. ceciliæ Ed. Par. 2. In Mss. Vin. scriptum erat Celiæ, Cæliæ,
Cæliæ.—42 Sic Mss. Pall. Vin. qnidam, Fran. Malliab. Berol. Duisb. Voss.
4: Ed. pr. Lips. 2. Stad. marg. 'Sed indigena Mss. Vin. alii. indegenam Ms.
Naz. indigeiie Ed. Lips. 1. 3. indigenæ Ed. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Bég.—43 Circundatos Ed. Par. 1. Gryph.
I.ugd. Circùdatos Ed. Par. 2.—44 Fame Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. 2. Vem.
Stad. Pont. famae Ed. Par. 1.—45 Praemeret Éd. Ven.—46 Ita Ms. Flor.
NOTAE

bant, gregarii non item ; quibus am " Ex frumento potionem] Ex fru


putatis, adjumenta inertiæ rescinde mento, id est,cum frumento: sic apud
bantur. Terent. in Eunuch. act. v. sc. 4.
« Tamti esse erercitum] 8ic Livius * Quo pacto ex jure hesterno panem
alicubi dixit, * Mnltitudinem semper atrum vorent.' Ubi * panem ex jure,'
ferme regenti esse similem.' nil aliud est quam panem cum jure:
* Quisquam] Id est, quivis. sic apud Varr. * panis ex aceto ;'
* Destinata morte] Sic Horat. de item * brassicam ex aceto.'
Cleopatra, * destinata morte ferocior.' " Non est permissa pugna morituris]
* Quasi inferiis] Inferiæ dicuntur Cum desperatis pugnare periculosis
sacrificia mortuis fieri solita. Et dicit simum, illis enim quandoque ipsa
propter rò destinata morte supra. desperatio lux et salus. Notissimum
. • Celiae] Cerevisiæ, ut fere vocatur, illud Virgil. * Una salus victis nullam
genus. Hæc est forsan cujus meminit sperare salutem.'
Tacit.: * Potui humor ex hordeo et * Lorica] Hic pro vallo aut terreo
frumento, in quandam similitudinem muro sumitnr, ut sæpe apud veteres.
vini corruptus,' ` Vegetius etiam scribit legitimum ip
184 L. ANNAEI FLORI

lium, ut tanquam viros occideret, ubi* non impetrabant,


placuit eruptio. Sic conserta manu plurimi occisi: [§. 14.
et cum urgeret*7 fames, aliquantisper inde vixere.* Novis
sime consilium fugæ sedit:*** sed hoc quoque, ruptis**
equorum cingulis, uxores ademere, summo scelere,* per
amorem. Itaque deplorato exitu,*° * in ultimam [§. 15.
rabiem furoremque conversi, postremo mori hoc genere
destinarunt. Duces suos, seque, patriamque, ferro et ve
neno, subjectoque undique igne peremerunt. Mactes' [§. 16.
fortissimam,° et, meo judicio,** beatissimam in ipsis33 malis
civitatem! asseruit cum fide socios,** populum orbis terra
rum viribus fultum sua manu, ætate tam longa* sustinuit.
Novissime maximo duce* oppressa civitas, nullum de se
gaudium hosti reliquit. Unus enim vir Numantinus [§. 17.
r Desperata fuga. ^ Fideliter defendit socios.
-

voss. 1. Sed sed ubi Ms. Ryck. Regg. Berol. Dnisb. Voss. 8. Ed. pr. Lips.
1. s. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. et hoc ubi Ms. Pal. 2. Fran. Mal
liab. et hinc ubi Ms. Voss. 2. sed ubi hoc Ms. Pal. 1. ubi hoc Ms. Naz. et
ubi Ed. Beg. qui etiam pro orantes recepit orant. Paulo ante pro morituris in
Ms. Berol. erat perituris.—47 Urget Ed. Ven.—48 Sedit abest ab Ed. Vem.
—49 Eruptis Ed. Gryph.— 50 Sic Ms. Naz. Berol. Ryck. et Duk. omnes, Ed.
pr. Sed itaque eritu deplorato Ed. Zeu. itaque etiam eritu deplorato Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. itaque etiam depl. exitu
Ed. Grut. Vetst.—5l Ita Ms. Malliab. Sed macteque etiam fortissimam Ms.
Ryck. macte esse fortissimam Mss. Duk. reliqui, Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Säb. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Beg.
Mox in Gryph. Stad. Lugd. est civitatem asseruit, quum fide socios, &c.—52 Ju
ditio Ed. Lips. 1. 2. 3.—53 Etiam in ipsis Ms. Ryck.—54 Cathenis Ed. Lips.

NOTAE

smm vallum sudibus turribnsque in causa mortis stetere.


structum, loricam dictum ; et sic in * Macte fortissimam] Maxapwu6*
tellige infra lib. uii. 10. quo civitatem benedicit. Macte pro
* Inde vixere] Inde, hoc est, ex cada prie est, magis aucte ; hic autem pro
veribus occisornm. Meminit Valer. bene, feliciter, &c.
Max. * Capta jam urbe, complures e Socios] Segidenses, qnos Nnman
inventos artns et membra trucidato tini e Romanorum manibus elapsos
rum corporum sinu suo gestantes.' receperant.
• Consilium fugae sedit] Id est, pla d Ætate tam longa] Vides hic * aeta
cuit : jam supra dictum est cap. 15. tem ' de quatuordecim, cum Floro
* cum bellnm sederet.' Vide. loquor, annis dici.
• Summo scelere] Summum vocat • Marimo duce] P. Cornelio Scipi
scelus, quia ademta fuga maritis suis one Africano.
EPITOM. LIB. II. CAP. 19. 185

non fuit, qui in catenis** duceretur. Præda, ut de pauperi


bus, nulla: arma ipsi3s cremaverant.36 Triumphus fuit
tantum de nomine.'

CAP. XIX.*

HActeNUs populus Romanus pulcher,* egregius, [§. 1.


pius, sanctus, atque magnificus: reliqua sæculi,* ut gran
dia æque,** ita vel magis turbida et foeda, crescentibus
cum ipsa magnitudine imperii vitiis:** adeo ut si [§. 2.
quis hanc tertiam ejus* ætatem transmarinam, quam ducen
torum annorum fecimus," dividat, centum hos priores,° qui
bus Africam,7 Macedoniam, Siciliam, Hispaniam, domuit,
aureos* (sicut Poëtæ canunt) jure meritoque fateatur:

1. 8. Par.—55 Ipsi abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
—56 Cremaverunt Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
1 In Ed. Gryph. Stad. Pont. additus est index Capitis hic : Anacephalæosis.
—2 Sic Mss. Pall. Ryck. Malliab. Duisb. Berol. Ed. pr. Lips. 1. 3. Ber. Sab.
Med. Par. Junt. Ald. Sed secundi Ms. Fran. secula Ed. Lips. 2. Ven. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—3 Sic Ms. Naz. Berol. Duisb. Voss. 1. Ed.
pr. Lips. 1. 2. 8. Ber. Sab. Par. Junt. Ald. Ven. Sed ut grandia atque Ms.
Voss. 2. In ceteris lectio valde variat. ut saeculi et æqua Ms. Pal. 1. ita æque
vel Ms. Pal. 2. Ab Mss. Regg. Fran. aberant verbâ ita vel : a Ryck. -r» iia :
a Flor. Malliab. rò rel : a Voss. 3. rò æque. In Ms. Flor. Malliaî. etiam erat
ita æque.—4 Viciis Ed. Lips. 1. Par. 1.—5 Ejus aberat a Ms. Ryck. Berol.
Duisb. Ed. pr.—6 Hoc pr.TEd. Ven.—7 Aphricam Ed. Lips. 3. Vén. fere ubi
NOTAE

f Triumphus fuit tantum de nomine] Romanorum facta, cum opibus suis


Nam nec servi erant qui in pompa vitia quoque Romam transmisit.
ducerentur, nec et præda nec arma “ Quam ducentorum annorum fecimus]
quæ ostentarentur, ut in triumphis In Prooemio lib. 1. * Dehinc ' (ab Ap
solebat fieri. pio Claudio et Q. Fulvio Coss. scili
• Pulcher] Cave hic quod vulgo di cet) * ad Cæsarem Angustum ducenti
citur intelligas. Pulcher est fortis, ge anni, quibus totum orbem pacavit.'
nerosus, invictus. Ut apud Virgil. Et ex hoc loco patet quam male qui
Æneid. vii. * Victoresque ostentat dam ibi legerint ducenti quinquaginta.
equos satus Hercule pulchro Pulcher Cum hic aperte ostendat Florus se
Aventinus.' illam ætatem ducentorum annorum
* Ut grundia aeque] Ut aeque gran fecisse.
dia sunt ac præcedentia, ita magis * Aureos] Ad aurea sæcula alludit,
turbida sunt magisque fœda. quæ Saturno rege regnata fuere.
e Crescentibus cum ipsa magnitudine Virgil. Æn. viii. * Anreaque, ut per
imperii vitiis] Nam Asia, ut ait Justin. hibent, illo sub rege fuere Saecula;
186 L. ANN Æ1 FLORI

centum* sequentes ferreos' plane et cruentos, et si [§. 8.


quid immanius: quippe qui Jugurthinis,* Cimbricis,?*
Mithridaticis,*°' Parthicisj bellis, Gallicis atque Germani
cis,* quibus coelum ipsum gloria ascendit, Gracchanas'''
Drusianasque caedes," ad hoc** servilia bella" miscuerunt:
et, ne quid turpitudini desit, gladiatoria.° Denique [§. 4.
in se ipse'* conversus'* Marianis atque Syllanis,'* P novis
sime Pompeii'6 et Cæsaris manibus,'7° quasi per rabiem,
et furorem, et nefas, semet ipse** laceravit. Quae'9 [§. 5.
etsi*° juncta*' inter se sunt omnia atque confusa, tamen quo
melius appareant,** simul et ne scelera virtutibus obstre
pant,* separatim proferentur: priusque,** ut coepi- [§. 6.
mus, justa illa et pia cum exteris gentibus bella memora
* Et simul ne flagitia sint impedimento virtutibus.
•••••-^-^-

que.—8 Centum vero sequentes Ms. Ryck. Regg. Flor. Duisb. Fran. Ed. pr.
centum quoque sequentes Ms. Malliab.—9 jugurtinis Cymbricis Ed. Lips. 1. 2.
8. Med. Par. Ven.—10 mitrydaticis Ed. Lips. 1. 2. 3.—11 Graccamas Ms.
Duisb. Fran. Ed. pr. Gracanas Ed. Med. Par. Grachanus Ed. Vem.—12 Ad
hec Ed. Lips. 1. 2. Med. ad haec Ed. Lips. 3. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—
13 Inse Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont., omisso τφ ipse.
—14 Conversis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—15 Syllanis Ed.
Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Zeu. Sillanis Ed. Lips. 3.—16 Pompei Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—17 Manibus aberat a Ms. Berol. Duisb.
Ed. pr. Beg.—18 Nephas semetipse Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.—19 7 Ed.
Lips. 1.—20 Sic Mss. Pall. et Duk. Ed. pr. Sed si Ms. Naz. Ed. Lips. 1. 2.
3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven.—21 Inroluta Ms. Voss. 3. Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Vin. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—
22 Appareat Ed. Lugd.—23 Priusquam Ed. Par. Gryph.—24 Externis Ms.
NOTÆ

sic placida populos in pace regebat.' lib. iii. 10.


De Saturno loquitur. Fuere antem 1 Gracchanas] Seditiones Tiberii et
tempora in quatuor ætates divisa: Caii Gracchorum intelligit, de quibus
prior, aurea; secunda, argentea; Vid. lib. iii. 14. et 15.
tertia, ærea; et quarta, reliquis du a Drusianas cædes] Drusianam se
rior, ferrea. Vid. Ovid. Metam. 1. ditionem. Vid. cap. 17.
' Ferreos] Ferrea ætas qua omne n Serrilia bella] Vid. lib. iii. 19.
mefas irrupit. Ovid. * de duro est o Gladiatoria] Bellum Spartacimm
ultima ferro.' intelligit, de quo Vid. lib. 111. 20.
s Jugurthinis] Vid. lib. iii. 1. p Marianis atque Syllanis] Bellum
b Cimbricis] Vid. lib. iii. 3. Civile Marianum, et Syllæ cædes.
* Mithridaticis] Vid. lib. iii. 5. Vid. lib. iii. 21.
V Parthicis] Vid. lib. iii. 11. * Pompeii et Caesaris manibus] Vid.
* Gallicis atque Germanicis] Vid. lib. iv, 2,
epitoM. lib. ii. cAP. 20. 187

bimus,*4 ut magnitudo crescentis in dies** imperii appa


reat:*6 tum ad*7 illa civium scelera, turpesque et impias
pugnas revertemur.

CAP. XX.*

BELLUM ASIATICUM.*

VicTA ad occasum Hispania, populus Romanus [§. 1.


ad Orientem pacem agebat; nec pacem modo, sed inusitata
et incognita quadam felicitate, relictæ regiis hæreditatibus*
opes, et tota insimul3 regna” veniebant. Attalus rex [§. 2.
Pergamenorum,** regis Eumenis filius, socii quondam com
militonisque nostri,* testamentum reliquit: “ Populus Ro
manus: * bonorum meorum hæres esto:' in bonis regis
hæc6 fuerant.7 f Adita igitur hæreditate,* provinciam [§. 8.
-

Ryck.° In Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. legitur hic locns ita : illa
memorabimus: ut et (hæc copula abest ab Ven.) pia cum exteris gentibus bella.
magnitudo. Ed. Stad. Pont. justa illa memorabimus, et pia c. e. g. b. magnit. Ed.
Grypb. juxta illa memorab. ut et pia c. e. g. b. et magn.—25 Indies Ed. Lips. 1.
Par.—26 Appareät Ed. Lips. 1. 3.—27 An Ed. Lips. 2.
1 Ab hoc Capite orditur librum tertium Ms. Pal. 2. et Ed. pr. Beg. Etiam
in Ms. Duisb. Capiti huic præscriptum erat : Incipit liber tertius. In Voss. 3.
ad Caput superius scriptum erat: Incipit novus liber : et in Ms. Reg. Q: Ar
gumentum in sequentia hujus tertii libri. In Ms. Naz. Pal. 1. Caput hoc conti
nuatum erat superiori.—2 Cum Aristonico add. Ed. Stad. Pont.—3 In simul
Ed. Lips. 1. Par. 2. insemel Ms. Naz. Voss. 1. Malliab. in semet Ms. Fran.
in aemu Ms. Voss. 2. ita in simul Ed. Par. 1.—4 Pergamorum Ed. Par. 1.—
5 P. R. Ed. Par. 1. po. ro. Ed. Par. 2.—6 Hæc abest ab Ed. Fab.—7 Fue

NOTAE

CAp. xx. Bellum Asiaticum] Anno stri] Contra Philippum. Vid. snpra
Mundi 3819. ante Ch. Nat. 129. ab cap. 7. * Aderat sponte in auxilium
Urbe Cond. 622. Coss. P. Licinio Attalus rex Pergamenorum.'
Crasso Muciano et L. Valerio Flacco. e Populus Romanus] Hæc est solen
• Regiis hæreditatibus] Regiis hære nis ex jure testamentornm formula.
dibus; quod notandum. Bona At f In bonis regis hæc fuerant] In
tali intelligit, qui ultimus Pergameno Edit. J. Stadii, hæc fuerunt. Sed
rum rex fuit, mec successorem habuit: quis vel hoc vel illud intelligat ? non
et hoc est, cur Noster ejus opes regiis ego; neque enim tale aliquid intelligi
hæreditatibus relictas dicat. potest, nisi ab eo qui nil intelligat.
b Tota insimul regna] Asia. Legendum est, fidenter dico, in bonis
c Pergumenorum] Supra dictum est regis Asia erat: ut si diceret Florus,
cap. 7. quale istud et quanti pretii testamen
a Socii quondam commilitonisque no tum fuit. In illis bonis, quoruma
188 L. ANNAEI FLORI

populus Romanus non quidem bello, nec armis; sed, quod


est æquius, testamenti jure retinebat. Sed hanc, [§. 4.
difficile dictu* est, utrum facilius amiserit,9 an recuperave
rit.'° Aristonicus regii'' sanguinis* ferox juvenis, urbes
regibus parere consuetas partim facile solicitat: paucas
resistentes, Myndum,'*' Samon, Colophona,'* * vi recepit.'*
Crassi' quoque Prætoris's cecidit'° exercitum, ipsumque'7
cepit.** Sed ille memor et familiæ, et Romani nomi- [§. 5.
nis, custodem sui barbarum virgula excæcat:'9 in exi
tium*° sui,*' quod volebat, ita concitat.* Mox a Per- [§. 6.
* Sed ille conscius et familiæ suæ, et Romani nominis, virga exocularit barbarum
suum custodem, et ita excitavit illum in caedem suam, quod cupiebat.
-

runt Ms. Naz. Pall. Ryck. et Duk. omnes, praeter Voss. 1. Ed. pr. Lips. 1. 2.
3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Stad. Pont. Amstel. Duk. 1. 2.—
8 deu Ed. Lips. 1.—9 Amiserit pop. Rom. Ms. Pal. 1. Ryck. Ed. Ber. Sab.
Junt. Ald. ämiserit populus Romanus Ed. Lips. 1. amiserit P. R. Ed. Lips.
2. Vem. Stad. Lugd. Pont. ammiserit populus Romanus Ed. Lips. 3. Med.
Par.—10 Recuparavit Ed. Lips. 2.—11 Regi Ed. Par. regni Ed. Ven.—
12 Resistentes inrenit Myndon Ms. Ryck. resistentes inremat M. Ms. Voss. 3.
Myndum Ed. Grnt. Fab. Vetst. Sed Myndon Ms. Ryck. Regg. Toll. Duisb.
Fran. Ed. pr. Dnk. 1. 2. Midon Ed. Lips. 1. 2. 3. Mindum Ed. Med. Par.
Ven. Gryph. Stad. Pont.—18 Calefona Ms. Voss. 1. Colofona Ms. Voss. 2.
Fran. Colophâ Ed. Lips. 1. Colophon Ed. Lips. 3. Colophonem Ed. Ven.
Gryph. Stad. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Blanc. Amstel.—14 Recipit Ms.
Ryck. cepit Ms. Pal. 1. Flor.—15 Proconsulis Ed. Stad. Pont. male.—
16 Caede Ms. Naz. Pall. Voss. 1. 2. Fran. Regg. Duisb. Ed. pr. excidit Ms.
Voss. 3. caedit Ed. Ber. Sab. Med. Par. Junt. cedit Ed. Lips. 1. 2. 3.—
17 ipm quoque Ed. Lips. 1. 3. ipsum quoque Ed. Par. Ven. Gryph.—18 Cæpit
Ed. Vem.—19 Excecat Ed. Par. 1. erecat Ed. Par. 2.—20 Et in eritium Ms.
Reg. Q. exitium, omissa Praepositione, Ms. Naz.—21 Suum Ms. Ryck. Ed.

NOTAE

hæres populus Rom. relictus ab At- citharistæ cujusdam filia genitus, qui
talo fuerat, scin tu quid esset ? Asia post mortem Attali, velut paternum
erat. Piget me hanc emendationem regnnm Asiam invasit. Justin. lib.
ratione probasse. Tamen, ne nihil XXXVm.

dicam, perge modo, et lege quæ se 1 Myndum] Oppidum in Caria.


quuntur. Pater. 3 Samon] Insulam in mari Ægeo e
* Adita igitur hæreditate] Adirehaere regione Cariæ.
ditatem est, se hæreditatis possesso * Colophona] Urbem Lydiæ paulo
rem ferre. supra Ephesum.
* Aristonicus regii sanguinis] Erat 1 Crassi] Is est P. Licinius Crassus,
ex Eumene Aristonicus, non justo de quo supra. Sed non video, cur
matrinuonio, sed ex pellice Ephesia prætorem vocet, cum Consul fuerit.
EPiToM. LIB. II. cAP. 20. 189

perna*** domitus, et captus, et per deditionem in vinculis


habitus.** Aquilius*** Asiatici** belli reliquias con- [§. 7.
fecit, mixtis (nefas!)*° veneno fontibus*7 ad deditionem
quarundam urbium. Quæ res, ut maturam, ita infamem
fecit victoriam : quippe cum** contra fas Deum,° moresque
majorum,*9 medicaminibus? impuris in id tempus sacro
sancta3° Romana arma violasset.

Blanc.—22 Sic Ms. Flor. Sed Perpena Ms. Naz. Perpenna Mss. Dnk. reli
qui, Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.2. Ven. Fab._ Perpena Ed. Par. 1. Gryph.
-23 Hahitus Ed. Lips. 2.—24 M. Aquillius Ed. Stad. Pont.—25 Asyatici
Ed. Lips. 1. 2.—26 Nephas Ed. Lips. 1. 3. Par.—27 Inistis nephas venenophon
tibus Ms. Ryck.—28 Quippe q cü Ed. Lips. 1. quippe qui cum Ed. Lips. 3.—
29 Laborum Ed. Par.—30 Ad id tempus incognitis sacros. Ms. Reg. Q. sacroscta
Ed. Lips. 1. 2. Ceterum in Ed. Lips. 2. addita sunt hæc verba: Finis secundi
libri.

NOTÆ

• Mox a Perperna [Perpenna] Anno • Fas Deum] Fas Deos, jus vero ho
sequenti Coss. M. Perpenna et C. mines spectat. Unde apud Terent.
Claudio Pulchro. * Si jus, si fas.'
n Aquilius] Mam. Aquilius, anno P Medicaminibus] Medicamina, ut
post Aristonicum a Perpenna de- in bonam, sic et in malam partem
victum. sumuntur : hic in malam.
L. ANNÆI FILOIRI

E P I T O M E

R E RU M R O M A N A IR U M.

LIBER III.'

CAP. I.

BeLLUM JUGURTHINUM.*

Haec ad orientem. Sed non ad meridianam* pla- [§. 1.


gam* eadem quies. Quis speraret post Carthaginem ali
quod in Africa bellum? Atqui4 non leviter se Numi- [§. 2.
dia$ concussit: et fuit in Jugurtha,° quod post Annibalem
timeretur. Quippe rex callidissimus populum Romanum,
-^•^•^•^•^•-

1 L. Flori epithomatis liber tercius incipit Ed. Lips. 1. 3. L. Flori Epitomatis


lib. iii. Ed. Lips. 2. Vem. L. Flori gestorum Romanorum Epitomes lib. iii. Ed.
Gryph. Lucii Flori Epithomae Liber Tertius incipit Ed. Med. Par. L. Flori
historiarum liber iii. Ed. Stad. Pont.—2 Bellum Jugurthinum absunt ab Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—3 Meridionalem Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Stad. Pont.—4 At qui Lips. 1. Par. 1.—5 Numida Mss. Vin.
quidam, Ryck. Duisb. Voss. 2. 3. Ed. pr. Stad. marg.—6 Fuit Jugurta Ed.

NOTAE

CAP. 1. Bellum Jugurthinum] Anno Scipione Nasica et L. Calpurnio


Mundi 3839. ante Ch. Nat. 109. ab Bestia.
Ur. Cond. 642. Coss. P. Cornelio • Plagam] Jam supra dictum est.
L. ANNAEI FLoRl EPIToM. Lib. iii. CAP. 1. 191

armis inclytum et invictum, opibus aggressus est:° et citra7


spem omnium fortuna cessit,* ut rex fraude præcipuus,
fraude caperetur.* Hic, avo Masinissa, et Micipsa9 [§. 8.
patre per adoptionem,* cum'° interficere fratres* statuisset,
agitatus regni cupiditate, nec illos'' magis, quam'* senatum
populumque'* Romanum, quorum in fide et clientela reg
num erat, metueret; primum scelus mandat insidiis;
potitusque'* Hiempsalis capite, cum se in Adherba- [§. 4.
lem convertisset, isque Romam profugisset, missa per le
gatos pecunia, traxit in sententiam suam' Senatum. Et
hæc fuit de nobis ejus prima victoria. Missos deinde, [§. 5.
qui regnum inter illum** Adherbalemque dividerent, simili
ter aggressus, cum in Scauro ipsos Romani imperii*° mo
res* expugnasset, inchoatum nefas'7 perfecit audacius.***
Sed diu non latent scelera. Corruptæ nefas'9 lega- [§. 6.
tionis erupit: placuitque bello persequi parricidam.

• Cum afflixisset ipsos mores imperii Rom. in Scauro, audacius absolvit inceptum
scelus.

•••^•^•^-^-^-^-^-

Lips. 1. 2. 8. fuit in Jugurta Ed. Med. Par. 1. Ven.—7 Contra Mss. Vin.
nonnulli.—8 Gessit Mss. Regg. Berol. Malliab. Dnisb. Fran. Voss. 1. 2. Ed.
pr.—9 Micypsa Ed. Lips. 1. Med. Par. Ven. Gryph. Mycipsa Ed. Lips. 2.
mycypsa Ed. Lips. 8.-10 Per adoptionem, mortuis, cum Ed.Ven.—11 TUuos
Ed. Ven.—12 magisq; Ed. Lips. 1. 2. magisque Ed. Par. 1. magis quoque Ed.
Lips. 3.—13 Populum Ed. Lips. 1. 3.—14 Potiusque Ed. Lips. 2. et móx Hy
emps.—15 Adherbalem conv....inter illum aberant a Ms. Ryck. Sed Atherbalem
Ed. Lips. 1. 2. 3. ubique. conrertisse Ed. Lips. 2.—16 Impery Ed. Lips. 1.—
17 Nephas Ed. Lips. 1. 8. Med. Par.—18 Audatius Ed. Lips. 8.—19 Nephas

NOTAE

* Opibus aggressus est] Nam plu • Fratres] Adherbalem et Hiemp


rimos Romæ argento corrupit. salem.
* Fraude caperetur] Fraude Bocchi f Traxit in sententiam suam] Nam
soceri sui Jugurtha in insidias de Adherbal jussus fuit regnum cum
ductus est, et Syllæ in manum tradi Jugurtha dividere.
tus. s Cum in Scauro ipsos Romani imperii
* Micipsa patre per adoptionem] Mi mores] Nam cum Scaurus omnium
cipsa, Masinissæ filius, Jugurtham gravissimus et abstinentissimus vide
fratris filium adoptavit, et moriens retur, eo pecunia corrupto, omnino
illi aequam cum filiis suis, Adherbale ruisse imperii mores videbantur.
et Hiempsale, regni partem reliquit.
192 L. ANNAEI FLORI

Primus in Numidam*° Calpurnius** Bestia* Consul [§. 7.


immittitur:** sed rex peritus,** ' fortius adversus Romanos
aurum esse, quam ferrum, pacem emit. Cujus flagitii [§. 8.
reus cum interveniente publica fidej a senatu arcesseretur,**
pari audacia** et venit, et competitorem imperii Masi
nissæ*° Massivam*7* immisso percussore confecit.* Hæc
altera contra regem fuit causa bellandi. Igitur se- [§. 9.
quens ultio** mandatur Albino.' Sed hujus quoque" (pro
dedecus!)*9 ita corrupit exercitum, ut voluntaria nostrorum
fuga vinceret Numida, castrisque potiretur: additos° etiam
turpi* foedere in pretium salutis, quem prius** emerat,° di
* Cujus sceleris reus cum a Senatu evocaretur, interposita fide publica, eadem au
dacia et venit, et immisso percussore trucidavit Mussirami conpetitorem imperii
Masinissæ.

Ed. Par. Gryph. ubique.—20 Sic Ed. Ber. Sab. Med. Junt. Ald. Sed in
Numidia Ms. Malliab. Berol. Duisb. Ed. pr. in Numidiam Ed. Lips. 1. 2. 3.
Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Freinsh. Zen. Blanc. Amstel. Duk. 1. 2.
—21 Cafurnius Ed. Lips. 1. 3. Calfurnius Ed. Lips. 2. Med. Par. Ven.—
22 Sic Ms. Naz. Pall. et Duk. omnes, excepto Fran. in quo erat mittitur.
quod receperumt Vin. Grut. Lngd. Zeu. Amstel. Duk. 1. 2.—23 Sic Ms. Vin.
Ed. Ven. Stad. marg. Sed pIioitus Ed. Lips. 1. 3. praemonitus Ed. Lips. 2.
Med. Par. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—24 Arcersiretur Ed. Lips. 1. accersire
tur Ed. Lips. 2. Med. Par. Gryph. Grut. Fab. Vetst. accerseretur Ed. Stad.
Lugd. Zen. Blanc. arcesiretur Ed. Ven. arcessiretur Ed. Lips. 3.—25 Audatia
Ed. Lips. 2.—26 Nepotem add. Ed. Stad. Pont. Masinisse Ed. Ven.—27 Ma
sinissam Ed. Par. 1. Gryph. Massinissam Ed. Par. 2. Musicam Ed. Lips. 2.
Massiliram Ms. Vin.—28 Ulcio Ed. Lips. 1.—29 Proh dedecus Ed. Lips. 1. 2.
Med. Par. Gryph. proch dedecus Ed. Lips. 3.—30 Adito Ed. Lips. 1. 2. 3.—
31 Sic Ms. Pal. 2. Ed. Fab. Sed quam prius Mss. Regg. Ed. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont. quod prius Mss.

NOTAE

* Calpurnius Bestia] Vide supra. • Quem prius emerat] In al. Cod.


* Peritus] Notandum hic * peritus * legitur quod prius emerat, ubi error
poni pro expertus, edoctns, &c. Ne est: in Editione Stadii legitur, quem,
scio an temere alibi reperias. quod prius emerat dimisit exercitum:
* Interveniente publica fide] Romani ibi error est quoque, sed cujus ope
fidem suam dedere se amice cum eo locus Flori emendetur. Dele modo,
acturos. quod, atque ita res confecta erit; nam,
* Massiram] Masinissæ nepotem. ex Sallustio exercitum P. R. emerat
1 Albino] Sp. Posthumio Albino. Jugurtha. Illud autem, quod, quasi
m Sed hujus quoque] Non Albini, qui varians lectio additnm fuerat. Et
Consul fuit; sed fratris ejus Auli mirorSalmasium qui, cum hanc lectio
Posthumii, qui fratri legatus fuit. nem in Cod. Palat. repererit, alteram
n Turpi] Romanis. tamem amplectatnr.
EpitoM. LiB. iii. c A P. 1. 198

misit exercitum.** Eodem33 tempore im ultionem [§. 10.


non tam imperii Romani, quam pudoris, Metellus” assur
git: qui callidissime*' hostem nunc precibus, nunc minis,
jam simulata, jam quasi vera** fuga' eludentem, artibus
suis aggressus est. Agrorum atque vicorum popu- [§. 11.
latione non contentus,36 in ipsa Numidiæ capita impetum
fecit, et Zamam* quidem frustra diu voluit; ceterum
Thalam,' gravem armis, thesauroque*7 regis, diripuit.
Tunc urbibus exutum** regem, et jam39 finium suo- [§. 12.
rum regnique fugitivum," per Mauros," atque Getuliam*°"
sequebatur. Postremo Marius, auctis*' admodum** [§. 13.
copiis, cum pro obscuritate generis sui* capite censos' sa
cramento adegisset, jam fusum et saucium* regem adortus,
- -

Duk. ceteri, Ed. pr. Grut. Lngd. Vetst.—32 Ererc. dim. Ed. Fab. Blanc.—33
Eo Ed. Lugd.—34 Callidissimum Ms. Flor. Malliab.—35 Sic Ms. Naz. Pal. 1.
Ed. Vin. Lugd. Sed nunc s.jamque veru Ms. Berol. Duisb. Ed. pr. jam s.jamque
vera Ms. Pal. 2. jam quasi simulata vera Ed. Lips. 1. 2. 3. Méd. Par. Gryph.
jam simulata quasi vera Ed. Stad. Pont. jam rera quasi fuga Ed. Blanc.--36
Sic Ms. Ryck. Ed. Ven. Sed populatione contentus Mss. Pall. Naz. et Duk.
omnes, Ed. pr. Lips. 1. 3. Med. Par. In Pal. 2. scriptum erat contemptus.—
37 Sic Mss. Reg. Sed thesaurosque Mss. Pall. Naz. Ryck. Toll. Duisb. Fran.
Voss. Ed. pr. Grut. Vetst. Amstel. Duk. 1. 2.—38 Erutum Ed. Lips. 2.—
39 Et finium Ms. Ryck. Malliab. etiam fin. Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven. Gryph.
Stad. Pont.—40 Gatuliam Ed. Lugd.—41 Auctus Ed. Gryph.—42 In módum

NOTAE

P Metellus] Q. Cæcilius Metellus diripuit.


Numidicus.
v Regnique fugitivum] Nota fugiti
a Callidissime] Miror fuisse qui cal vum regni et finium, pro regno et fini
lidissimumn legi vellent. Nam tò cal bus.
lidissime non ad hostem, sed ad Metel * Mauros] Africæ populos in ultimo
lum debet referri, quem callidissime tractu ad Occidentem.
egisse dicit Noster, quod Jugurtham * Getuliam] Getulia Africæ infra
artibus suis aggressus est. Mauros.
' Jam simulata, jam quasi vera fuga] * Cum pro obscuritate generis sui]
Sed, simulata fuga, et, quasi vera idem Nam ex infinio loco matus Marius.
est. Lego,jam vera fuga, vel jamque; * Capite censos] Capite censi ii dice
ut quibusdam editionibus positum bantur, qui cum non haberent bona,
est. Sed rò quasi.delendum. quæ in censum referrent, capite tan
* Zamam] Africæ urbem quinque tum censebantur; qni et proletarii
dlerum itinere Carthagine distantem. dicti sunt.
' Thalam] Africæ urbem. Hanc * Saucium] De clade in bello affecto
intra quadragesimum diem Metellus dici jam supra monuimus.
Delph. et Var. Clas. Flor. N
194 L. ANNAEI FLORI

mon facilius tamen** vicit, quam si** integrum et recentem.


Hic urbem** Herculi conditam, Capsam,* in media [§. 14.
Africa anguibus*° arenisque*7 vallatam, mira quadam feli
citate superavit: et saxeo** inditam*9 monti Mulucham5° *
urbem, per Ligurem,* aditu arduo inaccessoque,*' penetra
vit. Mox non ipsum modo,** sed Bocchum quoque53 [§. 15.
Mauritaniæ regem, jure sanguinis Numidiam54 vindicantem,
apud oppidum Cirtam*** graviter cecidit.* Qui ubi [§. 16.
diffisus rebus suis alienæ cladis accessio fieris6 timet, pre
tium fœderis atque amicitiæ regem facit. ' Sic frau- [§. 17.
dulentissimus regum fraude soceri sui in insidias deductus
est, et Syllæ$7 in manum traditus:** tandemque opertum
catenis Jugurtham39 in triumpho populus Romanus as

e Sed ctiam jurta oppidum Cirtam grariter vulnerarit Bocchum defendentem Ju


gurtham jure sanguinis.
-*-

Ms. Pal. 2. Malliab. ad modum Ed. Lips. 3.—43 tn Ed. Lips. 1. tum Ed.
Gryph.—44 Ita Ms. Naz. Ryck. Reg. F, Malliab. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab.
Med. Par. Junt. Ald. Ven. Sed quam, omisso tô si, Ed. pr. Grut. Zeu.
Vetst.—45 Sic Ed. Freinshem. Sed qui et urbem Mss. Regg. Toll. Duisb.
Fran. Ed. pr. hic et urbem Ms. Naz. Pall. Ryck. Voss. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Sab. Med. Par. 2. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu.
Fab. Vetst. Duk. 1. 2. hin et urbem Ed. Par. 1.—46 Africa sitam, angu. Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu.
Fab. Blanc. Vetst. Amstel. Duk. 1. 2.—47 Harenisque Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven.
Lugd.—48 Sa.rio Ed. Lips. 3.—49 Editam Ms. Pal. 1. Berol. Duisb. Ed. pr.
—50 Mulucan Ed. Med. Par. Ven. munitam Ed. Lips. 1. 2. 3.—51 In acces
suque Ed. Lips. 3.—52 Mó Ed. Lips. 1.—53 Quoque abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Ven. Stad. Pont.—54 Numidam Ms. Ryck. Fior. Pall. Berol. Duisb.
Voss. 1. 2. Ed. pr. Vim. Stad. Grut. Lugd. Pont. Fab. Vetst. Amstel. Duk.
1. 2.—55 Opidum Cirtham Ed. Lips. 1. Med. Etiam in Lips. 2. 3. Ven. Par.
Gryph. est Cirtham.—56 Sic Mss. Pall. et Duk. plerique, Ed. pr. Lips. 1. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Sed accessionem fieri Ms. Reg. Q, Ed. Lips.
2. Ald. Gryph. accessionem, omisso τὰ fieri, Ed. Vin. Lugd. accessio ne fieret Ed.
Stad. Pont.—57 Ita, non Sullae, Ed. Lips. 1. 3. Par. Vem. Gryph. Stad. Lugd.
Pont. Zeu. Amst.—58 Traditur Ms. Naz. Pall. Reg. Q, ToII. Fram. Duisb.
Voss. 2. Ed. pr.—59 Cathenis Jugurta Ed. Lips. 1. 3. Par.—60 Ut vidit Ms.

NOTAE

^ Capsam] Urbem Africæ propriæ lucham fluvium sitam. Castellum


ab Hercule Phoenice conditam. Alia nominat Sallust.
est in interiori Libya. I)e priori in- d Per Ligurem] De industria hu
tellige, inter Tritonem et Bagradam jnsce Liguris, vide Sallust.
fluvios sita. e Cirtam] Numidiae urbem, Masinis
b Anguilus] Vide Sallust. sæ quondam regiam, ad Pagydam
* Muluchum] In Mauritauia ad Mu- fluvium.
EpitoM. LI B. 11 1. CA P. 2. 195

pexit: sed ille quoque, quamvis victus et vinctus, [§. 18.


vidit6° Urbem, quam venalem,' et quandoque*' perituram,
si habuisset emtorem, frustra cecinerat. Jam** * ut vena
lis fuisset,* habuit emtorem : et cum ille non evaserit, cer
tum erit,** eam non°* esse perituram.

CAP. II.
BELLUM A L LOBROGICU M.'

Sic ad meridiem populus Romanus. Multo atro- [§. 1.


cius,* et multipliciter,* et magis* a5 Septemtrione sævitum.“
Nihil hac plaga infestius: atrox coelum, perinde in- [§. 2.
genia.* 7* Omni igitur* tractu" violentus hostis, a dextris,
• Sic populus Rom. agebat rersus meridiem; sed multo crudelius et magis mul
tipliciter Septemtrio særit. Nihil iniquius hac regione; infestus aër, sic et ingeniu.
-

Naz.—61 Qnq; Ed. Lips. 1. 2. 3.—62 Sic Mss. Vim. Naz. Pal. 2. Regg. Mal
liab. Voss. 1. 2. Fran. Ed. Stad. marg. Sed nam Ms. Pal. 1. IBerol. Duisb.
Ed. pr. tamen Ms. Ryck. Flor. Voss. 3. Ed. Lips. 3. Ber. Sab. Med. Par.
Jnnt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Vetst. tn
Ed. Lips. 1. 2.—63 Erat Ms. Voss. 3. Ed. Fab.—61 Non abest ab Ed.
Vetst.
1 Allobrogium Ms. Naz. Ed. Lips. 2. Allobrogum Ms. Pal. 1. Reg. Q.—
2 Attrocius Ed. Lips. 3. Med. Par.— 3 Et mult. absunt ab Ed. Ven.— 4 Sic
Mss. Pall. Ryck. Reg. F, Toll. Duisb. Fran. Voss. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Sab. Med. Par. Ven. Sed magis, omisso τφ et, Ms. Reg. Q. magis et Ed.
Junt. Stad. Grut. Pont. Freinshem. Zeu. Fab. Vetst.—5 In Ms. Voss. 3.—
6 Venientem Mss. Pall. Regg. Voss. Ryck. Ed. Ber. Sab. seriete Ed. Lips. 1.
serientem Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Veniente Ms. Duisb. Fram. Ed. pr. sa
rientem hostem hùit Ed. Ven.—7 Perinde ingenio Mss. lPall. et Duk. fere om
mes, Ed. pr. Grnt. Vetst. perinde ingenium Ms. Pal. 1. a manu secunda. per
ridere ingenio Ms. Fran. perinde atroci ingenio Ms. Voss. 2. pervicaci ingenio
NOTÆ

f Quam venalem] Jngurtha, cum ex illam non esse perituram; cnm ille
urbe clam fugeret, dixisse fertur : ' O non evaserit, sed contra victus et
urbem venalem, et cito perituram si vinctus im eam fuerit deductns.
emtorem habuerit!' CAP. ii. Bellum Allobrogicum] Anno
* Jan] In al. legitur tamen, at ego IMundi 3829. ante Ch. Nat. 119. ab
puto Florum scripsisse nam : reddit Urbe Cond. 632. Coss. L. Opimio,
enim rationem horum verborum * frus et Q. Fabio Maximo. Toto decennio
tra cecinerat.' ante inceptum bellum Jugurthinum.
* Ut venalis fuisset] * Ut' hic quam De quo vid. cap. sup.
vis significat: sit Romam venalem a Perinde ingenia] Nam ubique lo
fuisse, habuit quidem emtorem, mem corum situs ingenia hominum format.
pe Jugurtham; tamen certum erat b Omni igitur tractu] Mox ipse ex
196 L. ANNAEI FLORI

atque lævis,9 et medio Septemtrionis, erupit. Prima'° [§. 8.


trans Alpes'' arma nostra sensere Salyi,'** cum de incur
sionibus eorum fidissima atque amicissima'* civitas Massi
lia' quereretur.* Allobroges* deinde, et Arverni,'** [§. 4.
cum adversus eos similes': s Æduorum'° ° querelæ opem et
auxilium nostrum flagitarent. Varusque'7 victoriæ testis,'*'
Isaraque,'9 j et Vindelicus* amnes,*° et impiger fluminum'
Rhodanus. Maximus barbaris terror elephanti** [§. 5.
fuere, immanitati* gentium pares. Nil** tam conspicuum
in triumpho, quam rex ipse Bituitus,** discoloribus in armis,
- -^-

Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Zeu. pernicacique inge
nio hoies Ed. Lips. 2. pervicacique ingenio Ed. Ven.—8 Igitur omni Ed. Lips.
2.—9 Leris Ed. Med. Par.—10 Primi Ed. Ven. vere, credo: placet meis
certe auribus magis.—11 Träsalpes Ed. Lips. 1. Par. 1.—12 Salui, vel Salri,
vel Salrii, vel Salini Mss. Duk. Saluyi Ms. Pigh. Saly Ed. Lips. 1. 2.
Salii Ed. Lips. 3. Par. Zeu. Salui Ed. Pont. Salrii Ed. Stad. marg. Salyes
Ed. Ven.—13 Atque amicissima absnnt ab Ed. Zeu.—* Queret Ed. Lips. 2.
—14 Ita Ms. Ryck. Voss. 1. 2. Sed Arcenni, vel Alrerni, vel Arerni Mss.
Duk. ceteri. Arerni Ed. Lips. 1. 2. 3. Gryph. Ariterni Ed. Ven.—15 Similis
Ed. Lips. 1. 2. 3.—16 Eduorum Ed. Par. Heduorum Ed. Gryph. Edueorum
Ed. Lips. 3.—17 Varus quoque Ms. Pal. 2. Ed. Blanc. utriusque Ms. Ryck.
Voss. 3. Ed. Ven. Varus Ed. Junt. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu.
Fab. Vetst. Amstel. In Mss. Vin. et Duk. reliquis erat Varus, vel Varius :
deinde Isaura, vel Isauria, vel Isata. Ed. Lips. 1. Med. Par. rariusque. Ed.
Lips. 3. Varius.—18 Testis est Ms. Naz. Fram.—19 Isara Mss. Dnk. Ed.
Blanc. Amstel. Duk. 1. 2. Ysara Ed. Lips. 1. 2. 3. Vem. Isauria Ed. pr.
Vsaraque Ed. Gryph.—20 Amnis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
Stad. Grut. Lugd. Pont. Vetst.—21 Elephantes Ms. Fran. Malliab. eleranti
Ed. Lips. 3.—22 Nihil Ed. Lips. 1. 3. Med. Par.—23 Sic Ms. Flor. Malliab.

MOTÆ

plicat per, * a dextris atque lævis, et taurum flumem.' Est autem Varus
medio Septemtrionis.' fluvius, qui Galliam et Italiam dividit.
c Salyi] Supra dictum est lib. 11. 3. 1 Isaraque] Galliæ Narbonensis flu
d Massilia] Galliæ Narbonensis vius.
urbs; Marseille. * Vindelicus] In Provincia Narbo
* Allobroges] Galliæ Narbonensis nensi, sic dictus a Vindelo oppido,
populi ; hodie Dauphinois. quod præterflnit. Ab aliis non fluvius,
* Arrerni] Galliæ populi ; hodie sed fons vocatur.
-Auvergnacs. 1 Impiger fluminum] Merus Græcis
8 Similes] Querelis Massiliæ scili mus, pro impiger inter flumina. Grae
cet. ci dicunt δῖa 0eda»v, pro Diva inter
* Aeduorum] Aedui Galliæ populi; Deas.
Bourguignons. m Immanitati] De vastitate, im
' Varus victoriae testis] Sic Horat. mensitate corporum, immanitas di
Flumen testem appellat, * testis Me citur.
EpitoM. Lib. iii. CAP. 3. 197

argenteoque carpento: qualis pugnaverat. Utriusque [§. 6.


victoriæ quod** quantumque** gaudium fuerit,*° vel hinc
existimari*7 potest,** quod et Domitius Ænobarbus,*9 ° et
Fabius Maximus, ipsis quibus dimicaverant in locis,3°
saxeas erexere*' turres, et desuper** exornata armis hostili
bus tropæa33 fixere ; cum hic mos inusitatus fuerit nostris.
Nunquam enim populus Romanus hostibus domitis victo
riam suam** exprobravit.
CAP. III.

BELLUM c1M BRicU M, THEUToNicU M,' Ac TIGURINUM.

CiM BRI,** Theutoni,3 ° atque Tigurini,* ab extremis [§. 1.


Galliæ* profugi, cum terras eorum inundasset Oceanus,
novas sedes toto Orbe quærebant: exclusique Gallia* [§. 2.
-^-^-^-

Ed. Stad. Lugd. Freinsh. Zeu. et ceteri. Sed bis victus Mss. Pall. Ryck.
Voss. 8. Bisuisus Ms. Naz. Berol. bis visus Mss. Regg. Duisb. Fram. Voss.
1. 2. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Be
tuitus Ed. Stad. marg.—24 Quod abest ab Ed. Med.—25 Quantumcunque Ed.
Par.—20 Fuerat Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.—27 Extimari Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. 1. Ven. estimari Ed. Par. 2.—28 Pòt Ed. Lips. 1.—29 Enobarbus
Ed. Med. Par. Enobardus Ed. Lips. 3. Ahenobarbus Ed. Stad. marg.—30
Locis, omissa in, Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Grypb. Stad. Pont.—
31 Sic Mss. et Edd. vett. omnes. Sed extruxere Ed. Grut. Zeu. Vetst. er
ercere Ed. Lugd. operum peccato.—32 De super Ed. Lips. 1.—33 Tropæa etiam
Ed. Grut. Lugd. Wetst. trophea Ed. Lips. i. 3. Ven. ubique.—34 Suam vict.
Ed. Stad. Lugd.
1 Cymbricü theuthonici, Ed. Lips. 1. Cymbricum Theutonicum Ed. Med. Par.
2. In Lips. 2. 3. hic est Teutoniicum.—2 Cymbri Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. ubique.—3 Theutones Ed. Stad. Pont. Teutoni Ms. Ryck.
Fran. teuthoni Ed. Lips. 1. 2. 3. ubique.—4 Exclusisque et gallia Ed. Lips. 1.
exclusique ex gallia Ed. Par. 1. exclusisque eae gallia Ed. Par. 2. exclusique et

NOTÆ

" Domitius Ænobarbus] Qui tunc fuit.


proconsul erat. • Cimbri] Germaniæ populi Sep
CAP. iii. Bellum Cimbricum, Theuto temtrionales.
micum, ac Tigurinum] Ut quidem habet b Theutoni] Populi ad mare Germa
Florus, anno Mundi 3841. ante Ch. nicum.
Nat. 107. ab Ur. Cond. 644. Coss. Q. e Tigurini] Populi sunt a Tigurino,
Cæcilio Metello Numidico, et Marcio Helvetiorum pago, sic dicti.
Junio Silano. Sed jam tum quatuor d Gullia] Cluver. legit Germaniæ.
anni fere transierant, cum Papirius Sed nil opus est.
Consul a Cimbris cum exercitu fusus
19S L. ANNAEI FL0R1

et Hispania, cum in Italiam remigrarent,** misere* legatos


in castra Silani,7 inde* ad Senatum ; petentes, * ut Martius
populus? aliquid sibi terræ daret, quasi stipendium :' cete
rum, ut vellet, manibus atque armis suis uteretur.' Sed [§. 3.
quas daret terras populus Romanus, agrariis'° legibus in
tra'' se dimicaturus? ' * Repulsi igitur, quod nequierant';
precibus, armis petere constituunt. • Sed nec primum [§. 4.
quidem'* impetum barbarorum Silanus,' 3 ° nec secundum
Manlius,'°' nec tertium Cæpio'7J sustinere potuerunt. Om
nes fugati, exuti castris. Actum erat, nisi Marius'* [§. 5.
illi'9 sæculo contigisset. Ille quoque non*° ausus congredi
statim, militem tenuit in castris, donec invicta illa rabies
-

Gallia Ed. Lips. 2. 3. Ven.—5 Sic Mss. Regg. Ryck. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Sab. Med. Par. Ald. Grypb. Stad. Lugd. Pont. Zeu. Sed remigarent Mss.
Pall. Toll. Duisb. Fran. Voss. Ed. pr. Ven. Grut. Freinsh. Fab. regyrarent
Ed. Blanc. Amstel.—6 Miserit Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
Stad. Lugd. Pont.—7 Syllani Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. ubi
que.—8 in Ed. Lips. 1.—9 matius p. Ed. Lips. 1. populus Ro. Ed. Stad.
marg.—10 âgrys Ed. Lips. 1. agrarius Ed. Ven.—11 Inter Ms. Duisb. Fran.
Toll. Ed. pr. Stad. Pont. mor inter Ms. Pigh.—12 Demicaturus Ed. Lugd.
—13 Nequirerant Mss. Duk. nonnulli, Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab.
13lanc. Vetst. Duk. 1. 2. nequirerunt Ed. Amstel.—14 Quidem aberat a Ms.
Voss. 1. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ald. Ven. Gryph. Stad.
Lugd. Pont.—15 Sillanus Ed. Lips. 3.—16 Sic Ms. Flor. Malliab. Regg.
Voss. 3. Sed Manilius Mss. Duk. alii, Ed. pr. Ber. Sab. Par. Junt.
Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont.—17 Cipio Ms. Voss. 1. Scipio Ms. Fram.
Cepio Ed. Med. Par. Gryph.—18 M. Marius Ms. Pal. 2.—19 Sic et Ed. Vem.
Sed illo Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Lugd.—20 Non omittit Ed.

NOTÆ

• Remigrarent [Remigarent] Non de quibus vid. infra cap. 13. 14. 15.
placet. Alii, remigrarent, quod stare 16. 17.
non potest. Salmasius regyrarent, b Silanus] Marcius Julius Silanus;
quod ei valde placet: causam nescio. supra.
Ipse quidem legerim emigrarent, 1 Manlius] Qni sit iste Manlius ig
scriptura apertissima, et ex veteri norare me fateor. Legendum puto
historia. Nam tunc primum Italiam Mallius. Is est Mallius, qui Consul
petebant. Pater. fuit quintò anno post Junium Sila
f Stipendium] Quasi militibus; et num, et a Cimbris victus eodem tem
inde est quod mox dicunt, Senatus pore quo Cæpio, qui tunc proconsul
* manibus atque armis suis uteretur.' erat, et ambo castris exuti.
£ Agrariis legibus intra se dimicatu } Cæpio] Q. Servilius Cæpio tunc
rus] Tribunorum seditiones respicit; proconsul.
EPIToM. LIB. III. cAP. 3. 199

et*' impetus, quem pro virtute barbari habent,** consenes


ceret. Recessere igitur* increpantes, et (tanta** erat [§. 6.
capiendæ Urbis fiducia)*4 consulentes, si quid ad uxores
suas mandarent. Nec segnius, quam minati fuerant, triper
tito** agmine per Alpes, id est*^ claustra Italiæ, ferebantur.
Marius, mira statim velocitate occupatis*7 compen- [§. 7.
diis, prævenit hostem: prioresque Theutonos*** sub ipsis
Alpium radicibus assecutus, in loco, quem Aquas Sextias'
vocant,*9 quo (fidem numinum !*°) prælio oppressit?**
Vallem fluviumque35 medium** hostes tenebant: nos- [§. 8.
tris aquarum nulla copia. Consultone*s id egerit Impera
tor," an errorem in consilium verterit," dubium : certe ne
cessitate aucta3° virtus causa victoriæ fuit. Nam fla- [§. 9.
gitante aquam exercitu, *Viri,' inquit, * estis: enillic° habe
tis.' Itaque tanto ardore pugnatum est, eaque cædes hosti
um fuit, ut victor Romanus de cruento flumine non plus
aquæ biberit, quam sanguinis Barbarorum.37 Certe [§. 10.
• Donec invincibilis ille furor et impetus, quem barbari habent loco virtutis, de
fervesceret; retro cessere igitur milites.
--^•^•-*•

Gryph.—21 Ei Ed. Ven.—22 HĘ Ed. Lips. 1.—23 Incr. tanta Ed, Med.
Par.—24 Fidutia Ed. Lips. 1. 2. 3.—25 Tripartito Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. Zeu. Fab.—26 I. Ed. Lips. 2.—27 Ocupatis
Ed. Lips. 1.—28 Sic Ed. Ald. Vin. Lugd. Freinshem. Sed Theutonas Ms.
Naz. Toll. Duisb. Fran. Voss. Ed. pr. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Vem.
Grypb. Stad. Pont. Teutonas Ms. Ryck. Ed. Lips. 1. 2. 3. Teutonos Mss.
Regg. Ed. Blanc. Teutones Ed. Vetst.—29 Sic Ms. Flor. Berol. IDuisb.
Fran. Ed. pr. Sed loco Ms. Ryck. in locum Mss. Voss. Malliab. Vin. Pall.
Ed. Lips. 1. 2. 8. Med. Par. Ven. Gryph. Lugd. Freinsh. Zen. Fab. asse
quutus (locum Aquas sextias rocant) Ed. Blanc.—30 Sic Ms. Ryck. Sed quasi
de numinum Ms. Naz. qua fide numinum Mss. Duk. omnes, Ed. pr. Lips. 1.
2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Grut. Lugd. Zeu.Vetst.
quo, fides n. Ed. Stad. Pont.—31 Oppraessit Ed.Ven.—33 Flumina Ed. Ven.
—34 Medium abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—
35 Consulto ne Ed. Lips. 1. Par.—36 Sic Ed. Vin. Grut. Lugd. Freinsh. Fab.
Vetst. Blanc. Amstel. Duk. 1. 2. Sed acta Ms. Naz. Flor. Reg. F, Berol.
IOuisb. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.
NOTAE

* Theutonos] Vide supra. aqua deficerent.


'Aquas Sertias] Aquæ Sextiæ op- n An errorem in consilium rerterit]
pidum in Gallia Narbonensi ad mare. Effecerit, ut ea, quæ errore evene
* Consultone id egerit Imperator] Ut rant, consilio ducis facta viderentur.
milites eo acrius pugnarent, quod o Illic] In mediis hostibus.
200 L. ANNAEI FLORI

rex ipse Theutobochus,** quaternos senosque equos tran


silire*? P solitus, vix unum, cum fugeret,*° ascendit; prox
imoque in saltu comprehensus,** insigne** spectaculum
triumphi** fuit: quippe vir proceritatis eximiæ super** tro
pæa sua** eminebat. Sublatis funditus Theutonis,** [§. 11.
in Cimbros convertitur. Hi*7 jam (quis** crederet?) per
hyemem,*9 quæ altius Alpes levat, Tridentinis jugis' in
Italiam provolutis° ruina* descenderant.* 5* Athesim [§. 12.
flumen**' non ponte, nec navibus, sed quadam stoliditate
barbarica primum corporibus aggressi, postquam retinere
amnem manibus et clypeis** frustra tentaverant; ingesta
° Hi jam per hyemem, quæ attollit Alpes altius, quis crederet ? per Tridentina
juga descenderant in Italiam ruendo devoluti.
- -

—37 Sanguinis. Barbarorum Ed. Gryph.—38 Teutobocus Ms. Duisb. Voss. 1.


2. Ed. pr. Teutobochus. Ed. Lips. i. 2. 3. Theutobocchus Ed. Stad. Pont.
Teutolocus Ms. Ryck. Tendobocus Ms. Fran.—39 Transsilire Ms. Naz.—40 Quo
fug. Ed. Lips. 1. 3. q fug. Ed. Lips. 2. ut fug. Ed. Ven.—41 comprensus Ed.
Stad. Pont.—42 In signe Ed. Lips. 1.—43 Triumphi abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Vem. Gryph. Stad. Pont.—44 Inter Mss. Pall. Regg. Malliab.
Berol. Duisb. Fran. Ed. pr.—45 Sic Ed. pr. Sed ipsa Ed. Lips. 2. 3. Ber.
sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh.
Zen. Vetst. ipa Ed. Lips. 1.—46 Teutonis Ms. Ryck. Teuthonis Ed. Lips. 1.
2. Tenthonis Ed. Lips. 3. igitur fund. Theutonis Ed. Lngd.—47 Hic Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven.—48 Qui Ed. Par. 1.—49 Hy. Ed. Lips. 1. 3. Par.
Ven. ubique.—50 Deroluti Mss. Regg. Malliab. Fran. pderoluti Ms. Ryck. E
qua scriptura duplicem in libris vetustis lectionem hujus loci extitisse patet.
ervoluti Ed. Vetst.—51 Descenderat Ed. Ven.—52 Sic et Ed. Vem. Sed athesi
£. Lips. 1. Atesim Ed. Lips. 2. Grut. Lugd. Freinshem. Zeu. Fab. Blanc.
Vetst. ad hostesim Ms. Naz. ad hostes in Mss. Regg. Pal. 2. Voss. 1. 2. Thesim
Ms. Voss. 3. ad Atesin. Flumen Ed. Amstel.—53 Ita, non clip., Ed. Lips. 1. 2. 3.

NOTAE

P Quaternos senosque equos transilire] * Pervoluti ruina] Cimbri subjici


Quatuor vel sex equos in pugnam entes corporibus lata seuta, sic per
secum ducebat, ut ex fesso in recen nivem ruendo se dimisere, quod ruina
tem transiret, dum omnes currerent; provolvi dicit Noster. Sic Livius
et sic omnes ordine percurrebat. Hoc lib. xlvi. * Inemarrabilis labor de
est quod Noster * quaternos senos scendentibus cum ruina jumentorum
que equos transilire' vocat. sarcinarumque.' Et infra, * Rursus
q Vix unum, cum fugeret, ascendit] simili ruina inferioris pontis defere
Lege, quo. bantur.'
r Tridentinis jugis] Tridentimi Mon t Athesim flumen] In Rhætia sub
tes sunt sub Alpibus, quæ Venetæ Alpibus, juxta Tridentinos montes.
appellantur, juxta fluvium Athesin.
EPITOM. LI B. 111. CAP. 3. 201

obrutum sylva transiluere:** et, si statim infesto [§. 18.


agmine Urbem petiissent,35 grande discrimen esset:" sed in
Venetia,** quo fere tractu Italia mollissima est, ipsa soli
coelique clementia robur elanguit.* Ad hoc *7 panis usu, car
misque** coctæ, et dulcedine vini mitigatos Marius in tem
pore aggressus est.9 Jam diem pugnæ” a nostro*° [§. 14.
Imperatore petierunt, et sic proximum dedit. In paten
tissimo, quem Raudium*'* vocant, campo concurrere.*
Millia inde* ad sexaginta*** ceciderunt;** hinc* trecentis64
* Et si mox petiissent Romam inimicis copiis, magnum periculum fuisset : sed in
Venetia, qua fere regione Italia clementissima est, vires eorum mollitae fuere ipsa
salubritate terrae et aëris.

Med. Par. Ven.—54 Transsiluere Ms. Naz. transiliere Ms. Dnisb. Toll. Regg.
Ed. pr. pertransiliere Ed. Gryph.—55 Sic Ed. Grut. Freinsh. Fab. Vetst.
Sed petissent Ms. Naz. Ryck. Toll. Duisb. Fram. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Sab. Med. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont. Duk. 1. 2.—56 renecia Ed.
Lips. 1. 3.—57 Ad hæc Ms. Flor. Berol. Duisb.—58 Carmis Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Vem. Gryph. Stad. Pont.—59 Ag. est, venere illi quam et in barba
ris multa vestigia diem Ms. Naz.—60 A Mario Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Stad. Pont.—61 Sic Mss. Vin. et Duk. plerique. Sed Randium
Ms. Duisb. Fran. Ed. pr. Radium Ms. Voss. 3. Kaudium Ms. Pal. 2. sed
supra literam K scriptum R. Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven. Stad. Pont. Zeu.
Caudium. Ed. Gryph. Lugd. Claudium.—f Sic Mss. Pall. Naz. Toll. Duisb.
Fran. Ryck. Regg. Voss. 1. 2. Ed. pr. Stad. Pont. Zen. Sed procurrere Ms.
Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Freinsh.—62 Millia deinde
et LX. Ed. Lips. 1. 2. 3. milia deinde ad LX. É Med. Par. millia deinde e.
XL. Ed. Ven. millia inde CXL. Ed. Stad. millia deinde ad XL. Ed. Gryph.
ad Mss. Vin. Sed aberat a Ms. Naz. Pall. et Duk. omnibus, etiam ab Ed.
pr. Lips. 1. 2. 3. Ven. Blanc. quadraginta Ed. Lugd. pro seae.—63 Caecider.
Ed. pr.—64 Sic Mss. Regg. Pal. 2. Voss. 3. Sed trecenti Ms. Duisb. Ed. pr.
tertio Ms. Naz. Pall. Ryck. Fran. Voss. 1. 2. Sigon. In Pal. 2. super tertio
NOTAE

v Esset] Pro, fuisset: sic apud Te non probo, cnm adeo ex levi mutati
rent. in Adelph. act. i. sc. 1. * Nam one, et scripturæ et sensui fieri satis
si esset unde id fieret, Faceremus.' possit. Lege igitur, Ii diem pugnae ab
Id est, si fuisset unde id fieret, fecis Imperatore nostro petierunt, et is proxi
semus. mum dedit.
" In Venetia] Italiæ regione inter * Raudium] In Venetia ponit Flo
Athesim et Anassum fluvium, non rus; alii legendum volunt Caudium,
longe a mari Adriatico. quod probari non possit.
" Jam diem pugnæ] Hic aliquid de * Inde] A parte Cimbrorum.
esse putavit summus vir Salmasius, * Ad sexaginta] Plutarchus tamen
qui legendum censuit: Venere illi, scribit centum et viginti millia cæsa,
quam metus im Barbaris nulla vestigia ! et sexaginta millia capta fuisse.
diem pugnae ab Imperatore nostro petie • Hinc] A parte Romanorum.
runt. Id vero, ut ingenue dicam,
202 L. ANNAEI FL0R1

minus:33 per omnem% diem conciditur barbarus.67 Isticºs


quoque Imperator addiderat virtuti dolum, secutus [§. 15.
Annibalem, artemque Cannarum:* primum, nebulosum
nactus°9 diem, ut hosti inopinatus occurreret: tum vento
sum quoque, ut pulvis in oculos et ora7° ferretur: tum acie
conversa in Orientem,* ut, quod ex captivis mox cognitum
est, ex splendore galearum, ac repercussu, quasi ardere
coelum videretur. Nec minor cum uxoribus eorum [§. 16.
pugna, quam cum ipsis fuit: cum objectis undique plaus
tris atque carpentis, altæ7' desuper, quasi e turribus, lan
ceis contisque7* pugnarent. Perinde speciosa73 mors earum
fuit, quam pugna. Nam cum missa ad Marium [§. 17.
legatione, libertatem ac sacerdotium* non impetrassent (nec
fas7* erat)* suffocatis elisisque passim infantibus suis, aut
mutuis concidere vulneribus, aut vinculo e crinibus suis
facto, ab73 arboribus jugisque plaustrorum pependerunt.
-

scriptum erat CCC.—65 Campus tercio Ed. Lips. 1. 3. campus tertio Ed. Lips.
2. Gryph. minuis tertio Ed. Med. Par. tertio minus Mss. Vin. Ed. Ven. Stad.
Crut. Lngd. Pont. Zeu. Vetst.—66 Totum Mss. Vin. Pall. Toll. Dnisb. Fran.
Ed. pr. Stad. Pont. Orta, opinor, e glossemate lectio.—67 Barbaris Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Gryph.—68 Iste Mss. Toll. Ryck. Reg. F, Duisb. Fram.
Voss. Ed. pr. hic Ms. Reg. Q. Isti Ed. Lips. 2. Par. Ven. Gryph. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—69 Nanctus Ms. Naz.—70 Oraque Mss.
Regg. Toll. Duisb. Fran. Ed. pr. Ber. Sab. Junt. Ald.—7 1 Ita Ms. Malliab.
Ed. Junt. Ven. Vin. Stad. Grüt. Lngd. Pont. Freinsh. Fab. Vetst. Amstel.
Blanc. Duk. 1. 2. Sed alte Mss. Duk. ceteri, Ed. pr. Ber. Sab. Par. Ald.
Ven. Gryph. Zeu. alti Ed. Lips. 3. aliæ Ed. Lugd.—72 Cotisque Ed. Ven.
—73 Perinde speciosior Ms. Pal. 2. Flor. Berol. Duisb. Ed. pr. perinde plus
speciosa Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Jnnt. Ald. Ven. proinde magis
speciosa Ms. Voss. 3. proinde plus speciosa Ms. Ryck. Ed. Gryph. In Voss. 2.
tò magis inter versus scriptum erat post fuit.—74 Nefas Ms. Voss. l. 2.—

NOTAE

* Artemque Cannarum] Vide cap. 6. * Conversa in Orientem] Ita ut sur


lib. II. * Insuper callidissimus Im gentem solem Romani, Cimbri vero
perator [de Annibale loquitur] paten cadentem aspicerent.
tibus in campis, observato loci in d Ac sacerdotium] Permission de se
genio, quod et sol ibi acerrimus, et faire religieuses. Cupiebant, puto,
plurimus pulvis, et Eurus ab Oriente, privatum aliquod Sacerdotum Col
semper quasi ad constitutum, ita in legium componere, nec aliis sacerdo
struxit aciem, ut Romanis adversus tibus commune.
hæc omnia adversis, quasi secundum e Nec fas erat] Quippe et hostes et
coelum tenens, vento, pulvere, sole, Barbari.
pugnaret.'
EPiTOM. LiB. iii. cAP. 3. 20:3

Bojorix7* rex' in acie dimicans impigre77 nec inultus [§. 18.


occubuit. Tertia Tigurinorum manus,* quæ quasi subsi
dio7* Noricos insederat79 Alpium tumulos," in diversa lapsi,
fuga ignobili et latrociniis evanuit.* Hunc tam lætum, [§. 19.
tamque felicem liberatæ*° Italiæ assertique inperii nun
tium non per homines, ut solebat, populus Romanus*' acce
pit, sed per ipsos, si credere fas est, Deos. Quippe [§. 20.
eodem die,' quo gesta res est, visi** pro æde Castoris et
Pollucis** juvenes laureati Prætori literas tradere :** fre
quensque in spectaculo rumor, * Victoriæ Cimbricæ Feli
citer,'** ' dixit. Quo*° quid admirabilius, quid*7 [§. 21.
insignius fieri potest?** Quippe velut*9 elata montibus suis
Roma, spectaculo belli interesset, quod in gladiatorio mu
* Tertius exercitus Tigurinorum, qui occupaverat juga Alpium, quasi ad subsi
dium, in diversas terras fugientes inhonesta fuga et latrociniis disparuit.
-

75 Ab abest ab Ed. Fab.—76 Baeleris Ms. Naz. Beleris Ms. Ryck. et Duk.
plerique, Ed. pr. Bleris Ms. Voss. 3. Boleris Ms. Vim. unus, Pal. 2. Regg.
Voss. 1. 2. Fran. Toleris Ms. Flor. Beleus Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. 2.
Vem. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Celeus Ed. Par. 1.—77 Im
pigere Ed. Ven.—78 In subsidio Ms. Naz. Ryck. Pall. Vim. unus et Duk. om
nes, Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Stad.—79 In
siderat Ed. Lips. 1. 2. 3.— 80 Libertatis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Stad. Pont.—81 Romanus abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Stad. Pont.—82 Nisi Ed. Par.—83 Sic Mss. Voss. Sed Pollucis et
Castoris Mss. Duk. omnes, Ed. pr.—84 Dare Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Stad. Pont.—85 Cymbrice faeliciter Ed. Lips. 1. 3. Cymbricæ fæ
liciter Ed. Par.—86 Quod Ed. Par. Stad. Pont.—87 Ita Mss. Duk. Ed. pr.
Ber. Junt. Vem. Sed quidque Ed. Lips. 2. Sab. Med. Par. Ald. Gryph. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. quiTd Ed. Lips. 1. quicquid Ed. Lips. 8.—
88 Pót Ed. Lips. 2.—89 Vel et ut Ed. Lips. 1. 3. ut velut Ed. Gryph.—90 Oc

NOTÆ

' Bojoriae rer] Male in aliis Beleus. dispositas scilicet stationes, ab Athe
e Tertia Tigurinorum manus] Vide nis Susas usque ; quæ vocem accep
initium capitis. tam ad alias, et sic porro tramitte
^ Noricos Alpium tumulos] Alpes quæ rent.
ad Noricum conversæ sunt ; ut Alpes i Victoriæ Cimbricæ Feliciter]
Juliæ, quae et Venetae vocantur. Faustis plane acclamationibus famili
' Eodem die] Hoc fieri quidem po aris vox erat * Feliciter.' Sueton. in
tuit, sed sine Deorum interventu. Sic Domitian. cap. 13. * acclamari etiam
dum Xerxes bellum in Graecia gere in Amphitheatro epulari die libenter
ret, quadraginta Octo horarum spatio audiit, Domino et Dominæ Feliciter.'
omnia in Persiam fama tulerat : per
204 L. ANNAEI FLORI

nere* fieri solet,' uno eodemque momento, cum in acie Cim


bri succumberent,9° populus in urbe plaudebat.*

CAP. IV.

BELLUM THRACIUM.'

Post Macedonas, si* Diis placet,* Thraces rebel- [§. 1.


labant,* ipsi quondam tributarii Macedonum: nec in proxi
mas modo* provincias contenti incurrere, Thessaliam,* at
que Dalmatiam ;*° ° in Adriaticum7 mare usque venerunt:
eoque fine contenti,* quasi interveniente natura, contorta in
ipsas aquas tela miserunt. Nihil interim per id omne [§. 2.
tempus residuum crudelitatis fuit in captivos sævientibus:*
litare Diis sanguinem humanum :9 bibere in ossibus capi
tum,* et cujusquemodi'° ludibrio foedare'' mortem tam igni

* Nam quasi Roma montibus suis erecta spectaret bellum, uno et eodem momento
quo Cimbri in pugna caderent, populus Rom. plaudebat in urbe, quod fieri solet in
gladiatoriis spectaculis.
* Nec contenti petere Thessaliam atque Dalmatiam, proximas provincias.
° Interea per totum illud tempus nil saevitiæ reliquum fuit illis in captivos cru
deliter agentibus.
-

cumberent Ms. Ryck. Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt.
Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont.
1 Thracum ' Ms. Naz. de bello Thraco Mss. Pall.—2 Sic Ms. Naz. Pal. 1.
Malliab. Reg. F, Voss. Ed. Lips. 1. 3. Junt. Ven. Sed sic Ms. Pal. 2. et Duk.
plerique, Ed. pr. Lips. 2. Med. Par. sicut Ms. Fran.—3 Rebellant Ms. Ryck.
Flor. Ed. Ven.—4 mò Ed. Lips. 1.—5 Thessalicam Ed. Med. Par.—6 dalma
ciam Ed. Lips. 2. Med. Par. Ven.—7 adriacum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.-
8 [Non] contenti Ed. Blanc.—9 Sanguine humano Ms. Ryck. Voss. 3. Ed.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. In Ms. Naz. erat eadem
lectio: sed supra e correctum m, et ù supra o.—10 Ita Ms. Naz. Malliab.
Sed cujuscemodi Mss. Voss. Pal. 1. ejusmodi, vel ejuscemodi, Mss. Duk. reliqui.

NOTAE

* Gladiatorio munere] Cum quis Gla-


Balbo et C. Porcio Catone. Hoc
bellum coeptum est ante Cimbricum
diatores vel aliud quid populo visen
dum præbet, id proprie munus di et Jugurthinum, de quibus cap. 1.
citur. et 3.
' Quod in gladiatorio munere fieri • Si Diis placet] Indignantis hæc
solet] Nam dum certant Gladiatores, vox est, ut vulgo nos etiam dicimus,
cadentibus iis, populus plausum dat. s'il plait à Dieu.
CAp. iv. Bellum Thracium] Anno b Dalmatiam] Illyridis regio est, ad
Mundi 3836. ante Ch. Nat. 112. ab Adriaticum mare.
Ur. Cond. 639. Coss. Man. Acilio c In ossibus capitun] Ex interfecto
EPitoM. LI B. 111. CAP. 4. 205

quam fumo:* partus** quoque gravidarum'* extorquere'*


tormentis. Sævissimi omnium Thracum Scordisci'* * [§. 3.
fuere: sed calliditas*° quoque ad robur accesserat.'
Sylvarum et montium situs cum ingenio consentie- [§. 4.
bant.'7 s Itaque non fusus modo** ab his, aut fugatus, sed
(simile'9 prodigio) omnino totus interceptus exercitus,
quem duxerat Cato.*° Didius*'* vagos, et libera [§. 5.
populatione diffusos intra suam repulit** Thraciam.** Dru
sus' ulterius egit, et vetuit transire Danubium.**) Minu
cius*** toto vastavit Hebro,*°' multis quidem amissis, dum
per perfidum*7 glacie flumen" equitatur.*** Piso" [§. 6.
* Minutius per totum Hebrum cecidit, multis suorum submersis, dum equitant per
furium infidum propter glaciem.

In iisdem prope omnibus omissa erat et. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Stad. Grut. Lugd. et hujuscemodi.—11 Faedere Ed. Par. Ven.—12 Par
thus Ed. Par.—13 Sic Ms. Berol. Voss. 1. Sed gravidarum mulierum Ms.
Naz. Pall. et Duk. reliqui, Ed. pr.—14 Extorqueret Ed. Med.—15 Scordici
Ed. Par. 1. scodici Ed. Med. Par. 2.—16 Callidis Ed. Lips. 1. 2. 3. caliditas
Ed. Par.—17 Consentiebat Ms. Ryck. Flor. Ed. Stad.—18 mo Ed. Lips. 1.
ubique.—19 Ita Ms. Flor. Ed. Stad. Pont. Freinsh. Sed simili Mss. Duk.
reliqui, Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Grypli.
Grut. Lugd. Zeu. Vetst.—20 Catho Ed. Par.—21 Lucius Didius Ed. Lugd.—
22 Reppulit Ed. Med. Par.—23 Thratiam Ed. Lips. 1. 3.—24 Danubium Ed.
Med.—25 Minutius Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—26 Æbro Ed.
Stad. Pont.—27 Sic Ms. Naz. Regg. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par.
MOTÆ

rum craniis sibi pocnla fecere. dum retuit transire Danubius; lioc
* Tam igni quam fumo] Nam alios sensu, ut Danubius obstiterit, quo
igne, alios fumo necavere. minus illos Drusus ulterius egerit.
e Scordisci] Alii eos pomunt in Danubius antem Europæ fluvius est,
Thracia, ut Noster ; alii Pannoniæ qni Daciam inter et Thraciam fluit.
inferioris populos faciunt ; et alii Il * Minucius] M. Minucius Rufus,
lyricis et Thracibus permixtos scri quinto belli anno.
bunt. 1 Hebro] Thraciæ fluvius est auri
* Accesserat] Ad sævitiam scilicet. fer.
8 Consentiebant] Malim legere, con m Dum per [Dum] perfidum glacie
sentiebat ; propter τὸ situs, quod in flumen] Optime legendum conjecit
singulari sæpius, quam in plurali nu Salmasius, per perfidum glacie flumen
mero invenias. equitatur. Perfidum autem flumen
* Didius] Anno sequenti post cæ vocat, quod Minucius, dum flumini
sum Catonis exercitum. congelato exercitum suum crederet,
' Drusus] M. Livius Drusus, tertio multos amiserit, nondum satis firmata
anno post inceptum bellum. glacie.
1 Vetuit transire Danubium] Legen n Piso] Puto eum esse L. Calpur
206 L. ANNAEI FLORI

Rhodopen*9° CaucasumqueP penetravit. Curio^ Dacia*°*


tenus venit: sed tenebras saltuum expavit.* Appius* [§. 7.
in Sarmatas' usque pervenit: Lucullus*'" ad terminum gen
tium Tanaim,** " lacumque Mæotim.35 " Nec aliter cruen
tissimi hostium quam suis moribus* domiti: quippe in
captivos ignes* ferroque' sævitum est. Sed nihil Barbaris
atrocius35 visum est, quam quod abscissis3° manibus relicti,
vivere superstites poenæ suæ jubebantur.37

* Curio renit usque ad Daciam; sed timuit obscuritatem sylrarum.

Junt. Ald. Ven. Sed perfidum, omissa per, Mss. Duk. reliqmi, Ed. pr. Grut.
Zeu. Fab. Blanc. Vetst. Amstel. Duk. 1. 2. per perstrictum Ed. Ven. Lugd.—
28 Equitarit Ms. Voss. 3.—29 Rhodopem Ed. Par. 1. Ven.—30 Curiodacia
Ed. Lips. 1. Curio Datia Ed. Lips. 3. Curio daciam Ed. Par. Curio Dacia
Ed. Lips. 2. Gryph.—31 Luccullus Ed. Lips. 1. 3.—32 tanain Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven. Gryph.—33 Marotin. Ms. Ryck. Ed. Gryph. meotin Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. metoin Ed. Par. 1.—34 Igni Ms. Ryck. Flor. Berol.
Duisb. Fran. Voss. Ed. pr.—35 Attrocius Ed. Lips. 1. 3.—36 Abscisis Ms.
Berol. Duisb. Fran. Ed. pr.—37 Ita Ms. Naz. Pal. 1. Regg. Malliab. Fran.

NOTAE

nium Pisonem Cæsonium, Drusi col matia, Europaea altera, altera Asia
legam, qui a Tigurinis occisus fuit; tica. Prior supra Boristhenem, pos
quanquam eum cum Thracibus bel terior supra Tanaim versns Orien
lum gessisse nusquam invenio. tem.
° Rhodopen] Thraciæ montem. u Lucullus] Dno fuere Luculli fra
p Caucasum] Montem inter Pon tres ex gente Licinia ; nempe M.
tum Euxinum et mare Caspium. Sed Licinius Lucullus, et Lucius Licinius
hic errasse Florum puto: quid enim Lucullus: de priori autem hic sermo
Caucaso commune cum Thracibus ? est, alter enim Lucius contra Mithri
“ Curio] C. Scribonium Curionem datem bellum gessit. Vide Eutrop.
intelligit, qui Consul fuit anno Mundi lib. vi. ad An. Urb. 681.
3874. ab Urbe Condita 677. et bellum " Ad terminum gentium Tanaim]
gessit anno postquam Cicero e Grae Non dicit Noster ultra Tanaim nullas
cia reversus est; post caesum Catonis gentes habitare, sed Tanaim esse
exercitum 37. Unde patet hic Flo terminum illarum gentium, nempe
rum non unum tantum, sed plurima Thracum. Est autem Tanais fluvius
bella describere. qui Asiam ab Enropa disterminat.
' Dacia] Europæ regione supra Da " Lacumque Maeotim] Paludem Mae
nubium. otinm, supra Pontum Euxinmm.
* Appius] Appius Claudius Pulcher, * Suis moribus] Nam snpra dixit
qui tribus annis ante Curionem Con Scordiscos sævissimos Thracum fu
sul fuit : et hunc Florus debuit præ isse.
mittere. y Igne ferroque] Promt ipsi in Ro
' Surmatas] Populos supra Boris manos sævierant.
thenem fluvium. Sed duplex est Sar
EPITOM. I.IB. II I. CA P. 5.

CAP. V.

BELLUM MITHRIDATICUM.*

PoNticae gentes* ad Septemtrionem* in mare sinis- [§. 1.


trum" jacent, a Pontico cognominatæ mari.* Harum gem
tium atque regionum rex antiquissimus AEetas:* " post Ar
tabazes,** a septem* Persis' oriundus: inde Mithri- [§. 2.
dates,* 5 omnium longe maximus; quippe cum quatuor7
Pyrrho,* decem et septem* anni9 i Annibali*° suffecerint,''
-

Voss. 1. 2. Ed. Ven. Vin. Grut. Lugd. Fab. Vetst. Amstel. Duk. 1. 2. Sed
videbantur Ms. Pal. 2. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Pont. jube
rentur Ms. Ryck. Supra virere aberat a Ms. Pal. 2.
1 mitridaticum Ed. Lips. 1. 3. Ven. Mythridaticum Ed. Lips. 2. ubique.
Mithradaticum Ed. Stad. quo in libro etiam Mithradates scriptum est ubique.
—2 A septentrione Ms. Flor.—3 Oetas Ms. Ryck. Reg. Q, Voss. 3. Etas Ms.
Reg. F, Voss. 2. Eubas Mss. Vin. Et has Mss. Pall. Duisb. Fran. Voss. 1.
Ed. pr. Ateas Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Ven. Atheas Ed. Par. Gryph. Stad.
Grut. Lngd. Pont. Zeu. Vetst.—4 Artabarzes Ed. Lips. 1. 2. 3.—5 A sertis
Ms. Duisb. Ed. pr. assertis Ms. Fran. Assyrius Ms. Voss. unus.—6 Mitridates
Ed. Lips. 1. 3. ubique.—7 Quattuor Ed. Lips. 1. 3. Par.—8 Sic Ms. Flor.
Malliab. Voss. Sed quatuordecim Mss. Vin. et Duk. alii. Ed. pr. XVIII. Ed.
Lips. 1. 2. 3. septemdecim Ed. Par. XVII. Ed. Med. Ven. Gryph. Stad.
Pont.—9 Anni aberat a Ms. Flor.—10 Hannibali Ed. Par. ubique.—11 Suffi

NOTAE

CAp. v. Bellum Mithridaticum] An ris intervallo ab illis abfuerit ignotum


mo Mundi 3860. ante Cli. Nat. 88. est.

ab Ur. Cond. 663. ii. an. antequam f A septem Persis] Septem Persas
Appius Claudius Pulcher, de quo su intelligit, qui regnum a falso rege
pra, contra Thraces pugnaret. Oropasta recipere conjuraverant.
• Ponticae gentes] Quæ Pontum Asiæ Vide Justim. lib. i. 9.
regionem sub Euxino incolunt. s Inde Mithridates] * Inde,' nempe
b Mare sinistrum] Pontum Euxinum ab Artabaze : sic enim malim intel
intelligit, qui Orientem aspicientibus ligi quam, deinde, quomodo sæpe
ad sinistram jacet. sumitur. Explicationem meam fir
e Pontico mari] Ponto Euxino, qui mat Aurel. Victor, qui a septem
Mare Ponticum a Strabone, Tacito, Persis eum oriumdum facit : * Mithri
et Plutarcho nominatur. dates,' inquit, * Rex Ponti, oriundus
4 Aeetas] Medeæ pater. Prope a septem Persis.' Ne tamen Mithri
1260. an. ante Ch. Nat. et circiter 60. datis avorum inde usque a septem
ante bellum Trojanum. Persis seriem scire desideres, jam
* Post Artabazes] Septem Persæ nunc tibi ego renuntio nunquam fore
prope 740. an. post iEetam floruere,a ut illa ulli homini nota sit.
quibus Artabazes; sed quanto tempo h Quatuor Pyrrho] Vid. lib. 1. 18.
208 L. ANNAEI FL0R1

ille per quadraginta'* annos' restitit, donec tribus ingentibus


bellis subactus, felicitate Syllae,'* * virtute Luculli, magni
tudine Pompeii,'* consumeretur. Causam quidem [§. 3.
illius belli prætenderat's apud Cassium legatum, * attrec
tari'^ terminos suos a Nicomede' Bithynico:'* '7 ceterum
elatus animis'* ingentibus, Asiæ totius, et, si posset, Euro
pæ cupiditate flagrabat. Spem ac fiduciam. dabant [§. 4.
nostra vitia:'9 quippe cum civilibus bellis" disjungeremur,*°
invitabat occasio: nudumque imperii latus*' ostendebant**
proculº Marius,** Sylla,** Sertorius.° Inter hæc Rei- [§. 5.
publicæ vulnera, et hos tumultus, repente, quasi captato**
tempore, in lassos simul atque districtosP subitus*° turbo
Pontici belli ab ultima veluti specula Septemtrionis erupit.*
Primus statim impetus belli Bithyniam*7 ° rapuit. [§. 6.
Asia deinde** pari terrore correpta est. Nec cunctanter*9
* Cassio quidem legato oljecerat hanc belli causam; nempe fines suos invadi, at
tingi, a Nicomede Bithynico.
* Subita Pontici belli tempestas orta est, quasi ab extrema Septemtrionis arce.

cerint Ed. Lips. 1. suffecerüt Ed. Gryph.—12 XL. Ed. Lips. 1. 3. Ven.—
13 Sylle Ed. Lips. 1. Par. 1. Syllæ Ed. Par. 2.—14 pompei Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par.—15 Belli parce praet. Ms. Voss. 2.—16 Atractari Ms. Malliab.—
17 bithinico Ed. Lips. 1. 2. 3. bitynio Ed. Med. Par. Ven. Bythinio Ed.
Grypli.—18 Anius Ed. Lips. 1. animus Ed. Lips. 2. 3. Med. Par.—19 Vicia
Ed. Lips. 1. 3. Par. 1.—20 Dejungeremur Ed. Fab.—21 Lacus Ed. Ven.—
22 Sic Ms. Naz. Pal. 2. Ryck. Flor. Malliab. Regg. Voss. 1. 2. Sed ostenta
bant Ed. pr. Grut. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst.—23 Marillus Ed. Ven.—
24 Sylla Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. ubique.—25 Capto Ms. Voss. 1.
capro Ms. Ryck.—26 Subitu Ed. Lips. 2.—27 bityniam Ed. Par. Bithiniam
Ed. Lips. 3.—28 Asia Mss. Voss. Naz. Asia inde Ed. Lips. 1. 2. Med. Par.
Ven. Gryph. Asia in Ed. Lips. 3.—29 Constanter Ed. Par. 1.—30 Aderat
NOTÆ

' Decem et septem anni] Vid. lib. 11. Syllae intelligit. De quibus vid. cap.
cap. 6. 21. hujns libri.
1 Quadraginta annos] Justin. habet a Procul] A Roma scilicet.
46. lib. xxxvii. cap. 1. Sed uterque • Marius, Sylla, Sertorius] Qui om
et Justinus et Florus falsi sunt. Nam nes contra l{omanos arma sumse
quomodo quadraginta annos restitis rant.

set, qui vigesimo septimo anno post p Districtos] In diversas partes oc


inceptum bellum suum diem obiit ? cupatos.
* Felicitate Syllæ] Vid. infra. q Bithyniam] Asiae minoris regio
' Nicomede] Bithyniæ rege. est, intra Sangarium fluvium et Pro
* Civilibus bellis] Bellum Mauii et pontida,
EPITOM. LI B. iii. CAP. 5. 209

ad regem ab urbibus nostris populisque descitum est.*


Aderat,*° instabat, sævitia quasi virtute utebatur. Nam quid
atrocius uno ejus edicto, cum*' omnes,' qui in Asia [§. 7.
forent, Romanæ civitatis homines interfici jussit? Tum
quidem domus, templa, et aræ, humana omnia atque divina
jura violata sunt. Sed hic terror Asiæ* Europam [§. 8.
quoque regi aperiebat.** Itaque missis Archelao Neopto
lemoque33 præfectis, excepta Rhodo,34* quæ pro nobis ste
tit,** ceterum36 Cyclades,37 “ Delos," Euboea," et ipsum
Græciæ decus, Athenæ, tenebantur. Italiam jam, [§. 9.
ipsamque urbem** Romam, regius terror* afflabat. Itaque
Lucius Sylla39 ' festinat, vir armis optimus: parique vio
lentia ruentem ulterius hostem quadam quasi manu repulit:*°
primumque Athenas*' urbem (quis crederet!)* frugum [§. 10.
parentem,* obsidione ac fame ad humanos cibos compulit.
* Nec segniter urbes nostrae et populi declinarere ad regem.
-

abest ab Ed. pr.—31 Ut Ms. Naz.—32 Apperiebat Ed. Lips. 1. 3.—33 Neop
tholemoque Ed. Lips. 1. 3. Med. Neptolemoque Ed. Ven.—31 Rodo Ed. Lips.
1. 2. 3.—35 Sic et Ed. Fab. Sed firmius stetit Mss. omnes, Ed. pr. Lips. 1. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Poiit. Zeu.
Blanc. Vetst. Duk. 1. 2. firmus stetit Ed. Lips. 2.—36 Ceteris Ms. Voss. 2.
Ed. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Blanc.—37 Ciclades
Ed. Par.—38 Italiam ipsamque urbem Ms. Voss. 3. Italiam jamque ipsam urbem
Ms. Ryck.—39 Ita Lutius Silla Ed. Lips. 1. 2. 3. Ita L. Sylla Ed. Med. Par.
Vem. Gryph.—40 Quasi quadam manu Ms. Berol. Duisb. Ed. pr. manu quasi
quadam Ms. Ryck. manu quadam quasi ipius reppulit Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
NOTAE

* Cum omnes] Legendum quo, ut in die Negroponte.


quibusdam Editionibus apparet. * Regius terror] Terror Regis, id
* Terror Asia] Terror, quem Asiæ est, quem Rex incutiebat.
Mithridates incusserat. * Lucius Sylla] Luc. Cornelius
* Rhodo] Rhodus, Carpathii maris Sylla, tertio anno post Mithridatis
insula. irruptionem in Asiam.
" Cyclades] Insulæ in mari Ægæo ; * Quis crederet] Hoc dicit propter
sic dictæ quod ita positæ sunt, ut * frugum parentem,' quod sequitur:
orbem, qui Græce κύκλοs dicitur, quis crederet frugum parentem ad
efficiant.
famem unquam potuisse redigi ?
" Delos] Una ex Cycladibus. * Frugum parentem] Ab Athenien
" Eubara] Ægæi maris insula, a sibus enim primitus fruges inventas
Boeotia Euripi freto diajuncta. Ho ferunt.
Delph. et Vur. Clus. Flor. O
210 L. ANNAEI FLORI

Mox** subruto Piræei** portu, sex quoque* et amplius


muris,** postquam domuerat ingratissimos, ut ipse dixit,
hominum,*° in honorem tamen*7 mortuorum,* sacris suis
famæque donavit.* Mox cum Euboea atque Boeo- [§. 11.
tia*** præsidia regis*9 depulisset,*° omnes** copias uno
apud Chæroneam,** * apud Orchomenon* altero, bello' dis
sipavit: statimque in Asiam transgressus ipsum53 oppri
mit; et debellatum** foret,* nisi de Mithridates: triumphare
cito, quam vere, maluisset. Ac tunc3° quidem hunc [§. 12.
Asiæ statum Sylla dederat. Ictum cum Ponticis foedus:'
* Et perfectum fuisset bellum.
-

Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—42 Atthenas Ed. Lips. 1.—43 Sic illos quoque
ante : mox Ed. Lips. 1. Med. Par. Gryph.—44 Subruto quoque Pir. Ms.
Byck. Subruto pyrei Ed. Lips. 1. 3. Med. subrupto pyrei £í. Par. subrupto
Pirei Ed. Lips. 2. Piræi Ed. Stad. Zeu. Fab. Pyræi Ed. Gryph. Stad. Pont.
pyrei Ed. Vem.—45 Sic Ms. Naz. Reg. F, Voss. 1. 2. Ed. Lips. 1. 8. Ber.
Sab. Med. Par. Ald. Sed muris munitum Mss. Pall. Toll. Duisb. Fran. Ed.
pr. muris munito Ms. Ryck. Voss. 3. Ed. Lips. 2. Ven. munitam Ms. Reg.
Q. Ceterum Gruterus ait in Ms. Pal. 1. verba ser quoque...terrere voluit (s. 25.)
hic omissa fuisse et scripta ante medium caput vi. hujus libri.—46 I grauis
simos hoim ut ipe dixit Ed. Lips. 1. ingratissimos hominum ut ipse dirit Ed.
Lips. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—47 in Ed. Lips. 1.—48 boe
tia Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—49 Regia Ed. Med. Par. Ven.—50 Sic
Ms. Ryck. Sed dispulisset Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Grut. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst.—51 Ois Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. omnis
Ed. Par. omneis Ed. Freinsh. Blanc. Amstel. Duk. 1. 2.—52 Chaeroniam Ms.
Ryck. Berol. Duisb. Fran. Ed. pr. Cheroniâ Ed. Ven. cheromâ Ed. Lips. 1.
2, 3. Med. cheromam Ed. Par. cheroneum Ed. Gryph.—53 Ipsam Ms. Naz.-
54 Debellata Ms. Naz. debellatum etiam foret Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven. Gryph.
Stad. Lugd. Pont.—55 Midrythate Ed. Lips. 1. 3. Mithrydate Ed. Par.—
66 Ac tu Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Ven. Stad. Pont. Actum Ed. Par. at tum
NOTAE

* Piræci] Athenarum portus, Ægi e Sacris suis famæque donarit] Ele-,


nam insulam spectat in simu Saro gantius multo suis ipsos sacris, &;c.
nico. Per sacra, Cereris sacra intellige.
e Sex quoque] Subrutis scilicet. * Baeotia] Supra Atticam, ad littus
Male qui hoc ad * Piraeei' referunt; Euripi, qui Eubœam sejungit.
nt sit, Piraeei portu sex quoque et am s Chæroneam] Boeotiæ urbem.
plius muris, sub. munito: ut Brundu h Orchomenon] Boeotiæ urbem.
sium inclyto portu. Id enim vox * Bello] Bellum prælium tautum
quoque non patitur. aliquando significat, ut hic.
a Mortuorum] Per mortuos, majo j Ictum cum Ponticis faedus] Ea lege,
res intelligit. Rebus pace belloque nt Provinciis Asia, Bithynia, et Cap
gestis, ad hoc multarum rerum inven padocia cederent.
tione cultuque nobiles.
EPITOM. Ll B. 111. CAP. 5. 211

recepit57 Bithymiam** a rege Nicomede,59* ab Ariobarzane**


Cappadociam:** ac sic erat** Asia rursus nostra, ut coepe
rat: Mithridates tantum** repulsus:' itaque non [§. 13.
fregit ea res64 Ponticos, sed incendit. Quippe rex Asia et
Europa" quodammodo** inescatus, non jam quasi alienam,
sed, quia amiserat, quasi raptam°° belli jure repetebat.*7
Igitur ut extincta parum fideliter incendia majore [§. 14.
flamma reviviscunt;** ita ille69 de integro, auctis majorem
in modum7° copiis, tota denique regni sui mole,* in Asiam
rursus mari, terra, fluminibusque7* veniebat. Cyzi- [§. 15.
cum7*° nobilis civitas, arce, moenibus, portu,7* turribusque7*
marmoreis, Asiaticæ plagæ littora7s illustrat: hanc ille,
quasi alteram Romam, toto76 invaserat bello: sed [§. 16.
fiduciam oppidanis77 resistendi nuncius fecit, docens ad
ventare Lucullum:7* P qui (horribile dictu !)79 per medias
hostium naves*° utre suspensus, et pedibus iter adguber
*-

Ed. Grypb. Lugd. Fab. at tunc Ed. Freinshem. Blanc.—57 Recipit Ed.
Blanc.—58 Bithiniam Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Bythiniam Ed. Par.—59 Nico
medes Ed. Zeu.—60 Ariobarzane, omissa ab, Ed. Par. 1. Ariobarzanae Ed. Par.
2. Ariobarzanes Ed. Zeu. Blanc.—61 Cappodoc. Ed. Lips. 3.—62 Sic ut erat
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—63 tm Ed. Lips. 1. ubique.—64 Res ea
Ed. Amstel.—65 Quodämö Ed. Lips. 1. quodam modo Ed. Par.—66 Sic Mss.
omnes. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Sed captam Ed. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Pont.—67 Reposcebat Mss. Pall. Berol. Malliab. Duisb. Ed. pr.—68 Revi
rescunt Ms. Naz.—69 Illi Ed. Lips. 3.—70 Inmodum Ed. Lips. 1. imodum
Ed. Lips. 2. immodum Ed. Lips. 3.—71 Fluminibus Ms. Fran.—72 Cizieü
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.—73 Portu aberat a Mss. Regg. Toll. Duisb.
Fran. Ed. pr.—74 Turribus Ms. Fran. Duisb. Ed. pr.—75 Littora Ed. Lips.
1. Par. ubique.—76 Totam Ed. Lips. 1. 2. 3.—77 Opidanis Ed. Lips. 1. 2. 3.
—78 Luccullum Ed. Lips. 1. 3.—79 Dcü Ed. Lips. 1.—80 Per med. host. n.
NOTAE

* Recepit Bithyniam a rege Nico 1 Mithridatestantum repulsus] Lego,


mede] Hoc falsum esse jampridem at Mithridates.
docti viderunt. Alii aliter emenda m Asia et Europa] Ex iis quæ se
vere. Pater scribendum omnino ar qnuntur apparet haec verba, et Eu
bitrabatur: recepit Bithymiam a rege ropa, a Floro non esse, qui de Asia
Nicomedes, Ariobarzanes Cappadociam. tantum agat. Lege modo.
Historia notissima est. Etenim ex n Mole] Vi. Jam supra plus semel.
fœdere Mithridates cessit Bithynia et • Cyzicum] Insula et urbs ad Pro
Cappadocia, et eo modo Nicomedes pontidem.
illam, hanc Ariobarzanes ab illo rece P Lucullum] L. Licinum Lucullum.
perunt. Cyzicum petiit anno decimo septimo
212 L. ANNAEI FLORI

nans,*' videntibus procul quasi marina pristix*** evaserat.*


Mox clade conversa,' cum ex mora* obsidentem [§. 17.
regem fames,** ex fame** pestilentia urgeret, recedentem
Lucullus assequitur:* adeoque cecidit, ut Granicus* et
Æsapus*** amnes cruenti redderentur. Rex calli- [§. 18.
dus, Romanæque avaritiæ peritus," spargi a fugientibus
sarcinas et pecuniam jussit, qua*° sequentes moraretur.*7
Nec felicior** in mari, quam in terra,*9 fuga: quippe cen
tum amplius navium classem, apparatuque9°* belli gravem,
in Pontico mari" aggressa tempestas, tam foeda9' strage*
laceravit, ut navalis belli instar efficeret: plane quasi [§. 19.
Lucullus, quodam cum fluctibus procellisque commercio,°*
* Qui, horrendum dictu ! annirus utre, et regens viam suam pedibus per medias
mares hostium, ipsis procul spectantibus, appulerat quasi marina pristis.

absunt ab Ed. Freinsh. a. 1660.—81 Ad gubernans Ed. Par.—82 Ita et Mss.


Regg. Ed. Blanc. Amstel. Sed istris Ms. Naz. J'ì Mss. PalI. Flor. Mal
liab. Duisb. Voss. 3. Fran. Ed. pr. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu.
Duk. 1. 2. pistris Ms. Ryck. Voss. 1. 2. Ed. Ber. Sab. Med. Par. Ven. histris
Ed. Lips. 1. 3. histrix Ed. Lips. 2.—* More Ed. Lips. 1. 2. 3.—83 Fames
erat in Ms. Voss. 2. Aberat a Ms. Naz. Pall. Ryck. Regg. Duisb. Fran.
Voss. 1. 3. Edd. vett. omnibus, etiam Gryph. §ú. Lugd. Pont. Zeu. Sed
quum exorta obs. regem e fame pestilentia urgeret Ed. Blanc.—84 Sic Ms. Ryck.
Berol. Sed et er fame Mss. Pall. et Duk. omnes, Edd. vett. omnes, in his
Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. et eae
fama Ed. Med. At in Lips. 1. 2. 3. est regem rer fame pestilentia.—t Asseq'
Ed. Lips. 1.—85 Asopus Ms. Ryck. Ed. Ven. Æsopus Mss. Duk. et Edd. vett.,
ut Gryph. esopus Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Æsepus Ed. Fab.—86 Quo Ms.
Naz. quas Ms. Flor. Malliab.—87 Morarentur Mss. Pall. Duisb. Berol. Ed.
pr. Lips. 2.—88 Nec infelicior Ed. Lips. 1. 2. 3. Gryph. nec faelicior Ed. Med.
Par.—89 Terre Ed. Lips. 1. 3.—90 Apparatumque Mss. Duk. et Edd. vett.
omnes, in his Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont.
Freinsh. Zeu. Fab. Wetst. qpparatuque Ed. Lips. 1.—91 Faede Ed. Ven.—92 Có
NOTÆ

post inceptum a Mithridate bellnm. " Peritus] Conscius: sic supra cap.
“ Pristiae [Pistrir] Lege ut apud 1. dixit: “ Sed rex peritus fortius
Virgilium, pristis, aut pristrir. adversus Romanos aurum esse quam
* Clade conrersa] Romani sub Cot ferrum.' Et Livius, * Peritus hostis
ta, qui cum Lucullo anno superiori et regionum.'
Consul fuerat, clade affecti. Ideoque " App. [Apparatumque] Alii legunt,
nunc Florus ait, * clade conversa;' a et melius, apparatuque.
Romanis, scilicet, in Mithridatem. " Pontico mari] Euxino, sic supra.
* Granicus] Asiæ minoris fluvius. * Faeda strage] Proprie. Sic apud
* Aesapus] Fluvius inter Mysiam Virg. * Foeda tempestas.' Alibi dic
et Troada, ad Lampsacum. tum.
rpiToM. Ll B. 111. cA p. 5. 218

debellandum tradidisse regem ventis videretur. At- [§. 20.


tritæ93 jam omnes validissimi regni9* vires9s erant, sed ani
mus malis* augebatur.97 Itaque conversus ad [§. 21.
proximas gentes, totum pæne Orientem ac Septemtrionem
ruina sua involvit. Iberi,' Caspii,9** Albani,* et utræque99
solicitantur* Armeniæ ;* perque* omnia et* decus, et momen,
et titulos Pompeio suo** fortuna quærebat. Qui [§. 22.
ubi* novis motibus ardere Asiam videt, aliosque° ex aliis
prodire7 reges;/ nihil cunctandum ratus, priusquam inter se
gentium robora coirent, statim ponte navibus facto, omnium
ante se* primus transit Euphratem:* regemque fu- [§. 23.
gientem media nactus Armenia (quanta felicitas* viri!) uno
prælio confecit. Nocturna ea dimicatio fuit, et luna in
partibus: quippe quasi commilitans, cum a tergo se hosti
bus,9 a'° facie Romanis, præbuisset,'' Pontici'* per errorem
longius cadentes'* umbras suas, quasi hostium corpora,

f Qui ubi ridet Asiam inflammari noris tumultibus, et oriri alios reges post alios.
-• ••••••••

mertio Ed. Lips. 1. commertio Ed. Lips. 3. Med. Par.—93 Attrice Ed. Lips. 1. 3.
—94 Regis Ed. Lips. 2.—95 opes Ms. Reg. Q.—96 Magis Mss. Pall. Berol.
Duisb. Ed. pr.—97 Agebatur M$. Naz. angebatur Ed. Lips. 1. 3. Med. Par.—
98 Hiberi capsii Ed. Lips. 1. 2. 3. Hiberi, Caspii Ed. Med. Par. Gryph.—
99 Utraque Ed. Ven.—17 Sic Mss. Pall. Naz. et Mss. Duk. plerique, Ed. pr.
Sed solicitabantur Ms. Voss. 3. Toll. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
Stad. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Blanc. Vetst.—2 Per quae Ms. Naz. Ryck.
Malliab. Ed. Dnk. 1. 2. per que, divisim, Ms. Fram.—3 Et omittunt Ed. pr.
Duk. 1. 2.—4 Sic Mss. Pall.Tet Duk. omnes, Ed. pr. Sed sua Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. Ven. Stad. Grut. Zen. Wetst.—5 'Ut Ms. Flor.—6 Aliamque
Ed. Ven.—7 Prodiere Ed. Lips. 1. 2. 3.—8 Quantas felicitates Mss. Pall. Flor.
—9 A tergo hostibus Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd.
Pont.—10 A abest ab Ed. Pont.—11 Se praebuisset Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—12 Poiitici abest ab Ed. Freinsh. a. 1669.—
NOTAE

* Iberi] Populi ad Caucasum mom c Pompeio suo] Ita in libris scrip


tem, in Colchide. tis. Male in al. sua: * suo' antem, id
* Caspii] Qni littora Hyrcani vel est, cui favebat. Sic Lucanus, * Pom
Caspii maris incolunt. peius, fortuna, tuus.'
* Albani] Asiæ populi intra Ibe d Omnium ante se] Imitatio Græ
ros et mare Caspium. ca: id est, Omnium qui ante se fue
b Utrarque Armeniæ] Armenia enim rant.
in majorem et minorem, vel in pri e Transit Euphratem] Anno vigesi
imam et secundam dividitur. mo quarto incepti belli.
214 L. ANNAEI FLORI

petebant. Et Mithridates'* quidem nocte illa debel- [§. 24.


latus est: nihil enim postea valuit; quanquam omnia ex
pertus, more anguium, qui, obtrito capite, postremum'*'
cauda minantur. Quippe cum effugisset hostem [§. 25.
Colchos,8 Siciliæ'° quoque littora, et Campaniam nostram
subito adventu terrere voluit:* Colchis tenus jungere Bos
poron:*7* inde per Thraciam, Macedoniam, et Græciam
transilire:'* sic Italiam nec opinatus'9 invadere tantum*°
cogitavit.* j Nam per defectionem civium Pharna- [§. 26.
cisque*' filii scelere* præventus, male tentatum veneno spi
ritum**' ferro expulit. Cnaeus** interim Magnus [§. 27.
* Sic cogitarit tantum in Italiam inexpectatus incurrere.
-

13 Cedentes Ed. Lips. 1. 2. 3.—14 Mithrydates Ed. Lips. 1. Par.—15 Postremo


Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—16 Sic et Mss. Vin. Sed Silicie Ed. Lips. 1. 3.
Ciliciæ Ed. Gryph. Stad. Pont.—17 Colchis tenus j. Bosporom aberant a Mss.
Vin. Pall. et Duk. plerisque. Sed erant in Ms. Naz. Ryck. (in qno tamen
vitiose scriptnm erat Bosphoron) Ed. pr. Ceterum in Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Ven. Gryph. Stad. Grut. Pont. Zeu. Fab. ante rò Colchis inserta habentur
haec verba (e s. 10. h. c.) mox subruto pyrei portu. Etiam in Par. nisi quod in
eo est subrupto. Habet bosphoron Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Lugd. Freinsh.
Blanc. Bosphori, Ed. Gryph. bosphiron Ed. Ven.—18 Transire Ed. Ven.
19 Nec opinato Ed. Stad. Pónt. maie. nam dictum est, ut supra c. 3. 16. * Altæ
...pugnarent.' Sic 3. 3. 15. * ut hosti inopinatns occurreret.'— 20 Tantum erat in
Ms. Naz. Toll. Duisb. Regg. Voss. Ed. pr. Sed tamen Mss. Pall.—21 Pharna
cis Ed. Med. Par.—22 Spiri Ed. Lips. 1.—23 Cneus Ed. Par.—24 Sic etiam
NOTAE

' Postremum] Adverb. ut apud Te ab Epiro postea Calabriam nec opi


rent. * Postremum me vides.' nantem invaderet. Nunc omnia
* Colchos] Colchi populi ad Pon plana. Miror cur prave usns ob
tum Euxinum, ad Orientem, jnxta tinuerit ut Bosphoron pro Bosporow
Iberos. ubique legatur.
* Terrere voluit. Mor subruto Piraeei 1 Tantum cogitarit] Non perfecit.
portu] Merito viris doctis delenda * Pharnacisque filii scelere] Pharna
visa sunt. Huc enim ex superiori ces de occidendo patre Mithridate
bus illis irrepserunt, * Mox subruto consilia inierat. Mithridates autem
Piræi portn, sex quoque et amplius cum illi persuadere non posset, ut
muris.' Dele igitur. sibi parceret; se, qui veneno non
1 Colchis tenus jungere Bosporom] poterat, ferro, Gallo cuidam præbuit
Hoc est, Bospori ripas, ponte ex occidendum.
navibus scilicet, committere, ut 1 Male tentatum reneno spiritum]
pedibus a Colchis Thraciam transili Mithridates pner adhuc cum illum
ret, a Thracia Macedoniam, e Mace veneno tutores peterent * antidota
donia Graeciam, Epirum scilicet, et sæpius bibit, et ita se adversus insi
EPiTo M. LI B. 1 1 I. CAP. 5. 215

rebelles** Asiæ reliquias soquens, per diversa gentium ter


rarumque volitabat.* Nam** sub Orientem*° secutus Ar
menios, captis ipso*7 capite gentis Artaxatis,** ° supplicem
jussit regnare Tigranem. At in Septemtrionem*9 [§. 28.
Scythicum3° iter, tanquam in mari, stellis** secutus," Col
chos cecidit:** ignovit Iberiæ:** pepercit Albanis: regem
Colchorum** Orodem,35 positis sub3° ipso Caucaso castris,
jussit in plana descendere :° Arthocen,37 qui Iberis** impe
rabat, et obsides liberos dare. Orodem etiam remuneratus
est, ultro ab Albania sua lectulum aureum, et alia dona,
mittentem. Nec non et in Meridiem verso agmine, [§. 29.
Libanum? Syriæ Damascumque* transgressus, per nemora

^ Volitabat per diversas gentes et terras.


-

Ms. Ryck. Pal. 1. a manu secunda. Sed rebellis Mss. Pall. Regg. Toll. Voss.
Duisb. Ed. pr. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Blanc. rebell Ms. Fran.—
25 Nunc Ms. Naz. Pall. Ryck. Regg. Flor. Duisb. Fran. Voss. 1. 2. Ed. pr.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven.—26 Oriente Ms. Voss. 1.—
27 In ipso Ms. Naz. Pal. 2. Ryck. Reg. F, Flor. Berol. Duisb. Voss. 2. 3. Ed.
pr. Ber. Sab. Par. Junt. ip 0 Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.-—28 Artaxatus Ed. Ven.—
29 Septentrione Ed. Lips. 2.—30 schiticü Ed. Lips. 1. 2. 3. schyticum Ed. Med.
Par. 1.—31 Stellis. Sic Mss. Pall. et Duk. omnes, Ed. pr. Sed steff Ms. Ryck.
secutus stellis Ms. Lipsii. stellas Ed. Ven. Gryph. Stad. Pont. Freinsh. Pro
mari stellis, maristellis Ed. Lips. 1. mari stellas Ed. Lips. 2. Med. Par.—
32 Ercidit Ms. Lipsii.—33 Hyberiæ Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Hiberiæ Ed.
Gryph.—34 Cholcorü Ed. Lips. 1. Cholchorum Ed. Ven. regemque horum
Ed. Blanc.—35 Horodem, vel Heroden, Mss. Duk. nonnulli. Oroden Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. 2. ubique.—36 Etiam sub Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph.—37 Arthoce Ed. Lips. 1. 2. 8. Arthocem Ed. Gryph. Artocem Ed.
Stad. Artocem Ed. Pont. Adartocem Ms. Naz. Vin. Reg. F. 7 Adarthocem Ms.
Toll. Duisb. Ed. pr. Adarthocè Ed. Ven. In aliis Mss. erat paulo aliter scrip
tum, sed in omnibus tamen addito r6 ad vel τφ at in capite nominis.—38 Hi
beris Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. hyberis Ed. Ven. ubique. sic et hyberia.—

NOTAE

dias exquisitis tntioribus remediis trianis) navigantium modo moctu si


stagnavit, ut ne volens quidem senex dera observant, ad quorum cursum
mori potuerit.' Justin. lib. xxxvii. iter dirigunt.' Et Lucan. de Phoe
Idem dicit Noster * male tentatum,' nicibus : * Sideribus movere vias.'
&c. Ubi * male' est, frustra, incas • In plana descendere] Ne montium
sum, sine eventu. fiducia rebellaret.
m Artaxatis] Sub mare Caspio ad P Libanum] Syriæ montem.
Araxum flumen. « Damascum] Damascus urbs et
a Stellis secutus] Sic Curtius lib. Syriæ caput.
vii. * Qui transeunt campos (im Bac
216 L. ANNAEI FLORI

illa odorata, per thuris39 et balsami sylvas, Romana cir


cumtulit signa.*° Arabes, si quid imperaret, præsto fuere.
Hierosolymam*'' defendere tentavere**Judæi: verum [§.80.
hanc** quoque intravit,** et vidit illud grande impiæ gentis
arcanum** patens, sub*6 aureo*7 uti** coelo.' 49* Dissiden

* Sed hanc etiam ingressus est, et vidit magnum impiae gentis mysterium aper
tum, nempe vitem sub aureo tentorio.
-

39 Thuris Ed. Lips. 1. 2. 8. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—40 romona
signa circumtulit Ed. Lips. 1. romana signa circumtulit Ed. Lips. 2. 3. Med.
Par. Ven. Stad. Lngd. Pont. Romana signa circuntulit Ed. Gryph.—41 Ita
Mss. Vim. et Duk. et Edd. vett. omnes, nisi quod in Med. Par. est Hierosoli
mam. Hierosolyma Ed. Stad. Gryph. Pont.—42 Tentarere Ed. Lips. 3.—
43 Huc Ms. Flor. hoc Ms. Ryck. Berol. Duisb. Fran. Ed. pr. hanc Ms. Voss.
1. 2. Ed. Med. Par. Gryph. Stad. Pont. nec Ed. Lips. 1.—44 Et intrarit Ed.
Lips. 1. 2. 8. Med. Par. Ven. Stad. Lugd.—45 Archanum Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par.—46 Sub abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph.—47 Auro
Ed. Ven.—48 Vitem Ed. Freinsh. Zeu. Fab. Abest ab Ed. Blänc.—49 Scaelo

NOTAE

* Hierosolymam] Judeæ caput. delectamentum, vocabatur. Hoc donum


* Sub aureo uti [ritem] caelo] Hic tn ridimus etiam nos Romæ dedicatum in
grande aliquod mysterium latere Joris Capitolini templo, cum inscrip
cogitas, lector: nil minus tamen; ne tione Alerandri regis Judaeorum, aesti
que enim illa vitis grande impiæ gen mabaturque quingentis talentis: fertur
tis arcanum dici poterat, quippe autem missum a Dynasta Judaeorum
quæ Pompeio ab Aristobulo, Alexan Aristobulo. An tu ex his vel Strabo
dri filio, dono data fuerit, ante etiam nis vel Josephi verbis grande illud
quam Hierosolymam perveniret. Vi impiæ gentis arcanum agnovisti ?
delicet suo more fecit Florus, qui, Sed audi etiam eumdem Josephum
dum vult esse disertus, sæpe est ne eodem lib. cap. 8. infra inedium, dum
gligens. Hic enim ille ex duobus de Hierosolyma a Pompeio capta lo
veris, falsam mobis historiam compe quitur: Læsa etiam est non mediocriter
git. Audi modo, nam pretium est templi religio, humanis antehac nec ves
morae, audi, inquam, Josephum quid tigiis penetrati, nec oculis. Introgressus
scribat, Antiquit. Judaic. lib. xiv. est enim in illud Pompeius, et una cum
initio cap. 5. Non multo autem post, eo non pauci alii, et inspexerunt quæ
cum Pompeius Damascum venisset, et nefas est videre, nisi solis Sacerdotibus :
obiret Caelesyriam, præsto fuerunt ei cumque intus essent, ex auro mensa, et
legati, ex universa Syria, et Ægypto, candelabrum, et pocula, et odoramento
atque Judaea. Misit enim ad eum in rum magna copia, præterea in thesauris
signe donum Aristobulus, vitem auream sacrae pecuniæ, circiter talentorum duo
quingentorum talentorum. Hujus vitis millia, nihil horum prae pietate attigit.
meminit et Strab. Venit et ex Ægyp Hoc illud est, quod Flori figmento
to legatio cum corona facta ex aureorum locum dedit, dum laesam illam templi
quatuor millibus : et er Judæa sire ritis religionem confundit cum vite illa,
sire hortus, quod opus reproAh, id est, quæ dono data fuit; et ea quæ ante
EP1ToM. LIB. III. CAP. 5. 217

tibusque*° de regno fratribus' arbiter factus,*' regnare jussit


Hircanum. Aristobulo,** quia** renovabat54 eam rem, ca
tenas35 dedit. Sic Pompeio duce populus Romanus [§. 81.
totam, qua3° latissima est, Asiam pervagatus, quam extre
mam habebat imperiis7 provinciam," mediam fecit. Ex
ceptis quippe Parthis," qui foedus maluerunt, et Indis," qui
adhuc nos non noverant; omnis Asia inter Rubrum mare,5**
et Caspium, et Oceanum,39 ' Pompeianis domita vel op
pressa signis tenebatur.
-

Ms. Naz.—50 Dissidentibus Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Pont.—51 Fcüs Ed. Lips. 1.—52 Aristobolo Mss. Pall. Naz. Duisb. Berol.
Fran. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—53 Qui Ms. Ryck. Pal. 2.
Ed. Sab.—54. Ita Mss. Pall. Ryck. et Duk. fere omnes, Ed. pr. Sed tenuerat
Ms. Voss. 3. renuebat Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd.
Pont. Zeu. Blanc. Amstel.—55 Cathenis Ed. Par. 2.—56 Quæ Ed. Lugd.—
57 Imperii hebat Ed. Lips. 1. imperii habebat Ed. Lips. 2. 3. Par. Ven. Gryph.
Stad. Lugd. Pont. imperii habebant Ed. Med.—58 Mare abest ab Ed. Lips. 1.
2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—59 Occeanum Ed. Lips. 1.

NOTAE

captam Hierosolymam evenere, cnm Cælo est quod vulgo dicimus, Dais,
iis quæ ante eam etiam adoratam Poéle, ut et apud Græcos oùpavloros.
facta sunt. Ejusdem fabricæ aureum * Fratribus] Hircanum et Aristobu
illnd cœlum de quo ille, merito quis lum intelligit, de Judæorum regno
existimet, cum ejns nulla mentio, inter se dissidentes.
neqne apud Josephum, neque apud u Quam extremam habebat imperii
Strabonem, facta sit ? Tamen non provinciam] Provincia, quam Populus
satis firmum videtur argumentum : Romanus extremam habebat, erat
nam fieri potuit, ut illa vitis aureum Asia, quam Attalus illi testamento
illud coelum habuerit, quo ne pul reliquerat: Pompeius autem tantum
vere, et aliis id genus respergeretur, inde soli sibi subjecit, quantum a Ro
atque id a scriptoribus nostris tuto ma Asiam intercedit, et sic eam me
fuerit prætermissum. Haec sunt, diam fecit.
quæ mihi amicus meus primarius vir * Parthis] Asiæ populi juxta Per
illustris Jacobus Capellus in Acade sidem.
mia Salmuriensi linguarum Orienta • Indis] Indi Orientales populi
lium Professor dignissimus, Jacobi juxta Sinarum regionem.
illius Capelli qui tam bene de sacris * Rubrum mare] Quod Africam ab
literis, nt alia taceam, meritns est, Arabia dividit.
filius, amicissime communicavit ; illi y Oceanum] Mare Eoum intelli
tu, Lector, dignam gratiam refer. git.
L. ANNAEI FLORI

CAP. VI.

BELLUM PI RATICUM.*

INteriM dum populus Romanus per diversa ter- [§. 1.


rarum distractus est, Cilices* invaserant maria: sublatisque
commerciis,* rupto foedere generis humani,° sic maria*
bello, quasi tempestate, præcluserant.* Audaciam [§. 2.
perditis furiosisque latronibus dabat inquieta* Mithridatis*
præliis Asia; dum sub alieni belli tumultu, exterique regis
invidia,' impune grassantur.* Ac primum duce Isidoro* [§.3.
non contenti7 proximo mari, Cretam* inter atque Cyrenas,'
et* Achaiam, sinumque Maleum, quod9 a spoliis Aureum
• Asia turbata bello Mithridatis audaciam dabat perditis et furiosis latronibus,
dum impune currunt per favorem tumultus alieni belli, et odii in extraneum regem.
-

1 Pyraticum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Piratycum Ed. Par.—2 Commertiis Ed.


Lips. 3.—3 Prædurerant Ms. Ryck. bello prædurerant quasi tempestate Ms.
Voss. 2.—4 Maria sic Ed. Vem.—5 Mithridaticis Ms. Ryck. Regg. Malliab.
Berol. Duisb. Fram. Ed. pr. Grut. Lugd. Blanc. Vetst. Amstel. Duk. 1. 2.—
6 Isodoro Ed. Lips. 1. 3. Par. 2. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont.—7 Sic Ms.
Ryck. Berol. Sed contenti, omisso r£ non, Mss. ceteri, Edd. vett., in his Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst.—
8 Sic Ms. Naz. Pal. 2. Vin. Regg. Toll. Voss. 1. 2. Fran. Sed Cyrenas, Pi
ræeum, et Ms. Ryck. Duisb. Voss. 3. Edd. vett. Grut. Lugd. Freinsh. Zeu.
Vetst. Cyrenas, pyreum et Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Cyrenas, Py
rarum, et Ed. Gryph. Cyrenas, Epirum, et Achaiam Ed. Blanc.—9 Ita et Mss.
Vin. Sed quem Ms. Ryck. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. 2. Junt. Ald.
Ven. Gryph. Stad. Zeu. quam Ed. Par. 1.—10 In eos aberant a Ms. Ryck.—

NOTAE

CAp. vi. Bellum Piraticum] Anno snnt, praecluserant.


Mundi 3871. ante Ch. Nat. 77. ab • Inquieta] Eadem Metaphora Ho
Ur. Cond. 674. undecimo belli Mithri rat. Adriam inquietum vocavit: “ Dux
datici anno, Coss. P. Servilio Vatia inquieti turbidus Adriae.'
Isaurico et Ap. Claudio Pulchro. d Exterique regis invidia] Hoc est,
* Cilices] Asiæ populi ad extre cum invidia belli non in se, sed in
mum fere maris Mediterranei littus. exterum regem, nempe Mithridatem
* Rupto faedere generis humani] Pi caderet. Invidia autem est odium.
ratæ cum toto genere humano bella * Cretam] Insulam in mari Medi
gerunt, ideoque eos Cicer. * Com terraneo.
munes hostes gentium nationumque f Cyrenas] Urbem in littore Afri
omnium' vocat. Noster autem ideo cæ, supra Syrtem majorem. Delen
eos generis humani fædus rupisse di dum Piraeeum: ita visum Stadio, et
cit, quod maria, quæ communis juris verum puto. Salmasius legit Epirum,
EpitoM. LiB. 111. CAP. 6. 219

ipsi vocavere,* latrocinabantur: missusque in eos'° [§. 4.


Publius'' Servilius,* quamvis leves et fugaces myoparo
nas*** gravi et Martia'* classe turbaret, non incruenta vic
toria superat.'* Sed nec mari summovisse** contentus, [§. 5.
validissimas urbes eorum, et diutina præda abundantes,
Phaselin'6j et Olympom,'7* evertit, Isauronque**' ipsam
arcem Ciliciæ : unde, conscius sibi magni laboris, Isaurici
cognomen adamavit. Non ideo tamen'9 tot cladibus [§. 6.
domiti terra se continere potuerunt: sed ut quædam ani
malia," quibus aquam terramque incolendi*° gemina natura
est, sub ipso hostis*' recessu impatientes** soli in aquas
suas resiluerunt;'** et aliquanto** latius, quam prius.**

* Ante ipsum discessum hostis non ferentes terram, rursus saliere in aquas suas.
••-•••••

11 Populus Ms. Ryck.—12 Et myoparomas Ed. Lips. 1. 3. Par. Gryph.—


13 Marcia Ed. Lips. 3.—14 Supperat Ed. Lips. 1. 3.—15 Subvenisse Ms. Ryck.
—16 Phaselim Ms. Ryck. Duisb. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Gryph. Stad. Pont. Pha
selum Ms. Fran. Paselint Ed. Ven.—17 Olipom Ed. Lips. 1. Olipon Ed. Lips.
2. 3. olypon Ed. Ven. Olympum Ed. Gryph.—18 Sic et Mss. Vin. nonnulli;
Ed. Ven. Gryph. Stad. Pont. Sed Isaurumque Ms. Fram. Voss. 2. Vin. Ed.
Grut. Lugd. Freinshem. Zeu. Fab. Vetst. Isauramque Ms. Voss. 3. Ed. Blanc.
ysauromque Ed. Lips. 1. 2. 3. Sic mox in iisdem libris est ysaurici.—19 Io tn
Ed. Lips. 1.—20 Collendi Ms. Ryck. colendi Ed. Blanc. Amstel.—21 Hosti
Ed. Ven.—22 Impatientis Ed. Freinsh.—23 Sic Ms. Ryck. Voss. Reg. Q. Sed
resilierunt Mss. Duk. ceteri, Ed. pr. Lips. 2.—24 AliqIi Ed. Lips. 1.—25 Prius

NOTAE

quod subindicare videtur Plutarchus. * Myoparomas] Myoparones, pira


s Sinumque Maleum, quod a spoliis tarum naviculæ. Cicer. usus, * Nam
Aureum ipsi vocavere] Istud quod plane cum quæreretur ex eo, quo scelere
error est; sic tamen Mss. constanter impulsus mare haberet infestum uno
legitur. At in nonnullis impressis myoparone, Eodem, inquit, quo tu
scriptum est, quem. Sed omnimo le orbem terræ.'
gendum contendo, non sinum Maleum, 3 Phaselin] Oppidum Pamphyliæ ad
sedjugum Maleum : jugum autem est mare situm.
promontorium, et Malea simus non * Olympon] Oppidum Pamphyliæ
eat, sed jugum Peloponnesi, quod juxta Phaselim.
Cretam spectat. Correctionem istam 1 Isaurom] Urbem in Isauria, quæ
firmat, quod extremo capite nono est parva regio jnxta Ciliciam; hæc
libri secundi legitur, jugumque Ma urbs postea Claudiopolis dicta.
leum, &c. Pater. m Quaedam animalia] Amphibia vul
* Publius Servilius] Qui tnnc Con go vocata, quae in aquis et aëre vi
sul. Vide supra. vunt.
220 L. ANNAEI FLORI

Sic ille** quoque ante felix," dignus nunc*7 victoria [§. 7.


Pompeius visus est; et Mithridaticæ provinciae** facta est
accessio.*?° Ille dispersam toto mari pestem semel et in
perpetuum*° volens extinguere, divino quodam apparatu
aggressus est. Quippe cum classibus suis, et socia- [§. 8.
libus? Rhodiorum, abundaret, pluribus legatis atque præ
fectis utraque Ponti et Oceani ora" complexus est. Gellius*
Tusco mari* impositus; Plotius* Siculo. Gratilius** • [§. 9.
Ligusticum** sinum," Pompeius33 Gallicum" obsedit, Tor
quatus* Balearicum,' Tiberius Nero* Gaditanum fretum,
-

grassabanturMs. Reg. Q, e glossemate.—26 Sic Ms. Malliab. Ed. Jnnt. Gryph.


Stad. Sed scylla Ms. Pal. 1. sic illa Ms. Pal. 2. Ryck. Regg. Flor. Berol.
Duisb. Fran.TVoss. 1. 3. Ed. pr.—27 Nunc aberat a Ms. Voss. 3. Ceterum
in Voss. 2. erat: sic ille quoque ante et felix dignus victoria P. r. e. Ms. Naz.
sic felix et dignus victoria Pompeius. Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Gryph. sic faelix
ille et dignus vict. Pomp. Ed. Lips. 2. Ven. sic felix ille ante et dignus nunc ricto
ria. Ed. Blanc. sic ille ante felix Pompeius, nunc quoque dignus rictoria risus est.—
28 Mythridatice provincie Ed. Lips. 1. 2. 3. et Mithrid. provinc. Ed. Stad. Zeu.
et [pirata] Mithr. prov. Ed. Blanc.—29 Facta accessio Ms. Naz. Pall. Ryck.
Flor. Berol. Duisb. Voss. 3. Edd. vett., ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Stad. Pont. Freinsh. Duk. 1. 2. factus accessio Mss. Regg. Malliab.
Vos$. 1. 2. Fran. Ed. Lugd. Zeu. Blanc. Amstel.—30 Imperpetuù Fd. Lips.
1. 2. 3. Med. Par.—31 Gratillius Mss. Vim. nonnulli, Berol. Duisb. Edd. vett.,
ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. Graculus Ms. Ryck.—
32 Ligustinum Ed. Stad. Pont.—33 M. Pomponius Ed. Stad. Pont.—34 Len
NOTAE
n Ante felix] * Ante,' capite supe- * Gellius] Puto fuisse L. Gellinm
Publicolam.
riori, ad quod respexit Florus; non
vero ad tempus; neque enim adhuc * Tusco mari] Quod et Tyrrhenum
Mithridatem debellaverat. nominatur.
• Et Mithridaticae prorinciæ facta est * Plotius] Puto esse Aulum Plo
accessio] Provincia hic est bellum, tium, de quo in Epitome Liviana
quod Consuli peragendum demanda lxxiv. * Aulus Plotius legatus Um
tur. Mithridatico igitur bello alte bros, L. Porcius Prætor Marsos, cum
rum, nempe Piraticum, accessit. uterque populus defecisset, prælio
P Socialibus] Sociales et socii pro vicerunt.'
prie dicuntur milites, qui una navi " Gratilius] Hunc plane ignoro
gant. Græcis &rapoi, millies apud quis sit. Et frustra qnaeras; neque
Homer. enim super legatorum nominibus om
q Utraque Ponti et Oceani ora] Por mes consentiunt.
cius Cato Propontidem Ponti Euxini, " Ligusticum sinum] Intra Corsi
Tiberius Nero Gaditamum fretum, cam et Liguriam.
Oceani ora, insederant, et sic utraque * Gallicum] Circa Massiliam.
Ponti et Oceani ora Pompeius com * Torquatus] L. Manlius Torquatms.
plexus. * Balearicum] Ad insulas Baleari
EpitoM. Ll B. 111. CAP. 6. 221

qua* primum maris nostri limen aperitur: Lentulus" Liby


cum ;* Marcellinus Ægyptium;35 Pompeii3° juvenes* A
driaticum; Varro Terentius* AEgæum,37 et Ponticum; [§. 10.
Pamphylium*** Metellus;' Asiaticum Cæpio;%9 ipsas Pro
pontidis*° fauces Porcius*' Cato* sic obditis**' navibus
quasi portam obseravit.** j Sic per omnes** æquoris [§. 11.
-

tullus lybicum Ed. Lips. 1. Lentulus lybicum Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Gryph.
—35 Ægiptium Ed. Par.—36 Pompei Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.—37 Ægeum
Ed. Med. Par. Gryph.—38 Et pamphylium Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven. Gryph.
Stad. Pont.—39 Scipio Ms. Duisb. Ed. pr. Carpio Ed. Gryph.—40 Propon
tidos Ms. Fran. Propontidas Ms. Duisb.—41 Portius Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Ven.—42 Obductis Mss. Regg. abditis Ed. Par. 1.—43 Ita Ms. Ryck.
Pal. 2. Sed portam observarit Ms. Naz. Pal. 1. Duisb. Fran. Voss. Ed. pr.
Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinshem. Zeu. Vetst. portù observavit Ed. Lips. 1.
2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Eorundem verborum obserare et obserrare, per
mutatio est in Mss. Justini xxvi. 1. 9.—44 Omnnis Ms. Berol. Duisb. Edd. vett.,

NOTAE

des e regione Hispaniæ. bello Piratico inter Delum et Cili


* Tiberius Nero] Tiberius Claudius ciam Græciæ classibus præfuisse.
Nero. Num tu hic nostrum Varronem Te
* Qua] Qua parte. rentium agnoscis ? Ipsissimus certe
b Lentulus] Cm. Cornelius Lentulus est: omnia conveniunt. Immo et
Marcellinus : sed hic locus, qui male eum eodem bello corona navali a
distinctus est, sic legendus : Lentulus Pompeio magno donatum fuisse
Marcellimus Libycum et Ægyptium; nam testatur Plinius: Festus etiam in na
Arb Marcellinus ad rò Lentulus pertinet. vali corona, prout fragmentum illud
Et Appianus Africum mare Lentulo supplicuit Criticæ lumem Scaliger.
Marcellino tributum fuisse aperte At inquies huic Varro Terentius, illi
docet. vero Terentius Varro nomen est.
* Pompeii juvenes] Cn. et Sext. Quasi vero ubique prænominum at
Pompeii, filii Pompeii Magni, qui que cognominum ordinem servaverint
tunc imperabat, et Gallicum fretum veteres. Res certa est.
obsederat.
• Pamphylium] Intra Rhodum et
“ Varro Terentius] Neque hic frus Cyprum insnlas.
tra me tempus trivisse putem, si tan * Metellus] Q. Cæcilius Metellus
dem verissima conjectura, quis iste Pius, ut pnto.
sit Varro Terentins, assequi possim. s Cæpio] Q. Servilius Cæpio.
Neque enim, qnod quidam somniant, * Porcius Cato] L. Porcius Cato,
de nescio quo M. Varrone Terentio cujus meminit Epitom. Liv. lxxiv.
Lucullo, mihi unquam probabitur; Vide supra Not. t. p. 220.
minus etiam tibi, cum rem resciveris. ' Obditis] Transversis. Gallice,
M. Terentius Varro, diligentissimus mnises de cóté.
ille investigator antiquitatis, cujus 3 Obseravit] Male alii obserrarit;
libri de Latino Sermone et de Re
nam rà quasi portam probant legen
Rustica ad nos pervenere, scribit ali dum obserarit.
cubi, puto in ii. de Re Rustica, se
2:22 L. ANN AEI FLO RI

portus, sinus,* latebras, recessus, promontoria,** freta,' pe


ninsulas,* quicquid piratarum*7 fuit, quadam indagine"*
inclusum et oppressum est. Ipse Pompeius in [§. 12.
originem fontemque belli Ciliciam versus est:** nec hostes
detrectavere*9 certamen, non ex fiducia,*° sed quia oppressi
erant, ausis' videbantur;* sed nihil tamen** amplius, [§. 13.
quam ut ad primum53 ictum concurrerent. Mox ubi cir
cumfusa** undique rostra viderunt, abjectis statim telis re
misque, plausu undique pari, quod supplicantium35 signum
fuit, vitam petiverunt. Non alias3° tam incruenta [§. 14.
victoria usi unquam37 sumus: sed nec fidelior in posterum
reperta gens ulla est. Idque prospectum** singulari con
silio ducis, qui maritimum genus° a conspectu longe remo
vitP maris, et mediterraneis59 agris*° quasi obligavit.°'°
-

Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Zeu. Fab. oTiis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
—45 Promuntoria Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—46 Pene insulas Ms. Reg. F,
Voss. Fran. insulas Ms. Reg. Q. paeninsulas Ed. Lugd. Freinsh. ubique.—
47 Piraticum Ms. Ryck. pyratarum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—
48 Versus est erant in Ms. Voss. 3. Ed. Lips. l. 2. (in quo est usus est) 3.
Med. Par. Grut. Fab. Vetst. Aberant a Mss. reliquis, et Ed. pr. Duk. 1. 2.
—49 Detractavere Ms. Ryck. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt.
Ven.—50 Fidutia Ed. Lips. 1. 2. 3. ubique.—51 Ausuri Ed. Blanc.—52 Ta
men aberat a Ms. Reg. Q. Sed tn Ed. Lips. 1.—53 Ut primum'Ed. Lips. 1. 3.
Med. Par. Ven. Gryph.—54 Circunfusa Ed. Lips. 1. Par.—55 Et supplican
tium Ms. Ryck. quod supplicätib? Ed. Lips. 1. 3. quod supplicantibus Ed.
Gryph. Stad. Pont.—56 Alia Ms. Naz. Voss. 2. 3. Ed. Lips. 1. 3. Ber. Sab.
Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont.—57 Nunquam Ed. Med. Par.
—58 Sic Ms. Naz. Reg. Q, FIor. Malliab. Fran. Sed repertum Ms. Pal. 1. re
perspectum Ms. Pal. 2. superscriptum. receptum Ms. Reg. F. conspectum Ms.
Ryck.—59 Mediterranis Ed. Lips. 1. mediterraneum Ed. Ven.—60 Aquis Ms.
Duisb. Ed. pr. Abest ab Ed. Gryph.—61 Quasi aquis oblig. Mss. Pall. Ed.
NOTAE

* Sinus] Littus incurvum, mare id ausi videbantur, quia oppressi


amplectens. Gallice, Golfe. erant ; tunc vero necessitas potius
' Freta] Maris angustiæ. Gall. dé quam audacia. Sic apud Livium lib.
troit. xxi. * Nec nunc illi, quia audent,
m Indagine] Metaphora a re vena sed quia necesse est, pugnant.'
toria. Indago enim est plagarum ° Maritimum genus] Cilices, Pira
series ad cingendos saltus, et incln tas.
dendas feras. Virgil. Æneid. iv. P Longe remorit] Eos in urbe Cili
* Saltusque indagine cingunt.' ciæ, quæ olim Solis dicebatur, collo
“ Non ex fiducia, sed quia oppressi cavit ; eamque Pompeiopolim, Pom
erant, ausi videbantur] Nom ex nimia peii urbem, appellavit.
sui fiducia nobiscum pugnavere, sed 'i Obligavit] Fortiter ligavit; sic
EPIToM. Li b. I 1 1. c A P. 7. 928

Eodemque** tempore et usum maris navibus' recuperavit,


et terræ homines suos reddidit. Quid prius33 in hac mirere^*
victoria? velocitatem, quod** quadragesimo die parta°
est ? an felicitatem, quod ne una quidem°7 navis amissa*
est? an vero°9 perpetuitatem, quod amplius piratæ7° non
fuerunt ?

CAP. VII.

BELLUM CRETICUM.'

CRETicUM bellum, si vera volumus* noscere,* nos [§. 1.


fecimus, sola vincendi nobilem* insulam cupiditate. Favisse
Mithridati videbatur: hoc placuit armis vindicare. Primus
invasit insulam Marcus Antonius,*° cum ingenti [§. 2.
quidem victoriæ spe atque fiducia, adeo, ut plures catenas;
in navibus, quam arma, portaret. Dedit itaque poenas [§. 3.
vecordiæ.** Nam plerasque naves intercepere hostes: cap
tivaque corpora religata velis ac funibus pependere: ac sic
velificantes triumphantium in modum Cretes7 portibus*suis
adremigaverunt.* Metellus* deinde totam insulam igni [§. 4.
* Et ita relis turgidis portibus suis appulere, instar triumphantium.
-

pr.—62 Eodem Ed. Par.—63 pus Ed. Lips. 2.—64 Mireris Ms. Fram. mirer
Ms. Ryck. Regg. Flor. Berol. Duisb. Voss. 1. 3. Ed. pr.—65 Velocitatem ?
quadr., omisso Tj quod, Ed. Lips. 2.—66 Peracta Ms. Flor. parata Ed. Ven.
—67 Quidem aberat a Ms. Reg. Q.—68 ämissa Ed. Lips. 1. ammissa Ed.
Lips. 8.—69 Vero abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Grypb.—
70 Pyrrate Ed. Lips. 1. 3. pyratae Ed. Lips. 2. Med. Par.
1 Creticu belli. Ed. Lips.I. Par. Ven.—2 Velimus Ms. Ryck.—3 Nosce Ms.
Naz.—4 Anthonius Ed. Ven.—5 Plures cathemas Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Vem.
plureis cutenas Ed. Gryph. Stad. Lngd. Pont. Freinsh. Fab.—6 Vaecord. Ed.
Med.—7 Crates Ed. Vem.— 8 Portubus Ed. Med. Par. Ven.—9 Gnosum Mss.

NOTÆ

obtinere, est fortiter tenere. a Nobilem] Inclytam, fabulosam,


' Navibus] In dandi casu. propter ibi educatum et sepultum
CAp. vii. Bellum Creticum] Anno Jovem, ut quidem vulgo credebatur.
Mundi 3876. ante Ch. Nat. 72. ab b Murcus Antonius] Pater Antonii,
Ur. Cond. 679. sexto anno belli Pi postea Triumvir fuit.
ratici de quo cap. sup. Coss. L. Li c Vecordiæ] Proprie est turbati et
cinio Lucullo et Marco Aurelio Cot mali animi morbus.
ta. d Metellus] Q. Cæcilius Metellus
224 L. ANNAEI FLORI

ferroque populatus, intra castella et urbes redegit, et Cnos


sum,9* et Erythræam,'°' et, ut Græci dicere solent, * urbium
matrem'* Cydoneam:**'* adeoque sæve in captivos [§. 5.
consulebatur,'* ut veneno se plerique conficerent:* '* alii
deditionem suam ad Pompeium'* absentem mitterent.
Et'* cum ille res'° in Asia gerens, eo quoque'7 præ- [§. 6.
fectum misisset Antonium,'*' in aliena'9 provincia incly
tus*° fuit: eoque infestior*' Metellus in hostes jus victoris**
exercuit: victisque Lasthene et Panare, Cydoneæ** duci
bus, victor rediit.** Nec quicquam amplius tamen** de

^ Postea cum Metellus igne et ferro rastarerat totam insulam, hostes repulit intra
castella et urbes Cnossum, Erythræam, et Cydonam matrem urbium, ut eam Græci
solent vocare.
* Et tam crudeliter decernebatur in captivos, ut multi se corrumperent veneno.
-

Begg. Gnoson Ms. Ryck. Malliab. Berol. Duisb. Fran. Ed. pr. Lips. 1. 2. s.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Stad. Gryph. Pont.—10 Nerithream
Ms. Pal. 1. Herithream Ms. Duisb. Ed. pr. Terithream Ms. Pal. 2. Fran. Ter
rithream Ms. Voss. 2. Cryteram Ms. Ryck. Erytrea Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Ven. Gryph.—11 Sic Ms. Naz. Pall. Reg. F, Toll. Duisb. Fran. Ed. pr.
Fab. Sed Ciconeam Ms. Ryck. Sidonicam Ms. Reg. Q. Cydoniam Ms. Voss. 1.
3. Ed. Grut. Vetst. Amstel. Duk. 1. 2. Cydonam Ms. Voss. 2. Ed. Stad. Lugd.
Zeu. cydonâ Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.Ven. Gryph.—12 Consulebantur Ed.
Lips. 1. 2. 3.—13 Veneno plerique interficerentur Ms. Voss. 2. rem. sese pl. conf.
Ed. Lips. 1. 3. vem. plerique sese confic. Ed. Lips. 2.—14 Pompeium Ed. Lips. 1. :
—15 Et omittit Ed. Blanc.—16 Rex Ms. Ryck.—17 Eoque Ms. Malliab. Fran.
eo Ed. Blanc.—18 Octarium Ed. Stad. Pont.—19 Illa Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Gryph.—20 Inclitus Ms. Pal. 1. 2. et Duk. plerique, Ed. pr. Sed irritus
Mss. Vin. Naz. Voss. 1. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald.
Ven. Gryph. Vin. Lugd. irrisus Ed. Stad. Pont. Zeu. Blanc. iratus Ms. Ryck.
—21 Infestius Ed. Stad. Pont.—22 Victoriae Ed. Vetst. Amstel.—23 Panace,
Cydoce Ms. Pal. 2. et Panarae, Cydonæ Ed. Med. Pro Cydoneae, Cydonae Ms.
Ryck. Malliab. Berol. Ed. Par. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zen. Vetst.
Cydones Ms. Fran. cydone Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven. Cydoniæ Ed. Amstel. Ab
Ms. Duisb. aberant, ut ab Ed. pr., verba: victisque...rediit.—24 Redit Ms.
Naz. Lips. 1. 3. Ber. Par. Pont.—25 in Ed. Lips. 1.
NOTÆ

Cretam petiit sexto anno post Anto ëtæ Græci locum Noster intelligit;
nium, et intra triennium bellum com qui tamen nunc quidem mon succur
fecit. rit.
e Cnossum] Urbem Cretæ ad Sep i, Cydoneam] Cydonea vel Cydonia,
temtrionem. urbs Cretæ ad Orientem.
f Erythræam] Urbem Cretæ ad 1 Antonium] Quis sit iste Antonius,
Erythraeum promontorium, et ab eo sane nescio. Dio non Antonium, sed
sic dictam. Octavinm vocat, qui a Pompeio Cre
s * Urbium matrem'] Cujusdam Po tam missus.
EP1ToM. LiB. III. CAP. 8. 225

tam famosa) victoria, quam cognomen * Creticum,' repor


tavit.

CAP. VIII.

BELLUM BALEARICUM.

QUATENUs: Metelli Macedonici* domus bellicis [§. 1.


nominibus assueverat, altero ex liberis ejus Cretico facto,"
mora non fuit, quin alter quoque* Balearicus vocaretur.
Baleares* per idem* tempus insulæ* piratica* rabie [§. 2.
corruperant maria.“ Homines feros atque sylvestres mi
reris ausos7 a scopulis suis saltem maria prospicere.
Ascendere etiam* inconditas* rates,9 et prænavi- [§. 3.
-

1 Quatinus Ed. Med. Par.—2 Quoque aberat a Ms. Reg. Q, Berol. Malliab.
Duisb. Ed. pr.—8 Id Ms. Reg. Q. Àbest ab Ed. Ven.—4 Insulæ abest ab
Ed. Blanc.-i5 Pyraticu Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. ubique.—6 Maria
corruperant Ms. Ryck. Berol. Malliab. Duisb. Fran. Ed. pr.-7 Aus° Ed.
Lips. 3.—8 In conditas Ed. Lips. 3.—9 Naves Ms. Pal. 1. e glossemate.—

NOTÆ

5 Famosa] Nota, * famosa' in bonam telli Cretici fratrem dicit, et utrum


partem, raro, quod sciam, reperias. que Metelli Macedonici filium ; cum
CAP. viii. Bellum Balearicum] An certum sit Metellum Creticum, non
mo Mundi 3827. ante Ch. Nat. 121. Metelli Macedonici, sed ejus filii L.
ab Ur. Cond. 630. Coss. Q. Caecilio Metelli Dalmatici, qui Balearici fra
Metello Balearico, et T. Quintio Fla ter fuit, filium fuisse. Ita ut sic ge
minio. neris series sit ducenda: Q. Cæcilius
a Metelli Macedonici] Qui ex devic Metellus Macedonicus, ex quo Q.
ta Macedonia Macedomici momem re Cæcilius Metellus Balearicus, et L.
portaverat. Vide lib. 11. 14. Metellus Dalmaticus, cnjus posterio
b Altero er liberis ejus Cretico facto] ris, Dalmatici scilicet, Q. Cæcilius
In his verbis duo gravissimi errores. Metellus Creticus filius fuit. Ergo
Primus in eo est, quod Q. Cæcilium Metelli Macedonici non filius, sed
Metellum, qui Cretam devicit, Cre mepos. Tamen ut Floro suppetias
ticum dictum facit, ante quam hic al feras, verum esse queat quod habet
ter Metellns Balearicus dictus fuerit; Salmasius, plerumque liberorum ap
cum constet, hunc Balearicum cog pellatione nepotes, pronepotes etiam
nominatum fuisse totis circiter sexa contineri.
ginta amnis antequam prior ille Cre e Baleares] E regione Hispaniæ.
ticus diceretur. Quod ex iis quæ Alibi dictum.
utrique capiti præmisimus facile col d Ascendere etiam] Istud * etiam ' a
liges. Alter vero error est, quod superioribus pendet, * mireris ausos
hunc Metellum Balearicum illius Me saltem maria prospicere:' quasi di
Delpli. et Var. Clus. Flor.
226 L. ANNAEI FLORI

gantes'° subinde inopinato impetu terruere.*" Sed [§. 4.


cum venientem ab alto Romanam classem prospexissent,
prædam putantes, ausi etiam occurrere: et primo impetu
ingenti lapidum saxorumque'* nimbo'* classem operue
runt.'* Tribus quisque fundis præliatur.** Certos [§. 5.
esse quis miretur'° ictus, cum hæc sola genti'7 arma sint,*
id unum ab infantia'* studium ? Cibum puer a matre non
accipit, nisi quem, ipsa monstrante, percussit.'9 Sed [§. 6.
non diu lapidatione terruere Romanos:*° postquam comi
nus*'' ventum est, expertique rostra, et pila venientia,*
pecudum in morem clamore sublato petierunt** fuga littora:
dilapsique** in proximos tumulos, quærendi fuerunt, ut
vincerentur.

CAP. IX.

EXPEDITIO IN CYPRON.

ADERAT fatum insularum. Igitur et Cypros' recepta [§. 1.


sine bello. Insulam veteribus divitiis abundantem, et [§. 2.

• Conscendere etiam naves infabres, et postea prætercurrentes turbavere inexpec


tato impetu.
- -

10 Pernarigantes Ms. Ryck.—11 Terrere Ms. Ryck. Pal. 1. Flor. Berol.


Duisb. Ed. pr.—12 Saa:orum Ms. Ryck.—13 Nymbo Ed. Lips. 2.—14 Operue'
Ed. Lips. 1. operuere Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—
15 Præliantur Ed. Fab.—16 Miratur Ed. Lips. 2. meretur Ed. Lips. 3.—
17 Gentis Ms. Voss. 1.—18 Abinfatia Ed. Lips. 1.—19 Monstravit percussit
Ed. Lips. 1. . . onstrarit, perc. Ed. Lips. 2. Pro percussit, percuserit Ms.
Ryck. percusserit Ms. Reg. Q, Ed. Amstel.—20 Romanos terruere Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—21 Cóminus Ed. Lips. 1.
3.—22 Pecuerunt Ed. Lips. 1. 2. 3.—23 Dilapsi Ms. Ryck. elapsique Ms. Voss.
3. dilapsi quæ Ed. Par.
1 Sic Mss. Duk. plerique. Etiam Edd. vett. ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par.

NOTAE

cat, sed mon contenti maria prospex- f Cominus] Prope.


isse, inconditas etiam rates ascen- s Pila venientia] Pila, quæ corpus
dere. penetrabant, ut puto, et notandum.
* Cum haec sola genti arma sint] Ab CAP. ix. Erpeditio in Cypron] An
ipsis etiam armis, a lapidum jactu, no Mundi 3892. ante Ch. Nat. 50. ab
quod Græce θάλλcuv dicitur, nomen Urbe Cond. 695. Coss. L. Calpurnio
sortiti. Pisone, et A. Gabiuio.
epiToM. L1B. 1 II. CAP. 10. 927

ob hoc* Veneri sacram,* Ptolemaeus* " regebat. Sed* [§. 3.


divitiarum* tanta erat fama, nec falso, ut victor gentium
populus,5 et donare regna consuetus, Publio Clodio Tri
buno6 duce,7* socii vivique regis confiscationem* mandave
rit. Et ille quidem ad rei famam veneno fata præ- [§. 4.
cepit.9 Ceterum Porcius*° Cato'' Cyprias opes [§. 5.
liburnis* per Tiberinum ostium'* invexit: quæ res latius*
ærarium'* populi Romani, quam ullus triumphus, implevit.
CAP. X.

BELLUM GALLICUM.

AsiA Pompeii' manibus subacta.* Reliqua,* quæ [§. 1.


restabant in Europa, fortuna in Cæsarem transtulit. Re

Ven. Stad. Lugd.—2 Ab hoc Ms. Ryck. Voss. 3. Ed. Junt. Ven. adhoc Ed.
Blanc.—3 Ptholemeus Ed. Lips. 1. 2. 3. Ptolomæus Ed. Med. Par. Ptholemæus
Ed. Ven. ubique. Ptolomæus Ms. Ryck. Duisb. Fran. Ed. pr.—4 Et Ms. Naz.
Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Vem. Stad. Lugd.
Pont.—5 Populus Ro. Ms. Ryck. quod glossema redolet.—6 Plebis add. Ed.
Stad. Pont.—7 Ducem Ed. Par.—8 Confiscatóe Ed. Lips. 2.—9 Percepit Ed.
pr.—10 Portius Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—11 Cato Uticensis Ms.
Ryck.—12 Tyberinum hostiù Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—13 Erra
rium Ed. Lips. 1.
1 Pompei Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.—2 Ita Ms. Naz. Ryck. Regg.
Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Sed reli

NOTAE

* Veteribus divitiis abundantem, et publicarentur, quod se olim a Piratis


ob hoc Veneri sacram] Certe hic error captum non redemisset. Ducem igi
est, nec idonea hæc assertio: dives tur illum ob latam legem vocat nos
est ; ideoque Veneri sacra. Deinde ter.
cur infra, * sed divitiarum tanta erat e Liburnis] Liburna parva quædam
fama.' Si hic de divitiis egit Noster, navigia a Liburnis Illyridis populis
certe hæc satis valida sunt argumen dicta. Horat. * Ibis liburnis, inter
ta, quis probetur legendum veteribus alta navium, Amice, propugnacula.'
deliciis; quo facto rationem habes, * Quæ res latius] Confectam pecu
cur Veneri sacra dicatur. miam 7000. talentorum scribit Plu
" Ptolemæus] Ut puto hic est Pto tarch. in Caton.
lemæus Dionysius, qui et Auletes di CAP. x. Bellum Gallicum] Eodem
cebatur. anno, quo expeditio in Cypron Ca
• Sed dicitiarum] * Sed' est trans pite superiori.
itio. • Asia Pompeii manibus subacta] Vide
* Publio Clodio Tribuno duce] Is supra cap. 5.
Clodius legem tulit, ut ejus bona
22S L. ANNAEI FILORI

stabant autem immanissimi* gentium Galli,* atque [§. 2.


Germani:* et, quamvis* toto orbe divisa,* * tamen° qui7
vinceret, habuit Britannia.** Primus Galliæ motus ab
Helvetiis' coepit: qui Rhodanum inter et Rhenum siti, non
sufficientibus9 terris, venere sedes'° petitum, incensis moe
nibus suis: hoc sacramentum'' fuit, ne redirent.* Sed [§. 8.
petito tempore ad deliberandum, cum inter moras Cæsar,
Rhodani ponte rescisso,'* abstulisset fugam, statim belli
cosissimam gentem sic in sedes'* suas, quasi greges in
stabula pastor,'* deduxit.'s Sequens'^ longeque'7 [§. 4.
cruentior pugna Belgarum,'** quippe pro libertate pugnan
tium. Hic cum multa Romanorum militum insignia, tum
-

quas Ms. Pal. 1. reliquias Ms. Pal. 2. et Duk. ceteri, Ed. pr.—3 Inmanissimi
Ed. Lips. 1.—4 Quanris Ed. Lugd. ubique.—5 Sic Ms. Pal. 2. Sed divisi
Ms. Naz. Voss. 3. Ed. Lips. 1. Ber. Med. Par. 2. Ven. dicisit Ed. Par. 1.
dirisi Brithani Ms. Ryck. divisam Ms. Pal. 1. Regg. Duisb. Fran.—6 Tn Ed.
Lips. 1.—7 Quam Ms. Fran. Voss. 3.—8 Britanniam Mss. Duk. omnes, ex
cepto Voss. 3. Britaniam Ms. Ryck. Ed. Lips. 1. 3. Jnnt. Ven.—9 Siti, suf
fic. Ed. Vem.—10 Sic Ms. Pal. 2. Berol. Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Grut. Fab. Vetst. Sed sedem Ms. Ryck.
Naz. Pall. Flor. Malliab. Duisb. Voss. 2. Regg. Fran. Ed. pr. Amstel. Duk.
1. 2. sede Ms. Voss. 1.—11 Sacrü Ed. Lips. 1. 2. 3.—12 Reciso Ms. Ryck.
resciso Ms. Voss. 3.—13 Ædes Ms. Pal. 1. edes Ms. Voss. 2.—14 Pastorum
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem. Gryph.—15 Deduxit, et atroci prælio com
misso muro cinrit Ms. Voss. 3.—16 Ms. Pal. 2. hinc incipiebat Caput novnm.
—17 Ita Ms. Naz. Ryck. Regg. Voss. Flor. Sed longe Mss. Vin. et Duk.
ceteri, Ed. pr. Vin. Stad. Pont. Fab.—18 Nerviorum Ed. Ald.—19 Sic Ms.
NOTÆ

b Galli] De quibus supra dictum Les Suisses.


est. 8 Hoc sacramentum fuit, ne redirent]
c Germani] Populi supra Illyrium, Is mos erat populis patriam deseren
quorum regio totius Europæ latissima tibus, ingenti quodam juramento se
est. nunquam redituros polliceri. Sic
u Toto orbe divisa] Idem Virgil. apud Horat. * Phocæorum Velut
Eclog. 1. * Et penitus toto divisos orbe profugit execrata civitas.' Et infra :
Britannos.” Nam ora Gallici littoris * Sed juremus in hæc: simul imis
finis orbis putabatur. saxa renarint Vadis levata, ne redire
e Britannia] Trium insularum Bri sit nefas.' Helvetii vero non jnre
tannicarum ad Oceanum Occidenta jurando, sed dirutis suis moenibus
lem maxima. Gall. Angleterre. viam reditu præcidere.
* Helcetiis] Olim Galliæ populi, b Belgarum] Galliæ Belgicæ po
nunc inter Germanos, inter Juram puli. Hic autem Nervios Noster in
montem, Rhenum, et Rhodanum flu telligit, qui in Belgis numerabantur.
mina, Lemanumque lacum. Gall.
EPITOM. LIB. III. CAP. 10. 229

illud egregium ipsius ducis:' quod, nutante in fugam'9 ex


ercitu, rapto*° fugientis** e manu scuto, in primam** voli
tans aciem, manu prælium restituit.*) Inde cum Vene- [§. 5.
tis* etiam navale bellum: sed major cum Oceano, quam
cum ipsis navibus rixa: quippe illæ rudes et informes,** et
statim** naufragæ, cum** rostra sensissent:** sed hærebat
in vadis*7 pugna, cum æstibus solitis**' cum*9 ipso certa
mine" subductus Oceanus intercedere bello videretur.*
Illæ quoque accessere diversitates pro gentium loco- [§. 6.
rumque natura. Aquitani,° callidum genus, in speluncas
se recipiebant: jussit includi.° Morini3° P dilabebantur*' in
sylvas: jussit incendi. Nemo tantum feroces dixerit [§. 7.
Gallos : fraudibus agunt. Induciomarus** Treviros," **

• Hic et multa Romanorum militum præclara facinora, et præcipue illud ipsius


ducis erimium, quod exercitu inclinante in fugam, erepto clypeo e manu fugientis,
adprgm aciem volans, pugnando prælium erexit.
Sed praelium in vudis restabat, cum Oceanus constitutis motibus in media pugna
recedens videretur se bello interponere.

Flor. Voss. 3. Berol. Sed in fuga Mss. Duk. ceteri, Ed. pr. Lips. 1. 2. 3.
Sab. Med. Par. Junt. Ven.—20 Rupto Ed. Lips. 2.—21 Fugiente Ed. Par.
—22 Primum Ed. Lips. 3.—23 In formes Ed. Lips. 1.—24 Statim omis
sa Copula, Ed. Par.—25 Cum abest ab Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Gryph.
Stad. Pont.—26 Sensisset Ed. Ven.—27 Vado Ed. Lips. 1. 2. 3.—28 Solutis
Ms. Pal. 2. solutus Ms. Pal. 1. Dnisb. Regg. Fran. Voss. 1. Ed. pr.—29 Tum
Ed. Lips. 3.—30 Sic emendavit Vinetus. T Nam mora Mss. Vin. Naz. (in quo
eadem manu supra scriptum erat nec) et Duk. plerique, Ed. pr. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Gryph. nec mora Ms. Pal. 1. mox Ms. Voss.
3. Ed. Ald.—31 Dilabebatur Ed. Gryph.—32 Indutiomarus Mss. Vim. non
nulli, Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vén. Gryph. Indutiomaris Ed. Lips. 3.
Inductiomarus Mss. Vin. Duisb. Ed. pr.—33 Ἑκά Mss. Vin. Duisb. Fram.

NOTAE

' Ipsius ducis] Cæsaris. ipso Oceani Gallici littore.


* Manu prælium restituit] De hoc 1 Æstibus solitis] Aestum dicit maris
Sueton. cap. 62. * Inclinatam aciem recessum.

solus sæpe restituit, obsistens fugi m Cum ipso certamine] Error tur
entibus, retinens singulos, et contor pis. Scribe, in ipso.
tis faucibus convertens in hostem ; n Aquitani] Galliæ populi, quorum
et quidem adeo plerumque trepidos, regio Aquitania.
ut aquilifer moranti cuspide sit com o Jussit includi] Cæsar scilicet.
minatus, alius in manu retinentis p Morini] Belgii populi.
reliquerit signum.' q Treviros] Treviri vel Treveri,
* Venetis] Veneti Galliæ populi in Galliæ Belgicæ populi.
2:30 L. ANNAEI FLORI

Ambiorix** convocavit Eburones:' utrique, absente Cæ


sare conjuratione facta,35 invenere legatos:* sed ille' [§. 8.
fortiter a Dolabella3° " summotus est, relatumque regis
caput: hic," insidiis in valle dispositis, dolo perculit:"
itaque et castra direpta sunt, et aurum ablatum. Cottam*7
cum Titurios* Sabino legato39 ibi*^ amisimus. Nec ulla de
rege* mox ultio: quippe perpetua trans Rhenum** fuga
latuit.* Nec Rhenus ergo** immunis: nec enim** fas [§. 9.
erat, ut liber esset receptator hostium atque defensor.
Sed prima contra Germanos illius* pugna, justissi- [§. 10.
mis quidem ex causis. Ædui* de44 incursionibus eorum
querebantur. Quæ Ariovisti° superbia?45 Cum legati* [§. 11.
dicerent, * Veni ad Cæsarem:' * Quis est autem* Cæsar ?'

Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.—34 Ambiotrix Ed. Gryph.—35 Fcâ Ed.
Lips. 1.—36 Dolobella Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. T. Labieno Ed.
Stad. Pont.—37 M. Cottam Mss. Vin. Ryck. Naz. Pal. 2. Regg. Malliab.
Duisb. Fran. Voss. Ed. pr. L. Cottam Ms. Pal. 1.—38 Tiburio Ed. Par. Ti
gurio Ed. Lips. 3.—39 Legato aberat a Ms. Reg. Q. Ed. Blanc. legatos.—
40 Ibi omittunt Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—41 Trasrhenw
Ed. Lips. 1. Par. In Lugd. est Renum, ubique.—42 § Ed. Lips. 1.—
43 Etiam Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph.—44 Hædui de Ms. Pal. 2.
Reg. Q, Toll. Sed Edui de Ms. Ryck. Ed. Ald. Haecari de Ms. Voss. 1. Hecca
vi de Ms. Pal. 2. Ed. pr. Eccani, vel Heccaui, de Mss. Vin. Haec autem Ms.
Voss. 2. Haec avide Ms. Voss. 3. Ed. Ber. Med. Par. Junt. hec aride Ed.
Lips. 1. 2. 3. hæc aride Ed. Ven. Cecani de Ed. Sab. Sequani de Ms. Reg. F.
Sequani enim de Ed. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Haedui enim de Ed.
Gryph. Freinsh.—45 Sic Ms. Pal. 1. 2. Ed. pr. Sed Ariovisti regis sup. Ms.
Naz. Ryck. Fran. Voss. Malliab. (in quo tamen tantum ascriptum erat) Ed.
Lips. 1. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Gryph. Stad. Lugd. Pont.

NOTAE

* Eburones] Galliae Belgicæ itidem * Latuit] Quis latuit ? Fuit cum


populi. Horum regio Gall. vocatur, legendum putarem latuere, Treviri
Liege. scilicet et Eburones; sed nil mutan
* Legatos] Cottam et Titurium Sa dum: latuit, scilicet Ambiorix, quam
binum. vis remotior paulo sit. Et hic cum
* Sed ille] Induciomarus. commentariis Cæsaris consentit Nos
• A Dolabella] Hic errasse Nos ter, quos procul dubio legerat.
trum puto; neque enim Dolabella * Contra Germanos illius] Illius
Treviros vicit, sed Labienus; et La Rheni scilicet.
bienum vocat Dio. a Ædui] Galliæ populi, alibi dic
* Hic] Ambiorix. tum. Male in al. Cod. legitur Se
* Dolo perculit] Nota * perculit' quani.
neutropass. pro perculsus fuit. b Arioristi] Germanorum ducis.
* De rege] Induciomaro. e Legati] Romanorum.

.
EPITOM. LlB. III. CAP. 10. 2:31

et, * Si vult,*7 veniat,' inquit: et, * Quid ad illum, quid


agat nostra Germania? num** ego me interpono Romanis?'
Itaque tantus gentis novæ*9 terror in castris, ut [§. 12.
testamenta passim etiam in principiis*°* scriberentur. Sed
illa immania corpora, quo erant majora, eo magis gladiis
ferroque patuerunt. Qui calor in præliando militum [§. 13.
fuerit, nullo magis exprimi potest,** quam quod, elatis
super caput scutis, cum se testudine*** barbarus tegeret,
super ipsa Romani scuta salierunt: et inde in jugulos gla
diis descendebant. Iterum** de Germano* Tencteriss* [§. 14.
querebantur. Hic vero jam Cæsar ultros° Mosulam578 navali

Arioiusti regis Ed. Lips. 2. Ven.—46 Autem est Ed. Stad. Pont.—47 Si quid
vult Ms. Voss. 3.—48 Non Ms. Ryck.—49 Novae abfuerat primo ab Ms. Mal
liab., postea ascriptum. Aberat etiam a Ms. Ryck.—50 Etiam principibus
Μs. Duisb. Ed. pr. et in principiis Ms. Ryck. Flor. Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2.
8. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Vem. Gryph. Grnt. Lugd. Zeu. Vetst. in
principiis, omissa Conjunctione, Ed. Stad. Pont.—51 Pòt Ed. Lips. 1.—52
Se veluti testudine Ms. Reg. F, Ed. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu.
Vetst.—53 Iterum vero Ms. Ryck. Duisb. Berol. Ed. pr. iterum uno Ed. Lips.
1. 2. Med. Par. Ven. iterum unum Ed. Lips. 3. iterum ubi Ed. Gryph. Stad.
Pont.—54 De Germanis Mss. Vin. Fran. Ed. Gryph. Stad. Grut. Lugd.
Pont. Zem. Vetst.—55 Centeri Mss. Vin. Duk. plerique. Tenchateri Ed. Gryph.
Treviri Ms. Reg. Q. cètenari Ed. Lips. 1. Par. 2 cetenarii Ed. Lips. 3. cen
tenarii Ed. Lips. 2. Med. Par. 1. Ven. Menapii Ed. Stad. Pont.—56 Ultra
Mss. Vin. Pal. 2. Voss. Ed. Junt. Ven. Stad. Grut. Lugd. Zeu. Fab. Vetst.
—57 Mosellam Ms. Reg. Q, Ed. Zeu. Mossilam Ms. Fran. Mossellam Ms.
Pal. 1. Ed. Lips. 1. 2. 3. Massiliam Mss. Vin. Ryck. Reg. F, Voss. Duisb.
(in cujus tamen margine manus recentior ascripserat Mosellam). Ed. Med.

NOTÆ

« In principiis] Principia, est spa- dum fuerat, Iterum de Germano Galli


tium quoddam in mediis castris, ubi querebantur: sed suo more fecit Flo
fortissimi tendebant, præcipua item rus, qui tfjs μέν άληθelas èv rais à pm
signa defixa. ^yfareauv άλιγόρησrev, oùx fjxuora δέ ère
• Testudine] Testudo est junctio μ*λήθη Φpdore&s te xal eù®wvlas* hoc
corporum armorumque, et scuta par est, ut magni illius interpretis verbis
tim lateribus applicata, partim capi utar, Minus sane multam in reri per
tibus superlata. Græcis avvaorruoruòs, vestigatione quam in exornanda compo
conscutatio, dicitur. nendaque oratione industriam posuit.
* Iterum de Germano Tencteri] Hic Tencteri Germaniæ populi prope Rhe
a Cæsare dissentit Noster. Cæsar num, Luppiam, et Lonam fluvios ha
enim tunc primum Rhenum transiit bitantes.
postquam Tencterorum magnam stra s Mosulam] Mosula, sive Mosella,
gem edidisset. Vide Comment. Cæ Galliæ Belgicæ fluvius. Gallice, Mo
saris, iv. 4. Quid igitur ? Scriben selle.
2:32 L. ANNAEI FLORI .

ponte transgreditur, ipsumque Rhenum: et Hercyniiss* *


hostem quærit39 in sylvis; sed in saltus*° et paludes genus
omne diffugerat. Tantum pavoris incussit intra ripam
subito Romana vis. Nec semel** Rhenus, sed** [§. 15.
iterum quoque, et quidem ponte facto,°* penetratus est.
Sed major aliquanto trepidatio: quippe cum Rhenum suum
sic ponte, quasi jugo, captum viderent, fuga rursus in sylvas
ac** paludes: et,35 quod acerbissimum Cæsari fuit, non
fuere, qui° vincerentur. Omnibus terra marique [§. 16.
captis,' respexit Oceanum, et quasi hic Romanus°7 orbis!
non sufficeret, alterum cogitavit. Classe igitur comparata**
Britanniam petit. Transit%9 mira celeritate: quippe qui7°
tertia vigilia* Morino7' solvisset a portu,' minus quam
medio die insulam7* ingressus est. Plena erant [§. 17.
tumultu hostico littora: et trepidantia7*" ad conspectum

Mosam Ed. Ven. Stad. Pont. Monsulam Ed. Gryph.—58 Hyrciniis Ed. Lips.
1. 2. Med. Par. 2. hyrcinis Ed. Par. 1. hirciniis Ed. Lips. 3. Ven. herciniis
Ed. Gryph.—59 Querint Ed. Ven.—60 In silras Mss. Regg. Malliab. Pal. 2.
in silris Ms. Fran.—61 Sel' Ed. Lips. 1. simul Ed. Ven.—62 Et Ms. Naz.
Ryck. Regg. Berol. Duisb. Fram. Voss. Edd. vett. omnes, ut Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven.—63 Fcò Ed. Lips. 1.—64. Et Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Stad. Pont.—65 Ita Ed. Vin. Stad. Lugd. Sed sed quod Ms.
Naz. Pall. et Duk. omnes, Edd. vett. omnes, in his Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Duk. 1. 2.—66 Que Ed. Lips. 2.—67 Sic Ms. Naz. Pal. 2. Fran.
a manu prima Ed. Lips. 1. 3. Ber. Sab. Med. Par. Sed Romanis Ms. Fran.
a manu secunda, Regg. Duisb. Voss. 2. 3. Ed. pr. Lips. 2. Med. Junt. Ald.
Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont. Zeu. Freinsh. Fab.—68 Cóperata Ed. Lips.
1.—69 Petit. In Britanniam transit Ms. Ryck. Pall. Regg. Toll. Duisb. Voss.
1. 2. Fran. Ed. Lips. 1. (in quo tamen scriptum est britania) 3. Ven. Gryph.
Stad. Lugd. Pont. transit, omisso τφ petit, Ms. Voss. 3. Ed. pr. Lips. 2.
Med. Par. Freinsh.—70 Sic Ms. Naz. et Duk. fere omnes, Edd. vett., ut
pr. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Freinsli. Sed quum Ed. Stad. Grut.
Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—7 1 Marino Ms. Ryck. Reg. F. Mario Ms. Voss. 3.
JMona Ms. Voss. 1. 2.—72 In insulum Ms. Flor. Malliab.—73 Trepidantium

NOTÆ

* Hercyniis] Alibi dictum. vigilias dividebantur, singulæ vigiliæ


' Omnibus terra marique captis] Hic tribus horis constabant. Tertia igi
errat Noster. Cæsar enim, ut ex ta tur vigilia incipere poterat a media
bulis patet, jam bis Germaniam pe nocte.
tierat antequam Treviros et Eburo 1 Morino solrisset a portu] Morinus
nes devicisset. portus est in Gallia Belgica.
j Hic Rom. [Romanis] orbis] Optime * Trepidantia] Præ nimio metn
in Edit. Salmasii, Romanus. festinantia.
* Tertia rigilia] Noctes in quatuor
EPIToM. LiB. III. CAP. 10. 283

rei novæ° carpenta volitabant: itaque trepidatio pro vic


toria fuit. Arma et obsides° accepit a trepidis: et ulterius
iisset,74 nisi improbam classemP naufragio castigasset
Oceanus. Reversus igitur in73 Galliam, classe ma- [§. 18.
jore, auctisque copiis,7° in eundem rursus Oceanum, eos
demque77 rursus Britannos,7° Calidonias79 secutus in syl
vas,*°* unum quoque e** regibus Cavelianis**' in vincula
dedit. Contentus his (non enim provinciæ,** sed [§. 19.
nomini* studebatur***) cum majore, quam prius, præda
revectus** est; ipso quoque Oceano tranquillo magis, et
propitio, quasi imparem se fateretur. Sed maxima [§. 20.
omnium eademque novissima conjuratio fuit Galliarum:*°
cum omnes pariter Arvernos*7 atque Biturigas,*** Carnu
* Non enim provincia, sed fama quaerebatur.

Ed. Stad. Pont.—74 Isset Ms. Duisb. Fram. Edd. vett. omnes, ut Lips. 1.
2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. esset Ms. Ryck.—75 Ad Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—76 Sic Ms. Naz. Ryck. Voss. Ed. Lips. 1.
2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Vin. Stad. Pont.] Sed
auctisque admodum copiis Mss. Pall. Regg. Duisb. Fran. Berol. Flor. Ed. pr.
Grut. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. auctisque in modum copiis Ms. Malliab.—
77 Eos denique Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—78 Brytannos Ed. Med.—
79 Calydonias Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. calidonios Ed. Ven.—
80. Silras, omissa Præpositione, Ms. Pal. 1. insulás Ms. Pal. 2. Regg. Mal
liab. Berol. Duisb. Fran. Voss. 1. 2. Ed. pr.—81 Est Ed. Ven.—82 Ita Ms.
Ryck. Naz. Pall. Duisb. Voss. Ed. Lips. 1. 2. 8. Ber. Sab. Med. Par. Junt.
Ven. Sed Callidonianis, vel Cavelianis, vel Carelianum Mss. Vim. Carelianum
IMss. Regg. Ed. Stad. Pont. Calidonianis Ms. Fran. Claudianis Ms. Voss. 1.
Carelanis Ms. Berol. Malliab. Voss. 3. Ed. pr. Gryph. Stad. marg. Grut.
Lugd. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Cassivellaunum Ed. Ald. Cassivelauni Ed.
Blanc.—83 Provinciis Ed. Stad. Pont.—84 Studebat Ms. Voss. 2. 3.—85 Re
versus Ed. Lips. 1. fortassis e glossemate.—86 Gallorum Ed. Lips. 2. Et hoc
vereor ne sit glossema.—87 avernos Ed. Med. Par. Ven. Gryph.—88 bytu

NOTÆ

° Rei morae] Navium, quæ illis im tum nescio. Alii legunt e regibus
cognitæ. Cassivelaunis, Cæsarem secuti, ubi le
° Arma et obsides] Idem Sueton. gitur, e regulis Cassicelaunis. Est au
cap. 23. * Aggressus est et Britan tem Cassivelauni oppidum in Anglia.
nos ignotos antea: superatisque pe • Nom enim prorinciæ, sed nomini]
cunias et obsides imperavit.' Romani non Angliam in provinciæ
P Improbam classem] Id est, auda formam redigere, sed ex ea devicta
ciorem. Ita boni scriptores solent. sibi nomen aliquod comparare quæ
“ Calidonias sylvas] In Anglia. rebant.
* Cav. [Carelanis] An Carelani no * Biturigas] Bituriges Aquitaniæ
men regulis Angliæ dari fuerit soli. populi intra Ligerim et Germaniam.
2:34 L. ANNAEI FLORI

tas*9* simul Sequanosque contraxit,9° ille corpore, armis,


spirituque* terribilis, nomine etiam quasi terrore compo
sito,9** Vercingentorix:9* ille festis diebus, et con- [§. 21.
ciliabulis,9** cum frequentissimos in lucis* haberet,* feroci
bus dictis ad jus pristinum libertatis erexit. Aberat [§. 22.
tunc Cæsar, Ravennæ* delectum agens:* et hyeme9s creve
rant Alpes: sic interclusum9° putabant iter. Sed ille qua
lis erat97* ad nuntium rei felicissimæ temeritatis9°° per
* Cum in sylvis concionaretur eos numerosissimos.

rigus Ed. Med. Par. Ven. Bituricas Mss. Vim.—89 Carnuitas Ms. Burdig.
Carnuntas Ms. Naz. Duisb. Fran. Voss. 1. Ed. Lips. 1. 3. Ven. Caruntas Ed.
Lips. 2.—90 Contraheret Ed. Lips. 1. 2. 3. Gryph. contra Ed. Med. Par.—
91 Et nom. et q. t. c. Ed. Stad. Pont. nomine adque terrore etiam composito Ms.
Pal. 2. nomine atque terrore etiam quasi comp. Ms. Berol. Duisb. Ed. pr. mo
mine et quasi Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem. Gryph. nomine etiam quasi ad
terrorem Ed. Amstel. nomine adaeque in terrorem etiam composito Ed. Blanc.-
92 Bergentoriae Ms. Ryck. In Mss. Duk. scriptum erat Vergincetoris, vel
Vergigentoris, vel Vergügecoris, vel Vergingetoriar,vel Vergintetorrir Ed. Lips.
1. 3. Med. Par. Vergingetoriae Ed. Vetst. Vercingetoriae Ed. Ven. Vergintorix,
Vergirgentoris, et Vergingetoriae Mss. Vin.—93 Sic diserte Ms. Naz. Pal. 2.
Ryck. Duisb. Voss. 3. Ed. Junt. Ven. Sed et concilialibus Ms. Pal. 1. Reg.
Q, Fran. Voss. 1. 2. et consiliabilibus Ms. Reg. F. et comitialibus Ed. Med.
Par. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinshem. Zeu. Fab. Vetst. et eomi
cialibus Ed. Lips. 2. et cóciabul' Ed. Lips. 1. et cöciäbulis Ed. Lips. 3.—94 Lo
cis Ed. Par.—95 Hyeme Ed. Lips. 1.2. s. Med. Par. ubiqne.—96 Inter clu
sum Ed. Lips. 1.—97 Erat quasi Ms. Ryck.—98 Felicissime, omisso τφ teme

NOTAE

• Carnutas] Celtarum populos in consilii capiendi gratia. Festos au


Gallia; quorum regio Gallice voca- tem dies elegerat Vercingentorix, ut
tur Chartraine. melius latere posset, quod comitiali
* Spirituque] Spiritus quandoque bus diebus non ita facile potuisset.
pro arrogantia sumitur, ut hic. y Ravenna] Ravenna, urbs Italiæ
" Quasi terrore composito] Legit in Boiis, in ipso Adriatici maris lit
Salmasius quasi ad terrorem composito, tore.

quod præstat; sed et altera lectio re * Delectum agens] Delectum mili


tineri potest, modo majuscula litera tum.
Terrore scribas. Illi enim personam • Qualis erat] Græci dicunt &s elxev,
dat Noster, fingens eum, Terrorem sci ut erat: id est, statim, sine mora.
licet, nomen Vercingentoriae compo Aliter Latini dicerent, Sic.
suisse : vel legendum terrori, pro ad b Ad nuntium rei felicissimae temeri
terrorem. tatis] Hæc omnino perturbata nemo
* Concil. [Comitialibus] Optime in non videt. Legit Salmas. Sed ille
Cod. Salmas. legitur concilialibus. Con qualis erat ad nuntium rei, felicissima
ciliales dies, ii dicuntur quibus in temeritate, per invios ad id tempus, &c.
conciliis seu conciliabulis convenitur, Forsan legendum, Sed ille qualis erat
EPITOM. LIB. III. CAP. 10. 235

invios99 ad' id tempus montium tumulos,* per intactas vias


et nives,** expedita manu* emersus** occupat Galliam, ets
ex distantibus* hybernis castra contraxit;' et ante7 in media
Gallia fuit, quam ab ultima* timeretur. Tum ipsa [§. 28.
capita belli aggressus, urbes; Avaricum** cum quadra
ginta millibus9 propugnantium sustulit; Alexiam*°' ducen
torum quinquaginta millium'' j juventute subnixam flammis
adæquavit.** Circa Gergoviam'*' Arvernorum** tota'4 [§. 24.
* Diruit Avaricum cum quadraginta millibus defensorum, et flammis solo aqua
vit Alexiam fretam juventute ducentorum quinquaginta millium militum.

ritatis, Ms. Pal. 2. (rem felic. temer.) Ed. Amstel. Blanc.—99 Inritos Ed.
Grut. Stad.—l In Ms. Reg. Q. Ab Ed. Fab. abest rò ad.—2 Multos Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par.—3 Et nives aberant a Ms. Pal. 2. In Ed. Blanc.
Amstel. omissa sunt verba vias et.—4 Sic Ms. Pal. 2. Ed. Freinsh. Sed
emensus Ms. Ryck. Duisb. Voss. Fram. Edd. vett. omnes ante Freinshemium,
ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Fab.
Vetst.—5 Omittunt copulam Ms. Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 8. Med. Par. Ven.
Gryph. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Amst.—6 Exdistantibus Ed. Lips. 1.
—7 AT Ed. Lips. 1.—8 Sic et Ed.Med. Par. Sed Alvaricum Mss. Vin. et Dnk.
pleriqne. salvari cù quadraginta Ed. Lips. 1. salva re Ed. Lips. 2. Salvarici,
Ed. É;. 3. Salvarim Ed. Ven.—9 Milia Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
milliü Ed. Gryph.—10 Sic Ed. Grut. Vetst. Sed Alesiam Mss. Vin. et Duk.
plerique, Edd. vett., ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Duk. 1. 2.—11 Milium
Ed. Lips. 1. 3. Par.—12 Georgoviam Mss. Vin. Ed. Lips. 1. 3. Georgoriam
Ms. Dnisb. Ed. pr. Gergoriam Ms. Fran. Ed. Ven. Gorgoviam Ms. Voss. 1.
—18 Arvernorum abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Stad. Pont.—
NOTÆ

ad nuntium rei, (felicissima temeritas!) gradibus militaribus.' Quem versum


per invios ad id tempus, &c. Sane sic male solicitavit Boxhornius.
frequens loquitur Noster. f Ex distantibus hybernis castra con
c Per intactas vias et mires] Dele traxit] Ex hybernis copias ad se vo
vias et. Quod natum est ex diversa cavit: Il tira des troupes des quartiers
lectione olim a scriptore librario su- d'hirer.
perposita, ut hunc morem eo tempore s Ab ultima] Hic ultimam vocat,
habebant. Lege igitur per intactas quæ prima est, et Italiæ obversa.
nives. Nives enim intactæ, non viæ h Avaricum] Oppidum in finibus
fuerant. Res per se loquitur. Bitnrigum. Hodie Bourges aiunt vo
° Expedita manu] Cum quibusdam cari.
copiis levi armatura. Gall. Avec um 1 Alexiam] Oppidum in Celtis.
camp volant ; sans traim, sans bagage. J Ducentorum quinquaginta millium]
* Emersus [Emensus] Hic pessime Hic numerus fuit externorum auxi
se dedit Freinshem. qui legit emersus; liorum quæ Alexiam petebant, ut
eleganter enim metiri et emetiri pro eam obsidione liberarent. Vide Cæ
ire dicitur. Sic apud Plaut. in Pseu sar. de Bel. Gall. lib. vii. 14. In ipsa
dol. act. iv. sc. 4. * Quin hinc metimur enim urbe octogiuta tantum millia
236 L. ANNAEI FLORI

belli moles fuit: quippe cum octoginta millia's muro,n6 et


arce, et abruptis defenderent,'7 maximam civitatem** [§. 25.
vallo, sudibus, et fossa," inductoque fossæ flumine,° ad
hoc decem et octo'9 castellis, ingentique lorica*°° circum
datam, ** primum fame domuit : mox audentem erup
tiones in vallo gladiis sudibusque concidit;/ novissime in
deditionem redegit. Ipse ille rex,P maximum** [§. 26.
victoriæ decus, supplex cum in castra venisset, tum et**
phaleras*** et sua arma ante Cæsaris genua** projecit:

f Circa Gergoviam Arvernorum urbem tota vis belli fuit; nam cum octoginta
millia militum murus et ercisa saxa defenderent, primum eam maximam civitatem
fame concussit, cinctam vallo, palis, fossa, et fluvio in fossam ducto, insuper decem
et octo castellis, et permagna lorica ; postea egredi audentem, in callo ense et palis
trucidarit.
•••••••••••.

11 TÓ Ed. Lips. 1.—15 Octuaginta milia Ms. Ryck. LXXX. millibus Ms.
Flor. millia militum Ms. Voss. 1. LXXX. milia Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Ven.—16 Numero Ed. Par.—17 Defenderit Ms. Pal. 1. 2. defenderet Ms.
Ryck. Voss. 3. defenderant Ms. Reg. Q. defenderetur Ms. Flor.—18 Quippe
cum milite, muro, et arce, et abruptis defenderent marimam ciritatem Ms.
Pal. 1. Naz. quippe quam quum, &c. Ed. Gryph. Stad. Pont.—19 XVIII.
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—20 Ingentique quasi lorica Ed.
Ald. Gryph. Stad. Grut. Lngd. Pont. Zeu. Vetst. ingentique Lura Ed. Lips.
1. 2. 3.—21 Circundatam Ed. Par. Lngd.—22 Marim Ed. Lips. 1.—23 Cum
et Ms. Naz. Pal. 1. Voss. 3. et Ms. Voss. 1. 2. A Ms. Pal. 2. Malliab. Berol.
Duisb. Fran. Ed. pr. absunt.—24 Faleras Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem.

NOTAE

propugnantium fuere, ut infra pro Gergoviae nisi * murmis, arx, et abrup


babitur. ta,' quæ etiam et de Alexia narrat
* Flammis adæquarit] Flammis, in Cæsar, lib. vii. 12. initio. Sic igitur
sexto casu. Sed hoc falsum videtur. Florus, cum Cæsarem legisset, me
Neque enim id unquam Cæsar præ moria lapsus est.
termisisset. Illum vid. lib. vii. 13. m Vallo, sudibus, et fossa] Vallum,
circa medium. sudes, et fossa, hæc tria nil aliud
' Gergoviam] Hodie aiunt vocari, sunt, quam vallum. Vallum emim est
Clermont. Sed hic de Gergovia nar aggestus e terra et sudibus ad la
rat Florus, quæ Cæsar diserte de brum internum fossæ.
Alexia. Ait enim, locus est lib. vii. n Inductoque fossæ flumine] Sic Vir
13. octoginta millia propugnantium gil. Georg. 1. * Deinde satis fluvium
intra urbem Alexiam fuisse; neque inducit, rivosque sequentes.'
eorum, qui Gergoviam defendebant, o Ingentique lorica] Vide Notata ad
numerum definit. Deinde quæ hic cap. 18. lib. ii.
de Gergovia memorantur, ea omnia p Ipse ille rer] Vercingentorix.
accurate Alexiæ competunt, ut ex q Phaleras] De iis dictum, lib. 1. 5.
eodem Cæsare videre est: nulla vero
EPITOM. LIB. III. CAP. 11. 2:37

* Habes,'*6 inquit.* * Fortem*7 virum,** vir fortissime,


vicisti.'

CAP. XI.

BELLUM PARTH1CUM.'

DUM* Gallos per Cæsarem* in Septemtriones de- [§. 1.


bellat, interim ad Orientem grave vulnus a Parthis* ° popu
lus Romanus accepit.3 Nec de fortuna queri° possu- [§. 2.
mus: caret solatio clades.“ Adversis et Diis7 et homini
bus, cupiditas Consulis Crassi,* dum Parthico inhiat auro,
undecim* strage legionum et ipsius capite mulctata9 est.*
Et'° Tribunus plebis Metellus exeuntem ducem hos- [§. 3.
tilibus'' diris* devoverat: et cum Zeugma' transisset exer
• Cupiditas consulis Crassi, dum captat Parthicum aurum, inimicis Diis et homi
nibus, castigata fuit ruina undecim legionum, et ipsius etiam capite.
-

—25 casaris arma Ed. Lips. 2.—26 Habet Ed. Amstel.—27 Fortissimum Ms.
Reg. Q.—28 Virum abest ab Ed. Lips. 1. 3. Gryph. Et ab Mss. Vin. et
Lips. 2. abest rò vir.
i Particum Ed. Ven.—2 Cum Ed. Lips. 1. 3. Ven. quum Ed. Gryph.—
3 Septentrionem Ed. Pont.—4 A Parthis aberant a Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.
—5 Accipit Ed. Stad.—6 Quæri Ed. Gryph.—7 Arersis diis Ms. Malliab.
arersis et diis Ms. Fran. Voss. 3. adversis diis Mss. Regg. Ed. pr. adrersus et
diis Ed. Lips. 1. 3. udrersa et diis Ed. Lips. 2. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Pont.—8 XI. Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven. In Ed. Gryph. Stad. est strage
XII.— 9 Ita, non multata, Ed. Lips. 2. Med. ubique.—10 Sic Mss. omnes, Ed.
pr. Vin. Sed Quod Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven.
Gryph. Stad. Pont.—11 Hostibus Ed. Lips. 1. 2. 3.—12 Nicephorium Ed. Vin.
NOTÆ

* Habes, inquit] Phaleras et arma nostra eo caret solatio, ut scilicet de


mea, scilicet. fortuna possimus queri. Solatium
CAP. xi. Bellum Parthicum] Amno enim sit si fortunam accusare liceat.
Mundi 3896. ante Ch. Nat. 52. ab Ur. d Consulis Crassi] Non Consul, sed
Cond. 699. Coss. L. Domitio Aheno Prætor erat.
barbo et Appio Claudio Pulchro. e Hostilibus diris] Diræ sunt Furiæ.
* Dum Gallos per Caesarem] Hoc Virgil. lib. xii. * Dicuntur geminæ
vulnus acceptum anno quinto belli pestes, cognomine Diræ.' Diræ etiam
Gallici. sunt imprecationes, ut hic et apud
* Parthis] Alibi dictum. Horat. Sic supra lib. 11. 6.
* Caret solatio clades] Sine dubio f Zeugma] Syriæ ad Euphratem op
legendum, caret eo solatio clades ; quod pidum, ubi maxime amnis est per
ad superiora habet anaphoram, * Nec vius.
de fortuna queri possumus :' clades
238 I,. ANNAEI FLORI

citus, rapta subitis signa turbinibus hausit Euphrates:*


et cum apud Nicephorum'** castra posuisset, missi [§. 4.
ab Orode'* rege* legati demuntiavere,'* * percussorum cum
Pompeio foederum Syllaqueºs meminisset.' Regiis'° [§. 5.
inhians ille thesauris, nihil, ne'7 imaginarioquidem jure,'sed'*
* Seleuciæ*9J se responsurum esse,' respondit. Itaque [§. 6.
Dii foederum ultores, nec insidiis, nec virtuti hostium de
fuerunt. Jam primum,* qui solus et subvehere*° commea
tus et munire poterat a tergo, relictus Euphrates. Tum** [§. 7.
simulato transfugæ cuidam** Mazaræ Syro**' creditur, dum**
in mediam camporum vastitatem eodem duce ductus**
* Euphrates absorbuit signa rapta inopinatis tempestatibus.

Stad. Lugd. Fab. Amstel. Duk. 1. 2. nicoforum Ed. Lips. 1. 2. 3. nicesorum


Ed. Med. Par. Necephorum Ed. Ven.—13 Herode Mss. Vin.—14 Denuncirere
Ed. Lips. 1.—15 Syllaque Ed. pr. cum Syllaque Ed. Gryph. Stad. Lugd. Pont.
Sullamque Ms. Naz. Pal. 1. Voss. 2. 3. Fran. consiliaque Ed. Lips. 1. 2. 3.
consilia quæ Ed. Med. Par. Ven.—16 Regis Ms. Ryck. Voss. 3. Ed. Par.
Amstel.—17 Ne aberat a Ms. Naz. Voss.—18 Sed aberat a Ms. Malliab.—
19 Seleutiae Ed. Med.—20 Solus et vehere Ed. Lips. 1. 2. 3. solus subrehere Ed.
Par.—21 Dù Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—22 Transfuge cuide
Ed. Lips. 1. transfuga cuidam Ed. Lips. 2. 3.—23 Sic Mss. Vin. Pall. et Duk.
pleriqüe, nisi quod in quibusdam tertia litera erat c, in aliis s: etiam in Ed.
pr. Sed Mazzare SyroTMs. Naz. Massare Syro Ms. Ryck. Mazadare S. Ms.
Voss. 2. Mararo S. Ms. Voss. 3. Mezerae syrò Ed. Ven. Gryph. Lugd. Freinsh.
Mazzere Syro Ed. Lips. 1. 2. 3. Mezeresyro Ed. Par. MetéT syro Ed. Med.—
24 Cum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad.—25 Ductus est Ms. Ryck.

NOTAE

s Nicephorum] Mesopotamiæ urbem, dictio est, indictio quælibet non so


ad Euphratem sitam. lennis neque legitima.
h Orode rege] Orodes Artabani fi 1 Seleuciæ] Seleuciæ oppidum in
lius erat, qui Artabanus Phraatis Parthis, ubi se Euphrates cum Ti
Mithridatis a Pompeio devicti filii gride conjungit.
patruus fuit. « Jam primum] Probat nunc Deos
* Ne imaginario quidem jure] Hoc insidias et virtutem hostium juvisse,
est, ne prætextum quemlibet imagi * jam primum.' Gallice diceres, Sans
narium, non saltem justum et legiti aller plus loin; d'abord. Et mirum
mum, se habere dicens. Nam ex Flori artificium hic videre est, qui,
more debebat aliquem prætextum fin ut invidiam a Romanis avertat, illam
gere. Sic Antonius infra lib. iv. 10. cladem Diis foederum ultoribus tri
* Neque causa, meque consilio, ac ne buit.
imaginaria belli indictione in Parthos 1 Mazarae Syro] Hunc augurem
impetum facit.' Ubi imaginaria in fuisse quidam tradidere.
EPiTOM. LI B. III. CAP. 11. 239

exercitus*6 ut undique hosti*7 exponeretur.** Itaque [§. 8.


vixdum*9 venerat Carras," cum undique præfecti regis,
Sillaces3° et Surenas,*' ostendere signa auro sericeisque**
vexillis vibrantia.* Tum sine mora circumfusi33 undiquc
equitatus," in modum grandinis atque nimborum** densa
pariter tela3s fuderunt. Sic miserabili3° strage deletus ex
ercitus. Ipse in colloquium solicitatus,37 signo dato, [§. 9.
vivus in hostium manus incidisset, nisi tribunis** reluctan
tibus fugam ducis barbari ferro occupassent.* Sic quoque“
relatum caput ludibrio hosti fuit. Filium ducis39 [§. 10.
pæne in conspectu patris eisdem telis operuere. Reliquiæ
infelicis*° exercitus, quo quemque** rapuit fuga,** in**
Armeniam, Ciliciam, Syriamque** distractæ, vix nuntium
cladis retulerunt.*4* Caput ejus recisum* cum dex- [§. 11.

* Cum undiquaque Scyllaces et Surenas, legati regis, aperuere signa renidentia


auro et velis sericeis.
4 Ipse in colloquium adductus virus in hostium manus venisset, nisi, tribunis re
sistentibus, barbari ferro fugam ducis prævenissent.
* Reliqui infelicis exercitus dispersi in Armeniam, Ciliciam, et Syriam, quo
unumquemque fuga tulit, vix retulere stragis nuntium.

—26 Erertitus Ed. Lips. 1.—27 Sic Ms. Ryck. Voss. 3.—Sed undique h.
Mss. Duk. reliqui, Edd. vett., ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst.—28 Opponeretur Ms. Pal. 2.
Berol. Duisb. Ed. pr.—29 Vix dum Ed. Lips. 1. Par.—30 Silaces Mss. Duk.
plerique, Ed. pr.T Sylaces Ms. Voss. 1. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Syllaces Ms. Ryck.—31 Surena Ed. Stad. Pont.—-32 Sic Mss. Vim.
monnulli, unde recepit Vinetus, aliique post eum, ut 8tad. Grut. Lugd. Pont.
Freinsb. Fab. Blanc. Vetst. Sed sericisque Ms. Naz. Pal. 1. Ryck. Regg.
Duisb. Fran. Voss. Edd. vett. ante Vin., ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph., etiam Duk. 1. 2.—33 Circunfusi Ed. Par.—34 Ymbriù Ed. Lips. 1. 2. 3.
—35 Tela pariter Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.
—36 Sic proh! miserabili Ms. Ryck. Ed. Junt.Ven. si miser. Ed. Med.—37 So
licitans Ed. Lips. 1. 2. 3. sollicitus Ed. Gryph.—38 Tribunus Ed. Gryph.—
39 Barbari....filium ducis aberant a Ms. Ryck. Et in Ed. Blanc. desideran
tur verba sic quoque....hosti fuit.—40 In felicis Ed. Lips. 1.—41 Quemque Ed.
Lips. 1. 2.—42 Fugam Ed. Med. Par. Ven.—43 In omittit Ed. Zeu.—44 sy
riam Ms. Ryck.—45 Rettulerunt Ed. Par.—46 Rescisum Ed. Lips. 2.—

NOTÆ

* Carras] Carræ Mesopotamiæ op- • Sic quoque] Hoc a superioribus


pidum. pendet. Quamvis Tribuni restiterint,
* Equitatus] Notari potest * equi- et Barbari fugam regis ferro occu
tatns,' in mumero multitudinis. Est paverint, tamen sic etiam caput illius
et apud Sallustium tamen. relatum hostibus ludibrio fuit.
240 L. ANNAEI FLORI

tera*7 manu ad regemP deportatum** ludibrio fuit, nec in


digno.*9 Aurum enim liquidum in rictum oris infusum5°
est: nt, cujus animus arserat auri cupiditate, ejus etiam
mortuum et exsangue corpus auro ureretur.*'

CAP. XII.

ANACEPHALAEOSIS.'

Haec est illa tertia ætas* populi Romani transma- [§. 1.


rina, qua Italia progredi ausus orbe toto arma circumtulit.
Cujus ætatis superiores centum* anni sancti, pii, et, [§. 2.
ut diximus, aurei,* ° sine* flagitio,5 sine scelere, dum sincera
adhuc et innoxia pastoriæ illius sectae* integritas, dumque
Poenorum hostium imminens metus disciplinam veterem
continebat.*° Postremi centum, quos a Carthaginis,“ [§. 3.
Corinthi,7* Numantiæque' excidiis, et Attali regis Asiatica*

* Dum integritas pastoriæ illius disciplinæ intacta manet et inculpata, et dum


Paenorum hostium terror impendens disciplinam ceterem retinebut.
•-•--••

47 Dertra Ed. Med. Ven.—48 Sic Ms. Ryck. Ed. Blanc. Sed reportatum Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu.
Fab. Vetst. Dnk. 1. 2.—49 Neque indigno Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Stad. Grut. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Blanc. Vetst.—50 Effusum Ms.
Ryck. Regg. Toll. Duisb. Fran. Ed. pr.—51 Sic Mss. Duk. pleriqüe, Ed. pr.
Junt. Ven. Vin. Sed uteretur Mss. Pall. Fran. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Gryph. Stad. Pont.
1 Anaphaleosis Ed. Lips. 1. 3. Anacephaleosis Ed. Par. Ven.—2 C. Ed. Lips.
1. 2. 3. Par. Vem. ut §. 3.—3 ATri Ed. Lips. 1.—4 STi Ed. Lips. 1.—5 Flagi
tije Ed. Lips. 3.—6 Continebant Ed. Ven.—7 Corynthi Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Ven.—8 In Asiatica Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph.—9 In

NOTAE

p Ad regem] Orodem. * Centnm hos priores quibus Africam,


CAP. xii. Anacephalæosis] Hoc ca Macedoniam, Siciliam, Hispaniam do
put, quæ xvii. capitibus superiori muit, aureos, sicut Poëtæ canunt,
bus tractata fuere, et quæ xiii. se jure meritoque fateatur.'
quentibus tractantur, compendiose e Pastoriae illius sectae] AEtatis Ro
persequitur. muli.
* Hæc est illa aetas] De qua toto d Carthaginis] De qua lib. 11. 15.
hoc libro usque ad lib. iv. cap. 2. e Corinthi] Lib. ii. 16.
° Et, ut dirinus, aurei] Lib. ii. 19. f Numantiæque] Lib. ii. 18.
EpitoM. LI B. 111. CAP. 12. 241

hæreditates deduximus in Cæsarem et Pompeium," secu


tumquc hos, de quo dicemus, Augustum, ut claritate? rerum
bellicarum magnifici, ita domesticis cladibus miseri et eru
bescendi. Quippe sicut Galliam,' Thraciam,' Cili- [§. 4.
ciam,* Cappadociam,'°' uberrimas validissimasque provin
cias, Armenios**" etiam, et Britannos," ut non in usum,**
ita ad'* imperii speciem,'*° magna nomina acquisiisse,'*
pulchrum'° atque'7 decorum :' ita eodem tempore [§. 5.
dimicasse domi cum civibus,P sociis,* mancipiis,' gladiato
ribus,* totoque inter se Senatu, turpe atque** miserandum.
Ac nescio an satius'9 fuerit populo Romano, Sicilia [§. 6.
et Africa contento*° fuisse, aut his etiam ipsis carere, domi

° Nam sicut honestum atque gloriosiun est comparasse Galliam, Thraciam, Cili
ciam, Cappadociam, feracissimas et fortissimas provincias, Armenios etiam et Bri
tannos, qui ut non ad fructum comparati, ita magna nomina sunt ad majestatem
imperii ampliandam.

claritate Ms. Pal. 2. ut celeritate Ms. Berol. Duisb. et celeritate Ms. Pal. 1.
et claritate Ed. Lips. 1. 3.—10 Cappadociam abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Gryph. Stad. Pont. Sed Cäpadocia Ed. Ven.—11 Armenos Ms. Ryck.
Ed. Amstel. armentes Ed. Vem.—12 In usus Ms. Pal. 1. in usu Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. Ven.—13 Et Ed. Freinsh.—14 Spem Ed. Ven.—15 Adquaesisse
Ms. Naz. acquisisse Ms. Ryck. Malliab. Fran. Ed. Lips. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. Jnnt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont. Fab. acTsisse Ed. Lips. 1. acquisi
visse Ed. pr.—16 Sic Ed. Lips. 1. Par. pulcrum cet.— 17 Ac Mss. Duk. om
mes, Ed. pr.—18 Ac Ms. Duisb. Fran. Voss. 1. 3. Ed. pr.—19 Satis Ed. Par.
—20 Contentum Ms. Voss. 3. Edd. vett. ante Vin., ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par.

NOTÆ

* Attali regis Asiatica hæreditate] • Ut non in usum, ita ad imperii


Lib. ii. 20. Quæ tu omnia, Lector, speciem] Hæc ad Britannos referri
temporibus suis assignata repete. debent, nam supra cap. 10. dixit,
* In Caesarem et Pompeium] De qui * Non enim provinciæ, sed nomini
bus lib. iv. 2. studebatur.'
* Galliam] De qua cap. 10. supra. P Cum civibus] Bella Marii, Serto
* Thraciam] Vide cap. 9. rii, Lepidi, de quibus sequentibus
* Ciliciam] Bellum Piraticum in capitibus 21. 22. 23.
telligit, de quo supra cap. 6. q Sociis] Bellnm Sociale intelligit,
' Cappadociam] In bello Mithrida de quo cap. 18. infra.
tico, de quo supra cap. 5. * Mancipiis] Bellum Servile, de quo
* Armenios] Eodem bello Mithri cap. 19. infra.
datico, cap. 5. • Gladiatoribus] Bellum Spartacium,
° Britannos] A Cæsare devictos cap. 20.
cap. 10.
Delph. et Var. Clas. Flor. Q.
242 L. ANNAEI FLORI

nanti in Italia** sua, quam eo magnitudinis crescere, ut


viribus suis conficeretur.* Quæ enim res alia furores [§. 7.
civiles peperit, quam nimia felicitas ? Syria' prima nos
victa corrupit: mox Asiatica Pergameni regis" hæreditas:
illæ opes atque divitiæ**" afflixere sæculi mores: mersam
que vitiis suis, quasi sentina, rempublicam** pessumde
dere.*** Unde** enim*^ populus Romanus*7 aTribunis** [§. 8.
agros et cibaria flagitaret, nisi per famem, quam luxu*?
fecerat?* Hinc ergo Gracchanas° et prima et secunda," et
illa tertia Apuleiana*' sedifio.* Unde** regnaret** [§. 9.
judiciariis** legibus' divulsus35 a Senatu eques, nisi ex
avaritia,*° ut vectigalia reipublicæ atque ipsa judicia*7 in
* Quum ad tantum surgere magnitudinem, ut riribus suis periret.
4 Illæ opes et deliciæ prostravere mores sæculi, et proculcavere Rennpublicam
immersam vitiis suis, quasi cloaca.
* Unde factum est, ut plebs Romana a Tribunis peteret agros et cibos, nisi ex
fume quam luxuria pepererat ?
-
*-

Ven. Gryph. Stad. Pont.—2l Dominanti Italia Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
Gryph.—22 Diciciæ Ed. Lips. 1.—23 Republi. Ed. Lips. 1.—24 Pessundedere
Ed. Lips. 1. 2. 3. Gryph. Lngd. possü dedere Ed. Ven.—25 Un Ed. Lips. 1.
—26 N. Ed. Lips. 2. Med.—27 - Romanus ascriptum erat manu alia in Ms.
Malliab.—28 A Tribunis absunt ab Ed. Lips. i. 3. Med. Par. Gryph. Stad.
Pont. Sed Lips. 2. a Tr.—20 Sic Mss. PalI. et Duk. plerique, Ed. pr. Sed
lurus Ms. Ryck. Voss. 1. 2. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—30 Graccana Ms. Duisb. Fran. Ed. pr. Gra
chuna Ed. Lips. 1. 2. 3.—31 Sic Ms. Ryck. Toll. Duisb. Fram. Ed. pr. Lips.
1. 2. 3. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Sed Appuleiana Ed. Ber. Vin. Stad.
Lugd. Amstel.—32 Un Ed. Lips. 1.—33 Sic Ms. Berol. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Vem. Sed regnare Mss. reliqui, Ed. Grut. Lugd. Zeu. Vetst. ut
regnaret Ed. Ald. Grypli. Stad. Pont.—34 De judiciariis Ed. Lips. 1. 3. Med.
Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—35 Ita Ms. Ryck. Berol. Voss. 3. Sed diri
sus Ms. Flor. dirisus Ed. Stad. Pont. jussus Mss. reliqui, Ed. pr. Grut. Lugd.
Zeu. Vetst. ln Ms. Voss. 2. erat seditio judiciariis legibus jussus.—36 Arari
cia Ed. Par.—37 Juditia Ed. Lips. 1. 3.—38 H' Ed. Lips. 1. hujus Ed. Lips.

NOT/E

* Syria] Lib. ii. 8. * Gracchana et prima et secunda]


" Mox Asiaticu Pergameni Regis] Tiberii et Caii Gracchorum. De his
Attali Regis hæreditas. De qua lib. cap. 14. et 15.
11. 20. * Apul. [Appul.] seditio] Appuleii
" Illae opes atque divitiæ] Pro diri- Saturnini, cap. 15.
tiae, fortasse scriptum fuerat deliciae; y Judiciariis legibus] Judiciariae le
unde et * luxus' continuo meminit. ges hic eae sunt, quibus ad equites
Similis corruptio supra cap. 9. quam I{omanos a Senatu judicia translata
vide. sunt. Eas Caius Gracchus tulit.
EpitoM. Ll B. I 11. cAP. 12. 243

quæstu haberentur ?/* Hinc rursus et promissa civitas*


Latio,* et per hoc** arma sociorum. Quid autem [§. 10.
bella servilia? unde nobis, nisi ex abundantia familiarum?39°
Unde gladiatorii adversus*° dominos*' suos exercitus, nisi
ad conciliandum plebis favorem effusa largitio,* cum spec
taculis indulget," supplicia quondam hostium* artem facit?“
Jam ut speciosiora vitia tangamus, nonne ambitus [§. 11.
honorum ab iisdem divitiis** incitatus? Atqui** inde Ma
riana, inde Syllana** tempestas.45 Aut magnificus [§. 12.
apparatus conviviorum, et sumptuosa largitio, nonne ab
/ Unde factum est, ut eques separatus a Senatu regnum teneret per leges judicia
rias, nisi ex avaritia, ut tributa Reipublicae et judicia tractarentur in lucro ?
£ Inde et iterum quodjus civitatis promissum fuit Latio.
^ Quid Gladiatorum exercitus armavit adversus ipsos Dominos, nisi immoderata
largitio ad captandam plebis auram, quæ cum spectaculis studet, artem reddit, quod
olim fuit supplicium hostium ? ,-
-

3.—39 Familiarium Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—40 Adversos


Ed. Lips. 3.—41 Dnos Ed. Lips. 1.—42 Hisdem diviciis Ed. Lips. 1. hisdem
diritiis Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. 1. iisdem div. Ed. Par. 2. eisdem d. Ed.
Gryph.—43 Atque Ms. Ryck. Malliab.—44 Syllana, non Sull. Ed. Lips. 1. Med.
Par.—45 Potestas Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph.—46 Peritura Ed. Par.—
NOTAE

* Ut rectigalia reipub. atque ipsa ju dique gladiatores sibi conquirebant,


dicia in quæstu haberentur] Vectigalia qni plebem demereri cupiebant ; eos
Reipub. erant ea quæ ex portorio, etiam erudiendos curabant ad ma
hoc est, ex mercium exportatione et jorem voluptatem. Et inde factum
importatione; et decuma, hoc est, est, ut gladiatores qui in immensam
ex decima parte frumenti, quod in multitudinem creverant, et artem
agris colligebatur ; et ex scriptura pugnandi sibi paraverant, arte et
capiebat, hoc est, ex sylvis sive e numero suo freti, arma contra Domi
pastione pecorum. Quod autem ea nos ipsos ceperint.
vectigalia equitibus in quæstu habe • Cum spectaculis indulget] Scriben
rentnr, vide infra cap. 17. * Equites dum, indulgens, et continuanda sen
Romani interceptis vectigalibus suo tentia, ac tollenda distinctio, quæ
jure peculabantur Rempublicam.' post largitio posita est.
• Civitas] Jus civitatis. Hoc est • Supplicia quondam hostium] Ea
eodem jure uti quo cives Romani. tempora respicit Florus, quibns son
* Familiarum] Familia est servo tes inter se ferro depugnabant.
rum certus numerus uni Domino ser f Artem facit] Quippe, nt supra
viens. dictum est, gladiatorum familias ma
e Effusa largitio] Quomodo autem gistris erudiendas dabant, ut ex eo
effusa largitio gladiatorios armavit ex rum pugna major voluptas percipere
ercitus ? Quippe cum Romana plebs tur.

gladiatoriis muneribus studeret, un


244 L. ANNAEI FLORI

opulentia paritura* mox egestatem ?* Hæc Catilinam"


patriæ*7 suæ impegit.'* Denique illa ipsa princi- [§. 13.
patus et dominandi cupido, unde, nisi ex nimiis** opibus,
venit ?j Atqui hæc49 Cæsarem, atque Pompeium, furialibus*
in exitium3° reipublicæ facibus armavit. Hos igitur [§. 14.
populi Romani omnes** domesticos motus, separatos** ab
externis justisque bellis,** ex ordine** prosequemur.**
CAP. XIII.1

CAUSA SEDITIONUM TRIBUNICIA POTESTAS.*

SrditioNUM* omnium causas* Tribunicia3 potestas [§.1.


excitavit: quæ specie quidem plebis tuendæ, cujus in aux
ilium comparata est,** re autem dominationem sibi acqui
rens, studium populi ac favorem7 agrariis,* frumentariis,*
* Hæc impulit Catilinam contra patriam suam.
••••••••

47 Sic Mss. omnes, Ed. pr. Lips. 1. 2. 8. Med. Par. Vem. Sed Catilinam
hostem patr. Ed. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—48 Ernimiis Ed. Lips. 1.—
49 Atque haec Ms. Malliab. Reg. Q. atque hic Ed. Med. Par. At; hec Ed.
Lips. 1. hæc, simpliciter, Ed. Gryph.—50 Ericium Ed. Lips. 3.—51 Omnis
Ed. Par. omneis Ed. Gryph.—52 Seperatos Fd. Lips. 1.—53 Belli Ed. Ven.
—54 Ex omittunt Ms. Ryck. Voss. 2.—55 Persequemur Ms. Ryck. Voss. 2.
1 Hinc incipiebant Librum quartum Ms. Pal. 2. Duisb. Ed. pr.—2 De le
gibus Gracchanis Ms. Naz. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald.
Ven. Gryph. Stad. Pont. seditiones Ms. Reg. Q. causae seditionum Ms. Ryck.
Aberat index a Ms. Reg. F, Duisb. Fran. Ed. pr. Vin. Lugd. seditiositas tri
buniciae potestatis Ed. Grut. Freinsh. Fab. Blanc. Vetst. de seditionibus er tri
bunitia potestate Ed. Zeu.—3 Seditionem Ed. Par.—4 Caussa Ed. Med. Par.
câ Ed. Sab. causam Ed. Lips. 1. 2. 3. Gryph.—5 Tribunitia Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. Gryph.—6 Erat Ms. Flor.—7 Ad fatorem Mss. Regg. Voss. 1.
NOTAE
* Paritura mor egestatem] Refer 12. « Facibus armatæ furiali more
paritura ad rò opulentia, non vero ad processerant.'
tò largitio; et est in sexto casu. a Cujus in aurilium comparata est]
* Haec Catilinam] Egestas scilicet. Tribuni enim plebis primum creati
' Impegit] Nota impegit active po fuerunt, ut eam contra fœneratorum
situm. impotentiam defenderent.
3 Nisi ex nimiis opibus, venit] Tollo b Agrariis] Agrariæ leges quibns
renit; nam ignavum est, et Flori ge sancitum erat, ut agri a privatis per
nio minus conveniens. vim occupati plebi dividerentur. Has
* Furialibus] Quippe Furiæ a Poë Caius Gracchus post Tiberium Grac
tis et Pictoribus armatæ nobis exhi chum tulit.
bentur. Vide Notata ad lib. 1. cap. c Frumentariis] Quibus contineba
EpitoM. LI B. 111. cAP. 13. 245

judiciariis* legibus aucupabatur.** Inerat omnibus [§. 2.


species9 æquitatis. Quid enim tam justum,'° quam [§. 8.
recipere plebem jus suum a patribus? ne populus, [§. 4.
gentium victor, orbisque possessor, extorris'' aris ac focis***
ageret.* '* Quid tam æquum, quam inopem'* populum [§. 5.
vivere ex ærario suo?*** Quid ad jus libertatis [§. 6.
aequandæ magis efficax, quam ut, senatu regente provin
cias, ordinis equestris auctoritas saltem judiciorum'° regno*
niteretur ? Sed hæc ipsa in perniciem redibant: et [§. 7.
misera Respublica in exitium suum'7 merces erat.**
Nam'9 et a senatu in equitem translata judiciorum [§. 8.
potestas vectigalia,*° id est,** imperii patrimonium, suppri
mebat,* et emtio frumenti, ipsos Reipublicæ nervos, [§. 9.

• Quae sub specie quidem defendendæ plebis, rere autem sibi imperium quærens,
tenabatur studium populi per leges agrarias, frumentarias, etjudiciarias.
* Exul aris et focis esset.
-

2. sibi ad favorem Ms. Ryck.—8 Aucupatur Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.


Ven.—9 Spes Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Scribendum videlicet erat
spes.—10 Tájustù em Ed. Lips. 1. tam justum enim Ed. Lips. 2. 3. Med. Par.
Ven.—-1 1 Ex terris Ed. Lips. 1. Par.—12 Sacris vel aris Ms. Voss. 2.—13 Ita
Ms. Naz. et Duk. plerique. Sed ageretur Ms. Pal. 1. 2. Flor. Malliab.—
14 In opem Ed. Lips. 1.—15 Suos Ed. Ven.—16 Juditiorum Ed. Lips. 1. 3.
ut s. 8.—17 Sui Ms. Malliab.—18 Sic Ed. Ven. Sed marcescerat Ed. Lips.
1. 2. 3. recesserat Ed. Med. Par. marcesserat Ed. Gryph.—19 Nam abest ab
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Lugd.—20 ' Vectigalium Ed. Med.
Par.—21 Idest Ed. Lips. 1. i. Ed. Lips. 2.—22 Et emtio...exhauriebat absunt

NOTAE

tur ut frumentum, quod copiosissime rias leges pertinent.


ex Africa et Sicilia advehebatur, ven ' Vicere eae aerario suo] Ex aerario
deretur triente et semisse: Caius depromebatur pecunia qua coëmere
Gracchus eam tulit. tur frumentum, quod vili pretio ven
* Judiciariis] De quibus cap. supe debatur propter plebis inopiam. Hoc
ruori.
frumentarias leges respicit.
* Extorris aris ac focis] Ex Latini s Judiciorum regno] C'étoit le pou
tate ipsa suspicor expungi cum in voir de juger les affuires des particuliers
dicio posse aris ac; hoc certe scio, em dernier ressort.
dici posse, eaetorris domo, patria, &c. * Supprimebat] Equites enim socie
At nescio (neque quicquam occurrit tati faventes, vel ludificabant loca
memoriæ) an dici possit, extorris ara. tionem, vel remittebant, vel redem
Ast hæc si nolis admittere, saltem tionis parte relevabant, et sic pecu
facere non potes qnin legas, extorris niam publicam supprimebant.
agris ac focis. Hæc autem ad agra
246 L. ANNAEI FLORI

exhauriebat** ærarium.' Reduci plebs in agros unde** po


terat sine possidentium eversione, qui ipsi pars** populi
erant? et tamen' relictas sibi a majoribus sedes [§. 10.
ætate,** quasi jure hæreditario,*^ * possidebant.
CAP. XIV.

S EDITIO TI BERII GRACCHI.

PRiMAM' certaminum facem Tiberius* Gracchus [§. 1.


accendit, genere, forma, eloquentia, facile princeps.* Sed
hic, sive Mancinianæ* deditionis," quia sponsor [§. 2.
foederis fuerat, contagium timens, et inde* popularis:*
sive æquo et bono ductus, quia depulsam agris suis [§. 3.
plebem miseratus est, ne$ populus° gentium victor, orbisque
-

ab Ed. Med. Par. In Lips. 1. scriptum est divisim er hauriebat.—23 Non


pot. Ms. Pal. 1. 2. Berol. Duisb. Ed. pr.—24 q sibi ps Ed. Lips. 1. que sibi
pars Ed. Lips. 3. qui sibi pars Ed. Par. Gryph.—25 Ætate aberat a Ms.
Lipsii.—26 Hæreditario aberat a Ms. Voss. 1. 2.
1 Primù Ed. Lips. 2.—2 Tiberius aberat a Mss. Regg. Ryck. Duisb. Fran.
Voss. Ed. pr. In Ed. Med. Par. Ven. Grypli. scriptum est ubique Tyberius. }
—3 Mantinianæ Ed. I.ips. 1. 2. 3.—4 in Ed. Lips. 1.—5 Et Ms. Voss. 3. In
Ms. Naz. erat nemo cum gentium rictor.—6 Populus Romanus Ms. Ryck. Voss.
3. Ed. Lips. 1. 3. Ber. Sab. Par. Junt. Ven. P. R. Ed. Lips. 2. Med. Ab
Ed. Freinsh. absunt verba ne pop...exularet, aut : idque auctoritate Gruteri.

NOTAE

* Et emtio frumenti exhauriebat aera • Facile princeps] Hoc est, nemine


rium] Quippe, magno pretio emtum, repugnante. De illo haec habet Vel
plebi postea ob leges frumentarias leius, lib. ii. 2. * Vir alioqni vita in
vili pretio vendebatnr. nocentissimus, ingenio florentissimus,
1 Et tamen] Subjunge statim post proposito sanctissimus, tantis deni
possidentium eversione? et tamen. [Sic que adornatus virtutibus, quantas
enim Delpli. ed. exhibet in textu:... perfecta et natura et industria mor
eversione? Qui...erant, et, &c.] talis conditio recipit.'
* Ætate, quasi jure haereditario] Hæc b Mancinianæ deditionis] C. Hosti
ex jnris formula pendent, qua posses lius Mancimus Numantinis, ut igno
sori possessionis diuturnitas pro jure miniam et dedecus a se cum illis icti
hæreditario est. foederis expiaret, deditus fuit. Vid.
CAP. xiv. Seditio Tiberii Gracchi] lib. 11. 18. Tiberius autem Gracchus,
Anno Mundi 3817. ante Ch. Nat. 131. quo quæstore et auctore id foedus
ab Urb. Cond. 620. Coss. P. Mucio ictum fuerat, similis judicii vel poe
Seaevola et L. Calpurnio Pisone næ discrimen metuebat.
Frugi. c Et inde popularis] Et postea po
EPITOM. LIB. 111. CAP. 14. 247

possessor,7 laribus* ac focis suis exularet, quacumque9


mente,* rem ausus ingentem. Postquam rogationis [§. 4.
dies* aderat, ingenti stipatus agmine Rostra* conscendit:
nec deerat obvia manu tota inde nobilitas,'° et tribuni in par
tibus. Sed ubi'' intercedentem' legibus suis Cnaeum** [§. 5.
Octaviums videt Gracchus:** contra fas collegii,'** jus's
potestatis,' injecta manu, depulit Rostris, adeoque præ
senti'° metu mortis exterruit, ut abdicare se magistratu
cogeretur. Sic triumvir'7 creatus dividendis agris. [§. 6.
Cum ad perpetranda coepta die comitiorum prorogari sibi
vellet imperium, obvia nobilium manu, eorumque, quos
agris** moverat, cædes a foro coepit.* Inde cum in [§. 7.
Capitolium profugisset,'9 plebemque ad defensionem salutis
suæ, manu caput tangens, hortaretur, præbuit speciem
* Qu^cumque aniquo ille hoc egit.
° Cum die conrenluum peteret imperium sibi continuari ad perficienda corpta
sua, occurrentibus nobilium copiis, et eorum quos agris expulerat, caedes incepit a
foro.

—7 Orbis victorque possessor Ms. Voss. 3. rictor, urbisque pos. Ed. Lips. 1. 2.
3.-8 Extorris aris Ed. Amstel. ertorris agris Ed. Blanc.—9 Et quacunque
Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven. aut quacunque Ed. Ald.—10 Nec deerat obvia manus.
Tota deinde nobilitas Ms. Reg. Q. Eiiam in Voss. 8. erat deinde, Sed ab Ryck.
τò inde aberat. Pro inde, ia Ed. Lips. 2. fortassis pro in.—11 Ut Ed. Lips.
1. 3. Par. Gryph.—12 Gn. Mss. Regg. G. Ms. Diiisb. Fran. C. Ms. Ryck.
Gaium Ed. pr. Cneum Ed. Par. Ven. Gryph. M. Ed. Stad. Pont.—13 Grac
chus aberat a Ms. Flor.—14 Fas omne couägii Ms. Flor. Pall. Ryck. Ed. Junt.
—15 Jusque Ms. Voss. 3.—16 Praesentis TMss. Regg.—17 Triumriratus Ms.
Pal. 2. Ryck. Regg. Duisb. Fran. Ed. pr. Grut. Vetst.—18 Cum ad perp....

NOTAE

puli favorem coepit captare. norum autem erat hæc potestas, ut


° Rogationis dies] Dies quo leges intercedente uno, alii, etiam si plures
rogare licebat: legem autem rogare essent, nil agerent.
est, a populo petere ut illam ferat, b Contra fas collegii] Octavius enim
sciscat. Gracchi collega.
* Rostra] De iis alibi dictum. 1 Jus potestatis] Cum Tribunicia po
' Intercedentem] Propria vox. In testas alios contra vim defendendi
tercedere, id est, resistere, obsistere, gratia creata sit, contra jus potesta
se interponere. Intercedentium so tis agit Tribunus qui ipse vim affert.
lennis vox erat, * Veto.' Vel hoc ideo dicit, quod, cum Tri
* Cnæum Octavium] Alii Marcum, bunicia potestas sacrosancta esset,
non Cnaeum, vocant. Tribunus ple nulli Tribunum pellere fas erat.
bis erat, et Gracchi collega. Tribu
248 L. AN N AEI FLORI

regnum sibi et diadema poscentis:' atque ita, duce Sci


pione Nasica, concitato*° in arma populo, quasi jure*
oppressus est.'

CAP. XV.

SEDITIO CAII GRACCHI.

STATiM* et mortis et legum fratris sui vindex non [§. 1.


minore impetu incaluit Caius Gracchus.* Qui cum [§. 2.
pari tumultu atque terrore plebem in avitos agros arcesse
ret:** et recentem* Attali hæreditatem in alimenta populo
polliceretur: jamque nimius et potens* altero tribu- [§. 3.
natu,* secunda plebe volitaret:* obrogare** auso [§. 4.
legibus suis Minucio* Tribuno;* fretus comitum manu,
fatale familiæ suæ* Capitolium invasit. Inde proxi- [§. 5.
• Mox Caius Gracchus assertor mortis et legum fratris sui, non minori impetu
earcanduit.
° Qui cum plebem in agros paternos evocaret eodem tumultu atque terrore.
* Et jam nimis potens ob secundum tribunatum favente plebe degeret.
-^-

quos agris aberant a Ms. Ryck.—19 Confugisset Ms. Voss. 1.—20 Concito Ms.
Duisb.
' 1 Accerseret Ms. Berol. Flor. Duisb. Fran. Ed. Lips. 1. 3. accersiret Ed.
pr.—2 Abrogare Mss. Duk. plerique, Edd. vett. ante Vinetum, ut Lips. 2.
Med. Par. Ven. Gryph. Vetst. Eadem confnsio horum verborum est paulo in
ferius c. 17. 8.—3 Minutio Ed. Lips. 1. 2. 3. Par. Ven. Gryph.—4 Secunda
NOTAE

1 Præbuit speciem regnum sibi et dia rii Gracchi mortem.


dema poscentis] Cum opem implorans b Recentem] Jure * recentem' vo
caput tetigisset, hoc populus inter cat; vix sunt ammi novem, cum ea
pretatus est, quasi sibi diademate populo Romano contigit. Vide lib,
caput redimiri cuperet. ii. 20.
* Quasi jure] Cum scilicet regnum * Jamque nimius et potens] Lego jam
sibi poscere visus fuerit. que nimium potens. Ratio facile ap
1 Oppressus est] Subselliorum frag pareat. Pater.
mentis contusus, et inde in Tiberim d Altero tribunatu] Nam bis Tribu
projectus. nus fuit.
e Obrogare] Obrogare legi est, hu
CAP. xv. Seditio Caii Gracchi] Anno
Μundi 3827. ante Ch. Nat. 121. ab jus legis infirmandæ gratia alteram
Ur. Cond. 630. Coss. Q. Cæcilio legem ferre. In al. legitur abrogare,
Metello Balearico, T. Quintio Fla quod minus placet.
minio. f Fatale familiae suæ] Nam ibi oc
• Statim] Decimo anno post Tibe cisus Tiberius Gracchus hujusce fra
EpitoM. LIB. III. CAP. 16. 249

morum cæde pulsus,3 cum se in Aventinum recepisset;


inde quoque obvia Senatus manu, ab Opimio* Consule*
oppressus7 est. Insultatum quoque mortis reliquiis:* [§. 6.
et illud sacrosanctum* caput Tribuni plebis percussoribus
auro pensatum est.' -

CAP. XVI.
S EDITIO APULEIANA.

NihiloMiNUs Apuleius Saturninus Gracchanas [§. 1.


asserere leges non destitit.* Tantum animorum viro Marius
dabat. Qui* nobilitati semper' inimicus, consulatu suo
præterea confisus, occiso palam comitiis*° Annio* * com
petitore tribunatus, surrogare conatus est in ejus locum
Caium Gracchum," hominem sine tribu,* sine nomine: sed
• Nec ideo minus Apuleius Saturninus cessavit vindicare leges Gracchorum.
-* -

...tribuno aberant a Ms. Pal. 2. Duisb. Ed. pr.—5 Sic Mss. Regg. Pal. 2. Ed.
Ald. Grypb. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. Sed depulsus
Ms. Pai. 1. Toll. Ryck. Duisb. Fram. Voss. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab.
Med. Par. Junt. Ven. Amstel. Duk. 1. 2. repulsus Ms. Naz.—6 Oppimio Ed.
Lips. 2.—7 Oppsus Ed. Lips. 2.—8 Reliquis Ms. Naz.
1 Semper abest ab Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Gryph.—2 Cómitiis Ed. Lips.
1. in comitiis Ed. Gryph. Stad. Pont. Zeu.—3 Anio Ms. Naz. Mumio Ms.
Pal. 2. Annonio Ms. Reg. F. Anneio Ms. Reg. Q. A. Nonio Ed. Stad. Pont.

NOTAE

ter. Supra. cum aliis: non destitit: qui (tantum


s Opimio Consule] L. Opimio. animorum viro Marius dabat, nobilitati
" Sacrosanctum] Sic passim in scrip semper inimicus, consulatu suo praeterea
toribus Tribuni * sacrosancti,' et Tri confisus) occiso, &c. Nunc omnia
bunicia potestas * sacrosancta' nomi plana.
natur. b Comitiis] * Comitia' sunt conven
' Pensatum est] Alludit ad veterum tus totius vel partis populi Rom.
morem, qui non numerata pecunia, • Annio] Tanta in liujusce mominis
sed appensa, debita solvebant. scripturæ varietas, ut nil certi um
CAP. xvi. Seditio Apuleiana] Anno quam statuatur.
Mundi 3850. ante Ch. Nat. 98. ab d Caium Gracchum] Nom * Caius'
Ur. Cond. 653. Coss. C. Mario. vi. et Gracchus, sed * Quintius' vocaba
L. Valerio Flacco. tur: Caii Gracchi nomen assumserat,
* Qui] Mariumne, an Apuleium, ut se ex Gracchorum familia men
intelligit ? Certe de Apuleio hæc di tiretur.
cuntur. Libenter igitur scriberem e Sine tribu] Qui sine tribu, servi
250 L. ANNAEI FLORI

subdito* titulo, in familiam' ipse se adoptabat.* Cum [§. 2.


tot tantisque ludibriis exultaret impune,° rogandis Graccho
rum legibus ita vehementer incubuit, ut Senatum quoque
cogeret in verba7 jurare;* cum abnuentibus aqua et igni
interdicturum* se minaretur.** Unus' tamen extitit, qui
mallet exilium. Igitur post Metelli fugam omni [§. 3.
nobilitate perculsa,9 cum jam tertium annum'° dominaretur,)
eo vesaniæ progressus est, ut consulariaquoque comitia*nova
cæde turbaret. Quippe ut satellitem furoris sui Glau- [§. 4.
ciam,'' Consulem faceret,' Caium'* Memmium competito
rem" interfici jussit: et in eo tumultu regem ex** satellitibus
suis'* se** appellatum lætus accepit. Tum vero jam [§. 5.
conspiratione Senatus, ipso quoque jam Mario Consule,
quia tueri non poterat, adverso," directæ in foro acies:'°

* Fortiter operam dedit petendis legibus Gracchorum, ut cogeret Senatum jurare


in verba sua, cum minitaret detrectantibus se eos aqua et igni privaturum.
- -

Aulo Ed. Lips. 2.—4 Subducto Ms. Voss. 3. subito Edd. vett. ut Lips. 1. 2.
8. Med. Par. Ven. Gryph.—5 Adoptarat Ed. Zeu. adoptat Ed. Gryph. Stad.
Lugd. Pont.—6 Inpune Ed. Lips. 1.—7 In verba sua Ed. Stad. Grut. Lugd.
Pont. Zeu. Vetst.—8 Seminaretur Ed. Par.—9 Sic et Ed. Med. Par. 1. Sed
percussa Mss. Regg. Flor. Fran. Ed. Lips. 1.2.3. Ber. Sab. Par. 2. Junt. Ald.
Ven. Gryph.—10 Quum jam tertium dom. Ed. Stad. quum tertium d. Ed.
Gryph. jam cum t. a. d. Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven.—11 Glautiam Ed.
Lips. 2.—12 Gaium Ed. Med. Par.—13 Se a sat. Ed. Lips. 2. Ven.—l4 Suis
aberat a Ms. Malhiab. Berol. Duisb. Fran. Ed. pr.—15 Se aberat a Ms. Naz.
Ryck. Voss. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Gryph.
suis abest ab Ed. Stad. Pont.—16 Tum rero jam consp. senatus ipso quoque
etiam Mario Cos. q. t. m. p. adversa directa acie in foro aciae Ms. Ryck. In Ed.

NOTAE

habebantur: nam libertini tribum ur mus.

banam aliquam habebant. * Consularia comitia] Comitia quæ


f In familiam] Gracchorum scilicet. ad nominandos Consules habebantur.
s In verba jurare] In verba plebis, ' Consulem faceret] Quemh tamen fa
hoc est, ut quicquid plebs jussisset, cere non potuit.
id ratum haberet, nec impugnaret. m Conpetitorem] Consulatus scili
cet.
h Aqua et igni interdicturum] Aqua
et igni interdicere, solennia verba n Quia tueri non poterat, adverso]
sunt, quis veteres utebantur cum Hoc iisdem fere verbis Epitom. Li
quem mori jubebant. vii, ubi Marins homo mutabilis voca
i Unus] Metellus Numidicus. tur, et varii consilii, ingeniique sem
5 Dominaretur] Apuleius Saturni per secnndum fortunam.
EPIToM. lib. 111. CAP. 17. 251

expulsus'7 inde Capitolium** invasit. Sed cum ab- [§. 6.


ruptis fistulis'9° obsideretur, Senatuique per legatos poeni
tentiæ fidem faceret, ab arce degressus*° cum ducibus fac
tionis receptus in curiam** est. Ibi eum, facta** [§. 7.
irruptione, populus fustibus saxisque coopertum in** ipsa
quoque morte laceravit.

CAP. XVII.

DRUSIANA SEDITIO.

PosTReMo Livius Drusus non tribunatus modo' [§. 1.


viribus, sed ipsius etiam Senatus auctoritate, totiusque
Italiæ consensu,* easdem leges° asserere conatus, dum [§. 2.
aliud captat* ex* alio,* tantum conflavit incendium, ut ne*
prima illius: flamma posset sustineri; et subita morte cor
reptus, hæreditarium in posteros* suos bellum propagaret.*°
• Conatus easdem leges vindicare, dum aliud aucupatur ex alio, tantum excitavit
incendium, ut ne prima quidem illius flamma posset ferri, et subita morte præven
tus, in nepotes suos hæreditarium bellum tramitteret.

Planc. est tum vero conspiratione s., omisso r6 jam.—17 Repulsus Ed. Lips. 1.
2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—18 Sic Mss. Vin. quidam. " Sed
in Capitol. Mss. Vin. alii, Ed. Vim. Grut. Lugd. Zeu. Vetst.—1δ Fistolis Ms.
Naz.—20 Sic Mss. Vin. et Duk. plerique. Sed digressus Ms. Pal. 1. Berol.
Duisb. Fran. Voss. 3. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Säb. Med. Par. Jnnt. Ven.
Gryph. Stad. Zeu.—21 In curiam aggressus Ed. pr. Freinsh. regressus in cur.
Ms. Berol. Duisb. Pal. 2. incuriam Ed. Lips. 1.—22 Ibi i eum fcà Ed. Lips.
{; ibi in eum facta Ed. Lips. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—23 In omittit Ed.
Ven.
1 Mó Ed. Lips. 1.—2 Capat Ed. Lips. 2.—8 Es Ed. Lips. 1. 2. 3.—4 Nec
Ed. Vin. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—5 Illa Ed. pr.—6 Prorogaret
NOTAE

° Fistulis] Canalibus quibus aqua minime. C. enim Gracchus a Senatu


in Capitolium perducebatur. judicia ad Equites transtulerat: at
Cap. xvii. Drusiana Seditio] Anno vero L. Drusus ab Equite ad Sena
Mundi 3859. ante Ch. Nat. 89. ab tum deferre conabatur.
Ur. Cond. 662. Coss. L. Martio Phi * Dum aliud captat eae alio] Non so
lippo et Sex. Julio Cæsare. lum Senatui judicia restituere et La
* Totiusque Italiae consensu] Nam tium civitatis jure donare contende
Livius Drusus socios et populos Ita bat, sed ex eo sibi dominationem au
licos spe civitatis Romanæ solicita cupabatur. Hoc est quod Noster
verat. dicit, dum aliud captat ex alio. Vide
* Easdem leges] Eædem fuere quoad cap. seq.
agrarias leges, sed quoad judiciarias, d Haereditarium in posteros] Bellum
252 L. ANNAEI FLORI

Judiciaria lege Gracchi7 diviserant* populum Roma- [§. 3.


num,' et bicipitem* ex una fecerant9 civitatem. Equites
Romani tanta potestate subnixi, ut qui fata fortunasque*
principum'° haberent in manu, interceptis vectigalibus,
peculabantur*** suo jure*** Rempublicam.*** Senatus ex
ilio Metelli,' damnatione Rutilii,'4J debilitatus omne decus
majestatis amiserat. In hoc statu rerum pares opibus, [§. 4.
animis, dignitate (unde et nata's Livio Druso* æmulatio
accesserat'°) Equitem Servilius Caepio, Senatum Livius
Drusus asserere:* signa, et aquilæ, et vexilla'7' aderant.
* Gracchi diriserunt populum Rom. per legem judiciorum.
* Romani equites tanta potestate freti, quippe qui vitam et opes principum prae
manibus suis haberent, correptis tributis, sua potestate, vel suo arbitrio, furantur
Rempublicum.
4 In hos statu rerum pares opibus, spiritu, et dignitate, ex qua et aemulatio nata
Livium Drusum ceperat, Servilius Caepio Equites, Livius Drusus Senatum defen
dere coepit.
-

Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Ald. Gryph. Stad. Pont. propagraret Ed. Ven.
—7 Caii Gracchi Ms. Naz. Pall. Ryck. Duisb. Fran. Voss. Edd. vett., ut
Med. Par. Ven. Gryph. Lugd. Zeu. – Cai Gracchi Ed. Lips. 1. 8. Caius et Ti
berius Gracchi Ed. Lips. 2. C. Gracchus Ed. Stad. Pont.—8 Diriserat Ed. Stad.
Pont.—9 Fecerat Ms. Ryck.—10 Sic Mss. Pall. Ryck. Duisb. Fran. Voss. Ed.
pr. Sed fata fortunasque patrum vitasque principum Mss. Regg. Ed. Ald. Gryph.
(in quo tamen est principium) Vin. Stad. Lugd. Pont. Zeu.T fata patrum ritas
que principum Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Grut. Vetst.
—11 Specularentur Ms. Voss. 1. 2. speculabantur Ms. Fran. pecularentur Ed.
Ven. Grut. Lugd. Vetst. Zeu.—12 Suo jure aberant a Ms. Náz.—13 Reipubl.
Ed. pr.—14 Rutulii Ed. Lips. 2.—15 Nato Ed. Lips. 1. 2. 3.—16 Accesserat
NOTAE

sociale intelligit, de quo cap. se 1 Exilio Metelli] De qno capite su


quent. periori.
e Bicipitem] Quia judicia a Senatu } Damnatione Ratilii] P. Rutilius
in Equites transtulit: et sic quasi du Rufus legatus fuerat Scævolæ Pro
plex eaput habnit Respublica, Equi consulis, et a Publicanorum [hoc est,
tem, scilicet, et Senatum. Equitum] injuriis Asiam defenderat:
* Ut qui fata fortunasque] Ob judi quare invisus Equestri ordini, penes
cia quæ ipsi tenebant, vitæ omnium quem judicia erant, repetundarum
erant Domini. damnatus, in exilium pulsus fuit.
s Peculabantur] * Peculari' proprie * Unde et nata Lirio Druso] Unde
est, pecuniam mulctæ quæ pecore in ad rò dignitate debet referri : nam '
dicebatur avertere ; sed de quibus inde nata Livio Druso æmulatio,
libet furtis publicis dicitur. quod Eques dignitate par esset Se
h Suo jure] Sua auctoritate, po matui. -

testate quæ ipsis legibus concessa i Signa, et aquilæ, et rexilla] * Signa'


erat, qua prave usi. communi nomine, et aquilas, et vex
EPiToM. LIB. 111. CAP. 17. 258

�Ceterum sic urbe in una,** quasi in binis'9 castris, [§. 5.


dissidebatur. Prior Cæpio in Senatum impetu facto, reos
ambitus Scaurum*° et Philippum, principes nobilitatis ele
git.*' " His motibus** ut resisteret Drusus, plebem [§. 6.
ad se** Gracchanis legibus," eisdem** socios° ad plebem
spe*s civitatis erexit.* Extat vox ipsius: “ Nihil se ad lar
gitionem ulli reliquisse, nisi si quis aut coenum dividere
vellet, aut coelum.' P Aderat promulgandi“ dies, cum [§. 7.
subito tanta vis hominum undique apparuit, ut hostium ad
ventu obsessa civitas videretur. Ausus tamen* obro- [§.8.
gare de legibus*7* Consul Philippus:* sed apprehensum
faucibus viator* non ante dimisit, quam** sanguis in ora*9 et
oculos*° redundaret. Sic per vim latæ,*' jussæque [§. 9.
leges. Sed pretium rogationis“ statim socii flagitare:* v
* Drusus ut obsisteret hisce tumultibus, per Gracchanas leges plebem ad se, et
socios ad plebem, per easdem leges transtulit.

abest ab Ed. Blanc.—17 Signa verillaque Ms. Reg. Q.—18 In urbe una Ms.
Ryck. Fran. Ed. pr. in una urbe Mss. Toll.—19 Inbinis Ed. Lips. 1.—20 Sca
rum Ed. Ven.—2i Abegit Ms. Pal. 2. Ed. pr. eligit Ed. Junt. Gryph. deje
cit Ed. Blanc.-22 Ut motibus Ed. Lips. 1. 2. 8. Med. Par. Ven. Gryph. Städ.
Pont.—23 s; Ed. Lips. 1. sed Ed. Lips. 2. 3.—24 Evocavit, eisdem Ms.
Ryck. Pal. 1. Flor. Ed. Amstel. Blanc.—25 At plebem spe Ed. Med. Par. Ad
spem Ed. Blamc. Amstel.—26 in Ed. Lips. 1. Par. 2.—27 Sic Mss. plerique,
Ed. pr. Sed obrogare legibus Ed. Blanc. abrogare de lege Ms. Pal. i. abro:
gare de legibus Ms. Pal. 2. Ryck. Malliab. Voss. i. 2. Ed.TLips. 1. 8. Ber. Sab.
IMed. Par. Junt. Ald. Gryph. abrogare legibus Ed. Lips. 2. Ven.—28 Qui Ed.
Par.—29 Et in ora Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. Gryph. Lugd.
Pont.—30 Et in oculos Ed. Med. Par. Gryph. Stad. Lugd. Pont. "et i ocülos
Ed. Lips. 2.—31 Acte Ed. Lips. 1. 8. ditae Ed. Med. Par. Gryph.—32 Sic
NOTAE

illa complectitur; hic pro quibuslibet • Promulgandi] Leges scilicet.


manipulorum signis: * aquilæ,' le * Obrogare de legibus] Malim, ut
gionum signa ; * vexilla,' equitum. alibi, obrogare legibus. De hoc alibi
* Reos ambitus elegit] Eos elegit, dictum.
ut ambitus accusaret. • Philippus] L. Marcius Philip. Vid.
" Gracchanis legibus] Agrariis et Tit.
frumentariis.
* Viator] Dissentit expresse Val.
° Socios] * Socii' vocabantur qnasi Max. lib. ix. 5. * Obtorta gula, et
confoederati, et consortes armorum; quidem non per viatorem, sed clien
et erant Italici. tem suum.'
P Aut caenum dividere vellet, aut coe w Rogationis] Hic rogatio nil aliud
dum] Quippe ipse reliqua omnia lar est quam, lex; pretium autem legis,
gitus fuerat. vel legum quas ipsi per vim jusse
254 L. ANNAEI FLO R I

cum interim imparem35 " Drusum ægrumque rerum** temere


motarum,* matura, ut in tali discrimine, mors abstulit/'
Nec ideo minus socii promissa Drusi a populo Romano
reposcere armis desierunt.

CAP. XVIII.

BELLUM SOCIALE.*

SociALE bellum* vocetur licet, ut extenuemus in- [§. 1.


vidiam: si verum tamen volumus, illud civile bellum fuit.
Quippe cum* populus Romanus Etruscos, Latinos, Sabi
nosque miscuerit, et unum* ex omnibus* sanguinem ducat,
corpus fecit ex membris, et ex omnibus unus est. Nec [§. 2.
minore flagitio socii intra* Italiam, quam intra Urbem cives,3
rebellabant. Itaque, cum jus civitatis, quam° viribus [§. 3.
/ Cum interea mors præmatura, ut fit in tali periculo, abstulit Drusum impoten
tem et saucium ob res imprudenter motas.
----

Ms. Naz. Ryck. Berol. Duisb. Fran. Voss. Edd. vett. Sed flagitare sibi Mss.
Regg. flagitarere Ed. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab.
Vetst.—33 Imparem aberat a Ms. Fran. Voss. 1. 2.—34 Rex Ed. Par.
1 Bellum quod adversus socios gestum est Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph.—2 Bellum quod adrersus socios gestum est, sociale bellum Ed. Vin. Lugd.
Pont.—3 Virum Ed. Vem.—-4 Citra Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—5 Ci
ves intra urbem Mss. Regg. Flor. Berol. Duisb. Fran. Ed. pr.—6 Sic Ed. Stad.

NOTÆ

rant, erat jus civitatis, quod ipsis dam C. Vario, cujus meminit Cicero
Livius Drusus promiserat. in De Nat. Deor. iii., percussus.
" Flag. [Flagitavere] Magis placet CAP. xviii. Bellum Sociale] Anno
quod habet Salmas. flagitare, ut supra, Mundi 3860. ante Ch. Nat. 88. ab Ur.
* Senatum L. Drusus asserere.' Sub. Cond. 663. Coss. L. Julio Cæsare
coepit. et P. Rntilio Lupo.
" Imparem] Hoc est, qui impar a Illud cirile bellum fuit. Quippe
erat solvendo ea quæ sociis promise cum] Post fuit minor distinctio po
rat, nempe jus civitatis. menda est; dein illa prorsus hinc
* Aegrum rerum temere motarum] everrenda, corpus fecit eae membris,
Hoc est, rebus temere motis, Græ et er omnibus unus est. Sunt enim ab
corum more qui genitivum ponunt, aliquo addita, qui se rhetoriscum fa
ubi Latini ablativum usurpant. Sic cere gestiebat. Pater.
* Discrucior animi,' Terent. * Æger b Et unum eae omnibus] Romulus
animi,' Liv. enim ex Sabinis, post virginum rap
» Mors abstulit] Ferro periit, a quo tum, Latinis, et Tuscis pastoribus
epitoM. lib. I 11. c A P. 18. 255

auxerant,* socii justissime* postularent, ad quam spem eos


cupidine dominationis Drusus erexerat;* postquam [§. 4.
ille domestico scelere oppressus est, eadem fax, quæ illum
cremavit, socios in arma et oppugnationem7 Urbis accen
dit. Quid hac clade tristius ? quid calamitosius ? [§. 5.
cum omne Latium, atque Picenum, Etruria omnis, atque
Campania, postremo Italia, contra matrem ac parentem
suam* Urbem consurgerent:9 cum omne robur fortis- [§. 6.
simorum fidelissimorumque sociorum sub suis quisque'°
signis haberent municipalia illa'' prodigia:** Popedius'*
Marsos; et Latinos** Afranius; Umbros totus Senatus,
et Consules:'* s Samnium Lucaniamque'* Telesinus:'6
* Cum monstra illa municipumn quaeque sub suis vexillis haberent omne robur for
tissimorum fidelissimorumque sociorum.

Pont. Freinsh. Zeu. Sed Tusciae ciritates quas Ms. Pal. 2. Ed. Lips. 2. Ber.
Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Grut. Lugd. Vetst. tuscie civitates:
quas Ed. Lips. 1. 3. Tusci ciritates quas Mss. Duk. reliqui, Ed. pr. Tusci ciri
tatem qui Ms. Reg. Q.—7 Erpugnationem Mss. Duk. nonnulli. et in expug
nationem Mss. Duk. alii, Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Lugd. Pont.—8 Suarum urbium Ed. Blamc.—9 Consurgeret Ed. Freinsh.—
10 Quosque Ed. Freinsh.—1 1 Ista Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Grypb.
—12 Poppedius Ms. Naz. Pal. 1. Duisb. Fran. Voss. 1. Ed. pr. Pompedius
Ms. Ryck. Pompeius Ms. Voss. 3. Propedius Ed. Ven.—13 Et etiam Lati
nos Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. I et et latinos Ed. Med.—14 Pro totus
senatus et consules, Vettius Cato Ed. Stad. marg. Zeu.—15 Lucaniam Ed. Stad.
—16 Thelcsinus Ed. Lips. 1. 2. 3. Par. Gryph. Thelisinus Ed. Ven.—17 Ut
NOTAE

civitatem composuit: ideo vocat in s Totus Senatus, et Consules] Qnid


fra, * Civitatem quam viribus aux hoc totus Senatus, et Consules ? Res
erant.' inepta est et ridicula, sed ea tamen,
* Quam viribus auxerant] Vide No qualiscumque sit, a Salmasio non
tam superiorem. animadversa, quanquam sperabam,
" Justissime] Civitatem socii justis nam incredibilis quaedam in hoc loco
sime reposcebant, quia scilicet eam depravatio est. Ea autem in veteri
viribus suis auxerant. Editione non erat ; nam pro totus Se
* Drusus erexerat] Vide cap. supe natus, et Consules, ibi legitur, Vettius
riori.
Cato Samnium, &c. Idque cum jam
' Municipalia illa prodigia] Duces, pridem olfecissem, totnm hunc locnm
qui singulis municipiorum copiis præ sic scripsi : Popcdius Marsos et Lati
erant, * prodigia' vocat, quod adver nos, Afranius Uinbros, Vettius Cato
sus matrem et parentem suam con Samnium, Lucaniam Telesinus, ut, cum
surgerent. Sunt autem * municipia' rcgum et gentium arbiter populus ip
civitates quæ muniis et honoribus po sum se regere non posset, victriae Asiae
puli Rom. fruuntur. Europæque a Corfinio Roma peteretur.
956 L. ANNAEI FLORI

cum'7 regum'* et gentium arbiter populus ipsum se [§. 7.


regere non'9 posset, ut*° victrix Asiæ Europaeque a Corfi
nio** Roma peteretur.* Primum fuit belli in Albano [§. 8.
monte' consilium, ut festo die LatinarumJ Julius** Caesar et
Marcius** Philippus Consules* intert sacra et aras** im
molarentur. Postquam id nefas** proditione discus- [§. 9.
sum est,* Asculo' furor omnis erupit, in ipsa quidem ludo
rum frequentia trucidatis, qui tum aderant ab Urbe, legatis.“
Hoc fuit impii belli sacramentum.*° ° . Inde jam [§. 10.
passim ab omni parte Italiæ, duce et auctore belli discur
sante Popedio, diversa per populos et urbes° signa ceci
nere.P Nec Annibalis, nec Pyrrhi, fuit tanta*7 vas- [§. 11.
* Postquam id flagitiumn proditione detectum fuit.
-

quum Ed. Blanc. Amstel.—18 Regnum Ed. Par.—19 Nec Ed. Lips. 1. 3. Par.
—20 Omittunt Ed. Lips. 1. 3. Par. Blanc. Amstel.—21 Confinio Mss. Vin.—
22 Ser. Julius Ed. Stad. Pont. Ser. L. Ed. Gryph. Sertus Julius Ed. Lugd.
—23 Sic recte Ms. Duisb. Fran. Voss. 1. Ed. pr. Sed Martius Mss. Duk.
ceteri, Ed. Lips. 1. Par. Blane. Amstel. Marcus Ed. Lips. 2. 3. Martinus
Ed. Ven. Lucius Martius Ed. Lugd.—* Intra Ms. Fran. Voss. 1. Ed. Ber.
Sab. Grut. Zeu. Vetst.—24 Arras Ed. Lips. 2.—25 Nephas Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. Gryph. ubique.—26 Sacri. Ed. Lips. 1. 2. 3.—27 Tanta fuit Ms.

NOTÆ

In ante editis pro victrir scriptum est Marcius Philippns, qui superiori an
ut victriae, quæ particula, ut, alio no Consules fuerant, quo tempore
transmittenda fuit, ut a me est. socii in Albano monte belli consilium
Pater. iniere.
* A Corfinio Roma peteretur] Hoc 1 Asculo] Asculum Picenorum urbs.
est, Roma invaderetur ab agminibns m Legatis] Servium prætorem Fon
infestis quæ a Corfinio Pelignorum teiumque legatum occiderunt Ascu
urbe descendebant. lani.
1 In Albano monte] In Latio. n Impii belli sacramentum] Quo se
3 Festo die Latinarum] * Latinae fe ad bellum devovebant, ita ut nulli
riæ' erant sacra quædam Romanis, postea illud abjurare liceret. * Im
Latinis, Hernicis, et Volscis commu pium ' vocat, quia contra Romam,
mia, a Tarquinio Superbo instituta. quæ illorum omnium parens.
Sed postea multi alii populi fuere • Dirersa per populos et urbes] Nota,
participes. In monte autem Albano * diversa per populos,' hoc est, per
quotannis peragebantur, et singuli populos dispersa.
in ea aliquid conferebant, alii caseos, P Signa cecinere] Id est, tubae, cor
alii agnos, alii liba lactaria. g*a ; sic apud Virgil. Æn. x. * Signa
* Julius Caesar ct Marcius Philippus canunt.'
a.
Consules] Sext. Julius Cæsar, et L.
EpitoM. Lib. 111. CA P. 18. 257

tatio. Ecce Ocriculum,** ecce Grumentum," ecce Fæsu


lae,*9 ecce Carseoli,*° * Reate,* Nuceria,*'* Picentia*** cæ
dibus,** ferro, et igne vastantur. Fusæ Rutilii co- [§. 12.
piæ," fusæ Cæpionis." Nam ipse Julius Cæsar* exercitu
amisso, cum in Urbem cruentus referretur, miserabili funere
mediam etiam34 Urbem perviam35 fecit.' Sed magna [§. 13.
populi Romani fortuna, et semper in malis major, totis de
nuo36 viribus insurrexit: aggressique singuli37 populos;
Cato* discutit* Etruscos; Gabinius** ° Marsos; Carbo Lu
canos; Sylla Samnites.39 * Strabo vero Pompeius,* [§. 14.

Ryck. Regg. Toll. Duisb. Fran. Ed. pr.—28 Otriculum Ms. Ryck. Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Ocricolum Ms. Duisb. Ostricolum Ms. Fram.
—29 Fesulæ Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven. Grut. Freinsh. Blanc. Vetst.
Amstel.—30 Carseoli, simpliciter, Ed. Gryph. Stad. Pont. ecce Carceoli Ed.
Ven.—31 Res erat a Nuceria Mss. Vin. Ed. Stad. marg. res erat Nuceria Ms.
Naz. reserate Nuceria Ms. Ryck. reseratae Nuceria Mss. Regg. Fran. Ed.
Lugd. Freinsh. Zeu. . seserata, Nuc. Ms. Flor. Teseratum Nuc. Ms. Berol.
reserata N. Ms. Duisb. Voss. 1. 2. Pal. 1. resorata N. Ms. Pal. 2. resque
erant N. Ms. Voss. 8. In Ed. pr. legitur: Carseoli cædibus ferro et igne cas
tantur. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. reserate: nucerie et picentii. Ed. Par. Ven.
Gryph. Stad. Pont. reseratae nuceriæ et picentii. In Ms. Berol. et Duisb.
verba, ecce Fesulæ, ecce Carseoli, posita erant inter rò Picentia et inter rò cædi
bus. Ed. Grut. Fab. Vetst. reseratae Nuceria et Picentia.—32 Et Picentia
Mss. Vim. Ed. Stad. marg. Lngd. Freinsh. Amstel. Duk. 1. 2. et Picentes Ed.
Stad. Pont.—33 Cædibusque Mss. Vin.—34 Fune...et Ms. Ryck. Ab Ms. Naz.
Pal. 2. Reg. Q, Malliab. aberat rò etiam.—35 Per viam cruentus Ms. Voss. 2.
—36 De suo Mss. Regg. Naz. Duisb. Voss. Ed. pr. Lips. 1. 3. Ber. Sab. Par.
—37 Singulos Ed. Lips. 1. 2. 3. Sab. Med. Par. Junt. Ven.—88 Gabinus Ed.
NOTAE

* Grumentum] Lucaniæ oppidnm. * Julius Cæsar] Tamen in tabulis


* Carseoli] Urbs Æquorum. hunc prospere pugnasse reperies; sed
* Reate [reserata] Pro reseratae, forsan pro Julius Caesar, legendum
quod hic nihil est, ingeniose conjecit ipse Rutilius Cos. Is enim pugnans
Salmasins Reate, quæ urbs in Sabinis letale vulnus accepit. Vidit Frein
fuit ; ab origine autem, si memini, shem.
erat Umbriæ. * Perviam fecit] Emendabat Lip
t Nuceria] Urbs Umbrorum. sius permadefecit, quod mire placet.
" Picentia] Urbs in Picentinis jux * Cato] L. Porcius Cato.
ta Lucaniam. • Discutit] * Discutere' est, oppri
* Rutilii copiae] P. Rutilii Lnpi mere: ut supra Noster, * Discussum
Consulis. Contra Marsos pugnabat, nefas;'hoc est, oppressum. Sic apud
et cecidit in prælio. Vellei. * Bellum discussum.'
• Caepionis] Qui Prætor erat. Is b Gabinius] A. Gabinius.
primo prospere pugnavit, sed, cum e Sylla Samnites] L. Cornelius Syl
victoriæ modum non faceret, circum la: is ante oppidum Nolam floren
ventus cadit. tissima Samnitum castra cepit.
Delph. et Var. Clas. Flor. R.
258 L. ANNAEI FLORI

omnia flammis ferroque populatus, non prius*° finem cæ


dium fecit, quam Asculi eversione, Manibus tot exercituum,
Consulum,*' direptarumque urbium Diis litaretur.****

CAP. XIX.

BELLUM SERVIL E.

UtcuMQUE,* etsi' cum sociis, (nefas!) cum liberis [§. 1.


tamen et ingenuis,* dimicatum est.* Quis æquo animo ferat
in principe gentium populo bella servorum ? Primum [§. 2.
Servile bellum° inter initia Urbis,* Herdonio Sabino duce,*
in ipsa* Urbe tentatum est: cum, occupata tribuniciis sedi
tionibus" civitate, Capitolium obsessum est, et a Consule*
• Non prius stragis finem fecit quam per erersionem Asculi sacrificaretur Manibus
tot exercituum et Consulum Diisque urbium direptarum.
• Ut ut sit, quamvis cum sociis, (nefas !) cum liberis et ingemuis pugnatum fuit.
-

Ven. Gryph. Zeu.—39 Sannitas Ed. Ven.—40 Prius abest ab Ed. Zeu.—
41 Consularium Ms. Voss. 1. 2. et Barthii, Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Vetst.—42 Dii litarentur Ms.
Barth. diis utcunque litaretur Ed. Blanc.
1 Et cumque et cum Ms. Ryck. Tcumque etsi cum Ed. Lips. 1. Etsi cum,
omisso r£ utcunque, Ed. Blanc.—2 Ingenuiis Ed. Lips. 1.—3 Herdonio duce Sa
bino Mss. Duk. omnes : nisi quod in Duisb. rò Herdonio inductum erat : Ed.
pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven.—4 Ipso Ed. Lips. 1.—
NOTÆ

a Strabo vero Pompeius] Cn. Pom vit, sed, ut ut sit, cum liberis tamen
peius Strabo ; is Asculum cepit, * cir et ingenuis dimicatum est.
ca quam urbem,' ut ait Vellei. lib. ii. * Primum Serrile bellum] Anno Mum
cap. 21. * cum in multis aliis regioni di 3491. ante Ch. Nat. 457. ab Ur.
bus exercitus dispersi forent, v. et Cond. 294. De eo Livius, lib. iii. cap.
lxx. M. civium Romanorum, amplius 15. * Exules servique ad quatuor
Ilx. M. Italicorum una die conflix millia hominum et quingenti, duce
erant.' Appio Herdonio Sabino, nocte Capi
e Litaretur] Vide lib. ii. cap. 5. tolium atque Arcem occupavere.'
CAP. xix. Bellum Serrile] Anno c Inter initia Urbis] Mirum cur hoc
Mundi 3815. ante Ch. Nat. 133. ab inter urbis principia dicat evenisse,
Ur. Cond. 618. Coss. Serv. Fulvio cum ea tunc temporis a 294. annis
Flacco, et Q. Calpurnio Pisone. fuerit condita. Respexit scilicet ad
• Utcumque] Hæc ad majorem hu posterius istud bellum Servile, quod
jusce belli invidiam dicta sunt, dum 324. annis post natum est.
illud cnm superiori confert ; quasi o Occupata tribuniciis seditionibus]
diceret: Fateor nefas fuisse quod Tribuni cum Consulibus de legibus
populus Roman. cum sociis dimica fereudis decertabant. Liv. loco su
EPITOM. LI B. 1 1 I. CAP. 19. 259

captum: sed hic tumultus magis fuit, quam bellum. Mox,'


imperio per diversa terrarum* occupato, quis crederet Sici
liam multo cruentius Servili, quam Punico bello esse vas
tatam ? Terra frugum ferax,* et quodammodo sub- [§. 3.
urbana provincia, latifundiis* civium Romanorum°' teneba
tur. Hic ad cultum agri frequentia ergastula,' catenatique7
cultores, materiam bello præbuere.** Syrus quidam [§. 4.
nomine Eunus (magnitudo cladium facit, ut meminerimus)
famatico' furore simulato, dum Syriæ Deæ comas* jactat,"
* Hic numerosa ergastula ad colendos agros, et cultores catenati, bello dedere
materium.
-*-*-*-*-

5 Sic Ed. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Fab. Vetst. Sed late fun
dis Mss. Vin. et Duk. Ed. pr. Lips. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven.
Stad. marg. Duk. 1. 2. latefundis Ed. Lips. 1. In Ms. Reg. Q erat: late
civium Romanorum fundis tenebatur.—6 Sic et Mss. Vin. Sed Romanorum Lati
norum Ms. Naz. Quæ scriptura indicio est duplicem loci lectionem in libris
antiquis fuisse. Nam Latinorum Mss. Voss. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem.
Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Vetst.—7 Cathem. Ed. Lips. 1.—8 Ita Mss.
Vim. Pall. et Duk. omnes, Ed. pr. Ven. Stad. marg. Grut. Fab. Vetst. Sed
cerimonias Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Zeu. caeremonias Ed. Stad. Lugd.

NOTAE

pra laudato: “ Legis ferendæ ant legunt Latinorum, sed melius Romano
accipiendæ cura civitatem tenebat. rum; nam et cives Romanos vocat
Quantum juniores Patrum plebi se Diod. Cum cives Romani, etiam Equites,
magis insinuabant, eo acrius contra sibi plurima prædia in Sicilia compa
Tribuni tendebant, ut plebi suspectos rassent.
eos criminando facerent.' 5 Ergastula] Loca ubi servi vincti
* Consule] Poëtice pro, Consulibus. operantnr. Hic autem rò ergustula
Consules autem erant P. Valerius pro ipsis servis ponitur.
Publicola 11. et C. Claudius App. * Materiam bello præbuere] Supra
Fil. Sabinus. dixit cap. 12. * Quid antem bella Ser
' Mor] Comparate ad sua tempora vilia ? Unde nobis nisi ex abundan
hæc dixit Florus, quæ multo longiori tia familiarum ?'
intervallo ab his distant, quamServile ' Fanatico] * Famatici' proprie dice
istud bellum a superiori, quod Her bantur Sacerdotes, et * furor fanati
donio Sabino duce tentatum est. cus,' furor divinus, quali Sacerdotes
* Per diversa terrarum] Tamen in corripi putabantur oraculum edituri.
Hispania tantum tunc temporis ges * Dum Syriæ Deæ comas jactat]
tum fuisse bellum comperio. Pro comas, quidam habent cerimonius;
* Terra frugum feraae] Populum quod mon placet: minus etiam quod
Romannm Sicilia nutriebat ; unde et Pontano in mentem venit, qui legit
eam multi urbis mntricem, cellam pe comos, et explicat, saltationis genus.
mariam Reipublicae, vocavere. Nam dubito an hoc sensu comus ullibi
' Latifundiis cicium I{omanorum] Alii possit reperiri. Retine igitur comas,
2G0 L. ANNAEI FLORI

ad libertatem et arma servos, quasi numinum imperio,"


concitavit; idque ut divinitus fieri probaret, in ore [§. 5.
abdita9 nuce, quam'° sulfure'' et igne stipaverat, leniter**
inspirans, flammam inter verba fundebat. Hoc mira- [§. 6.
culum'* ° primum duo millia'* ex obviis, mox's jure belli?
refractis ergastulis, sexaginta'° amplius millium fecit exer
«citum; regiisque,'7 ne quid** malis'9 deesset,° decoratus in
signibus, castella, oppida, vicos,*° miserabili direptione*'
vastavit. Quin** illud quoque (ultimum** belli dede- [§. 7.
cus) capta sunt castra Prætorum;' nec** nominare ipsos
pudebit,** castra Manilii,*^ Lentuli, Pisonis,*7* Hypsæi.**
-

Pont. ceremonias Ed. Gryph.—0 Obdita Ed. Ven.—10 Qua Ed. Par.—11 Sic
Ed. Lugd. Zeu. sulph. cett.—12 Leriter Ms. Flor. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Pont.—13 Miraculo Ed. Stad. Pont.
—14 Duorum milium Ms. Flor. Pal. 1.—15 Er hoc Ms. Ryck.—16 Ita Mss.
Vin. Naz. Pal. 1. et Duk. omnes, Edd. vett. Stad. marg. Sed LX. Ed. Lips.
1. 3. Par. Ven. XL. Ms. Pal. 2. quadraginta Ed. Gryph. Stad. Lngd. Pont.
—17 Regiis Mss. Regg. Malliab. Berol. Duisb. Fran. Ed. pr.—18 Nequid Ed.
Lips. 1.—19 Mali Ms. Pal. 1. Flor. Voss. 3.—20 Vicos, opida Mss. Regg.
Toll. Duisb. Ed. pr. opida, ricos Ed. Lips. 2.—21 Dirreptione Ed. Med.—
22 Quin abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—
23 In ultimum Ms. Naz. Ryck. Voss. 1. 2. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Vin. Stad. Lugd. Pont.—24 Nec aberat a Ms.
Voss. 3.—25 Pudet Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. Pont.—26 Man
nilii Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—27 Pisoni Ed. Ven.—28 Hipsei Ed.

NOTAE

et sic intellige : Pendant qu'à tous jure belli, quia nihil est quod per bel
propos le dróle ne parle que des cheveur lum non liceat.
de la Déesse Syr.; ille enim per ejus q Ne quid malis deesset] An ideo
comas jurabat. Nunc de Dea Syria gravior Eunus erat populo Romano,
multa hic possent dici, sed ea nec quod regiis ibat decoratus insignibus?
res nec tempus postulant. Dea Syra Ita; regium enim nomen sic ei infes
Cybele est, Deum mater. Probat tum et odiosum erat, ut Tarquinium
Selden. in libro de Diis Syris. Collatinum ob nomen tantum regium
* Quasi numinum imperio] Quippe urbe fugaverit.
famaticum furorem simulaverat, et * Praetorum] Prætores etiam nume
sic eos, quasi ipsi Dii mandarent, ro plurali dixit Livius, sive auctor
concitabat. Epitomæ, quisquis ille sit ; sed Hyp
° Hoc miraculum) Alii legunt Hoc sæi tantum Amnales meminere.
miraculo, ut sequentia, fecit exercitum, • Pisonis] Hunc Pisonem alium in
ad Eumum referantur, quod etiam tellige a Q. Calpurnio Pisone, qui
magis placet. Consul, non Prætor fuit. Forsan
P Jure belli] Alii legunt more belli, Cn. vel L. Calpurnius Piso.
vel, vi et bello; perperam, ut videtur:
EpiToM. Lib. III. cAP. 19. 261

Itaque qui per fugitivarios*9* retrahi*°" debuissent, Præ


torios duces profugos prælio ipsi sequebantur.** Tan- [§. 8.
dem Perperna** Imperatore" supplicium de eis sumtum est.
Hic enim victos, et apud Ennam** " novissime obsessos,
cum fame, quasi pestilentia,* consumsisset, reliquias latro
mum compedibus et catenis** religavit, crucibusque** puni
vit:* fuitque de servis ovatione* contentus, ne dignitatem
triumphi servili inscriptione* violaret. Vixdum* [§. 9.

Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—29 Sic et Mss. Vin. Sed fugitivos Ed.
Lips. 1. 3. Med. Par. Vem. Gryph.—30 Sic Ed. Stad. Pont. Freinsh. Sed
detrahi Mss. Cnjacii, (Observatt. 5. 8.) Pall. Reg. F, Duisb. Fran. Voss. 8.
Ed. pr. distrahi Ms. Naz. Reg. Q, Vöss. 1. 2. Ryck. Ed. Lips. 1.2.3. Ber.
Sab.TMed. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Grut. Lugd. Zeu. Fab. Vetst.-
sl Persequebantur Ms. Pal. 2.—32 Perpenna Mss. Duk. plerique, Ed. Lips. 1.
2. 8. Med. Par. Ven. Gryph. ubique." P. Rupilio Ed. Stad. Pont. Blanc.-
33 Ethnam Mss. Duk. quidam, Ed. pr. Ethenam Ms. Ryck. Hennam Ms.
Fran.—34 Sic Ms. Voss. 3. Ed. Junt. Ven. Fab. Sed compedibus, catenis Mss.
et Edd. vett. reliqui, nt Lips. 1. 2. 3. (in quibus est cum pedibus) Med. Par.
Grut. Lugd. Zeu.Vetst. Amstel. Duk.`1. 2. compedibus catenisque Ed. Gryph.
Stad. Pont.—35 Crucibus Ed. Ven.—36 Vix dumi Ed. Par.—37 Ita Ms. Naz.

NOTAE

* Fugitivarios] * Fugitivarii' dicun diterranea urbs, et insulæ umbilicus.


tur, qui fugitivis adduntur, ut eos * Cum fame, quasi pestilentia] Le
retrahant. Des archers. gendum, cum fame, ex qua pestilentia,
• Ret. [Distrahi] Error est, sed consumsisset. Nil certius: et multis
non Salmasii (quanquam in ejus Edi exemplis probari potest. Quin et
tione majore legitur, Lugd. Batav.). ipse sic supra locutus est cap. 5.
Profecto autem Correctori typogra * Cum ex mora obsidentem regem fa
phico hoc sphalma relinqui æquum mes, et ex fame pestilentia urgeret.'
est et verum. Scribendum retrahi, Et Q. Curtius lib. ix. * Famem deinde
quod verbnm in fuga, cum quis re pestilentia secuta est.' Pater.
prehenditur, solenne et proprium est. y Crucibusque punivit] Crux servo
Sic apud Terent. in Heaut. Act. iv. rum supplicium fuit.
Sc. 2. * Retraham hercle opinor ad * Oratione] * Ovatio' est minoris
me idem illud fugitivum argentum.' Triumphi genus, quo triumphantes,
" Perp. [Perpenna] Imperatore] Pro nec trabeam nec togam pictam in
Perpenna sunt qui legant Rupilio, ut duti, pedibus, interdum etiam et
et infra Notaj. Sed etsi Rupilius equo, urbem ingrediebantur, exerci
contra servos in Sicilia rem gesserit, tu præeunte. * Ovatio* ab * ove,'
non ideo sequitur Marcum Perpen quam ovantes immolabant.
nam in partibus non fuisse: sane et • Servili inscriptione] Solenne fuit
Perpennæ triumphi Annales memi apud veteres Romanos devictorum
nere, qui eum præterea Prætorem hostium nomina ante triumphum in
vocant. scripta procedere ; muri etiam devic
" Apud Ennam] Enna Siciliæ me tarum urbium, flumina, montes, et
262 L. ANNAE1 FLO R1

respiraverat insula, cum statim" servi,37 et a Syro* reditur


ad Cilicem.* Athenio pastor, interfecto domino,** familiam*
ergastulo liberatam sub signis ordinat. Ipse veste [§. 10.
purpurea, argenteoque baculo,39 et regium in morem*° fronte
redimita,' non minorem, quam ille fanaticus prior, conflat
exercitum; acriusque multo,*' quasi et illum vindicaret, vi
cos, castella, oppida diripiens, in dominos, in servos infes
tius,** quasi in transfugas** * sæviebat. Ab hoc** [§. 11.
quoque Praetorii*s exercitus cæsi, capta Servilii castra,
capta Luculli." Sed* Aquilius,' Perpernæ*7J usus** exem
-

Pal. 2. Vin. nonnnlli, Regg. MaJliab. Berol. Dnisb. Fran. Ed. pr. Sed sta
tim serris Ms. Flor. Voss. 1. 3. statim a serris Ms. Pal. 1. Voss. 2. Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Fab. Vetst. statim
serrius Ms. Ryck.—38 dno Ed. Lips. 1.—39 Bacculo Ed. Lips. 1. 3.—40 In
morem Ed. Lips. 1. immorem Ed. Lips. 3.—41 Multum Ed. Lips. 1. 3. Med.
Par. Ven. Gryph.—42 Quasi et illum...infestius aberant a Ms. Ryck. quasi
illum Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—43 Quasi intrásfugas Ed. Lips. 1. quam in
tr. Ed. Gryph.—44 Abhoc Ed. Lips. 1. Ad hoc Ed. Lips. 2. Par. Ven. Pont.
—45 Prætoris Ms. Naz. Ryck. Reg. F, Duisb. Fran. Voss. 1. 2. Ed. pr. Lips.
1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt.—46 Sed abest ab Ed. Lips. 2.—47 Per
pennæ Ed. Lips. 1. 3. perpennæ Ed. Lips. 2. Med. Par. Ven. ubique. Rupi
lii Ed. Blanc. P. Rupilii Ed. Stad. Pont.—48 Usus aberat a Ms. Voss. 1.—

NOTÆ

sylvæ ex argento una spectanda po bium olet. Per Cilicem alludit ad


pulo ferebantur. Ovid. in elegantis bellum Piraticum, quod contra Cili
sima illa Eleg. quæ lib. ii. de Pouto
ces gestum fuit, de quo vid. lib. iii.
initium facit, quam merito reliquis cap. 6. A bello Servili ad Piraticum
ejusdem nominis operibus anteponas: illud rursus ventum est. Eunus enim
* Protinus argento versos imitantia Syrus erat. Et Cilix pastor Athenio,
muros Barbara cum victis oppida de quo infra.
lata viris, Fluminaque et montes, et e Familiam] Vid. cap. 12.
in altis pascua sylvis, Armaque cum f Regium in morem fronte redimita]
telis in strue mista suis.' Diademate quali Reges solent fron
* Statim] xxxi. annis post incep tem redimiri.
tum ab Euno bellum. £ Quasi in transfugas] Nam cum
* Cum statim serri, [a servis] et a servi essent, communem servorum
Syro] Acutissime Salmasius, cum sta causam tueri, seque sub vexillis ordi
tim serri (subaud. adsunt, aut tale nare debebant: quod cum ab illis prae
aliquid): tamen mihi placeat magis, stitum non fuerit, quasi transfugæ vi
si tollas, a servis; ratio est, quod a Sy debantur.
ro idem est quod a serris. Explica b Serrilii castra, capta Luculli] Alios
tio tantum est, a studioso aliquo, ut Annales habuit Florus, nam ex nos
fir, ascripta. Pater. tris C. Servilii et C. Licinii Luculli
* A Syro reditur ad Cilicem] Prover castra non modo non capta fuisse,
EpitoM. LIB. 111. cAP. 20. 268

plo, interclusum hostem commeatibus ad extrema compu


lit, communitasque49* copias armis fame facile delevit:
dedidissentque5° se,' nisi suppliciorum metus' voluntariam**
mortem prætulissent.53 Ac ne de** duce quidem [§. 12.
supplicium exigi potuit, quamvis in manus venerit. Quippe,
dum circa deprehendendum35 eum" multitudo contendit, inter
rixantium manus præda lacerata est."
CAP. XX.

BELLUM SPARTACIUM.'

ENIMvERo* servilium* armorum dedecus feras:" [§. 1.


-

49 Comminutasque Ms. Ryck. Toll. Duisb. Ed. pr. Lips. 2. Stad. Pont.—
50 Dedissentque Ms. Pal. 1. Ryck. Malliab. Berol. Ed. Lips. 2. Med. Par.
Zeu. dedissent Ms. Duisb. Fran. Ed. pr. dedidissent Mss. Regg. Voss. 2.
dedidissent et nisi Ms. Voss. 3.—51 Sic Ms. Ryck. Regg. Voss. 1. 3. Ed.
pr. et reliqui. Sed metu ac Ms. Nax. metui Mss. Duk. reliqui, Ed.
Junt. Lugd. Zem.—52 Volontariam Ms. Naz.—53 Pertulissent Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par.—54 Nec de Ms. Malliab. Berol. Duisb. Fram. Ed.
pr. me, omissa de, Ed. Ven.—55 Sic Ed. pr. Lips. 2. Vin. Grut. Lugd.
Fab. Vetst. Sed circa addeprehendendum Ms. Naz. circa ad deprehen
dum Mss. Pall. circa ad deprehendendum Ms. Ryck. Duisb. Regg. Ed. pr.
Lips. 1. (in quo tamen scriptum est ad deprehedendù) 3. Ber. Sab. Med. Par.
Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont. Blanc. Duk. 1. 2. circa ad comprehen
dendum Ms. Fran. sed alia manus supra scripserat de. Mss. Voss. Ed. Amstel.
circa adprehendendum.
1 Sparticum Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven. Spartacum Ed. Med. Par. 1. Gryph.
Grut. Lugd. Pont. Wetst. Sparthacum Ed. Par. 2.—2 Servilios Ed. Par.—

NOTAE

contra vero, et a Lucullo victos se- tis. Scribe, dum circa prehendendum
mel, et a Servilio tantum non repres- eum. Pater.
sos, fuisse servos manifestum est. n Praeda lacerata est] Diodor. tamen
* Aquilius] Manlius Aquilins, qui ducem etiam Romam deductum fu
tunc Consul fuit. isse dicit, sibique ipsum manus intu
3 Perpernae] Vid. Not. v. supra. lisse.
* Communitasque] Ex Historia le CAP. xx. Bellum Spartacium] Anno
gendum comminutasque. Aquilius enim Mundi 3877. ante Ch. Nat. 71. ab Ur.
eos et vi et fame devicit. Cond. 680. Coss. M. Terentio Var
' Dedidissentque se] Immo fere se rone Lucullo ct Cassio Varo.
omnes dedidere, qui Romam deducti, • Enimvero] Ostendit Servile bel
et bestiis objecti, cum iis decertare lum minus flagitiosum fuisse quam
detrectantes mutuis concidere vulne Gladiatorium, quippe gladiatores mul
ribus. to pejoris sunt sortis quam servi. Ce
* Dum circa deprehendendum eum] terum hoc principium abruptum, ut
Alii habent ad deprehendendum eum. et illud superioris capitis, * Utcum
8ed vitium est contra usum Latinita que,' probare videntur quod monui
264 L. ANNAEI FLORI

nam et ipsis per* fortunam* in omnia obnoxii; tamen quasi


secundum hominum genus sunt," et: in bona libertatis nos
træ adoptantur.** Bellum Spartaco* duce concitatum quo
nomine appellem nescio. Quippe cum servi milita- [§. 2.
verint, gladiatores imperaverint, illi infimæ7 sortis homines,
hi pessimam* auxere ludibrio calamitatem.' Sparta- [§. 3.
cus, Crixus,9 CEnomaus,'° effracto'' Lentuli ludo,* cum tri
ginta'* haud'* amplius* ejusdem fortunæ viris'* eruperunt'*
• Sed, ut vera dicam, omnes servilium bellorum infamiam ferant: nam etsi ipsi
per fortunam in omnia subjecti sint, tamen sunt quasi secundum genus, et bonorum
nostrae libertatis participes assumuntur.
-

3 Etsi ipsi Ed. Junt. etsi Ed. Blanc.—4 Per abest ab Ed. Zeu.—5 Si Ed.
Med. Par.—6 Sparthaco Ed. Par. 2. ubique.—7 Vilissime Ms. Ryck. Voss.
3. ille infime Ed. Lips. 2.—8 Hi pessima Ed. Lips. 1. hi et perimam Ms.
Ryck. in pessimam Ms. Voss. 1. 2. hi pessimae Ed. Blanc. Amstel. e conjec
tura Freinshemii aliorumque.—9 Sic Mss. Regg. Malliab. Flor. Voss. 1. 2.
Sed Crisus Ms. Ryck. Berol. Duisb. Fran. Voss. 3. Ed. pr. Chrisus Ed. Lips.
1. 2. 3. Par._ Chrysus Ed. Med. Ven. Fab. Chrysas Ed. Gryph.—10 Et De
nomaus Ms. Ryck. Voss. 3. et OEnomaus Ed. Lips. 1. 2. s. IMed. Par. Ven.
Gryph. Stad. Lugd. Pont.—11 E fracto Ed. Lip$. 1. 3. efracto Ed. Lips. 2.
—12 Sic etiam Mss. Vin. Sed treginta Ms. Duisb. Ryck. septuaginta Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Lugd. Pont.—18 Sic conj. Gruterus re
cepitque Fabra. Sed aut Mss. Vin. Pall. et Duk. omnes, Edd. vett. ut Lips.

NOTAE

mus, nempe Florum bella sua uno mam aurere ludibrio calamitatem] Scire
tenore, non per capita, descripsisse. equidem velim quid sit hoc loco pes
° Feras] Id est, quivis ferat; hoc sima calamitas: dein, si quis respon
est, æquo animo patiatur. deat (ut sunt quidam ingeniose fatui),
• Nam et ipsi per fortunam,&;c.] Om tum hoc alterum petam denuo. Illi
mino scribendum, nam etsi ipsi per (servi scilicet) sunt infimæ sortis, ki
fortunam in omnia obnoxii, tamen, &c. pessimam,&c. Quid ais? Servine sor
Pater. tis infimæ fuerint, Gladiatores nullius?
° Quasi secundum hominum genus Nemo dixerit, nam nimis ridicula
sunt] * Secundum genus hominum' ser res foret. Cujus igitur aortis erant
vos vocat Noster, quia inter eos et Gladiatores ? Pessimae; nam et servi
dominos parum inest discriminis, et erant, et pessimi ac sceleratissiuni \
post dominos inter homines numeran servorum. Piget me plura ascribere.
tur. Sic igitur lege : illi infimæ sortis homi
* Et in bona libertatis nostræ adop nes, hi pessimæ, auxere ludibrio calami
tantur] Hoc est, per manumissionem, tatem. Pater.
quasi per adoptionem, bonorum li s Effracto Lentuli ludo] Ludus dice
bertatis nostræ participes fiunt ; li batur locus ubi gladiatores exerce
bertatem consequuntur qua nos soli, bantur. Gallice diceres, la Salle.
domini scilicet, utimur. h Cum triginta haud amplius] Epi
* Illi infimæ sortis homines, hi pessi tom. Liv. sexaginta quatuor fuisse
EPITOM. LIB. III. cAP. 20. 265

Capua;* servisque ad vexillum'7* vocatis, cum statim de


cem amplius millia coissent hominum,** non modo effugisse
contenti, jam'9 vindicari*° volebant.J Prima velut ara***
viris** mons Vesuvius** placuit. Ibi cum obsideren- [§. 4.
tur** a Clodio Glabro,' per fauces cavi** montis vitigineis*°
delapsi*7 vinculis," ad imas ejus descendere radices: et
exitu invio,** nihil tale opinantis ducis subito impetu castra
rapuere.* Inde alia castra. Deinceps Coram,*9* [§. 5.
° Vitigineis funibus lapsi per specum cavi montis ad ultimas ejus radices descen
dere, et, egressu incognito, subito impetu rapuere castra ducis, nil tale reputantis.
-

1. 2. 3. Med. Par. Vem. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zen. Vetst. Duk.
1. 2.—14 Sic Ms. Pal. 2. Séd ludis Ms. Naz. Pal. 1.—15 Erupere Ms. Ryck.
Toll. Duisb. Fran. Ed. pr.—16 Capuam Ms. Fran. capita Ed. Lips. 2.—17 Sic
Ms. Pal. 1. 2. Reg. F, Voss. 1. Sed ad vexillum et auxilium Ms. Ryck. Reg.
Q, Fran. Voss. 2. Ed. Gryph. ad ver. et ad auxilium Ms. Voss. 3. Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Fab. Vetst. ad auxili
um Ms. Duisb. Ed. pr. ad verillum [et pileum] Ed. Blanc.—18 Homines Ms.
Naz. Pall. Toll. Ryck. Duisb. Fran. Ed. pr. Lips. 1. 8. Ber. Sab. Par. Ald.
Ven.—19 Quin jam Ms. Naz. et Pal. 1. Ta manu recentiori.—20 Vindicare
Ms. Pal. 2. Reg. Q, Flor. Ed. pr. Grut. Zeu. Vetst. vindicari etiam Ed. Lips.
1.2.8. Ber. Sab., Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—
21 Arena Ed. Fab. harena Ed. Freinsh.—22 Turis Ed. Lips. 1. 2. 8. Par.
ruris Ed. Med. juris Ed. Gryph.—23 Vesubius Ms. Ryck. Fran. Voss. 1. 2.—
24 Cum etiam obsiderentur Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. Pont._ quum
obsideretur Ed. Vetst.—25 Cani Ed. Lips. 1. 3.—26 Sic Ms. §*$,
F, Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Fab. Sed vitigeneis Ed. Ven. vitineis Mss. Vin.
Ryck. Toll. Duisb. Voss. Ed. pr. Zeu. Amstel. Duk. 1.2. vitineis vel vrtineis
Ms. Naz. virineis Ms. Pal. 1. viteneis Ms. Pal.2. itineris Ms. Fran. vimi
meis Ms. Reg. Q. juncineis Ms. Is. Vossii.—27 Dilapsi Ed. Lips. 1. 2. 3.
Abest ab Ed. Par.—28 Sic Mss. Vim. Duk. plerique, Ed. pr. Vin. Lugd.
Sed in uno Ms. Naz. Pall. Ryck. Regg. Voss. uno Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Pont.—29 Sic Ms. Berol.
NOTÆ

testatur: alii plures: Cicero cum * in arena pugnare,' dicnntur. Sic


Nostro fere consentit, qui mnlto mi capite sequenti, cives quasi in arena
nus quinquaginta fuisse contendit, pugnare dicit, quod gladiatorio more
Epist. ad Att. lib. vi. inter se concurrerent.
' Ad vexillum [Ad v. et ad auxilium] i Clodio Glabro] Claudium Pulchrum
Expunge et ad auxilium, quæ diversâ vocat Liv., Appianus vero, Varinium
tantum lectio est, libro ascripta, vel Glabrum.
inscripta, ut optime monuit Salma • Vitigineis delapsi vinculis] In al.
s1us.
legitur, vitineis, al. vimineis, al. vixi
* Jam vindicari volebant] Hoc est, in meis, vel, virinis, sed melins vitigineis;
libertatem asseri. nam et Plutarch. in Crasso labrusca
* Velut ara [arena] * Arenam' di contextas fuisse catenas istas ait.
cit, quia de gladiatoribus loquitur, • Coram] Urbs in Volscis.
qui proprie, * in arenam descendere;'
266 L. ANNAE1 FLORI

totamque pervagantur*° Campaniam. Nec villarum atque


vicorum vastatione contenti, Nolam, atque Nuceriam,**
Thurios,**° atque Metapontum,** P terribili strage populan
tur. Affluentibus in diem copiis, cum jam esset jus- [§. 6.
tus exercitus, e viminibus,' pecudumque tegumentis, incon
ditos sibi clypeos,* e** ferro ergastulorum' recocto gladios
ac tela fecerunt. Ac ne quod decus justo deesset [§. 7.
exercitui,*° domitis obviis gregibus paratur equitatus, cap
taque de Prætoribus insignia et fasces37 ad ducem detulere.
Nec abnuit ille de* stipendiario Thrace miles, de39 [§. 8.
milite desertor, inde latro, dein*° in honore*' virium gladia
tor.* Qui defunctorum quoque* prælio ducum funera [§. 9.
imperatoriis** celebravit exequiis," captivosque circa rogum
jussit" armis depugnare,* quasi plane expiaturus omne præ
* Qui funera quoque ducum in prælio mortuorum decoravit imperatoria pugna,
et captivos jussit circa rogum armis decertare.
-

Sed Choram Ms. Vin. unus, Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven. Thoram Ms. Ryck. Dnk.
plerique, Edd. vett., ut Med. Par. Stad. Gryph. Pont. Horam Ms. Naz.
Cosam Ed. Blanc.—30 Perragantes Ms. Ryck.—31 Luceriam Ms. Pal. 1.—
32 Turios Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—33 Methapontum Ed.
Lips. 1. 2. 3. Par. 1. Methaponthum Ed. Par. 2.—34 Sic Ed. Lips. 1. 2. 3.
Med. Par. clip. cett.—35 Et Ms. Naz. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Pont. a Ed. pr.—36 Exercitu Ms. Duisb.—
37 Faces Ed. Par.—38 Sed de Ed. pr.—39 De omittit Ed. Ven.—40 Deinde
Ed. Lips. 1. 2. 8. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh.
Zeu. Fab. Vetst.—41 In honorem Ms. Malliab. Reg. F.—42 Imperatoris Ed.

NOTAE

• Thurios] Magnæ Græciæ urbs in tro, deinde captus et Romam per


sinu Tarentino. ductus, cum ob latrocinia in crucem
P Metapontum] Magnæ Græciæ recta duci debuisset, tamen, quia vi
urbs maritima, inter Casuentum et ribus maximis præditus erat, in hono
Bradanum fluvios sita. rem virium gladiator factus est.
4 E viminibus] Hæc conficiendo t Qui defunctorum quoque, &c.] Scri
rum scutorum ratio a veteribus sæ bendum, Quin, id est, Quin etiam,
pius usurpata : vimina intexebant, ad augendam rei indignitatem.
eaque pellibus inducebant. u Funera imperatoriis celebrarit exe
* E ferro ergastulorum] Gallice di quiis] In exequiis vel Ducum vel Im
ceres, des fleurets. peratorum quandoque gladiatores ad
* In honore virium gladiator] Legen hibebantur, quod de Spartaco Nos
dum in homorem. Hoc vult Florus: ter ait, qui defunctorum prælio Du
Spartacus ex tributario Thrace miles, cum funera gladiatoria pugna, quam
ex milite desertor, ex desertore la * imperatorias exequias' vocat Nos
epiToM. LiB. 111. CAP. 20. 267

teritum** dedecus," si de gladiatore munerator* fuisset.


Inde jam Consulares quoque aggressus,** in Apen- [§. 10.
nino45 Lentuliy exercitum percecidit:* apud Mutinam* Caii
Cassii* castra delevit. Quibus elatus victoriis, de [§. 11.
invadenda urbe Romana*7 (quod satis est** turpitudini nos
træ) deliberavit. Tandem etiam totis imperii*9 viri- [§. 12.
bus contra mirmillonem3°° consurgitur: pudoremque Ro
manum Licinius Crassus* asseruit:* a quo pulsi fugatique
(pudet dicere)* hostes in extrema Italiæ refugerunt.**
Ibi circa Bruttium** angulum clausi,** * cum fugam [§. 18.
in Siciliam pararent, neque navigia suppeterent, ratesque
ex cratibus,54 et dolia35 connexa virgultis in rapidissimo

* Et Licinius Crassus dedecus Romanum vindicavit.

Par. Gryph.—43 Pristinum Ms. Reg. F.—44 Agressus Ed. Lips. 1.—45 Ape
nino Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.—46 Præcidit Ms. Pal. 1. percidit Ms. Voss. 1.
Ed. pr. pcedit Ms. Ryck. cecidit Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
Stad. Pont. Zeu.—47 Roma Ed. Zeu.—-48 Satis turp. Ms. Ryck.—49 Imperii
abest ab Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—50 Mirmilo
nem Ed. Med. Par. Ven.—51 Consurrererunt Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
confugerunt Ed. Stad. Pont.—52 brutiù Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Zeu.—53 Clusi Ms. Naz. Regg. Berol. Duisb. Fran. Voss. Ed. pr. Ber. Sab.
Med. Par. Junt. Ald. Ven. Sed clausi Mss. Pall. Flor. Malliab. Ed. Lips. 1.
2. 3. divisi Ms. Ryck. occlusi Ed. Grut. Lugd. Zeu. Vetst. inclusi Ed. Stad.
Pont.—54 Excratibus Ed. Lips. 1.—55 Dolea Ms. Naz. Voss. 2.—56 Errup

NOTAE

ter, sæpissime decoravit. bem. Hodie Modéne.


" Captivos circa rogum jussit] Fami • Caii Cassii] Qui Prætor erat.
liæ dux factus scilicet. b Mirmillonem] * Mirmillones' dice
" Omne præteritum dedecus] Quod bantur gladiatores quidam qui ex
contraxerat, dum et ipse circa rogum Gallia venerant. Mirmillo autem
gladiator pugnabat. non erat Spartacus, ex Thracia scili
* Munerator] * Muneratores' dice cet oriundus. Sed aliquando * mir
bantur qui * munera,' hoc est, specta millo' pro quovis gladiatore sumitur,
cula, gladiatores, populo dabant. ut hic.
Spartacus autem munerator sibi quo • Licinius Crassus] Prætor.
dam modo videbatur, quia captivos d Pudet dicere] Hæc pendent a
jubebat circa rogum armis depug voce hostes: pudet dicere, hostes sci
mare. licet. Turpe enim populo Rom. ser
* Lentuli] Cn. Cornelii Lentuli Clo. vos et gladiatores * hostes' vocare.
diani Consulis. e Clausi [Clusi] Ex Mss. Codd. op
* Mutinam] Galliæ Cispadanæ ur time ; non, ut in aliis, occlusi.
268 L. ANNAEI FLORI

freto frustra experirentur;* tandem eruptione3° facta, [§. 14.


dignam viris obieres7 mortem: et quod sub gladiatore duce
oportuit, sine missione' pugnatum est. Spartacus ipse in
primo agmine fortissime dimicans, quasi Imperator, occisus
est.

CAP. XXI.

BELLUM CIVILE MARIANUM.

Hoc deerat unum populi Romani' malis, jam ut* [§. 1.


ipse intra se parricidales bellum** domi stringeret; ins Urbe
media ac foro, quasi arena,° ° cives cum civibus suis,7 gla
diatorio more, concurrerent. Æquiore animo utcum- [§. 2.
que** ferrem, si plebeii9 duces, aut si nobiles, mali saltem*
* Ibi £irca sinum Bruttium, cum fugam in Siciliam pararent, nec nares contin
gerent, frustraque in riolentissimo freto tentarent rates factas ex cratibus, et dolia
colligata virgultis; tandem, &c.

tione Ed. Lips. 1.—57 Obire Ed. Lips. 1. 2. 3.


1 Po. ro. Ed. Par.—2 Ita Ms. Naz. Pall. Ryck. Fran. Flor. Malliab. Voss.
1. 8. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Stad. Sed ut jam Ed. Grut.
»
Zen. Vetst. Amstel.—3 Sic erat in Ms. Naz. Toll. Duisb. Fran. Voss. Ed. pr.
Sed parricidiale Ms. Ryck. Ed. Lips. 2. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut.
Lugd. Pont. Freinsh. Zeu. Fab. Vetst. patridiciale Ed. Lip$. 1. 3.—4 Fer
rum Ed. Blanc.—5 Et in Ed. Lips. 1. 2.3. Med. Par. Ven. Grypb. Stad.
Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zeu.`Fab. Vetst. Amstel. Duk. 1. 2.—ö Harena
Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Stad. Grut. Lugd. Freinsh. Vetst. Duk. 1.
2.—7 Suis in Ms. Flor. alia manu ascriptum erat.—8 Sic Ed. Lips. 1. Par.
utrumque Ms. Ryck.—9 Plebei Ed. Lips. 1. 2. 8. Med. Par. Ven. Gryph.

NOTAE

' Sine missione] Hoc est, ad certam ferrum; nam nescio si recte dici pos
mortem. * Missio' enim erat gratia sit, stringere bellum; at * stringere
deserendi pugnam, quæ quandoque ferrum' est, ferrum e vagina edu
dabatur victis gladiatoribus : cum au cere. * Parricidale” antem vocat,
tem placeret ut eo usque pugnaretur, quod a civibus contra cives adhibe
quoad alteruter occumberet, diceba retur.
tur * pugna sine missione,' ut hic sine b Quasi arena] Metaphora a gladia
missione pugnatum est, quia gladia toribus, unde mox subjungit * gladia
tor imperabat. torio more.' Vid. cap. sup.
Cap. xxi. Bellum Civile Marianum] • Utcumque] Sic supra cap. 19.
Anno Mundi 3862. ante Ch. Nat. 86. * Utcumque etsi cum sociis (nefas !)'
ab Ur. Cond. 665. Coss. L. Cornelio &c. Utcumque, quodammodo, quoquo
Sylla, et Q. Pompeio Rufo. modo.
* Parricidale bellum] Mallem legere ° Si plebeii duces, aut si nobiles, mali
EpiToM. LiB. III. CAP. 21. 269

ducatum sceleri præbuissent:'° cum'' vero,* pro'* facinus!


qui viri! qui imperatores! decora et ornamenta sæculi sui,
Marius, et Sylla, pessimo facinori suam etiam dignitatem
præbuerunt.** Tribus, ut sic dixerim,'* sideribus**' [§. 8.
agitatum est: primos et levi, et modico,'° tumultu'7 magis,**
quam bello," intra ipsos armorum duces subsistente sævi
tia: mox atrocius et cruentius per totius viscera [§. 4.
Senatus grassante victoria: ultimum non civicam [§. 5.
modo, sed'9 hostilem quoque rabiem supergressum*° est;'
cum armorum furor totius Italiæ viribus niteretur, eous
que** odiis sævientibus, donec deessent, qui occiderentur.
Initium et causa belli, inexplebilis honorum Marii [§. 6.

Freinsh.—10 Præbuerint Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—11 Cumque Ed. pr. Pro
cum,jam Ed. Blanc.—12 Proh Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—
13 Præbuerint Ed. pr.—14 Dixerimus Ed. Ven.—15 Syderibus Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par. Ven. ubique.—16 Sic Ms. Pal. 1. Flor. Fran. Ed. Lips. 1. 2. 3.
Ber. Sab. Med. Par. Jùnt. Ald. Ven. Sed primo leri et modico Ms. Reg. F,
Voss. 3. primo et levi modico Mss. Dnk. ceteri, Ed. pr. in levi modico Ms.
Voss. l.—17 Tumulto Ed. Ven.—18 Sic Ed. pr. Sed mqjore Mss. Pall. Flor.
Malliab. Fran. Voss. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Gryph.
Stad. Lugd. Pont.—19 Modo, hostilem Ms. Voss. 2. mò sed host. Ed. Lips. 1.
—20 Superegressum Ms. Voss. 2.—21 Eo usque Ed. Lips. 1.—22 Syllæ Ed.

NOTAE

saltem] Et revera minus flagitiosum aliis legitur, tumultu mqjore quam lello;
esset Romanis, si plebeii aut si nobi sed præstat ut edendum curavimus :
les mali se hujusce belli dnces præ et bene * tumultum' a * bello' distin
buissent: fieri enim nequit quin in guit. Sic Livius, Sallnst. et Tacitus;
terdum in magno, et in dies majore, Cicer. etiam Philip. viii. * Itaque
populo perniciosi cives existant. At majoresnostritumnltum Italicum quod
vero cum per Marium et Syllam sæ erat domesticus, tumultum Gallicum
cnli sui ornamenta id bellum contige quod erat Italiæ finitimus, præterea
rit, omnino caret solatio clades. nullum tumultum nominabant.'
• Cum vero] Vel aliquid deest, vel 1 Non civicam modo, sed hostilem quo
legendum tum vero, seu, at vero : nil que rabiem supergressum est] Lucanum
certius. suum interpretari voluit Florus, sed
* Tribus, ut sic dixerim, sideribus] profecto Panegyristes noster Poëtam
Hic * sidera' posuit Noster pro tem Hispanum non intelligebat satis.
pestatibus. * Tribus sideribus* Gal Cum enim Lucanus dixit, * Bella
lice diceres, Par trois éclats de tem plusquam civilia,' nullum gradum
péte. reliquit, quo crescere possent. At
* Primo] Sidere scilicet, Le prem Florus supra * civilia' ponit * hostilia,'
ver coup. quod falsum, ut ratio et politici pro
" Tumultu magis, quam bello] In bant. Ergo hic nihil aliud est quam
270 L. ANN AEI FLORI

fames,' dum decretam Syllae** provinciam Sulpicia** lege


solicitat.** Sed impatiens injuriæ statim Sylla legiones
circumegit:**' dilatoque Mithridate," Esquilina*5 ° Collina
que* porta geminum agmen Urbi infudit.*^ Unde*7 [§. 7.
cum consulto** Sulpicius*9 P et Albinovanus objecissent ca
tervas,*° sudesque et saxa*' undique a moenibus ac tela
jacerentur; ipse' quoque jaculatus' incendio viam fecit,
arcemque Capitolii, quæ Poenos,* quæque** Gallos etiam
Senones33 ' evaserat, quasi captivam victor insedit.**

* Dum per legem Sulpicii ambit provinciam delatam Syllae.

Lips. 1. Par. Sulle Ed. Lips. 2.—23 Sulpitia Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven.
Gryph.—24 Circumagit Ms. Voss. 2.—25 Mythridate Erquilia Ed. Lips. 1. 3.
Par. Mitrydate Erquilia Ed. Lips. 2. Med. Mithrydate erquilia Ed. Ven.
Mithridate Erquilina Ed. Gryph.—26 Urbi infundit agmen Ms. Ryck. agmen
urbi infundit Ms. Voss. 1. 2. ' infudit urbi agmen Mss. Duk. ceteri, Edd. vett.
—27 Un Ed. Lips. 1.—28 Ita Mss. Pall. et Duk. fere omnes, Ed. pr. Sed
inconsulto Ms. Reg. Q. subito Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Lugd. Pont. Zeu.—29 Sulpitius Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—
30 Catenas Ms. Ryck.—31 Sarü Ed. Lips. 2.—32 Sic Ms. Pal. 2. Ed. Lips.
1. 3. Sed quoque Ed. Lips. 2. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd.
Freinsh. Fab. Vetst.—33 Sic Ed. Grut. Lugd. Fab. Vetst. Sed Semonas Ms.
Flor. Duisb. Ryck. Voss. 1. 2. Edd. vett. ante Vin., ut Lips. 1. 2. 8. Med.
Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. Duk. 1. 2.—34 Incendit Ms. Ryck.—35 Cum Ed.
.
NOTÆ

arguti acuminis pruritus. Quod dixi thridate gerendum sibi demandatum


muodo, ad perfectam et exquisitam fuerat.
judicandi rationem perthmet. Pater. n Esquilina] Porta quæ ad Esqni
|j Inerplebilis honorum Marii fames] linum campum ducebat, dicta etiam
Refer ad cap. 12. Ubi dixit Noster: Tiburtina et Prænestina.
* Nonne ambitus honorum ab iisdem o Collina] Quæ et Quirinalis, Ago
divitiis incitatus ? Atqui inde Ma nia, sive Agonensis dicta fuit.
riana, inde Syllana, tempestas.' P Unde cum consulto Sulp. [Servius]
* Dum decretam Syllæ provinciam &c.] Hoc probat Salmasius, non ego.
Sulpicia lege solicitat] Provincia Syl In aliis ed. memini me legere, Unde
læ demandata erat bellum cum Mith cum subito Servius. Scribendum, Un
ridate gerendum ; quam provinci de cum Serrius Sulpicius. Res notissi
am cum sibi optaret Marius, Sulpicio ma et protrita est.
Tribuno plebis auctor fuit, ut perni q Ipse] Sylla scilicet.
ciosas leges ferret, quis exules re * Jaculatus] Sudes, scilicet, jacnla
vocarentur, et ut ipse adversus Mith ignita quibus Romani utebantur, qno
ridatem dux crearetur. modo hodie Galli, des Bombes, des
' Circumrgit] Hoc est, reduxit. Gremades.
* Dilatoque Mithridate] Et in aliud • Paenos] Annibalem scilicet.
tempus dilato bello quod cum Mi ' Gallvs etiam Senones] Vide lib. i.
EpitoM. Lib. iii. cAP. 21. 271

Tum35 ex consulto Senatus36 adversariis hostibus [§. 8.


judicatis," in præsentem Tribunum, aliosque37 diversæ fac
tionis, jure** sævitum est. Marium servilis fuga exemit,39
immo*° fortuna alteri bello reservavit. Cornelio [§. 9.
Cinna," Cnæo*' Octavio Consulibus, male obrutum resur
rexit incendium, et quidem ab ipsorum discordia," cum de
revocandis, quos Senatus hostes judicaverat, ad populum
referretur.** Cincta quidem gladiis concione,** sed [§. 10.
vincentibus quibus pax et quies potior,* profugus patria
sua Cinna confugit ad partes.* Redit ab Africa* Marius
clade major:* siquidem45 carcer,* catenæ, fuga, exilium,
horrificaverant4^° dignitatem. Itaque ad nomen tanti [§. 11.
- -

Lips. 1. 3. Par. Med. Ven.—36 Ita Mss. Pall. Naz. et Duk. plerique, Ed.
Lips. 2. Med. Par. In Lips. 1. eae consultosenatus. Ed. Gryph. Stad. Grut.
Lugd. Pont. Zeu. Vetst. Amstel. eae senatus consulto.—37 Alios Ed. Lips. 1.
2. 3.—38 Jure in Ms. Flor. Duisb. Malliab. alia manus.ascripserat.—39 Ex
imit Ms. Naz. Pal. 1. Ed. Fab. Blanc.—40 Immo Mss. Duk. quidam, Ed. pr.
Lips. 1. 3. Med. Par. Junt. imo Ed. Lips. 2.—41 Cneo Ed. Gryph.—42 Re
fert Ed. Lips. 1. 3.—43 Cótione Ed. Lips. 1. 2. Par. ubique.—44 affrica Ed.
Lips. 1. 3.—45 Si quidem Ed. Lips. 1.—46 Sic Ms. Pal. 1. et Duk. nonnulli,

NOTAE

cap. 13. dabat in comitiis, quam Romanis,


“ Eae consulto Senatus adversariis hos ideoque ab Octavio collega urbe pul
tibus judicatis] Qui contra patriam sus fuit.
arma cepissent, vel a Republica de * Quibus pax et quies potior] Nempe
fecissent, resque novas moliti essent, iis qui exules revocandos negave
eos moris erat * hostes' a Senatu ju rant.
dicari, ita ut cuivis eos impune lice * Confugit ad partes] Marii quem ab
ret vel occidere, vel ad Consules exilio revocavit.
ducere. * Clade major] Hoc est propter
" Cornelio Cinna] L. Cornelio Cin cladem ; probant sequentia.
ma, Cn. Octavio nepote, Consulibus; a Carcer] Cum Sylla Romam in
anno qui titulo præmissos secutus gressus fuit, fugiens Marius retractus
est. arundineto ubi latuerat, in Mintur
" Et quidem ab ipsorum discordia] nensium carcerem perductus fuit, cui
Ab discordia Consulum. Cum alter, immissus Gallus ut enm occideret,
mempe Cinna, exules revocandos cen ejus auctoritate eum interficere non
seret, alter vero, nempe Octavius, ausns est; contra dimissus Marius,
negaret esse revocandos, alii aliam et viatico adjutus, in Africam com
discordiæ causam dant, nempe qnod tendit.
Cinna, ut sibi potentiam astrueret, b Horrificaverant] Egregium et ple
Italiæ cives in omnes tribus divisit, mum dignitatis atque adeo majestatis
qua ratione Italicis plus potestatis divinæ verbum est, quasi diceret :
972 L. ANNAEI FLORI

viri late concurritur: servitia (pro nefas!)*7 et ergastula*


armantur: et facile invenit exercitum miser Imperator.
Itaque vi patriam reposcens, unde vi fuerat expul- [§. 12.
sus, poterat** videri jure agere, nisi causam suam*9 sævitia
corrumperet.5° Sed cum Diis hominibusque infestus** re
diret, statim primo impetu cliens et alumna Urbis Ostias**
nefanda strage diripitur.** Mox in urbem quadru- [§. 18.
plici agmine intratur. Divisere copias Cinna, Marius, Car
bo, Sertorius. Hic postquam manus** omnis Octavii de
pulsa35 Janiculo est, statim ad principum* cædem signo
dato, aliquanto sævius, quam aut37 in Punica,* aut in Cim
brica urbe,' sævitur.** Octavii Consulis caput pro [§. 14.
Rostris exponitur; Antoniis Consularis in Marii ipsius
mensis. Cæsares a Fimbria39 * in penatibus domorum sua

Edd. vett. praeter primam. In hac enim, nt in Ms. Pal. 2. Vin. mno, Regg.
Malliab. Berol. Duisb. Fran. Ed. Stad. marg. est honorificaverant.—47 Proh
nephas Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. proh nefas Ed. Gryph.—48 Potuit Ms.
Ryck.—49 Suam abest ab Ed. Zeu.—50 Corrupisset Ms. Ryck. Voss. 3.—
51 Hoibus infestusque Ed. Par.—52 Hostia Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.
Gryph.—53 Dirripitur Ed. Lips. 1.—54 Marius Ed. Ven.—55 De pulsa Ed.
Lips. 1.—56 In principum Ed. Vin. Stad. Grnt. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. ad
principium Ms. Ryck.—57 Quam in Ms. Reg. F, Flor. Malliab. Fran.—58 Sae
ritum Ms. Flor.—59 Caesi a Funebria Ms. Pal. 1. capsi a Fimbria Ms. Pal. 2.
Regg. Duisb. Fran. Voss. 1. Ed. pr. Caesar et Fimbria Ms. Naz. Toll. Voss.
2. 3. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad.

NOTAE

Admirabiliorem, digniorem fecerant manorum rege condita fuit. Vide


Marium, et quodam quasi sacro hor lib. 1. cap. 4. * Ostiamque in ipso
rore auxerant, reverentiamque con maris fluminisque confinio coloniam
ciliarant, quod tot periculis objec posuit.'
tns non potuerit extingui. * Horror' e In Punica] Carthagine.
enim ad res sacras refertur et vene f Aut in Cimbrica urbe] * Cimbricam
rationem. Vid. quæ diximus lib. ii. urbem' pro quavis hostili urbe posuit,
cap. 17. * Obrutum aquis ignem non neque enim ullam apud nostrum Cim
sine quodam sacrilegii metu et hor brorum urbem a Romanis captam
rore deprehendit.' reperias.
e Servitia et ergastula] Hoc est, & Antonii] Marci Antonii oratoris,
servi, Poëtarum more. Sic alibi * Do cujus meminit Cicero de Orat. iii.
minationem' dixit pro Dominanti quem eloquentissimum prudentissi
bus. mumque commendat.
d Cliens et alumna Urbis Ostia] * A h Caesares a [Cæsar et] Fimbria]
lumnam' et * clientem' urbis vocat, Merito hic hæsere viri docti, con
quia ab Anco Marcio quarto Ro stat enim Marianarum partium fuisse
EpitoM. LIB. iii. cAP. 21. 273

rum6°' trucidantur: Crassi, pater et filius,] in mutuo alter


alterius aspectu.*' Bæbium atque Numitorium per [§. 15.
medium forum unci* traxere carnificum. Catulus se ignis
haustu' ludibrio hostium exemit. Merula" flamen [§. 16.
Dialis6* in Capitolio Jovis ipsius oculos venarum cruore**
respersit. Ancharius,** ipso vidente Mario, confossus est,
quia35 fatalem illam scilicet manum" non° porrexerat salu
tanti. Hæc tot Senatus funera intra Kalendas°7 et [§. 17.
Idus°* ° Januarii mensis septima illa • Marii purpura? dedit.
Quid futurum fuit,39 si annum Consularis7° implesset ?
-

Grut. Lugd. Pont. Freinsh. Zen. Vetst. censi a Fimbria Ms. Ryck.—60 Suo
rum Ed. Grypli.—61 Conspectu Ms. Reg. Q. respectu Ms. Voss. 3.—62 Flä
medial' Ed. Lips. 1. flammen dialis Ed. Vem.—63 Cruor Ed. Lips. 1.—64 Sic
et Mss. Vin. Sed Arquarius Ed. Gryph. in quo paulo ante est Bebium et Nu
mitiorum. Arcarius Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—65 Qui Ed. Freinsb.
Blanc.—66 Nó manù Ed. Lips. 1. 3.—67 kalendas Ms. Berol. Duisb. Fram.
Ed. pr.—68 Ydus Ed. Lips. 2.—69 Fuit abest ab Ed. Stad. Pont.—70 Con

NOTÆ

Fimbriam. Cur igitur a Marianis excitaret, simul exitiali hausto spi


occisus ? Libenter Salmasio assenti ritu, simul incluso suo, mortem ma
ar, qui ex scriptis Cod. legendum gis voto quam arbitrio inimicorum
conjecit, Caesar a Fimbria in penatibus obiit. Hinc patet quid Noster intel
domorum suarum trucidatur. Nisi ta ligit per * ignis haustum.'
men illum Fimbriam, de quo Noster, m Merula] * L. Cornelius Merula
alium ab isto statuas qui Marii partes flamen Dialis, imcisis venis superfuso
tutatus est. Alii legunt Caesares a que altaribus sanguine, quos saepe
Cinna, quod satis verisimile est. Am pro salute Reipublicae precatus erat
bo enim Cæsares, et Caius et Lucius, Deos, eos in execrationem Cinnæ
trucidati. partiumque ejus tum precatus, op
' In penatibus domorum suarum] Hoc time de Republica meritum spiritum
est, in intima domorum suarum parte, reddidit.' Patercul.
ubi penates Dii habitare putabantur n Quia fatalem illam scilicet manum]
in uniuscujnsque domo. Unde etiam Hoc signum suis dederat, ut, quibus
* penates' pro domo dicuntur. se adeuntibus manum non porrigeret,
* Crassi, pater et filius] Filius ab eos trucidarent. Ideo illam Florus
equitibus Fimbriæ interfectus fuit, * fatalem' vocat.
pater sua manm. Alii tamem aliter. • Intra Kalendas et Idus] Marius
* Unci] Is mos fuit Romæ ut dam enim cum vii. Consul esset, obiit
natorum corpora uncis vel in Tiberim, Idibus Januarii, hoc est, die trede
vel in cloacas, raperent. cimo.
' Catulus se ignis haustu] Q. Catu P Septima Marii purpura] Septimns
lus loco nuper calce arenaque per- Marii Consulatus : Consules enim
polito, illatoque igne qui vim ardoris purpura induti.
Delph. et Var. Clas. Flor. S
274 L. ANNAEI FLORI

Scipione Norbanoque7' Consulibus,7* $ tertius ille [§. 18.


turbo civilis insaniæ toto furore7* detonuit: quippe cum
hinc octo7* legiones et quingentæ75 cohortes' starent in ar
mis,7° inde77 ab Asia cum victore7* exercitu Sylla propera
ret.79 Et sane cum tam ferus in Syllanos*° Marius [§. 19.
fuisset:*' quanta sævitia opus erat, ut Sylla de Mario vin
dicaretur ? Primum apud Capuam* sub amne Vulturno**
signa concurrunt: et** statim Norbani fusus exercitus:**
statim omnes Scipionis copiæ, ostentata spe pacis, oppres
sæ.* Tum Marius" juvenis et Carbo Consules, quasi [§. 20.
-

sulatus Ms. Pal. 2. Ed. Amstel.—7 1 Sic Ms. Ryck. Voss. 1. 2. Ed. Junt. Ald.
Gryph. Stad. Grut. Pont. Zeu. Fab. Vetst. Sed Norbano Quinto Ms. Naz.
Pall. Fran. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Par. Duk. 1. et Norbano Quinto
Ms. Duisb. Ed. pr. Freinsh. Duk. 2. Urbano Quinto Ms. Voss. 3. Norbano
quintu consule Ed. Med. Narboneque Ed. Ven.—72 Consule Ed. Lips. 1. 2.
3.—73 Furor Ed. Lips. 1.—7 1 VIII. Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven. VII.
Ed. Stad. Pont.—75 Quingentæ Ed. Blanc. fi qngete Ed. Lips. 1. inde
quingenta Ed. I.ips. 3. Par. Ven. Gryph. Stad. Lugd. Freinsh. Zeu. Duk. 1.
2.—76 varmis Ed. Lips. 1.—77 Et inde Mss. Pal. 1. 2. Berol. Duisb. Ed. pr.
Grut. Zeu. Freinsh. Fab. Vetst. A Ms. Naz. aberat rò inde.—78 Victore abe
rat a Ms. Ryck. Voss. 3.—79 Sylla properat Ed. Lips. 1. 2. Sylla properarat
Ed. Grypli.—80 Sillanos Ed. Lips. 1. 3. Syluinos Ed. Med. Par. ubique.—
81 Fuit Ed. Par.—82 Volturno Ms. Duisb. T Ulturno Ed. Lips. 1. 3. Vulturo
Ed. Ven.—83 Et ibi statim Ms. Reg. F, Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Stad.
Grut. Zeu. Vetst. ibi statim, omissot? et, Ed. Ven.—84 Erertuus Ed. Lips. 1.
NOTAE

“ Scipione Norbanoque Consulibus] 6000. hominum, et constabant decem


In omnibus Codicibus manuscriptis, cohortibus, quæ tunc 600. homines
ut auctor est `Salmasius, legitur Sci capiebant: nam primis temporibus
pione Norbanoque quinto Consulibus. et legiones et cohortes minores fue
Quod utrum corrupte an recte posi rant.

tum sit, non posse se per otium dis * Primum apud Capuam] Idem ha
quirere dicit. Ipse quidem scio Sci bet Eutrop. lib. v. * Primo prælio
pionem illum dictum fuisse * Lucium contra Norbanum dimicavit non longe
Scipionem :' illum alterum * Caium a Capua; tum vii. millia ejus cecidit,
Norbanum.' Itaque istud, quinto, vii. millia cepit, cxxiv. suorum ami
natum fuerit ex compendiosa scrip sit.'
tura, q; pro que; unde illi effecerunt ' Omnes Scipionis copiae, ostentata
Q. id est, Quinto. Pater. spe pacis, oppressae] Fuso Norbani ex
* Hinc octo legiones et quingentæ ercitu Sylla se ad Scipionem conver
cohortes] Hic et legiones et cohortes tit, et ante prælium totum ejus ex
ex iisdem partibus sunt, nempe Ro ercitum sine sanguine in deditionem
manorum : hoc dixi ob voces hinc et accepit.
inde, quæ duos exercitus comprel1en u Tum Marius] Ca. Marius Marii
dere videri poterant. Legiones erant filius, et Cn. Papirius Carbo.
epitoM. I.IB. 111. cAP. 21. 975

desperata victoria, ne inulti** perirent, in antecessum***


sanguine*7 Senatus" sibi parentabant:* obsessaque curia,
sic de Senatu, quasi de carcere, qui jugularentur, educti.
Quid** funerum in foro,* in*9 circo,* in patentibus [§. 21.
templis? Nam9° Quintus Mucius Scævola9' Pontifex, Ves
tales amplexus aras,” tantum9* non eodem igne sepe!itur.*
Lamponius atque Telesinus,95 “ Samnitum9* duces, [§. 22.
atrocius Pyrrho et Annibale Campaniam Etruriamque
populantur: et, sub specie95 partium,* se vindicant.9°
Apud97 Sacriportum' Collinamque portam* debellatæ [§. 23.
••.••••••••••

—85 Multi Ed. Lips. 1.—86 Sic Ms. Pal. 2. Lipsii, Voss. 1. 3. Flor. Malliab.
Regg. Ed. Freinsh. Fab. Duk. 1. 2. Sed in anticessum, vel antuessum, Ms.
Naz. in accessum Ms. Pal. 2. Aberant* a Ms. Berol. Ryck. Duisb. Fram. et
Edd. vett. ante Freinshem., ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad.
Grut. Lngd. Pont. Zen. Vetst.—87 Sanguinem Mss. Pall. Duisb. Fran. (in
quo tamen literæ m snbscripta erant puncta) Ed. pr.—88 Qui Ed. Lugd.—
89 In omittit Ed. Lips. 2.—90 Namque Ed. Grut. Vetst. nanque Ed. Gryph.
Stad. Lugd. Pont.—91 Sic Ms. Pal. 1. Sed cum Mucius Ms. Naz. Voss. 2.
3. A Ms. Pal. 2. aberat rò Mucius: et a Ms. Ryck. Voss. 1. t) Quinctus.
Mss. Regg. Duisb. Toll. Fran. Ed. pr. Quintus Mucius. Ed. Ber. Sab. Juut.
Q. Mucius. Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. cù muti? Scecola. Abest rò
Quinctus ab Ed. Gryph. (in quo est Mutius) Stad. Pont.—92 Cum Ms. Frau.
—93 Thelesinus Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem. Gryph. ubique.—-94 Samni
tium Ed. Stad. Lngd. Pont.—95 Spe Ed. Lips. 1. 3.—96 Vindicabant Ms.
Pal. 2. Flor. Malliab.—97 Nec apud Ms. Naz. I sed apud Ms. Pal. 2.—98 Hu
NOTAE

* In antecessum] Hoc est, ante jus * Vestales amplexus aras] Ubi sacer
tum tempus. Sic lib. iv. cap. 12. ignis vigilabat.
dixit * In antecessum prædam divi ° Tantum non eodem igne sepelitur]
dere.* Hujus sanguine simulacrum Vestæ
" Sanguine Senatus] Eos Senatores respersum fuisse dicit Cicer. de Orat.
occidebant qui Syllæ partes tue lib. 111. * Tantum non,' id est, pro
bantur. pemodum, parum abest. Graeci di
* Parentabant] * Parentare' est, cunt, xal öh axeôôv. Callim.
mortuis parentibus sacrificia facere, ' Telesinus] Vid. sup. cap. 18. de
inferias ferre. Sed de quorumvis bello Sociali.
mortuorum sacrificiis dicitur. * Sub specie partium] Hoc est, quasi
* In foro] Forum Romanum intel has vel illas partes tuerentur.
lige, inter Capitolinum et Palatinum * Sucriportum] Locus Italiæ circa
montes.
Præneste. Nam ibi oppressum Ma
• In circo] In circo maximo, qui ad rium scribunt Vellei. et Appian.
Palatini latus Meridionale, quod Quanquam Eutrop. in ipsa urbe Præ
Aventino est oppositum, jacet. Ibi neste obsessum et oppressum fuisse
et Deornm imagines gypseae, et de dicit.
tracta hostibus spolia, suspendeban F Collinamque portam] Ibi Lampo.
tur. nii et Telesiui copiæ dcbellatæ.
276 L. ANNAEI FLORI

omnes hostium%* copiae. Ibi Marius, hic Telesinus op


pressi. Nec idem tamen cædium, qui belli99 finis fuit.
Stricti enim et in pace gladii: animadversumque' in eos,
qui se sponte dediderant.** Minus* est,' quod apud [§. 24.
Sacriportum, et apud Collinam portam,* septuaginta* am
plius millia Sylla concidit. Bellum erat. Quatuor millia*
deditorum inermium civium in villa7 publica' interfici jussit.
Isti* tot in pace, non plures9 sunt ?* quis autem illos [§. 25.
potest'° computare, quos in Urbe passim'' quisquis voluit,
occidit? donec admonente'* Furfidio,'*'* Vivere aliquos de
bere, ut essent, quibus imperarent;' proposita est ingens
illa tabula:" et ex ipso Equestris'* ordinis flore ac Sena
tus,'s duo millia electi,'° qui mori juberentur. Novi gene
-

stium Ed. Lips. 1.—99 Bello Mss. Duk. omnes, Edd. vett. ante'Cam., ut Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven.—1 Animadrersum Ms. Ryck. cum animadversumque
Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—2 Dederant Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven.—
3 Nò minus Ed. Lips. 1. 2. 3. Gryph. Stad. Pont.—4 Apud portam Collinam
Ms. Ryck. apud Collinam, omisso τφ portam, Ms. Flor. Berol. Duisb. Regg.
Fran. Ed. pr. Lips. 2. Sab. Med. Par. Junt. Ald. et apud Collinam Ed. Ven.
Stad. Pont. In Ed. Lips. 1. 3. quod sacriportum : apud Collinam.—5 LXX.
Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven.—6 Quattuor milia Ed. Par.—7 Via Ed. Lips. 1. 3.
Grypli.—8 Isti aberat a Ms. Voss. 3.—9 Pl'es Ed. Lips. 1.— 10 Pot Ed.
Lips. 1.—11 Passi Ed. Lips. 1. 3.—12 Admouête Ed. Vem.—13 Fursidio Ms.
Ryck. Ed. Lips. 1. 2. 3. Par. 1. Furfirio Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—14
Equestri Ed. Lips. 1. 3. Med. Par. Ven.—15 Senatu Ms. Ryck. Reg. F, Mal
liab. Fran. Voss. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Vem. Gryph.—16 Elci

NOTÆ

* Animadrersumque in eos, qui se ponit. De priori accipio.


sponte dediderunt] Victo Mario Sylla * Isti tot in pace, non plures sunt]
urbem ingressus octo millia, vel qua Cum interrogationis nota Salmasii
tuor, ut vult Noster, dedititiorum in judicio edendum curavimus. Hoc
villa publica trucidavit. sensu : Ista quatuor hominnm millia
i Minus est] Hoc est : Quod Sylla quos Sylla in pace jussit interfici, an
quatuor millia deditornm inermium non multo plures sunt quam septua
per pacem in villa publica interfici ginta illa millia quos in bello inter
jussit, hoc majus est quam quod apud fecit ? Haec antem a superioribus
Sacriportum et Collinam portam sep pendent, * Minus est,' &c.
tuaginta amplius millia hostium com 1 Furfidio] Afidium vocat Plutarch.
cidit. Nam tunc bellum erat ; iiii Sallust. Fusidium. Alii autem hoc
dediti, hi hostes. aliis tribuunt.
J Villa publica] In campo Martio. " Ingens illa tabula] Tabula pro
Est et alia villa publica extra urbem, scriptionis.
quam Sigonius sexto ab urbe lapide
EpiToM. LI B. III. cAP. 21. 977

ris edictum."7 " Piget post hæc referre,'*° ludibrio [§. 26.
habita'9 fataP Carbonis,' fata Sorani*° Prætoris, atque Ve
nnleii:*' Bæbium sine ferro, ritu ferarum, inter manus**
laniatum :** Marium, ducis ipsius fratrem,*** apud Catuli
sepulcrum,*5 oculis, manibus, cruribusque defossis,* ser
vatum aliquamdiu, ut per singula membra moreretur.
Positis singulorum hominum fere poenis,* municipia [§. 27.
Italiæ splendidissima sub hasta venierunt,**' Spoletium,*7"
Interamnium,** " Præneste,*9 Florentia.3° * Nam [§. 28.

* Singulorum fere hominum suppliciis finitis.

Ed. Lips. 1.—17 Editum Ed. Par. Ven.—18 Referri Ed. Lips. 1. 2. 3. Med.
Par. Ven.—10 Abdita Ed. Lips. 1. 3. Med. Par.—20 Sora Ed. Lips. 1. so
ram Ed. Lips. 3. forani Ed. Par.—2l Precorios at venuleios Ms. Ryck. Præ
torios atque Venuleios Ms. Flor. Berol. Duisb. Fran. Voss. Ed. pr. Pretoris
atque Venuleios Ms. Malliab. ptorios atque demuleios Ed. Lips. 1. 8. pra:toris
atque demulei Ed. Lips. 2. Par. prætoris atque denuleii Ed. Med. Pletorios ac
Venuleios Ed. Blanc.—22 Immaniter Codd. ap. Ramosum in Error. Tribon.
lib. iv. init.—23 Sic Ms. Reg. Q, Ed. Ald. ' Sed laceratum Ms. Voss. 3. Ed.
Lips. 2. Ber. Sab. Med. Par. Gryph. Stad. Pont. lancinatum Ms. Naz. et
Duk. reliqui, Ed. pr. Junt. Ven. lacinatum Ed. Lips. 1. 3. lantiantium Ms.
Ryck.—24 Frem Ed. Lips. 1.—25 Sepulchrnm Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.
ubique.—26 Venerunt Ed. I.ips. 1. 2. 3. Med. Par. renerunti Ed. Ven.—
27 Spolentum Ms. Ryck. Spoletum Mss. Vim. quidam, Pal. 1. Reg. Q, Flor.
Duisb. Fram. Edd. vett. ante Vin., ut Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
—28 Interumnum, vel Interumna, Mss. Vin. quidam. interamnum Ed. Lips.
1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. inter anneum Ed. Par. 2.—29 Præneste abe
rat a Ms. Berol. Duisb. Ed. pr. Ed. Lips. 1. premeste.—30 Sic Mss. Vim. Pall.
INOTÆ

“ Nori generis edictum] Nam pri gerem oculis, cruribus, manibusque per
mus fuit Sylla qui proscriptionis ta fossis. Nam et similem crudelitatem
bulam proposuit. im Hannonem suum exercuerunt Car
° Piget post hæc referre] Post tot thaginienses. Justin. lib. xxi. cap. 4.
funera hujus vel illius mortem piget * Virgis cæsus, effossis oculis, et ma
referre. mibus cruribusque fractis, velut a sin
P Fata] Vitam, hic. gulis membris paenae exigerentur, oc
“ Carbonis] Cn. Papirii Carbonis ciditur.'
Consulis. * Sub hasta remierunt] Vid. quæ ad
* Ducis ipsius fratrem] Marii junio lib. ii. c. 6. dicta sunt.
ris fratrem. Is autem Marcus Ma u Spoletium] Oppidum in Umbria
rius Gratidianus vocabatur. Orientali.
* Oculis, manibus, cruribusque defos * Interamnium] In Umbria Ori
sis] Ergo totus defossus erat. Qui entali : nam de Interamma, quæ est
igitur aliquamdin servari potuit, ut in via Latina, non intelligendum
per singula membra moreretur? Certe est.

non intelligo. Libenter cum aliis le w Florentia] Etruriæ urbs ad Ar


978 L. ANNAEI FLORI

Sulmonem,*'* vetus oppidum, socium atque amicum (faci


nus** indignum !) nondum expugnatum, ut obsides jure belli,
et modo morte** damnati duci' jubentur: sic* damnatam
civitatem jussit Sylla deleri.

.CAP. XXII.

BELLUM SERTO RI A N U M.

BE:. i.UM Sertorianum quid aliud, quam Syllanæ [§. 1.


proscriptionis hæreditas* fuit ? hostile potius, an civile'°
dixerim, nescio: quippe quod Lusitani Celtiberique* Ro
mano gesserint* duce.* Exul et profugus feralis illius [§. 2.
tabulæ,* vir summæ quidem, sed calamitosæ virtutis, malis

et Dnk. omnes, Ed. Med. Par. Ven. Stad. marg. Sed Fluentia Ed. Lips. 1.
2. 8. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Wetst.—31 Sic Ms. Vóss. 1.
3. Sed Sulmomen Ms. Ryck. Sulmone Mss. Duk. reliqui, Ed. pr. Junt.—
32 O facinus Ms. Pal. 2. Reg. F, Duisb. Ed. pr.—33 Â1orti Ed. Lips. 1. s.
Ber. Sab. Par. Ven.—34 Sed Ed. pr.
1 Quam cirile Ms. Ryck. an serrile Ms. Reg. Q, Dnisb. Ed. pr.—2 Geltibe
rique Ed. Ven.—3 Cesserint Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par.—4 Duci Ed. Lips.

NOTAE

num fluvium sita. tur qui ad crucem ducuntur.


* Nam Sulmonem] Tota hæc perio CAp. xxii. Bellum Sertorianum]
dus deperdita est, neque ad ejus sa Amno Mundi 3872. ante Ch. Nat. 76.
lutem quicquam esse tentandum ar ab Urbe Cond. 675. Coss. M. Æmilio
bitror. Multa possem dicere, sed Lepido et Q. Lutatio Catulo.
illa multa nihil essent ; nam meris • Syllanæ proscriptionis hæredi
conjecturis interminabilis area est. tas] Sertorius a Romanis in Hispa
Tamen inter eos qui hæc correxere, niam missus, cum postea a Sylla et
verisimilior videtur conjectura Sal Romanis proscriptus fuisset, is eam
masii qni legit: Nam Sulnone (retus contra illos armavit.
oppidum socium atque amicum) facinus b Hostile potius, an cirile] * Civile
indignum ! nondum expugnato, ut ob bellum' est quod cives inter se ge
sides jure belli, et moae morte damnati runt, * hostile' quod peregrini : pri
duci jubentur. Ut sensus sit : Syllam mis enim temporibus * hostes' dice
Sulmoni nondum expugnato obsides bantur, qui postea * peregrini' dicti
jure belli imperasse, et eos postea sunt.
damnatos ad mortem ducis jussisse. • Profugus feralis illius tabulæ] Pro
Est autem Sulmo Latii oppidum, di scriptionis quam proposuerat Sylla.
versum ab illa Pelignorum urbe, quæ Profugus autem cum gignendi casn
Ovidii patria. passim boni auctores ; sic lib. iii. e.
* Duci] Proprie de damnatis dici 1. dixit Noster: * Regem jam finium
- EpitoM. Lib. iii. cAP. 2?. 279

suis maria terrasque permiscuit: et jam Africæ,* jam Ba


learibus° insulis, fortunam expertus,* missusque in Ocea
num,7 * Fortunatasque* insulas penetravit:*9' tandem His
paniam armavit.'° Viro'' cum viris facile convenit. [§. 3.
Nec alias'* magis apparuit Hispani militis vigor, quam
Romano duce. Quanquam ille, non contentus His- [§. 4.
pania, ad Mithridatem'* quoque Ponticosque respexit,*
regemque classe juvit.'* Et quidºs futurum fuit?" [§. 5.
satis tanto hosti'° uno Imperatore resistere res Romana

• Ertorris et fugitivus g mortifera illa tabula vir summae quidem, sed infelicis
virtutis, malorum suorum maria ac terras participes fecit; et cum jam in Africa et
Balearibus insulis fortunam tentasset, in Oceanum conversus ad Fortunatas Insulas
conabatur.
-

1.2.—5 Etiam jam Ms. Reg. F. etiam Ed. Lips. 1.2.3. Ber. Sab. Med. Par. Ald.
et in Africa Ed. Gryph.Vin. Stad. Lugd. Pont.—6 Jam, et Bal. Ed. Gryph. Vin.
Stad. Lugd. Pont. In Ms. Ryck. erat Boaliaribus. Ed. Lips. 2. et jam Bal.-
7 Occeanum Ed. Lips. 1. 3.—8 Sic Ms. Ryck. Reg. F, Berol. Duisb. Fram. Ed.
pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. Sed fortunatas Ed. Aid.
Gryph. Stad. Grut. Lngd. Pont. Freinsh. Zen. Fab. Vetst. Dnk. 1. 2.—9 Pene
trarit aberat a Ms. Pal. 2.—10 Armari Ed. Ven.—11 Ita Mss. Vin. aliquot,
Pall. Ed. pr. Sed rir cum Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Jumt. Vem. ut riro cum Mss.
Vin. alii. ut cum Ed. Sab. Med. Par. ubi cum Ed. Ald. Stad. ubi riro cum Ed.
Gryph. Lugd. Pont.—12 Alif Ed. Lips. 1. aliter Fd. Lips. 2. 3. Med. Par.
Ven. Gryph. Stad. Pont.—13 Mithrydatem Ed. Lips. 1. Par.—14 Virit Ed.
Ven.—15 ûd Ed. Lips. 2.—16 Hosti abest ab Ed. Ven.—17 Hii Fd. Ven.

NOTAE

suorum regniqne fugitivum.' tentavit, quod verissimum est, ex


“ Et jam Africae, jam Balearibus in Plutarcho. At, inquies : unde ergo
sulis, fortunam expertus] Africam sci illud corruptum penetrarit? quid enim
licet et Baleares insulas in causam scio ? Fortasse ex scriptura corrupta
suam trahere tentavit, et contra Ro superioris ævi, temptarit (sic enim
man08 armare. scribebant) hoc monstrum enatum
* Missusque in Oceanum] A quo, est. Utcumque sit, (neque enim me
cum jam sui juris et Imperator ? um est causas latentes scrutari,) er
Certe error est : vidit Salmasins qni rorem esse aio. Pater.
legit, nisusque in Oceanum; et infra s Ad Mithridatem quoque Ponticos
penetrare pro penetrarit. Sed malim que respexit] Cum Mithridate fœdus
legi conrersus in Oceanum. feriit. Meminit Plutarch. in Sertor.
* Fortunatas insulas penetrarit] For h Et quid futurum fuit] Ellipsis.
tunatæ Insulæ in mari Atlantico: vo Sensus est: Cum Sertorius Mithri
cant Hispani, Islas de Canaria. At datem classe juverit, quid futurum
hoc falsum est, penetrasse Sertorium fuit si uterque simul juncti Romam
in eas Insulas. Lege ergo mecum, petiissent ?
280 L. ANNAEI FLORI

non potuit:* additus Metello* Cnæus Pompeius. Hi'7 co


pias viri diu** et ancipiti semper acie attrivere:* '° nec ta
men prius bello, quam suorum scelere et insidiis, extinctus
est.** Copias) ejus prope tota Hispania persecuti, [§. 6.
diu et ancipiti semper** acie domaverunt.** Prima per le
gatos certamina habita,** * cum hinc** Domitius** et Tho
rius;*°' inde Herculeii*7* proluderent:** " mox his° [§. 7.
apud Segoviam,*9 P illis* apud3° Anam' flumen, oppressis,**
ipsi duces* cominus invicem experti, apud Lauronem atque
Sucronem,' æquavere clades." Tum illis ad popula- [§. 8.
° Respublica Romana non satis uno duce tanto hosti resistere potuit.
* Hi copias Sertorii frequentibus et dubiis præliis comminuere.
-

—18 Viri prope tota Hispania persequuti diu Ed. Blanc. Sed dcinde absunt
ab eodem libro verba copias ejus...domarerunt.—19 Atrirere Ed. Med.—20 O
mittunt est Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont.—21 s? Ed.
Lips. 1.—22 Sic Ms. Pal. 1. et Duk. fere omnes, Ed. Lips. 1. 3. Med. Par.
Ven. Sed domuerunt Ms. Reg. Q, Fran. Voss. 3. Pal. 1. 2. Ed. Fab. dimica
rerunt Ms. Ryck. Ed. Lips. 2. Junt. Gryph. Stad. Grut. Lngd. Pont. Zeu.
Vetst. domitarerunt Ed. Ald.—23 Inhabita Ed. Par.—24 Hic Ed. Lips. 1. 2.
3. Med. Par.—25 Domicius Ed. Lips. 1.—26 Sic Ms. Fabric. (ad Oros. 5, 23).
Sed Ethorius Mss. Vin. Pall. Fran. et horius Ms. Naz. et Duk. ceteri, Ed. pr.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ven. et cohortes Ed. Ald. Gryph.
Vin. Grut. Lugd. Zeu. Vetst.—27 Hirtulei Mss. Vin. nonnu!li, Naz. Hirculei
Ms. Duisb. Fran. Ed. pr. Herculei, et Herculeii, Mss. Pall. Ryck. Vin. qnidam
et Duk. reliqui. herculei Ed. Med. Par. Ven. hirculei? Ed. Lips. 1. Hirculeii
Ed. Lips. 2. hirculei Ed. Lips. 3.—28 luderent Ms. Ryck. præluderent Ed.

Gryph. Vin. Stad. Lugd. Pont.—29 Segoniam Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem.
NOTAE

1 Metello] Qui Q. Cæcilius Metel • Inde Herculeii] * Inde,' ex parte


lns Pius vocabatur, filius ejus qui Ju Sertorii: Herculeii duces, Sertorii
gurtham regem vicit. fratres erant.
i Copias, &;c.] Nemo est qui dubi n Proluderent] Idem quod, praelu
tet has lineas delere, Copias ejus prope dere. Metaphora a re musica. Sic
tota Hispania persecuti, diu et ancipiti lib. iv. cap. 2. * Ac Mariana quidem
semper acie domuerunt. Nil enim aliud Cinnanaque rabies intra urbem præ
sunt quam quod supra dicit: “ Hi co luserat, quasi experiretur.'
pias viri diu et ancipiti semper acie ^ His] Herculeiis.
attrivere.' p Segoriam] Urbem in Tarraco
* Prima per legatos certamina habita] mensi Hispania.
Verso stylo confodiatur istud habita; q lllis] Metelli legatis Domitio et
nec enim Latinum est, et a brevitate Thorio.
Flori abhorret. Pater. * Anam] Hispaniæ fluvium.
' Hinc Domitius et Thorius] * Hinc,' * Ipsi duces] Pompeius et Serto
ex parte Metelli; Domitius et Tho rius.
rius, Metelli legati. * Lauronem atque Sucronem] His
EpitoM. Lib. iii. cAp. 23. 281

tionem agrorum," his* ad urbium excidia conversis,** misera


inter Romanos33 duces Hispania discordiæ poenas dabat:
donec oppresso domestica fraude* Sertorio, victo** [§. 9.
deditoque Perperna,35 > ipsæ quoque in Romanam*° fidem
venere urbes, Osca,37* Termes,° Tutia,* " Valentia,* Auxi
ma,59* et in fame*° nihil*' non experta Calaguris.*** Sic [§. 10.
rccepta in pacem Hispania. Victores duces externum id
magis, quam civile, bellum videri** voluerunt, ut triumpha
remt.'

CAP. XXIII.

B EL LU M ClVILE SUB L EPIDO.

MARco Lepido, Quinto' Catulo Consulibus, civile [§. 1.

—30 Apud omittit Ed. Zeu.—31 Oppressi Ed. Par.—32 Conrersio Fd. Gryph.
—33 ronos Ed. Lips. 1.—34 Victoque Ed. Lips. 1. 3. Par. Ven.—35 Perpenna
Mss. Vim. aliquot, Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph. ubique.—36 romam
Ed. Ven.—37 Osta Ms. Ryck. Ed. Lips. 2.—38 termestudii Ms. Naz. Ter
mestudia Ms. Duisb. Ed. pr. Lips. 2. Ternestudiu Ms. Voss. 1. 2. Trimestudia
Ms. Voss. 3. Ostater Mestudia Ms. Fran. ostater : mestudia Ed. Lips. 1. 3.
Med. Par. Ven. obstater: mestudia Ed. Par. 2. Termestudia Ed. Lips. 2. Terme,
Tutia Ed. Gryph. Stad. Grut. I.ugd. Pont. Fab. Vetst.—39 Auruma Mss.
Vim. Pal. 1. Duisb. Fram. Voss. 1. 2. Ed. pr.—40 Sic Mss. Vin. aliquot, Ryck.
Fran. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Sed infame Ed.
Stad. marg. Lugd. Blamc.—41 Nichil Ed. Par. 2.—42 Calagurris Ms. Ryck.
Pal. 2. Duisb. Berol. Fran. Voss. 1. 2. Ed. pr. Lips. 1. Ber. Sab. Med.
$}'; Calagurtis Ed. Lips. 2. 3. Calagurus Mss. Vin. quidam.—43 Videre
£d. Lips. 2.
1 Ita, non Quincto, Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Vem. Gryph.—2 Late quod Ed.
NOTAE

paniae Tarraconensis fluvii Lauro et a Termes] Celtiberiæ oppidum.


Sucro. b Tutia] Hispamiæ urbs. Alii le
" Æqua rere clades] Ibi singula ex gunt Tuttia.
utraque acie cornua vicerunt. e Valentia] Urbs Hispaniae Orien
* Illis ad populationem agrorum] Ser talis inter urbes Saguntum et Sala
torii militibus. riam.
" His] Pompeii militibus. d Aurina] Hispaniæ urbs ; alii
* Domestica fraude] A Marco An Uxamam, alii Aurumam vocant.
tonio et M. Perpenna in convivio in * Calaguris] Hispaniæ urbs ad Ibe
terfectus fuit. rum fluvium sita.
* Victo deditoque Perperna] Qui f Ut triumpharent] Nam de civili
Sertorii partes tutabatur. bus bellis nullus erat triumphus, quia,
* Osca] In Tarraconensi Hispania ut necessariæ istæ, ita lugubres sem
urbs. per existimatæ victoriæ sunt ; ut
982 I,. A NN AEI FLORI

bellum pæne citius oppressum est, quam inciperet: sed


quantum, lateque** fax illius motus ab ipso Syllæ rogo"
exarsit! Cupidus namque rerum* novarum per inso- [§. 2.
lentiam Lepidus acta tanti viri rescindere parabat: nec
immerito, si tamen posset* sine magna clade Reipublicæ.
Nam cum jure belli* Sylla dictator proscripsisset ini- [§. 8.
micos; qui supererant,* revocante Lepido, quid aliud quam
ad bellum vocabantur?* 5 cumque° damnatorum civium
bona, addicente7 Sylla,* quamvis male capta, jure tamen,'
repetitio* eorum procul dubio labefactabat compositam ci
vitatem.* * Expediebat ergo quasi ægræ sauciæque [§. 4.
IReipublicæ requiescere quomodocumque,9 ne vulnera cura
tione ipsa rescinderentur.* Ergo cum turbidis con- [§. 5.
* Lepido rerocante eos qui proscriptionibus supererant, quid aliud nisi ad bel
lum rocabantur?
° Et cum bona cirium damnatorum, quamvis injuste capta, jure tamen capta
essent adjudicante Sylla, eorum repetitio sine dubio quietam Rempubl. quatiebat.
* Praestabat igitur ciritati veluti aegrotae et sauciae quiescere quoquo modo, ne
vulnera curatione ipsa rursus aperirentur.

Lips. 2. quamque late Ed. Blanc.—3 Rex Ed. Par.—4 Superarerant Ed. Lngd.—
5 Rerocabantur Ed. Par.—6 Cum Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—
7 Addicence Ed. Lips. 1.—8 Repeticio Ed. Lips. 1.—9 Requiescere quócüque

NOTAE

pote non externo, sed domestico par Syllæ acta rescindere, idque si minns
tæ cruore. Valer. Max. lib. ii. cap. 8. procederet, patriæ bellum inferre
Lucamus bella civilia vocat * nullos cogitavit. Merito igitur dixit Nos
habitura triumphos.' ter, facem hujusce motus ab ipso
CAp. xxiii. Bellum civile sub Lepi Syllae rogo accensam fnisse.
do] Eodem anno quo bellum Sertori e Posset] Id est, potuisset.
anum, de quo Capite snperiori. d Nam cum jure belli] Hæc pendent
• Sed quantum, lateque] Merito hæc a superioribus, * si tamen posset.' Id
verba viris doctis displicuere, quasi autem non poterat, inquit Noster;
a Floro nostro aliena. Lege itaque : * nam cum,' &c.
Fax illius motus ab ipso Syllae rogo ex e Addicente Sylla] * Addicere * ver
arsit. bum jurisdictionis prætoriæ, id est,
b Ab ipso Syllæ rogo] Recte. Sylla adjudicare.
enim in agro Cumano mortuus, per f Quamris male, jure tamen] Sed qni
Italiam Romam lectica aurea regi male capta si jure capta sunt ? Jure
um in morem delatus, annitente Q. capta, quia ex legis jure capta fuere ;
Catulo et Pompeio, in Campo Mar male autem capta, quia per proscrip
tio crematus fuit ; etiamsi reluctare tionis legem capta sunt.
tur Lepidus, qui inde et ejusdem s Labefactabat compositam ciritatem]
EPITOM. LI B. i I I. CA P. 23. 2S:3

cionibus,'° velut classico,* civitatem terruisset,* profectus


in Etruriam, arma inde et exercitum'' Urbi admoverat.
Sed jam Milvium'* pontem' collemque Janiculum [§. 6.
Lutatius'* Catulus Cnæusque'* Pompeius, Syllanæ domi
nationis's duces atque signiferi, alio exercitu'° insederant.'7
A quibus primo statim impetu retro pulsus,'* hostis- [§. 7.
que a Senatu judicatus,' incruenta fuga in'9 Etruriam, inde
Sardiniam recessit: ibique*° morbo et poenitentia*' interiit.
Victores, quod non temere** alias** in civilibus bellis,* pace
contenti fuerunt.

* Ergo cum tumultuosis orationibus, quasi classico, urbem terruisset.


-

Ed. Lips. 1.—10 Contionibus Ed. Lips. 1.—11 Erercitium Ed. Lips. 1. 3.—
12 Mulcium Ms. Naz. Ed. Fab. Mulrium, vel Mulmum, Ms. Fram. sublicium
Ms. Pal. 2. Flor.—13 Luctatius Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.
—14 Cneus Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. 1. Ven. Gneus Ed. Par. 2. Cn. Ed.
Gryph.—15 Sylleque dnationis Ed. Lips. 1. 3. Sullaque dnationis Ed. Lips. 2.—
16 Erercitum Ed. Ven.—17 Insiderant Ed. Lips. l. 2. 3. considerant Ed. Med.
Par.—18 Retropulsus Ed. Lips. 1.—19 Sic Ed. Ald. Stad. Amstel. Sed rò
in ab Mss. omnibus aberat: in Ms. tamen Malliab. ascriptum erat. Abest eti
am ab Ed. Lips. 1. 2. 8. Med. Par. Ven. Grut. Fab. Wetst. Duk. 1. 2.—
20 Ibi quoque Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Freinsh.—21 Pestilentia Ms. Ryck.
Voss. 3 paenitentia pestilentia Ms. Naz. penuria Ms. Fran.—22 Tenue' Ed.
Lips. 1. tenuere Ed. Lips. 2. 3. Med. Par. Vem.—23 Ita Mss. Vin. et Duk.
omnes, Ed. pr. Sed aliis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.

NOTAE

Quod scilicet bonorum possessores Milvius pons in Tiberi prope Romam:


non facile se iis privari paterentur. hodie Ponte molle vocant.
* Velut classico] * Classicum' est 1 Hostisque a Senatu judicatus] Vide
cum signa omnia pariter canunt, ut notata ad cap. 21. * Consulto Sena
milites ad pugnam vocent. Elegan tus adversariis hostibus judicatis.'
ter Florus Lepidum turbidis concio * Quod non temere alias in civilibus
nibns quasi classico urbem terrmisse bellis] In iis enim victores sibi vel
dicit : nam per eas obvios ad arma dominationem vel vindictam petunt,
concitabat. ut in superioribus factum est,
' Milcium pontem] Mulvius sive
L. ANNAEI FLORI

E P I T O M E

RE RUM R O M A N A R U M I.

LIBER IV.'

CAP. I.* }
BELLUM CATILINAR1UM.3

CAtili NA M luxuria primum, tum hinc conflata [§. 1.


egestas* rei familiaris, simul* occasio, quod in extremis
finibus mundi" arma Romana peregrinabantur, in nefaria
- -

1 L. Flori epithomatis liber qutrtus incipit Ed. Lips. 1. 3. L. Flori Epitomatis


lib. IV. Ed. Lips. 2. L. Flori Epithomae Liber Quartus incipit Ed. Med. Par. Lucii
Flori Epidomatis liber quartus Ed. Ven. L. Flori gestorum Romanorum Epitomnes
liber IV. Ed. Gryph. L. Flori Historiarum liber I V. Ed. Stad. Pont.—2 Conti
mnabant hoc Capnt cnm superioribus Ms. Ryck. Pal. 2. Duisb. Ed. pr.—3 Bel
lum Catiline Ed. Lips. 1. 2. 3. Bellum Cutilinae Ed. Med. Par. Ven.—4 Sil' Ed.

NOT;E

CA p. 1. Bellum Catilinarium] Anno Plautus nomen luxuriæ indidit, Tum


Mundi 3887. ante Ch. Nat. 61. ab •
mihi natam hanc esse voluit inopiam.
Ur. Cond. 690. Coss. M. Tullio Cice b Quod in eaetremis finibus mundi]
rone et C. Antonio. Pompeius in Asia contra Mithrida
* Tum hinc conflata egestas] Egesta tem militabat. Sallust. * In Italia
tem luxuriæ filiam fecit Plaut. in nulius exercitus : Cn. Pompeius in
Prolog. Trinum. * Primum mihi extremis terris bellum gerebat.'
L. ANNAEI FLORI EPITOM. Ll B. IV. CAP. 1. 2S5

consilia opprimendæ patriæ suæ compulere.* Sena- [§. 2.


tum confodere, Consules* trucidare, distringere incendiis
Urbem,* diripere ærarium,° totam denique Rempublicam
funditus tollere, et quicquid nec Annibal videretur optasse,
quibus (o nefas!)7 sociis* aggressus9 est? Ipse patri- [§. 3.
cius:*o • sed hoc minus'' est:* Curii,* Porcii, Syllæ,'*' Ce
thegi, Autronii,'* Vargunteii,'* atque Longini, quæ fami
liæ ? quæ Senatus insignia?* Lentulus quoque cum's max
ime Prætor?*°* hos omnes'7 immanissimi facinoris satel
lites habuit. Additum est pignus conjurationis'* [§. 4.
sanguis humanus:' quem circumlatum pateris bibere ; sum
• Primum luaeus, deinde eae eo luxu comparata rei familiaris penuria, simul et
occasio, quia in eartremis orbis finibus Romanorum arma versabantur, impulere Ca
tilinam in flagitiosa opprimendæ patriæ suæ consilia.
° Urbem incendiis dividere.

Lips. 1.—5 Consule Ms. Ryck.—6 Errarium Ed. Lips. 1.—7 Ita Mss. Pall. et
Duk. Ed. pr. $ quo tamen est id nefas) Sed optasse. Quæ ómnia quibus (o nefas)
Ed. Vin. Stad. marg. Grut. Lugd. Zeu. Fab. Vetst. opptasse quibus o nephas Ed.
Lips. 1. —8 (Nephas) socii Ed. Par. (nefas) sociis Ed. Med. id nefas sociis Ed.
Gryph. Stad. Pont.—9 Agressus Ed. Lips. 1.—10'Patritius Ed.Ven.—11 Munus
Ed. Ven.—12 Portii Sylle Ed. Lips. 1.3.—13 Sic Mss. Vin. aliquot, Voss. 3. Sed
Antronii Ms. Naz. Pal. 2. Vin. alii, Regg. Voss. 1. 3. Fran. Ed. Stad. Andronii
Ms. Ryck. Antomeii Ms. Pal. 1. Antonii Ms. Dnisb. Ed. pr. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Grut. Lugd. Zeu. Vetst.—14 Vargü
teii Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph. Stad. Pont. Vargunterii Ed.
Zeu.—15 Sic, ut videtur, Mss. Regg. Flor. Malliab. Freinsh. Amstel. Sed
tunc cum Ms. Naz. Ryck. Berol. tum cum Ms. Voss. 8. tum Ms. Duisb. Ed. pr.
Junt. tü Ed. Ven. tunc Mss. Pall. Voss. 1. 2. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med.
Par. Ald. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst.—16 Præter Ed. Par.
—17 Ois Ed. Lips. 1. 2. Med. omnis Ed. Par.—18 Conjurationi Ed. Zeu.—
NOTÆ

* Ipse patricius] Patricii qui ex pa s Quæ Senatus insignia] Nam plu


tribus, hoc est, senatoribus, orti sunt. rimi ex ipso Senatu. Unde Cicer.
Sic dicti quod patrem ciere possent. Catil. 1. * Hic sunt im nostro nume
° Sed hoc minus est] Minus est, in ro, P. C. im hoc orbis terræ sanctis
quit, Catilinam, qui patricius fuit, simo gravissimoque consilio, qui de
contra patriam conjurasse, cum Cu meo nostrumque omnium interitu,
rii, Porcii, Syllæ, &c. qui et ipsi Se qui de hnjus mrbis atque adeo orbis
natores fuere, se illi socios adjunxe terrarum exitio, cogitent.'
rint. b Lentulus quoque cum [tum] maxime
* Curii, &c.] Præter istos, quos hic prætor] Idem testatur Cicero,Sallust.
numerat Florus, fuere item et alii, ut et alii. * Tum maxime' autem nil aliud
M. Crassus, Cæsar, &c. Vide Sallust. est quam, tunc.
' Syllæ] Hunc L. Syllam vocat i Sanguis humanus] Idem Sallust.
Cicero, * Fuere ea tempestate qui dicerent
286 L. ANNAEI FLOR1

mum nefas,'9 nisi amplius esset, propter quod biberunt.***


Actum erat de pulcherrimo imperio, nisi illa conjura- [§. 5.
tio in Ciceronem et Antonium Consules incidisset: quorum
alterº industria rem patefecit, alter manu*' oppressit.*
Tanti sceleris indicium** per Fulviam' emersit, vilissi- [§. 6.
mum scortum," sed parricidii" innocens.** Tum** [§. 7.
Consul** habito senatu,° in praesentem reum,*° P Cicero*7
peroravit:*** sed non amplius profectum, quam ut hostis
* Summum flagitium, nisi majus esset illud cujus causa sanguinem illum bibe
runt.
-

19 Nephas Ed. Par. ubiqne.—20 Biberetur Mss. Pall.—21 Manus Ed. Med.
Par. Lugd.—22 Judicium Ed. Lips. 1. 3. inditium Ed. Lips. 2.—23 Sic Ed.
Ald. Freinsh. Sed patriciis innocens Mss. Pall. Reg. F, Flor. et Lipsii, Ed.
Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Junt. Ven. patriciis ignocens Ms. Reg. Q, Malliab. in
patriciis innocens Ms. Duisb. Ed. pr. Grut. Vetst. patricius ignoscens Ms. Fran.
patricius innocens Ms. Naz. Voss. 2. patricius innoces Ms. Voss. 1. patricidiis
innocens Ms. Voss. 3. patricii nominis Ed. Med. Par.—24 Tun abest ab Ed.
Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Ven. Gryph.—25 Consul Cicero Ed. Ald.—26 Sic
Ed. Freinsh. Fab. Sed in praesentem parricidam in praesentem reum Mss. Dnk.
omnes, Ed. pr. Vin. Stad. Grut. Lugd. Zen. Vetst. Duk. 1. 2. in praes. parri
cidam et in praes. reum Ms. Ryck. in pr. purric. et pr. reum Ms. Voss. 3. in prae
sentem parricidam reum Ed. Lips. 2. Ber. Sab. Med. Par. Ald. Ven. Grypb.
in pitem parricidam reum Ed. Lips. 1. 3. in praesentem parricidam Ed. Junt.—
27 Cicero abest ab Ed. Ald. Blanc.—28 £ oravit Ed. Lips. 1.—29 Ex professo

NOTAE

Catilinam, oratione habita, cum ad virginem nobilem vocat Plutarch.


jusjurandum popnlares sceleris sui n Parricidii] * Parricidium ' vocat
adigeret, humani corporis sanguinem conjurationem in patriam. Sic supra
vino permixtum in pateris circumtm 1. iii. c. 21. * parricidiale bellnm' vo
lisse.' Unde infra Noster ait ; cavit qnod contra patriam gereretur.
* Quem circumlatum pateris bi o Habito senatu] Hoc est, coacto
bere.' senatu. Sic supra dixit: “ Cum fre
J Quorum alter] Cicero. quentissimos eos in sylvis haberet.'
* Alter manu oppressit] C. Antonius. P In praesentem reum] In aliis legi
Qui tamen contra hostes non ipse tur in praesentem parricidam, in præ
pugnavit, sed per Petreium legatum sentem reum; sed delenda sunt isthæc
suum id bellum confecit, ut ex Cicer. verba in praesentem reum; nihil enim
patet et Sallust. novi dicunt, nec in iis figura est ; et,
' Per Fulriam] * At Fulvia, inso si figura sit, contra figuram peccant.
lentiæ Curii causa cognita, tale peri * Reus ' enim minus est centum pa
culum Reip. haud occultum habuit; rasangis quam * Parricida.' Dele et
sed, sublato auctore, de Catilinæ con •rò Cicero; quid enim aliud quam in
juratione quæ quo modo audierat terpretamentum τοῦ Consul?
• • mpluribus narravit,' Sall. “ Peroracit] Primam Catilinariam
” Vilissimum scortum] Illam tamen habuit.
epitoM. Lib. IV. cAP. 1. 987

evaderet,' seque palam*9 professo*°* * incendium suum re


stincturum ruina'* minaretur." 3' Et ille quidem ad [§. 8.
præparatum** a Manlio** in Etruria exercitum proficisci
tur,34 signa illaturus Urbi. Lentulus destinatum familiæ
suæ Sibyllinis35 versibus" regnum sibi vaticinans,' ad præ
stitutum a Catilina diem36 Urbe tota viros, faces, tela, dis
ponit. Nec civili conspiratione contentus, legatis [§. 9.
Allobrogum, qui tum forte aderant,*7 in arma solicitatis ;**
iisset39 ultra Alpes furor,' nisi*° altera proditione" Vultur
cii*' Prætoris literæ4** tenerentur. Statim Ciceronis im

6 Et coram minitaret se incendium suum eorum ruina obruturum.


* Lentulus sibi promittens regnum per Sibyllinos versus familiæ suæ destimatum.
-

Ed. Blanc.—30 Professus Ms. Reg. Q.—31 Mineretur Ed. Lips. 3.—32 Para
tum Ms. Voss. 2.—33 Mallio Ms. Berol. Duisb. Ed. pr.—34 Proficistitur Ed.
Lips. 1.—35 Sybillinis Ed. Lips. 1. 2. 3. Ven. Sybilinis Ed. Par.—36 Dicit
Ed. Ven.—87 Aderat Ed. Lip$. 3.—38 Sic Ed. Lips. 1. 3. cett. soll.—39 Is
set Ms. Berol. Duisb. Fran. Éd. pr. in esset Ms. Ryck. et iisset Ms. Voss. 3. et
isset Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber. Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad.
Pont. iissetque Ed. Fab.—40 Nisi et altera Ms. Ryck.—41 Vulturii Ed. Lips.
1. 3. Gryph. Vulturtii Ed. Par. Ven. Volturcii Mss. Vin. Fran.—42 Lre Ed.
NOTAE
* Quam ut hostis evaderet] Prima versus in linteis voluminibus descrip
Ciceronis oratione ex urbe profugus sere. Horum libri novem Tarquinio
se ad Manlii castra in Etruriam pe Prisco venales propositi. Quidam
netravit. combusti, reliqui multa cum cura per
* Pulum professo] Barbarismus est. longa tempora Romæ servati.
Dele professo. " Iisset ultra Alpes furor] Lentulus
* Ruina] Patriæ scilicet. legatos Allobrogum belli Transalpini
" Lentulus destinatum familiae suae et tumultus Gallici excitandi causa
Sibyllinis rersibus] Ex libris Sibyllinis, solicitaverat, et sic ultra Alpes ivis
regnum Romæ tribus Corneliis por set furor, ni res a Cicerone depre
tendebatur, Cinnæ scilicet, Syllæ, et hensa et obruta fuisset.
Lentulo, ut is putabat: jam Ciuna et • Altera proditione] Fulvia priorem
Sylla regnaverant ; sibi igitur Len Catilinæ conjurationem prodiderat,
tulus vaticinabatur regnum deberi, Vulturcius hanc Lentuli cum legatis
cum tertius esset ex Corneliorum fa Allobrogum. Est hæc igitur * altera,'
milia. Meminit Cicer. in Catil. iii. hoc est, secunda proditio. Vel * al
* Lentulum autem sibi confirmasse ex teram proditionem * dicit, quia bis
fatis Sibyllinis aruspicumque respon proditor Vulturcius, primo quod cum
sis se esse tertium illum Cornelium, Catilina ejusque sociis conjuravit,
ad qnem regnum hujus urbis atque mox quod eos, cum quibus conjura
imperium pervenire esset necesse : verat, prodidit.
Cinnam ante se et Syllam fuisse.' x Prætoris litera] P. Lentuli literæ
Multae Sibyllæ numerantur quæ hos quas is ad Catilinam scripserat.
288 L. ANNAEI FLORI

perio injecta est barbaris manus.* Palam Prætor*** in


Senatu convincitur.** De supplicio agentibus, [§. 10.
Cæsar parcendum dignitati,* Cato** animadvertendum pro
scelere,*° censebat. Quam sententiam secutis omnibus, in
carcere*7 parricidæ** strangulantur. Quamvis parte [§. 11.
conjurationis oppressa, tamen*9 ab incepto*° Catilina*' non
destitit: sed infestis ab Etruria signis patriam petens,
obvio Antonii exercitu opprimitur." Quam atrociter dimi
catum sit,** exitus docuit: nemo hostium bello superfuit.
Quem quis** in pugnando ceperat** locum, eum [§. 12.
amissa anima corpore tegebat.* Catilina longe a suis inter
hostium cadavera repertus est; pulcherrima morte, si pro
patria sic concidisset.

Lips. 1.—43 Proto Ed. Ven.—44 Vinc;ur Ed. Lips. 1. 3.—45 Catho Ed.
Lips. 1.—46 Proscelere Ed. Lips. 1.—47 Carcer Ed. Lips. 1.—48 Patricidæ Ed.
Zeu.—49 Tamen aberat a Ms. Reg. F, et Malliab.—50 Incarpto Ed. Par. 1.
incæpto Ed. Par. 2. In Ed. Ven. est tamen incepto.—51 Cathälina Ed. Ven.—
52 Stt Ed. Lips. 1.—53 Sic Ms. Vin. Pal. 1. 2. Ed. pr. et vett. reliqui. Sed
ç* Ms. Pal. 2. Ed. Vin. Gryph. Stad. Lugd. Pont.—54 Caeperat Ed. Par.
eiu.

NOTÆ

* Injecta est barbaris manus] Galli ex Sallustii Catilinario desumta esse ;


legati Allobrogum a Ponte Milvio idque nemo neget; nam verba ipsa
cum abirent retracti, et Ciceronis tanti scriptoris fidem cuivis fecerint.
domum deducti. En tibi: * Quem quisqne vivus pug
* Praetor] Lentulus. nando locum ceperat, eum, amissa
* Caesar parcendum dignitati] Cæsar, anima, corpore tegebat;' sed recte
utpote qui ex conjuratis esset, non apud Sallustium est pugnamdo; ratio
morte quidem multandos, sed ætermis est, quia non capitur locus dum pug
tenebris vinculisque mandandos, cen natur (id est, in pugnando,) immo
sebat. capitur locus ad pugnandum, id est,
° Obrio Antonii erercitu opprimitur] pugnando. Itaque istud pugnando est
Tamen Antonius non pugnavit, se in tertio casu, non in sexto; et cum
aegrotare simulans, sed ejus legatus quis dicitur cepisse locum pugnando,
Petreius. intelligimus locum ab eo captum fu
* Quem quis in pugnando ceperat lo isse ad pugnandum ; quod est lectis
cum, eum amissa anima corpore tege simæ et elegantissimæ Latinitatis,
bat] Si jurem hoc in loco errorem quam tamen Florus non observavit,
esse, id quam multi minus credent. aut istud in additum est. Pater.
Sed et sic verum est. Constat enim
EpitoM. Lib. iv. cAP. 2.

CAP. II.

heLlUM cAESARis ET PoMPEII.'

JAM paene* toto* orbe pacato,* majus erat imperium [§. 1.


Romanum,* quam ut, ullis externis viribus opprimi° posset.
Itaque invidens fortuna principi gentium Populo, ipsum
illum in exitium suum armavit. Ac Mariana quidem [§. 2.
Cinnanaque7 rabies intra* Urbem proluserat,9 quasi experi
retur.'°° Syllana** tempestas latius, intra Italiam tamen,**
detonuerat. Cæsaris furor atque Pompeii Urbem, [§. 3.
Italiam, gentes, nationes, totum denique, qua patebat, im
perium, quodam quasi diluvio et'* inflammatione corripuit;*
adeo ut non recte tantum'* * civile' dicatur, ac ne** [§. 4.
* sociale' quidem, sed nec * externum:'* sed potius * com
• Furor Caesaris et Pompeii Urbem, Italiam, gentes, nationes, denique totum
qua extendebatur imperium complexus est, veluti quadam inundutione et inflamma
tione.
-

1 Pompei Ed. Lips. 1. 2. s. Med. Par. 2. ubique.—2 Paene Ed. Par. ubique.
—3 Toto aberat a Ms. Ryck.—4 Romanum aberat a Ms. Fran., et ab Voss. 2.
“rò ullis.—5 Quam ullis Ed. Lips. 1. 2. 3. Med. Par. Gryph.—6 Ita Ms. Ryck.
et PÉJ';;;;'; Ed. pr. Sed extingui Mss. Voss. Ed. Lips. 1. 2. 3. Ber.
Sab. Med. Par. Junt. Ald. Ven. Gryph. Stad. Grut. Lugd. Pont. Freinsh.
Zeu. Fab. Vetst.—7 Sillanaque Ms. Fran. Ed. pr.—8 itr Ed. Lips. 1. inter
Ed. Lips. 8.—9 Sic Ms. Berol. Sed præcluserat Mss. Regg. Naz. Voss. 2.
Ed. Ber. Sab. Med. Par. 1. Junt. Ald. precluserat Ed. Ven. præclusa erat Ed.
Gryph. præluserat Ed. Blanc. perculserat Ms. Voss. s. pluserat Ms. Ryck. se
præcluserat Mss. Duk. ceteri, Ed. pr. Stad. Grut. Lugd. Pont. Zeu. Vetst. se
præduxerat Ms. Fran.—10 Exspiratura Ed. Pont.—11 Syllana Ed. Lips. 1.
Par. ubique.—12 Tü Ed. Lips. 1. Gryph. tum Ed. Lips. 3. Med. Par—13 Ac
Ms. Reg. Q. et cum Ed. Lips. 1. 8. Par. Grypli.— 14 Rcè tri Ed. Lips. 1.—
NOTÆ

CAp. ii. Bellum Caesaris et Pompeii] * experiri,' musica verba sunt; et de


Anno Mundi 3900. ante Ch. Nat. 48. iis dicuntur qui chordas instrumen
ab Ur. Cond. 703. Coss. Claudio Mar tornm digitis prætentant, ut experi
cello et L. Cornelio Lentulo qui antur am inter se consentiant. * Præ
* Crus' vocatus est.
luserat quasi experiretur,' Gallice
* Toto orbe pacato] Quicqnid a Ga diceres, Avoit préludè comme pour son
ditano freto usque ad Indiam patebat, der.
sibi fere Romani subjecerant. • Nec * externum'] * Externum' di
° Prol. [Præluserat,] quasi experire ci non potest, qnia non illud singulæ
tur] * Præludere,' ut jam dixi, et nationes, sed universæ, gerunt.
Delph. et Var. Clas. Flor. T.
290 L. ANNAEI FLORI

mune quoddam'* ex omnibus, et plus quam bellum.''7*


Quippe si duces ejus* inspicias, totus Senatus in [§. 5.
partibus: si exercitus; hinc undecim'* legiones,' inde* de
cem et octo,'9 flos omnis et robur Italici sanguinis: si
auxilia sociorum; hinc* Gallici Germanique*° delectus:**
inde' Deiotarus, Ariobarzanes,*** Tarchondimotus,**' Co
tys,*** omne**