You are on page 1of 13

Σ Υ Ζ Η Τ Η Σ Ε Ι Σ & Δ Ι Α Λ Ο Γ Ο Ι

ΠΕΡΙΟΔΟΣ Β΄ No 5

Άνοιξαν ξανά τα ΣΧΟΛΕΙΑ!


Ο Μαθηματικός & τ.Σχολικός Σύμβουλος Κ. Δόρτσιος
Αποτιμά την εκπαίδευση
στη χώρα μας
μετά από 37 χρόνια υπηρεσίας.
Επιμέλεια : Αλέξανδρου ΤΖΙΟΛΑ

Στην επικαιρότητα, όχι μόνο των ημερών μας, αλλά


και των τελευταίων ετών, είναι η παρατεταμένη κρίση
στην εκπαίδευση που μεταδίδεται αναπόδραστα και
στην κοινωνία, από τα παιδιά της, που γίνονται σε λίγα
μόνο χρόνια, συστατικά μέλη της, μεταλαμπαδεύοντας
την κρίση στο εσωτερικό της.
Σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης αλλαγές γίνονται,
η μία πάνω στην άλλη, αλλά δεν φαίνεται κάτι να
διορθώνεται ουσιωδώς. Οι στατιστικές που προέκυψαν
από τα πρόσφατα αποτελέσματα των πανελλαδικών
είναι απογοητευτικές για την αποτελεσματικότητα και
την ποιότητα της παρεχόμενης παιδείας.
Αυτοί και όχι μόνο, ήταν οι λόγοι που δώσαμε τον
λόγο σε έναν έμπειρο δάσκαλο να μας μιλήσει για
την παιδεία στα σχολεία μας, να κάνει έναν μικρό
απολογισμό των χρόνων εκπαίδευσης όπως την έζησε
αλλά και να δώσει λίγες συμβουλές στα νέα παιδιά της
σχολικής χρονιάς που μόλις άρχισε.

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΠΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ για Συζητήσεις επι των Πάντων
Εκδίδεται στη ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Κ. Δόρτσιος : Χρειάζεται προσπάθεια από όλες τις πλευρές

Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ :
Ο Κώστας Δόρτσιος γεννήθηκε στα
ΕΡΩΤ : Τι θυμάσαι από τα πρώτα χρόνια στο
Γρεβενά το έτος 1949, τελείωσε το Λύκειο
Σχολείο. Σ’ άρεσαν εξ αρχής τα μαθηματικά?
Γρεβενών και στη συνέχεια το Μαθηματικό
Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Δεν μπορώ να πω ότι στα πρώτα τμήμα της Φυσικομαθηματικής Σχολής
μου σχολικά χρόνια διέκρινα κάτι το ιδιαίτερο στην του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της
ομορφιά των μαθηματικών. Θεσσαλονίκης. Υπηρέτησε ως καθηγητής στη
Όμως εκείνο που μπορώ να ισχυριστώ είναι ότι η Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, ως διευθυντής
σχολική τάξη από την πρώτη δημοτικού ήταν για Γυμνασίου και Λυκείου καθώς και ως Σχολικός
μένα φιλική και ευχάριστη. Σύμβουλος της Δυτικής Μακεδονίας.
Ίσως σ’ αυτό να συνετέλεσε και η πρώτη μου Ασχολήθηκε έντονα με τις νέες τεχνολογίες
δασκάλα, η Θωμαή Κούγια, η οποία στις δυο πρώτες
καθώς και με τον τρόπο που αυτές μπορούν να
τάξεις μας έμαθε την πρώτη γραφή και ανάγνωση.
στηρίξουν τη διδασκαλία των Μαθηματικών
Μας έδειξε το δρόμο να διαβάζουμε και να γράφουμε.
μέσα στην τάξη.
Θυμάμαι, κι αυτό είναι σπουδαίο, πως η ροή του
Έχει γράψει πλήθος εργασιών σχετικές με
λόγου της καθώς και η διδακτική της τακτική εμένα
τα Μαθηματικά καθώς και με γενικότερου
τουλάχιστον με γοήτευε.
Τα Μαθηματικά άρχισαν να έχουν ξεχωριστή θέση ενδιαφέροντος θέματα.
μέσα μου όταν πλέον πήγα στο Γυμνάσιο. Σήμερα είναι συνταξιούχος και ζει στα
Εκεί στα έξη χρόνια, όντας οικότροφος στο Γρεβενά.
Οικοτροφείο που είχε ιδρύσει ο τότε Μητροπολίτης
Γρεβενών, κ. Χρυσόστομος είχα την ευκαιρία
παράλληλα με τη φοίτησή μου στο Γυμνάσιο, να αυτά ήταν δύσκολα, θυμίζω ότι η ζωή μου ξεκινά το
συνομιλώ και να σκέφτομαι με άλλους μαθητές, 1949 όταν τελειώνει ο αιματηρός εμφύλιος πόλεμος
καλούς μαθητές, αριστούχους, και μέσα από την στη χώρα μας, όταν τα αναπολώ βρίσκω σ’ αυτά μια
προσωπική μου αναζήτηση άρχισα να γοητεύομαι μαγική ομορφιά και μια ονειρεμένη ατμόσφαιρα.
από την Αριθμητική, τη Γεωμετρία και τέλος από την Οι παιδικές θύμισες είναι γεμάτες αθωότητα, είναι
Άλγεβρα. αυτές που γαληνεύουν την τωρινή μου υπαρξιακή
ΕΡΩΤ : Πότε αντιλαμβάνεσαι τον εαυτό σου να ανησυχία και με οδηγούν, όταν κλείνω τα μάτια
θυμάται τα πρώτα παιδικά σου χρόνια, τις πρώτες για να τις ανακαλέσω, σε μια ανάταση και μια
στιγμές του ξεκινήματος σου σαν καθηγητής. Ποιες ανατροφοδότηση για το παραπέρα.
στιγμές/φορές αναγκάζεσαι ή θέλεις να γυρίσεις Διορίστηκα καθηγητής στη Δευτεροβάθμια
στο παρελθόν. εκπαίδευση τον Αύγουστο του 1973 στην αρχή του
σχολικού έτους.
Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Τώρα που πια είμαι στην τρίτη
Ήταν η εποχή που οι μαθηματικοί σπάνιζαν
ηλικία, στην ηλικία που, όπως λένε ο άνθρωπος
τουλάχιστον στην επαρχία, κι έτσι από την πρώτη
βιώνει τη φάση του απολογισμού της όλης του
στιγμή μπήκα στα «βαθιά νερά».
δράσης και ενασχόλησης είτε στον επαγγελματικό
Δίδαξα μαθηματικά κυρίως στις μεγάλες τάξεις του
του βίο είτε στον κοινωνικό, οικονομικό και
εξαταξίου Γυμνασίου Γρεβενών, στο Γυμνάσιο απ’ το
οικογενειακό του βίο, όλο και περισσότερο γυρνώ
οποίο αποφοίτησα το 1967, κι αυτό με οδήγησε να
πίσω στα περασμένα. Τα παιδικά χρόνια, όσο κι αν

e-Διάλογοι | σελ. 2
να κάνουμε.
Πάντως για να κλείσω την
απάντησή μου αυτή, πάντα
δήλωνα ότι από την αρχή
στην εκπαιδευτική δράση
προχωρούμε με τη μέθοδο που
λέγεται «δοκική και πλάνη».
Τελικά πάντα μ’ αρέσει να
ακούω και τώρα, τώρα που η
εξάρτηση με τον απέναντι έχει
πλέον περιοριστεί, τις διάφορες
ιδέες για τα λάθη ή ίσως και τα
σωστά μου.

ΕΡΩΤ. : Υπάρχουν διαφορές


στα καθήκοντα του καθηγητή
παλιά (πχ δεκαετία 70-80) και
Καθηγητές του Γυμνασίου Γρεβενών με μαθήτριες της τάξης τους. © Α.Τζ. σήμερα? Έχουμε διαφορές και
στο ρόλο?
αποκτήσω μια εμπειρία αλλά και μια γνώση για το Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Τα καθήκοντα του καθηγητή
«τί πρέπει να συντελείται μέσα στη σχολική τάξη;». ορίζονται κάθε φορά από το πλαίσιο εκείνο που
Το ερώτημα αυτό βέβαια και στη τωρινή μου ακόμα διαμορφώνεται από τις κοινωνικές, πολιτικές και
ηλικία είναι αρκετά δύσκολο να απαντηθεί. οικονομικές συνθήκες της κάθε εποχής. Πέραν
Πριν φθάσω σε ένα μικρό είδος αυτοκριτικής, θέλω αυτού όμως η καθημερινότητα του σχολείου μέσα
να θυμίσω κάτι από τον μεγάλο αρχαίο τραγωδό, ή στην οποία δρα και ο καθηγητής, μέσα ή έξω από
αλλιώς από τον λεγόμενο «από σκηνής φιλόσοφο», την τάξη, εξαρτάται άμεσα από το γενικότερο
δηλαδή τον Ευριπίδη. πολιτιστικό περιβάλλον του τόπου και της
Στην τραγωδία με τίτλο «Ηλέκτρα» όταν ο Ορέστης κοινωνίας αλλά και από τις επιμέρους αντιλήψεις
πλησιάζοντας τις Μυκήνες θέλοντας να εκδικηθεί του κάθε ατόμου, καθηγητών, μαθητών, γονέων,
τον Αίγιστο, φιλοξενείται στην καλύβα ενός γέρου τοπικής αυτοδιοίκησης κλπ.
βοσκού, εκεί λένε πολλά. Όταν ο Ορέστης σε κάποια Η διδακτική εποχή που εγώ βίωσα περιλαμβάνει
στιγμή ρωτά το γέρο βοσκό για το πώς μπορούμε να ένα μέρος από τα χρόνια της δικτατορίας, ένα μέρος
αξιολογήσουμε έναν άνθρωπο, εκείνος του απαντά: από τη μεταπολιτευτική περίοδο και τέλος από ένα
- Από τη στράτα της ζωής του. μεγάλο μέρος από τα χρόνια της πορείας της χώρας
Αυτό το ίχνος που ο καθένας μας χαράσσει κατά τη μας προς το Ευρωπαϊκό όραμα.
διάβα της ζωής του είναι τελικά και το ζητούμενο.
Κάθε μια εποχή έχει και τα δικά της χαρακτηριστικά
Όλοι οι άνθρωποι αφήνουν στη στράτα τους τα
που καθρεφτίζονται σ’ αυτό που λέμε σχολική
σημάδια του περάσματος από τη ζωή. Μέχρι τέλους
πραγματικότητα. Γενικά μπορώ να πω ότι, όπως
αυτής. Οι άλλοι, είναι εκείνοι που βλέπουν τα σημάδια
και στο ευρύτερο κοινωνικό «γίγνεσθαι» έτσι και
αυτά και κάθε φορά μετρούν και αξιολογούν.
στο αντίστοιχο σχολικό «γίγνεσθαι» η πορεία
Για να γυρίσω σε μένα, αρέσκομαι όταν συναντώ κατά την περίοδο αυτή έχει μια στοιχεία από το
παλιούς μου μαθητές και με χαιρετούν. Αν κάποιες λεγόμενο «αυστηρό σχολικό περιβάλλον» σε ένα
φορές μου λένε και κανένα καλό λόγο, τότε χαίρομαι. πιο «ανοιχτό και ελεύθερο περιβάλλον», με ό,τι
Το ομολογώ. Άκουσα βέβαια και σκληρές κριτικές. Τι αυτό συνεπάγεται.

e-Διάλογοι | σελ. 3
Τα στρατιωτικά πηλίκια και οι ποδιές καταργή-
Έτσι ο καθηγητής κάθε φορά καλείται να θηκαν η παιδεία βελτιωσε την ποιότητά της ?
λειτουργήσει μέσα στην όλη αυτή εξελικτική (φωτ. Γρεβενά 1962, εκδ. ΟΡΟΣΗΜΑ σελ.360) ©
πορεία με γνώμονα βέβαια το νομικό πλαίσιο που
πηγάζει κάθε φορά από το εκάστοτε υπουργείο από
Ειδικότερα οι μέθοδοι διδασκαλίας και μάθησης
τη μια μεριά, και τις προσωπικές του αντιλήψεις,
ακολουθούν την ίδια ακριβώς πορεία.
πεποιθήσεις και γενικότερα ιδέες από την άλλη.
Η γραμμή που χωρίζει τις δύο αυτές μεριές είναι Έχω την άποψη ότι χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια
πάντα το ζητούμενο. από όλες τις πλευρές, ώστε το σχολικό περιβάλλον
και μάλιστα του Δημόσιου Σχολείου να είναι
ΕΡΩΤ. : Η μέθοδοι διδασκαλίας παλιά και σήμερα φιλικό και γόνιμο ώστε μέσα σ’ αυτό να ζυμώνεται
άλλαξαν. Μάλλον άλλαξαν προοδευτικά. Άξιζαν κάθε φορά ο νέος άνθρωπος.
τον κόπο αυτές οι αλλαγές, έφτιαξαν κάτι καλό ή
Πιστεύω βέβαια ότι θα πρέπει επιτέλους στη
είχαμε περαιτέρω μεταπτώσεις στην ποιότητα της
σχολική τάξη και στις μεθοδολογίες της διδαχής
εκπαίδευσης.
να εισαχθούν με σύνεση και προσοχή οι λεγόμενες
Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Είναι γνωστό ότι οι αλλαγές στο νέες τεχνολογίες.
εκπαιδευτικό μας σύστημα έρχονται με πολλές Γενικά πιστεύω ότι στο σημερινό σχολείο
δυσκολίες και μάλιστα ετεροχρονισμένες. Θυμίζω καταβάλλεται από μια σχετικά μεγάλη μερίδα
το γλωσσικό ζήτημα, τα διάφορα αναλυτικά συναδέλφων προσπάθεια για την όλη αναβάθμιση
προγράμματα και γενικά το νομοθετικό πλαίσιο, της ποιότητας και του χαρακτήρα της διδασκαλίας
συντελούνται κάθε φορά όταν πια η σχολική και γενικότερα της αγωγής και της μάθησης.
πραγματικότητα ξεπερνά τις αρχικές προσδοκίες.

e-Διάλογοι | σελ. 4
Οι μέθοδοι διδασκαλίας έχουν αλλάξει όπως και ο εξοπλισμός των αιθουσών. Αρκούν αυτά για μία θεαματική
ποιοτική αναβάθμιση της εκπαίδευσης όλων των βαθμίδων στην Ελλάδα ? (φωτ. Γρεβενά 1964-65, εκδ.
ΟΡΟΣΗΜΑ σελ. 365). ©

ΕΡΩΤ. : Ποίο σχολείο είναι πιο αποδοτικό για τον έργο των λεγόμενων «καλών σχολείων» του κέντρου.
μαθητή: της περιφέρειας ή των μεγάλων πόλεων. Για το λόγο αυτό παρατηρείται, όχι μόνο τώρα, αλλά
Υπάρχουν ανισότητες. ….και τότε γιατί διαπρέπουν και παλαιότερα το φαινόμενο να διαπρέπουν στις
οι επαρχιώτες μαθητές? εξετάσεις μαθητές από περιφερειακά σχολεία της
χώρας μας.
Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Δε θα έλεγα ότι δεν υπάρχει
διαβάθμιση της παρεχόμενης ποιότητας που Η προσωπική μου βέβαια άποψη δεν είναι να
αντανακλά στην αποδοτικότητα του μαθητή. Κάθε σημειώσουμε μόνο αυτές τις περιπτώσεις, δηλαδή
φορά το σχολείο εξαρτάται από το κοινωνικό και των άριστων μαθητών, αλλά να δούμε και να
οικονομικό πλαίσιο της περιοχής μέσα στην οποία μελετήσουμε την γενικότερη απόδοση και τη
λειτουργεί. «μόρφωση» όλων των παιδιών του λαού μας.
Μπορεί το νομοθετικό πλαίσιο στη χώρα μας να είναι ΕΡΩΤ. : Στο φροντιστήριο τελικά, νομίζω ότι ‘’τα
ενιαίο και οριζόντιο, όμως το κάθε σχολείο εμφανίζει παιδιά μαθαίνουν γράμματα’’ δηλ. τα φροντιστήρια
και τη δικιά του οντότητα που διαμορφώνεται από εμπεδώνουν την όποια γνώση. Χωρίς αυτά η
ποικίλους άλλους παράγοντες. ελληνική εκπαίδευση θα ήταν πολύ πιο χαμηλά….
Οι γονείς και η τοπική αυτοδιοίκηση, το πολιτισμικό
Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Δεν ανήκω στην κατηγορία που
και ιστορικό πλαίσιο της κάθε περιοχής συντελούν
θεωρεί ότι το «φροντιστήριο»(ομαδικό ή ιδιαίτερο),
με καθοριστικό τρόπο στην λειτουργία ή ακόμα και
είναι κάτι που θα μπορούσε να αναπληρώσει τη
στην αποδόμηση της δουλειάς του σχολείου.
μεγάλη δουλειά που γίνεται έτσι κι αλλιώς μέσα σε
Γενικά πιστεύω ότι και στην επαρχία συντελείται ένα σχολικό περιβάλλον.
σοβαρό εκπαιδευτικό έργο που «ανταγωνίζεται» στο

e-Διάλογοι | σελ. 5
Η εκπαίδευση πάσχει από εσωτερική πειθαρχία, από πολύ δημοκρατία, από έλλειψη προσωπικού? Τελικά ποία
είναι αυτά που την καθηλώνουν. Και σε τί η εκπαίδευση στην Ευρώπη υπερέχει? (αρχ. Αλεξ. Τζιόλα) ©

Η αγωγή και η μάθηση, όπως ανάφερα και Εξάλλου και η πολιτεία πολλές φορές δοκίμασε
προηγούμενα, είναι δυο πόλοι που μόνο σε ένα αυτή τη στήριξη να την προσφέρει μέσα στο φυσικό
οργανωμένο σχολικό περιβάλλον μπορούν να σχολικό περιβάλλον, όμως αποτύγχανε κάθε φορά!
ανθίσουν και να πάρουν, όπως λέει ο απλός κόσμος,
ΕΡΩΤ. : Ποιες αλλαγές πιστεύεις ότι πρέπει να
«σάρκα και οστά».
γίνουν? ….και στην καθημερινή διαδασκαλία…
Είναι βέβαιο, ότι η ύπαρξη της παρουσίας του και στις εξετάσεις….και στο ωράριο…και...και ...
«φροντιστηρίου» με τη διπλή του μορφή, ομαδικό
ή ιδιαίτερο, δηλώνει και την αδυναμία της δουλειάς Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Η ερώτηση είναι δύσκολη και
που γίνεται συνολικά στο λεγόμενο δημόσιο ο καθένας μπορεί να πει την άποψή του και να
σχολείο. προσεγγίσει κάθε φορά την αλήθεια με τον δικό του
τρόπο.
Θα πρόσθετε κανείς ότι η ύπαρξη αυτή δηλώνει και τη
μορφή του εξεταστικού ζητήματος που λειτούργησε Εγώ πιστεύω ότι στη σημερινή εποχή, όπου τα
στη χώρα μας μεταπολεμικά. Νομίζω ότι το δεύτερο σχολεία από την προσχολική αγωγή μέχρι και τη
αυτό στοιχείο είναι και η σπουδαιότερη αιτία της δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αποτελούν τον κύριο
ύπαρξης της πρόσθετης αυτής διδακτικής στήριξης. χώρο της ομαλής μετάβασης του νέου ανθρώπου
από την μοναχική του υπαρξιακή οντότητα στην
Όπως όμως και να είναι τα πράγματα στο κοινωνική πλέον συνύπαρξη και αντίληψη, θα
φροντιστήριο ζητούν σήμερα οι νέοι αυτήν την πρέπει τα σχολεία να αισθανθούν για τα καλά την
πρόσθετη διδακτική στήριξη. αποστολή τους αυτή.

e-Διάλογοι | σελ. 6
Και όταν λέω σχολεία εννοώ από την Πολιτεία και ΕΡΩΤ. : Τι είναι για σένα η περιβόητη «αξιολόγηση»
τους υπουργούς της μέχρι και τον άνθρωπο εκείνο που έκανε δημόσια της εμφάνισή της μέσω
που στέκεται δίπλα και συλλειτουργεί με το νέο «τρόικας» που εισάγει τις μεταρρυθμίσεις στην
μαθητή. Αυτός είναι ο παιδαγωγός, ο δάσκαλος, ο Ελλάδα της κρίσης…
φύλακας, ο διευθυντής, ο μάγειρας στους παιδικούς
Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Δεν ξέρω βέβαια το τι ακριβώς
σταθμούς, οι καθαρίστριες και πολλοί άλλοι.
έχουν στο μυαλό τους οι εμπνευστές της περιβόητης
Όλο αυτό το ανθρώπινο δυναμικό των «μεγάλων» «αξιολόγησης» και με ποιο τρόπο σκέφτονται να
δεν πρέπει να στέκεται απέναντι στο νέο, αλλά την εφαρμόσουν, όμως εκείνο που εγώ προσωπικά
δίπλα του. πιστεύω είναι ότι και χωρίς αξιολόγηση που για
Θα πρέπει να είναι ορατή από πλευράς του νέου η μερικές δεκαετίας διάγει το εκπαιδευτικό μας
διάθεση αυτών των ανθρώπων να προσφέρουν κάτι σύστημα στέκεται με τα τόσα όσα προβλήματα.
προς το νέο μαθητή, κάτι σαν εκείνο που προσφέρει
η μητέρα στο παιδί της. Τελικά πιστεύω ότι η αξιολόγηση ανήκει σ’ εκείνους
που δέχονται την επίδραση της παρεχόμενης παιδείας
Πιστεύω ότι, όποιες αλλαγές κι αν γίνουν, όποιες
οι οποίοι είναι τα παιδιά και κατ’ επέκταση οι γονείς
«γνωστικές» επιτυχίες κι αν συντελεστούν στο
και η περιβάλλουσα κοινωνία.
σχολικό περιβάλλον, αν λείψει αυτή η διάθεση
προσφοράς από τους ανθρώπους αυτούς που είναι ΕΡΩΤ. : Με τι απασχολείσαι τελευταία στον τομέα
δίπλα στο νέο, το αποτέλεσμα θα είναι ημιτελές. των μαθηματικών ?

Σχολική εκδρομή στην Ακρόπολη Αθηνών. (αρχ. Αλεξ. Τζιόλα) ©

e-Διάλογοι | σελ. 7
ΕΡΩΤ. : Υπάρχει νόημα
στα μαθηματικά? Ή
για να το προεκτείνω
υπάρχει φιλοσοφία μέσω
των μαθηματικών …
και που εκφράζεται στις
μαθηματικές σχέσεις?

Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Ανεπι-
φύλακτα ναι! Το νόημα
και η κεντρική ιδέα των
μαθηματικών απ’ αρχής
κόσμου είναι η μελέτη του
άμεσου περιβάλλοντος
μέσα στο οποίο ζει ο κάθε
Το τέλος της χρονιάς ή η αρχή μιας άλλης ζωής; Το σχολείο προσπαθούσε να σου πεί κάτι
άνθρωπος και γενικότερα
γι’ αυτό. Μετά κάποιοι μίλησαν για επαγγελματικό προσανατολισμό ή άλλοι είπαν ότι καλό
είναι το Πανεπιστήμιο αλλά η Ελλάδα χρειάζεται και Τεχνολογική εκπαίδευση! Που τώρα του ευρύτερου μέσα στο
δεν υπάρχει! (η καθιερωμένη φωτογ. του τέλους, Γρεβενά 1968). οποίο συμπεριλαμβάνεται

Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Εκείνο με το οποίο ασχολήθηκα τα ο κόσμος ολόκληρος.


τελευταία χρόνια και που συνεχίζω να απολαμβάνω Κάθε σκέψη του ανθρώπου ακουμπά στη μαθηματική
είναι η αξιοποίηση της νέας τεχνολογίας των ιδέα, είτε αυτό φαίνεται άμεσα, είτε έμμεσα. Η γλώσσα
λογισμικών στα Μαθηματικά. Αρκετοί είναι εκείνοι των μαθηματικών είναι παγκόσμια – συμπαντική, με
οι συνάδελφοι που προσέχουν τη δουλειά μου σε όλη τη σημασία της λέξης.
διάφορες συναντήσεις στα πλαίσια της Ελληνικής Είναι θαυμάσιο να σκέφτεται κανείς τις διάφορες
Μαθηματικής Εταιρείας και γνωρίζουν το είδος της νομοτέλειες που κάθε φορά ο άνθρωπος
εργασίας μου. ανακαλύπτει και οι οποίες ρυθμίζουν τα διάφορα
Για να γίνω πιο κατανοητός, συνεχίζω να μεγέθη είτε αυτά είναι αριθμητικά είτε γεωμετρικά
προτείνω στο δάσκαλο, ιδιαίτερα το δάσκαλο των είτε τοπολογικά και διάφορα άλλα. Η συνεχής
Μαθηματικών, να αξιοποιεί τις δυνατότητες της αυτή γνωριμία με τα μυστικά του κόσμου με την
ψηφιακής τεχνολογίας με έξυπνο και δημιουργικό ευρύτερη έννοια δίνει στους φιλοσόφους όλο και
τρόπο, ώστε να γίνεται πιο κατανοητός από όλα τα περισσότερο υλικό να σκεφτούν τα θεμελιώδη
παιδιά της τάξης του. ερωτήματα: «ποιοι είμαστε και προς τα πού πάμε!»

Συνεχίζω να πιστεύω, και τώρα μετά την αποχώρησή ΕΡΩΤ. : Ποιους μαθηματικούς παραδέχεσαι στην
μου από την ενεργό συμμετοχή μου στη δημόσια ιστορία της ανθρωπότητας. ….και ποιους στην
παιδεία, ότι στο άμεσο μέλλον η σχολική τάξη θα πρόσφατη ιστορία ή από τους παλιούς καθηγητές
είναι ένας χώρος, όπου θα συναντώνται όλο και σου?
περισσότερο οι νέες δυνατότητες μάθησης και
Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Θαρρώ πως ένας που στάθηκε
διδασκαλίας μέσω των διαφόρων νέων ψηφιακών
και στέκεται μέχρι και σήμερα στο παγκόσμιο
μορφών.
ενδιαφέρον είναι ο μεγάλος Ευκλείδης. Ο γεωμέτρης
Στο λεγόμενο «Νέο Σχολείο» το κέντρο βάρος αυτός είναι εκείνος που μελέτησε όλους όσους
θα εδράζεται όχι στη «γνωσιοκρατία», αλλά στη μίλησαν και έγραψαν και έζησαν πριν από αυτόν
«διαχείριση της γνώσης» κάτι που έχει άμεση και συνέταξε τον 3ο αιώνα π. Χ. το σπουδαίο έργο
ανάγκη ο κόσμος μας σήμερα. με τίτλο «Στοιχεία». Το έργο αυτό αποτελείται από

e-Διάλογοι | σελ. 8
Καθηγητές του Γυμνασίου Γρεβενών σε κάποιο υπαίθριο
δεκατρία βιβλία, όπου ο Ευκλείδης τακτοποίησε με Θέατρο σε σχολική εκδρομή. (αρχ. Αλεξ. Τζιόλα) ©
ένα θαυμαστό αξιωματικό τρόπο τη Γεωμετρία. Για
το λόγο αυτό η Γεωμετρία αυτή σ’ όλο τον κόσμο μέσων, τα περιοδικά και οι εκδόσεις της που μας
αναφέρεται ως «Ευκλείδεια Γεωμετρία». έκαναν κοινωνούς σε ευρύτερους προβληματισμούς
για τα μαθηματικά.
Πλειάδα είναι οι σπουδαίοι μαθηματικοί που έζησαν
ανά τους αιώνες και άφησαν σπουδαία έργα. Είναι ΕΡΩΤ. : Σούρχεται να ξαναμπείς στην αίθουσα? Με
όλοι εκείνοι οι οποίοι ετοίμασαν ή μάλλον άλλαξαν τι θα ξεκινούσες στο 1’ της διδασκαλίας?
τον τρόπο σκέψης και στις άλλες επιστήμες, όπως
Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Ναι, θα ήθελα να είμαι σε μια
στη Φυσική, Χημεία, Οικονομία, Βιολογία κλπ.
αίθουσα και τώρα, στην ηλικία που διανύω.
Σήμερα συνεχίζεται το έργο των μαθηματικών και Αυτό το πετυχαίνω με τη συμμετοχή μου στα θερινά
μάλιστα από σπουδαίους έλληνες που ζουν και σχολεία της Μαθηματικής Εταιρείας. Εκεί νιώθω το
δημιουργούν είτε στη χώρα μας είτε κοσμούν με τις όμορφο περιβάλλον της τάξης με ό,τι αυτό σημαίνει!
μελέτες των διάφορα πανεπιστήμια του κόσμου.
ΕΡΩΤ. : Τι θα ήθελες να πεις στον Υπουργό
Προσωπικά θα ήθελα να ευχαριστήσω τους
Παιδείας.
διάφορους καθηγητές του σχολείου μου, του
Γυμνασίου Γρεβενών, την περίοδο που ήμουν Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Πολλά! Όμως εκείνο που θα τόνιζα
μαθητής, δηλαδή 1961 – 1967 και ακόμα να είναι να μην φύγουν τα μαθηματικά και ιδιαίτερα η
μνημονεύσω το σπουδαίο ρόλο που διαδραμάτισε Γεωμετρία από το σχολικό πρόγραμμα.
στην παιδεία μας εκείνη την εποχή το έργο της
ΕΡΩΤ. : Αξίζει τον κόπο τελικά να γίνει ένας νέος
Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας. Έφταναν τότε
μαθητής εκπαιδευτικός ?
στα Γρεβενά, παρόλη τη δυσκολία των μεταφορικών

e-Διάλογοι | σελ. 9
Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Η σημασία του εκπαιδευτικού από ένα σχολείο της Αθήνας. Όλοι με κοιτούσαν με
γενικότερα είναι σπουδαία στο «κοινωνικό γίγνεσθαι» αγωνία και αμηχανία. Αμέσως σκέφτομαι να καλέσω
και μπορώ να πω η πιο σημαίνουσα. Εκπαιδευτικός άλλους συναδέλφους με φρέσκο και ξεκούραστο
με διάθεση, με ανθρωπιστικό ιδεώδες, με αγάπη μυαλό. Τηλεφωνώ και αναμένω … ήταν κι ένα καλό
για το νέο άνθρωπο, με όραμα για την πρόοδο της κυριακάτικο βραδινό του Ιουνίου στην Κοζάνη.
κοινωνίας και με πανανθρώπινη αντίληψη. Μέσα σε πέντε λεπτά εμφανίστηκαν έξι συνάδελφοι,
με διάθεση, με όρεξη, με γρηγοράδα. Μπήκαν στο
ΕΡΩΤ. : Πες μας μία στιγμή στην πολύχρονη θητεία
χώρο εργασίας κι αρχίζουν την τακτοποίηση του
σου στο σχολείο που σου έχει μείνει χαραγμένη
υλικού από την αρχή μαζί με τους άλλους. Κάπου
στη μνήμη σου : α) ως δάσκαλος, β) ως σχολικός
στις μία η ώρα το πρωί, ακούω φωνές. Μπαίνω και
σύμβουλος.
βλέπω πρόσωπα με χαρά αλλά και δάκρυα χαράς!
Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Ήταν μια γιορτινή μέρα στα Γρεβενά Ναι ήταν συνάδελφοι του Δημόσιου Σχολείου.
και η πλατεία είχε κόσμο πολύ. Εγώ μόνος μου Την άλλη μέρα το πρωί ήμασταν έτοιμοι για την
περπατούσα ανάμεσα στον κόσμο που είχε έρθει αποστολή!
και από άλλα μέρη. Ξαφνικά απέναντί μου βλέπω
ΕΡΩΤ. : Άνοιξαν και φέτος και πάλι τα σχολεία!
να έρχεται μια παλιά μου μαθήτρια. Μόλις με βλέπει
Τι θα ήθελες να πεις στους μαθητές? Τελικά ποιά
χαμογελά και με χαιρετά με καλοσύνη και παιδική
είναι η μαγική συνταγή για ένα νέο που θέλει να
αθωότητα. Εγώ ένιωσα λίγο άβολα γιατί είχαν
ζήσει την νεανική ζωή αλλά και να σπουδάσει, να
περάσει χρόνια από τότε που είχε αποφοιτήσει, όμως
φτάσει ψηλά?
εγώ θυμόμουνα ότι την είχα μαλώσει και μάλιστα
άκομψα κάποια φορά στο μάθημα. Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Μαζί με τις ευχές για καλή και
- Γειά σας, μου λέει, τι κάνετε; Είστε καλά; Πώς χαρούμενη σχολική χρονιά θα ήθελα να πω στους
περνάτε; μαθητές ότι θα πρέπει να θεωρήσουν τον εαυτό
- Καλά!, της απαντώ. Εσύ τί κάνεις; τους ευτυχή που θα φοιτήσουν μαζί με άλλα παιδιά
- Καλά, μου λέει, εργάζομαι στη Θεσσαλονίκη. σε ένα σχολικό περιβάλλον και θα κοινωνήσουν τις
- Να είσαι καλά, της απαντώ, Όμως θυμάμαι όποιες ιδέες που αυτό θα τους προσφέρει.
εκείνο το επεισόδιο, να, που σε μάλωσα στην τάξη! Μπορεί σήμερα το σχολείο να δέχεται τις όποιες
- Δεν πειράζει, μου απαντά. Το σχολείο τα έχει κριτικές και αμφισβητήσεις, μπορεί να του λείπουν
αυτά, μη στενοχωριέστε! υποδομές και σύγχρονα μέσα διδασκαλίας, μπορεί
Χάρηκα για το διάλογο αυτό. Κατάλαβα ότι πέτυχα. να κλονίζεται από τις διάφορες αστοχίες και
Και ήταν μια μαθήτρια μέτρια στα γράμματα, άριστη παραλείψεις του όλου συστήματος, όμως συνεχίζει
όμως στο χαρακτήρα. και παραμένει να είναι ένας και μοναδικός χώρος
……. που έχει να προσφέρει πολλά στο νέο άνθρωπο.
Ήταν κάποια από τις χρονιές που ως σύμβουλος των Η ένταξη του νέου σε ένα κοινωνικό σύνολο με
μαθηματικών είχα την προεδρεία του Βαθμολογικού τις όποιες ετερόκλητες στάσεις και συμπεριφορές,
Κέντρου της Κοζάνης. Κυριακή βράδυ και την άλλη αποτελεί διαχρονικό αγαθό του σχολείου. Η μύηση
μέρα θα στέλναμε στα σχολεία και στο υπουργείο, του νέου στην ανθρώπινη γνώση και εμπειρία,
τα τελικά των βαθμολογήσεων. Οι συνάδελφοι καθώς και η προσπάθεια μέσα από το «φανερό»
έκαναν τον τελευταίο έλεγχο για να διανεμηθούν τα επίσημο αναλυτικό πρόγραμμα, αλλά και μέσα από
αποκόμματα των τετραδίων. το λεγόμενο «κρυφό» αναλυτικό πρόγραμμα [1],
Εγώ μπαινόβγαινα στο γραφείο μου. να εφοδιάσει το νέο με ιδέες, ώστε να τον γεμίσει
Κάποια στιγμή, η ώρα έντεκα το βράδυ, και να, ένα με ικανότητες λειτουργίας και συμπεριφοράς στην
αδιέξοδο. Δεν μπορούσαν να βρουν δυο αποκόμματα κοινωνία είναι κι αυτό ένα ζητούμενο.

e-Διάλογοι | σελ. 10
Φροντιστήριο Αγγλικών (Γρεβενά, 1970). (αρχ. Αλεξ. Τζιόλα) ©
CE%B5%CF%81%CE%B2%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%B
A%CE%AE-%CE%93%CE%B5%CF%89%CE%BC%CE%B5%C
Μαγικές συνταγές δεν υπάρχουν. Όμως μπορεί ο F%84%CF%81%CE%AF%CE%B1-%CE%9C%CE%BF%CE%B-
νέος να χαρεί την καθημερινότητα της προσωπικής D%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%BF-Poincare-a-B-part2

του ζωής παράλληλα με τις σχολικές του 4. Διασκεδαστικά Μαθηματικά : http://eisatopon.blogspot.


com/2012/10/eisatopon.html
υποχρεώσεις. Αυτό νομίζω ότι πετυχαίνεται όταν
5. Η Στήλη των Μαθηματικών : https://parmenides51.
γίνεται σωστός προγραμματισμός στο διάβασμά blogspot.com/p/blog-page_2.html εδώ μπορείτε να διαλέξετε πολλά
του, και παράλληλα ο νέος να παρακολουθεί με τεύχη όπως για παράδειγμα του 2009 με θέμα : Τα Μαθηματικά των
Αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικά ερανίσματα από τoν «Θεαίτητο» του
προσοχή τους δασκάλους του κατά την ώρα της Πλάτωνα Θεόδωρος ο Κυρηναίος -Οι ασύμμετροι αριθμοί.-
διδασκαλίας. Αυτά βέβαια προϋποθέτουν αποδοχή
του σχολείου, αγάπη για τα μαθήματα και γιατί όχι
και ένα όνειρο για το αυριανό μέλλον του!-
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ
[1].
______________
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ.
Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για το έργο και
«Κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα» είναι, σύμφωνα με
την διαδρομή του Κ. Δόρτσιου εδώ καθώς και για
τη σύγχρονη ορολογία της παιδαγωγικής, εκείνο
δημοσιεύσεις που αφορούν τα Μαθηματικά εν γένει : το σχολικό πλαίσιο που διαμορφώνει στάσεις
1. https://www.mathematica.gr/forum/viewtopic. και συμπεριφορές στο μαθητή έξω από τους
καθιερωμένους χώρους διδασκαλίας και από την
php?t=60869#p294740
οργανωμένη μορφή αγωγής και μάθησης. Με απλά
2. https://www.geogebra.org/u/kdortsi λόγια είναι ό, τι μαθαίνει ο μαθητής στο διάδρομο,
3. https://w w w.scrib d.com/do cument/357018665/%CE%9 στην αυλή, στις εκδρομές και γενικότερα αυτό που
4%CF%8C%CF%81%CF%84%CF%83%CE%B9%CE%B- μαθαίνει με ένα τρόπο χωρίς προγραμματισμό και
F%CF%82-%CE%A4%CF%83%CE%AF%CE%BD%CF%84%CF σχεδιασμένη διδακτική πρακτική.
%83%CE%B9%CF%86%CE%B1%CF%82-%CE%A5%CF%80%

e-Διάλογοι | σελ. 11
ENAΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ που
παίζει Τρομπέτα !

- Τι είναι η μουσική για σένα και γιατί


ασχολήθηκες με την τρομπέτα.

Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Προσωπικά όταν λέω μουσική


εννοώ την ντόπια και παραδοσιακή μουσική του
τόπου μου, του Αγίου Γεωργίου Γρεβενών. Φαίνεται
εγωιστικό αυτό που είπα, αλλά για μένα είναι μια
ομολογία. Με συγκινεί όσο καμία άλλη μουσική, η
μουσική του τόπου μου, έτσι όπως τη βίωσα από
μικρός στους γάμους και τις χαρούμενες μέρες.
Όσο δύσκολα ήταν τα παιδικά μου χρόνια, άλλο
τόσο ομόρφαινε τα συναισθήματά μου η μουσική
αυτή. Επάνω : Ο Κ.Δόρτσιος με την τρομπέτα.
Είναι μια μουσική που εκφράζεται δυναμικά από Κάτω : Το συγκρότημα “Τσακίρα”, στο οποίο ιδρυτής
χάλκινα όργανα. Από κλαρίνο, κορνέτα, τρομπόνι, και θεμελιωτής υπήρξε ο Κ. Δόρτσιος, παίζει σε
κάποια εκδήλωση στα Γρεβενά περί το 2003.
νταούλι και τύμπανο. (φωτ. Αλεξ. Τζιόλας). ©

e-Διάλογοι | σελ. 12
Ο Αχιλ. Τζημόπουλος (στη μέση) παίζει με τον
Όργανα με πλούσια εκφραστική ικανότητα Ευθ. Τζημόπουλο (κλαρίνο) (φωτ. από την έκδοση
ΜΟΥΣΙΚΟΙ & ΟΡΧΗΣΤΡΕΣ της Β.Α. Πίνδου, εκδ.
και ευρηματικές τεχνικές από τους δεξιοτέχνες 2008, σελ. 38). ©
αυτοδίδακτους μουσικούς του τόπου. Όργανα
που αντιλαλούσαν και κατάφερναν να στείλουν
το χαρούμενο μήνυμα σ’ όλους τους μαχαλάδες,
σ’ όλους τους ανθρώπους, μικρούς και μεγάλους. Ήταν για μένα ένας δεξιοτέχνης που στο
χώρο του, στον ευρύτερο χώρο της περιοχής
– Πες μας δύο λόγια για τον Αχιλλέα
θεωρούνταν ο αρχηγός και ο κύριος εκφραστής
Τζημόπουλο.
της μουσικής έκφρασης. Ήταν περήφανος,
Κ. ΔΟΡΤΣΙΟΣ : Ο μακαρίτης ο Αχιλλέας καμάρωνε την ώρα που έπαιζε. Ήταν αξιοπρεπής!
Τζημόπουλος ήταν ο αρχηγός των Όταν ο Αχιλλέας πέθανε στα 83 του χρόνια,
οργανοπαικτών την εποχή εκείνη. Ήταν ο θυμάμαι τη χρονιά του 2002, οι μουσικοί της
άνθρωπος που έμενε σε ένα φτωχικό σπίτι στη παρέας του από το Τσοτύλι και πέρα, τον
γειτονιά μου, στη γειτονιά των Κιουράδων, και συνόδευσαν με όργανα και με το δικό τους
διατηρώ με σεβασμό και εκτίμηση τη μνήμη του. τρόπο ως την εκκλησιά του χωριού.
Ήταν ο άνθρωπος που κάποια πρωτοχρονιά με Εγώ ακολουθούσα και θαύμαζα την όλη πομπή
ενθάρρυνε και με έπεισε να τον ακολουθήσω που ήταν γεμάτη από ήχους, από σιωπή και από
στο έθιμο του χωριού μου ψευτοπαίζοντας κι θλίψη για τον άνθρωπο αυτό.-
εγώ δίπλα του κορνέτα.

e-Διάλογοι | σελ. 13 - ΤΕΛΟΣ