You are on page 1of 57

BETON BASINÇ DAYANIMININ

BELİRLENMESİ

Sakarya Üniversitesi

 Betonun basınç dayanımı, eksenel basınç yükü
etkisi altındaki betonun kırılmamak için
gösterebileceği direnme kabiliyeti olarak
tanımlanabilir.

 Basınç mukavemeti beton kalitesinin bir
ölçüsüdür ve sınıflandırma bu kaliteye göre
yapılır. Çünkü bunu etkileyen faktörler genellikle
diğer bütün mekanik özelliklerini de aynı şekilde
etkiler.

TAHRİBATLI DENEY METOTLARI

Beton basınç dayanımının belirlenmesinde
kullanılan tahribatlı deney metotları ile Standart
deney yöntemi ve Karot numunelere uygulanan
basınç dayanımı yöntemi kastedilmektedir. Her
iki yöntemde de hazırlanan veya kesilen beton
numunelerinin deney presinde kırılması esasına
dayanır.

Standart Deney Yöntemi

Taze betondan hazırlanan standart boyutlu
numunelerin beton standartlarında belirtilen
süre ve koşullarda kür edildikten sonra
kırılmaya tabi tutuldukları yöntemdir.

 Beton numuneler 23 C derece ısıya sahip temiz su içersinde bekletilen beton numuneler 28.  Kalıp içersinde 24 saat bekleyen ve prizini alıp kısmen sertleşen beton kalıbından sökülerek genellikle 28 gün olmak üzere kür havuzuna konulmaktadır. gün sonunda kür havuzundan çıkartılmak suretiyle. Deney presi olarak adlandırılan makine vasıtasıyla üniform basınç yükü uygulanarak numuneler kırılmaya maruz kalmaktadır. . Beton numuneler taze halde iken ölçüleri belirlenmiş (15x30 cm’ lik silindir veya 15x15x15 cm’ lik küp) metal. kırılma işlemine tabi tutulmaktadır. ahşap veya plastik kalıplara standartlara uygun şekilde yerleştirilmektedir.

Standart deney yöntemini etkileyen faktörler Standart basınç deneyi yöntemi kolay bir deney olmasına rağmen deney sonuçlarını etkileyen bazı faktörler mevcuttur. . Deney metoduna göre sonuçları etkileyen faktörleri aşağıda belirtilen şekilde gruplamak mümkündür.

Tüm koşullar sabit tutulduğunda. . silindir numuneler üzerinde elde edilen basınç dayanımlarından daha fazla olmaktadır. standart silindir numuneden elde edilen dayanım standart küp numuneden elde edilen dayanımın yaklaşık %85’ i kadardır. Ayrıca silindir numunelerde boy-çap oranı arttıkça dayanım azalmaktadır. Numune şekli ve boyutu: Silindir veya küp numune olsun genellikle numune boyutları küçüldükçe dayanım değerleri artmaktadır. Küp numuneler üzerinde elde edilen basınç dayanımları.

Kırılma esnasında ise normal nem oranına sahip olmaları istenmektedir. Kuru numuneler nemli numunelere göre daha yüksek dayanım göstermektedirler. Numunenin nem durumu: Numunelerin kürü yapılırken standart yöntemle deneye tabi tutulacak numunelerin %95 bağıl nem ortamında tutulmaları gerekmektedir. . Aynı betondan üretilen fakat nem oranları farklı betonlarda dayanım farklılığı oluşmaktadır.

. Deney ortamı sıcaklığı: Deneyin yapıldığı ortam sıcaklığı yükseldikçe numunelerden elde edilen dayanım değerleri düşmektedir. Beton numuneye uygulanan yükün hızı azaldıkça numune daha küçük bir yük altında kırılmaktadır.Yükleme hızı: Genellikle standart deney yönteminde numuneler 2–3 dakika içersinde kırılmaktadır. Yani daha düşük yük hızı uygulanan numunelerde elde edilen basınç dayanım değeri az olmaktadır.

.

σ=P/A σ = Gerilme değeri (kg/cm2) P = Numunenin kırılma yükü (kg) A = Numune kesit alanı (cm2) .

.

Karot Yöntemi Sertleşmiş betondan kesilerek çıkartılan karot numunelerin kırılmaya tabi tutuldukları “Karot numunelere uygulanan basınç dayanım yöntemi” dir. Numuneler karot makinesi olarak adlandırılan özel bir alet vasıtasıyla alınırlar. .

.

yapı elemanlarındaki dayanım farklılığını ve karot alınma amacının bilinmesi gerekir. . Karot alım yerlerinin seçilmesi Karot alınacak yerin seçilmesi işleminde yapının neresinden karot alınacağına karar vermeden önce taşıyıcı elemanlardaki olası gerilme dağılımlarını.

Bir yapıda kolondan karot alınacağı takdirde en yüksek dayanım altta. en düşük dayanım ise üstte olacak şekilde aşağıdan yukarıya doğru artan dayanım değerleri mevcuttur . en düşük dayanım ise üstte olacak şekilde aşağıdan yukarıya doğru artan dayanım değerleri mevcuttur Bir yapıda kolondan karot alınacağı takdirde en yüksek dayanım altta.

Genellikle “λ” ile ifade edilen narinlik oranı. Karot boyutlarının seçilmesi Karot boyutlarını seçerken en önemli etken narinlik oranı olarak tanımlanan yükseklik/çap oranıdır. . 1–2 arasında değişkenlik gösterir. Ulusal standartlarında küp kullanılan ülkelerde narinlik oranı büyüklüğü 1 veya 1’ e yakın değerde alınır.

Karot alınacak yerler işaretlenip ve ölçüm yerleri numaralandırılır. . Donatının en az bulunduğu noktalar seçilmelidir. karotların yerleştirme doğrultusunda ya da bu doğrultuya dik doğrultuda (yatay veya düşey) alındıkları ve yapı bileşenlerinin boyutları ile karot alma doğrultusuna paralel boyutu belirtilmelidir. Yapı bileşenlerinin adı. betonun yaşı. Karot kesme işlemi Sertleşmiş betonlarda karot alınırken beton numunesi alınmadan önce işaretlenen ölçüm yerleri donatı tarayıcı cihaz ile taranır.

deney şartlarına uygun olmayan numuneler deneye alınmamalıdır. Yapılardan alınan deney numuneleri incelenerek. . Eğer deney numunesinin alındığı yapı veya yapı bileşeni hizmet şartlarında sürekli olarak su ile temasta ise deney numunelerinin kürü su içinde yapılmalıdır. Numunelere başlık yapılırken % 70 kükürt ve % 30 grafitten meydana gelen karışım kullanılmalıdır. Deney numuneleri deney esnasında hava kurusu halde olmalıdır. Karot laboratuar deneyleri Karot numunelerin kürü ve hazırlanması işlemlerinde laboratuarda hazırlanan deney numuneleri deney anına kadar oda sıcaklığında ve saklanmalıdır.

basınç dayanımını önemli ölçüde etkiler. standart ø150*300 mm cinsinden ifade edilecek ise mümkün mertebe alınacak karotların narinlik oranları 2’ye oldukça yakın ve 2 olmalıdır. Bu nedenle anılan geometrik oranına etkisi karot basınç deney sonuçlarının değerlendirilmesinde bir düzeltme faktörü ile özenle göz önünde tutulmalıdır. Karot basınç değerlerine etki eden faktörler Karot narinliği: Karot narinliği olarak tanımlanan λ değeri. . Karot basınç dayanımları.

. numune çapı küçüldükçe. Numune çapları betonda kullanılan en büyük agrega tane boyutunun üç katından fazla olmalıdır. Yani küçük çaplı numunelerde daha fazla sayıda numune kullanılmalıdır. Bu konuda yapılan çalışmalar neticesinde belirli numuneler üzerinde tek tek elde edilen basınç dayanım değerleri.Karot çapı: Genellikle karot numunenin çapı 15 cm olmalıdır. ortalama değerden daha çok sapma göstermektedir.

. kaynaklanan malzemenin heterojenliği karotların basınç değerlerini etkiler. İçinde donatı bulunan karotun basınç dayanımında azalma olmaktadır.  Donatı etkisi: Karot alımı esnasında numune içinde bulunan donatının basınç dayanımı üzerindeki etkisi dikkate alınmalıdır. Karotun (düşey/yatay) alınma şekli: Beton döküm yönünden. Genellikle yatay alınmış karotlar düşey alınmış karotlara kıyasla narinlik oranı ve yaştan bağımsız olmak üzere daha zayıf dayanım göstermektedirler. Beklenen muhtemel dayanım azalma oranı yaklaşık %10’civarındadır.

döşemelerde %50. yapıda sürekli biçimde kuru hava (%55–60 bağıl nem) koşullarında kür edilmesi koşullarında bu oran %50–60 aralığına kadar düşebilir. Üretilen betonun. . Bu değerler 150 mm küp standart laboratuar dayanımları cinsindendir. Eleman bazında bakıldığında anılan oran kolonda %65. kirişlerde %75 alınmaktadır.Kür süresi ve koşulları: Uygulamalı beton teknolojisinden gayet iyi bildiği gibi ortalama şantiye koşullarında yerinde dayanım standart laboratuar numunelerinin dayanımının %77’ si kadardır.

Karot numunelerinin nem oranı: Karot numunelerinin nem oranı basınç dayanımını etkileyen önemli bir faktördür. . Tamamen suya doymuş karotların dayanımları kuru ortamda kür edilmiş karotların dayanımlarına kıyasla daha düşük olmaktadır.

Deney sonunda numune kırıldığı için bir numune üzerinde ancak bir kez basınç dayanımı ölçümü yapılabilmektedir. silindir veya küp şeklindeki özel deney numuneleri ile sınırlıdır. Tahribatlı Yöntemlerin Dezavantajları Uygulama. Kırılma yöntemlerinin uygulanabilmesi oldukça pahalı aletlerle yapılabilmektedir. .

Bu tür yöntemlerle basınç dayanımının bulunabilmesinde kırılma işlemi yer almadığı için. TAHRİBATSIZ DENEY METOTLARI Tahribatlı yöntemlerin getirdiği dezavantajları azaltmak amacıyla betonun kırılma işlemine tabi tutulmadığı deney yöntemleri geliştirilmiştir. bunlara “Tahribatsız (Hasarsız) deney yöntemleri” olarak genel bir isim verilmektedir .

basit ve çabuktur. Tahribatsız Metotlarının Avantajları  Değişik şekil ve boyutlardaki betonlar üzerinde uygulayabilmek mümkündür. .  Betonun kırılma işlemi yer almadığı için aynı beton üzerinde değişik zamanlarda tekrar tekrar ölçüm yapabilmek mümkündür. kırılma yöntemindeki aletlerden çok daha ucuz.  Tahribatsız deney yöntemlerinin uygulamasında kullanılan aletler.

Yapıdaki betonun değişik bölümlerinin aynı nitelikte olup olmadığı veya çok sayıdaki aynı elemanın (prekast elemanlar gibi) aynı özelliklere sahip olup olmadıkları kolayca kontrol edilebilmektedir. Yangın veya don gibi etkenler altında. beton kalitesinin ne ölçüde değişmiş olacağı kolayca kontrol edilebilmektedir. .

Bu nedenle tahribatsız testler tamamen tahribatlı yöntemlerin yerine kullanılamaz. Tahribatsız yöntemler betonun diğer mekanik özellikleri ile basınç dayanımı arasındaki ilişkiler baz alınarak oluşturulmaktadır. . Öncesinde kırılma testleri ile kalibre edilmelidirler.Fakat tahribatsız yöntemlerin avantajlarının yanı sıra her tahribatsız yönteme has sınırlılıklar mevcuttur.

“Schmidt çekici” veya “Beton tabancası” gibi isimlerle de anılmaktadır. sertleşmiş betonun yüzey sertliğini ölçmektedir. . Schmidt isimli İsviçreli bir mühendis tarafından 1948 yılında geliştirilen alet. Beton Test Çekici (Schmidt) Metodu “Beton test çekici” olarak adlandırılan alet. E.

.

Darbe silindiri Test yapılan yüzey Kılıf Gösterge ve gösterge kılavuzu Skala (taksimat) Tespit düğmesi Çekiç kılavuz çubuğu Disk Ön kapak İki parçalı yüzük Arka kapak Basınç yayı Çengel Çekiç kütlesi Tutma yayı Darbe yayı Kılavuz yuvası Keçe temizleyici Kırılmaz cam pencere Serbest bırakma vidası Kilitleme somunu Pim Çengel yayı .

kuru ve kalıba gelen tarafı tercih edilir. İyi sıkıştıramama ve çimento şerbetinin akıp gitmesi parçalanma veya yontma sonucu oluşan kaba yüzeyler güvenilir sonuçlar vermezler. 4. Yüzeyde çatlamış fakat kopmamış bir tabaka var ise bu tabaka bir aşındırıcı araç ile alınmalıdır. . Gerçeğe yakın iyi bir ortalama bulmak için en azından 9 ve genellikle 25’i aşmayan okuma elde etmek gerekir. Uygun bir alet seçilir ve doğru çalışıp çalışmadığı kontrol edilir. Deneyin Yapılışı (TS 3260) 1. 5. 2. 3. Beton yüzeyinin düzgün. temiz.

9 ile 25 arasında değişen ayrı ayrı alınan okumalar 300x300 mm’yi geçmeyen bir alan üzerinde kısıtlama bütün bir taşıyıcıyı veya bileşen üzerinde rast gele okumalar almaktan normal olarak daha iyidir. Durum gerektirirse. . 8.Bu işlem. 9.deneyi yapana okuma noktalarının seçiminde daha objektif olmasını sağlar.bunların kesiştiği yerler okuma noktaları olarak alınmalıdır. 20-50 mm’lik karelajlar yapılmalı.7.bir taşıyıcı veya bileşen üzerinde birden fazla deney yapılmalıdır.

.

Böylelikle deneyler beton döküm derinliğine göre değişik sonuçlar verecektir. .10. Deneyler arasındaki farklar o taşıyıcı veya bileşen betonu değişkenliği için bir ölçü olacaktır. Buda beton döküm derinliğinin üst ve altlarında yerleşerek sıkışmanın ve çimento şerbetinin akmasının doğurduğu su-çimento oranları arasındaki farklılıkların yansımasıdır.

bütün okumalar 13.Ortalamayı alırken en büyük ve en küçük değerler hariç olmak üzere.Beton döküm derinliği daha az olan yerlerdeki sonuçlarında daha düşük değerler elde edilir.11.Çarpmaların uygulanacağı noktalar. 12.Genellikle okumalar arasındaki farkların. 14. kalın agreganın miktarı ve büyüklüğü arttıkça büyüdüğü görülür. . beton dayanımı arttıkça küçüldüğü. çarpmalardan veya beton bileşenindeki sürekliliğin önemli ölçüde kesintilere uğradığı yerlerden en az 20 mm uzaklılkta olmalıdır.

Deneyin yapıldığı belirli bir yön için düzeltmeler veya kalibrasyon değerleri aletle birlikte verilmelidir. 16. 17. kalınlığı 100 mm den az olan ince paneller ve döşeme betonları. .Uygulama yönleri çoğunlukla yatay veya düşeydir.Fazla narin olan kirişler.15. deney herhangi bir yönde gerçekleştirilebilir. çarpma altında titreşen bölgelerde daha düşük değer verir. Ancak uygulama değiştirmemek koşuluyla. 15.Beton donatı demirlerinin yüzeye olan uzaklıkları normal ise sertlik değerleri üzerine bir etkisi yoktur.

19. en büyük ve en küçük okumalar.Her deneyde elde edilen 9 ile 25 adet arasındaki okumanın ortalaması. . standart sapma ve değişme katsayısıları belirtilir. 20.Sertlik deney çekicinin uygulandığı yapı bileşenin betonu ile aletin kalibrasyonun da kullanılan deney numunesin betonu arasındaki benzerliği derecesini belirtir.

.

. Beton yüzeyinin ıslak veya kuru olması durumu: Yüzeyi ıslak olan betonlarda daha düşük geri sıçrama değerleri elde edilmektedir. aşağıdan yukarıya doğru yapılan uygulamalarda ise daha düşük okumalar alınmaktadır.yukarıdan aşağıya doğru yapılan uygulamalarda daha yüksek. Beton Test Çekici Değerini Etkileyen Faktörler Darbenin uygulandığı yön: Aynı kalitedeki bir beton blokta yer çekimi etkisiyle.

 Darbenin beton yüzeyindeki iri agregalar üzerine veya donatılar üzerine uygulanıp uygulanmaması durumu: Test çekicinin betondaki iri agrega üzerine uygulanması durumunda veya darbe uygulanan yüzeyin hemen altında betonarme demir çubuklarının bulunması durumunda daha yüksek geri sıçrama değerleri elde edilir. Beton yüzeyinde karbonatlaşmanın olup olmaması durumu: Karbonatlaşmış beton yüzeylerinden diğer normal betonlara göre daha yüksek değerler elde edilmektedir. .

. Algılayıcılar arasındaki uzaklık. beton içerisinden geçen ultrasonik dalganın. geçme hızını ölçmekten ibarettir. elektronik olarak ölçülür. Hızın hareket zamanı. hareket zamanına bölündüğünde dalga ilerlemesinin ortalama hızı elde edilir. Ultrasonik Hız Yöntemi Ultrasonik hız metodu.

.

.

.

(sn) l = Ölçü boyu. V = l/t V = Ses hızı. (km) . (km/sn) t = Ses geçiş süresi.

.

Ancak yinede çok küçük numuneler deneye tabi tutulurken dikkatli olunmalıdır.yerinde ve laboratuar numunelerinde rahatlıkla kullanılabilir. . Ölçülen bu hız betonun bir çok özelliğinin belirlenmesinde kullanılır.geçme hızını ölçmekten ibarettir. Bu teknik. Elde edilen sonuçlar betonun şeklinden ve büyüklüğünden etkilenmemektedir. Algılayıcılar arasındaki uzaklık hareket zamanına bölündüğünde dalga ilerlemesinin ortalama hızı elde edilir.Ultrasonik hız metodu beton içerisinden geçen ultrasonik dalganın.

Ultrasonik hız tekniği. . betonun mukavemetinin. elastisite modülün. döküm özelliklerinin ve çatlakların varlığının belirlenmesinde kullanılabilir. Eğer çatlaklar tamamıyle su ile dolu ise çatlakların yerinin belirlenmesi oldukça zorlaşmaktadır. homojenliğinin.

Genel olarak çok yüksek hızların (< 4570 m/s) çok kaliteli betonun göstergesi ve çok düşük hızların da (< 3050 m/s) kalitesiz betonun göstergesi olduğu bilinmektedir. Hızdaki periyodik ve sistematik değişimler. betonun kalitesinde de aynı şekilde değişimler olduğunu göstermektedir. .

agrega tipi ve donatı yeri değişkenlerinden sayılabilir. Betonun yaşı. agrega çimento oranı. su muhtevası. . Bu sebepten dolayı ultrasonik hız metodu betonun sadece kalite kontrolün de kullanılmalıdır. Genel olarak hız datasının mukavemet parametreleriyle kolerasyonları başarılı olmaktadır.Ultrasonik hız ve mukavemet arasındaki ilişkiler bir çok değişkenden etkilenir.

Düzgün olmayan (pürüzlü) beton yüzeyi ölçüm noktaları zımparalanarak düzgün hale getirilir. 2. 4.Ölçüm noktaları. . cihazın gönderici ve alıcı uçları karşılıklı paralel olacak şekilde seçilmeli ve cm cinsinden ölçülmeli hesaplamada km kullanılmalıdır. Deneyin Yapılışı 1. 3.Uçlar beton ölçüm noktalarına sıkıca bastırılır ve cihazdan geçiş süresi (μs) mikro saniye cinsinden okunur ve saniyeye çevrilir.Alıcı ve gönderici uçlara kontak maddesi sürülür.

Çatlak veya bozulmuş kısımlar olabilir. Ses geçiş doğrultusunda paralel çok sıkı donatı bulunabilir. Olabilecek Önemli Hatalar Kontak maddesi çok kalın olabilir. Deney numunesi çok nemli olabilir. . Cihazı yapan firma tarafından verilen en az ve en çok kalınlık sınırları aşılabilir. Uçlar yüzeye sıkıca temas etmeyebilir.

5 – 4.0 – 3.0 – 3.5 İyi 3.5 Şüpheli 2.0 Zayıf < 2.5 Mükemmel 3. Ses hızı ile betonun kalitesinin tahmin edilmesi Ses hızı (v) km/sn Beton kalitesi > 4.0 Çok zayıf .

beton yüzeyinin sertliği ile ilgilidir. . Bileşik Metotlar Beton test çekiciyle elde edilen geri sıçrama değerlerinin kullanılmasıyla beton basınç dayanımı yaklaşık olarak bulunabilmekle beraber. basınç dayanımları yüksek olan betonların yüzeylerinin de daha sert olacağı esasına dayanmaktadır. Geri-sıçrama değerleri. Sadece. betonun içerisinde bulunan boşluklar ve yoğunluk hakkında bir bilgi vermemektedir. bu yöntem.