You are on page 1of 11

Αναλσηικό άρθρο

:
Το «state of the art» για ηις τρήζεις ηης Γεωθερμίας
ζε Εσρώπη και Ελλάδα

Του Δρ. Πέτρου Τζεφέρη, Γεν. Δ/ντη Ορυκτών Πρώτων Υλών ΥΠΕΝ.

Τπείρ είναι οι καηηγοπίερ αξιοποίηζηρ ηηρ Γεωθεπμικήρ Ενέπγειαρ: Α)
Γεσζεξκηθή Ηιεθηξνπαξαγσγή (electricity uses) Β) Οη άκεζεο ρξήζεηο ηεο
γεσζεξκίαο (direct uses) πνπ πεξηιακβάλνπλ ινπηξνζεξαπεία, αγξνηηθέο
εθαξκνγέο, ηειεζέξκαλζε θιπ. θαη Γ) Οη Γεσζεξκηθέο Αληιίεο Θεξκφηεηαο, δει. ε
αμηνπνίεζε ηεο αβαζνχο γεσζεξκίαο (Σ<25°C, shallow uses) γηα ζέξκαλζε-
δξνζηζκφ. Η θαηαλνκή ησλ ηξηψλ θαηεγνξηψλ ζηελ Eπξψπε επί ηεο ζπλνιηθήο
εγθαηεζηεκέλεο γεσζεξκηθήο ηζρχoο (35,5 GW), ζχκθσλα κε ηα πην πξφζθαηα
δεκνζηεπκέλα ζηνηρεία [1],[2],[7] δίλεηαη ζην παξαθάησ δηάγξακκα [3].

Ηλεκηποπαπαγωγή από γεωθεπμικά πεςζηά ςλοποιείηαι ζε νθηψ (8) ρψξεο,
ζηηο νπνίεο δελ ζπκπεξηιακβάλεηαη ε Διιάδα, αλακέλεηαη φκσο ν αξηζκφο απηφο λα
ππεξδηπιαζηαζηεί κέρξη ην 2020, δεδνκέλνπ φηη πνιιά έξγα βξίζθνληαη ζε εμέιημε
θαη πξνβιέπεηαη λα νινθιεξσζνχλ κέρξη ην 2020. Ωο πξνο ην πνζνζηφ δηείζδπζεο,
κφλν ζηελ Ιζιαλδία, Ιηαιία θαη Σνπξθία, ε γεσζεξκία θαηαθέξλεη λα ππεξβεί ην
φξην ηνπ 1% ζπκκεηνρήο ζην εζληθφ ηζνδχγην ειεθηξηθήο ελέξγεηαο ελψ γεληθφηεξα
ζην ζχλνιν ηεο ΔΔ, νη ΑΠΔ ζπκκεηέρνπλ ζε πνζνζηφ πνπ αγγίδεη ην 30% (ζηνηρεία
Eurostat 2016). Σηην πεπίπηωζη ηων άκεζσλ (ζεξκηθψλ) εθαξκνγψλ, ε γεσζεξκία
θαίλεηαη φηη έρεη πιένλ απνθηήζεη κηα ζηαζεξή βάζε ζηελ ελεξγεηαθή αγνξά ηεο
Δπξψπεο, θαζφζνλ ήδε εθαξκφδεηαη ζε 28 ρψξεο, θπξίσο γηα ηειεζέξκαλζε (4,9
GWth.), ινπηξνζεξαπεία (2,24 GWth) θαζψο θαη ζηνλ αγξνηηθφ ηνκέα (1,69 GWth).
Σέινο, ηφζν ζηελ Δπξψπε φζν θαη ζηελ Διιάδα, ν ηνκέαο κε ηνπο κεγαιχηεξνπο
Αρκρο Π. Τηεφζρθ για τισ γεωκερμικζσ χριςεισ ςε Ευρώπθ και Ελλάδα 1
ξπζκνχο αλάπηπμεο ησλ ηειεπηαίσλ ρξφλσλ είλαη απηφο ηων γεωθεπμικών ανηλιών
θεπμόηηηαρ (ΓΑΘ), φπνπ νη κνλάδεο ππεξβαίλνπλ ζπλνιηθά ζε αξηζκφ ηα 2 εθαη. κε
ζπλνιηθή εγθαηεζηεκέλε ηζρχ πάλσ απφ 20 GWth, πνζνζηφ πεξίπνπ 65% ζην
ζχλνιν (βι. αλσηέξσ δηάγξακκα θαηαλνκήο). Μάιηζηα, γηα ηελ πεξίπησζε ησλ
ΓΑΘ ππάξρεη ζνβαξή πηζαλφηεηα λα επηηεπρζεί ν επξσπατθφο ζηφρνο ησλ 48 GWth
ηζρχνο κέρξη ην 2020 (EGEC, Ferrara Declaration 1999) [1].

Αρκρο Π. Τηεφζρθ για τισ γεωκερμικζσ χριςεισ ςε Ευρώπθ και Ελλάδα 2
Ωρ ππορ ηην ηεσνολογική ππόοδο, ε αμηνπνίεζε ησλ Δμειηγκέλσλ Γεσζεξκηθψλ
΢πζηεκάησλ (Enhanced Geothermal Systems, EGS), εηδηθά ζε πεξηνρέο ηεο
Κεληξηθήο Δπξψπεο φπνπ δελ ππάξρεη δηαζέζηκνο γεσζεξκηθφο πφξνο (αηκφο ή
λεξφ) ή νη πνζφηεηεο είλαη αλεπαξθείο θαη, επίζεο, ε δηαπεξαηφηεηα ησλ
πεηξσκάησλ είλαη ζρεηηθά κηθξή, έρεη δψζεη ζεκαληηθέο ιχζεηο. Μάιηζηα, ε
επηηπρήο εθαξκνγή ηεο ηερλνινγίαο ησλ EGS έρεη απμήζεη ηηο πξνζδνθίεο γηα ηελ
παγθφζκηα παξαγσγή γεσζεξκηθήο ηζρχνο απφ ηα ζεκεξηλά επίπεδα ησλ 10 GWe
ζηα 150 GWe κέρξη ην 2050 (Γηεζλήο Οξγαληζκφο Δλέξγεηαο).

Η ηερλνινγία EGS, βξίζθεη εθαξκνγή ζηελ Δπξψπε ζε ηξεηο ειεθηξνπαξαγσγηθέο
κνλάδεο (Inshein θαη Landau ζηε Γεξκαλία, Soultz-sous-Forêts ζηε Γαιιία) θαη κία
ζεξκηθή κνλάδα (Rittershoffen, Γαιιία), ελψ αξθεηέο αθφκε κνλάδεο βξίζθνληαη ππφ
θαηαζθεπή. Δληνχηνηο, ην θφζηνο ηεο αξρηθήο επέλδπζεο θαη ην γεσινγηθφ αιιά θαη
πεξηβαιινληηθφ ξίζθν παξακέλνπλ αξθεηά κεγάια. Γηα παξάδεηγκα, ζηε κνλάδα
EGS ζην Soultz-sous-Forêts ηεο Γαιιίαο, ειεθηξηθήο ηζρχνο 1,7MWe, ε ζεξκφηεηα
εμάγεηαη απφ γξαληηηθά πεηξψκαηα πνπ βξίζθνληαη ζε βάζνο πεξίπνπ 5km ζηελ
θνηιάδα ηνπ Ρήλνπ, κε ηε βνήζεηα ηεζζάξσλ γεσηξήζεσλ θαη αθνχ είρε πξνεγεζεί ε
δεκηνπξγία κίαο δψλε ξσγκαηψζεσλ κε πδξαπιηθφ θαη ρεκηθφ ηξφπν [3].

Μεγάιεο επηζηεκνληθήο θαη ηερλνινγηθήο αμίαο είλαη θαη ην πξφγξακκα Iceland
Deep Drilling Project (γεψηξεζε βάζνπο 4-5 ΚΜ θαη ηειηθή ζεξκνθξαζία 430-
450°C) κε ζηφρν ηελ κειέηε ηεο ελεξγεηαθήο ζπκπεξηθνξάο ππεξθξίζηκσλ
πδξνζεξκηθψλ ξεπζηψλ πνπ βξίζθνληαη ζε κεγάια εθαηζηεηαθά βάζε (βι. εηθφλα).

Αλαιπηηθφηεξα, γηα ηηο ηξεηο θαηεγνξίεο ρξήζεσλ, έρνπκε:

Α) Γεωθεπμική Ηλεκηποπαπαγωγή. ΢χκθσλα κε ηελ πιένλ πξφζθαηε έθζεζε
ηνπ Δπξσπατθνχ ΢πκβνπιίνπ Γεσζεξκηθήο Δλέξγεηαο (EGEC), ζηελ Δπξψπε
ιεηηνπξγνχλ 117 γεσζεξκηθέο κνλάδεο ειεθηξνπαξαγσγήο κε ζπλνιηθή
εγθαηεζηεκέλε ηζρχ 2,85 GWe (παξαγσγή >15ΣWH), εθ ησλ νπνίσλ πάλσ απφ ην
1GWe ζε ρψξεο ηεο ΔΔ. Όιεο νη θαηλνχξηεο κνλάδεο ιεηηνπξγνχλ κε ηελ ηερλνινγία
ηνπ νξγαληθνχ δπαδηθνχ θχθινπ (OCR). Με 26 έξγα λα βξίζθνληαη ζε θάζε
πινπνίεζεο θαη άιια 160 ππφ δηεξεχλεζε, πξνβιέπεηαη φηη ην 2020 ε ζπλνιηθή
εγθαηεζηεκέλε ηζρχο απφ ηε γεσζεξκηθή ειεθηξνπαξαγσγή ζα μεπεξάζεη ηα 3 GWe
[2],[3].

Αρκρο Π. Τηεφζρθ για τισ γεωκερμικζσ χριςεισ ςε Ευρώπθ και Ελλάδα 3
Δληππσζηαθή είλαη ε αλάπηπμε ηεο γεσζεξκηθήο ειεθηξνπαξαγσγήο ζηελ Σνπξθία
ηελ ηειεπηαία πεληαεηία, φπνπ ε εγθαηεζηεκέλε ηζρχο έρεη αγγίμεη ηα 800 ΜWe κε
34 θαηλνχξηεο κνλάδεο. Η αχμεζε απηή θαζηζηά ηελ Τοςπκία ηγέηιδα σώπα ζηη
γεωθεπμική ηλεκηποπαπαγωγή, ελψ ζεσξείηαη βέβαηε ε επίηεπμε ηνπ ζηφρνπ ηνπ
1 GWe κέρξη ην 2020. ΢ηελ Ιηαιία, φπνπ ππάξρεη κεγάιε παξάδνζε ζηνλ ηνκέα
(ππελζπκίδεηαη φηη ζην Larderello πινπνηήζεθε ην 1911 ε πξψηε κνλάδα
παγθνζκίσο), ε εγθαηεζηεκέλε ηζρχο ησλ γεσζεξκηθψλ ειεθηξνπαξαγσγηθψλ
κνλάδσλ ππεξβαίλεη ηα 926 MWe θαη είλαη πεξίπνπ ζηαζεξή ηα ηειεπηαία ρξφληα.
΢ηελ Ιζιαλδία ππήξμε ζρεδφλ ηξηπιαζηαζκφο ηελ ηειεπηαία 8εηία θαη έθηνηε
ζηαζεξνπνίεζε ζηα 660 MWe (βι. δηάγξακκα).

Ωο πξνο ην πνζνζηφ δηείζδπζεο ηεο γεσζεξκίαο ζην εζληθφ ζχζηεκα παξαγσγήο
ειεθηξηθήο ελέξγεηαο, ε Ιζιαλδία εγείηαη κε 27% θαη αθνινπζνχλ κε δηαθνξά ε
Σνπξθία (2,5%), ε Ιηαιία (2,1%) θαη ζηε ζπλέρεηα ε Πνξηνγαιία, ε Γαιιία, ε
Απζηξία θαη ε Γεξκαλία κε πνζνζηά απφ 0,4 έσο 0,02% [1],[3].

Αρκρο Π. Τηεφζρθ για τισ γεωκερμικζσ χριςεισ ςε Ευρώπθ και Ελλάδα 4
΢ην επφκελν δηάγξακκα δίλεηαη ε θαηαλνκή αλά ρψξα ηεο εγθαηεζηεκέλεο
γεσζεξκηθήο ηζρχνο κε εθηίκεζε γηα ην 2020.

Σηην Ελλάδα, είναι γνωζηό όηι για ηην ώπα δεν ςθίζηανηαι μονάδερ
γεωθεπμικήρ ηλεκηποπαπαγωγήρ, παξά ηελ χπαξμε βεβαησκέλσλ πεδίσλ πςειήο
ελζαιπίαο ζε αξθεηέο ζέζεηο αιιά θαη ηελ έληαμή ηεο ζην θαζεζηψο ηεο
«Λεηηνπξγηθήο Δλίζρπζεο» (feed-in-premium θαη feed-in-tariff), κε ηνλ N.
4416/2016. ΢ηα λεζηά Μήινο θαη Νίζπξνο κε ζεξκνθξαζίεο ξεπζηψλ άλσ ησλ
300°C, ην εθηηκψκελν δπλακηθφ παξαγσγήο μεπεξλά ηα 200 MWe θαη 50 MWe,
αληηζηνίρσο. Γεσζεξκηθά ξεπζηά κέζεο ελζαιπίαο (T=90-150°C) θαηάιιεια γηα
ειεθηξνπαξαγσγή θαηαγξάθνληαη επίζεο ζε ηδεκαηνγελείο ιεθάλεο ηεο Βφξεηαο
Διιάδαο (π.ρ. Λεθάλε Γέιηα Έβξνπ θαη Γέιηα Νέζηνπ) θαη ζε νξηζκέλα λεζηά ηνπ
Αηγαίνπ, φπσο ε Λέζβνο, ε ΢ακνζξάθε, ε Χίνο, ε Κίκσινο θιπ. Όπσο άιισζηε είλαη
γλσζηφ, κεηά απφ έλα δπλακηθφ μεθίλεκα ηε δεθαεηία ηνπ 1980, πνπ επηθεληξψζεθε
ζηα λεζηά ηνπ ελεξγνχ εθαηζηεηαθνχ ηφμνπ ηνπ Ννηίνπ Αηγαίνπ, φπσο ε Μήινο θαη
ε Νίζπξνο, αιιά ζπλνδεχηεθε απφ πνιιά ιάζε πεξηβαιινληηθνχ θπξίσο ραξαθηήξα,
επήιζε πνιπεηήο απξαμία θαη ηαπηφρξνλα αξλεηηθή παξαθαηαζήθε, ε νπνία
δπζηπρψο ζπληεξείηαη κέρξη ζήκεξα.

Σα δηθαηψκαηα εθκεηάιιεπζεο ησλ δχν αλσηέξσ πεδίσλ πςειήο ελζαιπίαο Μήινπ
θαη Νηζχξνπ αλήθνπλ ζηελ «ΓΔΗ Αλαλεψζηκεο Α.Δ.», ε νπνία θαηέρεη επίζεο ηα
δηθαηψκαηα έξεπλαο/εθκεηάιιεπζεο γηα ξεπζηά πςειήο ζεξκνθξαζίαο ζηελ Κίκσιν,
ηε Λέζβν, ηα Μέζαλα θαη ηνλ Αθξνπφηακν Καβάιαο.
Αρκρο Π. Τηεφζρθ για τισ γεωκερμικζσ χριςεισ ςε Ευρώπθ και Ελλάδα 5
΢ηελ επελδπηηθή ζηνρνζεζία ηεο ΓΔΗ ΑΝ είλαη ε θαηαζθεπή κηθξψλ κνλάδσλ
ηζρχνο 5-8 MWe πνπ ζα ιεηηνπξγνχλ ζε θιεηζηφ θχθισκα δει. κε νιηθή
επαλεηζαγσγή ησλ γεσζεξκηθψλ ξεπζηψλ κεηά ηε ρξήζε ηνπο. Σα γεσζεξκηθά
ξεπζηά, πξηλ ηελ επαλεηζαγσγή ηνπο, ζα αμηνπνηεζνχλ ζπλδπαζηηθά θαη θαηά
πεξίπησζε ζε άκεζεο εθαξκνγέο, φπσο ε αθαιάησζε, ν θιηκαηηζκφο θηηξίσλ, ε
ζέξκαλζε ζεξκνθεπίσλ θιπ.

Γηα ην δήηεκα ηεο γεσζεξκηθήο ειεθηξνπαξαγσγήο ζηελ Διιάδα, απαηηείηαη ε
αλαζηξνθή ηνπ θιίκαηνο αλαζθάιεηαο θαη ηερλνινγηθνχ ξίζθνπ πνπ δεκηνχξγεζαλ
νη αξλεηηθέο εκπεηξίεο ησλ πξνεγνχκελσλ δεθαεηηψλ. Σα παξαδείγκαηα πεξηνρψλ
πνπ έρνπλ πξνρσξήζεη ζηνλ ηνκέα -απφ ηηο καθξηλέο Αδφξεο κέρξη ηελ γεηηνληθή
Σνπξθία- κπνξνχλ λα καο βνεζήζνπλ. Αιισζηε, ε αξρή κπνξεί λα γίλεη θαη ζε
πεξηνρέο κε κηθξφηεξν θνηλσληθφ «impact» θαη λα αθνινπζήζνπλ πεξηνρέο φπνπ
απαηηείηαη ε θαιιηέξγεηα θιίκαηνο εκπηζηνζχλεο ζηηο ηνπηθέο θνηλσλίεο [6].

Β) Αμεζερ σπήζειρ ηηρ γεωθεπμίαρ. Αμηνπνίεζε ηεο γεσζεξκίαο ζε άκεζεο
ρξήζεηο έρεη αλαθεξζεί απφ 28 Δπξσπατθέο ρψξεο θπξίσο γηα ηειεζέξκαλζε (49%),
αγξνηηθέο εθαξκνγέο (17%) θαη ινπηξνζεξαπεία (23%), κε ζπλνιηθή εγθαηεζηεκέλε
ηζρχ πεξίπνπ 10GWth [1]. ΢χκθσλα κε ηα πιένλ πξφζθαηα θαηαγεγξακκέλα ζηνηρεία
[2], [7], ε γεσζεξκία ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηειεζέξκαλζε (district heating) ζε 22
ρψξεο, κε ηελ Ιζιαλδία θαη ηελ Σνπξθία λα δηαζέηνπλ ηε κεγαιχηεξε εγθαηεζηεκέλε
ζεξκηθή ηζρχ. Πξφζθαηα (2017) πξνζηέζεθε λέα κεγάιε κνλάδα ζην Παξίζη
(Villejuif) πνπ έρεη ζρεδηαζηεί γηα λα παξάγεη εηεζίσο πάλσ απφ 220 GWh ελψ ζηε
Γεξκαλία, ε δεκνηηθή αξρή ηνπ Μνλάρνπ αλαθνίλσζε ηελ πιήξε θάιπςε ηεο
πφιεο κε ηειεζέξκαλζε απφ γεσζεξκηθή ελέξγεηα. ΢ηελ Δπξψπε ππάξρνπλ
ζπλνιηθά 300 κνλάδεο ηειεζέξκαλζεο, κε νξηζκέλα ζπζηήκαηα λα βαζίδνληαη 100%
ζηε γεσζεξκία, ελψ αξθεηά είλαη πβξηδηθά, ζε ζπλδπαζκφ κε βηνκάδα, ειηαθή
ελέξγεηα θαη ζπκβαηηθά θαχζηκα. Η ζπλνιηθή εγθαηεζηεκέλε ηζρχο απφ
ηειεζέξκαλζε είλαη πεξίπνπ 5 GWth θαη αλακέλεηαη λα ππεξβεί ηα 6,5 GWth κέρξη
ην ηέινο ηνπ 2020 [3].

Η ρξήζε ηεο γεσζεξκίαο ζηνλ αγξνηηθφ ηνκέα είλαη επίζεο αξθεηά δηαδεδνκέλε ζηελ
Δπξψπε, κε ηελ Σνπξθία θαη πάιη λα θαηέρεη ηελ πξψηε ζέζε κε 804 MWth
εγθαηεζηεκέλεο ηζρχνο. Αθνινπζεί ε Οπγγαξία, ε νπνία έρεη κεγάιε παξάδνζε ζηνλ
ηνκέα απηφ, κε 325 MWth θαη ε Ιηαιία κε 221 MWth. Όζνλ αθνξά ζηε
ινπηξνζεξαπεία, παξφιν πνπ απνπζηάδνπλ ζπζηεκαηηθέο θαηαγξαθέο ησλ
δεδνκέλσλ, ε ζπλνιηθή εγθαηεζηεκέλε ηζρχο εθηηκάηαη ζε 2,2 GWth, κε ηελ
Σνπξθία, ηελ Ιηαιία θαη ηελ Οπγγαξία λα εκθαλίδνπλ ηε κεγαιχηεξε αλάπηπμε ζηνλ
ηνκέα απηφ.

Αρκρο Π. Τηεφζρθ για τισ γεωκερμικζσ χριςεισ ςε Ευρώπθ και Ελλάδα 6
Σηην Ελλάδα, η ζςνολική εγκαηεζηημένη γεωθεπμική ιζσύρ από ηιρ άμεζερ
σπήζειρ αλέξρεηαη ζε 93 MWth, ρσξίο λα ιακβάλνληαη ππφςε νη γεσζεξκηθέο
αληιίεο ζεξκφηεηαο (ΓΑΘ). ΢ην δηάγξακκα θαίλεηαη ε θαηαλνκή ηνπο, θπξίσο γηα
ζεξκνθήπηα (greenhouse heating, 43MW ) θαη ινπηξνζεξαπεία (balneotherapy,
42MW)

Ππάγμαηι, οι πιο ζημανηικέρ επενδύζειρ πος ςλοποιήθηκαν ηα ηειεπηαία ρξφληα
ζηε γεσζεξκία αθνξνχλ ζηελ θαηαζθεπή θαη ιεηηνπξγία κεγάισλ ζεξκνθεπηαθψλ
Αρκρο Π. Τηεφζρθ για τισ γεωκερμικζσ χριςεισ ςε Ευρώπθ και Ελλάδα 7
κνλάδσλ ζε πεξηνρέο ηεο Αλαηνιηθήο Μαθεδνλίαο θαη Θξάθεο (Ν. Ξάλζεο & Ν.
Καβάιαο), νη νπνίεο ρξεζηκνπνηνχλ γηα ηε ζέξκαλζή ηνπο γεσζεξκηθά ξεπζηά
ρακειήο ελζαιπίαο (Σ<90°C). Οι ηοπικέρ κοινωνίερ αιιά θαη νη ΟΣΑ, ζηηο πεξηνρέο
απηέο ηεο Βνξείνπ Διιάδνο, έρνπλ αληηιεθζεί ηα ζεκαληηθά πνιιαπιαζηαζηηθά
νθέιε πνπ πξνθχπηνπλ απφ ηελ αμηνπνίεζε ηνπ γεσζεξκηθνχ δπλακηθνχ, ηδηαίηεξα
εθείλνπ ηεο ρακειήο ελζαιπίαο θαη ησλ άκεζσλ ρξήζεσλ. ΢ε αξθεηέο πεξηπηψζεηο
κάιηζηα, έρνπλ αλαιάβεη ζεκαληηθή δξάζε γηα ηελ πξνζέιθπζε επελδχζεσλ θαη ηε
δεκηνπξγία κνλάδσλ, φπσο πρ. νη δήκνη Νέζηνπ, Παγγαίνπ θαη Αιεμαλδξνχπνιεο.

Πην ζπγθεθξηκέλα[5], ζηελ Πεξηθέξεηα Κεληξηθήο Μαθεδνλίαο ππάξρνπλ 15
ελεξγέο κηζζψζεηο θαη ζηελ Πεξηθέξεηα Αλ. Μαθεδνλίαο Θξάθεο 8 κηζζψζεηο, πνπ
αθνξνχλ θπξίσο πδαηνθαιιηέξγεηεο (θαιιηέξγεηα ζπηξνπιίλαο, Θεξκά Νηγξίηαο
΢εξξψλ), πδξνπνληθέο ζεξκνθεπηαθέο κνλάδεο (Νέν Δξάζκην Ξάλζεο, θαιιηέξγεηεο
ληνκάηαο θαη αγγνπξηνχ), πξσίκηζε αλνηθηψλ θαιιηεξγεηψλ-θπηείεο ζπαξαγγηνχ
(Χξπζνχπνιε Καβάιαο, Μπξσδάην Ξάλζεο), παξαγσγή έξξηδσλ κνζρεπκάησλ
θαιισπηζηηθψλ αλζνθνκηθψλ θπηψλ (Δξαηεηλφ Χξπζνχπνιεο Καβάιαο, Γήκνο
Νέζηνπ), μήξαλζε αγξνηηθψλ πξντφλησλ (Ν. Δξάζκην Ξάλζεο), ζεξκνθήπηα
ινπινπδηψλ (Ν. Απνιισλία Θεζζαινλίθεο, ΢ηδεξφθαζηξν ΢εξξψλ), ζέξκαλζε
θνιπκβεηεξίσλ (Αλζεκνχληα Θεζζαινλίθεο), πδξνζεξαπεπηήξηα (Αγθηζηξν
΢εξξψλ) θ.α.

Δπίζεο αξθεηά αμηφινγα έξγα βξίζθνληαη ζε θάζε πινπνίεζεο, φπσο
ε ηειεζέξκαλζε δεκφζησλ/δεκνηηθψλ θηεξίσλ θαη ε ζέξκαλζε ζεξκνθεπίσλ ζην
γεσζεξκηθφ πεδίν ηνπ Αξίζηελνπ Αιεμαλδξνχπνιεο, αιιά θαη ε θαηαζθεπή
πδξνπνληθψλ ζεξκνθεπίσλ ληνκάηαο ζην πεδίν Νέαο Κεζζάλεο Ξάλζεο. ΢ε πην
πξψηκε θάζε βξίζθνληαη ηα έξγα αμηνπνίεζεο ηεο γεσζεξκίαο ζην πεδίν
Αθξνπνηάκνπ Καβάιαο, κε ζηφρν ηελ αλάπηπμε ζεξκνθεπηαθψλ εγθαηαζηάζεσλ θαη
ηε ζέξκαλζε θαιιηεξγεηψλ εδάθνπο [4],[5].

Παξά ηηο ζεκαληηθέο επελδχζεηο σο αλσηέξσ, ζχκθσλα κε εθηηκήζεηο [3], ιηγφηεξν
απφ ην 10% ησλ βεβαησκέλσλ γεσζεξκηθψλ απνζεκάησλ (~1000 MWth)
αμηνπνηείηαη ζήκεξα, βι. δηάγξακκα, Αμηνπνίεζε ηεο Γεσζεξκίαο ζηελ Διιάδα.

Γ. Αβαθήρ Γεωθεπμία-Γεωθεπμικέρ Ανηλίερ Θεπμόηηηαρ (ΓΑΘ). Αλ
ιεθζνχλ ππφςηλ, ν αξηζκφο ησλ κνλάδσλ (>2 εθαη.) θαη ε ζπλνιηθή εγθαηεζηεκέλε
ηζρχ (πάλσ απφ 20 GWth) ζηελ Δπξψπε, επθφισο ζπκπεξαίλεηαη φηη ε
εθκεηάιιεπζε ηεο αβαζνχο γεσζεξκίαο κε ΓΑΘ απνηειεί αλακθηζβήηεηα ηνλ πιένλ
αλεπηπγκέλν ηνκέα ηεο επξσπατθήο γεσζεξκηθήο αγνξάο.

΢ρεδφλ ζε φιεο ηηο ρψξεο ηηο Δπξψπεο ιεηηνπξγνχλ κνλάδεο γεσζεξκηθψλ αληιηψλ
ζεξκφηεηαο, κε ηηο πεξηζζφηεξεο, πάλσ απφ κηζφ εθαηνκκχξην, λα βξίζθνληαη ζηε
΢νπεδία. Αθνινπζνχλ ε Γεξκαλία (πάλσ απφ 300 ρηι.) ε Γαιιία (πάλσ απφ 200 ρηι.)
θαη ε Φηλιαλδία (πάλσ απφ 100 ρηι.). ΢ηελ ηειεπηαία θαηαγξάθεηαη θαη ν
κεγαιχηεξνο ξπζκφο αχμεζεο, ηελ ηξηεηία 2013-2016, βι. θαησηέξσ δηάγξακκα.
Αρκρο Π. Τηεφζρθ για τισ γεωκερμικζσ χριςεισ ςε Ευρώπθ και Ελλάδα 8
Πξάγκαηη, ζηε Φηλιαλδία πάλσ απφ ην 50% ησλ λέσλ κηθξψλ θαηνηθηψλ
ρξεζηκνπνηνχλ ηηο ΓΑΘ σο κέζνδν ζέξκαλζεο θαη δξνζηζκνχ [1]. Δπηζεκαίλεηαη
πάλησο, φηη ν ξπζκφο αχμεζεο ηεο επξσπατθήο αγνξάο ησλ ΓΑΘ έρεη πεξηνξηζηεί ηα
ηειεπηαία ρξφληα, θπξίσο εμαηηίαο ηεο ζπξξίθλσζεο ηεο αγνξάο ζηηο ρψξεο ηνπ
επξσπατθνχ λφηνπ.

΢ηελ Διιάδα, ε πξψηε θαηνηθία κε ΓΑΘ εγθαηαζηάζεθε ην 1992-1993, δείηε εδψ
ην πιήξεο ηζηνξηθφ:. http://elladitsamas.blogspot.com/2007/10/blog-post_20.html. Η
αμηνπνίεζε ηεο αβαζνχο γεσζεξκίαο (Σ<25°C) κέζσ ησλ ΓΑΘ μεθίλεζε νπζηαζηηθά
απφ ηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ 2000, κέζα απφ κηα ζεηξά επξσπατθψλ θαη εζληθψλ
πξνγξακκάησλ κε ηελ ελεξγφ ζπκκεηνρή ηνπ Κέληξνπ Αλαλεψζηκσλ Πεγψλ &
Δμνηθνλφκεζεο Δλέξγεηαο (ΚΑΠΔ). Απφ ηα κέζα ηεο δεθαεηίαο απηήο, είραλ πιένλ
δεκηνπξγεζεί ψξηκεο ζπλζήθεο θαη ην θαηάιιειν (απινχζηαην) λνκνζεηηθφ πιαίζην
πνπ έδσζαλ εληππσζηαθή ψζεζε ζηελ αγνξά ησλ ΓΑΘ, ε νπνία ζπλερίδεηαη κέρξη
ζήκεξα, παξά ηελ νηθνλνκηθή θξίζε, κε αλάπηπμε 10%-15% εηεζίσο. ΢χκθσλα κε
ην ΚΑΠΔ, ν αξηζκφο ησλ εγθαηεζηεκέλσλ ΓΑΘ ππεξβαίλεη ηηο 3200 κνλάδεο (ηέινο
ηνπ 2016), κε ηε ζπλνιηθή εγθαηεζηεκέλε ηζρχ λα μεπεξλά ηα 157 MWth (βι.
δηάγξακκα pie γηα ηελ αμηνπνίεζε ηεο γεσζεξκίαο ζηελ Διιάδα) [3].

Οη Γεσζεξκηθέο αληιίεο ζεξκφηεηαο (ΓΑΘ) ρξεζηκνπνηνχληαη θπξίσο γηα ηελ
ζέξκαλζε/ςχμε θαηνηθηψλ θαη γξαθείσλ, φκσο έρεη ήδε μεθηλήζεη ε ρξήζε ηνπο θαη
ζε εκπνξηθά θαηαζηήκαηα, θνιπκβεηήξηα, παλεπηζηεκηαθνχο ρψξνπο, ηελ
απνπάγσζε πεδνδξνκίσλ θη αθφκε ηνλ μελνδνρεηαθφ ηνκέα θαζψο θαη νξηζκέλεο
αγξνηηθέο εθαξκνγέο. ΢ε αξθεηέο εγθαηαζηάζεηο ρξεζηκνπνηείηαη σο πεγή

Αρκρο Π. Τηεφζρθ για τισ γεωκερμικζσ χριςεισ ςε Ευρώπθ και Ελλάδα 9
ζέξκαλζεο ην ζαιαζζηλφ λεξφ ή νη ξερνί παξάθηηνη πδξνθνξείο (ζπζηήκαηα
αλνηθηνχ βξφρνπ).

Σςμπεπάζμαηα. Ο νέορ νόμορ για ηη Γεωθεπμία
Σηην Εςπώπη, ηελ ηειεπηαία πεληαεηία θαηαγξάθεηαη αχμεζε ηεο
εγθαηεζηεκέλεο γεσζεξκηθήο ηζρχνο ζε φιεο ηηο θαηεγνξίεο ρξήζεσλ, κε έλα κεγάιν
κέξνο ηνπ βεβαησκέλνπ δπλακηθνχ λα κελ έρεη αμηνπνηεζεί αθφκε. Σν κεγαιχηεξν
κεξίδην ηεο επξσπατθήο γεσζεξκηθήο αγνξάο (65%) θαηέρεη ε αβαζήο γεσζεξκία.
΢ηηο άκεζεο εθαξκνγέο, θπξηαξρεί ε ηειεζέξκαλζε, ε νπνία πινπνηείηαη ζε 22 ρψξεο,
κε λέα δίθηπα λα θαηαζθεπάδνληαη ζρεδφλ παληνχ, ελψ ζηνλ ηνκέα ηεο
ειεθηξνπαξαγσγήο ε αχμεζε ηεο εγθαηεζηεκέλεο ηζρχνο ζπλδέεηαη θπξίσο κε ηελ
ζεακαηηθή αλάπηπμε ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ θιάδνπ ζηελ Σνπξθία.
Σηην Ελλάδα γίλνληαη ζεκαληηθέο πξνζπάζεηεο θπξίσο ζηνλ ηνκέα ησλ άκεζσλ
εθαξκνγψλ, ν νπνίνο έρεη ηεζεί ζε ηξνρηά αλάπηπμεο, θπξίσο ζηηο Πεξηθέξεηεο
Μαθεδνλίαο-Θξάθεο, εληνχηνηο ζε κία ρψξα κε ηφζν αμηφινγν δπλακηθφ
εληνπηζκέλν ζε ηφζν κηθξά βάζε ηακηεπηήξσλ, ε γεσζεξκία δελ έρεη αθφκε παγησζεί
ζην ελεξγεηαθφ ηζνδχγην θαη παξακέλεη δηαρξνληθά ε κεγάιε αγλνεκέλε ΑΠΔ.
Πξάγκαηη, ιηγφηεξν απφ ην 10% ησλ βεβαησκέλσλ γεσζεξκηθψλ απνζεκάησλ γηα
ζεξκηθέο ρξήζεηο αμηνπνηείηαη ζήκεξα, ελψ ε θαηαγξαθείζα αχμεζε ηεο
εγθαηεζηεκέλεο γεσζεξκηθήο ηζρχνο ηελ ηειεπηαία δεθαεηία νθείιεηαη θπξίσο ζηελ
αμηνπνίεζε ηεο αβαζνχο γεσζεξκίαο κε ηηο ΓΑΘ, γηα ηνλ θιηκαηηζκφ εζσηεξηθψλ
ρψξσλ. Αλ ιάβνπκε ππφςε ηελ ζπλνιηθή εθηίκεζε ηνπ γεσζεξκηθνχ δπλακηθνχ
ηεο ρψξαο καο, απηφ αληηζηνηρεί ζε πάλσ απφ 2.5 εθαη. ηφλνπο ηζνδχλακνπ
πεηξειαίνπ αλά έηνο (ΣΟΔ/έηνο), δειαδή ε γεσζεξκία ζα κπνξνχζε ππφ
πξνυπνζέζεηο λα ζπλεηζθέξεη πάλσ απφ ην 15 % ηεο ζπλνιηθήο ελεξγεηαθήο
θαηαλάισζεο ηεο ρψξαο, εληνχηνηο ε ζπλεηζθνξά ηεο ζήκεξα είλαη ζην 0,1% (ρσξίο
ΓΑΘ). Ωο πξνο ηελ ειεθηξηθή ελέξγεηα, ε ζπκκεηνρή ηεο γεσζεξκίαο είλαη κεδεληθή,
ελψ ε ζπκκεηνρή ησλ ΑΠΔ ζηελ (αθαζάξηζηε ηειηθή) θαηαλάισζε ειεθηξηθήο
ελέξγεηαο ζηε Χψξα καο γηα ην 2016 αλήιζε ζην 24,1%, θαηαηάζζνληαο ηελ Διιάδα
ζηε 15ε ζέζε αλάκεζα ζηα 28 θξάηε-κέιε (ζηνηρεία Eurostat).

Ο ηζρχσλ Νφκνο πεξί Γεσζεξκίαο (Ν. 3175/2003) είλαη ππφ αλαζεψξεζε απφ ην
αξκφδην ππνπξγείν ΠΔΝ. Ο λένο λφκνο, πνπ αλακέλεηαη ζχληνκα λα εηζαρζεί ζηε
βνπιή (έρεη ζπληαρζεί απφ εηδηθή επηηξνπή θαη έρεη ήδε πεξάζεη ην ζηάδην ηεο
δεκφζηαο δηαβνχιεπζεο, http://www.opengov.gr/minenv/?p=9454), πξνζβιέπεη ζηελ
ελίζρπζε ηεο επελδπηηθήο θηλεηηθφηεηαο θπξίσο ζηε ρακειή ελζαιπία,
δηαρσξίδνληαο ηελ αμηνπνίεζε απφ ηε δηαρείξηζε ησλ πεδίσλ νπφηε κε ηνλ ηξφπν
απηφ πξνζδνθάηαη ε είζνδνο ηνπ κηθξνχ ηνπηθνχ επελδπηή ζηε γεσζεξκηθή αγνξά.
Οπζηαζηηθά ζήκεξα δελ γίλεηαη δηαρείξηζε ζε θαλέλα πεδίν. Δπηπιένλ δε ε
θαηεγνξηνπνίεζε θαη ν ραξαθηεξηζκφο ησλ πεδίσλ πνπ πξνβιέπεηαη απφ ηνλ Ν.
Αρκρο Π. Τηεφζρθ για τισ γεωκερμικζσ χριςεισ ςε Ευρώπθ και Ελλάδα 10
3175 ζε «βεβαησκέλα» θαη «πηζαλά» είλαη θαη’νπζίαλ πιαζκαηηθφο. Ο λένο λφκνο,
πξνβιέπεη λέα θαηεγνξηνπνίεζε ησλ γεσζεξκηθψλ πεδίσλ ζε ηνπηθνχ (ζεξκνθξαζία
ξεπζηνχ 30-90°C) θαη εζληθνχ ελδηαθέξνληνο (άλσ ησλ 90°C) θαζψο θαη ηνλ νξηζκφ
ηεο ειάρηζηεο ζεξκνθξαζίαο γεσζεξκηθνχ δπλακηθνχ ζηνπο 30°C, παξέρνληαο έηζη
ηε δπλαηφηεηα αμηνπνίεζεο αξθεηψλ αγξνηηθψλ πδξνγεσηξήζεσλ γηα άξδεπζε.
Σέινο, απινπνηνχληαη νξηζκέλεο δηαδηθαζίεο αδεηνδφηεζεο θαη ζεζπίδνληαη
αληαπνδνηηθά νθέιε, απφ ηα κηζζψκαηα, γηα ηηο ηνπηθέο θνηλσλίεο, κε ην 10% ηνπ
πνζνχ ησλ εηήζησλ αλαινγηθψλ κηζζσκάησλ λα δηαηίζεηαη πιένλ ζηνπο Γήκνπο.
Δμάιινπ, ε γεσζεξκηθή ελέξγεηα, εθηφο ησλ εζληθψλ ζηφρσλ πνπ έρνπλ ηεζεί,
απνδεδεηγκέλα ζπκβάιεη ζηελ πεξηθεξεηαθή αλάπηπμε ησλ ηνπηθψλ θνηλσληψλ, είηε
είλαη αζηηθέο είηε αγξνηηθέο, κε πνιιά άκεζα θαη έκκεζα πνιιαπιαζηαζηηθά νθέιε.

Παραπομπές

[1] Antics, M., Bertani, R., and Sanner, B., 2016 “Summary of EGC 2016 Country Update
Reports on Geothermal Energy Use in Europe”, Proc. European Geothermal Congress, 19-24,
September 2016, Strasbourg, France.

[2] European Geothermal Council, “EGEC Market Report 2016” Sixth Edition, May 2017,
available at https://www.egec.org

[3] Παπαχρήςτου Μ., Ανδρίτςοσ Ν., Αρβανίτησ Α. & Δαλαμπάκησ Π. (2018) «Εξέλιξη τησ
Αξιοποίηςησ τησ Γεωθερμικήσ Ενέργειασ ςτην Ελλάδα και την Ευρώπη», Πρακτικά 11ου
Εθνικού Συνεδρίου του Ινςτιτούτου Ηλιακήσ Τεχνικήσ (Ι.Η.Τ.) για τισ Ήπιεσ Μορφέσ
Ενέργειασ (Θεςςαλονίκη, 14‐16 Μαρτίου 2018), ISSN 1108‐3603, Έκδοςη Ι.Η.Τ.,
Θεςςαλονίκη, Τόμοσ Α, ςελ. 457‐468.

[4] Papachristou, M., Mendrinos, D., Dalambakis, P., Arvanitis, A., Karytsas, C, and Andritsos,
N., 2016, “Geothermal Energy Use, Country Update for Greece”, Proc. European Geothermal
Congress 2016, 19-24 September 2016, Strasbourg, France.

[5] Αρβανίτησ Α “Εντονο ενδιαφέρον για την αξιοποίηςη Γεωθερμικών Πεδίων χαμηλήσ
Θερμοκραςίασ ςε Ανατ. Μακεδονία-Θράκη”, Περιοδικό ECOTEC, Τεύχοσ 139, Μάιοσ 2018, Σελ.
36-37. http://www.oryktosploutos.net/2018/06/blog-post_32.html#.Wyq1JKf-jIU

[6] Τζεφέρησ Π. «Το γεωθερμικό παράδειγμα των Αζορών. Μασ ενδιαφέρει;».
https://energypress.gr/news/geothermiko-paradeigma-ton-azoron-mas-endiaferei

[7] European Geothermal Council, “EGEC Market Report 2017” Seventh Edition, June 2018,
available at https://www.egec.org

Αρκρο Π. Τηεφζρθ για τισ γεωκερμικζσ χριςεισ ςε Ευρώπθ και Ελλάδα 11