You are on page 1of 48

                              Περιεχόμενα

Προοίμιον: σελ. 3
Πρωτότυπα ἄρθρα
Ἀρχή μετανοίας: π. Χριστόδουλος Μπίθας σελ. 4
Ἀπό ἔρωτα σέ Ἔρωτα: π. Β. Χριστοδούλου σελ. 8
Τῆς μετανοίας ἄνοιξόν μοι πύλας, Ζωοδότα: Μοναχή Εἰρήνη σελ. 11
Ὁ σημερινός ἁμαρτωλός, ὁ αὐριανός Ἅγιος: Σωτήριος Ν. Κόλλιας σελ. 14
Ὁ Θεός σοῦ χαμογελᾶ: Ἀναστασία Χατζηπαύλου σελ. 16
Ἀρχή ἤ ἀναβολή μετανοίας;: ∆έσποινα Ζαμάνη - Κόλλια σελ. 18
Φροντιστήριο τριῶν γενεῶν γύρω ἀπό μιά λέξη: Εἰρήνη Σωτηρίου σελ. 20
Ἀρχή μετά-νοίας γιά δύο ἀνθρώπους πού συναντήθηκαν: Ν.Α. σελ. 22
«Ἄφετε τά παιδία ἔρχεσθαι πρός μέ...»: Ν.Α. σελ. 23
Μετάνοια καί συντριβή: Α.Τ. σελ. 24
Ἀναδημοσιεύσεις
Περί μετανοίας: Ἅγιος Ἰωάννης Χρυσόστομος σελ. 26
Ἐπείγει ἡ μετάνοια: Ἅγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς σελ. 28
Ἡ μετάνοια ἡ ἀληθινή: Ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης σελ. 32
Νά μέ ἀφήσουν νά μετανοήσω λίγο: Ὅσιος Σισώης σελ. 34
∆έν ὑπάρχει ἀναγκαστική μετάνοια: Γέρων Παΐσιος σελ. 35
Περί μετανοίας: Ἅγιος Ἰγνάτιος Brianchaninov σελ. 36
Ἡ Ὀρθόδοξη ἐμπειρία τῆς μετανοίας: Ἐπ. ∆ιοκλείας Κάλλιστος Ware σελ. 38
Πορεία μετανοίας: Ἀρχιμ. Σωφρόνιος Σαχάρωφ σελ. 39
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Πρωτότυπα ἄρθρα
Χειροτονητήριος λόγος: π. Ζήσης Κτενίδης σελ. 41
Παρουσίαση: «Κουκκίτσα» τοῦ Ἀλέξανδρου Μωραϊτίδη: Μ.Ψ. σελ. 44
Τά Νέα μας σελ. 47 - 49

ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ - ΕΥΠΡΟΣΔΕΚΤΗ ΚΑΘΕ ΠΡΟΣΦΟΡΑ
Τό περιοδικό τυπώθηκε μέ χορηγία τῆς ἀδελφῆς μας Μ.Κ.,
εἰς μνήμην Ἀναστασίου ἱερομονάχου, Χαραλάμπους, Μαρίας,
Ἐμμανουήλ, Χριστίνας, Ἀριστείδου καί Πελαγίας.

1
Γ ι' αὐτό φέρνω τόν λόγο διαρκῶς στήν μετάνοια. Γιατί ἡ μετάνοια, πού στόν
ἁμαρτωλό φαντάζει φοβερή καί τρομερή, γιατρεύει τά παραπτώματα, ἐξαφα-
νίζει τίς παρανομίες, σταματᾶ τό δάκρυ, δίνει παρρησία μπροστά στόν Θεό, εἶναι
ὅπλο κατά τοῦ διαβόλου, μαχαίρι πού τοῦ κόβει τό κεφάλι, ἐλπίδα σωτηρίας, ἀ-
φαίρεση τῆς ἀπελπισίας. Αὐτή ἀνοίγει στόν ἄνθρωπο τόν οὐρανό. Αὐτή τόν ὁδη-
γεῖ στόν παράδεισο. Αὐτή νικᾶ τόν διάβολο. Γι' αὐτό ἀκριβῶς καί σᾶς μιλῶ συνέ-
χεια γι' αὐτήν. Ὅπως ἀπό τήν ἄλλη κι ἡ ὑπερβολική αὐτοπεποίθηση μᾶς ὁδηγεῖ
στήν πτώση. Εἶσαι ἁμαρτωλός; Μήν ἀπελπίζεσαι. ∆έν σταματῶ, σάν φάρμακα
αὐτά τά λόγια συνεχῶς νά σᾶς τά δίνω. Γιατί ξέρω καλά τί ὅπλο δυνατό εἶναι τό
νά μήν χάνεις τήν ἐλπίδα σου. Ἄν ἔχεις ἁμαρτήματα, μήν ἀπελπίζεσαι. ∆έν παύω
διαρκῶς αὐτά τά λόγια νά τά ἐπαναλαμβάνω. Ἀκόμα καί ἄν ἁμαρτάνεις κάθε ἡ-
μέρα, κάθε ἡμέρα νά μετανοεῖς!
Ἅγιος Ἰωάννης Χρυσόστομος

Μ ετάνοια σημαίνει συμφιλίωση μέ τόν Κύριο, μέ ἔργα ἀρετῆς ἀντίθετα πρός
τά παραπτώματά μας. Μετάνοια σημαίνει καθαρισμός τῆς συνειδήσεως.
Μετάνοια σημαίνει θεληματική ὑπομονή ὅλων τῶν θλιβερῶν πραγμάτων. Μετα-
νοῶν σημαίνει ἐπινοητής τιμωριῶν τοῦ ἑαυτοῦ του.
Ἅγιος Ἰωάννης Σιναΐτης

Ἕ νας ἀδελφός ρώτησε τόν ἀββᾶ Σισώη: - Τί νά κάνω, ἀββᾶ, πού ἔπεσα;
- Νά σηκωθεῖς.
- Σηκώθηκα καί ξανάπεσα.
- Νά σηκωθεῖς πάλι καί πάλι.
- Μέχρι πότε;
- Μέχρι πού νά σέ βρεῖ ὁ θάνατος εἴτε στό καλό εἴτε στήν πτώση. Γιατί σέ ὅποια
κατάσταση βρεθεῖ τότε ὁ ἄνθρωπος, σ' αὐτή καί φεύγει.

2
Προοίμιον
π. Χριστόδουλος Μπίθας

Ἀγαπητοί ἀδελφοί,

αθώς ἡ ἄνοιξη στολίζει τήν πλάση μέ τά γιορτινά της, ἐμεῖς
γιορτάζουμε τήν Ἀνάσταση, κόντρα στό ζοφερό φόντο τῆς
ἐπικαιρότητας. Ὡς Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί καλούμεθα νά
ἐμπνευστοῦμε ἀπό τό παράδειγμα καί τόν λόγο τοῦ Ἀπο-
στόλου Παύλου, πού δηλώνει ἀπερίφραστα ὅτι «καυχιόμαστε μέσα στίς
θλίψεις, ξέροντας ὅτι ἡ θλίψη κατεργάζεται ὑπομονή, καί ἡ ὑπομονή δοκι-
μασμένο χαρακτῆρα, καί ὁ δοκιμασμένος χαρακτῆρας ἐλπίδα. Καί ἡ ἐλπί-
δα δέν καταντροπιάζει, γιατί ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ ἔχει ξεχυθεῖ στίς καρδιές
μας μέ τό Πνεῦμα τό Ἅγιο πού μᾶς δόθηκε» (Ρωμ. 5, 3-4).

Ἕνα τεῦχος μέ θέμα «Ἀρχή μετανοίας» ἑτοιμάσαμε. Ἡ μετάνοια ἀναζωο-
γονεῖ τήν ὕπαρξη, γλυκαίνει τήν ψυχή, ἀνανεώνει τήν ἐλπίδα. Εὐχαρι-
στοῦμε τούς ἀδελφούς πού ἔγραψαν, εὐχαριστοῦμε τούς ἀναγνῶστες
μας, εὐχαριστοῦμε τούς χορηγούς, εὐχαριστοῦμε ὅσους μᾶς ζητοῦν νά
γίνουν συνδρομητές. ∆ύο χιλιάδες ἀντίτυπα τυπώσαμε πάλι καί εὐχόμα-
στε νά προσφέρουμε λίγη ἐν Χριστῷ παραμυθία στόν νοῦ καί τήν ψυχή.
Καλή ἄνοιξη κι ὁ Θεός νά μᾶς φωτίζει τό σκότος. Ἄς κάνουμε ἀρχή…

Χριστός Ἀνέστη!

3
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Ἀρχή μετανοίας
πρωτ. Χριστόδουλος Μπίθας

Ἕ 
νας ἀδελφός ρώτησε τόν ἀββᾶ Σισώη: - Τί νά κάνω, ἀββᾶ, πού ἔπεσα;
Τοῦ λέει ὁ γέροντας: - Νά σηκωθεῖς. - Σηκώθηκα καί ξανάπεσα. - Νά
σηκωθεῖς πάλι καί πάλι. - Μέχρι πότε; - Μέχρι πού νά σέ βρεῖ ὁ θάνατος
εἴτε στό καλό εἴτε στήν πτώση. Γιατί σ' ὅποια κατάσταση βρεθεῖ τότε ὁ ἄνθρω-
πος, σ' αὐτήν καί φεύγει.

Εἶπε ὁ Κύριος: «Μετανοεῖτε· διότι ἔφτασε ἡ Βασιλεία τῶν Οὐρα-
νῶν» (Ματθ. 4, 17). Καί ἀλλοῦ συμπληρώνει: «Νά ζητᾶτε πρῶτα τήν βασιλεία τοῦ
Θεοῦ καί τήν δικαιοσύνη Του καί ὅλα τά ἄλλα θά σᾶς προστεθοῦν» (Ματθ. 6, 33).

Κλήση μετανοίας εἶναι ὁλάκερο τό Εὐαγγέλιο. Αὐτά εἶναι τά Καλά
Νέα! Μετανοῶ, σημαίνει ἀλλάζω τρόπο σκέψης, γίνομαι «καινός» ἄνθρωπος,
ἀλλάζω τρόπο ζωῆς. Ὁ Χριστός μᾶς εἶπε ὅτι «ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιά-
ζεται καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν» (Ματθ. 11, 12). Ἐννοεῖ, ὅτι ἡ σωτηρία
κερδίζεται μέ κόπο, γι’ αὐτό ἐπισημαίνει στήν «Ἐπί τοῦ ὄρους ὁμιλία» ὅτι εἶναι
«στενή ἡ πύλη καί τεθλιμμένη ἡ ὁδός ἡ ἀπάγουσα εἰς τήν ζωήν» (Ματθ.
7, 14). Γιατί εἶναι στενή ἡ πύλη; Ἐπειδή ὁ Χριστιανός πρέπει νά αὐτοβασανίζεται;
Ὄχι. Ἐπειδή μᾶς ζητᾶ νά ὑπερβοῦμε τήν φιλαυτία μας, νά ἀπαλλαχτοῦμε ἀπό
τόν ἀποπνικτικό ἐγωκεντρισμό μας, νά γίνουμε ἐλεύθεροι ἄνθρωποι.

Ἀρχή μετανοίας λοιπόν. Πῶς γίνεται αὐτό; Ὅταν ἀποφασίσουμε νά
ἀλλάξουμε ζωή, νά μετα-νοήσουμε, νά μεταστρέψουμε τόν νοῦ μας. Ἡ συναί-
σθηση τῆς ἁμαρτωλότητάς μας εἶναι τό πρώτο βῆμα στήν ὁδό τῆς μετανοίας.
«Ὅτι τήν ἀνομίαν μου ἐγώ γινώσκω, καί ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστί δια-
παντός», λέει ὁ 50ός ψαλμός, ἐνῶ ὁ Μέγας Παῦλος γράφει στόν Τιμόθεο λίγο
πρίν τό μαρτύριο: «Ὁ Χριστός Ἰησοῦς ἦλθεν εἰς τόν κόσμον ἁμαρτωλούς σῶσαι,
ὧν πρῶτος εἰμί ἐγώ». Ὅταν ἐννοήσω τήν δική μου ἀστοχία, ἀλλά συνάμα καί
τήν ἄπειρη ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, τότε ἡ ἐλπίδα τῆς ἀλλαγῆς φωλιάζει στήν ψυχή
μου.

Τί εἶναι μετάνοια; Ἀλλάζω ψυχοσύνθεση, γίνομαι ἄλλος ἄνθρωπος;
Ὄχι. Σκοπός τῆς μετάνοιας δέν εἶναι νά γίνω ἄλλος, ἀλλά νά ἀνακαινίσω τήν
εἰκόνα τοῦ Θεοῦ μέσα μου. Μεταστρέφω τά πάθη μου, ἀποκτῶ ἀρετές,
ἀλλοιώνω τήν ὕπαρξή μου πρός τό ἀγαθό. Τά πάθη εἶναι δυνάμεις τῆς ψυχῆς
πού τίς ἔδωσε ὁ Θεός γιά τήν σωτηρία μας καί λόγῳ τῆς πτώσεως ἔχουν δια-
στραφεῖ πρός τό κακό. Μέ τόν θυμό γιά παράδειγμα, μποροῦμε νά κινηθοῦμε
πρός τόν Θεό μέ ὁρμή καί ἀποφασιστικότητα, ἐνῶ ἀντίθετα τόν χρησιμοποιοῦμε
γιά νά ἐκδικηθοῦμε, γιά νά ἐπιτεθοῦμε ἐναντίον τῶν συνανθρώπων μας.

4
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Ἡ ἐπιθυμία μᾶς δωρήθηκε, γιά νά ἀναζητᾶμε μέ σφοδρότητα τήν
σωτηρία μας, τήν ὁλοκλήρωσή μας, ἀλλά λόγῳ τῆς πτώσεως ἀσθενεῖ ἡ
προαίρεσή μας καί ἐπιθυμοῦμε τά πράγματα τοῦ κόσμου, δόξες καί πλούτη. Θά
πρέπει νά γνωρίσουμε αὐτές τίς ψυχικές δυνάμεις, οἱ ὁποῖες εἶναι Θεῖο δῶρο καί
νά τίς ἀξιοποιήσουμε ὥστε νά δοξάσουμε τόν Θεό καί νά εὐεργετήσουμε τούς
συνανθρώπους μας.

Πότε μετανοοῦμε; Μά,
κάθε μέρα, κάθε στιγμή, ἀδιάκο-
πα, μέχρι τό τέλος, σέ ὅλη μας
τήν ζωή. «Βία τῆς φύσεως δι-
ηνεκής» εἶναι ἡ μετάνοια, λέει ὁ
Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Σιναΐτης, δηλα-
δή, «νά προσπαθῶ διαρκῶς νά
ἀλλάζω τόν πεπτωκότα ἑαυτό
μου». Νά ἀγωνίζομαι νά ἀπελευ-
θερωθῶ ἀπό τά πάθη μου πού
μέ καθηλώνουν σέ μιά διαρκῆ ἐ-
νασχόληση μέ τόν ἑαυτό μου.
Νά γίνω ἐλεύθερος ἄνθρωπος,
νά ἀνακαινίσω τό αὐτεξούσιο,
γιατί μόνο μέ τήν δύναμη τῆς ἐλευθερίας, μπορῶ νά ἀντιστέκομαι στούς πειρα-
σμούς καί νά πορευτῶ στό καθ’ ὁμοίωση.

Ὁ Ἅγιος Ἰσαάκ ὁ Σῦρος λέγει χαρακτηριστικά: «Ἐάν ὅλοι εἴμαστε ἁ-
μαρτωλοί καί κανένας δέν εἶναι παραπάνω ἀπό τούς πειρασμούς, τότε, λοιπόν,
μεγαλύτερη ἀρετή καί σπουδαιότερη εἶναι ἡ μετάνοια… καί στούς ἁμαρτωλούς
καί στούς δίκαιους ἡ μετάνοια συντελεῖται, ἐάν πράγματι θέλουν νά σωθοῦν… Γι’
αὐτό ἡ μετάνοια δέν περιορίζεται σέ μία χρονική περίοδο, οὔτε ὁρίζεται ἀπό
χρονικά ὅρια οὔτε καί ἀπό πράξεις, ἀλλά εἶναι ἕνα γεγονός πού πρέπει νά σφρα-
γίζει τήν ζωή τοῦ χριστιανοῦ ἕως θανάτου. (Ἀββᾶ Ἰσαάκ Σύρου, Ἀσκητικά, Λόγος ΝΕ',
Περί παθῶν).

Λέει ἀκόμα: «Ἐκεῖνος πού ἔχει γνωρίσει καλά τόν ἑαυτό του καί βλέπει
τίς ἁμαρτίες του, αὐτός εἶναι ἀνώτερος ἀπό ἐκεῖνον πού μέ τήν προσευχή του
κατορθώνει νά ἀναστήσει ἀκόμα καί πεθαμένους. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀναστενάζει
μέ πόνο, γιατί νοιώθει τήν ἁμαρτωλότητά του, εἶναι ἀνώτερος ἀπό ἐκεῖνον πού
ὠφελεῖ ὅλον τόν κόσμο μέ τήν διδασκαλία του καί μέ τόν βίο του. Καί ἐκεῖνος
πού ἀξιώθηκε νά γνωρίσει καλύτερα τόν ἑαυτό του καί νά λάβει συναίσθηση τῆς
ἁμαρτωλῆς καταστάσεώς του, αὐτός εἶναι ἀνώτερος ἀπό ἐκεῖνον πού ἀξιώνεται
νά βλέπει οὐράνιες ὀπτασίες καί ἀγγέλους. (Ἀββᾶ Ἰσαάκ Σύρου, Ἀσκητικά, Λόγος Λ∆',
Περί μετανοίας).

5
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος διευκρινίζει: «Φάρμακο εἶναι ἡ με-
τάνοια, καταστρεπτικό τῆς ἁμαρτίας. Κι ἀφοῦ ἡ ἁμαρτία εἶναι παντοτινή στόν
ἄνθρωπο, ἔτσι παντοτινό πρέπει νά εἶναι καί τό φάρμακο τῆς μετανοίας. Ἡ μετά-
νοια κανέναν δέν ἀποδιώκει, οὔτε τόν μέθυσο ἀποστρέφεται, οὔτε τόν εἰδωλο-
λάτρη βδελύσσεται, οὔτε αὐτόν πού χλευάζει, οὔτε τόν βλάσφημο ἀποδιώχνει,
οὔτε τόν ἀλαζόνα, ἀλλά ὅλους τούς μεταποιεῖ. Καμίνι ἡ μετάνοια μέσα στό ὁποῖο
χωνεύεται ἡ ἁμαρτία, διαλύεται, κατακαίεται». (Λόγος περί μετανοίας, ὁμιλία ζ΄).

Ὁ Θεός δώρισε τό αὐτεξούσιο στόν ἄν-
θρωπο, γιά νά μπορεῖ νά κινεῖται ἐλεύθερα
πρός τό Ἀγαθό. Μέ τήν πτώση ὅμως ἀμαυ-
ρώθηκε τό κατ' εἰκόνα καί ἔγινε φθορά στό
αὐτεξούσιο τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ ἄνθρωπος αὐ-
τονομήθηκε, αὐτοθεώθηκε, ἔγινε φίλαυτος,
ἔχασε τήν ἀγάπη, ἔπαψε νά ἀναφέρεται
στόν Θεό, ἀφοῦ πιστεύει στόν ἑαυτό του. Ἡ
φιλαυτία μᾶς χωρίζει ἀπό τόν Θεό καί ἀπό
τούς ἀνθρώπους καί χάνουμε τήν δυνατότη-
τα νά ἀγαπᾶμε. Ὁ Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογη-
τής λέγει: «Ἀρχή ὅλων τῶν παθῶν εἶναι ἡ φιλαυτία, τέλος δέ ἡ ὑπερηφάνεια»
καί «μήν εἶσαι αὐτάρεσκος καί δέν θά μισεῖς τόν ἀδελφό σου, καί μήν εἶσαι φί-
λαυτος καί θά ἀγαπᾶς τόν Θεό». (Περί ἀγάπης, ἑκατοντάς β΄).

Λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος: «Φίλαυτος εἶναι αὐτός πού δῆθεν ἀγαπᾶ τόν
ἑαυτό του». Ἡ φιλαυτία εἶναι ψευδοαγάπη τοῦ ἑαυτοῦ μας, ἀρρωστημένη ἀγά-
πη, γιατί ὁ φίλαυτος ἀδικεῖ τόν ἑαυτό του, ἀφοῦ στερεῖται τῆς ἀγάπης τοῦ πλη-
σίον καί τελικά τοῦ ἴδιου τοῦ Θεοῦ. Συμπληρώνει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Σιναΐτης:
«Κανένα πράγμα δέν κάνει τόσο παραλυμένη, ὀκνηρή, πωρωμένη καί ἀνόητη
τήν ψυχή τοῦ ἐνάρετου, ὅσο ἡ φιλαυτία, δηλαδή ἡ ἄλογη φιλία τοῦ ἑαυτοῦ μας,
ἡ ὁποία εἶναι μητέρα καί αἰτία καί τροφός τῶν παθῶν». (Φιλοκαλία, τ. 5).

Σκοπός τῆς ζωῆς στήν Ἐκκλησία εἶναι νά ἀνακαινίσουμε τό αὐτεξού-
σιο, νά γίνουμε ἐλεύθεροι ἄνθρωποι, ἀπαλλαγμένοι ἀπό τά πάθη μας, νά μάθου-
με νά ἀγαπᾶμε τόν πλησίον μας, νά ἀπαλλαγοῦμε ἀπό τήν φιλαυτία καί νά πο-
ρευτοῦμε στήν φιλαδελφία καί μετά στήν φιλοθεΐα! Νά πορευτοῦμε δηλαδή ἀπό
τό κατ’ εἰκόνα στό καθ’ ὁμοίωσιν.

Μέ τό βάπτισμα, ὁ Χριστός μᾶς ἑλκύει πρός τόν ἑαυτό του, λέει ὁ Ἅ-
γιος Μάξιμος, ἀλλά τό αὐτεξούσιο, (ἡ ἐλευθερία μας), παραμένει ἀπαραβίαστο.
Ἡ ἀνακαινιστική δύναμη τοῦ βαπτίσματος, κατά τόν Ἅγιο Νικόλαο τόν Καβάσιλα
(Περί τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς), εἶναι ἐνέργεια πού ὠφελεῖ ὅσους τήν χρησιμοποιοῦν,
ἀλλά δέν ἐμποδίζει καθόλου νά παραμένουν πονηροί, ὅσοι δέν τήν χρησιμοποι-
οῦν, δηλαδή δέν μετανοοῦν.

6
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Διά τῆς μετανοίας καλούμεθα νά ἀναγεννηθοῦμε ἄνωθεν, γιά νά
διαφυλάξουμε «τήν στολήν τοῦ Βαπτίσματος, καί τόν ἀρραβῶνα τοῦ Πνεύμα-
τος» (ἀκολουθία βαπτίσεως) νά τόν κάνουμε γάμο μέ τόν Χριστό!

Μέ τήν μετάνοια συντασσόμαστε ἐλεύθερα μέ τό θεῖο θέλημα, ὑ-
περνικοῦμε σταδιακά τήν φιλαυτία μας καί, ὅσο μειώνεται ἡ φιλαυτία μας, τόσο
πιό πολύ αἰσθανόμαστε ἐλεύθεροι καί ἑνωνόμαστε μέ τόν Χριστό. Ἡ ἐν Χριστῷ
ἐλευθερία εἶναι ἀγάπη καί κοινωνία προσώπων, διότι ὁ ἄνθρωπος κάνει πράξη τό
«Ν’ ἀγαπήσεις Κύριο τόν Θεό σου μ’ ὅλη τήν καρδιά σου, μέ ὅλη τήν ψυχή σου
καί μ’ ὅλο τόν νοῦ σου… καί νά ἀγαπήσεις τόν πλησίον σου ὅπως τόν ἑαυτό
σου» (Μτθ. 22, 37-39). Σέ αὐτές τίς δύο ἐντολές συνόψισε ὁ Χριστός ὅλη τήν διδα-
σκαλία Του. Καί βέβαια τόν Θεό Τόν συναντᾶμε μόνο μέσα ἀπό τήν ἀγάπη στόν
συνάνθρωπο, τήν ἔμπρακτη ἀγάπη καί ὄχι τούς ἐμπαθεῖς καί φίλαυτους συναι-
σθηματισμούς μας, πού ἀνατρέπονται τόσο εὔκολα.

Ἀρχή μετανοίας. Μέ τήν μετάνοια μηδενίζουμε τό «κοντέρ» τῆς ζωῆς
μας, κάνουμε ἐπανεκκίνηση, διδασκόμαστε διαρκῶς. Ὁ μετανοῶν ἄνθρωπος ζεῖ
μέ ἐλπίδα γιατί βελτιώνεται συνεχῶς, μαθητεύει στήν ζωή, χαίρεται γιατί
κατανοεῖ σέ βάθος τά μυστήρια τῆς ὑπάρξεως, γεύεται τήν ἀγάπη, μαθαίνει νά
συγχωρεῖ τόν πταίοντα, νά καταλαβαίνει τόν πλησίον, νά σκεπάζει, νά
περιχωρεῖ.

Ἀρχή μετανοίας, λοιπόν, ὅποια ἡλικία κι ἄν ἔχουμε, ὅσο κι ἄν
ἁμαρτήσαμε, ὅσο κι ἄν φταίξαμε. Ὁ Θεός τῆς ἀγάπης, ὁ «αἴρων τήν ἁμαρτία τοῦ
κόσμου», ὁ «πάντας θέλων σωθῆναι» μᾶς περιμένει κάθε ὥρα νά
μετανοήσουμε, νά μᾶς φωτίσει τό σκοτάδι, νά μᾶς χαριτώσει μέ τό Πνεῦμα.
Ἀρχή μετανοίας. Ἄς εἴμαστε γρηγοροῦντες, σάν τόν μακάριο ἐκεῖνο δοῦλο, γιά
νά μᾶς βρεῖ ξύπνιους ὁ Νυμφίος, γιά νά μήν κλειστοῦμε ἔξω ἀπό τήν Βασιλεία,
καί ἄς ἀγωνιστοῦμε νά μᾶς λαμπρύνει ὁ Φωτοδότης τήν στολή τῆς ψυχῆς καί νά
μᾶς σώσει, γιά νά μήν μείνουμε ἔξω ἀπό τόν νυμφῶνα Του. Ἀμήν.

Σοφία τῆς ἐρήμου

Ἕνας ἀδελφός ρώτησε τόν ἀββᾶ Ποιμένα:
- Ἔκανα ἁμαρτία μεγάλη καί θέλω νά μείνω σέ μετάνοια τρία χρόνια.
- Πολύ εἶναι, τοῦ λέει ὁ γέροντας.
Ρώτησαν τότε κάποιοι, πού βρίσκονταν ἐκεῖ: - Φτάνουν σαράντα μέρες;
- Πολύ εἶναι, εἶπε πάλι ὁ ἀββᾶς. Ἐγώ νομίζω πώς, ἄν ἕνας ἄνθρωπος μετανοήσει
μ' ὅλη του τήν καρδιά καί δέν συνεχίσει ν' ἁμαρτάνει πιά, ἀκόμα καί σέ τρεῖς μέ-
ρες τόν δέχεται ὁ Θεός.
(Ἀπό τό Μέγα Γεροντικόν)

7
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Ἀπό ἔρωτα σέ Ἔρωτα…

πρωτ. Βασίλειος Χριστοδούλου

Ε
ἶναι ἡ πορεία τῆς μετάνοιας πού ἐπισημαίνει σέ μερικούς ἀνθρώπους ὁ Ἰ-
ωάννης ὁ Σιναΐτης, στόν θαυμάσιο πέμπτο λόγο του περί μετανοίας στό
βιβλίο τῆς Κλίμακας!
«Εἶδα ψυχές πού ἔρρεπαν μέ μανία στούς σαρκικούς ἔρωτες. Αὐτές λοι-
πόν ἀφοῦ ἔλαβαν ἀφορμή μετανοίας ἀπό τήν γεῦσι τοῦ ἁμαρτωλοῦ ἔρωτος, με-
τέστρεψαν αὐτόν τόν ἔρωτα σέ ἔρωτα πρός τόν Κύριον. Ἔτσι ξεπέρασαν ἀμέ-
σως κάθε αἴσθημα φόβου καί ἐκεντρίσθηκαν στήν ἅπληστη ἀγάπη τοῦ Θεοῦ».

Ἡ μετάνοια δέν ἐντοπίζεται στήν κατάπνιξη τῶν κινήσεων τῆς ψυ-
χῆς, τῆς ἄρνησης τῶν συναισθημάτων μας, στόν στραγγαλισμό τῆς ἐρωτικῆς δι-
άθεσης τοῦ ἀνθρώπου. Ἀνιχνεύεται στήν μεταμόρφωσή τους καί στήν ἀλλαγή
τῆς κατεύθυνσής τους.

Ἡ μετάνοια δέν εἶναι ἕνας παροξυσμός τύψεων καί αὐτο-οικτιρ-
μοῦ, ἀλλά μεταστροφή, ἐπανατοποθέτηση τοῦ κέντρου τῆς ζωῆς μας στόν Τρι-
αδικό Θεό.

Σέ ἕνα ἀπ’ τά ἀρχαιότερα χριστιανικά κείμενα, στόν «Ποιμένα τοῦ
Ἑρμᾶ»(1), ἀναφέρεται κάτι ἁπλοϊκά πρωτότυπο: «ἡ μετάνοια εἶναι μιά μεγάλη
κατανόηση». Ὁ μετανοῶν λαμβάνει γνῶση τῶν χαρισμάτων του, τῶν κινήσε-
ων τῆς ψυχῆς του, τοῦ ἐσωτερικοῦ του πλούτου καί τῆς δυναμικῆς τῆς καρδιᾶς
του, συνειδητοποιώντας ταυτόχρονα ὅτι τά σπαταλοῦσε, τά ξόδευε χωρίς ἀντί-
κρισμα, τά ἔδινε ἐκεῖ πού τά κατανάλωναν καί δέν τά κοινωνοῦσαν. Ἡ μετά-
νοια περιμαζεύει τόν πλοῦτο αὐτό, δέν τόν ἀρνεῖται, ψάχνοντας μόνο νά βρεῖ ἄ-
ξιο ἀποδέκτη του. Ὁ μετανοῶν δέν γίνεται ἀνέραστος, ἀλλάζει ἐραστή στό
πρόσωπο τοῦ Νυμφίου τῆς Ἐκκλησίας καί τῶν καρδιῶν μας Ἰησοῦ Χριστοῦ.
8
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Ἡ «μεγάλη αὐτή κατανόη-
ση» δέν ἐνεργεῖται μόνο γιά ὅσα ἐσύ
νοιώθεις γιά τούς ἄλλους ἀλλά καί γιά
ὅσα ὁ Ἕνας αἰσθάνεται γιά σένα. Μετά-
νοια σημαίνει πῶς κοιτάζω, ὄχι πρός τά
κάτω, στίς δικές μου ἐλλείψεις, ἀλλά
πρός τά πάνω, στήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ,
ὄχι πρός τά πίσω αὐτομεμφόμενος, ἀλ-
λά πρός τά ἐμπρός μέ ἐμπιστοσύνη.
Αὐτή εἶναι λοιπόν ἡ ἀρχή τῆς μετάνοι-
ας, ἕνα ὅραμα ὀμορφιᾶς, ὄχι ἀσχήμιας,
μιά συνειδητοποίηση τῆς δόξας τοῦ Θε-
οῦ καί ὄχι μόνο τῆς δικῆς μου ρυπαρό-
τητας.

Ἡ συγκλονιστική αὐτή ἐπισήμανση τοῦ Ἰωάννου τῆς Κλίμακος ἀλλά
καί ἡ προϋπάρξασα διαπίστωση τοῦ «Ποιμένα τοῦ Ἑρμᾶ» ἰχνογραφοῦν (καί λέω
‘’ἰχνογραφοῦν’’ γιατί ἀπ’ τό ὑπερβάλλον τῆς ἄσκησης, ἡ σάρκα ἔγινε τόσο διά-
φανη, πού δέν ἔβλεπες κάτι γιά νά ζωγραφίσεις, εἰ μή μόνον τόν Ἐραστή τῆς
καρδιᾶς της...) τό πρόσωπο τῆς Ὁσίας Μαρίας τῆς Αἰγυπτίας.

Ὅλοι τήν θεωροῦν πόρνη στόν πρότερό της βίο. Ἐγώ θά τήν πῶ ἐ-
ρατεινή! Ἕνα μικρό πανέμορφο κοριτσάκι ἦταν, δώδεκα ἐτῶν, πού ἡ καρδού-
λα του διψοῦσε νά γνωρίσει τόν ἔρωτα, νά ἀγαπήσει δηλαδή. Εἶχε τό ἐξαιρετικό
χάρισμα μιᾶς καρδιακῆς ἐκστατικότητας, μιᾶς τρυφερότητας πρωτόγνωρης γιά
τήν ἀνθρώπινη σκληρότητα. Αὐτό φθόνησε ὁ μισέραστος διάβολος καί ἐκμεταλ-
λευόμενος αὐτήν τήν διάθεσή της, τήν ὁδηγεῖ στό κρεβάτι τοῦ ἑνός καί τοῦ ἄλ-
λου, προσπαθώντας νά κατασπαράξει τήν ἐρωτικότητά της, μέσα ἀπ’ τήν δια-
στροφή τοῦ ἁπαλοῦ σώματός της σέ ἀντικειμενοποιημένο ἐργαλεῖο ἡδονῆς. Ἐπί
17 ὁλόκληρα χρόνια, μέ πρωτοφανῆ μανία, χωρίς κἄν νά ζητᾶ χρήματα, ἁμάρ-
τανε. ∆έν λέω «πόρνευε», γιατί δέν ζητοῦσε χρήματα. Κάποιον νά τήν ἀγαπήσει
ἔψαχνε, μιά ἀνάλογη μέ τήν δική της εὐρυχωρία ἀναζητοῦσε, τήν ἀρτιότητα σέ
σχέση δίψαγε.

Ὅσα συγκλονιστικά θά συμβοῦν στό ναό τῶν Ἱεροσολύμων, ἐκεῖ
πού θά ξεκινήσει τό ταξίδι τῆς μετάνοιάς της, θά γίνουν ὄχι γιά νά τήν ἐξουδε-
νώσουν, νά τήν ἀκυρώσουν, νά τήν συντρίψουν. Θά λειτουργήσουν ὡς ἡ «με-
γάλη κατανόηση», μέ ἀπώτερο σκοπό νά τήν κατευθύνουν ἀπ’ τούς ἔρωτες
στόν Ἔρωτα, περιμαζεύοντας ὅλη τήν ‘’περιουσία’’ της, ὅλο τό ἐρωτικό βιός της.

Ἡ «μεγάλη κατανόηση» ἔγκειται στήν συνειδητοποίηση τῶν Θεϊκῶν
οἰκτιρμῶν καί τῆς σπλαγχνικῆς Του ἀγάπης καί ὄχι μόνο στήν ἀναγνώριση τῶν

9
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

ἁμαρτιῶν μας. Τέτοιες εὐκαιρίες «μεγάλης κατανόησης» θά χαρίσει ὁ Θεός σέ ὅ-
λους. Τό ἔκανε καί στήν Μαρία τήν Αἰγυπτία στήν προσπάθειά της νά εἰσέλθει
στόν ναό τῶν Ἱεροσολύμων. Ἐνῶ ἐμποδιζόταν ἀπό μία ἀόρατη δύναμη, συγκλο-
νισμένη, παρακαλᾶ τήν Παναγία νά τῆς ἐπιτρέψει τήν εἴσοδο στό ναό, ὑποσχό-
μενη εἰλικρινῆ μετάνοια.

Ἡ εἴσοδός της στό ναό συνειδητοποιεῖται ἀπό τήν ἴδια ὡς εἴσοδος
στήν σπλαγχνική ἀγκάλη τοῦ Θεοῦ. Αὐτό πού συνταράσσει συθέμελα τήν ὕπαρ-
ξή της δέν εἶναι τόσο ἡ αὐτογνωσία της ὡς ἁμαρτωλῆς γυναίκας ὅσο ἡ ἐπίγνωση
τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ. Στήν συνειδητοποίηση ὅτι ὁ Θεός τήν ἀγκαλιάζει ἀπροϋ-
πόθετα, χωρίς δηλαδή τήν πρότερη καταβολή μετάνοιας, τῆς γκρεμίζει καί τίς
τελευταῖες - ἄν ὑπῆρχαν- θωρακίσεις ἰδιοτέλειας.

Μπροστά σ’ αὐτό τό θάμβος τῆς ἀνεξήγητης ἀγάπης τοῦ Θεοῦ
δέν μπορεῖ νά μετανοήσει ἀκόμα - ἡ μετάνοια θά ἔρθει μετά- μπορεῖ μόνο νά
ψελλίσει μία ταπεινή ἐξομολόγηση, σάν ἕνα μικρό παιδάκι πού τά ‘χασε καί ψιθυ-
ρίζει στόν πατέρα του, γιά νά κερδίσει τήν ἐμπιστοσύνη καί τήν ἀγάπη του, ὥ-
στε νά ξεχάσει ἐκεῖνος τό παράπτωμά του.

Ἡ μετάνοια ἀρχίζει νά ἀναδύεται σταδιακά στή ζωή της. ∆έν εἶναι
κάτι πού γίνεται γιά μιά καί μόνο στιγμή ἀλλά συνυπάρχει σέ ὅλη τή ζωή τοῦ ἀν-
θρώπου, ὡς μία προσπάθεια νά παραμείνει σέ σχέση μέ τόν Θεό.

Δέν μπορεῖς νά κατορθώσεις τέτοια πορεία ἐρημική, Ἰορδάνεια
τεσσαρακονταετῆ, ἁπλῶς μέ μεταμέλεια. Ἡ ἀδιανόητη γιά τά ἀνθρώπινα μέτρα
ἀσκητικότητά της εἶναι γιατί «ἀγάπησε πολύ». Ἡ ἀποστεωμένη ὕπαρξή της δέν
εἶναι τιμωρία τῆς σωματικότητας, εἶναι ἡ προσπάθεια νά ἀνοιχθεῖ θέα πρός τήν
καρδιά, πορεία πρός τήν κατοικία τοῦ Ἀγαπημένου. «Τί νόημα ἔχει ἡ ζωή σου,/
ἄν τά κόκκαλά σου δέν εἶναι ξύλα/γιά τή φωτιά Του;» διερωτᾶται ὁ ποιητής.

Μιά ἐπώνυμη Μαρία καί μιά ἀνώνυμη μυρορροούσα προκαλοῦν σέ
κάθε Σαρακοστή μέ τήν ἄπληστη ὕπαρξή τους κάθε τυποποιημένη εὐσέβεια.

Οἱ ἄπληστες «ἐκεντρίζονται στήν ἄπληστη ἀγάπη» τοῦ Θεοῦ, οἱ
δεύτερες ἀκόμα διερωτῶνται...

(1)
Ὁ «Ποιμένας» τοῦ Ἑρμᾶ, εἶναι κείμενο τῆς πρωτοχριστιανικῆς ἐκκλησίας (περί τό 100), τό
ὁποῖο μέσω ὁράσεων, ἐντολῶν καί παραβολῶν, παροτρύνει τόν ἀναγνώστη στήν μετάνοια
καί στήν διδαχή τῆς ἐνάρετης ζωῆς. Γιά νά γίνει πειστικός ὁ συγγραφέας, παρουσιάζει τό
κείμενο ὡς ἀποκάλυψη πού δόθηκε ἀπό ἕναν ἄγγελο καί μία γυναίκα. Τόπος συγγραφῆς
θεωρεῖται ἡ Ρώμη, ἐνῶ εἰκάζεται πώς ὁ Ἐρμᾶς εἶναι ὁ ἴδιος μέ ἐκεῖνον πού ἀναφέρεται ἀπό
τόν Ἀπόστολο Παῦλο, στήν Πρός Ρωμαίους Ἐπιστολή.

10
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Τῆς μετανοίας ἄνοιξόν μοι πύλας, Ζωοδότα…
Εἰρήνη Μοναχή

Κ
αί ὑπέλαβον τοῦ γνῶναι, τοῦτο κόπος ἐστίν ἐνώπιόν μου(1), λέει ὁ
ψαλμωδός τῆς μετανοίας ∆αβίδ, ένῶ ἀλλοῦ ὁμολογεῖ:Ἤκουσε Κύριος καί
ἠλέησέ με, Κύριος ἐγενήθη βοηθός μου(2). Πρίν πολλά χρόνια, στήν αρχή
τῆς ὡριμότητάς μου ἀκόμα, βοηθῶντας στήν μετακόμιση ἑνός φιλικοῦ ζευγα-
ριοῦ καί φτιάχνοντας τήν βιβλιοθήκη τους, ἄνοιξα ἕνα βιβλίο πού ἔφερε τόν τί-
τλο: "ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ" Α΄ τόμος. ∆έν θά ξεχάσω ποτέ αὐτή τήν στιγμή....
∆ιάβασα μία πρόταση, διάβασα δεύτερη, διάβασα τρίτη καί αἰσθάνθηκα
πώς ἐκεῖ μέσα ὑπῆρχε μία φωτεινή εὐκρίνεια, ἡ ὁποία θά μέ ὁδηγοῦσε στό ἄ-
νοιγμα πρός τό ἐπέκεινα. Πολύ ἔντονη καί ξεκάθαρη αἴσθηση πώς ἐδῶ τώρα,
αὐτή τήν στιγμή, ἀνοίγεται ὁλάκερος νέος κόσμος, ὁ ὁποῖος θά ξεδιψάσει τήν
στεγνή ἀπ΄ τά ἀναπάντητα ἐρωτήματα
καρδιά μου! Ἦταν σάν δέσμες φωτός νά
εἶχαν εἰσβάλει στόν νοῦ μου, διαπιστώ-
νοντας πώς οὐσιωδέστερο καί καθαρό-
τερο λόγο δέν εἶχα συναντήσει ποτέ σ΄
ὅλα τά μέχρι τώρα διαβάσματά μου. Ἡ
σκέψη πού ἔκανα ἄμεσα ἦταν: Μά ἕνα
ὁλάκερο πολυσέλιδο βιβλίο θά μποροῦ-
σε νά φλυαρεῖ καί δέν θά κατόρθωνε νά
δώσει τήν Ἀλήθεια πού δίνεται ἐδῶ σέ
μιά πρόταση! Ἐντυπωσιασμένη, ἐνθου-
σιασμένη σάν νά βρῆκα πολύτιμο θησαυρό ζήτησα νά δανειστῶ τόν τόμο αὐτό.
Ξεκίνησα τήν μελέτη, ὧρες ἀτελείωτες, νῦχτες καί μέρες, σημειώσεις, ἐ-
ρωτηματικά καί συνεχόμενες ἀποκαλύψεις.
Ναί! Ὁ Χριστός αὐτοαποκαλύπτεται! Ἄρχισε τό πρόσωπό Του μέσα ἀπ΄
αὐτή τήν ἐργασία νά προβάλλεται καί ἐγώ νά μένω συνεχῶς ὅλο καί πιό ἔκθαμ-
βη! Συνεχίζοντας τήν ἐρευνητική μου μελέτη βουτάω μ' ὅλη μου τήν καρδιά ὁ-
λάνοιχτη στήν Καινή ∆ιαθήκη καί συγχρόνως στό Ψαλτῆρι. (Συνοδοιπόρος ἡ ἀ-
γαπημένη φίλη Ἄννα, ἡ ὁποία ζοῦσε κι αὐτή τήν προσωπική της ἔρευνα καί δια-
δρομή πρός τήν συνάντηση μέ τόν Ἰησοῦ).
Ὅλο καί πιό πολύ νά θαυμάζω, ὅλο καί πιό πολύ νά μελετῶ, ὅλο καί πιό
πολύ νά ἐντυπωσιάζομαι, ὅλο καί πιό πολύ νά διψῶ. Ἔβλεπα μπροστά μου, στό
Πρόσωπό Του, τήν τέλεια Ἀγάπη, τήν Πίστη, τήν Ἐλπίδα, τήν Ὑπομονή, τήν Αὐ-
τοθυσία, τήν Κατανόηση, τήν Συγχωρητικότητα, τήν Πραότητα.... σαρκωμένος

(1)
Ψαλ. 72, 16: “Νόμισα ὅτι ἔπρεπε νά μελετήσω, γιά νά κατανοήσω καλά (σέ τί φταίω).
Ἡ μελέτη ὅμως ἦταν κόπος ἀνώφελος καί ἐξαντλητικός. Λύση δέν βρῆκα».
(2)
Ψαλ. 29, 11.
11
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

ἀπολύτως. Ὅσο Τόν γνώριζα, τόσο Τόν θαύμαζα καί σταδιακά ὁ θαυμασμός ἔγι-
νε ἔρωτας, ἔγινε ἀγάπη γι΄ Αὐτόν τόν Χριστό μου, τόν Ἰησοῦ μου, τόν Θεό μου,
τόν ∆ημιουργό μου....
Ἄρχισα νά ἀσκοῦμαι στήν εὐχή: «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησέ με». Καί ὁ
Χριστός μου ὅλο καί ἐρχόταν μέ τίς ἐνέργειές Του νά τυλίγει τήν ὕπαρξή μου μέ
τό Φῶς Του.
Αὐτό τό Φῶς ὅμως ἄρχισε σταδιακά νά μοῦ ἀ-
ποκαλύπτει ἐσωτερικές καταστάσεις καί ἐξω-
τερικές πράξεις οἱ ὁποῖες ἐνῶ πρίν τό Φῶς
φαίνονταν φυσιολογικές, τώρα δεχόντουσαν
πολλά ἐρωτηματικά καί ἀμφισβητήσεις. Ἔβλε-
πα πώς πολλά κομμάτια τοῦ ἑαυτοῦ μου δέν
ἦταν καθόλου σύμφωνα μέ τό θέλημα τοῦ Θε-
οῦ. Ἄλλου εἴδους ἀγωνία τώρα.... Ὅσο ἔμπαι-
νε ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ μέσα στά βάθη τῆς ὑ-
πάρξεώς μου, τόσο συνειδητοποιοῦσα τήν ἁ-
μαρτωλότητά μου. Αὐτή ἡ διαδικασία μέ πό-
ναγε πολύ, θαρρεῖς καί ξαφνικά τά σκοτεινά
μου σημεῖα, πού μέχρι πρίν φαινόντουσαν φυ-
σιολογικά, τώρα καθρεφτιζόμενα στό Φῶς τοῦ
Χριστοῦ μου μετασχηματίζονταν σέ αἰχμές πού μπήγονταν μέσα μου καί μέ μα-
τώνανε. Ὀξύτατος, βαθύς, καρδιακός πόνος.
Ἐδῶ σ΄αὐτή τήν κατάσταση ἀκριβῶς πιστεύω πώς ἔλαβε χώρα ἡ ΑΡΧΗ
ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ! ∆ηλαδή ἡ ἀρχή τῆς ἀλλαγῆς τοῦ νοός. Ἄν βέβαια ἡ ὕπαρξή μου
παρέμενε στήν κατάσταση αὐτή τῆς ὀδύνης γιά πολύ καιρό, δέν θά ἄντεχε, θά
λύγιζε ἀπ΄ τόν πόνο καί θά χανόταν στό σκοτάδι τῆς ἀπελπισίας. Ὅμως ἡ σχέση
καί ἡ ἀγαπητική ἐπικοινωνία πού εἶχε στό μεταξύ ἀναπτυχθεῖ ὅλο τόν προηγού-
μενο καιρό μέσα ἀπ΄ τήν ἐπίμονη καί ἐπίπονη προσπάθεια νά Τόν συναντήσω,
ἔδωσε στήν ὕπαρξή μου φτερά. Ὁπότε, ἀντί νά ἀφεθεῖ ἡ ψυχή πρός τήν ἀπελπι-
σία, κάτω ἀπό τήν ἐπίγνωση τῆς ἁμαρτωλότητας πετοῦσε πρός τά πάνω γιά νά
πάει τό δυνατόν συντομότερα στόν Ἀγαπημένο.
Σκέπτομαι τήν εἰκόνα πού δείχνει τόν Χριστό μας νά κατεβαίνει στόν Ἅδη
καί νά πιάνει ἀποφασιστικά καί δυνατά τά τεταμένα πρός Αὐτόν χέρια τῶν ἀν-
θρώπων, ὥστε νά τούς τραβήξει καί νά τούς ὁδηγήσει στήν Ἀλήθειά Του. Ναί,
αὐτή ἡ εἰκόνα θά μποροῦσε νά εἶναι ἴδια, ὅταν ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι κάνουμε τήν
«εἰς ἑαυτόν κάθοδον» προκειμένου νά πορευτοῦμε πρός τήν αὐτογνωσία μας.
Στήν πρός ἑαυτόν κάθοδόν μου λοιπόν ἔτεινα τά χέρια (αὐτή ἡ κίνηση εἶ-
ναι ἡ προαίρεση) καί ἦλθε «νικῶν» ὥστε νά μήν μ΄ ἀφήσει στό σκοτάδι ...
Ἔρχεται λοιπόν ἡ Πρόνοιά Του, τό Ἔλεός Του, ἡ ἄπειρη Ἀγάπη Του γιά τά
πλάσματά Του καί σ΄ ἐκείνη τήν χρονική περίοδο πού κατέβαινα στά βάθη τῆς
ὑπάρξεώς μου, μοῦ φανερώνει τόν ἄνθρωπο ὁ ὁποῖος θά καθόριζε πλέον τήν
πορεία μου ...

12
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Ἔρχεται λοιπόν ὁ πνευματικός μου πατέρας, ὁ ἀγαπημένος καί σεβαστός
π. Γεώργιος, ὁ ὁποῖος μέ διάκριση, μέ ἄπειρη ὑπομονή καί λεπτότητα γίνεται πο-
λύτιμο στήριγμα τῆς ψυχῆς πρός τόν Χριστό μου. Ἀλήθεια, εἶναι τόσο μά τόσο
πολύ ἀπαραίτητη ἡ ὕπαρξη καλοῦ πνευματικοῦ στήν ζωή μας ὅσο τίποτα μά τί-
ποτα ἄλλο, ἐννοεῖται βέβαια καί ὁ ἐκκλησιασμός καί ἡ συμμετοχή στά μυστήρια.
Θυμᾶμαι πώς ἀπ΄ τήν πρώτη κιόλας ἐξομολογητική συνάντησή μας, ἡ
καρδιά μου ἦταν ὁλάνοικτη ἀπέναντί του καί τά δάκρυα ἔτρεχαν ἀσταμάτητα.
Νἆναι αὐτή ἡ κατάσταση ἀρχή μετανοίας;
Λέγει ὁ Ἅγ. Ἰωάννης τῆς Κροστάνδης «Μετάνοια εἶναι τό νά γνωρίζεις πώς
ὑπάρχει ἕνα ψέμα στήν καρδιά σου».
Νομίζω πώς αὐτή ἡ αἴσθηση τοῦ ψεύδους στόν ἐσώτερο ἑαυτό εἶναι πού
μοῦ προκαλοῦσε τόν ὀξύ πόνο. Τό ψεῦδος ἀντιτίθεται στήν Ἀλήθεια, ὅπως ξέ-
ρουμε. Συνειδητοποιῶντας πώς ὁ ἄνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ΄ εἰκόνα» μέ
πορεία πρός τό «καθ΄ ὁμοίωσιν» καί πώς αὐτό εἶναι ἡ ἀπόλυτη Ἀλήθεια, τότε τό
ψεῦδος εἶναι τό σκοτάδι τῆς ἁμαρτίας πού σπιλώνει τό κατ’ εἰκόνα στό πλάσμα
τοῦ Θεοῦ.
Ἔρχεται ὅμως ἡ μετάνοια, αὐτή ἡ εὐλογημένη κατάσταση - τό δεύτερο
βάπτισμα, ὅπως λένε οἱ Πατέρες - ἔρχεται σάν μία ἐξαιρετική δυναμική κατάστα-
ση καί χαρίζει στήν ὕπαρξη ὅλες τίς προϋποθέσεις ὥστε νά ἀγωνιστεῖ, προκειμέ-
νου ν΄ἁρμόσει μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ.
Ἔρχεται ἐπίσης σάν μιά ἐξαιρετικά ἐλπιδοφόρα κατάσταση, διότι προσκα-
λεῖ καί προκαλεῖ συνεχῶς τήν ὕπαρξη νά ἐπαναπροσδιορίζεται καί νά ἀποκτᾶ νέο
νοῦ, γιατί ἡ πορεία πρός τόν «Τέλειον Θεόν» ἁπλῶς δέν ἔχει τέλος.
Ὅσο προσπαθῶ νά Τόν γνωρίσω, τόσο καθρεπτίζω στήν καθαρότητά Του
τήν ἁμαρτωλότητά μου.
Ὅσο ἀγωνίζομαι γιά τήν Ἀγάπη Του, τόσο ἀντιλαμβάνομαι τήν μικρότητά
μου.
Ὅσο θέλω νά μήν Τόν ξεχνῶ οὔτε δευτερόλεπτο, τόσο δέν τά καταφέρνω.
Ὅσο θέλω νά πράττω καί νά ἐνεργῶ σύμφωνα μέ τό θέλημά Του, τόσο
κάνω λάθη ...
Συνεχῶς ἀγωνίζομαι ν΄ ἀλλάζω νοῦ, νά μετά-νοῶ.
Εἶμαι συνεχῶς σέ ἀρχή μετανοίας...
Ὅμως, ἄν ὁ ἀββᾶς Σισώης εἶπε - βλέποντας Ἁγίους καί Ἀγγέλους πού πῆ-
γαν νά παραλάβουν τήν ψυχή του σέ Φῶς Χριστοῦ - πώς ἀρχή μετανοίας δέν εἶ-
χε βάλει, τότε γιά ποιά ἀρχή μετανοίας μιλῶ ἐγώ; Συγχωρέστε με!
Ἦλθε στόν νοῦ μου τό τροπάριο πού διαβάζουμε στό Μέγα Ἀπόδειπνο:
«∆άκρυά μοι δός, ὁ Θεός, ὡς ποτέ τῇ γυναικί τῇ ἁμαρτωλῷ καί ἀξίωσόν με
βρέχειν τούς πόδας σου, τούς ἐμέ ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς πλάνης ἐλευθερώσαντας, καί
μύρον εὐωδίας σοι προσφέρειν, βίον καθαρόν ἐν μετανοίᾳ μοι κτισθέντα, ἵνα ἀ-
κούσω κἀγώ τῆς εὐκταίας σου φωνῆς. Ἡ πίστις σου σέσωκέ σε, πορεύου εἰς εἰ-
ρήνην». Ἀμήν. Γένοιτο.

13
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Ὁ σημερινός ἁμαρτωλός, ὁ αὐριανός Ἅγιος
Σωτήριος Ν. Κόλλιας, ∆ρ. Θεολογίας

ἀναζήτηση τοῦ Θεοῦ ἀπαιτεῖ πνευματικό κόπο καί κατάθεση ἀγαθῆς

Ἡ   προαίρεσης ἐκ μέρους τοῦ πιστοῦ. Ἡ ἀνάβαση ὅμως στό ὄρος τῆς
πνευματικῆς ζωῆς ἔχει πολλές παγίδες καί πειρασμούς, πού ἐλλοχεύ-
ουν γιά νά ἀκυρώσουν τούς ὅσους κόπους ἔχουν καταβληθεῖ. Ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ
Ὁμολογητής θεωρεῖ ὅτι «τρία εἰσί τά κινοῦντα ἡμᾶς ἐπί τά κακά· τά πάθη, οἱ δαί-
μονες καί ἡ κακή προαίρεσις» (Κεφ. Ἀγάπης Β΄, 33), τά ὁποῖα εἶναι καί τά προ-
σκόμματα πού, ἄν δέν τά ξεπεράσουμε, ὁδηγοῦν στήν ἀπογοήτευση καί τήν ἀπό-
γνωση.
Ἡ πτώση τοῦ ἀνθρώπου ἔχει τίς ἀπαρχές της στόν Παράδεισο καί
στήν γνωστή διήγηση τῆς Γενέσεως τῆς Παλαιᾶς ∆ιαθήκης. Τό ἀνθρώπινο γένος
ἐξέπεσε τῆς ἀγάπης καί τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Θεοῦ καί δίχως νά ξανασηκωθεῖ -
λόγῳ τοῦ ἄκρατου ἐγωισμοῦ του- ἔπεσε στήν ἀμετανοησία καί ἀπομακρύνθηκε ἀ-
πό τήν πηγή τῆς ζωῆς. Ὅμως πολλές βιογραφίες ἁγίων καί ὁσίων τῆς Ἐκκλησίας
μας εἶναι γεμάτες πτώσεις. Ἡ εἰδοποιός διαφορά μεταξύ τῶν πρωτοπλάστων καί
τῶν ἁγίων δέν εἶναι στήν ἁμαρτία -ἡ ὁποία σέ κάθε ἐποχή εἶναι πάντα ἡ ἴδια- ἀλλά
στήν μετάνοια. Ὁ Ἴδιος ὁ Κύριος ἐπάνω στόν σταυρό ἔσωσε τόν ληστή ἐκ δεξιῶν
Του λίγα λεπτά πρίν ἀφήσει τήν τελευταία του πνοή, καθώς αὐτός μετανόησε καί
ταπεινώθηκε, δίδοντας ἔτσι σέ ὅλους μας τό μήνυμα ὅτι τίποτα δέν μπορεῖ γιά τά
μέτρα τοῦ Θεοῦ νά μείνει ἀσυγχώρητο, ἐκτός ἀπό τήν ἀμετανοησία. Ἀμετανοησία
εἶναι ἡ βλασφημία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, δηλαδή, ἡ ἀπόλυτη καί ἀμετάκλητη ἀπό-
φαση τοῦ ἀνθρώπου νά ἁμαρτάνει ἑκούσια χωρίς νά ἔχει καμία διάθεση νά σχετι-
στεῖ μέ τόν Θεό, ὅπου αὐτή ἡ κατάσταση θά διαρκέσει μέχρι τό τέλος.
Τραγικό τό παράδειγμα τοῦ Ἰούδα, ὁ ὁποῖος πρόδωσε, ὄχι τόν Χριστό,
ἀλλά τόν ἴδιο του τόν ἑαυτό, καθώς δέν τοῦ ἄφησε κανένα περιθώριο νά δείξει
τήν μετάνοιά του, μέ ἀποτέλεσμα ὁ ἐγωισμός του νά τόν ὁδηγήσει στήν αὐτοχει-
ρία. Ἀντιθέτως, πολλοί οἱ ἅγιοι τῆς ἱστορίας πού ἀναδείχθηκαν μέσα ἀπό θλίψεις,
πειρασμούς, προδοσίες καί πάθη, οἱ ὁποῖοι ὅμως κατάλαβαν τό ἀνούσιο τῆς ἐμπα-
θοῦς καταστάσεώς τους καί μέ συντριβή στράφηκαν στόν δρόμο τῆς αἰωνιότητας
καί τῆς προσωπικῆς ἀναστάσεως.
Ἡ ἀλλαγή τοῦ νοῦ μας εἶναι ἡ ἀπαραίτητη προϋπόθεση γιά νά πο-
ρευτοῦμε μέ ἕναν ἄλλο τρόπο ζωῆς, ἀφήνοντας ὅσα πέρασαν πίσω μας καί ἀτενί-
ζοντας τό σήμερα καί τό μέλλον μέ αἰσιοδοξία καί εὐχαριστία. Ἡ προσπάθεια ὅμως
αὐτή μόνο ἀκύμαντη δέν εἶναι, ἀλλά μέ περισσότερη μανία ὁ πειρασμός θά χτυ-
πήσει αὐτή μας τήν προαίρεση. Οἱ πτώσεις θά εἶναι σίγουρες. Τό ζήτημα εἶναι πό-
σο δυνατοί εἴμαστε τελικά γιά νά ξανασηκωθοῦμε ὄρθιοι καί νά συνεχίσουμε μέ
περισσότερο ζῆλο. Ἡ ἀπόγνωση, ἕνα ἀπό τά μεγαλύτερα ὅπλα τοῦ ∆ιαβόλου,
προσπαθεῖ νά ἀποκόψει κάθε προσπάθεια γιά ἀνάταση, ἐγκλωβίζοντας τόν ἄν-
θρωπο στό ἀδιέξοδο. Ὅσο ὅμως κι ἄν ἔχουμε κυλήσει στό βάθος τῆς ἁμαρτίας,
14
ΑΝΟΙΞΗ 2014

πάντα ὑπάρχει ἡ ἐλπίδα γιά ἀλλαγή καί ὅσες φορές κι ἄν πέ-
σουμε ἄλλες τόσες πρέπει νά σηκωθοῦμε κι ἔτσι νά μᾶς βρεῖ
τό τέλος μας: Προσπαθώντας!
Λέει πολύ ὄμορφα ὁ ἅγιος Συμεών ὁ Νέος Θεολόγος: «Ἡ
μετάνοια θύρα ἐστίν ἐξάγουσα ἀπό τοῦ σκότους καί εἰσάγουσα
εἰς τό φῶς», τόσο μεγάλη σημασία ἔχει ἡ μετάνοια, πού χαρα-
κτηρίζεται ἀπό τούς Πατέρες ὡς ἡ πύλη πού μᾶς βάζει στό
φῶς τοῦ Χριστοῦ, στήν ἀλήθεια, στήν ὄντως ζωή!
Χαρακτηριστική ἡ μετάνοια τοῦ ἀσώτου υἱοῦ, ὁ ὁποῖος
ἔλαβε καί πάλι τήν εὐλογία τοῦ πατέρα του, καθώς νέκρωσε
τήν φύση του ἀπό τήν ἁμαρτία καί ἀναγεννήθηκε στήν νέα
ζωή. Ἦταν στό σκοτάδι καί φωτίστηκε, ἦταν χαμένος καί βρέ-
θηκε, ἦταν νεκρός καί ἀναστήθηκε! Καί ὁ πατέρας μόλις ἀντίκρισε τόν συντετριμ-
μένο ἀπό μετάνοια καί ταπείνωση υἱό του, ἁπλά τόν ἀγκαλιάζει καί τόν ἀποκαθι-
στᾶ στήν πρότερή του θέση, ὡς ἄρχοντα.
Τό ἰδανικό γιά τούς ἁγίους ἦταν νά κάνουν ἀρχή μετανοίας κάθε ἡ-
μέρα τῆς ζωῆς τους. Αὐτό ἦταν τό ζητούμενο γιά τήν πνευματική τους κατάστα-
ση. Νά ἔχουν πάντοτε στό μυαλό τους ὅτι ἡ μετάνοια μπορεῖ νά ἀρχίσει ἐδῶ καί
τώρα, σήμερα, ἀπόψε, ὅπου καί νά βρίσκονταν, ὅ,τι κι ἄν ἔκαναν. Πάντα κοιτοῦ-
σαν μπροστά μέ μόνο γνώμονα τίς θεῖες διδαχές καί τίς ἐμπειρίες τῶν παλαιότε-
ρων πού τούς συμβούλευαν καί τούς ἐνίσχυαν στήν κάθε τους προσπάθεια. Ἔ-
χοντας τήν μετάνοια ὡς μόνιμο ἰδανικό στήν ζωή τους πορεύονταν κάνοντας λά-
θη καθημερινά καί μετανοώντας καθημερινά γι᾽ αὐτά. Καί ἔτσι ἁγίαζαν!
Κάποτε, λέει μιά ὡραία ἱστορία, ἕνας βασιλιάς ἐπισκέφτηκε τούς φυλα-
κισμένους κάποιας πόλης, μέ τήν πρόθεση νά ἀποφυλακίσει ὅποιον ἔβρισκε μετα-
νοημένο. Ὁπότε ἄρχισε νά ρωτᾶ τούς κρατούμενους τί κακό διέπραξαν καί βρί-
σκονταν στήν φυλακή. «Τί ἔκανες ἐσύ»; ρώτησε τόν πρῶτο. «Τίποτε, βασιλιά
μου, εἶμαι ἀθῶος». Τό ἴδιο ἀπάντησε κι ὁ δεύτερος κι ὁ τρίτος κι ὁ τέταρτος. Ρω-
τάει καί τόν πέμπτο. «Ἐγώ, Κύριέ μου, εἶμαι ἕνας κακοῦργος», ἀπάντησε ταπεινω-
μένος. «Πολύ καλά», λέει ὁ βασιλιάς και ἀπευθυνόμενος στόν δεσμοφύλακα τοῦ
λέει: «Βγάλτε γρήγορα αὐτόν ἐδῶ ἀπό τήν φυλακή. Γιατί νά βρίσκεται ἕνας κα-
κοῦργος ἀνάμεσα σέ τόσους ἀθώους»; Κι ἔτσι σώθηκε ἐκεῖνος πού εἶχε τήν ἀν-
δρεία νά ὁμολογήσει μέ μετάνοια τά σφάλματά του.
Τό μέγα τῆς μετανοίας μυστήριο ἡ Ἐκκλησία μας τό ὀνομάζει δεύτερη
γέννηση, ἀνανέωση τῆς διαθήκης μέ τόν Θεό, πνευματική ἀναγέννηση! Ἡ συγχώ-
ρεση ἀπό τόν Θεό – Πατέρα εἶναι βέβαιη ὅταν κι ἐμεῖς διακαῶς τό ἐπιθυμοῦμε, τό
ζητοῦμε καί τό ἐπιδιώκουμε. Καί μέσῳ τῆς μετανοίας οἱ ἁμαρτωλοί γίνονταν ἅγιοι
καί οἱ ἄσωτοι γίνονταν υἱοί.
Ὁλοκληρώνουμε τό κείμενό μας μέ τόν περί μετανοίας ὁρισμό πού δίδει ὁ
ἅγιος Ἰωάννης ὁ Σιναΐτης: «Μετάνοια σημαίνει ἀνανέωση τοῦ βαπτίσματος,
συμφωνία μέ τόν Θεό γιά νέα ζωή, σημαίνει καθαρισμός τῆς συνειδήσεως. Μετά-
νοια σημαίνει θυγατέρα τῆς ἐλπίδας καί ἀποκήρυξη τῆς ἀπελπισίας, σημαίνει συμ-
φιλίωση μέ τόν Κύριο, μέ ἔργα ἀρετῆς ἀντίθετα πρός τά παραπτώματά μας. Μετα-
νοῶν εἶναι ὁ ἀγοραστής τῆς ταπεινώσεως» (Κλῖμαξ, Λόγος Ε´).
15
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Ὁ Θεός σοῦ χαμογελᾶ
Ἀναστασία Χατζηπαύλου, ἐκπαιδευτικός

Σκηνή πρώτη


νοίγει τά μάτια. Φῶς. Αἰσθάνεται τό σῶμα ἀπ’ ἄκρη σ’ ἄκρη στά μουδια-
σμένα ἀπό τόν ὕπνο μέλη του. «Εἶναι ὡραῖα μέσα σ’ αὐτό τό σαρκίο πού
μοῦ δώρισε ὁ Θεός νά κουβαλάω», σκέφτεται. Πόσο ἀνόητο εἶναι νά
ταλαιπωρούμεθα μέ διάφορα συμπλέγματα σχετικά μέ τό σῶμα μας, καί νά
ἀμφιβάλλουμε γιά τό ὑπέροχο δῶρο τοῦ ∆ημιουργοῦ, τό μοναδικό καί ἀνεπανά-
ληπτο κατοικητήριο τῆς ὕπαρξής μας…
Ἀνοίγει τά μάτια. Φῶς. Ὥρα μηδέν. Ὅλα ἀρχίζουν τώρα. ∆έν ὑπάρχει
χθές, δέν ὑπάρχει αὔριο. Μόνο τό φῶς τῆς σημερινῆς ἡμέρας. Τά μάτια ἀνοιγο-
κλείνουν στούς ἰριδισμούς τοῦ φθινοπωρινοῦ ἥλιου, τά χέρια ψηλαφοῦν, ρέει τό
αἷμα καθάριο κάτω ἀπό τό δέρμα, πάλλεται ἡ καρδιά στό σκίρτημα τῆς νέας μέ-
ρας, δῶρο κι αὐτή καί καθόλου δεδομένη. Ἔχει ἕνα σπίτι κι ἕνα κρεβάτι, μιά ζε-
στασιά τά κρύα βράδια τοῦ χειμῶνα. ∆έν εἶν’ αὐτά χαρισμένα σέ ὅλους. Ξέρει
πώς τήν ἴδια ὥρα ἄλλοι ξυπνᾶνε σέ νοσοκομεῖο, ἄλλοι μέ βαριά ψυχή ἀπό θλίψη
σέρνονται στήν ἀνυπαρξία, ἄλλοι ἀγωνιοῦν γιά τήν βρώση τῆς ἡμέρας γιατί ἔ-
χουν καί παιδιά, δέν εἶναι μόνοι. Ξέρει πώς τήν ἴδια ὥρα ἀμέτρητες ζωές σβή-
νουν, λεπτό τό λεπτό, χάνεται ἡ πορεία τους στόν χάρτη τοῦ μικροῦ μας πλανή-
τη καί σέ ὅ,τι γνωρίζουμε γιά ζωή.
Τά ξέρει ὅλα αὐτά. Ἀπό πάντα. Μόνο πού δέν νοιαζότανε. Ὅσο νεότερος
εἶσαι, μιά αἴσθηση αἰωνιότητας σέ ἀκολουθεῖ. Ἡ φθορά καί ὁ θάνατος δέν εἶναι
γιά σένα, εἶναι γιά τούς ἄλλους πού ἀφήνεις κάθε φορά ἔξω ἀπό τήν πόρτα σου
σάν κλείνεσαι στό καβούκι τῆς ἀσφάλειας γιά ὅσα κατέχεις καί εἶσαι ἤ νομίζεις
πώς εἶσαι. Χρόνια καί χρόνια ἡ ἴδια ἱστορία ἀνά τούς αἰῶνες. Ἄνθρωποι ἀδύναμοι
πού συμπεριφέρονται σάν παντοδύναμοι, ἀνθρωπάκια βυθισμένα στό σκότος
τοῦ ἐπίγειου ζοφεροῦ Ἅδη. Γιατί αὐτή νά ἦταν διαφορετική στόν ἀέναο κύκλο
τῆς ἀνθρωπότητας;
Ἀνοίγει τά μάτια καί βλέπει τό φῶς. Μά δέν εἶναι μόνο τό φῶς τῆς μέ-
ρας. Ὁ ἥλιος ἀνέτειλε σήμερα ὅπως καί κάθε μέρα τῆς πρότερης ζωῆς της. Εἶναι
κι ἕνα ἄλλο φῶς, πού πηγάζει ἀπό μέσα της. Φῶς λυτρωτικό πού καταλύει τά
σκοτάδια τῶν ἐνοχῶν γιά τά λάθη, τῶν παράλογων φόβων, τῶν ἐμμονῶν, τῶν
ἀπαιτήσεων γιά τελειότητα ἐδῶ καί τώρα, τῶν ψυχαναγκασμῶν, τοῦ ἀδυσώπη-
του κλεισίματος στό ἐπίμονο Ἐγώ. Φῶς στούς ὀφθαλμούς, φῶς στήν ψυχή, ἡ
κατάφαση στήν χαρά τῆς σημερινῆς ἡμέρας, ἡ μία καί μοναδική θετική κίνηση
πρός τήν ζωή. Τά λόγια περισσεύουν. Χαμογελᾶ σέ Ἐκεῖνον, τόν ὅλο Ἀγάπη καί
ἐνίοτε ἀγαπημένο, τόν πάντα δίπλα της καί Τόν εὐχαριστεῖ. «Τά σά ἐκ τῶν σῶν
σοί προσφέρομεν». Ὅλα δικά Σου δῶρα κι ὅλα δοξολογία σ’ Ἐσένα. Ἀμήν.

16
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Σκηνή δεύτερη

Ε
ἶναι κάποιες μέρες πού εἶσαι βέβαιος ὅτι ὁ Θεός σοῦ χαμογελᾶ. Σοῦ χαμο-
γελᾶ μέσα ἀπό τά μάτια τῶν ἀνθρώπων πού ἔχουν ἀγάπη ἀρκετή νά σκε-
πάσει τόν κόσμο ὅλο. Σοῦ χαμογελᾶ μέσα ἀπό τά εἰλικρινῆ λόγια τῶν ἀ-
δελφῶν-συνοδοιπόρων ὅταν ξεδιπλώνουν τά φυλλοκάρδια τους γιά νά σέ συ-
ναντήσουν. Σοῦ χαμογελᾶ στούς ἤχους τῶν ὀργάνων - κατασκευάσματα λαμ-
πρῶν μυαλῶν πού δώρισε Ἐκεῖνος στόν κόσμο.
Σοῦ χαμογελᾶ στό ἄκουσμα σπουδαίων ἔργων, πού πήγασαν μέσα
ἀπό τήν ἀστείρευτη εὐαισθησία καί δημιουργικότητα κάποιων χαρισματικῶν
μουσικῶν - δῶρο κι αὐτό στήν ἀνθρωπότητα. Σοῦ χαμογελᾶ στήν καθαρότητα
τοῦ χειμωνιάτικου μεσογειακοῦ οὐρανοῦ μιά μέρα μέ φῶς. Στό παιχνίδισμα τοῦ
ἥλιου στό τζάμι σου. Στό πέταγμα ἑνός γλάρου πού ἦρθε καί κάθησε στήν αὐλή
τοῦ σχολείου σου.
Σοῦ χαμογελᾶ στό γέλιο τῶν παιδιῶν, γάργαρο καί πηγαῖο ἀκόμα, πα-
ρά τήν ἀναπόφευκτη ἁμαρτωλότητα τῆς ἀνθρώπινης φύσης πού ἤδη φαίνεται.
Στήν σπιρτάδα τῶν ματιῶν τους. Σοῦ χαμογελᾶ στό βάθος τῆς ὕπαρξής σου,
πού λούστηκε στό φῶς καί ξύπνησε στήν ἀγκαλιά τῆς ἀγάπης Του. Σοῦ χαμογε-
λᾶ πού νιώθεις τήν ψυχή σου νά πάλλεται ἀπό ζωντάνια. Πού νιώθεις τήν καρδιά
σου νά μαλακώνει, ν' ἀνοίγει καί νά πλαταίνει γιά νά χωρέσει τόν διπλανό... νά
χωρέσει μιά μέρα τόν κόσμο ὅλο.
Σοῦ χαμογελᾶ πού σήμερα μπορεῖς νά τό δεῖς αὐτό. Νά δεῖς πώς ὁ
Θεός χαμογελᾶ κάθε στιγμή, κάθε μέρα. Μέ ἥλιο, μέ βροχή, μέ λύπες, μέ χαρές,
μέ ἀνθρώπους κοντά σου, στήν μοναξιά σου, στήν κάθε μοναδική στιγμή πού ὁ
χρόνος μετατρέπεται σέ αἰωνιότητα. Σήμερα πού θυμήθηκες τόν προορισμό
σου, τό κατ' εἰκόνα Του μέσα σου, τόν λόγο πού σ' ἔφερε στήν ζωή -ν' ἀγαπᾶς
καί ν' ἀγαπιέσαι κάθε στιγμή ὅλο καί πιό πολύ- σήμερα γεύτηκες κάτι ἀπ' τόν
Παράδεισο. Τίμησέ το! Ζῆσε το ὅσο μπορεῖς! Ζῆτα το πάντα νά σ’ τό χαρίζει! Γέ-
νοιτο...

17
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Ἀρχή ἤ ἀναβολή μετανοίας;
∆έσποινα Ζαμάνη - Κόλλια, Θεολόγος

«Μετανιώνετε γιά κάποια πράγματα στήν ζωή σας;»

Α. ∆έν μπορῶ νά σκεφτῶ κάτι.
(ὁ ἀλάνθαστος)
Β. ∆έν μετανιώνω γιά τίποτα, οὔτε καί γιά τά λάθη μου.
(ὁ ἀμετανόητος)
Γ. Ναί, γιά κάποια πράγματα μετανιώνω.
(ὁ μετανοημένος)
Δ. Μετανιώνω πού ἀποτυγχάνω νά γίνομαι αὐτό πού μπορῶ καί ἐκπειράζω
τούς γύρω μου μέ τά λάθη καί τίς ἀδυναμίες μου.
(ὁ ἅγιος)

Ἄν ἀνήκετε στήν κατηγορία Α, τό κείμενο δέν σᾶς ἀφορᾶ. Ἄν ἀνή-
κετε στήν κατηγορία Β, μήν συνεχίσετε τήν ἀνάγνωση, θά τό μετανιώσετε. Ἄν
ἀνήκετε στήν κατηγορία ∆, τό κείμενο δέν ἔχει νά σᾶς προσφέρει τίποτα ἀπολύ-
τως. Ἄν ἀνήκετε στήν κατηγορία Γ, ἴσως κάτι χρήσιμο ἀποκομίσετε ἀπό τίς πα-
ρακάτω σκέψεις.
Κατ’ ἀρχάς πρέπει νά ποῦμε πώς ἡ μετάνοια ὡς λέξη ἐμπεριέχει ἕνα
«λάθος». Ἡ ἀρχή τῆς μετάνοιας δέν εἶναι καθόλου τό μετά(-νοια) ἀλλά τό τώρα,
ἡ κάθε στιγμή πού φεύγει ἀνεπιστρεπτί. Πολλοί ἐξαιτίας αὐτῆς τῆς λεκτικῆς σύγ-
χυσης τοποθετοῦν τήν μετάνοια στό μετά (μετά τά 80; τά 90; ἤ μᾶλλον μετά
θάνατον;) πάντως ὄχι στήν παροῦσα φάση τῆς ζωῆς τους. Γιατί ἄλλωστε; Εἶναι
νέοι˙ δέν εἶναι ἐγκληματίες˙ δέν ἔχουν διαπράξει πολλές ἁμαρτίες˙ θά ξανακά-
νουν τά ἴδια λάθη˙ δέν φταῖνε αὐτοί ἀλλά οἱ ἄλλοι˙ ἔχουν νά κάνουν καλύτερα
πράγματα ἀπό τό νά φιλοσοφοῦν τήν ζωή τους. Γι’ αὐτούς ἡ μετάνοια συμβαίνει
ἅπαξ στήν ζωή τοῦ καθενός καί ἔχει συγκεντρωτικό χαρακτῆρα: ὑπολογίζω τίς
ἀστοχίες μου καί ἀνακοινώνω τό ἄθροισμα στόν Θεό-Ἀφέντη-Τιμωρό, συνήθως
ὄχι μέσῳ κάποιου ἱερέα - πνευματικοῦ παρά μιᾶς ἀμίλητης καί ἀκούνητης εἰκό-
νας στό εἰκονοστάσι τοῦ σπιτιοῦ μου ἤ στήν καλύτερη περίπτωση σέ κάποιο να-
ό. Γιά ὅλα αὐτά, βέβαια, ἐξυπακούεται πώς ἔχουν ἐξασφαλίσει (ἀπό ποιόν;) ἐγ-
γύηση προσδιορισμοῦ τῆς χρονικῆς λήξης τοῦ βίου τους. Ὁπότε, γιατί νά ἀγχώ-
νονται καί νά βιάζονται νά μετανοήσουν πρίν τήν ὥρα τους;
Γιά ἑμᾶς ὅμως, τούς ἄμοιρους, πού τό ἀπροσδόκητο τοῦ θανάτου
δέν εἶναι μιά μελλοντολογία ἀλλά μιά καθημερινή πιθανότητα, ἡ μετάνοια παίρ-
νει ἄλλες διαστάσεις. Σημαίνει τήν μεταβολή τοῦ νοῦ, «ἀλλάζω μυαλά» κατά τό
λαϊκέστερον καί μᾶλλον σαφέστερον.
Ἡ μεταστροφή τοῦ νοῦ ἄραγε δηλώνει ἀλλαγή νοητική, ἐγκεφαλι-

18
ΑΝΟΙΞΗ 2014

κή; Σαφῶς καί ὄχι. Ὁ νοῦς εἶναι βασι-
κή λειτουργία τῆς ψυχῆς. Εἶναι αὐτός
πού ἐξέρχεται μέσῳ τῶν αἰσθήσεων,
προσλαμβάνει παραστάσεις ἀπό τόν
κόσμο καί ἐπιστρέφει ἔχοντας ἤδη ἐ-
πηρεαστεῖ θετικά ἤ ἀρνητικά. Ἀνάλογα
μέ τήν κατεύθυνση πού παίρνει, στρέ-
φει τήν ψυχή ἐπί τό ἀγαθό ἤ τό κακό.
Σίγουρα πάντως -ὅπως λένε καί οἱ Πα-
τέρες τῆς Ἐκκλησίας- ὁ νοῦς εἶναι ἕνας
δυσκάθεκτος ἵππος, πού δύσκολα δαμάζεται καί ἐλέγχεται. Ἡ τιθάσευσή του εἶ-
ναι ὡστόσο πρωταρχικῆς σημασίας γιά τόν πνευματικό ἀγῶνα τοῦ πιστοῦ. Πρό-
κειται, ἑπομένως, γιά ἀλλαγή ψυχική.
Μεταστρέφω ὅμως τόν νοῦ μου ἀπό τί σέ τί; Θά λέγαμε ὅτι τόν μετα-
στρέφω ἀπό τά φθαρτά στά αἰώνια, ἀπό τά φαινόμενα στά αὐθεντικά εἶναι, ἀπό
τήν λήθη στήν ἀ-λήθεια. Ἀλλάζω γενικά τόν τρόπο θέασης τοῦ ἑαυτοῦ μου, τῶν
συνανθρώπων, τῆς ζωῆς, τοῦ κόσμου, τοῦ Θεοῦ.
Γιατί αὐτή ἡ ἀναγκαιότητα ἀλλαγῆς; Προφανῶς γιατί συνειδητοποιῶ
τήν δυσλειτουργία τῆς ὕπαρξής μου, γιατί βαρέθηκα τήν μιζέρια μου, γιατί θλί-
βομαι γιά τήν ἀνικανότητά μου νά βιώσω τήν ἀληθινή ἀγάπη καί χαρά στήν ζωή.
Νιώθω μιά βαθιά ἀπόγνωση ὄχι συναισθηματικοῦ τύπου ἀλλά ὀντολογική, πού
μέ ὁδηγεῖ σέ ψυχικό τέλμα. Κάποιες φορές ὅμως, ἄν καί ἀντιλαμβάνομαι τίς ἐπι-
σκέψεις τῶν τύψεων καί νιώθω τήν ἀνάγκη μεταμέλειας, δειλιάζω νά μετανοήσω
οὐσιαστικά. Εἶναι ἡ ντροπή γιά τά χάλια μου, ὁ φόβος νά ἀντικρύσω τόν πραγ-
ματικό μου ἑαυτό, ἡ θλίψη γιά τίς ἀποτυχίες μου, ὁ ἐγωισμός μου ἐπειδή δέν τά
κατάφερα καλύτερα;
Μά ἀκριβῶς γιά ὅλους αὐτούς τούς λόγους χρειάζομαι τήν μετά-
νοια, πού λειτουργεῖ λυτρωτικά, ἀρκεῖ νά ἀποφασίσουμε νά κάνουμε ἀρχή.
Χρειάζεται γενναιότητα νά παραδεχτῶ τά λάθη μου ἀλλά ὅταν κάνω ἀρχή μετα-
νοίας ἔχω ἤδη διανύσει τά μισά τοῦ δρόμου (πρός τήν θέωση), ἀφοῦ ἡ ἀρχή εἶ-
ναι τό ἥμισυ τοῦ παντός. Γιά νά μήν μείνω ὅμως στά μισά ἀλλά νά φτάσω στόν
προορισμό μου, εἶναι ἀπαραίτητο ἡ μετάνοια νά εἶναι διαρκής καί ἀκατάπαυστη.
Ὅπως κάθε ἄσκηση γιά νά ἐμπεδωθεῖ χρειάζεται ἐπανάληψη, ἡ πνευματική ἄ-
σκηση τῆς μετάνοιας χρειάζεται καθημερινή ἐπανάληψη γιά νά καταστεῖ μιά στα-
θερή βιωματική κατάσταση. Κάθε μέρα μετανοῶ, κάθε μέρα σηκώνομαι, κάθε
μέρα πέφτω καί πάλι ἀπό τήν ἀρχή. Ἡ μετάνοια βέβαια δέν λειτουργεῖ μηχανικά,
παρά συμμετέχει συνειδητά ὅλο μου τό εἶναι. ∆έν εἶναι μία τυπική συνήθεια˙ ἁ-
πλά μετατρέπεται σέ ἀνάγκη ζωῆς σάν τήν ἀνάσα, γιατί κάθε μέρα ἀνακαλύπτω
ὅλο καί περισσότερο τήν ἀστοχία μου. Τό θολό κάτοπτρο μέσα ἀπό τό ὁποῖο ἔ-
βλεπα μέχρι τώρα, ξεθαμπώνει σιγά-σιγά καί τό βλέμμα τῆς ψυχῆς γίνεται πιό
καθάριο.
Ὁ λόγος μας βέβαια μόνο περί ἀρχῆς μετανοίας, γιατί τέλος μετανοί-
ας δέν ὑπάρχει...
19
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

«Φροντιστήριο» τριῶν γενεῶν γύρω ἀπό μιά λέξη

Εἰρήνη Σωτηρίου, φιλόλογος


Ἑλληνική ἀνέκαθεν καί κάθε φορά μέ ἐνθουσιάζει, τόσο στίς σύνθετες
ὅσο καί στίς παράγωγες λέξεις της. Τί ὄμορφα πού συνυφαίνεται ἡ λο-
γική κι ἡ λαλιά στόν λόγο, πόσο αὐτοδίκαια στέκει πλάι στόν πόνο τό
παράπονο, πῶς ὅταν ἐννοοῦμε, μετανοοῦμε, εἰδαλλιῶς παρανοοῦμε… Τούτη τήν
φορά μέ ἄγγιξε μιά λέξη πού τά παράγωγά της σημάδεψαν τή σχέση τριῶν γενε-
ῶν μέ ἐνδιάμεσο τήν ὑπογράφουσα.

Κήδομαι στά ἀρχαῖα Ἑλληνικά -ἐπιβιώνει ὡς ἀποθετικό συντασσόμενο μέ
γενική καί σήμερα- σημαίνει φροντίζω. Ἀπό αὐτό παράγονται δυό λέξεις πού πα-
λιά μέ ξένιζαν στήν συνειδητοποίηση τοῦ ὁμόρριζου, ἡ κηδεία καί ὁ κηδεμόνας.
Ἐσχάτως ἔμαθα καί μιά τρίτη, πνευματικοῦ μεγέθους, τήν ἀκηδία. Στήν κηδεία
φροντίζουμε τόν ἠγαπημένο ἐκλιπόντα, ὁ κηδεμόνας φροντίζει τά ἀνήλικα μέλη
(ἤ τά τραυματισμένα μέλη τοῦ σώματος) κι ἡ ἀκηδία συγγενεύει μέ τήν ἀργία
πού τόσο εὔστοχα ἀποτασσόμαστε πρώτη τέτοιες μέρες, μέρες Σαρακοστῆς,
στήν προσευχή τοῦ Ἁγίου Ἐφραίμ τοῦ Σύρου.

Ὁ πατέρας μου, παιδί τῆς Κατοχῆς, μεγάλωσε καί τίμησε τήν ὑπηρεσία του
φροντίζοντας τόν συνάνθρωπο. Λίγο μετά τήν σύνταξη, ὡστόσο, οἱ δυσκολίες
τῆς ζωῆς τόν κατέβαλαν κι ὁ γιατρός διέγνωσε κατάθλιψη. Ὁ ἀεικίνητος ἀγαθός
γίγαντας τοῦ σπιτιοῦ μας παρέμενε κλινήρης, κουκουλωμένος καί μέ κλειστά τά
παντζούρια, μέ τά μάτια διαρκῶς κόκκινα κι ἐγώ ἀναρωτιόμουν στήν ἐφηβεία
μου τί ἔφταιξε κι ἔγινε ἀκηδής, κι ἔχασε κάθε ἐνδιαφέρον…

∆όξα τῷ Θεῶ, ἀνέρρωσε σύντομα, ξαναβρῆκε τήν ὄρεξή του γιά τήν ζωή
καί μᾶς φρόντιζε, ὅπως πρίν. Μιά τέτοια φροντίδα τόν ὁδήγησε σέ ἕνα ἀτύχημα
σοβαρό, δυστύχημα. Βρέθηκα ἔτσι ἐγώ νά τόν κηδεύω. Ξενύχτησα πλάι στό μα-
τωμένο προσκεφάλι τοῦ νοσοκομείου διαβάζοντας τήν Παράκληση καί εὐχόμενη
νά γίνει τό θέλημα τοῦ Θεοῦ. Τόν ἀποχαιρέτησα στήν κηδεία του μαζί μέ πολ-
λούς πού εὐεργέτησε στήν ζωή του κι ἔψαλα μέ τούς ἀδερφούς μου τό «Χρι-
στός Ἀνέστη». Τόν μνημονεύω στήν Θεία Λειτουργία καί τόν κουβαλῶ στήν ψυ-
χή μου. Χάριτι Θεοῦ, ἡ κηδεία τοῦ ἐπίγειου ἀγαπημένου κηδεμόνα στάθηκε στή-
ριγμα Πίστης καί ἐξ αὐτῆς πλησίασα παραπάνω τόν Ἐπουράνιο Πατέρα.

Ὅταν χρόνια μετά ἀξιώθηκα νά γίνω ἐγώ κηδεμόνας, ὁ Θεός ἐπέτρεψε νά
δοκιμαστῶ γερά. Τό μωρό μας θά πεθάνει; Μέ ρώτησε μιά μέρα ἀπεγνωσμένος
ὁ σύντροφός μου, ὅταν τό βρέφος μας δέν σιτιζόταν ἀρκούντως καί ὁ γιατρός
ὑπεξέφευγε. Αὐτή ἡ κηδεία μᾶς στοίχειωσε ἀρκετό καιρό ὡς φόβος γιά τό αὔριο.

20
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Πολύ πιό δύσκολα ὑπομένεται τό ἀβέβαιο μέλλον ἀκόμα κι ἀπό τό συνταρακτικό
τετελεσμένο. Βέβαια, πάλι ὁ Ἐπουράνιος Πατέρας δέν μᾶς ἄφησε, ποτέ δέν ἀφή-
νει, ἐμεῖς ἀπομακρυνόμαστε αὐτοτιμωρούμενοι. Τό σόκ ὡστόσο σωματοποιήθη-
κε, τό πόδι μου θέλει κηδεμόνα κι ἡ ψυχή μου γνώρισε τήν κατάθλιψη. Ἀκόμα
καί τώρα, πού φαίνεται πώς «νεφύδριον ἦν καί παρῆλθεν», ἡ ἀκηδία καραδοκεῖ.

Ἀφυπνίζει ὁ λόγος τοῦ πνευματικοῦ πατέρα γιά τό μυαλό καί τήν ψυχή μέ
τά ὁποῖα μᾶς προίκισε ὁ Πλάστης κι ὅμως ἐμεῖς δέν φροντίζουμε. «Εἶναι σάν νά
ἔχουμε μιά φερράρι πανάκριβη καί τήν ἀφήνουμε στό γκαράζ. Ἀναπόφευκτα
σκουριάζει. Ἄλλοτε τήν κυκλοφοροῦμε πηγαίνοντας σάν τίς κότες νά μᾶς καμα-
ρώσουν οἱ γείτονες». Βλέπε οὖν ψυχή μου μή τῷ ὕπνῳ κατενεχθῇς καί τῆς Βα-
σιλείας ἔξω κλεισθῇς... Εἴθε πιά νά ποθήσω τήν ψυχική μου ὑγεία, πού, ὅπως πε-
ριγράφει ἕνας ἀδερφός, χαρακτηρίζει ὅποιον «τείνει νά ἔχει ὁλοκληρωμένη προ-
σωπικότητα, μέ φανερές στήν συμπεριφορά του τήν δημιουργικότητα καί τήν
εὐθυκρισία, τήν χαρά καί τήν ἀγάπη, τήν σοφία καί τήν μετριοφροσύνη». ∆έν ὑ-
πάρχει χῶρος γιά ἀκηδία.

Κηδεύτηκε ὁ παλιός ἑαυτός, κηδεμών ὁ φιλάνθρωπος Θεός!

Σοφία τῆς ἐρήμου

Ἕνας στρατιώτης ρώτησε τόν ἀββᾶ Μιῶς ἄν ἄραγε ὁ Θεός δέχεται τήν με-
τάνοια τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Καί ὁ ἀββᾶς, ἀφοῦ τόν δίδαξε μέ πολλούς λόγους, εἶπε:
- Πές μου, ἀγαπητέ, ἄν σχιστεῖ τό χιτώνιό σου, τό πετᾶς;
- Ὄχι, ἀπάντησε ἐκεῖνος. Τό ράβω καί τό χρησιμοποιῶ πάλι.
- Ἄν λοιπόν ἐσύ λυπᾶσαι τό ροῦχο σου, τοῦ εἶπε ὁ γέροντας, δέν θά λυπηθεῖ
ὁ Θεός τό δικό του πλάσμα; (Ἀπό τό Γεροντικόν)

21
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Ἀρχή μετά-νοίας γιά δυό ἀνθρώπους
πού συναντήθηκαν…
Ν. Α.

Γ
εννήθηκε καί μεγάλωσε στήν Ἀθήνα πρίν κάποιες δεκαετίες. Τό σπίτι τους,
δίπλα στόν λόφο τοῦ Στρέφη. Αὐτός καί ὁ μεγαλύτερός του ἀδελφός ἀχώρι-
στοι, ὁ πατέρας «ἔφυγε» νωρίς.
Τήν ἡρωίνη ἤ «παραμύθα» τήν γνώρισε ἀπό τόν ἀδελφό του, τόν «ἐπανα-
στάτη». Τοῦ ἁπάλυνε τόν πόνο, αὐτόν τόν ἀκαθόριστο ψυχικό πόνο… μελαγχολι-
κός ἀπό τήν φύση του. Ἄλλωστε, καί ὅλη ἡ παρέα κάτι ἔπαιρνε ὅταν τριγυρνοῦ-
σαν ὅλοι μαζί τό βράδυ σάν ξωτικά πά-
νω στόν λόφο.
Κάποια στιγμή, ὁ ἀδελφός του «κλεί-
στηκε» σέ θεραπευτική κοινότητα σέ
ἄλλη πόλη. Ἄφησε τίς αὐτοσχέδιες μο-
λότοφ, γιά νά ἀλλάξει τόν κόσμο, καί ἔ-
πιασε νά αὐτοσχεδιάζει τήν προσωπική
του ἀλλαγή. Ἡ μοναξιά τοῦ ἥρωά μας
μεγάλωσε – γιά ἕνα χρόνο καμιά ἐπαφή
μέ τό ἀγαπημένο του πρόσωπο λόγῳ
τῶν ὁρίων τῆς Κοινότητας – ὥσπου μιά
μέρα βρέθηκε νά περνάει καί ὁ ἴδιος
τήν πόρτα της. Ὄχι γιατί εἶχε ἀποφασί-
σει νά ξεκόψει, ἀλλά ἀπό περιέργεια καί
ἀνάγκη.
Τά θέλω του ἄλλαξαν ἀρκετό καιρό με-
τά, μέσα σέ ἕνα Μαραθώνιο - πολυήμε-
ρες θεραπευτικές διαδικασίες πού ἀπαιτοῦν τό «κλείσιμο» τῆς Κοινότητας στόν ἑ-
αυτό της καί τήν μείωση τῆς φροντίδας γιά τά καθημερινά. Ἦταν Ἀπρίλης, Μεγά-
λη Σαρακοστή. Ὅλοι μαζί καί ὁ καθένας προσωπικά ζοῦσαν τήν δική τους πορεία
πρός τό «Πάσχα»… τό πέρασμα ἀπό τήν σκλαβιά τῆς χρήσης στήν ἐπιθυμία γιά
μιά ζωή ἐλεύθερη ἀπό πανοπλίες καί ψεύτικα στηρίγματα.
Τόν θυμᾶμαι νά σπαράζει γιά ὧρες καί τρεῖς ἄνθρωποι νά τόν κρατᾶμε στήν
ἀγκαλιά μας, γιατί ἕνας μόνος του δέν ἦταν ἀρκετός. Πολλές φορές στήν ζωή μου
συμμετεῖχα σέ παρόμοιες διαδικασίες, μά ἐκεῖνον τόν «μαραθώνιο», ἐκείνη τήν
«μεγάλη σαρακοστή» δέν πρόκειται νά τήν ξεχάσω. Σάν μέσα σέ λίγες μέρες νά
γεννήθηκε ἕνας νέος ἄνθρωπος πού ἔκανε τήν μελαγχολία του ποίηση καί τόν πό-
νο του χαρά.
Τόν ξανασυνάντησα μαθητή σέ σχολεῖο δεύτερης εὐκαιρίας καί πρόσφατα
στήν Πλάκα νά κάνει βόλτα μέ τήν νεογέννητη κόρη του. Αὐτός καί τόσοι ἄλλοι
πού κάνουν ἀρχή σέ πεῖσμα ὅλων ἐκείνων πού πιστεύουν πώς «ὁ κόσμος δέν ἀλ-
λάζει».
22
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Ἄφετε τά παιδία ἔρχεσθαι πρός με...
Ν. Α.


δίχρονος γιός τῆς φίλης μου ἀπό τότε πού ἔφυγε ἡ κοπέλα πού τόν
«κρατοῦσε» ὅσο οἱ γονεῖς του ἦταν στήν δουλειά, κλαῖει ἀπαρηγόρητος
κάθε πρωΐ - κυρίως ὅταν φεύγει ἡ μαμά του - καί ἀρνεῖται νά φάει ὅλα
αὐτά πού μέ χαρά καί εὐκολία ἔτρωγε πρίν. Ἐξαιρετική ἡ καινούργια κοπέλα, κα-
ταφέρνει νά μετριάζει τόν πόνο του, ἀλλά δέν μπορεῖ νά τόν θεραπεύσει. Ἡ φίλη -
ψυχοπαιδαγωγός στό ἐπάγγελμα – δοκίμασε ὅλα ὅσα τό μητρικό της ἔνστικτο καί
οἱ γνώσεις συναισθηματικῆς ἀγωγῆς τήν ἐνέπνευσαν. Καμιά ἀλλαγή!
Ὥσπου, ἕνα βράδυ, τοῦ εἶπε ἁπλά -πολύ ἁπλά- ὅτι τό σπίτι τῆς κοπέλας πού
τόν «κρατοῦσε» εἶναι ἀλλοῦ καί ἐκείνη γυρίζει μετά τήν δουλειά της ἐκεῖ, ἐνῶ τό
σπίτι τῆς μαμᾶς καί τοῦ μπαμπᾶ εἶναι ἐδῶ καί σέ αὐτό γυρίζουν μετά τήν δουλειά.
«Ἐδῶ εἶναι τό σπίτι μας! Ἐδῶ εἶναι τό σπίτι τοῦ μπαμπᾶ, τῆς μαμᾶς καί τοῦ Ἀνα-
στάση καί, ὅπου κι ἄν πᾶμε, γυρίζουμε πίσω σέ αὐτό». Ὁ μικρός φάνηκε νά μήν
δίνει πολύ σημασία, ἀλλά λίγη ὥρα μετά ἔκανε μόνος του πρόβες μέ τήν μπαλκο-
νόπορτα: «Ὁ Ἀναστάσης πάει στήν δουλειά», ὅταν ἔβγαινε στό μπαλκόνι, καί «Ὁ
Ἀναστάσης γυρίζει ἀπό τήν δουλειά», ὅταν ἔμπαινε μέσα. Τήν ἄλλη μέρα τό πρωΐ,
τήν ἐπίμαχη στιγμή, ὁ μικρός εἶπε ἁπλά: «Γειά σου, μαμά» καί ἀσχολήθηκε πανευ-
τυχής μέ τά παιχνίδια του.
Σκεφτόμενη τό «δράμα» τοῦ μικροῦ Ἀναστάση, ταξίδεψα ἡ ἴδια στά παιδικά
μου χρόνια καί στήν τόση ἀσφάλεια πού μοῦ ἔδινε ἐκεῖνο τό πρῶτο σπίτι πού
γνώρισα καί πού ἔζησα ὥς τά ἕξι μου χρόνια. Μέχρι σήμερα στά ὄνειρά μου ἀλλά
καί στίς ὀνειροπολήσεις μου ἐκεῖ μεταφέρομαι, γιά νά ζήσω τήν ζεστασιά καί τήν
ξενοιασιά, τό παιχνίδι καί τήν σιγουριά. Ἐγγραφές στό εὐαίσθητο βρεφικό καί παι-
δικό μυαλό ἀναντικατάστατες.
Πολλά ἔχει πεῖ ἡ ψυχολογία γιά τήν σημασία τῶν πρώτων χρόνων τῆς ζωῆς
μας καί τόν ρόλο τῶν γονιῶν. Μά ἐμένα ἡ σκέψη μου πάει στά βρέφη καί τά μι-
κρά παιδιά πού βλέπω στό Ναό. Τά φαντάζομαι ἀπό τόν πρῶτο τους ἐκκλησιασμό
τῶν σαράντα ἡμερῶν, στήν ἀνά-γέννησή τους μέ τό βάπτισμα, στήν κατήχηση
καί τό μεγάλωμά τους, νά νιώθουν τήν ἐκκλησία ὡς τό πρῶτο τους ἐκεῖνο σπίτι.
Τό σπίτι πού μένουν ὁ μπαμπάς, ἡ μαμά καί τά ἀδέλφια τους καί, ὅπου κι ἄν πᾶνε,
θά γυρίζουν στήν ζεστασιά καί τήν ἀσφάλειά του. Τό σπίτι τοῦ Πατέρα πού τούς
ἀγαπάει, ἀνεξάρτητα ἀπό τό ἄν εἶναι ἤ ὄχι «καλά» παιδιά, πού τούς δίνει χῶρο γιά
παιχνίδι καί χαρά. Τό σπίτι ἐκεῖνο πού ὅλες οἱ αἰσθήσεις τους εὐχαριστιοῦνται καί
οἱ μνῆμες πού καταγράφονται ἔχουν καί αὐτές εἰκόνα, ἦχο, γεύση, ἄγγιγμα καί
μυρωδιά. Καί οἱ πιό ἁπαλές εἶναι συγχρόνως καί οἱ πιό δυνατές!
Θά φύγουν ἀπό τό σπίτι κάποια στιγμή, εἴτε σάν τήν πρόβα τοῦ μικροῦ Ἀ-
ναστάση γιά νά βγοῦνε στό μπαλκόνι τῆς ζωῆς, εἴτε γιά νά λείψουν πολύ περισσό-
τερο. Οἱ μνῆμες ὅμως τῶν πολύ μικρῶν τους χρόνων εἶναι καί οἱ πιό μεγάλες γιά
νά τά φέρουν πίσω στό «σπίτι». Στό «σπίτι», πού μετά τήν μετάνοιά μας, περιμέ-
νει γιά νά φιλοξενήσει τήν ζωή μας, ἐκεῖ πού χωρᾶνε τά ἀχώρητα ὄνειρά μας.

23
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Μετάνοια καί συντριβή
Α.Τ.

Π
εσμένη στό ἔδαφος, μετά ἀπό μιά ἀπρόσμενη ἐλεύθερη πτώση χωρίς ἀ-
λεξίπτωτο, ἀνασηκώνω δειλά τό κεφάλι μου. «Εἶμαι ζωντανή ἄραγε;», ἀ-
ναρωτιέμαι. Τό μυαλό μου ζαλισμένο ἀπό τό τράνταγμα τῆς πρόσκρου-
σης στήν σκληρή ἐπιφάνεια. Τό κορμί γεμάτο ἀπό πληγές πού βλέπω καί ἄλλες
τόσες πού δέν βλέπω… ἀκόμα. Τό μόνο πού «αἰσθάνομαι», μιά παραλυσία. Κι ὅ-
μως ζῶ, ἀκόμα ζῶ. «Σήκω καί προχώρα», μοῦ εἰπώθηκε. «Οὐδείς ἀπείραστος
δύναται εἰσελθεῖν εἰς τήν Βασιλείαν τῶν οὐρανῶν»... Βάλσαμο ἐκείνη τήν στιγμή
τῆς μεταπτωτικῆς ζάλης. ∆έν ἔχει σημασία μέ πόσες πληγές. Σημασία ἔχει πού
ζῶ καί μπορῶ νά ἀσχοληθῶ μέ τήν γιατρειά τους.
Ἡ πράξη, ὅμως, δύσκολη.
Μετά τήν πρώτη διάγνωση περί
ἀνακοπῆς καρδιᾶς, καλοῦμαι νά
ξετυλίξω τό κουβάρι τῶν ἐπιμέ-
ρους πληγῶν. Περνώντας μέσα
ἀπό τήν κρισάρα τῆς αὐτομεμ-
ψίας τίς ἀδυναμίες πού ὁδήγη-
σαν σέ αὐτήν τήν ἀστοχία, εἰ-
σέρχομαι στήν δίνη μιᾶς γιγάν-
τιας κρίσης. Ἐξαντλοῦμαι κρί-
νοντας ἀσταμάτητα τόν ἑαυτό
μου ἐπειδή ἔπεσε, ἀντί νά τόν
βοηθήσω νά σηκωθεῖ.
«Γιατί σέ μένα, Θεέ μου;» ψιθυρίζουν τά χείλη μου. «Πῶς τήν πάτησα
ἔτσι;». Ὁ ἐγωισμός μπροστά σέ κάθε μου βῆμα, ἀνακόπτει τόσες φορές τήν πο-
ρεία ἀνόρθωσης τοῦ λαβωμένου ἀπό τήν πτώση σώματος. Σάν μιά ἐσωτερική
αἱμορραγία πού μέ καταβάλλει καί δέν μέ ἀφήνει νά σηκωθῶ, νά σταθῶ στά πό-
δια μου. Μέ ξαναρίχνει στό ἔδαφος, μέ βυθίζει σέ μιά λίμνη θλίψης καί ἐνοχῆς.
Σάν νά περπατῶ σέ κινούμενη ἄμμο, κάτι μέ ἐμποδίζει ἀπό τό νά πάρω πάλι τόν
δρόμο καί νά βηματίσω ξανά στήν ὁδό Του, ὅσο ἀνηφορική κι ἄν αὐτή φαντά-
ζει.
Σιγά-σιγά τό ἐρώτημα ἀλλάζει περιεχόμενο. «Γιατί ἄραγε ἐπέ-
τρεψε ὁ Θεός νά συμβεῖ αὐτό;». Συνειδητοποιῶ ὅτι συμπτώματα τῆς ἀσθέ-
νειας ὑπῆρχαν πολύ πρίν τήν πτώση καί ἁπλῶς ἐγώ δέν τά εἶχα ἀξιολογήσει σω-
στά. Βλέπω τελικά ὅτι χρειαζόταν αὐτή ἡ ἀνακοπή καρδιᾶς γιά νά ἀντιληφθῶ
πόσες βουλωμένες ἀρτηρίες εἶχα καί νά ἐπιθυμήσω βαθύτατα νά ἐμπιστευθῶ καί
νά ζητήσω βοήθεια. ∆έν εἶχα ἀνάγκη, ὅπως λανθασμένα πίστευα, ἀπό μιά ἁπλή
ἐπέμβαση αἰσθητικῆς ἀλλά ἀπό μιά ἐπείγουσα ἐπέμβαση ἀνοιχτῆς καρδιᾶς ἤ κα-
λύτερα μιά ἐπέμβαση ἀνοίγματος κλειστῆς καρδιᾶς.

24
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Ψάλλοντας «ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστί διαπαντός», ἀντι-
λαμβάνομαι ὅτι δέν εἶναι ἡ ἁμαρτία πού μέ κάνει νά νιώθω ἄσχημα ἀλλά ἡ ὑπε-
ρηφάνεια καί τό κυνήγι τῆς τελειότητας. ∆έν εἶναι ἡ ἀστοχία πού μέ στιγματίζει
ἀλλά ἡ ἐγωιστική ἐμμονή σέ αὐτήν. ∆έν μπορῶ νά ἀποδεχθῶ καί νά (σύγ)χωρέ-
σω τόν ἀσθενικό ἑαυτό μου. Νά συμφιλιωθῶ μαζί του καί νά τόν ἀγαπήσω ἔτσι
ὅπως εἶναι. Αὐτό εἶναι πού μέ κάνει δύσκαμπτη καί ἐμποδίζει τήν οὐσιαστική μου
θεραπεία. Αὐτό πού μέ κρατᾶ μακριά ἀπό τήν λυτρωτική ἐνέργεια τῆς μετανοίας
καί τήν χαρά τῆς συγχώρεσης, ἡ ὁποία εἶχε πρό πολλοῦ δοθεῖ μέ ἐκεῖνο τό «σή-
κω καί προχώρα». Ἦταν αὐτή ἡ πνευματική δειλία πού μέ κρατοῦσε ἀκόμα δέ-
σμια στήν σκοτεινιά καί τήν παγωνιά τοῦ προσωπικοῦ τάφου, ὅπου κάποτε οἰ-
κειοθελῶς κλείστηκα. Ἦταν αὐτή ἡ ὀλιγοψυχία πού μέ ἐμπόδιζε νά σηκώσω τό
κεφάλι ψηλά, νά ἀντικρίσω τόν φωτεινό οὐρανό καί νά νιώσω τήν ζεστασιά τοῦ
«Κύριε ἐλέησον».
Τελικά, ἡ πτώση διόλου ἀπρόσμενη ἦταν. Ἔπρεπε νά τήν περιμένω.
Ἄν ἤμουν σέ ἐγρήγορση, ἄν εἶχα τήν διάκριση, ἄν ἔδειχνα ἐμπιστοσύνη, ἄν τα-
πείνωνα τό φρόνημά μου, θά εἶχα ἀκούσει τήν φωνή τοῦ Θεοῦ. «Ἀγαθόν μοι ὅτι
ἐταπείνωσάς με, ὅπως ἄν μάθω τά δικαιώματά σου», λέει ὁ ψαλμωδός. Καί ὅσο
περισσότερο συναισθάνομαι ὅτι ὁ Θεός ἐν προνοίᾳ παραχώρησε τά συγκεκριμέ-
να γεγονότα, ἡ ἀρχική ἐρώτηση μέ τά πολλά «γιατί» μετατρέπεται σέ κατάφαση
καί καταλήγει σέ δοξολογία.
Δόξα τῷ Θεῷ γιά τόν πειρασμό πού πέρασα! Σέ εὐχαριστῶ, Θεέ
μου, γιά τήν θλίψη πού βίωσα! Μιά ἀκόμα εὐκαιρία ἔδωσες σέ ἐμένα. Γιά νά δῶ
βαθιά τήν ἀστοχία μου. Γιά νά πάρω σοβαρά τόν δρόμο τόν καινούριο. Θέλει
καινούριο ἀσκό ὁ καινός οἶνος, θέλει πόνο γιά νά διαβεῖ κανείς τήν στενή πύλη,
θέλει συντριβή ἡ ἀληθινή μετάνοια. Θέλει τήν χαρά τῆς κοινωνίας ἡ σωτηρία.
Καί προϋποθέτει ἐμπιστοσύνη ἡ πίστη.
Σάν σέ Σαρακοστή ἔγιναν ὅλες αὐτές οἱ διεργασίες θανάτου, τα-
φῆς καί ἀνάστασης γιά μένα. Ἡ ἐνοχική στασιμότητα πού μέ εἶχε καθηλώσει σέ
πνιγηρό περιβάλλον ἐκχώρησε σταδιακά τήν κυριαρχία της σέ μιά δυναμική κίνη-
ση, σέ μιά κατάσταση εὐε(λι)ξίας καί ἀνοιχτωσιᾶς. Ἡ γνώση τῆς ἀδυναμίας μετα-
τράπηκε σέ δύναμη καί ἡ παραδοχή τῆς ἥττας σέ οἰονεί νίκη. Ἀπό τήν λύπη τῆς
ἁμαρτίας στήν χαρά τῆς μετανοίας. Καί μέσα σέ αὐτήν τήν χαρά, σάν φωτεινός
φάρος πλέον στήν πορεία μου, ἡ ἀνάμνηση ἐκείνης τῆς ἀστοχίας.
Μιά Μεγάλη Τεσσαρακοστή νά εἶναι ὅλη ἡ ζωή μου, Θεέ μου! Ὅ-
σο κι ἄν συμμετέχω κάθε μέρα μέ τίς πτώσεις μου στήν σταύρωσή Σου, βοήθα
με νά σηκώνομαι καί νά Σέ ἀκολουθῶ πάλι μέ ἐλπίδα, ἀποδεχόμενη τήν λυτρω-
τική καί ἀναστάσιμη παρουσία Σου σέ μένα. «Τῆς μετανοίας ἄνοιξόν μοι πύλας,
Ζωοδότα»! Βοήθα με νά βάζω ἀρχή μετανοίας κάθε μέρα! Γένοιτο, Κύριε!

25
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Περί μετανοίας
Ἁγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου


ταν δυό ἀδέλφια τά ὁποῖα, ἀφοῦ μοιράστηκαν ἀναμεταξύ τους τήν πα-
τρική περιουσία, ὁ ἕνας ἔμεινε στό σπίτι, ἐνῶ ὁ ἄλλος ἔφυγε σέ μακρινή
χώρα. Ἐκεῖ, ἀφοῦ κατέφαγε ὅλα ὅσα τοῦ δόθηκαν, δυστύχησε καί ὑπέ-
φερε μή ὑπομένοντας τήν ντροπή ἀπό τήν φτώχεια (Λουκ. 15, 11 κ.ἑ.). Αὐτή
τήν παραβολή θέλησα νά σᾶς τήν πῶ, γιά νά μάθετε ὅτι ὑπάρχει ἄφεση ἁμαρτη-
μάτων καί μετά τό Βάπτισμα, ἐάν εἴμαστε προσεκτικοί. Καί τό λέγω αὐτό ὄχι γιά
νά σᾶς κάνω ἀδιάφορους, ἀλλά γιά νά σᾶς ἀπομακρύνω ἀπό τήν ἀπόγνωση. Για-
τί ἡ ἀπόγνωση μᾶς προξενεῖ χειρότερα κακά καί ἀπό τήν ραθυμία.
Αὐτός, λοιπόν, ὁ υἱός ἀποτελεῖ
τήν εἰκόνα ἐκείνων πού ἁμάρτησαν μετά
τό Βάπτισμα. Καί ὅτι φανερώνει ἐκείνους
πού ἁμάρτησαν μετά τό Βάπτισμα, ἀπο-
δεικνύεται ἀπό τό ὅτι ὀνομάζεται υἱός.
Γιατί κανένας δέν μπορεῖ νά ὀνομασθεῖ υἱ-
ός χωρίς τό Βάπτισμα. Ἐπίσης, διέμενε
στήν πατρική οἰκία καί μοιράστηκε ὅλα τά
πατρικά ἀγαθά, ἐνῶ πρίν ἀπό τό Βάπτι-
σμα δέν μπορεῖ κανείς νά λάβει τήν πα-
τρική περιουσία, οὔτε νά δεχθεῖ κληρονο-
μία. Ὥστε μέ ὅλα αὐτά μᾶς ὑπαινίσσεται
τό σύνολο τῶν πιστῶν.
Ἐπίσης, ἦταν ἀδελφός ἐκείνου
πού εἶχε προκόψει. Ἀδελφός ὅμως δέν
θά μποροῦσε νά γίνει χωρίς τήν πνευματική ἀναγέννηση. Αὐτός λοιπόν, ἀφοῦ ἔ-
πεσε στήν χειρότερη μορφή κακίας, τί λέγει: «Θά ἐπιστρέψω στόν πατέρα
μου» (Λουκ. 15, 18). Γι’ αὐτό ὁ πατέρας του τόν ἄφησε καί δέν τόν ἐμπόδισε νά
φύγει στήν ξένη χώρα, γιά νά μάθει καλά μέ τήν πεῖρα πόση εὐεργεσία ἀπολάμ-
βανε ὅταν βρισκόταν στό σπίτι. Γιατί πολλές φορές ὁ Θεός, ὅταν δέν πείθει μέ
τόν λόγο Του, ἀφήνει νά διδαχθοῦμε ἀπό τήν πεῖρα τῶν πραγμάτων, πράγμα
βέβαια πού ἔλεγε καί στούς Ἰουδαίους.
Ἀφοῦ, λοιπόν, ὁ ἄσωτος ἔφυγε στήν ξένη χώρα καί ἀπό τά ἴδια τά
πράγματα ἔμαθε πόσο μεγάλο κακό εἶναι νά χάσει κανείς τό πατρικό του σπίτι,
ἐπέστρεψε καί ὁ πατέρας του τότε δέν τοῦ κράτησε κακία, ἀλλά τόν δέχτηκε μέ
ἀνοιχτή ἀγκαλιά. Γιατί ἄραγε; Ἐπειδή ἦταν πατέρας καί ὄχι δικαστής. Καί στήθη-
καν τότε χοροί καί συμπόσια καί πανηγύρια καί ὅλο τό σπίτι ἦταν φαιδρό καί χα-
ρούμενο. Τί μοῦ λές τώρα, ἄνθρωπέ μου; Αὐτές εἶναι οἱ ἀμοιβές τῆς κακίας; Ὄχι
τῆς κακίας, ἄνθρωπε, ἀλλά τῆς ἐπιστροφῆς. Ὄχι τῆς πονηρίας, ἀλλά τῆς μεταβο-
λῆς πρός τό καλύτερο.

26
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Καί ἀκοῦστε καί τό σπουδαιότερο: Ἀγανάκτησε γι’ αὐτά ὁ μεγαλύτε-
ρος υἱός. Ὁ πατέρας ὅμως τόν ἔπεισε κι αὐτόν μιλώντας του μέ πραότητα καί
λέγοντας, «σύ πάντοτε ζοῦσες μαζί μου, ἐνῶ αὐτός ἦταν χαμένος καί βρέθηκε,
ἦταν νεκρός καί ξαναβρῆκε τήν ζωή του» (Λουκ. 15, 31-32). Ὅταν πρέπει νά δι-
ασώσει τόν χαμένο, λέγει: «∆έν εἶναι ὥρα τώρα γιά δικαστήρια, οὔτε γιά λεπτο-
μερῆ ἐξέταση, ἀλλά εἶναι ὥρα μόνο φιλανθρωπίας καί συγγνώμης». Κανένας ἰα-
τρός, πού ἔχει ἀμελήσει ὁ ἴδιος νά δώσει φάρμακο στόν ἀσθενῆ, δέν ζητεῖ εὐθῦ-
νες ἀπ’ αὐτόν γιά τήν ἀταξία του καί οὔτε τόν τιμωρεῖ. Καί ἄν ἀκόμα χρειαζόταν
νά τιμωρηθεῖ ὁ ἄσωτος, τιμωρήθηκε ἀρκετά ζώντας στήν ξένη χώρα.
Τόσο, λοιπόν, χρόνο στερήθηκε τήν συντροφιά μας καί ἔζησε παλεύ-
οντας μέ τήν πεῖνα, τήν ἀτίμωση καί τά χειρότερα κακά. Γι’ αὐτό λέγει ὁ πατέ-
ρας: «ἦταν χαμένος καί βρέθηκε, ἦταν νεκρός καί ξαναβρῆκε τήν ζωή του». Μή
βλέπεις, λέγει, τά παρόντα, ἀλλά σκέψου τό μέγεθος τῆς προηγούμενης συμφο-
ρᾶς. Ἀδελφό βλέπεις, ὄχι ξένο. Στόν πατέρα του ἐπέστρεψε, πού ξεχνάει τά πε-
ρασμένα ἤ καλύτερα πού θυμᾶται ἐκεῖνα μόνο τά ὁποῖα μποροῦν νά τόν ὁδηγή-
σουν σέ συμπάθεια καί ἔλεος, σέ στοργή καί εὐσπλαγχνία τέτοια, πού ταιριάζει
στούς γονεῖς. Γι’ αὐτό, δέν εἶπε ἐκεῖνα πού ἔπραξε ὁ ἄσωτος, ἀλλά ἐκεῖνα πού ἔ-
παθε. ∆έν λυπήθηκε ὅτι κατέφαγε τήν περιουσία του, ἀλλ’ ὅτι περιέπεσε σ’ ἀμέ-
τρητα κακά.
… Ἀσκώντας τήν ἀρετή, νά φοβόμαστε μήπως πέσουμε στηριζόμε-
νοι στό θάρρος μας. Καί ὅταν ἁμαρτάνουμε, νά μετανοοῦμε. Καί ἐκεῖνο πού εἶπα
ἀρχίζοντας τήν ὁμιλία, αὐτό λέγω καί τώρα: Εἶναι προδοσία τῆς σωτηρίας μας
αὐτά τά δύο, δηλαδή καί τό νά ἔχουμε θάρρος ὅταν εἴμαστε ἐνάρετοι, καί τό νά
ἀπελπιζόμαστε ὅταν εἴμαστε πεσμένοι στήν κακία.
Γι’ αὐτό ὁ Παῦλος, γιά ν’ ἀσφαλίσει ἐκείνους πού ἀσκοῦν τήν ἀρετή,
ἔλεγε: «Ἐκεῖνος πού νομίζει ὅτι στέκεται, ἄς προσέχει μήπως πέσει» (Α’ Κορ. 10,
12). Καί πάλι: «Φοβᾶμαι μήπως, ἐνῶ κήρυξα σέ ἄλλους, ἐγώ ὁ ἴδιος βρεθῶ ἀνά-
ξιος» (Β’ Κορ. 11, 3). Ἀνορθώνοντας πάλι τούς πεσμένους καί διεγείροντάς τους
σέ μεγαλύτερη προθυμία, διακήρυττε ἔντονα στούς Κορινθίους γράφοντας τά ἑ-
ξῆς: «Μήπως πενθήσω πολλούς πού ἁμάρτησαν προηγουμένως καί δέν μετανό-
ησαν» (Β’ Κορ. 12, 21), γιά νά δείξει ὅτι εἶναι ἄξιοι θρήνων ὄχι τόσο ἐκεῖνοι πού
ἁμαρτάνουν, ὅσο ἐκεῖνοι πού δέν μετανοοῦν γιά τά ἁμαρτήματά τους. Καί ὁ
προφήτης πάλι λέγει: «Μήπως ἐκεῖνος πού πέφτει δέν σηκώνεται, ἤ ἐκεῖνος πού
παίρνει στραβό δρόμο δέν ἐπιστρέφει;» (Ἱερ. 8, 4). Γι’ αὐτό καί ὁ ∆αυΐδ παρακα-
λεῖ αὐτούς ἀκριβῶς, λέγοντας: «Σήμερα, ἐάν ἀκούσετε τήν φωνή Αὐτοῦ, μήν
σκληρύνετε τίς καρδιές σας ὅπως τότε πού Τόν παραπίκραναν οἱ πατέρες
σας» (Ψαλμ. 94, 8).
Ὅσο, λοιπόν, θά ὑπάρχει τό σήμερα, ἄς μήν ἀπελπιζόμαστε, ἀλλ’ ἔ-
χοντας ἐλπίδα πρός τόν Κύριο καί ἔχοντας κατά νοῦν τό πέλαγος τῆς φιλανθρω-
πίας Του, ἀφοῦ ἀποτινάξουμε κάθε τί τό πονηρό ἀπό τήν σκέψη μας, ἄς ἀσκοῦ-
με μέ πολλή προθυμία καί ἐλπίδα τήν ἀρετή, καί ἄς ἐπιδείξουμε μετάνοια μέ ὅλη
τήν δύναμή μας.
Ἀπόσπασμα ἀπό τήν Α’ ὁμιλία, Περί μετανοίας.
27
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Ἐπείγει ἡ μετάνοια, γιατί ὁ θάνατος ἔχει τό δικό του ρολόι
Ἁγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς

Α
ὐτή ἡ πράξη, τό νά ἀποβάλλει κανείς τό φόρεμα τῆς ἁμαρτίας, εἶναι ἡ με-
τάνοια. Προτείνω λοιπόν, σέ ὅλους, καί σέ ἐμένα καί σέ ἐσένα τήν μετά-
νοια. Ἡ μετάνοια νά εἶναι ἡ τελευταία μας ἀπασχόληση τίς τελευταῖες ὧ-
ρες μας, πρίν τόν θάνατο. Εἴτε λοιπόν πεθάνουμε αὔριο εἴτε πεθάνουμε μεθαύ-
ριο, εἴτε σέ δέκα ἤ σέ πενῆντα χρόνια, τό ἴδιο ἐπείγει ἡ μετάνοια, γιατί εἶναι πο-
λύ σημαντική. Ἐπειδή ὅλες οἱ μέρες μας πάνω στήν γῆ εἶναι μέρες πρίν τόν θά-
νατό μας.
Καί γι’ αὐτό τόν λόγο οἱ προφῆτες
καί οἱ διδάσκαλοι τῆς πίστεως καί τῆς
καλοσύνης, ἀκούραστα καλοῦσαν σέ με-
τάνοια ὅλους τούς ἀνθρώπους. Καλοῦσαν
ὅλους τούς ἀνθρώπους σέ μετάνοια ἄ-
σχετα μέ τήν θέση πού εἶχαν στήν ζωή
καί ἄσχετα μέ τήν ἡλικία. Καλοῦσαν καί
τούς ἡλικιωμένους καί τούς νέους, καί
τούς ἄρρωστους καί τούς ὑγιεῖς, καί τούς
ἰσχυρούς καί τούς ἀδύναμους. Γιατί ὁ θά-
νατος ἔχει τό δικό του ρολόι, τό ὁποῖο
δέν συμφωνεῖ μέ τό ρολόι τῶν ἀνθρώ-
πων. Ὅταν ἐμεῖς λέμε γιά κάποιον πώς εἶ-
ναι νωρίς, ὁ θάνατος λέει: «ἦρθε ἡ ὥρα».
Ὅταν ὅμως λέμε: «ἦρθε ἡ ὥρα», ἐκεῖνος
ἀπαντᾶ: «εἶναι νωρίς». Μετά τόν θάνατο
δέν ὑπάρχουν οὔτε δικαιολογίες, οὔτε δυ-
νατότητα μετάνοιας.
Ὅταν ὁ βασιλιάς τῶν προφητῶν, ὁ Ἰ-
ωάννης ὁ Βαπτιστής ἦρθε ἀπό τήν ἔρημο, γιά τήν ἐκπλήρωση τῆς ἀποστολῆς
του στόν κόσμο αὐτό, φώναζε μέ ὀδύνη: «Μετανοεῖτε»! Ὅταν ὁ ἴδιος ὁ βασιλιάς
τῶν βασιλιάδων, ἄνοιξε τό θεϊκό Του στόμα γιά νά διδάξει, κάλεσε τόν λαό σέ
μετάνοια, λέγοντας: «Μετανοεῖτε γιατί πλησιάζει ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν».
Τό πρῶτο ἀποστολικό κήρυγμα, μετά τήν φανέρωση τοῦ Ἁγίου
Πνεύματος, ἄρχιζε μέ τά παρακάτω λόγια: Μετανοεῖτε (Πράξ. β΄ 38). Καί ἡ Ἐκκλη-
σία τοῦ Χριστοῦ, ἀπό τά ταραγμένα χρόνια τῶν ἀποστόλων καί τῶν μαρτύρων,
μέχρι σήμερα τόνιζε καί τονίζει πώς ἡ μετάνοια ἀποτελεῖ τήν ἀρχή τῆς ἀνθρώπι-
νης σωτηρίας. Μετανοεῖτε καί πιστέψτε στό Εὐαγγέλιο! Ἡ φωνή τοῦ Χριστοῦ ἔ-
γινε ἡ φωνή τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία ἀκούγεται διά μέσου τῶν αἰώνων: Μετανο-
εῖτε!

28
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Μελετῆστε τίς ζωές τῶν μεγάλων Ἁγίων καί Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας
καί θά ἀνακαλύψετε πώς στήν ἀρχή τῆς ἁγιότητάς τους μετανόησαν. Χωρίς με-
τάνοια δέν ὑπάρχει χριστιανισμός. Ὅπως τό παράθυρο τοῦ σπιτιοῦ χρησιμοποιεῖ-
ται γιά δυό ἀνάγκες, γιά νά βγεῖ ἀπό αὐτό ὁ ἀκάθαρτος ἀέρας καί νά μπεῖ ὁ κα-
θαρός, ἔτσι καί μέ τήν μετάνοια ἐξέρχεται ἀπό τόν ἄνθρωπο τό κακό πνεῦμα καί
εἰσέρχεται τό Ἅγιο Πνεῦμα!
Οἱ σημαντικότεροι Ἅγιοι ἱστορικά ἦταν αὐτοί πού μετανόησαν εἰλικρινά
γιά τίς ἁμαρτίες τους. Ἡ Μαρία ἡ Αἰγυπτία γιά δεκαέξι χρόνια ἦταν ἡ πιό ἀναί-
σχυντη, ἡ πιό ἀκόλαστη γυναίκα τῆς Αἰγύπτου. Μιά μέρα ὅμως, στάθηκε μπρο-
στά στόν ναό τοῦ Τάφου τοῦ Κυρίου στά Ἱεροσόλυμα, ἀναλογίστηκε τήν ζωή
της καί αἰσθάνθηκε μεγάλη ντροπή. Ἀπό τήν ψυχή της βαθιά ξεχείλισε μιά ἀπέ-
χθεια γιά τόν ἴδιο τόν ἑαυτό της, μιά ἀπέχθεια γιά τίς παράλογες ἁμαρτίες της,
μιά ἀηδία γιά ὅλο τό παρελθόν της. Ἄνοιξε τό «παράθυρο» καί φρέσκος ἀέρας
εἰσῆλθε στό πνιγηρό δωμάτιο τῆς ψυχῆς της. Μέ μιᾶς, ἀνακάλυψε τήν διαφορά
ἀνάμεσα στήν σαπίλα καί στήν φρεσκάδα, ἐπειδή ὅπου ὑπάρχει μόνο σαπίλα,
δέν καταλαβαίνει κανείς τήν διαφορά σαπίλας καί φρεσκάδας, καί τό ἴδιο συμ-
βαίνει ὅπου ὑπάρχει μόνο φρεσκάδα.
Ἀπό ἐκείνη τήν στιγμή ἄρχισε ἡ μετάνοια τῆς μεγάλης ἁμαρτωλῆς,
καί μαζί μέ τήν μετάνοια, ἡ πίστη της στό Εὐαγγέλιο. Γιατί χωρίς τήν ἐπίγνωση
τῆς ἁμαρτίας του ὁ ἄνθρωπος δέν αἰσθάνεται ἀνάγκη γιά τό Εὐαγγέλιο. Ὅπως ὁ
ἄνθρωπος ἐπιθυμεῖ τό νερό γιά νά καθαριστεῖ, τήν στιγμή πού καταλαβαίνει τήν
ἀκαθαρσία τοῦ σώματος, ἔτσι καί ὁ ἄνθρωπος μόνον ὅταν αἰσθανθεῖ πώς εἶναι
ἁμαρτωλός καί ἀρχίσει νά πνίγεται ἀπό τήν αἴσθηση τῆς ἁμαρτίας καί ἀπό τήν
«ἀκαθαρσία» τῆς ψυχῆς του, μπορεῖ νά ἐπιθυμήσει δυνατά τό Εὐαγγέλιο τοῦ
Χριστοῦ.
Κάτι παρόμοιο συνέβη καί μέ τήν ὁσία Ταϊσία καί τήν ὁσία Πελα-
γία. Καί οἱ δύο τους ἦταν γνωστές ἁμαρτωλές. Ἡ μετάνοιά τους σάν τσεκούρι ἔ-
σκισε τήν ζωή τους. Καί οἱ δυό τους μέ τήν μετάνοια καθάρισαν τήν «τσίμπλα»
ἀπό τά πνευματικά τους μάτια καί εἶδαν τήν πραγματική ὄψη τοῦ ἑαυτοῦ τους.
Μέχρι ἐκείνη τήν στιγμή δέν ἔβλεπαν τόν ἑαυτό τους ὅπως ἦταν πραγματικά.
Ἀντίκρισαν τήν μέχρι τότε ζωή τους μέ τήν ἀηδία, τήν σιχαμάρα καί τόν τρόμο
πού βλέπει ὁ ἄνθρωπος κουλουριασμένα φίδια στό κρεβάτι του. Τραντάχτηκαν
καί μέσα στήν ἀπελπισία τους ἄρχισαν νά «πλένονται» καί νά «καθαρίζονται» μέ
τήν νηστεία, μέ τήν προσευχή καί μέ τά δάκρυα τῆς μετάνοιας. Τό Ἅγιο Πνεῦμα,
χωρίς τό ὁποῖο κανείς δέν μπορεῖ νά «καθαριστεῖ» καί νά ἁγιαστεῖ, «καθάρισε»
καί ἁγίασε αὐτές τίς δύο μετανιωμένες ψυχές, ὅπως «καθάρισε» καί ἁγίασε καί
χιλιάδες ἄλλες ψυχές, πού μέ τήν μετάνοια ἄνοιξαν τό «παράθυρο» καί Τό κάλε-
σαν νά «καθαρίσει» καί νά ἁγιάσει τήν ψυχή τους. Ἔργο ἰδιαίτερα προσφιλές σ’
Αὐτό.
Παρόμοια εἶναι καί ἡ περίπτωση τοῦ ἁγίου Αὐγουστίνου, ἡ ἀνηθικό-
τητα τοῦ ὁποίου τόν ἔφερε στά ὅρια τῆς ἀπελπισίας καί στά ὅρια τῆς αὐτοκτονί-
ας. Ἐξ αἰτίας τῶν θερμῶν προσευχῶν καί τῶν πικρῶν δακρύων τῆς μητέρας του
Μόνικας, ὁ Αὐγουστῖνος σώθηκε ἀπό τόν τελικό ἀφανισμό. Γιατί στήν κατάστα-
29
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

ση πού ἔφτασε ὁ Αὐγουστῖνος ὁδηγοῦνται πολλοί νέοι ἄνθρωποι. Ἡ ἁμαρτία καί
ἡ ἀπελπισία ἔφεραν τόν Αὐγουστῖνο στό χεῖλος μιᾶς τέτοιου εἴδους καταστρο-
φῆς, πού ὁ ἄνθρωπος ἔχει νά ἐπιλέξει ἕνα ἀπό τά δυό, εἴτε μετάνοια, εἴτε τό
σχοινί γιά κρέμασμα ἀπό τά χέρια τοῦ διαβόλου. Γιατί αὐτός μέ τό σκοινί στό χέ-
ρι περπατάει γρήγορα πίσω ἀπό κάθε ἀκόλαστο καί ἀπελπισμένο.
Ὁ ὅσιος Αὐγουστῖνος θαρραλέα ἀπομάκρυνε τόν δαίμονα τῆς ἀκολασίας
καί τῆς ἀπελπισίας καί ἄρχισε νά μετανιώνει. Ἀπό ἀκόλαστος μέ τόν καιρό ἔγινε
ἅγιος, ἀπό μιαρό σκεῦος ἔγινε καθαρό σκεῦος, ἀπό ἀπελπισμένος ἔγινε ἥρωας, ὁ
ὁποῖος ἐνέπνεε καί ἐμπνέει τόν ἡρωισμό σέ πολλές ἀπελπισμένες ψυχές.
Μέ τήν μετάνοια, θαυματουργικά γιατρεύτηκε καί ὁ ληστής Μωυ-
σῆς. Κάποτε, ἀφοῦ διέπραξε πολλούς φόνους καί ληστεῖες ἐπιτέθηκε μέ τήν
συμμορία του σέ ἕνα μοναστήρι. Καί ἐνῶ μέχρι τότε ἀσυλλόγιστα ἐπετίθετο σέ
ἄλλους ἀνθρώπους, ἀπό τότε πού μετανόησε ἐπετίθετο μόνον στόν ἴδιο τόν ἑ-
αυτό του. ∆ηλαδή ἄρχισε νά τιμωρεῖ τόν ἑαυτό του, μέ τήν πεῖνα, μέ τήν δίψα,
μέ τήν φυλακή, μέ τούς ραβδισμούς, μέ τήν αὐτοκριτική. Μέ αὐτή τήν αὐστηρή
μέθοδο καί μέ τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ, κατάφερε νά ξεφλουδίσει ἀπό τήν ψυχή
του τόν χοντρό φλοιό τῆς ἁμαρτίας καί νά φωτίσει τήν ψυχή του μέ τό πρᾶο καί
σιωπηλό Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ.
Ἡ μετάνοια εἶναι ἕνα πνευματικό λουτρό στό ὁποῖο «καθαρίστηκαν»
οἱ πιό σημαντικοί δημιουργοί τῶν πιό σημαντικῶν ἔργων τῶν χριστιανικῶν λαῶν.
Ὅλοι τους ἐξαγνίστηκαν μέ τήν μετάνοια καί γι’ αὐτό τόν λόγο μποροῦσαν νά
βοηθοῦν καί ἄλλους νά ἐξαγνιστοῦν. Ὅλοι τους ταπεινώθηκαν μέχρις ἐσχάτου
σημείου καί γι’ αὐτό τόν λόγο ἀνυψώθηκαν μέχρι τά οὐράνια. Ὁ ἀριθμός τους εἶ-
ναι δύσκολο νά μετρηθεῖ, ὅπως δύσκολο εἶναι νά μετρηθεῖ ἡ μεγαλοσύνη τους.
Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ εἶναι θεμελιωμένη πάνω σέ Ἁγίους πού μετανόησαν, ὅ-
πως τά παλάτια εἶναι χτισμένα πάνω σέ λαξεμένες καί ὡραῖες πέτρες.

Ἁγ. Νικολάου Βελιμίροβιτς, «Ὁμιλίες καί Μελέτη γιά τά σύμβολα καί σημεῖα»,
ἐκδ. “Ὀρθόδοξος Κυψέλη”, Θεσ/νίκη 2014.

Σοφία τῆς ἐρήμου

Κ άποιος ρώτησε τόν ἀββᾶ Ποιμένα: « Ἄν ἕνας ἄνθρωπος ἁμαρτήσει καί
μετανοήσει, τόν συγχωρεῖ ὁ Θεός;»
Καί ὁ γέροντας τοῦ ἀποκρίθηκε: « Ὁ Θεός ἔδωσε ἐντολή στούς ἀνθρώπους αὐτό
νά κάνουν. ∆έν θά τό κάνει, λοιπόν, πολύ περισσότερο ὁ Ἴδιος; Γιατί πρόσταξε
τόν Πέτρο νά συγχωρεῖ ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτά, ὅσους ἁμάρτησαν καί μετα-
νόησαν.
Ἄλλος πάλι ρώτησε τόν ἴδιο γέροντα: «Τί εἶναι μετάνοια γιά τήν ἁμαρτία;»
Καί εἶπε ὁ γέροντας: «Τό νά μήν τήν ξανακάνεις πιά. Γι' αὐτό, ἄλλωστε, ὀνομά-
στηκαν ἄμωμοι οἱ δίκαιοι, γιατί ἔπαψαν ν' ἁμαρτάνουν καί ἔγιναν δίκαιοι.»

30
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Περί μετανοίας λόγοι

Γ ιά νά μετανοήσει ἡ ψυχή, πρέπει νά ξυπνήσει. Ἐκεῖ στό ξύπνημα αὐτό, γίνε-
ται τό θαῦμα τῆς μετανοίας. Κι ἐδῶ βρίσκεται ἡ προαίρεση τοῦ ἀνθρώπου.
Τό ξύπνημα, ὅμως, δέν ἔγκειται μόνο στόν ἄνθρωπο. Ὁ ἄνθρωπος μόνος δέν
μπορεῖ. Ἐπεμβαίνει ὁ Θεός. Τότε ἔρχεται ἡ Θεία Χάρις. Χωρίς τήν Χάρη δέν μπο-
ρεῖ νά μετανοήσει ὁ ἄνθρωπος. Ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ θά κάνει τό πᾶν. Μπορεῖ νά
μεταχειρισθεῖ κάτι, μιά ἀσθένεια ἤ κάτι ἄλλο, ἐξαρτᾶται, γιά νά φέρει τόν ἄν-
θρωπο σέ μετάνοια. Ἄρα, ἡ μετάνοια διά τῆς Θείας Χάριτος κατορθοῦται. Ἁπλά
καί ἁπαλά ἐμεῖς θά κάνουμε μία κίνηση πρός τόν Θεό κι ἀπό ‘κεῖ καί πέρα ἔρχε-
ται ἡ Χάρις.
Ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης

Ὅ ταν σοῦ λέει ὁ ἐχθρός, "Χάθηκες, δέν μπορεῖς πιά νά σωθεῖς!", ἐσύ πές
του: Ἐγώ ἔχω Θεό εὔσπλαγχνο καί μακρόθυμο, γι' αὐτό καί δέν ἀπελπίζο-
μαι γιά τήν σωτηρία μου. Ἐκεῖνος πού μᾶς ἄφησε ἐντολή νά συγχωροῦμε τόν
συνάνθρωπό μας «ἕως ἑβδομηκοντάκις ἑπτά» (Ματθ. 18, 22), ὁ Ἴδιος, πολύ περισ-
σότερο, θά συγχωρήσει τίς ἁμαρτίες ἐκείνων πού ἐπιστρέφουν κοντά Του μ' ὅλη
τους τήν ψυχή". Κι ἔτσι, μέ τήν χάρη τοῦ Θεοῦ, θά λυτρωθεῖς ἀπό τόν πόλεμο.
Ἅγιος Ἐφραίμ ὁ Σῦρος

Ἁ μαρτία θανάσιμη εἶναι μόνο ἐκείνη γιά τήν ὁποία ὁ ἄνθρωπος μένει ἀμετανό-
ητος. Κανένας δέν εἶναι τόσο ἀγαθός καί σπλαγχνικός ὅσο ὁ Θεός. Τόν ἀμε-
τανόητο ὅμως οὔτε Αὐτός τόν συγχωρεῖ.
Πολύ λυπόμαστε ὅταν κάνουμε ἁμαρτίες. Τίς αἰτίες τους ὅμως μέ εὐχαρίστηση
τίς δεχόμαστε.
Ἀββᾶς Μάρκος

Ρ ώτησαν τόν ἀββᾶ Σισώη: Πάτερ, τί ἐννοεῖ ὁ προφήτης λέγοντας «οὐκ ἐστί
σωτηρία αὐτῷ ἐν τῷ Θεῷ αὐτοῦ»; (Ψαλμ. 3, 3).
- Ἐννοεῖ τούς λογισμούς τῆς ἀπελπισίας, εἶπε ὁ γέροντας, πού λέει ὁ πειρασμός,
ὅτι ὁ Θεός δέν πρόκειται πιά νά τόν σώσει καί ἔτσι προσπαθεῖ νά τόν γκρεμίσει
στά βάραθρα τῆς ἀπογνώσεως. Τέτοιους λογισμούς ὅμως πρέπει νά τούς διώχνει
ὁ ἄνθρωπος μέ τά λόγια: «Κύριος καταφυγή μου, ὅτι αὐτός ἐκσπάσει ἐκ παγίδος
τούς πόδας μου» (πρβλ. Ἔξοδ. 17:15, Ψαλμ. 24, 15).

31
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Ἡ μετάνοια ἡ ἀληθινή θά φέρει τόν ἁγιασμό
Ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης


έν ὑπάρχει ἀνώτερο πράγμα ἀπ’ αὐτό πού λέγεται μετάνοια καί ἐξομολό-
γηση. Αὐτό τό μυστήριο εἶναι ἡ προσφορά τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ στόν ἄν-
θρωπο. Μ’ αὐτόν τόν τέλειο τρόπο ἁπαλλάσσεται ὁ ἄνθρωπος ἀπ’ τό κα-
κό. Πηγαίνομε, ἐξομολογούμαστε, αἰσθανόμαστε τήν συνδιαλλαγή μετά τοῦ Θε-
οῦ, ἔρχεται ἡ χαρά μέσα μας, φεύγει ἡ ἐνοχή.

Στήν Ὀρθοδοξία δέν ὑπάρχει ἀδιέξοδο. ∆έν ὑ-
πάρχει ἀδιέξοδο γιατί ὑπάρχει ὁ ἐξομολόγος, πού ἔ-
χει τήν χάρη νά συγχωρεῖ. Μεγάλο πράγμα ὁ πνευ-
ματικός! … Κάθε μέρα σκέπτομαι ὅτι ἁμαρτάνω, ἀλ-
λά ἐπιθυμῶ ὅ,τι μοῦ συμβαίνει νά τό κάνω προσευ-
χή καί νά μήν τό κλείνω μέσα μου.

Ἡ ἁμαρτία κάνει τόν ἄνθρωπο πολύ μπερδε-
μένο ψυχικά. Τό μπέρδεμα δέν φεύγει μέ τίποτα.
Μόνο μέ τό φῶς τοῦ Χριστοῦ γίνεται τό ξεμπέρδε-
μα. Τήν πρώτη κίνηση τήν κάνει ὁ Χριστός: «∆εῦτε
πρός μέ πάντες οἱ κοπιῶντες …». Μετά ἐμεῖς οἱ ἄν-
θρωποι ἀποδεχόμαστε αὐτό τό φῶς μέ τήν ἀγαθή
μας προαίρεση, πού τήν ἐκφράζομε μέ τήν ἀγάπη
μας ἀπέναντί Του, μέ τήν προσευχή, μέ τά μυστήρια.

Γιά νά μετανοήσει ἡ ψυχή, πρέπει νά ξυπνήσει. Ἐκεῖ, στό ξύπνημα
αὐτό, γίνεται τό θαῦμα τῆς μετανοίας. Κι ἐδῶ βρίσκεται ἡ προαίρεση τοῦ ἀν-
θρώπου. Τό ξύπνημα, ὅμως, δέν ἔγκειται μόνο στόν ἄνθρωπο. Ὁ ἄνθρωπος μό-
νος δέν μπορεῖ. Ἐπεμβαίνει ὁ Θεός. Τότε ἔρχεται ἡ θεία χάρις. Χωρίς τήν Χάρη
δέν μπορεῖ νά μετανοήσει ὁ ἄνθρωπος. Ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ θά κάνει τό πᾶν.
Μπορεῖ νά μεταχειρισθεῖ κάτι, μιά ἀσθένεια ἤ κάτι ἄλλο, ἐξαρτᾶται, γιά νά φέρει
τόν ἄνθρωπο σέ μετάνοια. Ἄρα ἡ μετάνοια διά τῆς θείας χάριτος κατορθοῦται.
Ἁπλά καί ἁπαλά ἐμεῖς θά κάνουμε μία κίνηση πρός τόν Θεό κι ἀπό ‘κεῖ καί πέρα
ἔρχεται ἡ χάρις.

Μπορεῖ νά μοῦ πεῖτε: «Τότε μέ τήν Χάρη γίνονται ὅλα». Αὐτό εἶ-
ναι ἕνα λεπτό σημεῖο. Γίνεται κι ἐδῶ ἐκεῖνο ἀκριβῶς πού λέω. ∆έν μποροῦμε ν’
ἀγαπήσομε τόν Θεό, ἄν ὁ Θεός δέν μᾶς ἀγαπήσει. Τό ἴδιο συμβαίνει καί μέ τήν

32
ΑΝΟΙΞΗ 2014

μετάνοια. ∆έν μποροῦμε νά μετανοήσουμε, ἄν ὁ Κύριος δέν μᾶς δώσει μετάνοια.
Καί αὐτό ἰσχύει γιά τά πάντα. ∆ηλαδή ἰσχύει τό Γραφικό: «Χωρίς ἐμοῦ οὐ δύνα-
σθε ποιεῖν οὐδέν» (Ἰω. 15, 5). Ἄν δέν ὑπάρχουν προϋποθέσεις γιά νά ἐγκύψει μέ-
σα μας ὁ Χριστός, μετάνοια δέν ἔρχεται. Οἱ προϋποθέσεις εἶναι ἡ ταπείνωση, ἡ
ἀγάπη, ἡ προσευχή, οἱ μετάνοιες, ὁ κόπος γιά τόν Χριστό. Ἄν δέν εἶναι τό συναί-
σθημα ἁγνό, ἄν δέν ὑπάρχει ἁπλότητα, ἄν ἡ ψυχή ἔχει ἰδιοτέλεια, δέν ἔρχεται ἡ
θεία χάρις.

Συμβαίνει τότε νά πηγαίνομε νά ἐξομολογούμαστε, ἀλλά νά μήν
αἰσθανόμαστε ἀνακούφιση.

Ἡ μετάνοια εἶναι πολύ λεπτό πράγμα. Ἡ μετάνοια ἡ ἀληθινή θά φέ-
ρει τόν ἁγιασμό. Ἡ μετάνοια μᾶς ἁγιάζει. ∆έν εὐθύνεται μονάχα ὁ ἄνθρωπος γιά
τά παραπτώματά του. Τά λάθη, οἱ ἁμαρτίες καί τά πάθη δέν εἶναι μόνο προσωπι-
κά βιώματα τοῦ ἐξομολογουμένου. Ὁ κάθε ἄνθρωπος ἔχει πάρει μέσα του καί τά
βιώματα τῶν γονέων του καί εἰδικά τῆς μητέρας, δηλαδή τό πῶς ζοῦσε ἡ μητέρα
του, ὅταν τόν κυοφοροῦσε, ἄν στενοχωριόταν, τί ἔκανε, ἄν κουραζόταν τό νευ-
ρικό της σύστημα, ἄν εἶχε χαρά, ἄν εἶχε θλίψη, ἄν εἶχε μελαγχολία. Ἐ, ὅλο τό
νευρικό σύστημα τό δικό της ἐπηρέασε τό νευρικό σύστημα τοῦ ἐμβρύου της.
Ὁπότε, ὅταν γεννηθεῖ τό παιδί καί μεγαλώσει, παίρνει μέσα του καί τά βιώματα
τῆς μητέρας του, δηλαδή ἄλλου ἀνθρώπου.

Ὑπάρχει, ὅμως, ἕνα μυστικό. Ὑπάρχει κάποιος τρόπος ν’ ἀπαλλαγεῖ ὁ
ἄνθρωπος ἀπ’ αὐτό τό κακό. Ὁ τρόπος αὐτός εἶναι ἡ γενική ἐξομολόγηση, ἡ ὁ-
ποία γίνεται μέ τήν χάρη τοῦ Θεοῦ.

Πολλές φορές ἔχω μεταχειρισθεῖ αὐτή τήν γενική ἐξομολόγηση
καί εἶδα θαύματα πάνω σ’ αὐτό. Τήν ὥρα πού τά λέεις στόν ἐξομολόγο, ἔρχεται
ἡ θεία χάρις καί σέ ἀπαλλάσσει ἀπ’ ὅλα τά ἄσχημα βιώματα καί τίς πληγές καί τά
ψυχικά τραύματα καί τίς ἐνοχές διότι τήν ὥρα πού τά λές, ὁ ἐξομολόγος εὔχεται
θερμά στόν Κύριο γιά τήν ἀπαλλαγή σου…

…Στόν πνευματικό ὑπάρχει Χάρις καί στόν παπά ὑπάρχει Χάρις. Τό
καταλαβαίνετε; ∆ηλαδή ἐνῶ ἐξομολογεῖται ὁ ἄνθρωπος, ὁ ἱερέας προσεύχεται γι’
αὐτόν. Συγχρόνως, ἔρχεται ἡ χάρις καί τόν ἐλευθερώνει ἀπ’ τά ψυχικά τραύμα-
τα, πού γιά χρόνια τόν βασανίζουν, χωρίς νά γνωρίζει τήν αἰτία τους. Ὦ, αὐτά
τά πιστεύω πολύ!

Ὁσίου Πορφυρίου τοῦ Καυσοκαλυβίτου, Βίος καί Λόγοι,
ἐκδ. Ἱ. Μ. Χρυσοπηγῆς Κρήτης.

33
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Νά μέ ἀφήσουν νά μετανοήσω λίγο!
Ὅσιος (άββᾶς) Σισώης

λεγαν γιά τόν ἀββᾶ Σισώη ὅτι, ὅταν πλησίασε ὁ θάνατός του καί οἱ πα-

Ἔ  τέρες κάθονταν κοντά του, ἔλαμψε πολύ τό πρόσωπό του καί τούς εἶ-
πε: "Μόλις ἦρθε ὁ ἀββᾶς Ἀντώνιος".

Σέ λίγο εἶπε: "Τώρα ἦρθε ἡ χορεία τῶν προφητῶν".

Ἔπειτα τό πρόσωπό του ξαναέλαμψε πάρα πολύ καί εἶπε: "Ἦρθε καί ἡ χορεία
τῶν Ἀποστόλων". Καί τό πρόσωπό του ἔλαμψε διπλάσια καί φαινόταν σάν νά
συνομιλοῦσε μέ κάποιους.

Τόν παρακάλεσαν οἱ γέροντες λέγοντας: "Μέ ποιόν μιλᾶς, πάτερ;"

"Νά", εἶπε, "ἦρθαν ἄγγελοι νά μέ πάρουν, καί τούς παρακαλῶ νά μέ ἀφήσουν νά
μετανοήσω λίγο ".

Οἱ γέροντες τοῦ ἀπάντησαν: "∆έν ἔχεις ἀνάγκη ἀπό μετάνοια, πάτερ".
Καί τότε αὐτός ἀποκρίθηκε: "Εἰλικρινά, δέν βλέπω στόν ἑαυτό μου ὅτι ἔβαλα ἀρ-
χή".

Ἀπό αὐτό κατάλαβαν ὅλοι ὅτι εἶναι τέλειος. Καί ξαφνικά ἔλαμψε πάλι τό πρόσω-
πό του σάν τόν ἥλιο, καί ὅλοι φοβήθηκαν.

Καί τούς εἶπε: "Βλέπετε; Ἦρθε ὁ Κύριος καί λέει: «Φέρτε μου τό σκεῦος τῆς ἐ-
ρήμου»". Καί ἀμέσως ξεψύχησε.

Φάνηκε τότε κάτι σάν ἀστραπή καί τό κελλί πλημμύρισε εὐωδία.

(Εὐεργετινός, Τόμος Α΄)

34
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Δέν ὑπάρχει ἀναγκαστική μετάνοια
Γέροντας Παΐσιος Ἁγιορείτης

Γ
έροντα, ὁ Ἀββᾶς Ἰσαάκ γράφει: Ὅταν ἡ μετάνοια γίνεται χωρίς προαί-
ρεση, οὔτε χαρά περιέχει, οὔτε λογίζεται ὡς ἄξια ἀνταμοιβῆς. Πῶς μπορεῖ
νά μετανοεῖ κανείς χωρίς τήν προαίρεσή του;

Ἀναγκάζεται (τάχα) νά μετανοήσει, μιά πού ξέπεσε στά μάτια τῶν ἄλ-
λων, ἄλλα δέν ἔχει ταπείνωση. Ἔτσι τό καταλαβαίνω. ∆έν εἶναι ἀναγκαστική ἡ
μετάνοια. Σοῦ ζητάω δηλαδή νά μέ συγχωρέσεις γιά ἕνα κακό πού σοῦ ἔκανα,
γιά νά γλυτώσω ἀπό τίς συνέπειες, ἀλλά ἐσωτερικά δέν ἀλλάζω. Ὁ διαβολεμένος
ἄνθρωπος κάνει δῆθεν ὅτι μετάνιωσε καί πηγαίνει μέ πονηριά, βάζει μετάνοιες
μέ προσποιητή καλωσύνη, γιά νά πλανήσει τούς ἄλλους.

Ἀλλά καί τό νά πάει κανείς νά πεῖ τίς ἁμαρτίες του στόν πνευματικό, γιατί
φοβᾶται μήπως πάει στήν κόλαση, κι αὐτό δέν εἶναι μετάνοια. Γιατί δέν εἶναι ὅτι
μετανοεῖ γιά τίς ἁμαρτίες του, ἀλλά τό θέμα εἶναι νά μήν πάει στήν κόλαση! Με-
τάνοια πραγματική εἶναι πρῶτα νά συναισθανθεῖ ὁ ἄνθρωπος τό σφάλμα του, νά
πονέσει, νά ζητήσει συγχώρεση ἀπό τόν Θεό καί μετά νά ἐξομολογηθεῖ. Ἔτσι θά
ἔρθει ἡ θεία παρηγοριά. Γιά αὐτό πάντα συνιστῶ μετάνοια καί ἐξομολόγηση. Μό-
νον ἐξομολόγηση ποτέ δέν συνιστῶ.

Νά, καί ὅταν γίνεται ἕνας σεισμός, βλέπει κανείς ὅτι ὅσοι ἔχουν καλή προ-
αίρεση συγκλονίζονται, μετανοοῦν καί ἀλλάζουν ζωή. Οἱ ἄλλοι, οἱ περισσότεροι,
ἔρχονται πρός στιγμήν σέ συναίσθηση, μόλις ὅμως περάσει ὁ κίνδυνος, πάλι γυ-
ρίζουν στήν παλιά τους ζωή. Γιά αὐτό, ὅταν μοῦ εἶπε κάποιος ὅτι στήν πόλη πού
μένει ἔγινε δυνατός σεισμός, τοῦ εἶπα: «Σᾶς κούνησε δηλαδή γερά. Σᾶς ξύπνησε
ὅμως;». «Μᾶς ξύπνησε, μᾶς ξύπνησε», μοῦ λέει. «Πάλι ὅμως θά κοιμηθεῖτε»,
τοῦ εἶπα.

35
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Περὶ μετανοίας
Ἅγιος Ἰγνάτιος Brianchaninov

Μ
ετανοεῖτε, ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Μετανοεῖτε καὶ πιστεύε-
τε στό Εὐαγγέλιο. Αὐτὰ ἦσαν τὰ πρῶτα λόγια τοῦ κηρύγματος τοῦ θε-
ανθρώπου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Αὐτὰ τὰ ἴδια λόγια λέγει καὶ σ’ ἐμᾶς μέχρι σή-
μερα, μέσῳ τοῦ Εὐαγγελίου.
Ὅταν ἐπληθύνθη ἡ ἁμαρτία στὸν κόσμο,
κατῆλθε ἐδῶ στὴν γῆ μας ὁ Παντοδύναμος Ἰ-
ατρός. Κατῆλθε στὸν τόπο αὐτὸν τῆς ἐξορίας,
στὸν τόπο τῶν βασάνων καὶ τῶν παθῶν μας,
ποὺ εἶναι μία πρόγευση τῶν αἰωνίων βασάνων
τῆς κολάσεως, καὶ εὐαγγελίζεται τὴν λύτρω-
ση, τὴν χαρὰ καὶ τὴν ἴαση σὲ ὅλους τοὺς ἀν-
θρώπους, χωρὶς ἐξαίρεση, λέγοντας «μετανο-
εῖτε».
Ἡ δύναμις τῆς μετανοίας εἶναι θε-
μελιωμένη στὴν δύναμη τοῦ Θεοῦ. Ὁ Ἰα-
τρὸς εἶναι πανίσχυρος καὶ ἡ ἴαση ποὺ Ἐκεῖνος
χαρίζει εἶναι παντοδύναμη. Τὴν ἐποχὴ ἐκείνη,
ὅταν κήρυττε ἐδῶ στὴν γῆ ὁ Κύριος, καλοῦ-
σε σὲ θεραπεία ὅλους ὅσοι ἦσαν ἄρρω-
στοι ἀπὸ τὴν ἁμαρτία καὶ δὲν θεωροῦσε
καμία ἁμαρτία ὡς ἀθεράπευτη. Καὶ τώρα,
ἐπίσης, συνεχίζει νὰ καλεῖ ὅλους καὶ ὑπόσχε-
ται καὶ χαρίζει πράγματι τὴν ἄφεση γιὰ κάθε ἁμαρτία καὶ τὴν ἴαση γιὰ κάθε ἁ-
μαρτωλὴ ἀσθένεια…
Τί σημαίνει νὰ μετανοήσουμε; Σημαίνει νὰ ὁμολογήσουμε τὶς ἁμαρτίες
μας καὶ νὰ μεταμεληθοῦμε γι’ αὐτές. Σημαίνει ἀκόμη νὰ πάψουμε νὰ τὶς διαπράτ-
τουμε καὶ ποτὲ πλέον νὰ μὴν ἐπιστρέψουμε σ’ αὐτές, ὅπως εἶπε κάποιος μεγάλος
ἅγιος Πατέρας ἀπαντώντας σὲ ἀνάλογη ἐρώτηση. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ πολλοὶ ἄν-
θρωποι μεταβάλλονται σὲ ἁγίους τῆς Ἐκκλησίας μας καὶ πολλοὶ ἄνομοι σὲ ἀν-
θρώπους εὐλαβεῖς καὶ δικαίους.
Ὅταν καταληφθεῖς ἀπὸ ἀκηδία καὶ εἶσαι ψυχικά ἐξασθενημένος,
μὴν πεῖς μέσα σου «ἔχω περιπέσει σὲ βαριὰ ἁμαρτήματα. Μὲ τὴν μακροχρόνια
ἁμαρτωλὴ ζωή μου ἔχω ἀποκτήσει ἁμαρτωλὲς συνήθειες, ποὺ μὲ τὴν πάροδο
τοῦ χρόνου ἔχουν γίνει σὰν φυσικές μου ἰδιότητες καὶ ἔχουν κάνει ἀδύνατη γιὰ
μένα τὴν μετάνοια». Αὐτοὺς τοὺς σκοτεινοὺς λογισμούς σοῦ ἐμπνέει ὁ νοητὸς ἐ-
χθρός σου, ποὺ δὲν τὸν ἔχεις προσέξει ἀκόμη, καὶ δὲν τὸν ἔχεις ἀντιληφθεῖ. Ἐ-
κεῖνος γνωρίζει τὴν δύναμη τῆς μετανοίας καὶ φοβεῖται μήπως ἡ μετάνοια σὲ ἀ-

36
ΑΝΟΙΞΗ 2014

ποσπάσει ἀπὸ τὴν ἐξουσία του. Καὶ προσπαθεῖ νὰ σὲ ἀφελκύσει ἀπὸ τὴν μετά-
νοια μὲ τὸν λογισμὸ ὅτι ὁ Θεὸς δὲν ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ ἐπιφέρει παντοδύναμη
τὴν ἰατρεία του στὴν κατάστασή σου αὐτή. Αὐτοῦ τοῦ πολέμου τὴν ἐμπειρία εἶ-
χε καὶ ὁ Προφήτης ∆αβὶδ ὅταν ἔλεγε: «Κύριε, τί ἐπληθύνθησαν οἱ θλίβοντές με;
Πολλοὶ ἐπανίστανται ἐπ’ ἐμέ. Πολλοὶ λέγουσι τῇ ψυχῇ μου, οὐκ ἔστι σωτηρία αὐ-
τῷ ἐν τῷ Θεῷ αὐτοῦ. Σὺ δέ, Κύριε, ἀντιλήπτωρ μου εἶ, δόξα μου καὶ ὑψῶν τὴν
κεφαλήν μου. Φωνή μου πρὸς Κύριον ἐκέκραξα καὶ ἐπήκουσέ μου ἐξ ὄρους ἁγί-
ου αὐτοῦ».
Ἂς πάρουμε θάρρος, διότι γιά μᾶς, ἀκριβῶς γιά χάρη μας, ὁ Κύριος ἐπε-
τέλεσε τὸ μέγα ἔργον τῆς ἐνανθρωπήσεώς του! Ἐπέβλεψε μὲ ἀσύλληπτο ἔλεος
στὶς ἀσθένειές μας. Ἂς πάψουμε νὰ ταλαντευόμαστε, ἂς πάψουμε νὰ παραδινό-
μαστε στὴν ἀκηδία καὶ τὴν ἀμφιβολία. Ἂς πλησιάσουμε γεμάτοι πίστη, ζῆλο καὶ
εὐγνωμοσύνη καὶ ἂς ἀρχίσουμε τὴν μετάνοια. Ἂς συμφιλιωθοῦμε διὰ μέσου αὐ-
τῆς πρὸς τὸν Θεόν. Ἂς ἀνταποκριθοῦμε, ὅσον μᾶς εἶναι δυνατόν, μὲ τὶς ἀσθενι-
κὲς δυνάμεις μας στὴν μεγάλη ἀγάπη τοῦ Κυρίου πρὸς ἐμᾶς, ὅπως μποροῦν νὰ
ἀνταποκρίνονται στὴν ἀγάπη τοῦ ∆ημιουργοῦ τὰ δημιουργήματά του, τὰ ὁποῖα
μάλιστα ἔπεσαν στὴν ἁμαρτία: Ἂς μετανοήσουμε! Ἂς μετανοήσουμε ὄχι μόνο μὲ
λόγια, ἂς δώσουμε μαρτυρία τῆς μετανοίας μας, ὄχι μόνο μὲ λίγα δάκρυα τῆς
στιγμῆς, οὔτε μόνο μὲ τὴν ἐξωτερικὴ συμμετοχὴ στὶς ἱερὲς ἀκολουθίες τῆς Ἐκ-
κλησίας, νὰ τελοῦμε μόνο τὶς ἐκκλησιαστικὲς ἱεροτελεστίες, ὅπως περιορίζονταν
νὰ πράττουν οἱ Φαρισαῖοι. Ἂς προσκομίσουμε μαζὶ μὲ τὰ δάκρυα καὶ μὲ τὴν ἐξω-
τερικὴ εὐσέβεια καὶ τὸν ἄξιο καρπὸ τῆς μετανοίας μας. Ἂς μεταβάλουμε τὴν ἁ-
μαρτωλὴ ζωή μας σὲ σύμφωνη μὲ τὸ Εὐαγγέλιο βιοτή.
Ὁ Θεὸς ἐγνώριζε τὴν ἀσθένεια τῶν ἀνθρώπων. Ἐγνώριζε ὅτι καὶ μετὰ
τὸ Βάπτισμα θὰ πέφτουν σὲ παραπτώματα καὶ ἁμαρτίες. Γι’ αὐτὸν τὸν λόγο καὶ
θέσπισε στὴν Ἐκκλησία του τὸ Μυστήριο τῆς Μετανοίας, διὰ τῆς ὁποίας καθαρί-
ζονται οἱ ἁμαρτίες ποὺ διεπράχθησαν μετὰ τὸ Βάπτισμα. Ἡ μετάνοια πρέπει νὰ
συμβαδίζει μὲ τὴν πίστη στὸν Χριστό καὶ νὰ προηγεῖται ἀπὸ τὸ εἰς Χριστὸν Βά-
πτισμα. Μετὰ δὲ τὸ Βάπτισμα βοηθεῖ ἐκεῖνον ποὺ πίστεψε στὸν Χριστὸ καὶ βα-
πτίσθηκε σ’ αὐτόν, νὰ διορθώσει τὶς παραβάσεις τῶν ὑποχρεώσεών του.
Μὲ τό μυστήριο τῆς ἐξομολογήσεως καθαρίζονται καὶ ἐκπλύνονται τε-
λείως ὅλες οἱ ἁμαρτίες ποὺ ἔχουν διαπραχθεῖ ἐν λόγῳ ἢ ἔργῳ ἢ διανοίᾳ. Γιὰ νὰ
ἐξαλειφθοῦν ἀπὸ τὴν καρδιὰ οἱ ἁμαρτωλὲς συνήθειες ποὺ μὲ τὴν πάροδο τῶν ἐ-
τῶν ἔχουν ριζώσει μέσα της, χρειάζεται νὰ ἐμμένει κανεὶς συνεχῶς καὶ σταθερὰ
στὴν μετάνοια. Ἡ συνεχὴς καὶ σταθερή μετάνοια βιώνεται ὡς συνεχὴς συντριβὴ
τοῦ πνεύματος καὶ συνίσταται στὴν πάλη μὲ τοὺς λογισμοὺς καὶ τὶς ἐπιθυμίες, μὲ
τὰ ὁποῖα ἐκδηλώνεται τὸ κρυμμένο στὴν καρδιά ἁμαρτωλὸ πάθος, στὴν χαλινα-
γώγηση τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων καὶ τῆς κοιλιᾶς, στὴν ταπεινὴ προσευχὴ καὶ
στὴν συχνὴ ἐξομολόγηση.

Ἀπόσπασμα ἀπό τό «Πατερικόν Κυριακοδρόμιον»,
Ἱ. Κελλίον Ἁγίου Νικολάου Μπουραζέρη, 2003.

37
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ
Ἐπίσκοπος ∆ιοκλείας Μεγ. Βρετανίας, Κάλλιστος Ware

ἅγιος Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἄρχι-

Ὁ   ζαν τὰ κηρύγματά τους μὲ τὰ ἴδια λόγια· «Μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ
Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ Εὐαγγελίου· ἡ μετά-
νοια. Χωρὶς μετάνοια, δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξει καινούρια ζωή, οὔτε σωτηρία, οὔτε
εἴσοδος στὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Ἡ μετάνοια μάλιστα δὲν εἶναι κάποιο προκα-
ταρκτικὸ στάδιο, ἀλλὰ μιὰ διὰ βίου πορεία.
Ὁ ἅγιος Μᾶρκος ὁ Μοναχὸς ὑποστηρίζει: «Κανείς δέν εἶναι τόσο ἀγαθός
καὶ οἰκτίρμων, ὅπως ὁ Θεός· καί αὐτόν πού δέν μετανοεῖ, δέν τόν ἐγκαταλείπει.
Ὅλες οἱ ἐντολές σέ ἕνα καταλήγουν, στὸν τῆς μετανοίας ὅρον. ∆ιότι δέν κρινό-
μαστε ἀπό τό πλῆθος τῶν κακιῶν πού πράττουμε, ἀλλά γιά ἐκεῖνα πού δέν θέ-
λουμε νά μετανοήσουμε. Καί γιά τούς ἀδύναμους καί γιά τούς προχωρημένους
στήν πίστη μέχρι τόν θάνατο ἀτέλεστος εἶναι ἡ μετάνοια».
Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ πὼς ἡ εὐχή στόν Ἰησοῦ
- ποὺ τόσο πολὺ ἐξασκεῖται σήμερα σὲ σύγκριση
μὲ ὅ,τι γινόταν πρὶν πενῆντα χρόνια- εἶναι κατ’ ἐ-
ξοχὴν (ἂν ὄχι ἀποκλειστικὰ) μιὰ εὐχὴ μετανοίας,
ἰδιαίτερα ὅταν χρησιμοποιεῖται στὴν πλήρη μορ-
φή της· «Κύριε ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θε-
οῦ, ἐλέησόν με τὸν ἁμαρτωλόν».
Ὑπάρχει ἡ τάση νὰ στρέφουμε τὴν προ-
σοχή μας μόνο πρὸς τὴν μιὰ πλευρὰ τῆς
Ὀρθοδοξίας. Μιλᾶμε γιὰ τὴν δόξα τοῦ θείου
φωτὸς τῆς Μεταμόρφωσης τοῦ Χριστοῦ, γιὰ τὸ
νόημα τοῦ ἀναστάσιμου θριάμβου τὴν Κυριακή τοῦ Πάσχα, ὅπως μιλᾶμε καὶ γιὰ
τὴν χαρὰ τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, γιὰ τὴν πνευματικὴ ὀμορφιὰ τῶν εἰκόνων, γιὰ
τὴν θεία Λειτουργία, ὡς εἰσδοχὴ στὸν Μέλλοντα Αἰῶνα. Καὶ εἶναι φυσικὰ σωστὸ
νὰ τονίζονται ὅλα αὐτά. Ἄς προσέξουμε, ὡστόσο, νὰ μὴν εἴμαστε μονόπλευροι.
Ἡ Μεταμόρφωση καὶ ἡ Ἀνάσταση συνδέονται ἀναπόσπαστα μὲ τὴν Σταύρωση,
ὡς χριστιανοὶ εἴμαστε ὄντως μάρτυρες «χαρᾶς μεγάλης σφόδρα» (Ματθ. 2, 10)
τοῦ Εὐαγγελίου· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραβλέπουμε πὼς «διὰ τοῦ Σταυροῦ ἦλθε
χαρὰ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ» (Ὄρθρος Κυριακῆς). Ἡ μεταμόρφωση τοῦ κόσμου δὲν
μπορεῖ νὰ πραγματοποιηθεῖ παρὰ μόνο μέσα ἀπὸ τὴν αὐταπάρνηση καὶ τὴν ἄ-
σκηση.
Τί σημαίνει ὅμως μετάνοια; Συνήθως θεωρεῖται ὡς θλίψη γιὰ τὴν ἁμαρτί-
α, ἕνα αἴσθημα ἐνοχῆς, μιὰ αἴσθηση στενοχώριας καὶ τρόμου γιὰ τὶς πληγὲς ποὺ
προκαλέσαμε στοὺς ἄλλους καὶ στὸν ἑαυτό μας. Μιὰ τέτοια ἄποψη ὅμως εἶναι ἐ-
πικίνδυνα ἀτελής. Ἡ στενοχώρια καὶ ὁ τρόμος ὑπάρχουν πράγματι συχνὰ στὴν
βίωση τῆς μετάνοιας, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁλόκληρη ἡ μετάνοια, δὲν ἀποτελοῦν κἄν
38
ΑΝΟΙΞΗ 2014

τὸ σπουδαιότερο τμῆμα της. Ἂν θεωρήσουμε ὅμως κατὰ τρόπο κυριολεκτικὸ
τὸν ὅρο «μετάνοια», τότε θὰ βρεθοῦμε πιὸ κοντὰ στὴν καρδιὰ τοῦ ζητήματος.
Μετάνοια σημαίνει «ἀλλαγὴ τοῦ νοῦ»· ὄχι ἁπλῶς λύπη γιὰ τὸ παρελθόν, ἀλλὰ
μιὰ θεμελιώδης μεταμόρφωση τῆς ὅρασής μας, ἕνας νέος τρόπος νὰ βλέπουμε
τὸν ἑαυτό μας, τοὺς ἄλλους καὶ τὸν Θεό. Σύμφωνα μὲ τὸ πρωτοχριστιανικό
κείμενο «Ποιμήν» τοῦ Ἑρμᾶ (2ος αἰ.), εἶναι «μιὰ μεγάλη κατανόηση». Μιὰ μεγά-
λη κατανόηση καὶ ὄχι, ἀναγκαστικά, μιὰ συναισθηματικὴ κρίση. Ἡ μετάνοια δὲν
εἶναι ἕνας παροξυσμὸς τύψεων καὶ αὐτολύπησης, ἀλλὰ μεταστροφή, ἐπανατο-
ποθέτηση τοῦ κέντρου τῆς ζωῆς μας στὴν Ἁγία Τριάδα.
Ὡς «νέος νοῦς», ὡς μεταστροφὴ καὶ ἐπανατοποθέτηση τοῦ κέντρου
τῆς ζωῆς, ἡ μετάνοια εἶναι κάτι τὸ θετικὸ καὶ ὄχι ἀρνητικό. «Μετάνοιά ἐστι θυγά-
τηρ ἐλπίδος καὶ ἄρνησις ἀνελπιστίας», λέγει ὁ ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος. Με-
τάνοια σημαίνει πὼς κοιτάζω ὄχι πρὸς τὰ κάτω, στὶς δικές μου ἐλλείψεις, ἀλλὰ
πρὸς τὰ πάνω, στὴν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ· ὄχι πρὸς τὰ πίσω αὐτομεμφόμενος, ἀλλὰ
πρὸς τὰ μπρὸς μὲ ἐμπιστοσύνη. Μετάνοια εἶναι νὰ βλέπω ὄχι τὸ γιατί ἀπέτυχα
νὰ γίνω κάτι, ἀλλὰ τί ἀκόμη μπορῶ νὰ γίνω μὲ τὴν Χάρη τοῦ Χριστοῦ.
Ὅταν ἡ μετάνοια ἑρμηνευθεῖ μὲ αὐτὴ τὴν θετικὴ ἔννοια, δὲν θεωρεῖται
πλέον μιὰ ἁπλὴ πράξη, ἀλλὰ μιὰ συνεχὴς στάση. Στὴν προσωπικὴ ἐμπειρία κάθε
ἀνθρώπου ὑπάρχουν ἀποφασιστικὲς στιγμὲς μεταστροφῆς, στὴν παροῦσα ὅμως
ζωὴ τὸ ἔργο τῆς μετάνοιας παραμένει πάντα ἀνολοκλήρωτο. Ἡ μεταστροφὴ ἢ ἡ
ἐπανατοποθέτηση τοῦ κέντρου τῆς ζωῆς μας πρέπει συνεχῶς νὰ ἀνανεώνεται·
μέχρι τὴν στιγμὴ τοῦ θανάτου, ὅπως τὸ κατανόησε ὁ ἀββᾶς Σισώης, «ἡ ἀλλαγὴ
τοῦ νοὸς» πρέπει νὰ εἶναι ὅλο καὶ πιὸ ριζική, καὶ ἡ «μεγάλη κατανόηση» ὅλο καὶ
πιὸ βαθιά.
Ἡ μετάνοια, λοιπόν, εἶναι μιὰ φώτιση, μιὰ μετάβαση ἀπὸ τὸ σκότος στὸ
φῶς· μετάνοια σημαίνει νὰ ἀνοίξουμε τὰ μάτια μας στὴν θεϊκὴ ἀκτινοβολία· ὄχι
νὰ καθόμαστε θλιμμένοι στὸ λυκόφως, ἀλλὰ νὰ χαιρετοῦμε τὴν αὐγὴ ποὺ ἔρχε-
ται. Ἡ μετάνοια ἔχει ἐπίσης ἐσχατολογικὸ χαρακτῆρα, εἶναι ἕνα ἄνοιγμα πρὸς τὰ
Ἔσχατα, ποὺ δὲν βρίσκονται ἁπλῶς στὸ μέλλον, ἀλλὰ εἶναι ἤδη παρόντα· τὸ νὰ
μετανοοῦμε σημαίνει ὅτι ἀναγνωρίζουμε πὼς ἡ Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν βρίσκεται
ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν καὶ λειτουργεῖ ἀνάμεσά μας καὶ ὅτι, ἂν ἀποδεχτοῦμε τὸν ἐρχο-
μὸ τῆς Βασιλείας, ὅλα τά πράγματα θὰ γίνουν καινούρια γιὰ μᾶς.
«Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται» (Ματθ. 5, 4)· ἡ
μετάνοια ἐκφράζει ὄχι ἁπλῶς τὸ πένθος γιὰ τὶς ἁμαρτίες μας, ἀλλὰ καὶ τὴν «πα-
ρηγοριὰ» ἢ «παράκληση», ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴν βεβαιότητα τῆς συγχώρεσης
τοῦ Θεοῦ. Ἡ «μεγάλη κατανόηση» ἢ «ἀλλαγὴ νοός», ποὺ σημαίνει ἡ μετάνοια,
συνίσταται ἀκριβῶς σὲ τοῦτο· στὴν ἀναγνώριση ὅτι τὸ φῶς λάμπει στὸ σκοτάδι
καὶ πὼς τὸ σκοτάδι δὲν καταπίνει τὸ φῶς (Ἰωάν. 1, 5). Μετάνοια, μὲ ἄλλα λόγια,
εἶναι ἡ ἀναγνώριση πὼς ὑπάρχει καλό, ὅπως καὶ κακό, ἀγάπη, ὅπως καὶ μῖσος·
καὶ εἶναι βεβαίωση πὼς τὸ καλὸ εἶναι δυνατότερο, εἶναι ἡ πίστη στὴν τελικὴ νίκη
τῆς ἀγάπης.

«Ἡ ἐντὸς ἡμῶν Βασιλεία», ἐκδ. Ἀκρίτας (ἀποσπάσματα).
39
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Πορεία μετανοίας
Ἀρχιμ. Σωφρονίου Σαχάρωφ

Σ
τήν ἀρχή τῆς μετάνοιας ἐπικρατεῖ θλίψη, σύντομα ὅμως διαπιστώνουμε ὅτι
μπαίνει μέσα μας ἐνέργεια νέας ζωῆς, πού προκαλεῖ θαυμαστή ἀλλοίωση
τοῦ νοῦ. Αὐτή ἡ κίνηση πρός μετάνοια ἐμφανίζεται ὡς ἀνεύρεση τοῦ Θεοῦ
τῆς ἀγάπης. Ἐνώπιoν τοῦ πνεύματός μας διαγράφεται εὐκρινέστερα ἡ μεγαλο-
πρεπής εἰκόνα τοῦ Πρωτοπλάστου Ἀνθρώπου.

Ἀτενίζοντας αὐτή τήν ὡραιότητα ἀνακαλύπτουμε
ποιά φοβερή διαστροφή ἔπαθε μέσα μας ἡ πρωταρχική
ἰδέα τοῦ ∆ημιουργοῦ γιά μᾶς. Ἡ χάρη τῆς μετάνοιας μᾶς
ἀποκαλύπτει τήν εἰκόνα τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Ὦ, πόσο ὀ-
δυνηρή εἶναι ἡ πορεία αὐτή! Φλογερή ρομφαία διαπερνᾶ
τήν καρδιά μας.

Καί πῶς νά μιλήσουμε γιά τήν φρίκη, πού νοιώθου-
με τότε; Καί πῶς νά περιγράψουμε τήν πράξη αὐτή τῆς
ἀναπλάσεώς μας ἀπό τόν Θεό; Ἡ εἰκόνα τοῦ «Μονογε-
νοῦς καί ὁμοουσίου τῷ Πατρί Υἱοῦ καί Λόγου» ἀνάβει
μέσα μας δυνατό πόθο νά ὁμοιωθοῦμε μέ Αὐτόν σέ ὅλα.
Καί βρισκόμαστε ξανά στήν παράδοξη θέση: Πάσχουμε,
ἀλλά μέ ἄλλο πόνο, πού πρίν μᾶς ἦταν ἄγνωστος. Εἶναι
πόνος πού μᾶς ἐμπνέει, δέν σκοτώνει. Σ’ αὐτόν συνυπάρχει ἄκτιστη δύναμη.
Μπαίνουμε στήν θεία ἀπειρότητα. Μένουμε ἐκστατικοί μέ ὅσα γεγονότα μᾶς
συμβαίνουν. Τό μεγαλεῖο Του μᾶς ὑπερβαίνει.

Σμικρυνόμαστε ὅταν τό συνειδητοποιήσουμε, συγχρόνως δέ ἔρχεται
ὁ Θεός νά μᾶς ἀγκαλιάσει, ὅπως ὁ Πατέρας τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς. Ὁ φόβος
καί ὁ τρόμος ἀποχωροῦν δίνοντας τήν θέση τους στήν παρουσία τοῦ Θεοῦ. Ὁ
Πατέρας μᾶς ντύνει μέ πολύτιμα ροῦχα, μᾶς στολίζει μέ οὐράνιες δωρεές, καλύ-
τερη τῶν ὁποίων εἶναι ἡ ἀγάπη πού ὅλα τά σκεπάζει. Ὁ πρῶτος πόνος τῆς μετά-
νοιάς μας μεταβάλλεται σέ χαρά καί γλυκύτητα ἀγάπης. Τώρα ἡ ἀγάπη παίρνει
νέα μορφή: τήν εὐσπλαγχνία σέ κάθε κτίσμα πού στερεῖται τό θεῖο Φῶς.

Ὁ ἐνθουσιασμός εἶναι μεγάλος καί ἀκόμα περισσότερο ἀπό τό γεγονός
ὅτι ἀρχίζουμε νά κατανοοῦμε τό θέλημα τοῦ Θεοῦ, βλέπουμε τούς ἑαυτούς μας
στόν δρόμο τῆς δημιουργικῆς πορείας τοῦ Ἴδιου τοῦ Θεοῦ. Συνεργασθήκαμε
μαζί Του γιά τήν ἀνόρθωσή μας ἀπό τήν πτώση καί τήν παραμόρφωση καί μᾶς
κάνει συνεργάτες Του, «εἰς τό Αὐτοῦ γεώργιον». Αὐτή εἶναι ἡ πορεία τῆς «ἐν
Πνεύματι» ἀναγεννήσεώς μας μέ τήν μετάνοια.

40
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Ὁ χειροτονητήριος λόγος τοῦ νέου ἱερέα μας
π. Ζήσης Κτενίδης

Σεβασμιώτατε,

Σ
ᾶς εὐχαριστῶ ἐκ βάθους ψυχῆς γιά τήν μεγάλη τιμή πού μοῦ κάνετε σήμε-
ρα, τελώντας τό Μεγάλο Μυστήριο τῆς Χειροτονίας μου εἰς Πρεσβύτερον.
Αἰσθάνομαι τήν ἀνάγκη σέ αὐτήν τήν τόσο πολύ σημαντική στιγμή τῆς ζω-
ῆς μου, νά μοιραστῶ μαζί σας κάποιες σκέψεις καί μερικές ἐμπειρίες μου ἀπό
τούς τελευταίους δέκα μῆνες πού διακονῶ σύν Θεῷ, ὡς κληρικός σέ αὐτήν ἐδῶ
τήν ἐκκλησία.
Ἡ πρώτη ἐντύπωση πού ἀποκτᾶς
μπαίνοντας στόν κλῆρο εἶναι ὅτι
ὁλόκληρη ἡ ἐκκλησιαστική κοινό-
τητα σέ ἀγκαλιάζει. Ὁ ἐνθουσια-
σμός καί οἱ προσδοκίες τῶν πι-
στῶν εἶναι πολλές. Τό ἴδιο καί ἡ
ἀγάπη πού σοῦ προσφέρουν,
πολλές φορές χωρίς νά νιώθεις ὅ-
τι ἔχεις κάνει κάτι γι' αὐτό. Οἱ πα-
λαιότεροι κληρικοί εἶναι πρόθυμοι
νά δώσουν συμβουλές καί νά βο-
ηθήσουν σέ ὁποιαδήποτε δυσκο-
λία ἀντιμετωπίσεις. Οἱ ἐπίσκοποι εἶναι ἀνεκτικοί σέ ὁποιοδήποτε σφάλμα ἤ παρά-
λειψή σου καί συνήθως θά ποῦν ἕναν καλό λόγο, κάποιες φορές καί ἀρκετά πα-
ραμυθητικό.
Ἐνώπιον τοῦ θυσιαστηρίου νιώθεις δέος, ἀναξιότητα καί βαθιά συγκίνηση
πού ἐπιτέλους πραγματοποιεῖται αὐτό πού ἐπιθυμοῦσες τόσα πολλά χρόνια. Ἐνῶ
μέχρι τώρα ἡ σωματική ἐπαφή σου μέ τά ἄχραντα μυστήρια ἦταν μόνο ἡ στιγμή
πού κοινωνοῦσες μέ τήν λαβίδα, ἀπό τό χρονικό σημεῖο πού ἀνέρχεσαι στό ἱερό
βῆμα, βλέπεις μπροστά σου διαρκῶς τά Τίμια ∆ῶρα, ἀξιώνεσαι νά τά κρατήσεις
στά ἴδια τά χωμάτινα χέρια σου.
Νιώθεις ὅλη σου ἡ ὕπαρξη νά ψηλαφεῖ τά Μυστήρια τοῦ Θεοῦ.
Ἡ χάρις Του σκεπάζει ὅλη τήν ζωή σου, ὅλες τίς ἐκφάνσεις της. Ὁ οὐρανός
γίνεται ἀνέφελος. Νιώθεις, μέ τήν ἀφέλεια τῆς νιότης, ὅτι ἀγαπᾶς ὅλους τούς
ἀνθρώπους. Σάν τόν πρῶτο ἔρωτα, πιστεύεις ὅτι ἔτσι θά ζεῖς τήν ζωή σου γιά
πάντα.
Ὅταν περάσει κάποιο σύντομο χρονικό διάστημα καί ὁ ἐνθουσιασμός φύ-
γει, ἔρχεσαι ἀντιμέτωπος πάλι μέ τόν ἴδιο σου τόν ἑαυτό καί τήν φιλαυτία σου.
Τά καλά λόγια πού σοῦ ἀπευθύνουν οἱ ἄνθρωποι, ἡ ἀνάγκη τους νά ἀκούσουν ἕ-
ναν λόγο ἀπό ἕναν ἱερέα καί νά σέ ἐμπιστευτοῦν ἤ πολλές φορές καί ἡ αὐθεντία

41
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

πού σοῦ ἀναγνωρίζουν, μποροῦν νά ὁδηγήσουν στόν ἐφησυχασμό, στήν ἐπανά-
παυση, στήν αὐταρέσκεια, ἤ ἀκόμη χειρότερα, σέ μιά αἴσθηση ἐξουσίας ἐπάνω
τους. Μπορεῖς πολύ εὔκολα νά ξεχάσεις γιά ποιόν λόγο ἔχεις κληθεῖ νά διακονή-
σεις. Μπορεῖς πολύ γρήγορα νά κρυφτεῖς πίσω ἀπό τό σχῆμα πού φορᾶς καί νά
λησμονήσεις ὅτι πρῶτα ἀπό ὅλα εἶσαι Χριστιανός, δηλαδή ἕνας μετανοῶν ἄνθρω-
πος πού σκοπός τῆς ζωῆς του εἶναι ἡ ἀγάπη τοῦ πλησίον ὡς ἑαυτόν. Νά ἀλλάξει
τό κέντρο βάρους σου. Θεός σου νά γίνει ἡ ἐπίγεια δόξα, ἡ ἄνεση, ἡ κάθε εἴδους
αὐτάρκεια. Θεός σου νά γίνει ὁ ἴδιος σου ὁ ἑαυτός.
Ποιόν ἀκολουθεῖς; Ἕναν βασιλέα μιᾶς ἐπί-
γειας δόξης ἤ τόν βασιλέα Χριστό, τόν Ἐσταυρω-
μένο; Τό ἐρώτημα πού μοῦ ἔθεσε ὁ Μακαριώτα-
τος σέ μιά κρίσιμη περίοδο τῆς ζωῆς μου τό συ-
ναντῶ διαρκῶς μπροστά μου ὡς Χριστιανός.
Κάπου ἐδῶ ἔρχεται ἡ πραγματικότητα αὐ-
τῆς τῆς ζωῆς καί ὁ ἴδιος ὁ κόσμος γιά νά σοῦ θυ-
μίσει ὅτι δέν εἶσαι "βασιλιάς". Ὅπως πολύ καλύ-
τερα ἀπό μένα γνωρίζετε, ζοῦμε σέ μιά ἀποχρι-
στιανοποιημένη κοινωνία ὅπου κυρίαρχα χαρα-
κτηριστικά εἶναι ἡ ἀπογοήτευση, ἡ θλίψη καί ἡ ἀγανάκτηση. Οἱ περισσότεροι
συμπατριῶτες μας ἔχουν ἀρνηθεῖ τήν πίστη μας κι ἔτσι ἕνας κληρικός συχνά ἀντι-
μετωπίζεται ἀπό τούς μή ἐκκλησιαζόμενους μέ ἀδιαφορία, ἐνίοτε δέ μέ ἀπαξίωση.
"Πέτρο, μέ ἀγαπᾶς; Ποίμαινε τά πρόβατά μου". Τά λόγια τοῦ Κυρίου μας,
αὐτή ἡ συγκλονιστική προτροπή πρός τόν Ἀπόστολο, αὐτή ἡ προτροπή πού ἔχει
δοθεῖ καί ἔχει συγκινήσει ἀμέτρητους πρεσβυτέρους ἀπό τήν ἡμέρα τῆς Πεντηκο-
στῆς μέχρι καί σήμερα, αὐτή ἡ προτροπή πού δόθηκε ἀπό τόν Μακαριώτατο καί
σέ μένα τόν ἀνάξιο, ἠχεῖ στά αὐτιά μου διαρκῶς. Μοῦ δείχνει τόν δρόμο.
Οἱ πιό ἀληθινές μας στιγμές εἶναι ἐκεῖνες ὅπου μοιραζόμαστε τίς χαρές καί
τίς λύπες μας μέ τούς ἄλλους. Καί ὁ κάθε ἀδελφός μας ἔχει τήν ἐπιθυμία νά μοι-
ραστεῖ κάτι. Στήν ζωή ἑνός κληρικοῦ οἱ ἀφορμές γιά αὐτό τό μοίρασμα εἶναι πολ-
λές. Οἱ ἄνθρωποι περισσότερο ἔχουν τήν ἀνάγκη κάποιος νά τούς ἀκούσει οὐσια-
στικά, παρά νά τούς μιλήσει.
Ὅσο θυμᾶμαι ὅτι στήν ἐκκλησία εἶμαι γιά τούς ἄλλους, ὅσο θυμᾶμαι ὅτι ὁ
παράδεισος καί ἡ κόλασή μου ξεκινάει ἀπό τήν ἀγάπη πρός τόν πλησίον, ἡ ζωή
μου ἀνανοηματοδοτεῖται. Ἡ ἱεροσύνη δέν εἶναι μία συνήθεια, μιά ρουτίνα, ἕνα ἐ-
πάγγελμα. Εἶναι ἱεραποστολή, εἶναι διακονία, εἶναι ἡ σωτηρία τῆς ψυχῆς μου. Ὁ
οὐρανός γίνεται καί πάλι ἀνέφελος καί ἡ ζωή μου διάφανη.
Στίς κακοτοπιές καί στά ἐπικίνδυνα μονοπάτια, διαρκῶς δίπλα μου ὁ
πνευματικός. Ὡς ἔμπειρος ἱερέας, δέν στέκεται ἀπόμακρος, δέν μένει ἀμέτοχος
τῶν προκλήσεων καί τῶν πειρασμῶν πού μοῦ παρουσιάζονται, δέν μέ ἀντιμετω-
πίζει ἀπό κάποιο ὕψος. Μέ τόν τρόπο του καί τήν ἁπλότητά του μέ καλεῖ νά τόν
μιμηθῶ. Ἔρχεται στό ἐπίπεδό μου γιά νά μπορῶ νά τόν καταλάβω. Μέ καλεῖ νά
νοιάζομαι καί νά δείχνω πραγματικό ἐνδιαφέρον καί συμπαράσταση στόν πόνο
τῶν ἀνθρώπων. Μέ καλεῖ νά ἔχω σάν κέντρο τῆς ζωῆς μου τήν μετάνοιά μου μέ

42
ΑΝΟΙΞΗ 2014

σκοπό τήν συνάντηση μέ τόν ἀδελφό. Μέ καλεῖ σέ μία ὑπέρβαση τοῦ ἑαυτοῦ καί
τῆς φιλαυτίας μου. Λειτουργεῖ σάν πραγματικός συνοδοιπόρος καί ὁδηγητής. Λει-
τουργεῖ εἰς τῦπον Χριστοῦ στήν ζωή μου καί τόν εὐχαριστῶ βαθύτατα.
Παράλληλα, ἡ παιδεία καί ὁ πολιτισμός μέσα στά ὁποῖα ἀνατράφηκα λει-
τουργοῦν σάν μία στέρεη βάση καί ὅλα αὐτά τά χρόνια εἶναι ἀναπόσπαστο κομ-
μάτι τῆς προσωπικῆς μου ταυτότητας. Ἔτσι, ὀφείλω νά εὐχαριστήσω βαθύτατα
γιά τίς δωρεές αὐτές τούς γονεῖς μου, τήν φυσική καί πνευματική μου οἰκογένεια.
Ὀφείλω νά ἐπισημάνω τήν σημασία τῆς ἐνορίας στήν ὁποία ζῶ καί τῆς ἐκ-
κλησιαστικῆς μας κοινότητας. Μοιραζόμαστε ἕνα κοινό νόημα ζωῆς μέ κέντρο τόν
εὐαγγελικό Λόγο καί τό μυστήριο τῆς Θείας Εὐχαριστίας. Ἀναζητοῦμε τό πῶς αὐ-
τά μεταφράζονται στήν καθημερινή μας ζωή. Ὑπόβαθρο ὅλης τῆς ἐνοριακῆς μας
ζωῆς εἶναι ἡ ἀνάληψη τῆς προσωπικῆς μας εὐθύνης καί ὁ ἀγῶνας μας γιά μετά-
νοια. Καλλιεργοῦμε ἕνα πρόσφορο ἔδαφος, ἀφήνοντας στήν ἄκρη τήν γκρίνια καί
τήν μιζέρια πού εἶναι διάχυτα στήν ἐποχή μας, ἔτσι ὥστε ὅποιος ἔρχεται στήν Ἐκ-
κλησία νά νιώθει σάν νά πέφτει μέσα σέ μιά ζεστή ἀγκαλιά. Σέ ἐποχές μοναχικό-
τητας καί ἰδιοτέλειας, οἱ Ταξιάρχες καί κάθε ἐκκλησία πού λειτουργεῖ ὡς κοινότη-
τα, ἀποτελοῦν μία ὄαση μέσα στήν ὁποία οἱ ἄνθρωποι μοιράζονται ἄδολα ἐμπει-
ρίες, σκέψεις, συναισθήματα, ἀναζητήσεις. Ἕνας Χριστιανός ἴσον κανένας Χρι-
στιανός καί ἡ ζωή μου θά ἦταν φτωχή δίχως τήν κοινότητα τῶν Ταξιαρχῶν.
∆έν θέλω λοιπόν νά εὐχαριστήσω τούς ἐνορίτες καί ἐν Χριστῷ ἀδελφούς
γιά τήν μεγάλη τους συμπαράσταση στά πρακτικά τοῦ βίου, πού στίς μέρες μας
διόλου ἀμελητέα εἶναι. ∆έν θέλω νά τούς εὐχαριστήσω γιά τήν μεγάλη ἀγάπη καί
τήν ἀνοχή τους στήν ὅποια ἀνεπάρκειά μου. Θέλω νά τούς εὐχαριστήσω γιά κάθε
φορά πού, παρόλες τίς δυσκολίες τοῦ καθημερινοῦ τους βίου, ὑπερβαίνουν τόν
ἑαυτό τους. Γιά κάθε φορά πού ἐνεργοποιοῦν τήν χριστιανική τους ἰδιότητα. Γιά
κάθε φορά πού μέ τήν ἁπλή τους διάθεση γιά προσφορά, μέ τήν καλή προαίρε-
ση, μέ τήν ὁμολογία τῆς ἀστοχίας τους, μέ τήν ἔμπρακτη μετάνοιά τους μοῦ δί-
νουν ἕνα ζωντανό παράδειγμα. Μέ φέρνουν πρό τῶν εὐθυνῶν μου στόν ἀπόλυτο
δρόμο πού ἐπέλεξα στήν ζωή μου. ∆ημιουργοῦν ἕναν ὑγιῆ συναγωνισμό, μία ἅ-
μιλλα καί μοῦ ἀπευθύνουν ἕνα κάλεσμα. Κάλεσμα ὑπέρβασης τοῦ ἑαυτοῦ. Κάλε-
σμα συνάντησης μέ τόν πλησίον. Κάλεσμα συνάντησης μέ τόν Θεό.
Σεβασμιώτατε, δέν τολμῶ νά πῶ μεγάλα λόγια. Ἡ ψυχή μου λαχταρᾶ νά
σκύψω κι ἐγώ στήν ἀγκαλιά τῶν πιό ἔμπειρων πατέρων καί νά προσπαθήσω νά
ἀφουγκραστῶ τήν καρδιά τους. Νά αἰσθανθῶ ἀκούγοντας τούς κτύπους της τήν
μεγάλη ἀγάπη πού ἔχουν καλλιεργήσει γιά τόν Ἄνθρωπο, ὅλα τά χρόνια τῆς δια-
κονίας τους. Νά μιμηθῶ τόν μαθητή ὅν ἠγάπα ὁ Κύριος πού, ἀφουγκραζόμενος κι
ἐκεῖνος τήν καρδιά τοῦ Χριστοῦ, αἰσθάνθηκε τήν μεγάλη ἀγάπη τοῦ Θεοῦ γιά τόν
ἄνθρωπο καί ἔγινε ὁ Εὐαγγελιστής τῆς Ἀγάπης.
Ζητάω τήν εὐχή ὅλων σας ὥστε ὁ Σταυρωμένος καί Ἀναστημένος Χριστός
νά μοῦ δίνει δύναμη σέ αὐτόν τόν δρόμο πού ἔχουν πορευτεῖ τόσοι ἄνθρωποι
στήν Ἱστορία καί νά μέ ἀξιώσει νά ἀκούσω στό τέλος τῆς ζωῆς μου τό "δεῦτε οἱ
εὐλογημένοι τοῦ πατρός μου, κληρονομήσατε τήν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν
ἀπό καταβολῆς κόσμου". Ἀμήν!

43
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
«Κουκκίτσα», τοῦ Ἀλέξανδρου Μωραϊτίδη
Μιά δραματοποιημένη ἀφήγηση ἀπό τήν ἐνοριακή μας συντροφιά,
στό Πολιτιστικό Κέντρο τῆς Ἱ. Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν.

Λ
όγος γραπτός, τό διήγημα
“ΚΟΥΚΚΙΤΣΑ” τοῦ Ἀλέξανδρου
Μωραϊτίδη.

Φωτισμός χαμηλός, ἀφαιρετικός,
πού προσδίδει κίνηση στίς σκιές καί οἰ-
κειότητα στίς κινήσεις.

Δέν ὑπάρχουν ἠθοποιοί. Μόνο φω-
νές. Φωνές καί ἦχοι. Ἦχοι καί ἡμίφως.

Μικρόφωνα, μουσικά ὄργανα, θέ-
Τ ό Σάββατο 5 Ἀπριλίου, στό Πολιτι- σεις ἐναλλασσόμενες καί σταθερές.
στικό κέντρο τῆς Ἱ. Ἀρχιεπισκοπῆς, πα-
ρουσιάστηκε ἀπό τήν ἐνοριακή συν- Προβαλλόμενες εἰκόνες σέ μεγάλη
τροφιά μας μιά δραματοποιημένη ἀφή- ὀθόνη.
γηση τοῦ διηγήματος «Κουκκίτσα»,
τοῦ Ἀλέξανδρου Μωραϊτίδη, μέ συνο- Ἁπαλοί προβολεῖς φωτός πού προσ-
δεία ζωντανῆς μουσικῆς καί εἰκόνας. διορίζουν τίς ἐναλλαγές.
Γιά τόν Σκιαθίτη συγγραφέα, μίλησε ὁ
π. Χριστόδουλος Μπίθας. Τήν ἐκδήλω- Μουσική εἰσαγωγή, μέ τό οὔτι νά
ση τίμησαν μέ τήν παρουσία τους, ὁ πάλλει τίς χορδές τῆς εὐαισθησίας τῶν
Μακαριώτατος Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν μετεχόντων, καλλιτεχνῶν καί θεατῶν,
καί πάσης Ἑλλάδος κ.κ. Ἱερώνυμος, ὁ ἕλκοντάς τους στό νοσταλγικό παρελ-
Μητροπολίτης Ἰλίου κ. Ἀθηναγόρας, ὁ θόν, στήν πνευματικότητα τῆς ὀμορ-
ἐπίσκοπος ∆ιαυλείας κ. Γαβριήλ, ὁ φιᾶς, στήν σεμνή βουβή ἐκφραστικό-
Πρωτοσύγκελλος τῆς Ἱ. Ἀρχιεπισκοπῆς τητα τῆς ἀπόστασης. Μαζί καί τό
ἀρχιμ. Μάξιμος Παπαγιάννης, ὁ διευ- μελωδικό κανονάκι, τά πλῆκτρα καί ὁ
θυντής τοῦ Ἰδρύματος Ποιμαντικῆς ἐ- ταμπουράς.
πιμόρφωσης π. Ἀδαμάντιος Αὐγουστί-
δης καί ἀγαπητοί Πατέρες. Ἀφήγηση, μέ φωνές πού ἡ χροιά τους
Χαιρετισμό ἀπηύθυνε ὁ πρόεδρος ντύνει συναισθηματικά τά νοήματα καί
τοῦ Πολιτιστικοῦ π. Βασίλειος Χριστο- ζωντανεύει τόν λόγο. Ὁ πάπα-Κονόμος
δούλου, ἐνῶ στό τέλος μᾶς μίλησε πού μένει μόνος ξαφνικά στόν ἐδῶ κό-
καρδιακά ὁ Ἀρχιεπίσκοπος. σμο, ἡ θυγατέρα του Κουκκίτσα πού
τέλειωσε τό λαδάκι της καί ἔσβησε σάν
44
ΑΝΟΙΞΗ 2014

μέσα της τήν ἀλήθεια. Μόνο ἡ ἀγάπη
ἔχει τήν δύναμη νά ξεπερνᾶ τά σύνορα
τῆς ὕλης, νά ἐπανέρχεται διακριτικά
γιά νά ἁπαλύνει τόν πόνο καί νά ἐπιβε-
βαιώνει πώς ὁ θάνατος εἶναι χαρά ἀνα-
στάσιμη, πώς χωρισμός δέν ὑπάρχει
γιά ἐκείνους πού κοινωνοῦν.

Ὅταν ἕνα ταπεινό διήγημα, μετα-
τρέπεται σέ πλούσια καί πρωτότυπη
καντηλάκι μπροστά σέ κάποιο εἰκόνι- θεατρική παρουσίαση πού ἀναδεικνύει
σμα, οἱ γυναῖκες τοῦ νησιοῦ, ὁ μπάρ- ὅλη τήν πνευματικότητά του, πέρα ἀ-
μπα-Γιωργός καί ἡ φύση πού τά περι- πό τά μέσα καί τήν τεχνολογία πού ὑ-
βάλλει ὅλα, ζωντανεύουν καί ἀποκτοῦν ποστηρίζουν τήν προσπάθεια, εἶναι ἔκ-
σχῆμα, ὄγκο καί ὑπόσταση, μέσα στήν δηλη ἡ ἀνάλογη διάθεση (μεράκι), ἡ ἐ-
ὑπέροχη μέθεξη τῆς μουσικῆς μέ τήν πίμονη δουλειά καί κυρίως τό ταλέντο
εἰκόνα, τῶν ἤχων ἀπό τό κανονάκι καί ὅλων ὅσων συνεργάστηκαν στό πνευ-
τά κρουστά μέ τό χρῶμα καί τίς φωτο- ματικό αὐτό μνημόσυνο.
σκιάσεις, τῆς φαντασίας πού συμπλη-
ρώνει καί ἐξιδανικεύει, μέ τήν ἱστορία Ἕνα μνημόσυνο ἀγάπης γιά τόν πά-
πού βῆμα-βῆμα σέ κυκλώνει. πα-Κονόμο, γιά τόν Ἀλέξανδρο Μωραϊ-
τίδη πού τόν γέννησε, γιά τόν μοναχό
Βιώνεις μιά αἰφνίδια κι ἀνέλπιστη Ἀνδρόνικο πού εὐτύχησε νά κοιμηθεῖ
κατάσταση γιορτῆς καί ψάχνεις γιά μέ τό ἀγγελικό σχῆμα! Σέ ἐμᾶς, μένει ἡ
τήν ραχοκοκαλιά της. Νομίζεις πώς βαθιά αἴσθηση τῆς ψυχικῆς συμμετο-
μπαίνεις μέσα σέ ἕνα ὄνειρο ἐρευνών- χῆς στό γεγονός καί ὁ ἀπόηχος τῆς εὐ-
τας τό μακρινό καί ἄπιαστο, ἀλλά ταυ- χῆς καί προτροπῆς τῆς Κουκκίτσας:
τόχρονα ἀντιλαμβάνεσαι πώς ψηλαφᾶς «Σώζεσθε!»
ὀδυνηρές ἀντιστοιχίες, ξεσκεπάζεις ἀ- Μ. Ψ.
πωθημένες ἀπώλειες καί γαντζώνεσαι
κι ἐσύ μέ μάτια διεσταλμένα στό στα- ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ: ∆ραματοποιημένη ἀ-
σίδι τοῦ Ἅγι-Ἀντώνη. Ὁ πάπα-Κονόμος φήγηση: Σπῦρος Παυλίδης, Ἑλένη Κου-
ἀναζητᾶ τήν Κουκκίτσα του. Ἀναζητᾶ στένη, Μαρία Κάτσενου, Ἰωάννης Μπιά-
τήν ἀλήθεια, στήν ὀπτασία πού ἀνάβει γκης, Ἀπόστολος Χατζηγιάννης.
τά καντήλια στό ξωκλήσι καί στολίζει Μουσικοί: Πλῆκτρα, ἠχητικά ἐφέ: Σπύ-
μέ λουλούδια καί θυμίαμα τά εἰκονί- ρος Λοῦκος, Οὔτι, μουσικές ἐπιλογές:
σματα. Εἶναι παραίσθηση πού ξεγελᾶ Βασίλης Μπόκος, Κρουστά: Στάθης Κου-
τούς μοναχικούς ἤ Ψυχή ἁγία πού πε- τοῦζος, Φωνή, κανονάκι: Ἀναστασία Χα-
ριβεβλημένη ἀπό θεία Χάρη, ἀποχαιρε- τζηπαύλου
τᾶ τά ἀγαπημένα μέρη καί τόν γλυκύ- Ἠχοληψία: π. Νικόλαος Πανταζῆς, Γιῶρ-
τατο ἱερέα- πατέρα της; γος Αὑγουστίδης, Ρύθμιση εἰκόνας: Νίκη
Μιχαλάκα, Ρύθμιση φωτισμοῦ: Ἀμαλία
Ἡ πατρική καρδιά γνωρίζει βαθιά ∆ουφεξῆ
45
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Πρώτη ὕλη
Ε. Ζ.

Κατάνυξη ἡ σιωπή,
κατάνυξη κι ὁ στίχος.
Κι ὅσο σωπαίνω
τόν Θεό μέσα μου ἀνασταίνω,
κι ὅσο τραγουδῶ
ἅλμα κάνω καί Τόν συναντῶ.

Κι ὅταν ὅλη γίνω ἀγάπη
ἀπ’ τοῦ ματιοῦ τήν ἄκρη
φεύγει ἕνα δάκρυ.
Μέσα μου συναιροῦνται τό σήμερα, τό χθές,
ἡ καρδιά μου ρόδι σκορπίζεται
σέ δισεκατομμύρια καρδιές.

Λένε ὅτι ὁ ἔρωτας μετριάζεται,
γιά νά μπορεῖ ἡ ψυχή νά ξεκουράζεται.
Ποιά παραφορά μπορεῖ νά’ ναι ἰσόβια
παρά ἡ ἀγάπη ἡ θεία, ἡ αἰώνια;

∆έ χρειάζεται ἄλλο μέσα μου νά δῶ
μοῦ φτάνει νά κοιτῶ τόν ἀδελφό.
Τότε ἡ ψυχή μέ πληροφορεῖ μυστικά:
εἶν’ ὁ ἑαυτός μου πού
ὁρᾶται καί ὁρᾶ.

Φωτίζομαι σέ γνόφο προσιτό,
τοῦτο ἀξιώνομαι νά πῶ:
βρῆκα τοῦ μυστηρίου τήν πύλη,
ἡ ἀγάπη εἶναι τῆς ψυχῆς
ἡ πρώτη ὕλη.

Ἄνοιξη 2014

46
ΑΝΟΙΞΗ 2014

Τά Νέα μας ἀπό τό προηγούμενο τεῦχος μέχρι σήμερα… (1)

Πρίν τά Χριστούγεννα στήν καθιερωμένη
ἐκδήλωσή μας, τιμήθηκε ὁ ἐπί πολλά
χρόνια ἐπίτροπος τοῦ Ναοῦ μας, Σπυρί-
δων Τσουμάνης. Συγκίνηση ἐπικράτησε,
καθώς μέ τήν λήξη τῆς θητείας του, σα-
φῶς συγκινημένος μίλησε γιά τούς κό-
πους πού κατέβαλλαν οἱ παλαιοί ἐπίτρο-
ποι γιά τήν ἀνέγερση τοῦ Ναοῦ μας.

Στήν ἐκδήλωση ἔπαιξε καί τραγούδησε ὁ σπουδαῖος παραδοσιακός μουσικός Κω-
στῆς Καλαϊτζάκης, μαζί μέ τόν Κλέαρχο Κορκόβελο στό τσίμπαλο καί τήν Ἰωάννα
Στρατικοπούλου στά κρουστά. Μαζί τραγούδησε καί ἡ Ἀναστασία Χατζηπαύλου.

Δραστηριότητες

ΚΑΘΕ ΚΥΡΙΑΚΗ, μετά τήν Θεία Λει- ΔΥΟ ΠΑΡΑΣΚΕΥΕΣ ΤΟΝ ΜΗΝΑ,
τουργία προσφέρουμε καφέ στήν αἴθου- 20.15΄: Ἡ Κινηματογραφική μας λέσχη
σα τοῦ Ναοῦ μας, καί στίς 11 π.μ., γί- παρουσιάζει ἐπιλεγμέμενες ταινίες καί
νεται συζήτηση σχετική μέ τήν εὐαγγελι- ἀκολουθεῖ συζήτηση.
κή περικοπή τῆς ἡμέρας καί ἄλλα ἐπίκαι-
ρα θέματα. ΚΑΘΕ ΣΑΒΒΑΤΟ, 15.30’- 18.00’: Τά
παιδιά παίζουν καί μαθαίνουν στίς κατη-
ΚΑΘΕ ΔΕΥΤΕΡΑ, 18.30΄: Παράκληση χητικές συντροφιές μας.
στήν Παναγία μας καί στήν συνέχεια,
στίς 19.15΄, Ἑρμηνευτική ὁμιλία.

47
ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΛΟΓΟΣ

Τά Νέα μας ἀπό τό προηγούμενο τεῦχος μέχρι σήμερα… (2)

Μεγάλη χαρά στήν γιορτή
τῶν Κατηχητικῶν συντρο-
φιῶν τά Χριστούγεννα, μέ
τραγούδια καί κάλαντα, ὄχι
μόνο ζωντανά, ἀλλά καί μέ
σκέτς πού περιέχονταν σέ
μιά ταινία πού ἔφτιαξαν τά
παιδιά μέ τούς κατηχητές
τους.

∆ύο ἐκδηλώσεις μαγειρικῆς ἔγιναν στό
Πνευματικό μας Κέντρο πρίν τά Χριστού-
γεννα καί πρίν τήν Μεγάλη Τεσσαρακοστή
μέ τήν σέφ πρεσβυτέρα Γεωργία Κοφινᾶ.
Τό κλῖμα ἱλαρό καί γιορταστικό, μά πάνω
ἀπ’ ὅλα μιά εὐκαιρία συνάντησης.

Πρίν τήν Μεγάλη Τεσσαρακοστή, ἔγινε συ-
νεστίαση γιά τίς «διακόνισσες» τοῦ Ναοῦ
μας, δηλαδή ὅσες ἀδελφές συντρέχουν
στίς φιλανθρωπικές δράσεις, στό Πνευμα-
τικό Κέντρο καί γενικά στήν διακονία τοῦ
Ναοῦ.

Συνεχίζεται ὁ θεσμός τῆς Τράπεζας τροφίμων στήν ἐνορία μας. Κάθε φορά
πού πηγαίνετε νά πάρετε τρόφιμα, θυμηθεῖτε νά ἀγοράσετε κάτι γιά τούς
ἀπόρους καί φέρτε το στό Φιλόπτωχο. Γάλα, κονσέρβες, τυρί, εἴδη πρώτης
ἀνάγκης ἀποθηκεύονται στόν Ναό μας καί προσφέρονται σέ ἄπορες οἰκο-
γένειες δύο φορές τόν μῆνα. Τό ἐλάχιστο ἀπό τόν καθένα, μπορεῖ νά βοη-
θάει πολλούς!
48