GOTIČKA ARHITEKTURA

(SKRIPTE PO KNJIZI "GOTIKA" U IZDANJU KÖNEMANN)

POČECI GOTIČKE ARHITEKTURE
Možemo se složiti da je kamen temeljac gotičke arhitekture položen 14. jula 1140. godine nekoliko kilometara severno od Pariza pri ponovnoj izradi hora benediktinske crkve Sen Deni, pod nadzorom opata Sižea. Hor je sadržao elemente i motive koje danas smatramo karakterističnim za gotičku arhitekturu. To je ujedno bilo inspirisano političkim i socijalnim, kao i filozofskim razvojem koji je započet decenijama ranije, i svoj vrhunac doživeo u životu i radu inovatora opata Sižea (10811151). Region oko Pariza koji je bio pod kontrolom monarhije, i bio poznat kao Il-dFrans (Ile-de-France) nije bio tako bogat romaničkom arhitekturom kao Burgundija i Normandija, ali je nakon druge četvrtine XII veka doživeo procvat novog arhitektonskog trenda. Opat Siže, koji je bio važan faktor u jačanju uloge kralja i njegove moći je započeo novu fasadu na zapadnom delu crkve Sen Deni. Upotreba rebrastih svodova, koja je svoju primenu našla još nakon 1100. godine u nekoliko delova Evrope, kao naprimer u Severnoj Italiji, Špajeru, Duramu, Normandiji, inspirisala je arhitekte Il-d-Fransa, koji su je odatle savladali i počeli da koriste oko 1140, na crkvi Sen Etjen (Etienne) u Boveu (Beauvais), na granici sa Normandijom. Dakle, korišćenje rebrastih svodova je započeto pre Sen Denia, i to pokazuje da su graditelji Il-d-Fransa bili mnogo maštovitiji i podložniji eksperimentisanju, za razliku od graditelja u Normandiji. Upotreba rebrastih svodova u horovima sa kompleksnim poprečnim planom dovela je do do tada nezamislivih mogućnosti u strukturi arhitektonskog prostora. Rani primer ovakvog graditeljstva može se videti u benediktinskoj crkvi SEN ŽERME D FLI (Saint Germer-de-Fly) na granici između Il-d-Fransa i Normandije. 1132. godine monasi ovog manastira su uspeli da sakupe relikvije Sv. Žermara (St. Germarus), i tako uvećaju broj hodočasnika koji su posećivali crkvu, što je navelo i engleskog kralja Henrija I da dodeli drvenu građu za radove na crkvi. Do 1230. godine benediktinci su sakupili dovoljno prihoda da bi podigli novu baziliku sa galerijama koja je imala tri broda i transept, kao i hor sa ambulatorijumom i radijalnim kapelama. Spoljašnjojst crkve ne krasi nikakva preterana dekoracija. Spratovi, negde spojeni a negde odvojeni, imaju svoj individualni karakter. Karakter je određen vezom između prozora i zidova i drugačijeg oblika kontrafora. Radijalne kapele ritmično poređanim prozorima jasno opisuju motiv svakog sprata: manji prozori se ponavljaju na galeriji, a veći na glavnom brodu. To rezultira time što svetlost obasjava visoki oltar sa strane i odozgo. U celini, arhitektura ove crkve

Skripte SF-a nisu namenjene da se koriste umesto obavezne literature, već uz nju. Niko ne garantuje potpunu ispravnost ovih skripti (sve podatke bi trebalo proveriti). Niko ne garantuje pozitivan ishod na ispitu, u slučaju učenja samo iz ovih skripti. Na našem sajtu (www.studentski-forum.org) možete naći i kompletan spisak uže i šire literature preporučene od strane profesora.

Adelaida. Ova crkva sadrži polukružnu apsidu okruženu ambulatorijumom sa dodatkom kapela. Uvedene su nove ideje kojima bi monarhija podigla svoj ugled. Dionizija iz stare kripte u novi gornji hor. kome su atribuirani veoma važni spisi pseudo-Dionizija (500. kao i nameru graditelja da stvori nešto potpuno novo. kralj Karlo Ćelavi je tamo sahranjen. 1. već se ređaju paralelno jedna do druge. Dionizije je bio patron francuske kraljevske porodice. godina. a ne centralni. Martin-des-Champs) koju je započeo prior Hugo 1130-1142. -2- . ona je mesto martirijuma.demonstrira novostečenu slobodu u upotrebi predefinisanih formi. francuski kraljevi su imali znatno manju moć od drugih francuskih plemića koji su okruživali njihove teritorije. najverovatnije obnovljena posle 1133. Ti spisi su navodno predstavljali kralja kao božanskog izaslanika na zemlji. Ipak su imali ogromne ambicije i videli su sebe kao vladare cele Francuske. hora sa dijagonalno postavljenim kapelama. Denis). trebalo je da se pojavi i na severnoj. žena Luja VI je sahranjena ovde. SEN MARTEN DE ŠAMP (St. da bi se zadžala moć monarhije u XII veku. Manastirska crkva SEN PJER D MONMARTR (St. Pierre-de-Montmartre) u Parizu. *** U XII veku. Dakle. Koliko je to zaista bilo bitno nam govori činjenica da je kralj Luj VII lično preneo mošti Sv. Ovde je neiskorišćena tehnička mogućnost zasvođavanja jer su prozori niski i smešteni ispod velike mreže lukova. Tokom srednjeg veka. Crkva je značajnija politički nego arhitektonski. Ovo vidimo na primeru bitne Klinijevske crkve. godine demonstrira upotrebu stubaca koji preuzimaju na sebe svu težinu svodova i tankih skeletnih zidova. i hora sa ambulatorijumom. tako da je ponovno obnavljanje kraljevske moći bio božiji plan za spasenje u kojem su kraljevi Francuske imali bitnu ulogu. Hor je projektovan tako da bude podužan. već je takođe postojala grobnica sveca patrona Francuske – Sv. crkva Sen Deni je igrala važnu i kompleksnu ulogu nacionalnoj politici Francuske monarhije. mesto stradanja Sv. Dionizija (St. Sirija). Arhitektura crkve je nosila izraz dve ideologije. Na prvi pogled. sledbenikom apostola Pavla. arhitektura glavnog grada je takođe odgovorila na ove nove ideje. Njegov unuk. Pored ovih crkava koje se nalaze severno od Pariza. krunisan u Sen Deniju 754. tj. ali tamo su podignute radijalne kapele i uništena je simetrija. a svoje pravo su zasnivali na njihovom nasleđu kraljevskog autoriteta Karla Velikog koji je bio Francuski kralj. Ne samo da su tu sahranjivani Francuski i kraljevi Merovinga. renovirajući SEN DENI (Saint-Denis). Ovaj šablon koji je započet na južnoj strani. Ove kapele nisu postavljene oko jedne centralne ose kao obično. 2. Koliko je bilo važno održati karolinšku tradiciju jasno je pokazao opat Siže. osnovu ove crkve je teško rastumačiti zbog odsustva simetrije. Vidi se pokušaj kombinacije dve različite forme. Prvo je trebalo održati antičku tradiciju da bi francuski monarsi proglasili sebe direktnim naslednikom legitimne kraljevske kuće. prvi biskup Pariza je zamenjen sa Dionizijem Areopagitom. Dionizija. godine. jer su francuski kraljevi sahranjivani u Sen Deniju. i time je ispoštovana tradicija. čija apsida raste po dužini. koji su bili moderni u to vreme.

kao i opatu. Pre završetka radova na vestverku. triforijum. je dodat treći sprat tj. Na osnovi se uočava stil Sen Denija iako kapele nisu spojene sa svodovima ambulatorijuma. Siže i njegov nepoznati arhitekta želeli su da stvore svetilište koje će se obraćati jasno i glasno jednostavnom. hor koji se spaja na stari naos koji je prema tradiciji posvećen Hristu dozvoljava nam da odredimo početak gotičke arhitekture. Opatijska crkva SEN REMI (St. Nova kripta i ambulatorijum u kojem se nalazi stara kripta i dalje odaju oblike romanike. Dosta je stradala u XVIII i XIX veku. ojačane monarhije. godine. Enterijer nosi odlike kasne gotike ali još uvek poseduje originalni ambulatorijum i hor sa monolitnim stubovima i radijalne kapele. Na fasadi se stalno ponavlja motiv broja 3. stila poznatog kao novi i neklasični. Ona simboliše moć opata i nove. Podignuta je nova zapadna fasada. Ima dužinu od 2 traveja. tj. vestverk. Germaindes-Pres) u Parizu su obnovili svoju crkvu. opat Siže je započeo radove i na obnovi hora crkve 1140-1144. Iako je cela crkva izgrađena odjednom. Površina koju pokrivaju prozori je veća i natapa prostor svetlošću. On je takođe i kopija karolinškog vestverka. Opat Siže je tražio da se za izradu hora donesu antički stubovi iz Rima. što čini ovaj portal. Fasada je kopija zapadne fasade Sen Denija. i morao je biti zamenjen. U ovo vreme benediktinci iz opatije SEN ŽERMEN DE PRE (St. Prozori klerestorija su produženi u cilju boljeg osvetljenja crkve. Osnova ima dužinu od 2. Kao u Sen Žermen d Preu. Crkva odaje utisak trijumfalnog luka ili zamka – radi se o simboličnoj arhitekturi. potpuno je izgrađen novi hor sa radijalnim kapelama kao u Sen Deniju. ulazom u Nebeski Jerusalim. *** Oko 1150. Dakle. a širinu od 3 traveja. Svodovi drugog ambulatorijuma su integrisani u svodove kapela tako da je dobijen jedinstven prostor. stari naos zajedno sa fasadom i novim horom je po rečima opata spojen u jednu veću jedinstvenu celinu. Tri nova portala omogućavaju lakši ulaz u staru crkvu. Na gornjem spratu nalazi se nekoliko kapela. neobrazovanom posetiocu. u novom svetlu. za razliku od glavnog broda koji ima 2 sprata. Ima najstarije kontrafore. Podignut je novi hor. nakon hora iz Sen Denija. Novi hor iznad njih je počeo da se ruši 1231.Siže nije obnovio celu crkvu odjednom. Umesto ranijeg jednostavnog ambulatorijuma sada postoji dvostruki ambulatorijum u kojem su oba broda razdvojena elegantnim monolitnim stubovima koji podržavaju rebraste svodove ali kao da nemaju težinu. a severna kula je morala da se sruši nakon što je neuspešno restaurirana. Horu. Teško da ima uopšte zidne površine u ambulatorijumu gde tanani stubovi nose težinu svodova. kao pokušaj da se zadrži tradicija. Stil pokazuje uticaj Sen Denija. Osvećen je 1163. Remy) u Remsu u kojoj se čuva ulje koje su doneli anđeli i kojim su miropomazani freancuski kraljevi koji su se tu krunisali (misli se na gradsku katedralu) je obnovljena 1160. mala katedrala SENLI (Senlis) je započeta severno od Pariza. Izgleda da je opatija Sen Deni tako bitna za francuske kraljeve i pod uticajem energičnog i inteligentnog opata Sižea bila mesto gde su stvoreni svi uslovi za razvoj stila gotičke arhitekture. ona imitira gradnju Sen Denija gde je vestverk dodat uz stari naos. Počeo je sa obnovom vestverka. red moćnih stubaca okružuje -3- . Dodat je novi skulptoralni portal.

Arhitekta je ovaj utisak omogućio tako što je vešto sakrio zapadne kontrafore i teško je primetiti kako počinju između i pored portala i nastavljaju se između prozora. a iznad centralnog portala dominira velika rozeta. Zapadna fasada je sagrađena krajem XII veka i ona je najreprezentativniji primer gotičke arhitekture. a ne kao u Sen Deniju gde izgledaju kao da su dodate. Uvećanjem lukova triforijuma i povećanjem broja prozora u klerestorijumu znatno je smanjena zidna površina. U osnovi je bazilika sa galerijama. Kamen -4- . Sagrađena u isto vreme kad i Sen Deni. Iz nepoznatih razloga hor je produžen i ima skoro istu dužinu kao glavni brod. kako u elevaciji hora. bila je sedište nadbiskupa koji je bio galski primat i kome je bio podređen i biskup Pariza. GOTIKA U FRANCUSKOJ Tokom XII veka KATEDRALA U SANSU (Sens). Građevina koju možemo nazvati prototipom gotičke katedrale je KATEDRALA NOTR DAM (Notre-Dame) u Parizu. Prstenovi na stupcima. Kapiteli dvostrukih stubaca odvajaju velike traveje. Bila je važan hodočasnički centar. Ima 4 sprata. Portali odaju utisak trijumfalnog luka. a ne odvojen blok. arkade prizemnog sprata i klerestorija (prozorskog sprata) su iste visine. Arhitekta KATEDRALE U LAONU (Laon) po mnogo čemu je kopirao katedralu Nojonu. Integrisana je u samu crkvu i po prvi put je sastavni deo crkve.unutrašnji hor. sa jednom kapelom na vrhu ambulatorijuma. Vitki stubovi okružuju apsidu kao u Sanliju i Sen Deniju. Oko 1200. Uprkos tome. u katedrali je sagrađen novi hor i glavni brod. godine. Započeta je 1160. Kule se logično nastavljaju i izgledaju kao sastavni deo fasade. U katedrali u Sanliju kontrafori su dominantne na fasadi. Stubići koji kreću od kapitela stubaca odgovaraju profilu rebara šestodelnih svodova. Zidovi su veoma tanki. katedrala je viša od Laona i od svog južnog transepta koji ima četiri sprata. Lukovi arkada kao da su isklesani u zidovima. ona je bila jednostavnija i bez transepta. Ovo obeležava kraj razvitka heterogenih ranogotičkih crkava. Glavni brod ima tri sprata. Veza između ambulatorijuma i radijalnih kapela je originalna. KATEDRALA U SUASONU (Soissons) je dobila četvorospratni južni transept ubrzo nakon 1177. Glavni brod ima 4 sprata. Galerije na spratu su bogatije profilisane. ambulatorijumima i dugim transeptom. Oni zalaze u glavni brod kao da ne nose veliku težinu. I prizemlje i galerije imaju po tri luka između glavnih stubaca. Kapele su izbačene spolja u obliku kruga i jedva da dodiruju ambulatorijum. Spojeni su lukom na malim stubovima. Zapadna fasada je flankirana sa dve kule. a takve kule je trebalo da stoje i uz fasadu transepta. tako i u uređenju radijalnih kapela. jugoistočno od Pariza. Dobio je veliku rozetu koja odgovara rozeti na zapadnoj fasadi. godine. Hor crkve NOTR DAM EN VO (Notre-Dame-en-Vaux) pokazuje veliku sličnost sa Sen Remijem. stubovima i polustubovima imaju bitnu dekorativnu ulogu. povučeni su unutar fasade. Hor stare KATEDRALE U NOJONU (Noyon) obnovljen je nakon požara 1131. pa hor izgleda kao klaustar. i veći deo je završen do 1200. započeta 1163. Ima trospratnu elevaciju. Po prvi put u gotičkoj arhitekturi.

završen vencem od 5 kapela. Poslednji je graditelj velike rozete. raspoloženje se promenilo i požar je protumačen kao želja Bogorodice za većim i lepšim hramom. a okrugli oktogonalne. Građenje je započeto od istočnog dela. Dva sledeća krunisanja su se odigrala u sred gradilišta. koji je izveo veliki deo hora i transepta koji se završio Žan de Lu Goše iz Remsa i Bernar iz Suasona rade na brodu crkve. graditelji Suasona su u želji da naprave visoku katedralu konstruisali tanke stupce. Kao Notr Dam u Parizu. ali ne i grubo. Zato su i stabilnije pa su i kontrafore manje uočljive. ima dvostruki ambulatorijum. Dvostruki bočni brodovi prelaze u dvostruki ambulatorijum u apsidi. Šartr ima izgled monumentalne arhitekture. Izražen je rast u visinu. Stupci su oktogonalnog i okruglog oblika. Galerije koje imaju tri lučna otvora sa strane se završavaju ravnim pilastrima u glavnom brodu. Zapadna fasada po bogatstvu skulpture nadmašuje ostaje katedrale. Uprkos tim sličnostima. Plan pripada Žanu iz Orbea. odnosno zidnim površinama iznad. Glavni brod ima šestodelne svodove. Oktogonalni stupci imaju dodatne okrugle stubiće. najbitniji Marijanski centar u Francuskoj. Glavni brod ima trospratnu podelu. nova se morala izgraditi u rekordnom roku. Kvadratne kule su prorezane otvorima. One su gotovo utopljene u prvi sprat koji je izbačen spolja. Natpisi razrušenog lavirinta poda čuvaju imena graditelja. Zapadni trobrodni deo vodi ka trobrodnom transeptu koji se slobodno uliva u široki hor. Enterijer katedrale u Šartru sličan je Suasonu. kao kod katedrale u -5- . dok su u Šartru oni deblji i jači. Spolja.temeljac položio je Papa Aleksandar III. godine. Zapadna fasada je rađena oko 1200. a dodata su im još četiri stubića. i morao se odrediti novi kralj. Požar je viđen kao katastrofa jer se mislilo da su dragocene relikvije Bogorodice izgubljene zajedno sa crkvom. Između lukova donjeg sprata i klerestorija je triforijum – uzan hodnik otvoren sa četiri lučna otvora prema srednjem brodu. arkade i klerestorijum koji su odvojeni triforijumom su iste visine. ove dve katedrale se ipak dosta razlikuju. ali je usklađeniji. godine. Veliki šestodelni svodovi su korspondirali sa velikim zidnim površinama ispod njih. Galerija je bila mnogo veća i bila je probijena samo rozeta skromnih razmera. Katedrala deluje teško i veoma moćno. glavni stupci glavnog broda su više nego duplo deblji u Šartru nego u Suasonu. Zid postoji samo na nekim mestima. Plan je blizak Šartru. godine. Imaju bogato dekorisane kapitele. Stupci su kružnoj oblika sa četiri dodata stubića. Kada je izgorela stara katedrala 1210. a u horu se završavaju stubićima. Iznad stubaca se protežu stubići koji se spajaju sa odgovarajućim profilom rebara šestodelnog svoda. izgubio je staru katedralu u požaru 1194. Šartr je malo viši od Suasona. Katedrala je bila suviše mračna pa su u XIII veku povećani prozori. tako da portali izgledaju dosta uvučeno za razliku od Laona. To je kasnije prepravka. Kada su relikvije nađene. Odnos između širine i visine fasade je približno 1:1. a na drugom odaju utisak snage. Odaje utisak kao da gledamo u trijumfalni luk sa kraljevskom galerijom – redom statua francuskih kraljeva koje demonstriraju moć i autoritet monarhije. U osnovi je petobrodna bazilika sa galerijama kao Klini. a na ostalim je pretvoren u otvore i skulpturalno dekorisan. Nadbiskup Remsa je ustoličavao Francuske kraljeve. ŠARTR (Chartres). Kralj Filip-Avgust je bio u kasnim 40-tim (ljudi su tada živeli oko 50 godina). Velike kontrafore na prvom mestu obezbeđuju stabilnost i preuzimaju težinu svodova građevine. one su šire od onih u Laonu. Katedrala u kojoj su krunisani Francuski kraljevi i u kojoj su osvećeni od strane nadbiskupa bila je KATEDRALA NOTR DAM u Remsu (Reims). Pošto kule počivaju iznad dvostrukih bočnih brodova.

Pojas dvojnih prozora i galerija kraljeva odgovaraju zoni triforija. OPATIJSKA CRKVA CISTERCITSKOG MANASTIRA PONTINJI (Pontigny) je dobila novi. broj stubaca je dupliran. Započeta je 1226. godine. Stupci se ne završavaju kod kapitela. To je trobrodna bazilika sa širokim transeptom i razvijenim horskim delom okruženim vencem od 7 kapela. ali izgleda izduženija jer se sužava ka vrhu. Enterijer ima trospratnu podelu – arkade. Rober de Luzarš (Robert de Luzarches) je bio prvi i glavni arhitekta. Oponaša Šartr i njegovu trospratnu elevaciju. a ceo utisak se pojačava dodatnim vitkim stubićima između kojih se vidi glavni stub. ali je manja. pa su uži traveji doprineli da enterijer katedrale izgleda još viši. Restauracija hora CRKVE U OKSERU (Auxerre) započeta je 1215. Tokom restauracije 1284. kao Notr Dam i Klini. Timpanoni portala zbog boljeg osvetljenja imaju rozete umesto skulpturalne dekoracije. Sedma je najisturenija.) srušio. pod biskupom Evrarom de Fujojom (Evrard de Fouilloy). Rozeta je podignuta u najvišu zonu – odgovara zoni svodova. KATEDRALA U BURŽU (Bourges) nema transept. a zgrada se i dan danas nije u potpunosti slegla. a ogromni stupci glavnog broda Remsa i Šartra zamenjeni su užim. Razlozi nisu jasni. Ovo je najveća katedrala u Francuskoj. Zapadnu fasadu katedrale u srednjem veku su zaklanjale kuće. a do danas nije obnovljena. Dupli uzani stubići stoje na mestu na kom u horu obično stoje najjači stupci na prelazu poligona u ravan zid. koji je inače mračan. Možda je bilo greške u konstrukciji. Takođe se i monumentalna kula nad ukrsnicom nakon izgradnje srušila. Dvojni bočni brodovi prelaze u dvojni ambulatorijum. sagrađene su arkbutani (kontrafori) u dva reda na dva sprata. Ima trospratnu elevaciju. u ovom delu osvetljen. Ovo odaje utisak gigantskih stubova koji nose svodove. -6- . Hor korespondira sa starijim romaničkim naosom kao horovi Sen Denija i Sen Remija. Marije Magdalene. godine. već se nastavljaju do svodova – segment polukruga izbija iz zida. veći hor da bi primila veći broj monaha u toku dnevnih misa. Datum podizanja hora je nepoznat.Parizu. Lukovi prvog sprata su izuzetno velike visine. U otprilike isto vreme. triforij i klerestorij. već visina luka odgovara zbiru visina klerestorija i triforija. pa je ovaj sprat. pa nije bila potpuno vidljiva i nije imala monumentalnost Laona ili Šartra. Požar u staroj KATEDRALI U AMIENU (Amiens) omogućio je izgradnju nove građevine 1220. Ključni faktor za to je bilo izbegavanje velikih blokova u gradnji. jer je posedovala relikvije Sv. a imao je i dvojicu pomoćnika (Thomas de Cormont i njegov sin Renaud). Katedrala je svojom visinom inspirisala graditelje drugih crkava. Odaje utisak neobičnog luksuza za red cistercita jer ima veliki broj kapela – 7. Stupci u Okseru su u poređenju sa Suasonom i Šartrom mnogo tanji. To je slučaj i sa KATEDRALOM U BOVEU (Beauvais). Luk prvog sprata i klerestorij nisu iste visine. cilindričnim stubovima kao u Suasonu u kombinaciji sa četiri dodata stubića. Da bi se učvrstili svodovi na velikoj visini. ali se po stilu svrstava u poslednju četvrtinu XII veka. novi hor dobija CRKVA U VEZLEJU (Vezelay) koja je bila bitan hodočasnički centar. Kule su različite visine. Petobrodna je bazilika. Imala je veličanstven hor koji je imao rekordnu visinu od preko 48 metara. Transept je trobrodan. ali se nakon 12 godina (1248. U horskom delu na spratu triforijuma nema zida.

Krajem XII veka crkva SENT ETJEN (St. godine. MON SEN-MIŠEL (Mont St. godine. godine na mestu starog gradskog zida koji je srušen radi izgradnje većeg hora. Kanu ili Šartru. Michelle) se više nije nalazio u anglo-normanskom kraljevstvu. Nepoznati arhitekta je ojačao seriju horskih unutrašnjih stubaca koje je modifikovao. pri tome poštujući stariji deo građevine i usađujući nove stupce između starih. godine u Francuskoj nazvana je zrakastom zbog prodora sunčevih zraka kroz velike rozete tog perioda. godine. Mur epais je tipičan za Normandiju. već na francuskoj granici sa engleskom. Etienne) u Kanu (Caen) je dobila novi hor. a hor po planu arhitekte Angerana (Enguerran). Vrhunsko delo u reizgradnji je klaustar crkve 1210-28. Graditelj je Gilelmus. Hor KATEDRALE U LE MANU (Le Mans) je započet 1254. a drugi unutrašnji. Naos je završen pre 1237. Arkade se ponavljaju jedna iznad druge. Snažni oslonci srednjeg broda nose dvospratnu arkadu. Mur epais – debeli romanički zid je zadržan. započeta je izgradnja nove KATEDRALE U RUANU (Rouen). i ukrašeni sa mnoštvom stubića. Glavni brod daje iluziju četvorobrodne podele. U horu crkve je trospratna podela na arkade. Zgrada je dobila izgled tvrđave. ima duboke kapele koje se spajaju na spoljni ambulatorijum hora.Fasada CRKVE NOTR DAM u Dižonu (Dijon) je jedinstvena u Francuskoj gotici. To je dupli normanski stub. U stvari. a prozori klerestorija imaju stepenaste arkade. jer je već za vreme razvitka gotike u Francuskoj ova oblast pripala engleskom kralju do 1204. Zid fasade se nazire ispod kraljevskih galerija sa impresivnim redovima skulpture. velika -7- . koja je pod opatom Sižeom odigrala bitnu ulogu u nastajanju gotike. Stupci su sačinjeni od dva stuba. Tu je sahranjen Vilijem Osvajač. Možda nije slučajnost što opet među prvim građevinama novog stila stoji opatijska CRKVA SEN DENI. od kojih jedan nosi spoljašnji sloj glavnog zida naosa. Kada je požar poharao stari grad i katedralu 1200. opat Klement započinje rekonstrukciju. Ima trospratnu podelu. Ojačani stubovi su omogućili rast prozora u naosu u visinu. pa su stupci i lukovi mnogo jači nego u Il-d-Fransu. godine. godine po planu Žana d'Andelija (Jean D'Andeli). a kapele dele isti svod sa drugim ambulatorijumom kao u Sen Deniju. Nakon osvajanja Normandije od strane francuskog kralja Filipa Augusta. Uzor je hor katedrale u Buržu čiji brodovi rastu u visinu od spoljašnjosti ka centru. Zrakasta (Rayonnant) gotika Gotička arhitektura posle 1220. Tako rozete izgledaju kao da gledaju u srž zida. dok je spoljašnji imao samo arkuse i klerestorijume. Ovi motivi se pojavljuju i u horu KATEDRALE U KUTANSU (Coutances) započetu 1220. ali umesto malih kapela u Buržu. Bočni brodovi prelaze u dvostruke ambulatorijume. 1231. Trospratna podela naosa je zadržana u unutrašnjem brodu hora. Gotika u Normandiji Gotičkoj arhitekturi u Normandiji nije posvećena tolika pažnja kao u Il-dFransu i Burgundiji. i njihov vrh je skoro na istoj visini kao vrh svodova. triforijum i klerestorijum. Prednost ovih debelih zidova je što se mogu podizati u nekoliko slojeva.

godine. Kontrafore prelaze u pilastre. godine. obnavljaju se FASADE TRANSEPTA RUANSKE KATEDRALE. a ulazom je direktno povezana sa dvorom. delovi zidova hora i brodova nakon stradanja 1568. Izgrađeni su imitirajući fasade transepta Notr Dam u Parizu. Petobrodna. Kasna gotika u Francuskoj Činjenica je da je nakon reizgradnje crkve u Sen Deniju 1231. i kraljevskoj kapeli Sen Žermen an Laj (St. Njegova najznačajnija crkvena građevina je SEN ŠAPEL (Ste Chapelle) u Parizu. Germain-en-Laye). Dekoracija je polihromna. godine. U isto vreme se gradi ZAPADNA FASADA LIONSKE KATEDRALE. Donja kapela je predviđena za poslugu. 1260. Gornja kapela je znatno viša. Kralj je tokom ceremonije stajao kao Hrist među apostolima. Između 1281. a ne stupce. godine KATEDRALA SEN KRUA (Ste Croix) u Orleanu (Orleans) započeta. a svodovi su ukrašeni zvezdanim nebom.rozeta transepta postavlja standard veličine za sprat klerestorija u celoj crkvi. jer ona potpuno popunjava prostor između triforijuma i vrha svoda. Hor ima 3 kapele. a srednja ima travej više. Arkade su ispunjene visokim. godine u velikoj procesiji koja je trebalo da uveća svetovnu moć francuskih kraljeva. Kada je 1287. Sačuvane su samo kapele. pa ne čudi što na grobu njenog tvorca Pjera iz Monreala piše Doktor Kamenorezac. 1250. Južni je sigurno mlađi. počinje izgradnja nove KATEDRALE U BORDOU. Nije slučajno to što je ovaj transept odabran za mesto sahranjivanja kraljeva. i predviđena je za kraljevsku porodicu. sa horom sa šest traveja i apsidom sa 9 radijalnih kapela – rekordnim brojem. Izdiže se iz sredine kraljevske palate kao svetilište koje je trebalo da primi Hristovu krunu od trnovog venca. uskim. godine. HOR CRKVE NOTR DAM u Evreu (Evreux) oponaša zrakasti stil Sen Denija. ali je rad na rozeti mnogo detaljniji i raskošniji. Sen Šapel se sastoji iz dva nivoa. jer se u dokumentima naziva novi portal. Stil Sen Denija je evidentan u horu katedrale u Troju (Troyes). parnim prozorima sa šestostranom rozetom na vrhu. Izgled oponaša severnu fasadu. i 1330. Fasada transepta je bazirana na klasičnim severnjačkim francuskim modelima. Između 1308. crkvena arhitektura dostigla takav nivo kompozicionog savršenstva da bi se teško mogla nadmašiti. Ponovna izgradnja je započeta 1318. su završeni portali i slepi triforijum iznad. Ova relikvija je doneta u Pariz 1239. Ouen) u Ruanu ima gigantske razmere episkopskih crkava visoke gotike. čiji je ktitor bio sveti kralj Luj IX. Osvećena je 1248. dve fasade transepta crkve NOTR DAM u Parizu su završene. -8- . Triforijum je (karakteristično za kasnu gotiku) dostigao visinu skoro polovine klerestorija. sa horom po uzoru na katedralu u Remsu. SEN UAN (St. koji nosi pod gornje je podržan tankim stubovima koji stoje udaljeno od zida. severnu fasadu i postavio kamen temeljac za južnu se zna preko natpisa njegovog naslednika Pjera iz Monreala koji je on stavio na kasniju fasadu. Ime arhitekte Žana iz Meija koji je konstruisao stariju. Svod donje kapele. i 1332. ali je Stogodišnji rat znatno usporio. probala je da nadmaši dela klasične visoke gotike.

godine. -9- . Red je osnovan 1215. GOTIKA U ENGLESKOJ Engleska je bila jedna od prvih država koja je prihvatila gotičku arhitekturu Francuske u prvoj polovini XII veka. Perpendikularni period (1330-1530. Kada je rad prekinut. Katedrala je istih dimenzija kao i stara.. godine. Stupci su uži. naos sagrađen između 1580. duži i imaju stubiće od crnog mermera po normanskoj tradiciji. Primer je crkva Roš (Roche) koja prati šablon severne Francuske. a između njih su kapele. Genijalna ideja je spiralno stepenište koje vodi do galerije. a radovi su započeti 1434. a katedrala postaje centar hodočašća. Nakon Stogodišnjeg rata.) je poslednji i najduži period engleske gotike. godine u Tuluzu. a u znak sećanja na pobedu. Tako je nastao prvi gotički hor u Engleskoj. koji stvara moćan utisak u apsidi (stub sa zvezdastim svodom). Evreu. podignuta je KATEDRALA U ALBI. Dekorativni period (1240-1330. KATEDRALA U NANTU je obnovljena. Ruanu. tj. Započeta je 1230.) pripada katedrala u Kenterberiju. U kasnoj gotici završeni su radovi na mnogim fasadama crkava koji su odlagani zbog Stogodišnjeg rata: katedrale u Turu. a hor je proširen ka istoku. Galerije imaju otvore od po dva luka. Prelomljene arkade se usecaju u telo stubaca. JAKOBINSKA CRKVA U TULUZU je matična crkva ovog reda. Početkom XIII veka. crkva je izgorela (možda ne slučajno). pa su na svoje crkve preneli arhitekturu Laona i drugih katedrala. pa izgleda kao zamak. Etienne-du-Mont). radovi su bili već završeni na zapadnoj fasadi i naosu. Jednobrodna je. koju je započeo izvesni francuski arhitekta. Cisterciti su odigrali bitnu ulogu u adaptaciji Francuske ideje. francuska kasna gotika je bila pod uticajem podizanja velikih gradskih crkava koje su morale da prime uvećanu gradsku populaciju. On postaje kanonizovan od strane pape. ovaj pokret je uništen u Albižanskom krstaškom ratu. godine. godine. jer dozvoljava jasan pogled ka horu crkve za one koji prisustvuju misi. Završena je tek u XIX veku. U osnovi je izduženi pravougaonik sa pet kapela hora. Htelo se da podseća na tvrđavu koja simboliše moć crkve u borbi protiv Katara.) obeležava restauracija Vestminsterske opatije po uzoru na Rems. Jedinstvena horska pregrada se prvi put spominje 1541.U Albi je bio centar jeretičkog pokreta Katara koji je u XII veku zahvatio južnu Francusku. sa kontraforama isturenim ka unutra. U duhu je Tridentske reforme liturgije. Nadbiskup Tomas Beket je ubijen od strane ljudi kralja Henrija II u sred njegove KATEDRALE U KENTERBERIJU (Canterbury). Sansu. ali svodovi nisu. Godinu dana kasnije. Veliku ulogu su odigrali nadbiskupi ktitori koji su imali dosta kontakta sa kontinentom. Arhitekta je Vilijem iz Sansa. Najznačajnija je pariska crkva SEN ETJEN DI MON (St. Nema triforijuma zbog male visine. Engleskoj ranoj gotici (1170-1240. i 1626. Javlja se motiv palmovog drveta. Red koji je imao glavnu ulogu u suzbijanju sekti i praznoverja bio je Dominikanski. Ponovna izgradnja hora bila je najznačajniji graditeljski poduhvat u Engleskoj posle mnogo vremena. Engleska arhitektura je često bila pod uticajem Cistercita i zato se engleske crkve često završavaju apsidom sa ravnim začeljem. Kontrafore spolja formiraju cilindre..

godine. Između 1256. a svodovi su šestodelni. Stupci u glavnom brodu su potpuno prekriveni tankim stubićima. ponovo izgrađena. On je izgradio kapelu Sv. Vilijem je pao sa skele i otišao nazad u Francusku. Iznad ukrsnice je podignuta kula. započetom 1180. i 1280. Tomasu Beketu. Dve inovacije su uvedene u horu ove crkve. Glavni ulaz u englesku crkvu je na severnoj strani još od anglosaksonskih vremena. Naziva se Anđeoski hor. Stupci su različitih oblika od traveja do traveja i imaju dodate stubiće. Zid je u normanskoj tradiciji. biskupu Hugu iz Avalona. Purbek (Purbeck) mermer se koristi za dekoraciju i inače je veoma popularan u XII veku. Drugi sprat je mnogo skromniji od primera u engleskoj gotici i podseća na francuski triforijum. a rad je nastavio drugi graditelj iz Engleske. Iznad zidnih arkada. je verovatno sagradio arhitekta Henri Jovel (Yevele). rađen u perpendikularnom stilu od 1375. 1178. Ovo su ipak potpuno različite katedrale. Istočna polovina je presečena drugim. Vitraži u velikim prozorima prikazuju njegov ciklus. a stupci uski. Graditelj je Džefri (ne zna mu se poreklo). Severni transept KATEDRALE U JORKU (York) izgrađen je od 1234-1251. za razliku od Francuske gde je to veoma retko. Trojice. do 1405. jer je njen ktitor nadbiskup Žan le Romejn koji je predavao teologiju na univerzitetu u Parizu. manjim transeptom. Nose velike lukove koji su bogato profilisani. dvoslojne slepe arkade u bočnim brodovima i drugo. triforijum i klerestorijum. Kontrafore su sakrivene ispod krovova bočnih brodova – tipično englesko rešenje. iste godine kad i katedrala u Amienu. KATEDRALA U SALZBERIJU (Salisbury) je započeta 1220. prvi u Evropi. rebra formiraju zvezdasti oblik. Prvo. Arhitektura zapadne Engleske dostigla je visok nivo KATEDRALOM U VELSU (Wells). Portali zauzimaju niže zone fasada i nisu ukrašeni skulpturom. U glavnom brodu su stubići od purbek mermera.10 - . raščlanjen na uske dekorativne lukove. Katedrala ima pravougaoni ambulatorijum. Današnja katedrala je pretrpela određene promene u odnosu na prvobitnu. i predstavlja relikvijar u kome se čuva glava Sv. Huga. Najlepša zapadna fasada je fasada katedrale u Velsu – bočne kule i kontrafore dele je vertikalno. Engleska gotika je takođe imala svoj put u konstrukciji zapadnih fasada. Arkade su veoma visoke. Ovaj hor je inspirisao graditelje mnogih kasnijih horova engleske gotike. pet pojedinačnih visokih i uskih prozora proteže se skoro celom visinom zida. Novi naos. Uticaj Linkolna vidi se i na severu zemlje. koja ide iza oltara u polukružnu apsidu sa ambulatorijumom i čini koronu – skoro kružnu aksijalnu kapelu. elevacija je trospratna. Ogroman broj horova u engleskoj gotici je pravougaon. Prvo. godine. i bogato ukrašeni trem obeležava ulaz. Prvo je sagrađen hor i dobio je ime po svom ktitoru. hor katedrale je proširen ka istoku. a nekoliko redova . Ima visoke arkade. 1266. U naosu se uočava i karakteristični zvezdasti svod. Ima dva transepta i ambulatorijume sa odvojenom aksijalnom kapelom. Sagrađen je 1291. a završena je ubrzo posle nje. KATEDRALA U LINKOLNU (Lincoln) je nakon zemljotresa 1192.Svodovi su šestodelni. koji se u svežnjevima od po tri spajaju sa odgovarajućim profilom stepenaste arkade. godine. a veliki transept deli zgradu na pola. Francuski karakter arhitekture se posebno pokazuje u naosu. To su čuvenih pet sestara. U njoj se služi služba Sv. U centru svodova. Naziv je dobio po reljefnoj dekoraciji na galeriji gde su prikazani anđeli koji sviraju i pevaju. ludi svodovi visokog hora. osnova crkve se u potpunosti sastoji od pravougaonika.

Završena je pre 1307. Broj rebara se uvećao od 7 u katedrali u Linkolnu do 11. nalik palminom drvetu. Monasi Sv. Počinje od dna ranogotičkog hora sa KAPELOM GOSPE (Lady Chapell). oktogonalnog oblika. jedna od najoriginalnijih građevina pozne gotike. Posebne inovacije uneo je u biskupov tron i horsku pregradu. 1290. Njena osnovna forma je bogato dekorisani svod. Zgrada filijale u Vestminsterskoj opatiji poslužila je kao uzor za onu u Salsberiju 1260-70. Centralni stub iz koga se širi veliki broj rebara. On je kanonizovan i njegov kult je postao popularan za vreme Henrija III. London) ima posebno mesto u srednjovekovnoj arhitekturi Engleske. Ona je i pored svih ovih sličnosti engleska crkva. Najupečatljivija je visina hora od 32 metra. Ima veliki centralni prozor. Sam hor je renoviran od 1333. Ona je pravougaonog oblika. godine podignuta je oktogonalna ZGRADA FILIJALE katedrale u Velsu. Enterijerom dominira nizak svod koji kao da se potpuno sastoji od rebara. godine. prestalo se sa gradnjom.slepih arkada horizontalno. Glavni brod ima trospratnu elevaciju: arkade. Izradio je nameštaj za hor. Od 1316. naos je završen tek 1375. On je završio naos i hor i podigao zapadnu fasadu. Kralj Edvard. Srednji sprat nije triforijum kao kod Francuza. romaničkoj crkvi. Svod je zvezdastog oblika. godine. Zapadna fasada Eksetera predstavlja ravne fasade karakteristične za kasnu gotiku u Engleskoj. koji je vladao od 1042-1066 sahranjen je u starijoj. a iznad njih je Hristos kao sudija na strašnom sudu. VESTMINSTERSKA OPATIJA U LONDONU (Westminster. ali su one isklesane od engleskog purbek mermera. Jedna je od najlepše ukrašenih građevina srednjeg veka.11 - . Ima izduženi oktogonalni oblik. galerija i klerestorijum u francuskom maniru. Ime graditelja nije poznato. U svakom slučaju. Skulptoralni deo je iz XIV i XV veka po uzoru na ranu gotiku. Svetlost kroz velike prozore osvetljava centralni deo crkve. Zato je izgradnja nove crkve imala politički karakter vezan za jačanje engleske krune. godine od strane Vilijema Džoja. a 1321. Graditelj je Henri iz Remsa. U svodovima granice između traveja skoro da nestaju i preko cele površine svodova šire se heksagoni i zvezde. Kapela je završena 1326. Svod na kraju novog hora u Velsu je takođe vredan pažnje. graditelj Tomas od Vitneja je radio u Ekseteru. ambulatorijum sa radijalnim kapelama i trobrodni transept. već galerija i vidi se anglo-normansko raščlanjavanje zida. a zapadna fasada u XVIII veku. KATEDRALA U EKSETERU (Exeter) je obnovljena oko 1280. Početkom XIV veka monasi počinju izgradnju svoje nove KATEDRALE U ELIJU (Ely). Augustina započeli su sa restauracijom hora koji je trebalo da posluži kao mesto pogreba moćne porodice Berkli. Započeta je 1245. Srednja zona je neka vrsta triforijuma i u arkadama sadrži statue. Godinu dana kasnije kula nad ukrsnicom se srušila i uništila centralni deo crkve. do 1342. Svod iznad ovih . Alan iz Valšingema obnavlja ukrsnicu i gradi širu. Završen je 1332. U međuvremenu je podignuta CRKVA KOD BRISTOLA (Bristol). Uz glavne stupce su dodate kolonete kao u Francuskoj. što je tada bio najviši hor u Engleskoj. glavnog arhitekte. a ktitor je bio kralj Henri III. Statue su rasprostranjene po celoj fasadi – figure svetaca. Vidi se uticaj Remsa i Sen Šapel u Parizu po izgledu prozora i dekoracije. počinje izgradnja kapele Gospe severno od hora. on je sagradio građevinu koja ima francuski poligonalni hor. Tomas od Vitneja koji je radio u Ekseteru radio je ovde od 1323. Posle 1272. nosi široku površinu svoda. i jedna je od najlepših u Engleskoj.

od oko 22m zauzima drvena konstrukcija koju je kraljevski stolar Vilijem Harli doneo iz Londona. godine. Vazari je kritikovao severnjačku arhitekturu i govorio da je napravljena od papira. Od 1502. Nakon ova dva naosa. Posle smrti biskupa Vilijema od Edingtona. do 1509. Veliku površinu. a veliki zapadni prozor je rađen po uzoru na istočni u Gločesteru. Kralj Edvard II. kao i u izgradnji dva koledža – Oksforda i Kembridža. Termin Goti. Izgrađena je 1330. samo je klerestorij potpuno renoviran. skulpturom i slikarstvom.12 - . samo je su na dnu sastavljeni od čistog zida. Vrhunac dekorativnog stila definitivno predstavlja kapela Gospe koja je najbogatije ukrašena arhitektonskim formama. u kombinaciji sa visuljcima (stalaktitima). Edvard III daruje crkvu i stvara se uslov za obnavljanje romaničke bazilike. Takođe su korišćeni lepezasti svodovi. Arhitektura XV i XIV veka se najviše ogleda u malim. Mesto postaje centar hodočašća. Drveni svod je ofarbao tako da izgleda kao da je od kamena. GOTIKA U ITALIJI Prelomljeni luk i rebrasti svod su bili poznati Italijanima i pre nego što se gotika pojavila u Francuskoj. biskup Vilijem od Vajkhema nastavlja radove i zapošljava graditelja Viljijema Vinforda. Bočni brodovi su odvojeni od glavnog isturenim kontraforama. Zadržan je veći deo starih građevina. Grobnica je rad izvesnog italijanskog renesansnog umetnika. prvog ktitora naosa. Graditelj je verovatno Tomas iz Kenterberija. Henri VII odbavlja KAPELU GOSPE na južnom kraju Vestminsterske opatije. Srednjevekovna umetnost u Engleskoj se završava KAPELOM HENRIJA VII u Vestminsterskoj opatiji. Svuda su prepričane priče iz života Bogorodice. crkvenim građevinama. koji su nakon uništavanja spomenika klasične kulture. korišćen . Normani na Siciliji su preuzeli prelomljeni luk iz islamske arhitekture. npr. koga su njegova žena i njen ljubavnik držali zatočenog u dvorcu porodice Berkli i na kraju ubili. Zid između njih i prozori su sastavljeni iz panela. Obnova naosa u CRKVI U VINČESTERU (Winchester) započeta je izgradnjom zapadne fasade. a ne od kamena i mermera. U poslednjoj četvrtini XIV veka. Kralj Henri VI je položio kamen temeljac za izgradnju KRALJEVE KAPELE U KEMBRIDŽU 1346. On je verovao da je stil došao od Gota. katedrale gube vodeću ulogu u engleskoj arhitekturu. godine. CRKVOM U GLOČESTERU (Gloucester) u zapadnom delu Engleske počinje perpendikularni stil engleske gotike. varvarsku kulturu. Monumentalni istočni prozor je po površini bio najveći u to vreme. Zidovi su gotovo pretvoreni u staklo. i njegov sin. a rebrasti svod se koristio već neko vreme u Lombardiji.prozora je spektakularan. kapelama i parohijskim crkvama. Ovde je primenjen lepezasti svod. stvorili svoju. ovde je sahranjen. i ova kapela je građena za potrebe kraljeva pa ima ogromne proporcije. Trem ima Tjudor lukove. perpendikularni stil je poslednji put korišćen u arhitekturi velikih katedrala obnavljanjem naosa u Kenterberiju i Vinčesteru. u koju je smešten njegov sarkofag. Kao i Kraljevska kapela u Kembridžu. već je remodelovao postojeće. Vinford zbog uštede novca nije podizao nove zidove romaničke crkve.

Na istočnom kraju je sagrađena pravougaona krstionica koja je zbog pada terena na nižem nivou. 1228. Njihova je uloga i da naglase podužni ritam crkve. Vitki stubovi nose rebra četvorodelnog svoda. Zbog visine kupole. Široki transept dobija svetlo iz dugih kopljastih prozora na samom kraju naosa.je za varvarska plemena koja su prelazila Alpe i dolazila u Italiju nakon raspada Rimskog Carstva. Predviđena je mnogo veća ukrsnica koju bi prekrivala velika kupola u širini skoro celog naosa. Vidi se karakteristična polihromija zbog arkada od svetlog i sivozelenog kamena. Levo i desno od male poligonalne apside je 5 ravno završenih kapela. Ambulatorijum i radijalne kapele su preslikane od San Frančeska u Bolonji Italijanske katedrale. Dominikanska crkva SANTA MARIJA NOVELA U FIRENCI (Firenze) takođe pokazuje odlike cistercitskog načina gradnje. sa minimumom ornamenata. i ima transept sa kvadratnim kapelama i ravnim istočnim krajem. Antonija je zanimljiva mešavina više graditeljskih stilova. drvenu tavanicu koja je otvorena. SAN FRANČESKO U BOLONJI (Bologna) pokazuje odlike arhitekture u maniru cistercita. trik perspektive. zapadna fasada i delovi zidova su romaničko-lombardijskog porekla. 1294. Vazari je prekrečio većinu fresaka u belo. Visoki stupci sa prislonjenim polustubovima nose četvorodelne svodove. Iskorišćena je optička varka.13 - . Marka u Veneciji. da bi se dobila infrastruktura za . Franjevački i dominikanski redovi su prvi doneli individualni karakter gotičkoj arhitekturi u Italiji. je počeo u XIII veku. Trobrodna je. franjevci. su mogle da prime veliki broj ljudi. Masivne kupole podsećaju na Sv. Ima ravnu. Peruci. Alberti) i unajmili najbolje slikare – Đota i druge. i podignuta je da bi se na njoj smestile mošti Sv. To je uobičajeno za građevine na području Toskane. Ova dva monaška reda su se bukvalno međusobno takmičila ko će podići veću i lepšu crkvu i prikupiti više pristalica. je dobro osvetljena. jer se širina lukova arkade smanjuje ka apsidi. Franje u gornjoj crkvi. Rad na restauraciji romaničke KATEDRALE U SIENI (Siena). Đoto je oslikao žitije Sv. da bi nadmašili glavnu dominikansku crkvu. godine kada je kanonizovan. Dužine je 115 metara sa transeptom od 74 metra. Franje Asiškog (1181-1226). gde se čuvaju mošti Sv. tj. Crkva je osvećena 1253. podižu novu crkvu. kada ovaj grad preuzima vodeću ulogu. Glavni brod ima oktogonalne stupce i uzan klerestorij. Arhitekta crkve je verovatno Arnolfo di Kambio Crkva SAN ANTONIO U PADOVI (Padova). locirane blizu gradskih centara. Trobrodna je. morao se modifikovati naos i zapadna fasada. Podseća na ranohrišćanske crkve. Donja crkva još uvek podseća na romaničku kriptu. SANTA KROČE (Croce). Osnova i elevacija crkve je jasna i jednostavna. godine. godine u Firenci. SAN FRANČESKO U ASIZIJU (Assisi) je crkva na dva sprata. Bogati firentinci su podigli kapele svojih porodica u toj crkvi (Bruni. Pilastri koji polaze od kapitela stubaca su jedine dekoracije kao i terasa koja počiva na konzolama iznad arkada. Njihove prostrane crkve. Velike zidne površine su prekrivene fresko ciklusima sa temom Hrista i žitija svetaca. 9 radijalnih kapela i ambulatorijum. izražavaju rivalstvo između gradova. govoreći da narušavaju originalni enterijer crkve. Taj trik je posebno korišćen u renesansi da bi se povećala dubina prostora. ima šestodelne svodove. kao i Francuske. Gornja crkva ima dvospratnu elevaciju i uprkos debelim zidovima. Zasenila je i mnoge Francuske katedrale.

Plan je bio nalik današnjem naosu ali je. Iznad srednjeg portala je rozeta okružena skulpturama u nišama. tako i u eksterijeru. učenik Nikole Pisana. godine. koja bi sadržala staru građevinu kao transept. koji je problem rešio konstruišući kupolu u kupoli i smatra se za jedan od najvećih graditeljskih poduhvata svih vremena. Fasada je flankirana sa dve bočne kule. KATEDRALA U ORVIETU (Orvieto) dobija fasadu. Đoto se potpuno posvetio izgradnji zvonika. ali je završena u XVI veku. kao i Santa Kroče. katedrala imala drvenu tavanicu. Ovaj plan je napušten zbog prevelike cene. dok 1334. a spoljašnja dekoracija tek u XVIII i XIX veku. arhitekta Orsenjo počinje rad na podizanju velikih dvostrukih bočnih brodova. Suparnički projekat je započeo na crkvi SAN PETRONIO U BOLONJI. Završena je tek 1525. Posle Arnolfove smrti. Drveni model Antonia da Vićenca prikazuje trobrodnu baziliku sa transeptom. Odlučeno je da se sagradi nova katedrala DUOMO NUOVO. Milano je u XIV veku procvetao pod Đangalecom Viskontijem. Obnova stare katedrale je započeta 1294. godine se završio rad na katedrali na osnovu modela Frančeska Talentia. Slična je katedrali u Sieni. . godine. gde se čuvao ceo Trnov venac. trobrodnom transeptu i gigantskom poligonalnom ambulatorijumu. početkom XIV veka. Pisa) u oratorijumu (mala. i započeta je od strane vajara i arhitekte Đovanija Pisana. Đoto nije postavljen za arhitektu. Tek 1357. Arnolfo di Kambio je osmislio zapadnu fasadu katedrale u klasičnom stilu. Eksperti su sačinili komisiju. Kamen temeljac je položen 1296. Ubrzo nakon završetka zidova naosa i desnog broda. i postao središte cele severne Italije. a transept i hor nikada nisu sagrađeni. Fasada katedrale u Sieni je izvedena po uzoru na francuske crkve. Bio je poznat skulptor i arhitekta. Iznad nje.novi hor.14 - . Prvi plan je konstruisao Arnolfo di Kambio. SANTA MARIA DELA SPINA U PIZI (Santa Maria della Spina. Arhitekta je Lorenco Maitani. kako u enterijeru. Planiran je oblik trikonhosa sa velikom oktogonalnom kupolom. Došli su najveći graditelji iz cele Evrope. Katedrala je kompromis između romaničkog naosa i ambiciozne dogradnje u XIII veku. Nakon 10 godina. godine. Rad su finansirale bogate porodice i sam grad. arhitekta umire i rad se prekida. Model za crkvu je Sen Šapel iz Pariza. To je stvorilo imperativ da EPISKOPSKA KATEDRALA U MILANU (Milan) treba da bude sagrađena. Arhitektura je poslužila kao podloga za obimnu dekoraciju u skulpturi i mozaicima. Završena je tek 1572. i da dostigne nivo najlepših crkava hrišćanskog sveta. Poslednja je sagrađena velika kupola Filipa Bruneleskija. Izražena je polihromija u beloj i crnoj boji. 1386-7. godine. Gradnja KATERDRALE U FIRENCI je imala više uspeha. privatna kapela) sadrži relikviju za koju se verovalo da je deo Hristovog trnovog venca koji je grad dobio 1333. godine. a portale u francuskom maniru. Donjim spratom dominiraju tri portala. radovi su obustavljeni zbog kuge 1348. kako bi podigli idealnu katedralu. Rad je započet 1350. Samo je donja trećina izvedena. radovi su prestali. fasada se završava trougaonim zabatom sa mozaičkom dekoracijom.

pa čak i vizantijskoj arhitekturi. a ima ih i u persijskoj. U masivnim delovima zdanja koriste se kružni kameni blokovi. Rebrasti svod: Ovakvi svodovi su i ranije upotrebljavani u raznim epohama i krajevima. a vodeći tip je trobrodna bazilika. daleko pogodnije oblike. trebalo je koristiti brižljivo istesane kamene blokove jednake veličine. Rebra su na početku čvrsto spajana u delove svodova koje poduhvataju. U gotici dobijaju nove. Sredinom XII veka. romanički rebrasti svod počinje da se menja. ili je potpuno izostavljen (kao u Buržu). Nemačka i Lombardija). pa nisu mogli uticati na celokupnu koncepciju građevinarstva u kom su korišćeni. trebalo je teške svodove zameniti lakšim sistemom rebrastih svodova sa rebrima koja lokalizuju pritisak u određenim tačkama. Apsida hora je u Francuskoj polukružna.KONSTRUKTIVNI SISTEM GOTIČKE KATEDRALE Među konstruktivnim elementima gotičke arhitekture posebno se ističu: – Rebrasti svod – Prelomljeni luk – Podupirači (potporni luk i stubac) Gotička arhitektura je uništila masu zida. već i u pravougaonim. a u nekim oblastima i od opeke (sev. Francuske i Engleske. ali njihova upotreba tada nije uzela većeg maha. Gotiku karakteriše eksperimentisanje. što dovodi do povećanja horskog dela građevine. Gotičke građevine su uglavnom od kamena. za razliku od romanike. trebalo je takođe povećati visinu lukova i svodova i smanjiti bočno opterećenje. Preko Arabljana. tako da svodovi na njih . ovaj element se prenosi u Španiju (džamija u Kordovi). Primenjuje se i zalivanje olovom zbog čvrstine i elastičnosti. Da bi se zid olakšao i povećala njegova nosivost. U gotici je transept slabo istaknut i stešnjen između kapela. Gradnja ovih prelomljenih lukova dosta je laka i pogodna. ukrštaju se dva prelomljena svoda.15 - . Skoro obavezni elementi gotičkog plana su ophodni brod hora i venac kapela. To je vodilo stvaranju vertikalnog principa kompozicije i promeni izgleda i oblika zdanja. ili se spaja sa horom (kao u Amijenu). To je omogućilo da se rasterete ostali delovi zida i da se prošire otvori. a neki su izvođeni dosta nespretno. Gotičke crkve su bazilikalne. posebno u temeljima i kontraforama. Plan građevine čuva podužni pravac i istaknutu ukrsnicu. stvorivši tektonsku strukturu skeletnog sistema. Neki konstruktivni zadaci zahtevali su brižljiviju obradu kamena nego u romanici. Zastupljeni su i u romaničkoj arhitekturi Lombardije. koju karakteriše transept koji odražava specifična bogosluženja u crkvi u kojima su vodeće mesto zauzimali monasi. Gotika se odrekla kripte. Umesto ukrštanja dva poluobličasta svoda. a u Engleskoj pravougaona. jermenskoj. Da bi se stvorio skeletni sistem i da bi se povećali otvori. a nekad i narteksa. pa i nepravilnim trapezastim poljima ambulatorijuma. Da bi se povećala čvrstina konstrukcije. ne samo za svodove u kvadratnim poljima. ali se ubrzo počinju graditi sasvim odvojeno. Njihov prototip nalazimo još u rimskoj arhitekturi kod Dioklecijanovih termi u Rimu.

a da se ne sruši. u XIV i XV veku. a zatim i u Šartru oko 1194. te ih ima uglavnom po dva. oni su između glavnog i bočnih brodova izloženi jakim kosim potiscima rebrastih svodova iznad glavnog broda. Može da se izradi od daleko tanjih delova.16 - . Prelomljeni luk: Prelomljeni oblik rebara. Raspored kontrafora evoluira. nasleđen iz mesopotamske i zatim islamske arhitekture. Znamo da su nad tribinama nekih građevina upotrebljavani četvrtoobličasti svodovi. Sledeći tip je cilindrični stub sa četiri prislonjene kolonete koje još uvek imaju simbolički karakter i ne spajaju se sa rebrima svoda. Tako je izbegnuta masivna zidna konstrukcija umesto koje taj prostor zauzimaju visoki prozori ukrašeni vitražima. koji je mnogo stabilniji. Negde na prvoj trećini svoje visine oni su poduprti i međusobno povezani poprečnim i bočnim prihvatnim lucima i rebrima svodova bočnih brodova. Gornja trećina je izložena jakim potiscima svodova glavnog broda. iznad krovova bočnih brodova. iako u ovakvom obliku nisu primenjivani do tada. Na početku se ukrsni deo rebara izrađuje dosta nepravilno. On može da trpi i određene deformacije. U poslednjoj četvrtini XII veka počinju da se izvode pravi potporni luci koje prvi put srećemo na katedralama Notr Dam u Parizu oko 1180. Podupirači: Podupirači su u početku prilično glomazni i sačinjavaju samo delove bočnih zidova. ali sredinom XII veka rebra dobijaju zajedničku završnicu tj. ključ.odozgo samo naležu. Što se stubaca tiče. Daljim dodavanjem rebara obrazuju se složeniji svodovi. Ako njih uklopimo i nosače približimo dobićemo prelomljeni luk. Rebrasti svodovi postaju tako mnogo elastičniji nego ranije. a to važi i za prelomljene svodove. On je krstastog oblika i u temenu prihvata svako rebro. Ako uklonimo pojedine delove i zadržimo samo ojačavajuće lukove. Kasnijim razvojem dolazi do . Kasnije. dobija se šestodelni svod. Iako tako glomazni. Tako nastaje četvorodelni svod. Potporni luci su proizašli iz prislonjenih elemenata u romaničkoj arhitekturi. Obično je na njima izgrađen oluk za odvođenje vode sa krova glavnog broda. Najjednostavniji svod se oslanja na 2 rebra i 4 luka. i postaje mnogo lakši. A otprilike na drugoj trećini svoje visine često i lucima i rebrima svodova tribina. na kontrafore izređane na spoljnom zidu. koriste se potporni luci koji prenose ove potiske napolje. Pomoću rebara i prihvatnih lukova pritisak svodova se prenosi u tačno određene tačke. dobićemo neku vrstu embriona gotičkih potpornih lukova.. Kod polukružnih svodova potisak je najjači u predelu njihovog temena. najjednostavniji je cilindrični stub postavljen na kvadratni sokl završen kapitelom nasleđenim iz romanike i koristi se u katedralama XII veka. U početku su upravni na zid koji podupiru. Kod dosta visokih katedrala mogu biti na više spratova. je u statičkom pogledu daleko sigurniji od polukružnog. Ako se uvede dodatno rebro po podužnoj osi svoda. Zvezdasti svod nastaje iz neophodnosti da se pokriju velike ukrsnice. U engleskoj gotici kontrafori su skrivani ispod krovova bočnih brodova. uglavnom se izrađuje po jedan koji prima potisak na samom uglu. Da bi se oni prihvatili i neutralisali.

a samo slabo razvijeni kapitel označava prelaz od oslonca na rebro i luk. svodovi i arhivolte prelaze u odgovarajuće dodatne stubiće.17 - . To je slučaj u poznoj gotici. Njegov gornji deo se razgranava lepezasto i rebra uranjaju u stub. Rebra. . Vremenom se dalje umnožavaju i dodatni stubići i tako se usložnjava profil oslonca.spajanja nosećih i nošenih elemenata u snopu stubova i pomoćni stubovi prislonjeni uz glavni stub postaju ravnopravni elementi oslonca. U drugim slučajevima oslonac može biti glatki cilindrični stub bez kapitela. Tako se oslonac spaja sa svodom dobijajući izgled rebara koja dopiru do poda.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful