You are on page 1of 52

GRADITELJSKO NASLEĐE – OČUVANJE I ZAŠTITA II

STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• SVAKA GRAĐEVINA IMA SVOJ VEK


TRAJANJA, PRI ČEMU ONA, U IDEALNIM
USLOVIMA, STARI ZAJEDNO SA
MATERIJALOM OD KOJEG JE SAGRAĐENA
(uzroci propadanja koji se nalaze u samim
spomenicima su vrsta i performanse
materijala od kojeg je građevina napravljena)
• VEK TRAJANJA SE MOŽE PRODUŽITI
PAŽLJIVIM UOČAVANJEM OŠTEĆENJA
KOJA GA UGROŽAVAJU I OD PRAVILNOG
IZBORA METODE NJEGOVE OBNOVE
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• OPASNOST OD OŠTEĆENJA SU POZNAVALI


STARI GRADITELJI I ZAKONODAVCI
• TEKSTOVI SA OPISIMA ZAŠTITNIH MERA I
MATERIJALNI PODACI O NJIMA OD
NAJSTARIJIH VREMENA
• STARI ZAVET: “I REČE BOG NOJU:‘KRAJ
SVAKOME TIJELU DOĐE PREDA ME,....
NAČINI SEBI KOVČEG OD DRVETA GOFERA,
I NAČINI PREGRATKE U KOVČEGU; I
ZATOPI GA SMOLOM IZNUTRA I SPOLJA'
(Prva knj. Mojsijeva, 6.7.14)
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• HAMURABIJEV ZAKON:
"229. AKO GRADITELJ ČOVJEKU SAGRADI KUĆU, NE
URADI JE ČVRSTO I KUĆA SE KOJU JE SAGRADIO
SRUŠI, PA USMRTI VLASNIKA KUĆE, TAJ GRADITELJ
DA SE UBIJE.
230. AKO JE IZAZVAO SMRT SINA VLASNIKA KUĆE, DA
SE UBIJE SIN TOGA GRADITELJA.
233. AKO GRADITELJ ČOVJEKU SAGRADI KUĆU PA JE
DOBRO NE SAGRADI, I ZID POPUSTI, TAJ ĆE
GRADITELJ ZID POPRAVITI O SVOM TROŠKU.“
• SLIČNA UPUTSTVA ZA IZBEGAVANJE OŠTEĆENJA,
NJIHOVU POPRAVKU, KAO I KAZNENE MERE ZA
PROUZROKOVAČE OŠTEĆENJA I OBAVEZNE
ZAŠTITNE MERE KAKO DO OŠTEĆENJA NE BI DOŠLO
POSTOJE U SVIM CIVILIZACIJAMA DO DANAS.
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• NA OSNOVU DOSTUPNIH PRIMERA I


PRAKTIČNOG ISKUSTVA NAPRAVLJENE SU
KLASIFIKACIJE OŠTEĆENJA I
USPOSTAVLJENA JE VEZA POJAVE
UZROKA I OBLIKA OŠTEĆENJA
• NA OSNOVU TIH SAZNANJA MOGUĆE JE
PREDLOŽITI MERE ZA IZBEGAVANJE
UZROKA KAO I MERE ZA SANACIJU.
• UZROCI OŠTEĆENJA SU PO PRAVILU
VEOMA RAZLIČITI, ALI OŠTEĆENJA MOGU
BITI VEOMA SLIČNA, PA JE USLED TOGA
ZADATAK VEOMA OSETLJIV.
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• PREGLED GRAĐEVINA I REGISTROVANJE


OŠTEĆENJA:
1. PREGLED SE UNAPRED PLANIRA I
OTPOČINJE VIZUELNIM SAGLEDAVANJEM
OPŠTEG STANJA GRAĐEVINE I NJENE
OKOLINE
2. NA OSNOVU VIZUELNOG PREGLEDA
ODREĐUJE SE OBIM DALJIH ZAHVATA,
SNIMANJE INSTRUMENTIMA, UZIMANJE
UZORAKA ZA LABORATORIJSKE ANALIZE
3. SNIMANJEM NA LICU MESTA UOČAVA SE
GEOMETRIJSKA PRAVILNOST ZGRADE, U
HORIZONTALNOM I U VERTIKALNOM
SMISLU.
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

4. VIZUELNO SE MOGU KONSTATOVATI VEĆA


OŠTEĆENJA POJEDINIH ELEMENATA
ZGRADE;
5. ZA POTPUNU OCENU STANJA GRAĐEVINE
NUŽNA SU ISPITIVANJA DRUGE VRSTE
6. STANJE KONSTRUKCIJE, NAJČEŠĆE
NAJVAŽNIJE ZA OPSTANAK ZGRADE,
PROVERAVA SE LABORATORIJSKIM
ISPITIVANJIMA RADI USTANOVLJENJA
FIZIČKO-MEHANIČKIH SVOJSTAVA
MATERIJALA
7. PREPORUČUJU SE METODE ISPITIVANJA
BEZ RAZARANJA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• ISPITIVANJIMA TREBA DODATI PODATKE O:

1. OSNOVNIM KARAKTERISTIKAMA TEMELJA I


TLA
2. KONSTRUKCIJSKOM SKLOPU I NJEGOVOM
STANJU
3. ELASTIČNIM KARAKTERISTIKAMA
MATERIJALA, NJEGOVOJ VLAŽNOSTI I DR.
4. ZONAMA OŠTEĆENJA KONSTRUKCIJE,
PREGRADA I OBLOGE
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• DETALJNA ISPITIVANJA ZAHTEVAJU


OTKRIVANJE POJEDINIH PODZEMNIH
DELOVA GRAĐEVINE, NEDOSTUPNIH
MESTA, OTVARANJE SONDI I UZIMANJE
ODGOVARAJUĆIH UZORAKA;
• PRI SNIMANJU TEMELJA REGISTRUJE SE
TIP TEMELJA, GRADIVNI MATERIJAL,
OBLIK, DIMENZIJE I DUBINA, SNIMAJU SE
OŠTEĆENJA
• POLOŽAJ I OBLIK OŠTEĆENJA TREBA DA
BUDU ŠTO VERNIJE PRIKAZAN (primena
ultrazvuka, fotogrametrije, rengena,
sonara...)
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• OBLIK PRSLINA, NJIHOV PRAVAC


PRUŽANJA I VELIČINA OTVORA NAZIVA SE
MORFOLOGIJA PRSLINA
• UKOLIKO JE MOGUĆE, POŽELJNO JE
OSMATRANJE PRSLINA KROZ VREME I
PRAĆENJE EVENTUALNOG POVEĆANJA I
PROŠIRIVANJA
• MANIFESTACIJA OŠTEĆENJA, TJ. OBLIK
ISKAZIVANJA JE SLOŽEN ZBOG ČESTOG
SUPERPONIRANJA NEPOVOLJNIH
OKOLNOSTI - UZROKA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• BITNO JE ODREDITI VEZU IZMEĐU


PREOVLAĐUJUĆEG UZROKA I OBLIKA
ISPOLJAVANJA OŠTEĆENJA
• ZATO SE DAJU ORIJENTACIONE
KLASIFIKACIJE OŠTEĆENJA I NJIHOVIH
UZROKA
• U NJIMA SE POVEZUJE POREKLO
NASTAJANJA I OBLIK ISKAZIVANJA, KAO I
VREME POJAVE OŠTEĆENJA
• OŠTEĆENJA SE NAJOPŠTIJE DELE NA ONA
KOJA PROISTIČU IZ PRIRODE SAME
GRAĐEVINE I ONA IZAZVANA SPOLJNIM
FAKTORIMA (predavanje 29. februar 2008)
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• SPOLJNI UZROCI NASTAJU DELOVANJEM PRIRODE


I NAMERNIM ILI NENAMERNIM DELOVANJEM LJUDI I
DELE SE NA:
1. DUGOTRAJNE UZROKE KOJI PRETPOSTAVLJAJU
FIZIČKE, HEMIJSKE I MIKROBIOLOŠKE PROCESE
KOJI DOVODE DO POSTEPENOG NARUŠAVANJA
KONSTRUKCIJE I GRADIVA GRAĐEVINE
2. PRIRODNE, SLUČAJNE UZROKE, KOJE JE
NEMOGUĆE PREDVIDETI (stihijne pojave)
3. KRATKOROČNO ILI DUGOROČNO DELOVANJE
LJUDI KOJE DOVODI DO OŠTEĆENJA USLED
NAČINA KORIŠĆENJA OBJEKTA, PROMENOM
OKRUŽENJA, POD UTICAJEM RADOVA POD
ZEMLJOM I RATNA RAZARANJA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• OŠTEĆENJA U VIDU NAPRSLINA I


PUKOTINA (naprsline preko 3 – 5mm) SU
POSLEDICA PREKORAČENJA OTPORNOSTI
MATERIJALA ILI VEZIVA NA ZATEZANJE,
PRITISAK, SMICANJE ITD.
• POREKLO SILA KOJE IZAZIVAJU
NAPONSKA STANJA I POJAVU NAPRSLINA
JE VEOMA RAZLIČITO;
• NAJČEŠĆA JE PODELA NA:
- UNUTRAŠNJE I
- SPOLJAŠNJE UZROKE
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

- UNUTRAŠNJI UZROCI PROISTIČU IZ SAMIH


OSOBINA MATERIJALA KONSTRUKCIJE
(bubrenje opeke, skupljanje maltera i betona,
bubrenje i vitoperenje drveta i razne hemijske
reakcije) KOJE TOKOM VREMENA MOGU
ZNAČAJNO IZMENITI NAPONSKA STANJA
POJEDINIH DELOVA KONSTRUKCIJE
- SPOLJAŠNJI UZROCI SU RAZNOVRSNI,
NAJČEŠĆE VEZANI ZA NEJEDNAKA
SLEGANJA TEMELJA, PROMENU
TEMPERATURE, LOKALNA PREOPTEREĆENJA
(koncentracija sila, dinamički uticaji usled
saobraćaja, udarno delovanje vetra, seizmički
uticaj, podzemni radovi,...)
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• NAJČEŠĆI UZROCI STVARANJA PRSLINA GRUPIŠU


SE U 4 GRUPE:
1. SLEGANJE TEMELJA KAO POSLEDICA
KONSOLIDACIJE TLA, KRETANJA VODE KROZ
PLASTIČNO TLO, NEDOVOLJENE ISPITANOSTI TLA
ILI KAO POSLEDICA POGREŠNE KONCEPCIJE
TEMELJENJA
2. PREKOMERNE DEFORMACIJE OSLONACA KOJE
PROUZROKUJU NAJOZBILJNIJA OŠTEĆENJA U
PREGRADNIM ZIDOVIMA, PODNIM POKRIVAČIMA I U
VEĆINI ZAVRŠNIH RADOVA NA ZGRADI; SVI
ELEMENTI KOJI SE NOSE, PRILAGOĐAVAJU SE
DEFORMACIJAMA NOSAČA SAMO DO ODREĐENE
GRANICE, NAKON ČEGA DOLAZI DO NJIHOVOG
OŠTEĆENJA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

3. RAZLIKA U VLAŽNOSTI POJEDINIH


ELEMENATA PRAĆENO RAZLIČITIM
SKUPLJANJEM I BUBRENJEM
MATERIJALA, ŠTO DOVODI DO
OŠTEĆENJA;
4. VELIKE TEMPERATURNE RAZLIKE, KOJE
IZAZIVAJU DILATIRANJE GRAĐEVINSKIH
ELEMENATA, NAROČITO U SLUČAJEVIMA
KROVOVA (loše izolovani ili sa velikom
površinom bez dilatacionih spojnica)
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• NAJOPŠTIJA KLASIFIKACIJA KOJA SE


PRIMENJUJE ZA GRADITELJSKO NASLEĐE
JE PODELA NA OŠTEĆENJA NASTALA
USLED:
- NEPRAVILNOG KORIŠĆENJA GRAĐEVINE I
NEODGOVARAJUĆEG ODRŽAVANJA
- INDIREKTNOG DELOVANJA RADOVA
IZVEDENIH U OKOLINI GRAĐEVINE,
DELOVANJA POŽARA I RATNIH RAZARANJA
- GREŠAKA U PROJEKTU, TJ. PROCENI
RASPODELE NAPONA I VLAŽENJA PODLOGE
TEMELJA
- DELOVANJA MRAZA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

- DEFORMACIJA ZIDOVA IZGRAĐENIH NA


GLINOVITOM TLU NEPOGODNOM ZA
FUNDIRANJE
- NERAVNOMERNIH SLEGANJA
- BLIZINE VODOTOKA I UTICAJA
MORFOLOŠKIH KARAKTERISTIKA TERENA
- VLAŽENJA TLA NESTABILNIH MEHANIČKIH
KARAKTERISTIKA (na pr. Les)
- VIBRACIJA IZAZVANIH SAOBRAĆAJEM,
MAŠINAMA ILI SEIZMIČKIM DEJSTVIMA
- UTICAJA KOROZIJE METALNIH
POVEZIVAČA NA OBRAZOVANJE
OŠTEĆENJA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

- GUBITKA NOSIVOSTI VEZA


- UTICAJ ATMOSFERSKIH TALOGA
- RAZLIČITIH UZICAJA ZA FORMIRANJE
HORIZONTALNIH I VERTIKALNIH PRSLINA
- PROMENA IZAZVANIH NAKNADNIM RADOVIMA NA
GRAĐEVINI
OŠTEĆENJA MOGU NASTATI U TOKU GRAĐENJA ILI
TOKOM EKSPLOATACIJE GRAĐEVINE
- U TOKU GRAĐENJA OŠTEĆENJA SE JAVLJAJU
USLED GREŠAKA PRI PROJEKTOVANJU,
UGRAĐIVANJA NEKVALITETNIH ILI
NEADEKVATNIH MATERIJALA I GREŠAKA
PRILIKOM IZVOĐENJA NEKIH DELIKATNIH
DETALJA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• NAJVEĆI BROJ OŠTEĆENJA U TOKU


GRAĐENJA VEZUJE SE ZA TEMELJENJE
GRAĐEVINE
• POŠTO SU SE U PROŠLOSTI PODACI O TLU
DOBIJALI ISKUSTVENO, GREŠKE U
TEMELJENJU SU BILE ČESTE I IMA PUNO
PRIMERA POPRAVKI JOŠ U TOKU
GRAĐENJA
• GREŠKE USLED NEPRAVILNOG
PROJEKTOVANJA (KONCEPTA) NAJČEŠĆE
SE ISPOLJAVAJU UKOLIKO JE POGREŠNO
PROCENJEN KARAKTER I VELIČINA
OPTEREĆENJA, KAO I SLEGANJE
POJEDINIH DELOVA ZGRADE
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• STARI GRADITELJI SU SE U KONCEPTU


GRAĐEVINA ZADOVOLJAVALI
UJEDNAČAVANJEM NAPONA U
TEMELJNOM DNU, ŠTO JE U SLUČAJU
RAZLIČITIH KONTAKTNIH POVRŠINA
DOVODILO DO DIFERENCIJALNIH
SLEGANJA
• OŠTEĆENJA OD SNEGA, VETRA, SILA
ZEMLJOTRESA I DANAS JE TEŠKO
OBUHVATITI PRORAČUNOM, A U ISTORIJI
JE TO BILO EMPIRIJSKI.
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• POSTOJE OŠTEĆENJA ČIJE JE UZROKE


VEOMA TEŠKO UOČITI. TO SU:
- NEDOSTATAK PRETHODNOG ISKUSTVA U
IZVOĐENJU RADOVA
- NESPOROVOĐENJE EKSPERIMENTA ZA
SMELIJA REŠENJA,
- TEŽNJA ZA POSTIZANJEM EKONOMSKIH
EFEKATA
- KOD MONUMENTALNIJIH STARIH
GRAĐEVINA OŠTEĆENJA SU MOGLA
NASTATI I TOKOM GRAĐENJA U DUGOM
VREMENSKOM PERIODU (naročito
karakteristično za građevine sa zasvedenim
sistemima u srednjem veku
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• TOKOM KORIŠĆENJA GRAĐEVINA


OŠTEĆENJA MOGU BITI IZAZVANA
NEADEKVATNOM UPOTREBOM I
NEBRIŽLJIVIM ODRŽAVANJEM
- PREOPTEREĆENJE POJEDINIH DELOVA
ZGRADE NASTAJE USLED PROMENE
NJIHOVE NAMENE
- PROŠIRIVANJA I DOGRAĐIVANJA U RAZNIM
VREMENSKIM PERIODIMA
- USLED DEJSTVA KLIMATSKIH I
NEPOVOLJNIH GEO-TEHNIČKIH FAKTORA
DOLAZI DO POSTUPNOG RAZVOJA
OŠTEĆENJA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• NAJVEĆI BROJ OŠTEĆENJA VEZAN JE ZA


LOKALNE USLOVE TLA I PRISUSTVO
PODZEMNE VODE
• POJAVA PODZEMNE VODE IZNAD
UOBIČAJENOG NIVOA NARUŠAVA
STRUKTURU TLA I NJEGOVO PONAŠANJE
POD OPTEREĆENJEM TEMELJA
• NAROČITO IZRAŽENO UKOLIKO VODA IMA
AGRESIVNIH SASTOJAKA ILI SE RADI O
TLU SA NESTABILNIM MEHANIČKIM
KARAKTERISTIKAMA (les)
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• OVAKVE PROMENE IZAZIVAJU RADOVI U


OKOLINI GRAĐEVINA:
- REMEĆENJE VODOTOKA,
- NEZATRPANI RADOVI
- IZMENA STRUKTURE SLOJEVA ILI
PRESECANJE PODZEMNIH
INFRASTRUKTURA (vodovod, kanalizacija)
- SMANJENJE POVRŠINSKOG ISPARAVANJA
USLED POKRIVANJA ASFALTOM ILI
BETONOM VEĆE POVRŠINE OKO ZGRADE
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• POD UTICAJEM RAZNIH RADOVA U


OKRUŽENJU GRAĐEVINE NAJVIŠE SE
DELUJE NA PROMENE NIVOA PODZEMNIH
VODA
• POD UTICAJEM VODE ODVIJAJU SE FIZIČKO-
HEMIJSKI PROCESI KOJI DOVODE DO
NARUŠAVANJA STRUKTURE MATERIJALA
• PROMENA NIVOA PODZEMENE VODE MOŽE
DOVESTI DO STVARANJA LEDA U TLU
TEMELJNE ZONE, A TO IZAZIVA BUBRENJE
TLA I STVARA PRITISAK NA TEMELJE. PRI
OTAPANJU TLA REDOVNO DOLAZI DO VEĆIH
SLEGANJA, JER TLO NAGLO SMANJUJE
SVOJU ZAPREMINU.
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• OVA POJAVA DOVODI DO RAZDVAJANJA


MALTERA I OBLOGA OD ZIDOVA, DO
PROPADANJA ŽIVOPISA,..
• VLAGA ZNAČAJNO:
- SMANJUJE NOSIVOST KAMENIH ZIDOV
- POVEĆAVA PROVODLJIVOST TOPLOTE,
- KRISTALIZACIJU SOLI I
- RAZVOJ BILJNIH I ŽIVOTINJSKIH
ORGANIZAMA
KAKO KOD STARIH GRAĐEVINA NEDOSTAJE
TERMOIZOLACIJA, POSPEŠUJE SE
STVARANJE KONDENZATA KOJI ŠTETNO
DELUJE NA ZAVRŠNE RADOVE (molerski
radovi, fresko-slikarstvo, dekorativna plastika,..)
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• VLAGA VEOMA NEGATIVNO DELUJE NA


ELEMENTE OD DRVETA I METALA, JER
IZAZIVA TRULJENJE, ODNOSNO KOROZIJU
• NAROČITU OPASNOST PREDSTAVLJAJU
KLIZIŠTA KOJA IZAZIVAJU VELIKA
OŠTEĆENJA I MATERIJALNU ŠTETU (iako
se klizišta mogu prepoznati, ljudi na njima
grade svesno rizikujući)
• SLABLJENJE TLA I STABILNOSTI
GRAĐEVINE IZAZIVAJU VELIKI ZEMLJANI
RADOVI, RUDARSKA ISKOPAVANJA,
PODZEMNE GARAŽE, METRO)
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• DEFORMACIJE ZGRADE MOGU BITI IZAZVANE


NERAVNOMERNIM SABIJANJEM U PODLOZI
ZGRADE USLED DINAMIČKIH UTICAJA OD
SAOBRAĆAJA, RADA MAŠINA SA
DINAMIČKIM DEJSTVOM, MINIRANJA,..
• OVA DEJSTVA NARUŠAVAJU KONSTRUKCIJU
I DOLAZI DO ODVAJANJA ZIDOVA U SLUČAJU
NEDOVOLJNE POVEZANOSTI ILI
NEDOSTATKA HORIZONTALNIH UKRUĆENJA
• VEĆE TEMPERATURNE PROMENE KOD
ZGRADA SA RAVNIM KROVOVIMA ILI BEZ
DOVOLJNO RAZDELNICA IZAZIVAJU
OŠTEĆENJA U MEĐUSPRATNIM
KONSTRUKCIJAMA, I U SVIM ELEMENTIMA
GRAĐEVINE
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• IZUZETNO VISOKE TEMPERATURE KOJE


PRATE POŽAR DELUJU RAZORNO NA SVE
ELEMENTE GRAĐEVINE
• PO PRAVILU, PRI DUŽEM DELOVANJU
POŽARA NASTAJU OŠTEĆENJA I PROMENE
U STRUKTURI MATERIJALA KOJE SE
TEŠKO ILI NIKAKO NE MOGU POPRAVITI
• KLASIFIKACIJA OŠTEĆENJA OD
ZEMLJOTRESA RAZVIJENA JE PO
POSEBNOJ METODOLOGIJI
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• PRAĆENJE STANJA NA VELIKOM BROJU


SPOMENIKA KULTURE U SVETU
OMOGUĆILO JE STVARANJE
STATISTIČKOG PREGLEDA
PROCENTUALNOG UČEŠĆA NAJČEŠĆIH
UZROKA I NJIHOVIH MANIFESTACIJA
• OBRAZOVANJE OŠTEĆENJA U:
- MEĐUSPRATNIM KONSTRUKCIJAMA – 30%
- U NOSEĆIM ZIDOVIMA – 22 %
- U OBLOGAMA 15 %
- U NENOSEĆIM ZIDOVIMA – 11 %
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• OŠTEĆENJA USLED VLAGE, KAO


NAČEŠĆEG UZROČNIKA:
- PROCURIVANJE ATMOSFERSKIH
PADAVINA – 48 %
- KONDENZACIJA 32 % itd.
KADA SE ISKLJUČI VLAGA KAO UZROČNIK
OŠTEĆENJA ONDA 75 % SVIH OŠTEĆENJA
ČINE KONSTRUKCIJSKE I POVRŠINSKE
PRSLINE I ODVAJANJE MALTERA I DRUGIH
OBLOGA OD ZIDOVA.
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

OSNOVNI TIPOVI SLEGANJA TEMELJA


STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

A. ODIZANJE SREDIŠTA B. ODIZANJE OBIMNIH


I SLEGANJE OBIMNIH I SLEGANJE SREDIŠNJEG
DELOVA TLA DELA TLA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

PRVOBITNI POLOŽAJ
DEFORMISANO

OŠTEĆENJA USLED LOKALNOG SLEGANJA JEDNOG


KRAJA (LEVO) I ODIZANJA SREDINE (DESNO)
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

Pukotine u zidovima usled heterogenog tla


STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

Deformacija actečke piramide u Meksiku izazvana


neravnomernim deformacijama tla
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

Neravnomerna opterećenja u tlu usled poremećaja u


podzemnom delu i oštećenja zidova i hidroizolacije (pod
d)
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

Povećano sleganje zbog superponiranja


opterećenja
u zoni sočiva mekog tla
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

1) atmosferilije
2) kondenzovana
vlaga,
3) pritisak vode,
4) procedna voda,
5) promena slojeva,
6) ustavljena (zarobljena
voda
7) vlaga podloge,
8) podzemna voda

VRSTE VLAGE KOJE


DELUJU NA
KONSTRUKCIJU,
PROJEKTOVANJE I
GRAĐENJE.
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

OŠTEĆENJE TEMELJA USLED AGRESIVNOG


DEJSTVA SASTOJAKA U PODZEMNOJ VODI:
1) PRETHODNO STANJE 2) STANJE POSLE
DEJSTVA AGRESIVNE VODE
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI
UZROCI

A)POTISAK MRAZA - MALA DUBINA


FUNDIRANJA SPOLJ. ZIDA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

PRSLINE I ODVAJANJE DELOVA ZIDNE


MASE KAO POSLEDICA ZAMRZAVANJA
TLA ISPOD TEMELJA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

OŠTEĆENJA USLED KORENJA U ZONI TEMELJA


STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

SREDNJOVEKOVNI OBIMNI
ZID OŠTEĆEN USLED
RASTINJA POSAĐENOG
PREVIŠE BLIZU
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

Prsline nastale usled različite spratnosti


delova zgrade
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

PRSLINE NASTALE GRAĐENJEM UZ


POSTOJEĆI OBJEKAT
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

• TEHNOLOGIJA REKONSTRUKCIJE TEMELJA MOŽE


SE PODELITI NA:
1. TRADICIONALNE TEHNOLOGIJE:
- OJAČANJE TEMELJA PRODUBLJIVANJEM-
PODBIJANJE ZIDANE MASE ISPOD NJEGA
- OJAČANJE TEMELJA PODBIJANJEM BETONA ISPOD
NJEGA
- PROŠIRIVANJE TEMELJA
- SPREZANJE TEMELJA SA NOVIM MATERIJALIMA
2. PROGRESIVNE TEHNOLOGIJE:
- INJEKTIRANJE
- POSTAVLJANJE ŠIPOVA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

PRODUBLJIVANJE-PODBIJANJE TEMELJA
ISPOD OBIMNOG ZIDA
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

PODUHVATANJE NOSEĆIH KONSTRUKCIJA


STARE ZGRADE PODBETONIRANJEM
STARE ZGRADE – KARAKTERISTIČNA OŠTEĆENJA I NJIHOVI UZROCI

PROŠIRIVANJE TEMELJA SA VEZNOM ARMATUROM