You are on page 1of 163

EU4Business

მცირე და საშუალო
ბიზნესის გამოწვევები
და განვითარების
პერსპექტივები
საქართველოს
რეგიონებში
„წი­ნამ­დე­ბა­რე­ პუბ­ლი­კა­ცია­ შექ­მ­ნი­ლია­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ დახ­ “This­publication­has­been­produced­with­the­assistance­of­the­
მა­რე­ბით.­ მის­ ში­ნა­არ­ს­ზე­ პა­სუ­ხის­მ­გე­ბე­ლია­ მხო­ლოდ­ ავ­ European­Union.­Its­contents­are­the­sole­responsibility­of­the­
ტორ­თა­ ჯგუ­ფი­ და­ არა­ კონ­რად­ ადე­ნა­უე­ ­რის­ ფონ­დი­ სა­ქარ­ authors­and­not­the­Konrad­Adenauer­Stiftung­or­its­partners­
თ­ვე­ლო­ში­ან­მი­სი­პარ­ტ­ნი­ორ ­ ი­ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ე­ბი,­პუბ­ლი­კა­ცი­ის­ and­can­in­no­way­be­taken­to­reflect­the­views­of­the­European­
ში­ნა­არ­სის­ევ­რო­კავ­ში­რის­პო­ზი­ცი­ად­აღ­ქ­მა­და­უშ­ვე­ბე­ლია“. Union”.

რედაქტორები:­ირინა­გურული,­თამარ­ხორბალაძე

პრო­ექტს­ახორ­ცი­ე­ლებს­კონ­რად­ადე­ნა­უ­ე­რის­ფონ­დი­ეკო­ნო­მი­კუ­რი­პო­ლი­ტი­კის­კვლე­ვის
ცენ­ტრ ­ ­თან­და­ასო­ცი­ა­ცია­„ათი­ნათ­თან“­თა­ნამ­შრ
­ ომ­ლო­ბით.

The­project­is­implemented­by­the­Konrad­Adenauer­Stiftung­e.V.,­Economic­Policy
Research­Center­(EPRC)­and­Association­Atinati.
სარჩევი

კახეთი .................................................................................................................................................................................................7

I­ ქარ­თუ­ლი­თაფ­ლის­წარ­მო­ე­ბის­გან­ვი­თა­რე­ბა­და­ხე­ლის­შემ­შ­ლე­ლი­გა­რე­მო­ე­ბე­ბი
­ ლა­გო­დე­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­მა­გა­ლით­ზე­..........................................................................................................8
II­ მცი­რე­და­სა­შუ­ა­ლო­ზო­მის­სას­ტუმ­რო­ე­ბი­თე­ლავ­ში:­გან­ვი­თა­რე­ბის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი­.................. 15
III­ მეცხო­ვე­ლე­ობ­ის­დარ­გის­ან­ალ­იზი­და­ფერ­მე­ბის­სა­ჭი­რო­ებ­ათა­კვლე­ვა
­ სა­გა­რე­ჯოს­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­................................................................................................................................... 21
IV­ სოფ­ლის­ტი­პის­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­ან­ალ­იზი­სიღ­ნა­ღის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­....................27
V­ რძის­გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სა­წარ­მო­ები­კა­ხე­თის­რე­გი­ონ­ში
­ და­HACCP­.......................................................................................................................................................................... 30

სამეგრელო-ზემო სვანეთი .............................................................................................................................................. 35

I­ ლურ­ჯი­მოც­ვის­წარ­მო­ებ­ის­გა­ფარ­თო­ებ­ის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­კვლე­ვა
­ ზუგ­დი­დის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­................................................................................................................................... 36
II­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ტუ­რიზ­მის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­კვლე­ვა
­ წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­............................................................................................................................... 40
III­ სე­ნა­კის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­ამ­ორ­ტი­ზე­ბუ­ლი­შე­ნო­ბა­ნა­გე­ბო­ბე­ბის­კვლე­ვა­....................47
IV­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ტექ­ნი­კის­მდგო­მა­რე­ობ­ის­კვლე­ვა­ხო­ბის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­....................... 49
V­ ზუგ­დი­დის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­სოფ­ლე­ბის­–­ან­აკ­ლი­ისა­და­გან­მუ­ხუ­რის­–
­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მში­ჩარ­თუ­ლი/ჩარ­თვის­პო­ტენ­ცი­ალ­ის­მქო­ნე­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო
­ მე­წარ­მე­ებ­ის­პრობ­ლე­მე­ბი­სა­და­სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­კვლე­ვა­.............................................................................. 53
VI­ ყვე­ლის­მწარ­მო­ებ­ლებ­ზე­­ღრმა­და­ყოვ­ლის­მომ­ცვე­ლი­თა­ვი­სუ­ფა­ლი­ვაჭ­რო­ბის
­ ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბის­ზე­გავ­ლე­ნის­კვლე­ვა­სე­ნა­კის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­......................................................... 56

იმერეთი ......................................................................................................................................................................................... 59

I­ ეკოლოგიური­ნაწარმის­–­თიხის­ნაკეთობების­წარმოების­და­რეწვის
­ განვითარება­ხელშეწყობა­....................................................................................................................................... 60
II­ იმ­ერ­ეთ­ში­წარ­მო­ებ­ული­ცალ­კე­ული­სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­პრო­დუქ­ტე­ბის
­ ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზე­რე­ალ­იზ­აცი­ის­შე­მა­ფერ­ხე­ბე­ლი­გა­რე­მო­ებ­ებ­ის­კვლე­ვა­............................................67
III­ იმ­ერ­ეთ­ის­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ტუ­რის­ტუ­ლი­პო­ტენ­ცი­ალ­ის­კვლე­ვა­..........................................................................74
IV­ მუ­ზე­უმ­ებ­ში­ვი­ზი­ტორ­თა­მის­ვლის­გა­მომ­წვე­ვი­ფაქ­ტო­რე­ბის­კვლე­ვა­......................................................77
V­ ხი­ლის­გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­სა­წარ­მო­ებ­ის­სა­ჭი­რო­ებ­ების­დად­გე­ნა­–
­ რე­გი­ონ­ის­ეკ­ონ­ომ­იკ­ური­გან­ვი­თა­რე­ბის­პერ­სპექ­ტი­ვა­................................................................................... 81
VI­ ად­ამი­ან­ური­რე­სურ­სე­ბის­სა­ჭი­რო­ებ­ათა­კვლე­ვა­ქუ­თა­ის­ში,­ტუ­რიზ­მის­სფე­რო­ში­............................. 86
VII­სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ტუ­რიზ­მის­გან­ვი­თა­რე­ბის­პერ­სპექ­ტი­ვა­იმ­ერ­ეთ­ის­რე­გი­ონ­ში­............................... 90

შიდა ქართლი ............................................................................................................................................................................ 95

I­ კვლე­ვა­კას­პის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­მე­ხი­ლე­ობ­ის­კერ­ძო­სექ­ტო­რის­სა­ჭი­რო­ებ­ის
­ იდ­ენ­ტი­ფი­ცი­რე­ბის­თვის­............................................................................................................................................... 96
II­ DCFTA­სთან­და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი­აღ­ქმე­ბი­და­ად­გი­ლობ­რი­ვი­და­ცენ­ტრა­ლუ­რი
­ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის­რო­ლი­მცი­რე­მე­ურ­ნე­ებ­ის­მი­ერ­DCFTA­ით­მი­ნი­ჭე­ბუ­ლი
­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­გა­მო­ყე­ნე­ბის­ხელ­შეწყო­ბა­ში­ში­და­ქარ­თლის­რე­გი­ონ­ში­....................................102
III­ ში­და­ქარ­თლის­რე­გი­ონ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­სა­მა­ცივ­რე­მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ის­რე­სურ­სე­ბის­კვლე­ვა................. 107
IV­ მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ბიზ­ნე­სის­სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­კვლე­ვა­–­ტუ­რიზ­მი­სუ­რამ­ში­­.......................................... 111
V­ გო­რის­რაიონში­მცხოვ­რე­ბი­ფერ­მე­რე­ბის­მი­ერ­ევ­რო­კავ­ში­რის­ბაზ­რის­ათ­ვი­სე­ბის
­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­კვლე­ვა­.......................................................................................................................................117
VI­ მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ბიზ­ნე­სის­გან­ვი­თა­რე­ბა­გო­რის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ტუ­რის­ტუ­ლი
­ პო­ტენ­ცი­ალ­ის­ზრდის­მიზ­ნით­...................................................................................................................................121

ქვემო ქართლი ......................................................................................................................................................................... 125

I­ პო­მიდ­ვრის,­ბად­რიჯ­ნის,­შა­ვი­ქლი­ავ­ისა­და­გარ­გა­რის­ჩი­რის­ბაზ­რის­კვლე­ვა
­ რუს­თა­ვის­მარ­კე­ტებ­ში­................................................................................................................................................126
II­ სა­ხელ­მწი­ფო­პროგ­რა­მე­ბი­და­მა­თი­შე­დე­გე­ბი­სოფ­ლის­მე­ურ­ნე­ობ­აში­................................................135
III­ მე­ვე­ნა­ხე­ობა­მეღ­ვი­ნე­ობ­ის­­გან­ვი­თა­რე­ბა­ქვე­მო­ქარ­თლის­რე­გი­ონ­ში­და
­ პროდუქციის­ევ­რო­პა­ში­გა­ტა­ნის­პო­ტენ­ცი­ალი­..................................................................................................141
IV­ მა­ღალ­ხა­რის­ხი­ანი­სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­პრო­დუქ­ცი­ის­წარ­მო­ებ­აში­ორ­გა­ნუ­ლი
­ სა­სუ­ქე­ბის­(ბი­ოჰ­უმ­უსი)­გა­მო­ყე­ნე­ბის­პო­ტენ­ცი­ალ­ის­შეს­წავ­ლა
­ ქვე­მო­ქარ­თლის­რე­გი­ონ­ში­......................................................................................................................................144
V­ ღვინის­ტურიზმის­პოტენციალი­ბოლნისში­.......................................................................................................148
VI­ მე­ფუტ­კრე­ობ­ის­პო­ტენ­ცი­ალ­ის­კვლე­ვა­ქვე­მო­ქარ­თლში­­­.......................................................................... 157
შესავალი

წი­ნამ­დე­ბა­რე­პუბ­ლი­კა­ცია­აერ­თი­ან­ ებს­რე­გი­ო­ნუ­ლი­არა­ ნო­მი­კუ­რი­პო­ლი­ტი­კის­კვლე­ვის­ცენ­ტ­რი­(EPRC)­და­ასო­
სამ­თავ­რო­ბო­ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ე­ბის­ წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბის­ ავ­ ცი­ა­ცია­„ათი­ნა­თი“;­
ტო­რო­ბით­ შექ­მ­ნილ­ 30­ კვლე­ვას,­ რო­მე­ლიც­ სხვა­დას­ხ­ვა­
სფე­რო­ში­მო­მუ­შა­ვე­მცი­რე­და­სა­შუ­ა­ლო­ბიზ­ნე­სის­წარ­მო­ პრო­ექ­ტის­ მი­ზა­ნია,­ გა­აძ­ლი­ე­როს­ სა­მო­ქა­ლა­ქო­ სა­ზო­გა­
მად­გე­ნელ­თა­სა­ჭი­რო­ე­ბებს,­გა­მოწ­ვე­ვებს­და­გან­ვი­თა­რე­ დო­ე­ბის­ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ე­ბი,­ გა­ზარ­დოს­ მა­თი­ ცოდ­ნა­ ევ­რო­
ბის­პერ­ს­პექ­ტი­ვებს­ეხე­ბა.­ კავ­შირ­თან­ ღრმა­ და­ ყოვ­ლის­მომ­ც­ვე­ლი­ თა­ვი­სუ­ფა­ლი­
სა­ვაჭ­რო­ სივ­რ­ცის­ შე­სა­ხებ­ შე­თან­ხმ­ ე­ბას­თან­ (DCFTA)­ და­
კვლე­ვე­ბი­ ფო­კუ­სი­რე­ბუ­ლია­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­ 5­ რე­გი­ონ­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ა­ლო­ მე­წარ­მე­ო­ბის­ (SME)­
ზე:­ სა­მეგ­რე­ლო­ზე­მო­ სვა­ნე­თი,­ იმე­რე­თი,­ ქვე­მო­ ქარ­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ სტრა­ტე­გი­ას­თან­ და­კავ­ში­რე­ბით;­ ჩარ­
თ­ლი,­ ში­და­ ქარ­თ­ლი,­ კა­ხე­თი.­ ძი­რი­თა­დი­ მიგ­ნე­ბე­ბი­ და­ თოს­ ისი­ნი­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ა­ლო­ ბიზ­ნე­სის­ სა­ჭი­რო­ე­ბე­ბის­
რე­კო­მენ­და­ცი­ე­ბი­წარ­მოდ­გე­ნი­ლი­იქ­ნე­ბა­კერ­ძო­სა­ჯა­რო­
კვლე­ვის,­ ინ­ფორ­მი­რე­ბი­სა­ და­ პო­ლი­ტი­კის­ შე­მუ­შა­ვე­ბის­
დის­კუ­სი­ის­ ფორ­მა­ტის­ შეხ­ვედ­რებ­ზე,­ სა­მიზ­ნე­ 5­ რე­გი­ონ­
პრო­ცე­სებ­ში.­ აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ პრო­ექ­ტი­ არის­ ევ­რო­კავ­ში­რის­
სა­ და­ თბი­ლის­ში.­ აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ ინი­ცი­ა­ტი­ვა­ გა­აძ­ლი­ე­რებს­
ფარ­თო­ მხარ­და­ჭე­რის­ ერთ­ერ­თი­ კომ­პო­ნენ­ტი­ სა­ქარ­თ­
კვლე­ვა­ზე­ და­ფუძ­ნე­ბული­ გა­დაწ­ყ­ვე­ტი­ლე­ბის­ მი­ღე­ბის­
პრო­ცე­სებს­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში.­პუბ­ლი­კა­ცია­გან­კუთ­ვ­ნი­ლია­ ვე­ლოს­ მი­ერ­ თა­ვი­სუ­ფა­ლი­ ვაჭ­რო­ბის­ ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბით­
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­ ცენ­ტ­რა­ლუ­რი­ და­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ხე­ლი­ აღე­ბუ­ლი­ ვალ­დე­ბუ­ლე­ბე­ბის­ შეს­რუ­ლე­ბის­ და­ ევ­რო­კავ­
სუფ­ლე­ბის­ წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბის,­ ანა­ლი­ტი­კუ­რი­ ცენ­ტ­რე­ ში­რის­ ბა­ზარ­ზე­ ინ­ტეგ­რი­რე­ბის­ გზა­ზე.­ ევ­რო­კავ­ში­რის­
ბის­და­აკა­დე­მი­უ­რი­წრე­ე­ბის­თ­ვის.­ მხარ­და­ჭე­რა­მი­მარ­თუ­ლია­მცი­რე­და­სა­შუ­ა­ლო­ბიზ­ნე­სის­
წარ­მო­მად­გე­ნელ­თა­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­ ზრდა­ზე,­ რა­თა­
გა­მო­ცე­მა­შე­იქ­მ­ნა­ევ­რო­კავ­ში­რის­პრო­ექ­ტის­„სა­მო­ქა­ლა­ მათ­უკეთ­შეძ­ლონ­ახალ­რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ზე­მორ­გე­ბა.­გან­სა­
ქო­სა­ზო­გა­დო­ე­ბა“­–­მცი­რე­და­სა­შუ­ა­ლო­ბიზ­ნე­სის­და­ევ­ კუთ­რე­ბუ­ლი­ ყუ­რად­ღე­ბა­ ეთ­მო­ბა­ ისე­თი­ სა­მიზ­ნე­ ჯგუ­ფე­
რო­კავ­შირ­თან­თა­ვი­სუ­ფა­ლი­ვაჭ­რო­ბის­მხარ­და­სა­ჭე­რად“­ ბის­ ეკო­ნო­მი­კურ­ ინ­ტეგ­რა­ცი­ას,­ რო­გო­რიცაა­ იძუ­ლე­ბით­
ფარ­გ­ლებ­ში,­რო­მელ­საც­ახორ­ცი­ელ ­ ე­ბენ­კონ­რად­ადე­ნა­ გა­და­ად­გი­ლე­ბუ­ლი­პი­რე­ბი,­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში­დაბ­რუ­ნე­ბუ­
უ­ე­რის­ფონ­დი­და­მი­სი­პარ­ტ­ნი­ო­რი­ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ე­ბი:­ეკო­ ლი­ემიგ­რან­ტე­ბი,­ქა­ლე­ბი­და­ახალ­გაზ­რ­და­მე­წარ­მე­ე­ბი.­
kaxeTi
I ქართული თაფლის წარმოების განვითარება
და ხელისშემშლელი გარემოებები
ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის მაგალითზე
გი­ორ­გი­ბო­კე­რია,­თა­მარ­მუმ­ლა­ძე­
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­სა­მო­ქა­ლა­ქო­გან­ვი­თა­რე­ბის­ასო­ცი­ა­ცია­(სა­გა)

შესავალი თაფ­ლის­ევ­რო­კავ­ში­რის­ბა­ზარ­ზე­შეს­ვ­ლა­მრა­ვალ­პრობ­
ლე­მას­თან­არის­და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი.­
კვლე­ვა­ ჩა­ტარ­და­ 2018­ წლის­ აპ­რი­ლი­დან­ მა­ი­სის­ ჩათ­
ვ­ლით.­ მას­ში­ მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა­ მი­ი­ღეს­ ლა­გო­დე­ხის­ მუ­ 2015­ წლის­ 15­ იან­ვარს­ ხე­ლი­ მო­ე­წე­რა­ ევ­რო­კავ­ში­რის­
ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ მცხოვ­რებ­მა­ თაფ­ლის­ მწარ­მო­ებ­ ელ­ დახ­მა­რე­ბის­პროგ­რა­მას,­რომ­ლის­მთა­ვა­რი­მი­ზა­ნია­და­
მა­ ფერ­მე­რებ­მა.­ თვი­სებ­რი­ვი­ კვლე­ვის­ ძი­რი­თად­ მი­ზანს­ ეხ­მა­როს­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­ მთავ­რო­ბას­ ღრმა­ და­ ყოვ­ლის­
წარ­მო­ად­გენ­და­ქარ­თუ­ლი­თაფ­ლის­წარ­მო­ებ­ ის­გან­ვი­თა­ მომ­ც­ვე­ლი­ თა­ვი­სუ­ფა­ლი­ სა­ვაჭ­რო­ სივ­რ­ცის­ შე­სა­ხებ­ შე­
რე­ბა­ და­ მი­სი­ ხე­ლის­შემ­შ­ლე­ლი­ გა­რე­მო­ებ­ ე­ბი­ ლა­გო­დე­ თან­ხ­მე­ბის­(DCFTA)­გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბა­ში­და­სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­
ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­მა­გა­ლით­ზე. ევ­რო­კავ­ში­რის­ ბა­ზარ­ზე­ ინ­ტეგ­რა­ცი­ა­ში.­ ამას­თან­ ერ­თად,­
ევ­რო­კავ­შირ­მა­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­შე­იყ­ვა­ნა­იმ­მე­სა­მე­ქვეყ­ნე­
ბის­ ჩა­მო­ნათ­ვალ­ში,­ სა­ი­და­ნაც­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ ტე­რი­ტო­
რი­ა­ზე­ თაფ­ლის­ იმ­პორ­ტი­ დაშ­ვე­ბუ­ლია,­ რაც­ ქარ­თუ­ლი­
მიზნები და ამოცანები თაფ­ლის­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ ბა­ზარ­ზე­ ექ­ს­პორ­ტის­ სა­შუ­ა­ლე­
ბას­იძ­ლე­ვა.
­­მე­ფუტ­კრ
­ ე­ე­ბის­ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბის­ხა­რის­ხის­დად­
გე­ნა; აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ გა­რე­მო­ებ­ ე­ბის­ გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით,­ სა­ქარ­თ­
­­მე­ფუტ­კ­რე­ე­ბის­სა­ჭი­რო­ე­ბე­ბის­იდენ­ტი­ფი­ცი­რე­ბა; ვე­ლო­ში­მე­ფუტ­კრ ­ ე­ო­ბის­დარ­გი,­თა­ვი­სი­პო­ტენ­ცი­ა­ლი­დან­
­­მე­ფუტ­კ­რე­ე­ბის­პრობ­ლე­მე­ბის­იდენ­ტი­ფი­ცი­რე­ბა. და­ სპე­ცი­ფი­კი­დან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ო­ბის­
სა­მი­ნის­ტ­რომ­ ერთ­ერ­თი­ პრი­ო­რი­ტე­ტულ­ მი­მარ­თუ­ლე­
სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში­ თაფ­ლის­ წარ­მო­ე­ბა­ საკ­მა­ოდ­ პერ­ს­პექ­ ბად­ გან­საზ­ღ­ვ­რა.­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ შე­მუ­შავ­და­ პროგ­რა­მე­ბი,­
ტი­ულ­ მი­მარ­თუ­ლე­ბა­დაა­ მიჩ­ნე­უ­ლი­ და­ სავ­სე­ბით­ შე­ რო­მე­ლიც­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ო­ბის­ გან­ვი­თა­რე­ბას­ ით­ვა­ლის­წი­
საძ­ლე­ბე­ლია,­ რომ,­ თხი­ლი­სა­ და­ ღვი­ნის­ კვალ­დაკ­ვალ,­ ნებს.­ აგ­რეთ­ვე,­ მომ­ზად­და­ სა­კა­ნონ­მდ ­ ებ­ლო­ ცვლი­ლე­ბე­
სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ევ­რო­კავ­ში­რის­ბა­ზარ­ზე­ამ­პრო­დუქ­ტის­იმ­ ბი,­რომ­ლე­ბიც­ევ­რო­პის­კა­ნონ­მ­დებ­ლო­ბას­თან­და­ახ­ლო­
პორ­ტი­ორ ­ იც­გახ­დეს.­ამ­ჟა­მად­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­წე­ლი­წად­ში­ ე­ბას­ გუ­ლის­ხ­მობს.­ კერ­ძოდ,­ დამ­ტ­კიც­და­ ვე­ტე­რი­ნა­რუ­ლი­
და­ახ­ლო­ებ­ ით­ 4000­ ტო­ნა­ თაფლს­ აწარ­მო­ებს,­ სა­ი­და­ნაც­ პრე­პა­რა­ტე­ბის,­ სხვა­ და­მა­ბინ­ძუ­რებ­ლე­ბი­სა­ და­ ნარ­ჩე­ნი­
და­ახ­ლო­ებ­ ით­15%­პრო­ცენ­ტი­კა­ხე­თის­რე­გი­ონ­ზე­მო­დის,­ ნივ­თი­ე­რე­ბე­ბის­მო­ნი­ტო­რინ­გის­გეგ­მა;­2015­წლის­1­ივ­ლი­
რო­მე­ლიც­ ამ­ მაჩ­ვე­ნებ­ლით­ მხო­ლოდ­ სა­მეგ­რე­ლო­ზე­ სი­დან­ამოქ­მედ­და­„თაფ­ლის­შე­სა­ხებ­ტექ­ნი­კუ­რი­რეგ­ლა­
მო­ სვა­ნე­თის­ რე­გი­ონს­ ჩა­მორ­ჩე­ბა.­ თაფ­ლის­ წარ­მო­ებ­ ას­ მენ­ტი“,­ რო­მე­ლიც­ თაფ­ლ­თან­ და­კავ­ში­რე­ბით­ მოთ­ხოვ­
აქ­ტი­უ­რად­ მის­დევს­ ლა­გო­დე­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ მო­ ნებს­ ად­გენს;­ თაფ­ლ­თან­ ერ­თად­ ექ­ს­პორ­ტ­ზე,­ შე­საძ­ლოა,­
სახ­ლე­ო­ბაც,­რი­თიც­ძი­რი­თა­დად­მცი­რე­და­სა­შუ­ა­ლო­მე­ ფუტ­კ­რის­რძე,­ფუტ­კ­რის­შხა­მი,­ყვა­ვი­ლის­მტვე­რი,­დინ­დ­
ფუტ­კ­რე­ე­ბი­ არი­ან­ და­კა­ვე­ბუ­ლი.­ ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლი­ თა­ გე­ლი,­ცვი­ლი­და­ჭეო­გა­ვი­დეს.
ვი­სი­ხა­რის­ხით­და­გე­მოვ­ნუ­რი­თვი­სე­ბე­ბით­გა­მო­ირ­ჩე­ვა.­
ოფი­ცი­ალ­ უ­რი­ ინ­ფორ­მა­ცი­ით,­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ ბა­ზარ­ზე­ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ თაფ­ლის­ მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბით­ გა­მო­ირ­
ყო­ველ­წ­ლი­ურ ­ ად­ თაფ­ლ­ზე­ მოთ­ხოვ­ნა­ 6%­ით­ იზ­რ­დე­ბა.­ ჩე­ვა.­ ეს­ კრი­ტე­რი­უ­მი­ ნე­ბის­მი­ე­რი­ ბაზ­რი­სათ­ვის­ სა­ინ­ტე­
ევ­რო­პე­ლი­ მომ­ხ­მა­რე­ბე­ლი­ თაფლს­ ძი­რი­თად­ ბუ­ნებ­რივ­ რე­სოა,­ მაგ­რამ­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ ფერ­მე­რე­ბი­ დარ­გის­ გან­ვი­
და­მატ­კ­ბობ­ლად­ხმა­რობს.­ თა­რე­ბა­ში­ არ­სე­ბულ­ პრობ­ლე­მებ­ზე­ სა­უბ­რო­ბენ­ და­ მა­თი­
მოგ­ვა­რე­ბის­პრო­ცეს­ში­სწო­რედ­ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის­თა­ნად­
ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლი­ ბო­ლო­ წლე­ბის­ გან­მავ­ლო­ბა­ში­ ექ­ს­ გო­მას­ელო­დე­ბი­ან.
პორ­ტ­ზე­ ძი­რი­თა­დად­ ლი­ბი­აშ­ ი,­ არაბ­თა­ გა­ერ­თი­ა­ნე­ბულ­
სა­ე­მი­რო­ებ­ში,­ სა­უ­დის­ არა­ბეთ­ში,­ ერაყ­სა­ და­ ლი­ბან­ში­ სწო­რედ­ ამი­ტომ­ იქ­ნა­ შერ­ჩე­უ­ლი­ წი­ნამ­დე­ბა­რე­ კვლე­ვის­
გა­დის.­ამ­ქვეყ­ნებს­და­ე­მა­ტა­ჩი­ნე­თი­და­კო­რე­ის­რეს­პუბ­ თე­მა,­ რა­თა­ ლა­გო­დე­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ მა­გა­ლით­ზე,­
ლი­კა.­აქე­დან­ყვე­ლა­ზე­მე­ტი­–­4,3­ტო­ნა­სა­უ­დის­არა­ბეთ­ უშუ­ა­ლოდ­ ამ­ დარ­გ­ში­ ჩარ­თუ­ლი­ ფერ­მე­რე­ბის­გან­ მი­ვი­
ში­ იქ­ნა­ ექ­ს­პორ­ტი­რე­ბუ­ლი.­ აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია,­ რომ­ არ­სე­ბუ­ ღოთ­ ინ­ფორ­მა­ცია­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ო­ბის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ პერ­ს­
ლი­ხე­ლ­შემ­წ­ყო­ბი­გა­რე­მო­ე­ბე­ბის­მი­უ­ხე­და­ვად,­ქარ­თუ­ლი­ პექ­ტი­ვე­ბი­სა­და­ხე­ლის­შემ­შ­ლე­ლი­გა­რე­მო­ებ­ ე­ბის­შე­სა­ხებ.

8
საკ­ვ­ლე­ვი­კით­ხ­ვე­ბი: რო­მელ­მაც,­ პრო­დუქ­ცი­ის­ ეტი­კე­ტი­რე­ბით,­ შეძ­ლო­ თაფ­
ლის­ქარ­თულ­მარ­კე­ტებ­ში­შე­ტა­ნა.­
•­ პრო­დუქ­ცი­ის­ რე­ა­ლი­ზე­ბის­ ძი­რი­თა­დი­ ბაზ­რე­ბი,­ და­ფი­
ნან­სე­ბის­და­ინ­ვეს­ტი­ცი­ე­ბის­მო­პო­ვე­ბის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ ლა­გო­დეხ­ში­ ჯერ­ჯე­რო­ბით­ მხო­ლოდ­ ერ­თი­ კო­ო­პე­რა­
ბი­და­არ­სე­ბუ­ლი­პრაქ­ტი­კა; ტი­ვია­ შექ­მ­ნი­ლი.­ კვლე­ვის­ პე­რი­ოდ­ში­ კო­ო­პე­რა­ტი­ვის­
•­ ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლურ­ და­ კო­ო­პე­რი­რე­ბულ­ წარ­მო­ე­ბას­ შო­ წევ­რებ­საც­ გა­ვე­სა­უბ­რეთ,­ რო­მელ­თა­ მი­ზან­საც­ თაფ­ლის­
რის­არ­სე­ბუ­ლი­გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბე­ბი­და­თა­ვი­სე­ბუ­რე­ბე­ბი,­უპი­ რე­ა­ლი­ზე­ბას­თან­ ერ­თად,­ ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლის­ პო­პუ­ლა­
რა­ტე­სო­ბე­ბი­და­პრობ­ლე­მე­ბი. რი­ზა­ცია­ წარ­მო­ად­გენს.­ მათ­ სურ­ვი­ლი­ აქვთ,­ ლა­გო­დეხ­
ში­შექ­მ­ნან­,,ქარ­თუ­ლი­თაფ­ლის­სახ­ლი“­და­რეკ­ლა­მი­რე­
ბა­გა­უ­წი­ონ­ქარ­თულ­თაფლს,­რო­გორც­სა­სარ­გებ­ლო­და­
სამ­კურ­ნა­ლო­პრო­დუქტს.
მეთოდოლოგია
ასე­ვე,­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ მო­სა­ძი­ებ­ლად­ გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი­ იქ­ნა­
თვი­სებ­რი­ვი­ კვლე­ვის­ ფარ­გ­ლებ­ში­ გან­ხორ­ცი­ელ­და­ 12­
სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ო­ბის­ სამ­მარ­თ­ვე­ლოს­ სა­ინ­ფორ­მა­ციო­
რეს­პონ­დენ­ტის­ გა­მო­კით­ხვ­ ა.­ მათ­გან,­ 10­ ფერ­მე­რი­ და­ 2­
სა­კონ­სულ­ტა­ციო­ ცენ­ტ­რის­ ლა­გო­დე­ხის­ წარ­მო­მად­გენ­
რე­გის­ტრ ­ ი­რე­ბუ­ლი­ იუ­რი­დი­უ­ლი­ პი­რის­ –­ კო­ო­პე­რა­ტი­ვი­
ლო­ბის­ხელთ­არ­სე­ბუ­ლი­მა­სა­ლე­ბი.
და­შეზ­ღუ­დუ­ლი­პა­სუ­ხის­მ­გებ­ლო­ბის­სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­–­წარ­
მო­მად­გე­ნე­ლი.­ გა­მო­კით­ხულ­ რეს­პონ­დენ­ტ­თა­ ნა­წი­ლის­
თ­ვის­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ობ­ ა­ ძი­რი­თა­დი­ საქ­მი­ა­ნო­ბის­ სფე­როა,­
შე­სა­ბა­მი­სად,­ მა­თი­ შე­მო­სავ­ლის­ ძი­რი­თა­დი­ წყა­როა,­ ნა­ კვლევის შედეგები
წი­ლი­ კი­ მოყ­ვა­რუ­ლის­ დო­ნე­ზე­ მის­დევს­ ამ­ საქ­მი­ა­ნო­ბას­
და­ფიქ­რობს,­რომ­მის­თ­ვის­თაფ­ლის­წარ­მო­ებ­ ა­და­მა­ტე­ კა­ხეთ­ში­ მე­ფუტ­კრ­ ე­ო­ბას,­ რო­გორც­ სა­მე­ურ­ნეო­ საქ­მი­ა­
ბი­თი­შე­მო­სა­ვა­ლია.­გა­მო­კით­ხულ­თა­გან­თით­ქ­მის­ყვე­ლა­ ნო­ბის­ ერთ­ერთ­ მი­მარ­თუ­ლე­ბას,­ თით­ქ­მის­ ყვე­ლა­ მუ­
მე­ფუტ­კრ ­ ე­სოფ­ლის­მე­ურ­ნე­ო­ბა­შია­და­საქ­მე­ბუ­ლი,­მაგ­რამ­ ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ მის­დე­ვენ.­ მათ­გან,­ გან­სა­კუთ­რე­ბით­ აქ­
მხო­ლოდ­ერთს­გა­აჩ­ნია­სპე­ცი­ა­ლუ­რი­გა­ნათ­ლე­ბა­მე­ფუტ­ ტუ­ა­ლუ­რია­ ლა­გო­დე­ხე­ლი­ ფერ­მე­რე­ბი­სათ­ვის,­ რად­გან­
კ­რე­ო­ბის­სფე­რო­ში­(გავ­ლი­ლი­აქვს­სპე­ცი­ა­ლუ­რი­კურ­სე­ დარ­გის­გან­ვი­თა­რე­ბას­გა­რე­მო­პი­რო­ბე­ბი­უწ­ყობს­ხელს.
ბი),­და­ნარ­ჩე­ნი­კი­თვით­ნას­წავ­ლი­მე­ფუტ­კ­რე­ებ­ ი­არი­ან.
დღე­ი­სათ­ვის­ ლა­გო­დე­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ 150­ზე­ მე­ტი­
გა­სა­უბ­რე­ბა­ შედ­გა­ ლა­გო­დე­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ რამ­ მე­ფუტ­კრ­ ე­ფერ­მე­რი­აწარ­მო­ებს­თაფლს,­რაც­წე­ლი­წად­
დე­ნი­მე­თემ­ში:­ქ.­ლა­გო­დე­ხი­–­2­ფერ­მე­რი;­სოფ.­რა­ჭი­სუ­ ში,­ და­ახ­ლო­ე­ბით,­ 100­ ტო­ნამ­დე­ თაფლს­ შე­ად­გენს.­ თაფ­
ბა­ნი­–­2;­სოფ.­თე­ლა­–­1;­სოფ.­ბა­ი­სუ­ბა­ნი­–­1;­სოფ­გურ­ ლის­გარ­და,­მცი­რე­დად,­მაგ­რამ­მა­ინც­აწარ­მო­ებ­ ენ­ფუტ­კ­
გე­ნი­ა­ნი­–­2;­სოფ.­ვარ­დი­სუ­ბა­ნი­–­3;­სოფ.­ლე­ლი­ა­ნი­–­1.­ რის­რძეს­–­დინ­დგ­ ელს.­
ტე­რი­ტო­რი­უ­ლი­ერ­თე­უ­ლე­ბი­შე­ირ­ჩა­იმის­მი­ხედ­ვით,­სა­ ბო­ლო­ 5­ წლის­ გან­მავ­ლო­ბა­ში,­ დარ­გის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­
დაც­უფ­რო­მე­ტად­არის­გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი­საკ­ვ­ლე­ვი­სფე­ დი­ნა­მი­კას­ თუ­ გა­და­ვავ­ლებთ­ თვალს,­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ ფერ­
რო. მერ­თა­რა­ო­დე­ნო­ბა­ყო­ველ­წ­ლი­ურ ­ ად­იზ­რ­დე­ბა.­აგ­რეთ­ვე,­
თაფ­ლის­ მწარ­მო­ებ­ ელ­თა­გან­ ლა­გო­დე­ხის­ მას­შ­ტა­ბით­ მზარ­დია­მა­თი­ში­და­სა­ფუტ­კ­რე­მე­ურ­ნე­ო­ბაც.
შერ­ჩე­ულ­ნი­იყ­ვ­ნენ­ისე­თი­ფერ­მე­რე­ბი,­რო­მელ­თა­მე­ურ­
ნე­ო­ბა­ში­ ფუტ­კ­რის­ ოჯახ­თა­ რა­ო­დე­ნო­ბა­ 40­ზე­ მე­ტია­ და­ ხელ­საყ­რე­ლი­ გა­რე­მო­ პი­რო­ბე­ბის,­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ო­ბის­ გან­
მე­ფუტ­კრ ­ ე­ე­ბი,­რო­მელ­ნიც­10­დან­40­მდე­ფუტ­კ­რის­ოჯახს­ ვი­თა­რე­ბის­ დარ­გ­ში­ სა­ხელ­მ­წი­ფოს­ მხრი­დან­ გარ­კ­ვე­უ­ლი­
ფლო­ბენ.­რეს­პონ­დენ­ტ­თა­შერ­ჩე­ვი­სას­გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ შე­ღა­ვა­თე­ბი­სა­ და­ ინ­ვეს­ტი­ცი­ე­ბის­ მო­პო­ვე­ბის­ პერ­ს­პექ­
ლი­იყო­აღ­ნიშ­ნულ­დარ­გ­ში­მუ­შა­ო­ბის­და­გა­მოც­დი­ლე­ბის­ ტი­ვე­ბის­არ­სე­ბო­ბის­მი­უ­ხე­და­ვად,­ლა­გო­დე­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­
პე­რი­ო­დი­და­ასა­კი. ლი­ტე­ტის­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ა­ლო­ ფერ­მერ­თა­გან­ მხო­ლოდ­
გა­მო­კით­ხულ­რეს­პონ­დენ­ტ­თა­გან­გა­ვე­სა­უბ­რეთ­ისეთ­მე­ ორ­მა­სამ­მა­თუ­შეძ­ლო,­წარ­მო­ე­ბის­ტექ­ნო­ლო­გი­ე­ბის­გა­
ფუტ­კ­რეს,­ რომ­ლის­ მე­ურ­ნე­ო­ბა­ სა­ო­ჯა­ხო­ ტრა­დი­ცი­ის­ ხა­ სა­უმ­ჯო­ბე­სებ­ლად,­პროგ­რა­მე­ბით­სარ­გებ­ლო­ბა­და­და­ფი­
სი­ათს­ ატა­რებს­ და­ გა­მოც­დი­ლე­ბა­ თა­ო­ბი­დან­ თა­ო­ბას­ ნან­სე­ბის­წყა­რო­ე­ბის­მო­ძი­ე­ბა.­კერ­ძოდ,­და­ფი­ნან­სე­ბა­მო­
გა­და­ე­ცე­მა.­მი­სი­მე­ურ­ნე­ო­ბა­ლა­გო­დეხ­ში­ერთ­ერთ­სტა­ პო­ვე­ბუ­ლი­ იქ­ნა­ სა­ხელ­მწ­ ი­ფო­ პროგ­რა­მი­დან­ ,,აწარ­მოე­
ბი­ლურ­ მე­ურ­ნე­ო­ბად­ ით­ვ­ლე­ბა.­ მი­სი­ ოჯა­ხის­თ­ვის­ ფუტ­კ­ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში“;­ENPARD­ის­„სოფ­ლი­სა­და­სოფ­ლის­მე­
რის­მოვ­ლა­პატ­რო­ნო­ბა­ძი­რი­თა­დი­საქ­მი­ა­ნო­ბა­და­შე­მო­ ურ­ნე­ო­ბის­გან­ვი­თა­რე­ბის­პროგ­რა­მი­დან;­CSRDG­ის­„სო­
სავ­ლის­მი­ღე­ბის­წყა­როა.­ ცი­ა­ლუ­რი­ მე­წარ­მე­ო­ბის­ მხარ­დამ­ჭე­რი­ პროგ­რა­მი­დან“;­
აშშ­ს­მშვი­დო­ბის­კორ­პუ­სის­მცი­რე­საგ­რან­ტო­პროგ­რა­მი­
შევ­ხ­ვ­დით­ისეთ­ფერ­მერ­საც,­რო­მელ­საც­სულ­ახა­ლი­დაწ­ დან;­ასე­ვე,­ისარ­გებ­ლეს­„ია­ფი­კრე­დი­ტის“­სა­ხელ­მ­წი­ფო­
ყე­ბუ­ლი­აქვს­თაფ­ლის­წარ­მო­ე­ბა­და­ფუტ­კ­რის­მოვ­ლა. პროგ­რა­მით.
­ ეს,­ რომ­ლის­ მი­ზა­ნიც­ სა­კუ­თა­რი­ აღ­ნიშ­ნულ­ პროგ­რა­მებ­ში­ მო­ნა­წი­ლე­ო­ბის­ შე­დე­გად,­ მე­
გა­ვე­სა­უბ­რეთ­ მე­ფუტ­კრ
პრო­დუქ­ცი­ის­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზე­რე­ა­ლი­ზე­ბაა.­ წარ­მე­ებ­მა­და­იწ­ყეს­და­ფა­სო­ე­ბი­სა­და­შე­ფუთ­ვის­სა­კუ­თა­
ასე­ვე,­ ინ­ფორ­მა­ცია­ მი­ვი­ღეთ­ ისე­თი­ მწარ­მო­ებ­ლი­სა­გან,­ რი­ტექ­ნო­ლო­გი­ის­გა­მო­ყე­ნე­ბა,­პრო­დუქ­ცი­ის­მარ­კე­ტებ­ში­

9
შე­ტა­ნა.­მაგ­რამ­მა­თი­რიც­ხ­ვი­საკ­მა­ოდ­მცი­რეა­და­გა­მოც­ რი­ა­ზე­თაფ­ლის­შე­ტა­ნა­დაშ­ვე­ბუ­ლია,­ქარ­თუ­ლი­ნა­წარ­მი­
დი­ლე­ბაც­ სხვა­ მე­წარ­მე­ე­ბი­სათ­ვის­ ნაკ­ლე­ბად­ არის­ ცნო­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ბა­ზარ­ზე­მა­ინც­ვერ­ხვდე­ბა.­ამი­სი­მი­ზე­ზი­
ბი­ლი. თაფ­ლის­უსაფ­რ­თ­ხო­ე­ბის­და­ბა­ლი­დო­ნე­და­პრო­დუქ­ცი­ის­
ფერ­მე­რე­ბი­ სა­უბ­რო­ბენ­ ისეთ­ პრობ­ლე­მებ­ზე,­ რო­გო­რი­ არა­საკ­მა­რი­სი­ რა­ო­დე­ნო­ბაა.­ ლა­გო­დე­ხის­ მე­ფუტ­კრ
­ ე­ე­ბი,­
ცაა:­ გა­სა­ღე­ბის­ ბა­ზა­რი,­ ინ­ვეს­ტი­ცი­ე­ბის­ მო­ძი­ე­ბის­ სირ­ ისე­ვე,­ რო­გორც,­ ალ­ბათ,­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­ სხვა­ კუთ­ხე­ებ­
თუ­ლე­ე­ბი,­ პრო­დუქ­ტის­ ფალ­სი­ფი­კა­ცია­ და­ ექ­ს­პორ­ტ­ზე­ ში,­არ­არი­ან­მზად­იმ­ხა­რის­ხის­თაფ­ლის­სა­წარ­მო­ებ­ლად,­
გა­ტა­ნის­და­მაბ­რ­კო­ლე­ბე­ლი­გა­რე­მო­ებ­ ე­ბი.­ასე­ვე,­ცოდ­ნის­ რაც­ევ­რო­პის­ბაზ­რი­სათ­ვის­არის­მი­სა­ღე­ბი.­ევ­რო­პის­ბაზ­
დე­ფი­ციტ­ზე­დარ­გის­ტექ­ნო­ლო­გი­ებ­სა­და­მე­ნეჯ­მენ­ტის­სა­ რის­ რე­გუ­ლა­ცი­ებს­ ქარ­თუ­ლი­ წარ­მო­ე­ბა­ ვერ­ აკ­მა­ყო­ფი­
კით­ხებ­ში,­ლა­ბო­რა­ტო­რი­ის­არარ­სე­ბო­ბა­სა­და­სურ­სა­თის­ ლებს.
უვ­ნებ­ლო­ბის­მომ­სა­ხუ­რე­ბის­არა­სა­ი­მე­დო­ობ­ ა­ზე.
“სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში­ არ­ არ­სე­ბობს­ ლა­ბო­რა­ტო­რია,­ სა­დაც­
მოხ­დე­ბა­თაფ­ლის­სინ­ჯე­ბის­აღე­ბა­და­შე­მოწ­მე­ბა.­აღ­ნიშ­ნუ­
პროდუქციის რეალიზების ძირითადი ლი­კვლე­ვა­რომ­გან­ვა­ხორ­ცი­ე­ლოთ,­საზ­ღ­ვარ­გა­რეთ­უნ­და­
გავ­გ­ზავ­ნო­სინ­ჯი,­რაც­საკ­მა­ოდ­ძვი­რია.­ამის­სა­შუ­ა­ლე­ბა­კი­
ბაზრები არ­გვაქვს,”­–­სა­შუ­ა­ლო­ფერ­მე­რი­ვარ­დი­სუბ­ნი­დან.­
“სა­ა­მი­სოდ­არც­კვა­ლი­ფი­კა­ცია­გაგ­ვაჩ­ნია­და­არც­სა­თა­ნა­
გა­მო­კით­ხულ­თა­გან­ ყვე­ლა­ რეს­პონ­დენ­ტი­ აღ­ნიშ­ნავს,­ დო­ცოდ­ნა.­თა­ნაც­სა­ერ­თა­შო­რი­სოდ­აღი­ა­რე­ბუ­ლი­ლა­ბო­
რომ­ ყვე­ლა­ზე­ დი­დი­ პრობ­ლე­მა­ წარ­მო­ებ­ უ­ლი­ პრო­დუქ­ რა­ტო­რი­უ­ლი­ დას­კ­ვ­ნის­ გა­რე­შე,­ თაფ­ლი­ ოფი­ცი­ა­ლუ­რად­
ცი­ის­ გა­სა­ღე­ბის­ ბა­ზა­რია.­ ხში­რია­ შემ­თ­ხვ­ ე­ვე­ბი,­ რო­ცა­ ვერ­სად­ გა­ვა.­ ამი­ტომ­ სა­ხელ­მ­წი­ფომ­ უნ­და­ იზ­რუ­ნოს­ რო­
ფერ­მე­რი­ ვერ­ ახერ­ხებს­ წლის­ მო­სავ­ლის­ გა­ყიდ­ვას­ და­ გორც­მე­ფუტ­კ­რე­თა­გა­დამ­ზა­დე­ბა­ზე,­ასე­ვე­მა­ღა­ლი­დო­ნის­
სრუ­ლად­რე­ა­ლი­ზე­ბას.­ამის­მი­ზე­ზად­უხა­რის­ხო­პრო­დუქ­ ლა­ბო­რა­ტო­რი­ის­შექ­მ­ნა­ზე­,”­–­მცი­რე­მე­წარ­მე­ლა­გო­დე­ხი­
ცი­ით­ ბაზ­რის­ გა­ჯე­რე­ბას­ ასა­ხე­ლე­ბენ,­ რაც­ აგ­დებს­ ნა­ტუ­ დან.
რა­ლუ­რი­თაფ­ლის­ფასს­და­ფერ­მე­რი­ვერ­ახ­დენს­ხა­რის­
ხი­ა­ნი­თაფ­ლის­სა­სურ­ველ­ფა­სად­რე­ა­ლი­ზა­ცი­ას. “იმი­სათ­ვის,­რომ­ფერ­მერს­გა­უჩ­ნ­დეს­სურ­ვი­ლი,­გა­ნა­ვი­თა­
­ როს­ და­ გა­ა­ფარ­თო­ვოს­ სა­კუ­თა­რი­ მე­ურ­ნე­ო­ბა,­ გა­რან­ტია­
“გა­სულ­წელს­800­კგ­თაფ­ლი­დამ­რ­ჩა­გა­სა­ყი­დი­იმ­მი­ზე­ზით,­ უნ­და­ჰქონ­დეს,­რომ­მი­სი­თაფ­ლი­ად­გილ­ზეც­გა­ი­ყი­დე­ბა­და­
რომ­ხშირ­შემ­თ­ხ­ვე­ვა­ში,­მომ­ხ­მა­რე­ბე­ლი­ვერ­არ­ჩევს­კარგ­ ევ­რო­პის­ ბა­ზარ­ზეც­ მოხ­ვ­დე­ბა.­ სხვა­ შემ­თ­ხ­ვე­ვა­ში,­ ის­ ისევ­
და­ცუდ­თაფლს.­ბა­ზარ­ზე­ფალ­სი­ფი­ცი­რე­ბუ­ლი­თაფ­ლი­ჩემს­ მოყ­ვა­რუ­ლის­ დო­ნე­ზე­ დარ­ჩე­ბა­ და­ ვერ­ გან­ვი­თარ­დე­ბა,­
მი­ერ­წარ­მო­ე­ბუ­ლო­ნა­ტუ­რა­ლურ­თაფ­ლ­ზე­ია­ფია.­მომ­დევ­ რო­გორც­პრო­ფე­სი­ო­ნა­ლი­მე­ფუტ­კ­რე,”­–­სა­შუ­ა­ლო­ფერ­მე­
ნო­წელს­კი­მა­ინც­გავ­ყი­დე,­მაგ­რამ­არა­იმ­ფა­სად,­რა­საც­ რი­გურ­გე­ნი­ა­ნი­დან.
ვე­ლო­დი,”­–­სა­შუ­ა­ლო­ფერ­მე­რი­ვარ­დი­სუბ­ნი­დან. “სა­ხელ­მ­წი­ფომ­ უნ­და­ აღი­ა­როს,­ რომ­ მე­ფუტ­კ­რე­ ქმნის­
დოვ­ლათს.­ამი­ტომ­უნ­და­შე­უწ­ყოს­ხე­ლი­მი­სი­პრო­დუქ­ცი­ის­
გა­ყიდ­ვას,”­–­სა­შუ­ა­ლო­მე­წარ­მე­ლე­ლი­ა­ნი­დან.
“ვცდი­ლობ,­ ჩე­მი­ თაფ­ლი­ შე­ვი­ტა­ნო­ მარ­კე­ტებ­ში,­ მაგ­რამ­
უკ­ვე­გა­მოც­დილ­დის­ტ­რი­ბუ­ტო­რებს­ვერ­ვუ­წევ­კონ­კუ­რენ­
ცი­ას.­ ამი­ტომ­ მირ­ჩევ­ნია­ მათ­ ჩა­ვა­ბა­რო.­ ჩვენს­ მი­ერ­ წარ­ დაფინანსების და ინვესტიციების
მო­ე­ბუ­ლი­პრო­დუქ­ცი­ის­30%­ს­თუ­ვყი­დით­თა­ვად,­და­ნარ­ მოპოვების შესაძლებლობები და
ჩენს­ დის­ტ­რი­ბუ­ტო­რებს­ ვა­ბა­რებ,”­ –­ სა­შუ­ა­ლო­ მე­ფუტ­კ­რე­ არსებული პრაქტიკა
ლე­ლი­ა­ნი­დან.
მი­უ­ხე­და­ვად­ იმი­სა,­ რომ­ სა­ხელ­მ­წი­ფოს­გან­ წა­ხა­ლი­სე­ბუ­
“ყვე­ლა­ზე­ დი­დი­ პრობ­ლე­მა­ გა­ყიდ­ვაა.­ გა­სულ­ წლებ­ში­ ლია­მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბის­დარ­გი­და­გა­სულ­პე­რი­ოდ­თან­შე­და­
აზერ­ბა­ი­ჯა­ნი­ იყო­ ძი­რი­თა­დი­ მომ­ხ­მა­რე­ბე­ლი.­ ახ­ლა­ საზ­ღ­ რე­ბით,­მის­გა­სა­ვი­თა­რებ­ლად­ყო­ველ­წ­ლი­უ­რად­იზ­რ­დე­ბა­
ვარ­ზე­გა­და­ტა­ნა­გარ­თულ­და.­მომ­ხ­მა­რე­ბე­ლიც­მო­მაკ­ლ­და,”­
და­ფი­ნან­სე­ბის­ალ­ტერ­ნა­ტი­უ­ლი­წყა­რო­ე­ბი,­ლა­გო­დე­ხე­ლი­
–­სა­შუ­ა­ლო­ფერ­მე­რი­გურ­გე­ნი­ნა­ნი­დან.
მე­წარ­მე­ე­ბი­ ვერ­ ახერ­ხე­ბენ­ სა­ხელ­მ­წი­ფო­ პროგ­რა­მებ­ში­
“მირ­ჩევ­ნია,­ თაფლს­ მის­ შე­მად­გენ­ლო­ბა­ზე­ იკ­ვ­ლევ­დ­ნენ.­ მო­ნა­წი­ლე­ბას­ ან­ დო­ნო­რი­ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ე­ბი­დან­ გრან­ტე­
ასე­მეც­შე­ვეც­დე­ბი­და­ვიც­ვა­ხა­რის­ხი­და­სხვაც.­ამავ­დ­რო­ ბის­მო­ძი­ე­ბას,­რად­გან­არ­ფლო­ბენ­საპ­რო­ექ­ტო­გა­ნაც­ხა­
უ­ლად,­ ფალ­სი­ფი­ცი­რე­ბაც­ აიკ­რ­ძა­ლე­ბა­ და­ ნა­ტუ­რა­ლურ­ დის­ მომ­ზა­დე­ბი­სა­ და­ პრო­ექ­ტის­ მარ­თ­ვის­ უნარს.­ ასე­ვე,­
თაფლს­ მე­ტი­ რე­ა­ლი­ზე­ბა­ ექ­ნე­ბა.­ ახ­ლა­ კი­ ნა­ტუ­რა­ლუ­რი­ არც­ სა­თა­ნა­დო­ კონ­სულ­ტა­ცი­ის­ მი­ღე­ბის­ შე­საძ­ლებ­ლო­
თაფ­ლის­მწარ­მო­ებ­ლე­ბი­ვზა­რალ­დე­ბით,”­–­სა­შუ­ა­ლო­მე­ ბაა­ად­გილ­ზე,­რის­გა­მოც­ნაკ­ლე­ბია­ნდო­ბა­ასე­თი­შე­თა­
წარ­მე­რა­ჭი­სუბ­ნი­დან. ვა­ზე­ბე­ბი­სად­მი.­ ეძ­ნე­ლე­ბათ­ პრო­ექ­ტის­ მომ­ზა­დე­ბა­ და­
და­ფი­ნან­სე­ბის­ მო­პო­ვე­ბას­ და­მა­ტე­ბით­ ვალ­დე­ბუ­ლე­ბებს­
უკავ­ში­რე­ბენ.­ თუმ­ცა,­ კვლე­ვის­ პე­რი­ოდ­ში­ აღ­მო­ვა­ჩი­ნეთ­
ქარ­თუ­ლი­თაფ­ლის­გა­ტა­ნა­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზე გა­მო­ნაკ­ლი­სე­ბიც,­ რომ­ლებ­მაც­ შეს­ძ­ლეს­ და­ფი­ნან­სე­ბის­
მო­პო­ვე­ბა­და­მო­მა­ვალ­შიც­ფიქ­რო­ბენ­კონ­კურ­სებ­ში­მო­
იმ­გა­რე­მო­ებ­ ის­გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით,­რომ­უკ­ვე­1­წელ­ზე­მე­ ნა­წი­ლე­ო­ბის­მი­ღე­ბას.­მაგ­რამ,­მა­თი­რიც­ხ­ვი­არც­თუ­ისე­
ტია,­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ევ­რო­კავ­შირ­მა­შე­იყ­ვა­ნა­მე­სა­მე­ქვეყ­ დი­დია­ და­ თა­ნაც,­ მა­თი­ მო­ნა­პო­ვა­რი­ ცნო­ბი­ლი­ არ­ არის­
ნე­ბის­ჩა­მო­ნათ­ვალ­ში,­სა­ი­და­ნაც­ევ­რო­კავ­ში­რის­ტე­რი­ტო­ სხვა­მე­ფუტ­კ­რე­ე­ბი­სათ­ვის.­

10
“პირ­ვე­ლი­გრან­ტი­პროგ­რა­მა­,,აწარ­მოე­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­დან“­ ურ­კ­ვევ­ლო­ბას­და­არა­სა­ი­მე­დო­ო­ბას­ასა­ხე­ლე­ბენ.­თუმ­ცა,­
მი­ვი­ღე.­ამან­მომ­ცა­სტი­მუ­ლი­და­მე­ო­რე­პრო­ექ­ტი­,,ქეა­სა­ ლა­გო­დეხ­ში­თით­ქ­მის­ერ­თი­წე­ლია­ფუნ­ქ­ცი­ონ­ ი­რებს­ერ­
ერ­თა­შო­რი­სოს“­[CARE­international]­საგ­რან­ტო­კონ­კურ­ს­ში­ თი­კო­ო­პე­რა­ტი­ვი,­რო­მელ­საც­სა­მო­მავ­ლოდ­დი­დი­გეგ­მე­
შე­ვი­ტა­ნე,­ ENPARD­ის­ პროგ­რა­მის­ ფარ­გ­ლებ­ში.­ და­ბალ­პ­ ბი­აქვს.
რო­ცენ­ტი­ა­ნი­სეს­ხიც­ავი­ღე,­რომ­ჩე­მი­მე­ურ­ნე­ო­ბა­რო­გორ­მე­
ევ­რო­პის­ სტან­დარ­ტის­ მოთ­ხოვ­ნებს­ მი­ვუ­ახ­ლო­ვო.­ მაგ­რამ­ “სოფ­ლის­მე­ურ­ნე­ო­ბის­სამ­მარ­თ­ვე­ლოს­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­სა­
ბევრს­არ­სჯე­რა­ჩე­მი­წა­მოწ­ყე­ბის­და­არც­ცდი­ლო­ბენ­გა­ი­ კონ­სულ­ტა­ციო­ ცენ­ტ­რ­ში­ სის­ტე­მა­ტუ­რად­ თუ­ არა,­ ხში­რად­
ზი­ა­რონ­გა­მოც­დი­ლე­ბა.­ალ­ბათ­ნაკ­ლე­ბი­ნდო­ბის­გა­მო,”­–­ იმარ­თე­ბა­ მე­ფუტ­კ­რე­თა­ შეხ­ვედ­რე­ბი.­ ერთ­ერ­თი­ შეხ­ვედ­
სა­შუ­ა­ლო­ფერ­მე­რი­რა­ჭი­სუბ­ნი­დან.­ რა­კო­ო­პე­რა­ტი­ვის­შექ­მ­ნის­შე­სა­ხებ­იყო.­მო­ვის­მი­ნე,­რა­და­
რო­გორ­ პი­რო­ბებს­ უნ­და­ აკ­მა­ყო­ფი­ლებ­დეს,­ მაგ­რამ­ ვერ­
“კი,­ ვი­ცი,­ რომ­ მე­ფუტ­კ­რე­ე­ბი­ გრან­ტებს­ იღე­ბენ.­ ჩემ­მა­ მე­ ვირ­წ­მუ­ნე.­ ასე­თი­ ტი­პის­ გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა­ში­ სხვა­ნა­ი­რი­ პა­სუ­
ზო­ბელ­მა­მე­ფუტ­კ­რე­მაც­და­წე­რა­პრო­ექ­ტი­და­მი­ი­ღო­და­ფი­ ხის­მ­გებ­ლო­ბა­გვმარ­თებს­წევ­რებს.­ძნე­ლია­უც­ხო­ადა­მი­ა­
ნან­სე­ბა.­რა­ღა­ცე­ბი­შეც­ვა­ლა­კი­დეც.­მაგ­რამ­ეს­ყვე­ლა­ფე­რი­ ნე­ბი­ თა­მა­შის­ ერთ­ წეს­ზე­ შე­თან­ხ­მ­დ­ნენ.­ საქ­მე­ში­ გა­ერ­თი­
მი­სი­ნე­ბაა.­ჯერ­სა­ხელ­მ­წი­ფო­ასე­მკაც­რად­არ­მო­ით­ხოვს­ ა­ნე­ბა­ერ­თ­მა­ნე­თის­გა­მოც­დის­შემ­დეგ­არის­შე­საძ­ლე­ბე­ლი.­
სტან­დარ­ტებს.­მეც,­ალ­ბათ,­ამი­ტომ­მი­ვუყ­ვე­ბი­ძვე­ლი­ტრა­ რომ­ გა­ერ­თი­ან­დე­ და­ არ­ გა­გი­მარ­თ­ლოს?­ მე­ტი­ გა­რან­ტია­
დი­ცი­უ­ლი­მე­თო­დით.­თუმ­ცა,­ად­რე­თუ­გვი­ან­ყვე­ლას­მოგ­ უნ­და­მქონ­დეს,­რომ­და­ვი­ჯე­რო,”­–­მცი­რე­ფერ­მე­რი­ლა­გო­
ვი­წევს­ რა­ღა­ცე­ბის­ შეც­ვ­ლა,”­ –­ სა­შუ­ა­ლო­ ფერ­მე­რი­ რა­ჭი­ დე­ხი­დან.
სუბ­ნი­დან.
“ჩვენ,­ად­გი­ლობ­რივ­ფერ­მე­რებს­არ­გვეს­მის­და­ვერც­ამომ­
“სა­მი­გრან­ტი­მო­ვი­გეთ­ად­გი­ლობ­რი­ვი­თუ­სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ წუ­რავ­ინ­ფორ­მა­ცი­ას­ვი­ღებთ­კო­ო­პე­რა­ტი­ვის­შექ­მ­ნის­სი­კე­
არა­სამ­თავ­რო­ბო­ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ე­ბი­დან.­შე­ვი­ძი­ნეთ­სკე­ბი,­მი­ თე­სა­და­წევ­რებს­შო­რის­უფ­ლე­ბა­მო­ვა­ლე­ო­ბა­თა­გა­და­ნა­
საბ­მე­ლი,­ დეკ­რის­ტა­ლი­ზა­ტო­რი,­ ქი­ლე­ბი,”­ –­ შპს­ს­ მფლო­ წი­ლე­ბა­ზე.­ ამი­ტო­მაც­ ვფრთხი­ლობთ.­ იმ­დენ­ სი­კე­თეს­ ვერ­
ბე­ლი­ლე­ლი­ა­ნი­დან. ვხე­დავთ,­რამ­დენ­საც­პრობ­ლე­მებს­და­ისევ­ძვე­ლე­ბუ­რად,­
ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რად­ ვაგ­რ­ძე­ლებთ­ თაფ­ლის­ წარ­მო­ე­ბას.­
“დავ­წე­რე­პრო­ექ­ტი,­რო­გორც­შევ­ძე­ლი.­პირ­ვე­ლი­ეტა­პი­გა­ ოღონ­ ერ­თ­მა­ნეთს­ დახ­მა­რე­ბა­ზე­ არ­ ვზარ­დე­ბით.­ მე­ფუტ­კ­
დავ­ლა­ხე.­ მე­ო­რე­ ეტაპ­ზე­ უარ­ყო­ფი­თი­ პა­სუ­ხი­ მი­ვი­ღე,­ რე­ რე­ო­ბის­სიყ­ვა­რუ­ლით­თუ­მო­ი­წამ­ლე,­თავს­ვე­ღარ­და­ა­ნე­
კო­მენ­და­ცი­ე­ბის­ ვრცე­ლი­ სი­ით.­ მას­ შემ­დეგ­ აღარ­ მიც­დია­ ბებ.­ გვიყ­ვარს­ ეს­ საქ­მე.­ თუმ­ცა,­ პრო­ფე­სი­ო­ნა­ლიზ­მი­ გვაკ­
კონ­კურ­ს­ში­ მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა.­ პრო­ექ­ტის­ მომ­ზა­დე­ბას­ და­მა­ ლია,”­–­სა­შუ­ა­ლო­ფერ­მე­რი­ვარ­დი­სუბ­ნი­დან.
ტე­ბი­თი­ ცოდ­ნა­ სჭირ­დე­ბა,”­ –­ სა­შუ­ა­ლო­ ფერ­მე­რი­ ვარ­დი­ “ჩემ­ნა­ი­რი­ მცი­რე­ ფერ­მე­რი­სათ­ვის­ ცუ­დი­ არ­ იქ­ნე­ბო­და,­
სუბ­ნი­დან. რად­გან­ ეხ­ლა­ ვაწ­ყობ­ მე­ურ­ნე­ო­ბას­ და­ მუდ­მი­ვად­ მე­სა­ჭი­
რო­ე­ბა­ კონ­სულ­ტა­ცი­ე­ბი,­ რჩე­ვე­ბი.­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ფერ­მე­
“ფუტ­კ­რის­მო­შე­ნე­ბა­თუ­გინ­და,­ჯერ­ის­წავ­ლე,­მე­რე­მო­ა­შე­ რე­ბი­ მეხ­მა­რე­ბი­ან.­ მათ­გან­ ვსწავ­ლობ­ ფუტ­კ­რის­ ოჯა­ხე­ბის­
ნე.­პი­რი­ქით­ბრიყ­ვე­ბი­აკე­თე­ბენ.­მე­ჯერ­სწავ­ლის­პრო­ცეს­ მოვ­ლას,­ მაგ­რამ­ ეს­ მათ­ კე­თილ­ ნე­ბა­ზეა­ და­მო­კი­დე­ბუ­ლი.­
ში­ვარ.­ამი­ტო­მაც­არ­მაქვს­ამ­ბი­ცი­ე­ბი.­ყვე­ლა­ფერს­თა­ვი­სი­ ამი­ტო­მაც­მირ­ჩევ­ნია,­ვი­ყო­კო­ო­პე­რა­ტივ­ში­და­გა­მოც­დი­ლი­
დრო­აქვს.­ვნა­ხოთ­მო­მა­ვალ­ში­იქ­ნებ­შევ­ძ­ლო­კი­დეც.­ყო­ ადა­მი­ა­ნე­ბის­ინ­ტე­რეს­ში­შე­დი­ო­დეს­ჩე­მი­მე­ურ­ნე­ო­ბის­გან­
ველ­შემ­თ­ხ­ვე­ვა­ში,­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში­ამის­სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბი­უკ­ვე­ ვი­თა­რე­ბა.­მაგ­რამ,­ვი­საც­უკ­ვე­აწ­ყო­ბი­ლი­აქვს­საქ­მე,­ჩემ­
არის,”­–­მცი­რე­ფერ­მე­რი­ლა­გო­დე­ხი­დან. თან­ თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბას,­ ალ­ბათ,­ ზედ­მეტ­ ტვირ­თად­ ჩათ­ვ­
ლის,”­–­მცი­რე­ფერ­მე­რი­ვარ­დი­სუბ­ნი­დან.

ინდივიდუალურ და კოოპერირებულ “სო­ფელ­ში­ ოთ­ხი­ ფერ­მე­რი­ სის­ტე­მა­ტუ­რად,­ თით­ქ­მის­ ყო­
წარმოებას შორის არსებული ველ­დ­ღი­უ­რად­ ვეხ­მა­რე­ბით­ ერ­თ­მა­ნეთს,­ რო­გორც­ რჩე­ვე­
ბით,­ ისე­ ფი­ზი­კუ­რი­ შრო­მით.­ მაგ­რამ­ ყვე­ლა­ ცალ­ცალ­კე­
განსხვავებები და თავისებურებები, ვართ.­ კო­ო­პე­რა­ტივ­ზე­ ფიქ­რი­ და­ვიწ­ყეთ,­ მაგ­რამ­ დრო­ არ­
უპირატესობები და პრობლემები გვაქვს,­რომ­ოფი­ცი­ა­ლუ­რად­გა­ვა­ფორ­მოთ.­ად­რე­თუ­გვი­
ან,­ალ­ბათ,­გა­ვერ­თი­ან­დე­ბით,”­–­სა­შუ­ა­ლო­ფერ­მე­რი­გურ­
ფერ­მერ­თა­ გარ­კ­ვე­უ­ლი­ ნა­წი­ლი­ მი­იჩ­ნევს,­ რომ­ მცი­რე­ გე­ნი­ა­ნი­დან.
და­ სა­შუ­ა­ლო­ ფერ­მე­რე­ბი­სათ­ვის­ წარ­მო­ე­ბის­ გაზ­რ­დის­
ერთ­ერ­თი­ გზა­ კო­ო­პე­რა­ტი­ვის­ შექ­მ­ნა­ და­ ძა­ლე­ბი­სა­ თუ­ “აგ­ვის­ტო­ში­გახ­დე­ბა­ერ­თი­წე­ლი,­რაც­კო­ო­პე­რა­ტი­ვი­შევ­ქ­
რე­სურ­სე­ბის­ გა­ერ­თი­ა­ნე­ბაა.­ თუმ­ცა,­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ ნაკ­ მე­ნით.­იმ­დრო­ის­თ­ვის­ჩვე­ნი­ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლუ­რი­მე­ურ­ნე­ო­ბე­
ლე­ბო­ბის­თუ­კო­ო­პე­რა­ტი­ვის­არ­სის­არა­სა­თა­ნა­დოდ­პო­ ბი­სა­შუ­ა­ლო­ზო­მის­იყო.­დღე­ი­სათ­ვის­ყვე­ლამ­შევ­მა­ტეთ­3­4­
პუ­ლა­რი­ზე­ბის­გა­მო,­ლა­გო­დე­ხე­ლი­მე­წარ­მე­ე­ბი­გა­ურ­ბი­ან­ ათე­უ­ლი­ოჯა­ხი.­ჯამ­ში,­რა­ო­დე­ნო­ბა­საგ­რ­ძ­ნობ­ლად­გა­ი­ზარ­
და.­ერ­თობ­ლი­ვად­არ­გვიც­დია­სა­ხელ­მ­წი­ფო­დან­ან­რო­მე­
და­ფრთხი­ლო­ბენ­რა­ი­მე­ტი­პის­გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა­ში­გა­წევ­რი­
ლი­მე­ფონ­დი­დან­და­ფი­ნან­სე­ბის­მო­პო­ვე­ბა.­მიგ­ვაჩ­ნია,­რომ­
ა­ნე­ბას.­ არა­ფორ­მა­ლუ­რად­ ერ­თ­მა­ნეთ­თან­ თა­ნამ­შრ ­ ომ­ ჯერ­ თა­ვად­ უნ­და­ გა­ვი­ზარ­დოთ­ და­ მოვ­ძ­ლი­ერ­დეთ.­ ჩვე­ნი­
ლო­ბენ,­ უწე­ვენ­ და­ იღე­ბენ­ კონ­სულ­ტა­ცი­ებს,­ უზი­ა­რე­ბენ­ ინ­ტე­რე­სი­ძა­ლე­ბის­გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა­ში­იყო,”­–­კო­ო­პე­რა­ტი­ვის­
გა­მოც­დი­ლე­ბას.­ არც­ ტექ­ნი­კუ­რი­ სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბის­ გაც­ვ­ წევ­რი­ბა­ი­სუბ­ნი­დან.
ლა­გა­მოც­ვ­ლა­ზე­ამ­ბო­ბენ­უარს,­მაგ­რამ­კო­ო­პე­რი­რე­ბულ­
წარ­მო­ე­ბა­ზე­გა­დას­ვ­ლას­არ­ცდი­ლო­ბენ­და­კვლავ­ინ­დი­ “სა­მო­მავ­ლოდ­ უფ­რო­ დი­დი­ გეგ­მე­ბი­ გვაქვს.­ მა­გა­ლი­თად,­
ვი­დუ­ა­ლურ­ წარ­მო­ე­ბას­ ამ­ჯო­ბი­ნე­ბენ.­ ამის­ მი­ზე­ზად­ გა­ ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლის­ სახ­ლის­ შექ­მ­ნა­ და­ მი­სი­ პო­პუ­ლა­რი­

11
ზა­ცია.­ამ­დრო­ის­თ­ვის­კი­უფ­რო­ერ­თ­მა­ნე­თის­დახ­მა­რე­ბით­ რის­მდგო­მა­რე­ო­ბის­შე­სა­ხებ.­ვერც­ვე­რა­ვის­ავუკ­რ­ძა­ლავთ­
ვართ­ და­კა­ვე­ბულ­ნი.­ ასე­ვე,­ ჩვე­ნი­ გა­ერ­თი­ა­ნე­ბის­ ძი­რი­თა­ ტყის­პი­რას­სკე­ბის­გან­თავ­სე­ბას.­შე­დე­გად­კი­ად­გი­ლობ­რი­
დი­ ინ­ტე­რე­სი­ ისიც­ იყო,­ რომ­ ერ­თობ­ლი­ვად­ შე­ვი­ძი­ნოთ­ ვი­ფერ­მე­რე­ბი­ვზა­რალ­დე­ბით,”­–­სა­შუ­ა­ლო­ფერ­მე­რი­გურ­
დამ­ხ­მა­რე­ ტექ­ნი­კუ­რი­ სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბი,­ მა­გა­ლი­თად,­ სკე­ბის­ გე­ნი­ა­ნი­დან.
გა­და­სა­ად­გი­ლე­ბე­ლი­ მი­საბ­მე­ლი­ა­ნი­ ტრაქ­ტო­რი,­ რა­საც­
ცალ­ცალ­კე­ჩვე­ნი­რე­სურ­სით­ვერ­გავ­წ­ვ­დე­ბით,”­–­კო­ო­პე­ “საკ­ვე­ბი­ ფუტ­კარს­ მუდ­მი­ვად­ უნ­და.­ სე­ზონ­ზე­ კი­ ლა­გო­დე­
რა­ტი­ვის­წევ­რი­თე­ლი­დან. ხის­ ტყის­ ზო­ნა­ ისე­თი­ დატ­ვირ­თუ­ლია,­ ვე­რა­ვინ­ და­ა­რე­გუ­
ლი­რებს­ მი­სი­ თა­ნაბ­რად­ გა­მო­ყე­ნე­ბის­ ნორ­მას.­ ფუტ­კარს­
ვმკურ­ნა­ლობთ,­მაგ­რამ­არ­ვი­ცით,­რო­გორ­და­ვიც­ვათ­ფუტ­
ლაგოდეხისთვის დამახასიათებელი კა­რი­ხე­ლოვ­ნუ­რად­შე­ძე­ნი­ლი­გა­დამ­დე­ბი­ინ­ფექ­ცი­უ­რი­და­
სპეციფიკური პრობლემები ა­ვა­დე­ბი­სა­გან,”­–­მცი­რე­მე­წარ­მე­ლა­გო­დე­ხი­დან.
“მე,­რო­გორც­დი­დი­ხნის­მე­ფუტ­კ­რეს,­მახ­სოვს,­კო­მუ­ნის­ტუ­
რი­ რე­ჟი­მის­ პე­რი­ოდ­ში­ გა­ი­ცე­მო­და­ ცნო­ბა,­ რომ­ ფუტ­კა­რი­
ლა­გო­დე­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­ მდე­ბა­რე­ობს­ ალაზ­ნის­ ვა­
ჯან­მ­რ­თე­ლი­ იყო.­ ალ­ბათ,­ დღე­საც­ უნ­და­ არ­სე­ბობ­დეს­ რა­
კე­ზე,­ კა­ხე­თის­ კავ­კა­სი­ო­ნის­ სამ­ხ­რეთ­ კალ­თის­ ძირ­ში,­ სა­ ღაც­წე­სი­და­კონ­ტ­რო­ლი,­რაც­და­ი­ცავ­და­ფუტ­კარს­და­ა­ვა­
ხელ­მ­წი­ფო­ნაკ­რ­ძა­ლის­მიმ­დე­ბა­რედ,­ზღვის­დო­ნი­დან­435­ დე­ბე­ბი­სა­გან,”­–­სა­შუ­ა­ლო­მე­წარ­მე­გურ­გე­ნი­ა­ნი­დან.
მეტრ­ სი­მაღ­ლე­ზე.­ ლა­გო­დეხ­ში­ ზო­მი­ე­რად­ ნო­ტიო­ ჰა­ვაა.­
იცის­ ზო­მი­ე­რად­ ცი­ვი­ ზამ­თა­რი­ და­ ცხე­ლი­ ზაფ­ხუ­ლი.­ ბუ­ “ალ­ბათ,­პრობ­ლე­მა­პრობ­ლე­მად­ვე­დარ­ჩე­ბა,­რად­გან­მი­
ნებ­რი­ვად­არ­სე­ბუ­ლი­კლი­მა­ტუ­რი­პი­რო­ბე­ბი­და­მრა­ვალ­ სი­ მოგ­ვა­რე­ბის­ გზას­ ვერ­ ვხე­დავ.­ ჩვენ­ თა­ვად­ მე­ფუტ­კ­რე­
ფე­რო­ვა­ნი­ ბუ­ნე­ბა­ სა­უ­კე­თე­სო­ გა­რე­მოს­ ქმნის­ ფუტ­კ­რის­ ებ­მა­უნ­და­ვიზ­რუ­ნოთ­სა­კუ­თა­რი­ფუტ­კ­რის­მკურ­ნა­ლო­ბა­ზე.­
გა­მო­საკ­ვე­ბად.­ამი­ტო­მაც­დარ­გი­წლი­დან­წლამ­დე­ვი­თარ­ ფუტ­კ­რის­გა­მოკ­ვე­ბას­სხვა­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­დან­შე­მო­სულ­
დე­ბა­და­მე­ფუტ­კ­რე­ფერ­მერ­თა­რა­ო­დე­ნო­ბას­თან­ერ­თად,­ მე­ფუტ­კ­რეს­ ვერ­ აუკ­რ­ძა­ლავ,”­ –­ სა­შუ­ა­ლო­ ფერ­მე­რი­ ბა­ი­
იზ­რ­დე­ბა­ ფუტ­კ­რის­ ოჯა­ხე­ბის­ რიც­ხ­ვიც.­ თუმ­ცა,­ კვლე­ვის­ სუბ­ნი­დან.
პრო­ცეს­ში­ რეს­პონ­დენ­ტ­თა­ გა­მო­კით­ხ­ვი­სას­ გა­მო­იკ­ვე­თა­
ისე­თი­ პრობ­ლე­მე­ბიც,­ რო­მელ­თა­ გა­დაწ­ყ­ვე­ტა­ და­ რე­გუ­
ლი­რე­ბა­ სცილ­დე­ბა­ სა­ხელ­მ­წი­ფო­ უწ­ყე­ბე­ბი­სა­ თუ­ ად­გი­ თანამედროვე ტექნოლოგიების
ლობ­რი­ვი­თვით­მ­მარ­თ­ვე­ლო­ბის­კომ­პე­ტენ­ცი­ას.­ფერ­მერ­ ხელმისაწვდომობა თაფლის
თა­ გან­მარ­ტე­ბით,­ ფუტ­კ­რის­ გა­მო­საკ­ვე­ბად­ სა­სარ­გებ­ლო­ წარმოებაში, ცოდნის მიღების გზები და
და­ აუ­ცი­ლე­ბე­ლია­ სე­ზო­ნუ­რად­ ოჯა­ხე­ბის­ გა­და­ად­გი­ლე­ბა­ საშუალებები
(მომ­თა­ბა­რე­ო­ბა)­ ზო­ნი­დან­ ზო­ნა­ზე.­ კავ­კა­სი­ო­ნის­ სამ­ხ­
რე­თი­ კალ­თის­ მიმ­დე­ბა­რე­ ტყის­ მა­სივ­თან­ გა­შე­ნე­ბუ­ლი­ ისე­ვე,­ რო­გორც­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ო­ბის­ სხვა­ დარ­გებ­
სოფ­ლე­ბის­მცხოვ­რებ­ნი­ნაკ­ლე­ბად­სა­ჭი­რო­ე­ბენ­ფუტ­კ­რის­ ში,­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ო­ბა­შიც­ დი­დია­ მიღ­წე­ვე­ბი.­ დარ­გის­ გან­ვი­
გა­და­ად­გი­ლე­ბას,­რად­გან­მცე­ნა­რე­თა­ყვა­ვი­ლო­ბის­სე­ზონ­ თა­რე­ბას­ ხელს­ უწ­ყობს­ თა­ნა­მედ­რო­ვე­ ტექ­ნო­ლო­გი­ე­ბი,­
ზე­ საკ­მა­რი­სი­ მა­რა­გის­ აღე­ბა­ ად­გილ­ზეც­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია.­ სამ­კურ­ნა­ლო­ სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბი­ და­ ფუტ­კ­რის­ და­ა­ვა­დე­ბებ­
თუმ­ცა,­ქ.­ლა­გო­დე­ხის,­მა­წი­მის,­შრო­მის,­გურ­გე­ნი­ა­ნის,­ბა­ თან­ ბრძო­ლის­ მე­თო­დე­ბი.­ რო­გორც­ კვლე­ვამ­ გვიჩ­ვე­ნა,­
ი­სუბ­ნი­სა­და­მსხალ­გო­რის­ტყის­ზოლ­ში­მე­ზო­ბე­ლი­მუ­ნი­ ლა­გო­დე­ხე­ლი­ ფერ­მე­რე­ბი­სათ­ვის­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ მი­ღე­
ცი­პა­ლი­ტე­ტე­ბი­დან­გა­მო­საკ­ვე­ბად­შე­მოყ­ვა­ნი­ლი­ფუტ­კ­რის­ ბის­ ყვე­ლა­ზე­ კარ­გი­ სა­შუ­ა­ლე­ბა­ პი­რა­დი­ გა­მოც­დი­ლე­ბის­
ოჯა­ხე­ბი­ იწ­ვევს­ და­ა­ვა­დე­ბის­ გავ­რ­ცე­ლე­ბის­ რისკს,­ რა­ზეც­ ურ­თი­ერ­თგ­ ა­ზი­ა­რე­ბაა.­ ასე­ვე,­ და­ა­სა­ხე­ლეს­ სა­თა­ნა­დო­
პა­სუ­ხის­მ­გებ­ლო­ბა­ არა­ვის­ ეკის­რე­ბა.­ ფუტ­კ­რის­ ხი­ლულ­ ლი­ტე­რა­ტუ­რი­დან­ მი­ღე­ბუ­ლი­ ინ­ფორ­მა­ცია.­ შე­და­რე­ბით­
და­ა­ვა­დე­ბა­თა­ (მა­გა­ლი­თად,­ ტკი­პა)­ მკურ­ნა­ლო­ბა­ სიძ­ნე­ ახალ­გაზ­რ­და­ თა­ო­ბის­ ფერ­მე­რე­ბი­ კი­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ მი­
ლეს­არ­წარ­მო­ად­გენს,­მაგ­რამ,­მოყ­ვა­რულ­მე­ფუტ­კ­რე­ებს­ ღე­ბის­ წყა­როდ­ ინ­ტერ­ნეტ­ში­ მო­ძი­ე­ბულ­ ინ­ფორ­მა­ცი­ას­
ინ­ფექ­ცი­უ­რი­და­ა­ვა­დე­ბე­ბის­დრო­უ­ლად­აღ­მო­ჩე­ნა­და­გამ­ მი­იჩ­ნე­ვენ.­ ასე­ვე,­ აღი­ნიშ­ნა­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ო­ბის­ სამ­
კ­ლა­ვე­ბა­ უჭირთ.­ ფერ­მე­რე­ბი­ სა­უბ­რო­ბენ­ სწო­რედ­ ასე­თი­ მარ­თ­ვე­ლოს­ სა­ინ­ფორ­მა­ციო­სა­კონ­სულ­ტა­ციო­ ცენ­ტ­რის­
სა­ხის­და­ა­ვა­დე­ბებ­ზე,­რომ­ლე­ბიც­ფუტ­კ­რის­მომ­თა­ბა­რე­ო­ ლა­გო­დე­ხის­ წარ­მო­მად­გენ­ლო­ბის­ მი­ერ­ ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლი­
ბით­ვრცელ­დე­ბა­და­ანად­გუ­რე­ბენ­ან­ასუს­ტე­ბენ­ფუტ­კარს,­ სა­მუ­შაო­შეხ­ვედ­რე­ბი­დარ­გის­სპე­ცი­ა­ლის­ტებ­თან.­თუმ­ცა,­
გავ­ლე­ნას­ახ­დე­ნენ­მო­სავ­ლი­ა­ნო­ბა­ზე,­მათ­გან­დაც­ვის­მე­ ყვე­ლა­რეს­პონ­დენ­ტი­ისურ­ვებ­და,­რომ­მე­ტი­იყოს­ხელ­მი­
ქა­ნიზ­მი­კი­ფერ­მერ­თათ­ვის­უც­ნო­ბია. საწ­ვ­დო­მო­ბა­პრო­ფე­სი­უ­ლი­გა­ნათ­ლე­ბის­მი­ღე­ბა­ზე.­ამა­ზე­
ძი­რი­თა­დად­ახალ­გაზ­რ­და­ფერ­მე­რე­ბი­სა­უბ­რო­ბენ,­ვი­საც­
“სე­ზო­ნუ­რად­მხო­ლოდ­ჩვენს­სო­ფელ­ში­ლა­გო­დე­ხის­მე­ზო­
სურ­ვი­ლი­ აქვთ­ პრო­ფე­სი­ად­ აქ­ცი­ონ­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ო­ბა­ და­
ბე­ლი­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტე­ბი­დან­ ფუტ­კ­რის­ სკე­ბით­ დატ­ვირ­
პრაქ­ტი­კულ­ უნარ­ჩვე­ვებ­თან­ ერ­თად,­ თე­ო­რი­ულ ­ ი­ ცოდ­
თუ­ლი­ 100­ ლა­ფე­ტი­ მა­ინც­ შე­მო­დის.­ საკ­ვე­ბი­ უხ­ვად­ არის,­
სხვა­დას­ხ­ვა­ მცე­ნა­რე­თა­ ყვა­ვი­ლო­ბის­ სე­ზო­ნიც­ ხან­გ­რ­ძ­ლი­ ნაც­შე­ი­ძი­ნონ.­გა­მო­კით­ხულ­რეს­პონ­დენ­ტ­თა­გან­მხო­ლოდ­
ვია.­მაგ­რამ­ად­გი­ლობ­რი­ვი­ფუტ­კა­რი­ზა­რალ­დე­ბა.­ჩვენ­არ­ ერთ­ფერ­მერს­აქვს­სპე­ცი­ა­ლუ­რი­გა­ნათ­ლე­ბა­მი­ღე­ბუ­ლი­
სად­გაგ­ვ­ყავს­ფუტ­კა­რი­საკ­ვე­ბად.­ად­გილ­ზე­კი­ხში­რია­ფუტ­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ო­ბის­დარ­გ­ში­(გავ­ლი­ლი­აქვს­სამ­თ­ვი­ა­ნი­კურ­
კ­რის­ ინ­ფექ­ცი­უ­რი­ და­ა­ვა­დე­ბე­ბის­ გავ­რ­ცე­ლე­ბის­ ფაქ­ტე­ბი.­ სი).­სწო­რედ­ამი­ტო­მაც­მი­აჩ­ნია,­რომ­თე­ო­რი­ულ ­ ი­ცოდ­ნა­
სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში­ არ­ არ­სე­ბობს­ სა­თა­ნა­დო­ და­წე­სე­ბუ­ლე­ბა,­ ბევ­რად­ეხ­მა­რე­ბა­და­უი­ო­ლებს­სა­მუ­შა­ოს.­ასე­ვე,­ფერ­მე­
რო­მე­ლიც­გას­ცემს­შე­სა­ბა­მის­სა­მე­დი­ცი­ნო­დას­კ­ვ­ნას­ფუტ­კ­ რე­ბი­არ­იც­ნო­ბენ­თა­ნა­მედ­რო­ვე­ტექ­ნო­ლო­გი­ებს­და­წარ­

12
მო­ე­ბას­ ძვე­ლი,­ ტრა­დი­ცი­უ­ლი­ მე­თო­დით­ მის­დე­ვენ,­ რაც­ ყვე­ლა­ფერ­მე­რი­სა­უბ­რობს­იმის­შე­სა­ხებ,­რომ­ქარ­თუ­ლი­
კვლავ­სპე­ცი­ა­ლურ­ცოდ­ნა­სა­და­ინ­ფორ­მა­ცი­ა­ზე­წვდო­მის­ თაფ­ლი­ გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი­ თაფ­ლია,­ რომ­ ის­ გან­ს­ხ­ვა­ვე­
ნაკ­ლე­ბო­ბას­უკავ­შირ­დე­ბა. ბუ­ლია,­ მდი­და­რია­ ბევ­რი­ სა­სარ­გებ­ლო­ ვი­ტა­მი­ნით­ და­
ელე­მენ­ტით,­ გან­სა­კუთ­რე­ბით­ ნო­ყი­ე­რია,­ მაგ­რამ­ აკ­ლია­
“სას­წავ­ლო­კურ­ს­ზე­სულ­შემ­თ­ხ­ვე­ვით­მოვ­ხ­ვ­დი.­არც­კი­ვი­ სა­ხე­ლი­ და­ აღი­ა­რე­ბა,­ რა­ზეც,­ უბ­რა­ლო­ ფერ­მერ­თა­ აზ­
ცო­დი,­ ასე­თი­ სა­შუ­ა­ლე­ბა­ თუ­ არ­სე­ბობ­და.­ კურ­სის­ გავ­ლის­ რით,­სა­ხელ­მ­წი­ფომ­უნ­და­იზ­რუ­ნოს.
შემ­დეგ­ მივ­ხ­ვ­დი,­ რამ­დე­ნი­ ინ­ფორ­მა­ცია­ მი­ვი­ღე.­ თურ­მე,­ “ევ­რო­პე­ლებს­ უნ­და­ ავუხ­ს­ნათ,­ რომ­ ქარ­თუ­ლი­ ფუტ­კა­რი,­
არა­ფე­რი­ მცოდ­ნია­ მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბა­ზე.­ დღემ­დე­ მაქვს­ ურ­ თა­ვი­სი­ გრძე­ლი­ ხორ­თუ­მით,­ სხვა­ ფუტ­კ­რე­ბის­გან­ გან­ს­ხ­
თი­ერ­თო­ბა­იმ­პე­და­გო­გებ­თან.­მე­პრაქ­ტი­კუ­ლად­შე­მიძ­ლია­ ვავ­დე­ბა­ და­ ის­ გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლია.­ მა­შინ­ და­ინ­ტე­რეს­დე­
გან­ვა­ხორ­ცი­ე­ლო­ ის,­ რაც­ მათ­ თე­ო­რი­ის­ სა­ხით­ შე­მას­წავ­ ბი­ან­კი­დეც.­მი­თუ­მე­ტეს,­რომ­გე­მოვ­ნუ­რი­თვი­სე­ბე­ბით­ვერ­
ლეს.­ვუ­ზი­ა­რებ­კი­დეც­ჩემს­მიგ­ნე­ბებს.­სი­ა­მოვ­ნე­ბით­გა­ვაგ­ დაგ­ვი­წუ­ნე­ბენ,”­–­სა­შუ­ა­ლო­ფერ­მე­რი,­ბა­ი­სუბ­ნი­დან.
რ­ძე­ლებ­დი­ სწავ­ლას,­ ად­გილ­ზე­ რომ­ იყოს­ პრო­ფე­სი­უ­ლი­
სწავ­ლე­ბა,”­–­მცი­რე­ფერ­მე­რი­ვარ­დი­სუბ­ნი­დან. “პრო­დუქ­ტის­ბრენ­დი­რე­ბა­სა­და­რეკ­ლა­მი­რე­ბა­ზე­ძა­ლის­ხ­
მე­ვა­მთავ­რო­ბა­მაც­უნ­და­გა­წი­ოს­და­მე­წარ­მე­მაც.­მაგ­რამ­მე­
“ლა­გო­დეხ­ში­ სულ­ ახ­ლა­ხანს­ სა­ხელ­მ­წი­ფო­ კო­ლე­ჯის­ ,,აი­ მირ­ჩევ­ნია,­ვიზ­რუ­ნო­ჩე­მი­პრო­დუქ­ცი­ის­წარ­მო­ე­ბა­ზე,­პა­სუ­
სი“­ს­ ფი­ლი­ა­ლი­ გა­იხ­ს­ნა.­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ მე­ფუტ­კ­რე­ე­ბი,­ ხის­მ­გებ­ლო­ბაც­ავი­ღო­ხა­რის­ხ­ზე,­მაგ­რამ­სა­ხელ­მ­წი­ფო­უნ­
ალ­ბათ,­ ინ­ტე­რე­სით­ და­ე­უფ­ლე­ბოდ­ნენ­ მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბის­ და­და­მეხ­მა­როს­მის­რე­ა­ლი­ზე­ბა­ში.­ამას­კი­კარ­გი­რეკ­ლა­მა­
პრო­ფე­სი­ას.­ კარ­გი­ იქ­ნე­ბო­და,­ კო­ლეჯს­ აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ პრო­ სჭირ­დე­ბა,”­–­სა­შუ­ა­ლო­ფერ­მე­რი­ვარ­დი­სუბ­ნი­დან.
ფე­სი­უ­ლი­სას­წავ­ლო­კურ­სი­რომ­და­მა­ტე­ბო­და,­ოღონდ­არ­
ვი­ცი,­ რა­ გზით­ უნ­და­ მო­ვაგ­ვა­როთ­ ეს­ სა­კით­ხი,”­ –­ მცი­რე­
ფერ­მე­რი­ლა­გო­დე­ხი­დან.
დასკვნები და რეკომენდაციები
“მე­ფუტ­კ­რის­მოვ­ლის­ტექ­ნო­ლო­გი­ებს­გა­მოც­დი­ლი­მე­ფუტ­
კ­რის­გან­ვე­უფ­ლე­ბი.­ის­სრუ­ლი­ად­უსას­ყიდ­ლოდ­მეხ­მა­რე­ბა­
ანა­ლი­ზის­თ­ვის­ ძი­რი­თა­დად­ გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი­ იქ­ნა­ ფერ­
და­მას­წავ­ლის.­ასე­უწევს­დახ­მა­რე­ბას­ყვე­ლას,­თა­ნაც­არა­
მერ­თა­ და­ ინ­ფორ­მი­რე­ბულ­ პირ­თა­ ნა­ამ­ბო­ბის­ თვი­სებ­
მხო­ლოდ­ ჩვენს­ სო­ფელ­ში.­ ასე­თი­ პრაქ­ტი­კო­სი­ ადა­მი­ა­ნე­
ბის­შრო­მა­უნ­და­და­ფას­დეს,”­–­მცი­რე­ფერ­მე­რი­ვარ­დი­სუბ­ რი­ვი­ კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ მი­ღე­ბუ­ლი­ მო­ნა­ცე­მე­ბი.­ კვლე­ვა­
ნი­დან. მიზ­ნად­ისა­ხავ­და­სა­მიზ­ნე­ჯგუ­ფე­ბის­კონ­კ­რე­ტულ­სა­კით­
ხებ­თან­ და­ თე­მებ­თან­ მი­მარ­თე­ბა­ში­ ცოდ­ნის,­ აღ­ქ­მი­სა­
“სო­ფელ­ში­უხუ­ცე­სი­მე­ფუტ­კ­რე­გვყავს,­რო­მე­ლიც­საკ­მა­ოდ­ და­ გა­მოც­დი­ლე­ბის­ გა­მოვ­ლე­ნას.­ ინ­ტერ­ვი­უ­ე­ბი­ ჩა­ტარ­და­
დი­დია­ ასა­კით,­ მაგ­რამ­ დღემ­დე­ სწავ­ლობს­ და­ წიგ­ნე­ბის­ ისეთ­ რეს­პონ­დენ­ტებ­თან,­ რომ­ლე­ბიც­ გა­მო­საკ­ვ­ლევ­ სა­
დახ­მა­რე­ბით­ ეუფ­ლე­ბა­ ფუტ­კ­რის­ მოვ­ლის­ სა­შუ­ა­ლე­ბებს.­ კით­ხ­თან­და­კავ­ში­რე­ბით­უშუ­ა­ლოდ­ფლობ­დ­ნენ­ინ­ფორ­
თი­თო­ე­უ­ლი­ჩვენ­გა­ნი­სწო­რედ­მის­გან­ვი­ღებთ­რჩე­ვებს­და­ მა­ცი­ა­სა­ და­ ცოდ­ნას.­ თი­თო­ე­ულ
­ ი­ ინ­ტერ­ვი­უს­ ხან­გ­რ­ძ­ლი­
ვსწავ­ლობთ­მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბას.­თუმ­ცა,­არ­მიგ­ვიწ­ვ­დე­ბა­ხე­ლი­ ვო­ბა­იყო­1­დან­2­სა­ათ ­ ამ­დე.­
სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო­ ტრე­ნინ­გებ­სა­ და­ სე­მი­ნა­რებ­ზე.­ ჩვე­ნი­ ფერ­მერ­თა­ გა­მო­კით­ხვ­ ის­ შე­დე­გად­ გა­მო­იკ­ვე­თა­ მთე­ლი­
ცოდ­ნა­აგე­ბუ­ლია­პრაქ­ტი­კულ­გა­მოც­დი­ლე­ბა­ზე­და­არა­თე­ რი­გი­ პრობ­ლე­მე­ბი­ და­ ხე­ლის­ შემ­შლ ­ ე­ლი­ გა­რე­მო­ებ­ ე­ბი,­
ო­რი­ა­ზე,”­–­სა­შუ­ა­ლო­ფერ­მე­რი­გურ­გე­ნი­ა­ნი­დან.
მათ­შო­რის:
“ჩვენ­გვინ­და,­რომ­ნაკ­ლე­ბი­შრო­მი­თი­და­ნა­ხარ­ჯე­ბით­მე­
ტი­რა­ო­დე­ნო­ბის­ფუტ­კ­რის­ოჯა­ხი­გვყავ­დეს­და­მე­ტი­თაფ­ •­ ფერ­მე­რებ­ში­ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლურ­და­კო­ო­პე­რი­რე­ბულ­
ლი­ მი­ვი­ღოთ­ თი­თო­ე­ულ­ ოჯახ­ზე.­ ამის­ მი­საღ­წე­ვად­ უნ­და­ წარ­მო­ე­ბას­ შო­რის­ გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბა­ზე­ არ­სე­ბუ­ლი­ ბუნ­
გვყავ­დეს­ჯან­მ­რ­თე­ლი­ფუტ­კა­რი,­შევ­ც­ვა­ლოთ­მოვ­ლის­ტექ­ დო­ვა­ნი­წარ­მოდ­გე­ნა;
ნო­ლო­გი­ე­ბი­და­ტექ­ნი­კუ­რი­აღ­ჭურ­ვი­ლო­ბა.­ამ­ყვე­ლა­ფერს­ •­ წარ­მო­ებ­ უ­ლი­თაფ­ლის­მას­შ­ტა­ბი;
კი­ცოდ­ნა­სჭირ­დე­ბა.­მხო­ლოდ­ტრა­დი­ცი­უ­ლი­მა­მა­პა­პუ­რი­ •­ და­ბა­ლი­ხა­რის­ხის­პრო­დუქ­ცი­ის­სი­ჭარ­ბე­და­კონ­ტ­
მე­თო­დე­ბით­ევ­რო­პის­ბა­ზარს­ვერ­მოვ­ხიბ­ლავთ­,”­–­სა­შუ­ა­ რო­ლის­მე­ქა­ნიზ­მი;
ლო­ფერ­მე­რი­რა­ჭი­სუბ­ნი­დან. •­ ფერ­მერ­თა­და­ბა­ლი­კვა­ლი­ფი­კა­ცია­წარ­მო­ებ­ ის,­გა­
და­მუ­შა­ვე­ბის,­და­ფა­სო­ებ­ ის,­ჰი­გი­ენ­ ის­დაც­ვის­პრო­
ცე­სებ­ში;
მომხმარებლის ინფორმირებულობა •­ მა­ღა­ლი­თვით­ღი­რე­ბუ­ლე­ბა;
ქართული თაფლის უპირატესობებთან •­ თაფ­ლის­ნი­მუ­შე­ბის­არას­რულ­ფა­სო­ვა­ნი­ანა­ლი­ზი;
დაკავშირებით •­ ახალ­ტექ­ნო­ლო­გი­ებ­ზე­ხელ­მი­უწ­ვდ ­ ომ­ლო­ბა;
•­ და­ა­ვა­დე­ბებ­თან­ ბრძო­ლის­ არა­სა­ი­მე­დო­ მე­თო­
ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლი­ გა­მო­ირ­ჩე­ვა­ ხა­რის­ხი­თა­ და­ გე­მოვ­ დე­ბი,­ ფერ­მერ­თათ­ვის­ სპე­ცი­ფი­კუ­რი­ ცოდ­ნა­სა­ და­
ნუ­რი­ თვი­სე­ბე­ბით.­ შე­საძ­ლოა,­ ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლი­ უფ­რო­ ეფექ­ტურ­მე­დი­კა­მენ­ტებ­ზე­წვდო­მის­ნაკ­ლე­ბო­ბა;
ძვი­რია­სხვა­თაფ­ლ­თან­შე­და­რე­ბით,­მაგ­რამ­გა­ცი­ლე­ბით­ •­ სა­კონ­სულ­ტა­ციო­მომ­სა­ხუ­რე­ბის­მი­ღე­ბის­დე­ფი­ცი­ტი.
მა­ღალ­ხა­რის­ხი­ა­ნია.­ იქ­ნებ­ მომ­ხ­მა­რე­ბელ­მა­ მე­ტიც­ გა­და­
ი­ხა­დოს,­ თუ­ ეცო­დი­ნე­ბა­ ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლის­ წარ­მო­შო­ კვლე­ვის­შე­დე­გე­ბის­შე­სა­ბა­მი­სად,­გა­მოვ­ლინ­და­არ­სე­ბუ­
ბის­ის­ტო­რია­და­ის,­რომ­ეს­თაფ­ლი­მა­ღა­ლი­ხა­რის­ხი­საა.­ ლი­პრობ­ლე­მე­ბის­დაძ­ლე­ვის­გზე­ბი­და­რე­კო­მენ­და­ცი­ე­ბი:

13
კვლე­ვამ­ აჩ­ვე­ნა,­ რომ­ ლა­გო­დეხ­ში­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ო­ბის­ მო­პო­ვე­ბუ­ლი­ და­ფი­ნან­სე­ბა­ წარ­მო­ებ­ ის­ ტექ­ნო­ლო­გი­ე­ბის­
„პრო­ფე­სია“,­ რო­გორც­ წე­სი,­ მემ­კვ­ იდ­რე­ო­ბით­ გა­და­ე­ გა­სა­უმ­ჯო­ბე­სებ­ლად­ გა­მო­ეყ­ ე­ნე­ბი­ნათ.­ აღ­ნიშ­ნულ­ პროგ­
ცე­მა­ თა­ო­ბი­დან­ თა­ო­ბას.­ მხო­ლოდ­ მცი­რე­ რა­ო­დე­ნო­ბის­ რა­მებ­ში­ მო­ნა­წი­ლე­ო­ბის­ შე­დე­გად,­ რიგ­მა­ მე­წარ­მე­ებ­მა­
მე­ფუტ­კრ ­ ე­ებს­ აქვთ­ მი­ღე­ბუ­ლი­ და­მა­ტე­ბი­თი­ გა­ნათ­ლე­ უკ­ვე­ შეძ­ლეს­ თაფ­ლის­ და­ფა­სო­ე­ბა­შე­ფუთ­ვის­ სა­კუ­თა­რი­
ბა­ ტრე­ნინ­გე­ბი­დან­ ან­ სხვა­ წყა­რო­ე­ბი­დან.­ სამ­წუ­ხა­როდ,­ ტექ­ნო­ლო­გი­ე­ბის­გა­მო­ყე­ნე­ბა­და­პრო­დუქ­ცი­ის­მარ­კე­ტებ­
დარ­გ­ში­არ­არ­სე­ბობს­გა­ნათ­ლე­ბის­მი­ღე­ბის­ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ ში­შე­ტა­ნა.­
ლი­ფორ­მა.­ფერ­მე­რე­ბის­უმე­ტე­სო­ბა­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­მი­ღე­ ლა­გო­დეხ­ში­წარ­მო­ებ­ უ­ლი­თაფ­ლის­გა­ტა­ნა­ევ­რო­პის­ბა­
ბის­მიზ­ნით­იყე­ნებს­ინ­ტერ­ნეტ­რე­სურ­სებს.­შე­სა­ბა­მი­სად,­ ზარ­ზე­ ვერ­ ხერ­ხ­დე­ბა.­ ლა­გო­დე­ხის­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ე­ბი­ დღე­
მათ­ მი­ერ­ მი­ღე­ბუ­ლი­ ინ­ფორ­მა­ცია­ ხში­რად­ არას­რუ­ლია­ ი­სათ­ვის­ არ­ არი­ან­ მზად­ იმ­ ხა­რის­ხის­ და­ რა­ო­დე­ნო­ბის­
ან­არ­შე­ე­სა­ბა­მე­ბა­მათ­სა­ჭი­რო­ე­ბებს.­სა­სურ­ვე­ლია,­დარ­ თაფ­ლის­ სა­წარ­მო­ებ­ლად,­ რაც­ ევ­რო­პის­ ბა­ზარ­ზე­ გა­სა­
გის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ ხელ­შე­საწ­ყო­ბად­ ად­გილ­ზე­ შე­იქ­მ­ნას­ ტა­ნად­ არის­ სა­ჭი­რო.­ აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ პრობ­ლე­მა­ აგ­რეთ­ვე­
და­ად­გი­ლობ­რივ­პრო­ფე­სი­ულ­სას­წავ­ლე­ბელს­(იგუ­ლის­ უკავ­შირ­დე­ბა­ქვე­ყა­ნა­ში­სა­თა­ნა­დოდ­აღ­ჭურ­ვი­ლი­ლა­ბო­
ხ­მე­ბა­ სა­ხელ­მ­წი­ფო­ კო­ლე­ჯი­ ,,აი­სი“­ს­ ფი­ლი­ა­ლი­ ლა­გო­ რა­ტო­რი­ის­ შექ­მ­ნას,­ რაც­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ებს­ მა­ღალ­ხა­რის­ხი­ა­
დეხ­ში)­და­ე­მა­ტოს­მე­ფუტ­კრ ­ ე­ო­ბის­სპე­ცი­ა­ლო­ბა,­შე­იქ­მ­ნას­ ნი­თაფ­ლის­წარ­მო­ე­ბის­კენ­უბიძ­გებს,­რაც,­თა­ვის­მხრით,­
კონ­სულ­ტა­ცი­ი­სა­და­ახა­ლი­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­მი­ღე­ბის­სა­შუ­ ხელს­ შე­უწ­ყობს­ წარ­მო­ე­ბის­ სტან­დარ­ტე­ბის­ და­ნერ­გვ­ ას,­
ა­ლე­ბე­ბი.­აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ხელს­შე­უწ­ყობს­ფუტ­კ­რის­მოვ­ლის­ ჰი­გი­ე­ნი­სა­და­ტექ­ნო­ლო­გი­უ­რი­პრო­ცე­სე­ბის­გა­უმ­ჯო­ბე­სე­
ტექ­ნო­ლო­გი­ის­ სრულ­ყო­ფას,­ პრო­დუქ­ტი­უ­ლო­ბის­ გაზ­რ­ ბას.­
დას­ და­ წარ­მო­ე­ბუ­ლი­ პრო­დუქ­ცი­ის­ თვით­ღი­რე­ბუ­ლე­ბის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ არ­სე­ბობს­ ფერ­მერ­თა­ რამ­დე­ნი­მე­
შემ­ცი­რე­ბას.­ არა­ფორ­მა­ლუ­რი­ ჯგუ­ფი,­ რომ­ლე­ბიც­ ნე­ბა­ყოფ­ლო­ბით­
საკ­მა­ოდ­ მწი­რია­ ქარ­თ­ველ­ მომ­ხ­მა­რე­ბელ­თა­ ინ­ფორ­მი­ თა­ნამ­შრ ­ ომ­ლო­ბენ.­ ისი­ნი­ ერ­თ­მა­ნეთს­ ეხ­მა­რე­ბი­ან­ წარ­
რე­ბუ­ლო­ბა­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ თაფ­ლის­ უპი­რა­ტე­სო­ბებ­თან­ მო­ე­ბი­სათ­ვის­ სა­ჭი­რო­ ნივ­თე­ბის,­ აღ­ჭურ­ვი­ლო­ბი­სა­ და­
საზ­ღ­ვარ­გა­რე­თი­დან­შე­მო­ტა­ნილ­თაფ­ლ­თან­შე­და­რე­ბით.­ და­ნად­გა­რე­ბის,­მე­დი­კა­მენ­ტე­ბის,­ვაქ­ცი­ნე­ბის­თუ­ხის­ჩარ­
სა­ჭი­როა­მომ­ხ­მა­რე­ბელ­თა­ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბის­გაზ­რ­და­ ჩო­ე­ბის­შე­ძე­ნა­ში,­თაფ­ლი­სა­თუ­ფუქ­ტ­კ­რის­სკე­ბის­ტრან­
ქარ­თუ­ლი­თაფ­ლის­გე­მოვ­ნუ­რი­და­სამ­კურ­ნა­ლო­თვი­სე­ ს­პორ­ტი­რე­ბა­ში.­ ფერ­მერ­თა­ უმ­რავ­ლე­სო­ბა­ ერ­თ­მა­ნეთს­
ბე­ბის­შე­სა­ხებ,­რაც­სა­თა­ნა­დო­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­კამ­პა­ნი­ე­ უზი­ა­რებს­ ინ­ფორ­მა­ცი­ას­ ან­ სა­ინ­ფორ­მა­ციო­ მა­სა­ლებს,­
ბის­წარ­მო­ე­ბით­არის­შე­საძ­ლე­ბე­ლი. რა­თა­ ერ­თობ­ლი­ვად­ გა­ზარ­დონ­ ამ­ სფე­როს­ ტექ­ნი­კუ­რი­
კვლე­ვამ­გა­მო­ავ­ლი­ნა­ლა­გო­დე­ხის­თ­ვის­და­მა­ხა­სი­ა­თე­ბე­ ცოდ­ნა.­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ სა­ჭი­როა­ კო­ო­პე­რი­რე­ბუ­ლი­ წარ­
ლი­ სპე­ცი­ფი­უ­რი­ პრობ­ლე­მე­ბიც,­ რაც­ ე.წ.­ მომ­თა­ბა­რე­ო­ მო­ე­ბის­ უპი­რა­ტე­სო­ბე­ბის­ შე­სა­ხებ­ მე­ტი­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­
ბას­ უკავ­შირ­დე­ბა.­ პრობ­ლე­მას­ წარ­მო­ად­გენს­ მე­ზო­ბე­ლი­ გავ­რ­ცე­ლე­ბა­ და­ პრაქ­ტი­კუ­ლი­ რე­კო­მენ­და­ცი­ე­ბის,­ მა­გა­
მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტე­ბი­დან­ ლა­გო­დეხ­ში,­ კავ­კა­სი­ო­ნის­ სამ­ხ­ ლი­თე­ბი­სა­ და­ გა­მოც­დი­ლე­ბის­ გა­ზი­ა­რე­ბა,­ რა­თა­ ფერ­მე­
რე­თი­კალ­თის­ტყის­ზოლ­ში­გა­მო­საკ­ვე­ბად­შე­მოყ­ვა­ნი­ლი­ რებ­მა­ გა­ა­ა­ნა­ლი­ზონ,­ რომ­ გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა­ გა­ნა­ვი­თა­რებს­
ფუტ­კ­რის­ ოჯა­ხე­ბის­ რა­ო­დე­ნო­ბის­ უკონ­ტრ ­ ო­ლო­ბა,­ რაც,­ მათ­წარ­მო­ე­ბას.
ფერ­მერ­თა­ აზ­რით,­ ზრდის­ და­ა­ვა­დე­ბის­ გავ­რ­ცე­ლე­ბის­ რო­გორც­ კვლე­ვამ­ ცხად­ყო,­ არ­სე­ბუ­ლი­ სირ­თუ­ლე­ე­ბი­სა­
რისკს.­ მარ­თა­ლია,­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ო­ბის­ სა­მი­ნის­ტ­როს­ და­ გა­მოწ­ვე­ვე­ბის­ მი­უ­ხე­და­ვად,­ მე­ფუტ­კრ ­ ე­ო­ბა­ და­ თაფ­
დად­გე­ნი­ლი­აქვს­კა­რან­ტი­ნის­წე­სე­ბი­და­ა­ვა­დე­ბუ­ლი­ფუტ­ ლის­ წარ­მო­ე­ბა­ ლა­გო­დე­ხე­ლი­ ფერ­მე­რე­ბი­სათ­ვის­ საკ­
კ­რის­გა­დაყ­ვა­ნა­ზე,­მაგ­რამ­დი­დი­რა­ო­დე­ნო­ბის­ფუტ­კ­რის­ მა­ოდ­ პერ­ს­პექ­ტი­უ­ლი­ დარ­გია.­ თუმ­ცა,­ იმი­სათ­ვის,­ რომ­
ერთ­ ლო­კა­ცი­ა­ზე­ კონ­ცენ­ტ­რა­ცია­ გავ­ლე­ნას­ ახ­დენს­ ად­ ლა­გო­დე­ხელ­მა­ და­ ზო­გა­დად,­ ქარ­თ­ველ­მა­ მე­ფუტ­კ­რე­ებ­
გი­ლობ­რი­ვი­მე­ფუტ­კ­რე­ე­ბის­მი­ერ­წარ­მო­ე­ბუ­ლი­თაფ­ლის­ მა­ ღრმა­ და­ ყოვ­ლის­მომ­ც­ვე­ლი­ თა­ვი­სუ­ფა­ლი­ ვაჭ­რო­ბის­
რა­ო­დე­ნო­ბა­ზეც. შე­თან­ხმ­ ე­ბის­ პი­რო­ბებ­ში,­ ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლის­ ევ­რო­კავ­
ლა­გო­დეხ­ში­წარ­მო­ე­ბუ­ლი­თაფ­ლის­გა­ყიდ­ვა­ხდე­ბა­უშუ­ა­ ში­რის­ბა­ზარ­ზე­შე­ტა­ნა­შეძ­ლონ,­უპირ­ვე­ლე­სი­და­უმ­ნიშ­
ლოდ­მომ­ხ­მა­რე­ბელ­ზე,­ან­ბი­თუ­მად­–­შუ­ა­მავ­ლე­ბის­თ­ვის,­ ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სი­სა­კით­ხი­–­სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში­ლა­ბო­რა­ტი­რი­
რომ­ლე­ბიც,­თა­ვის­მხრით,­პრო­დუქტს­ქა­ლა­ქის­მარ­კე­ტებ­ ის­შექ­მ­ნაა.­ეს­მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია­რო­გორც­მე­ფუტ­კრ ­ ე­ო­ბის­
ში­ პლას­ტი­კუ­რი­ ან­ მი­ნის­ ქი­ლე­ბით­ ყი­დი­ან.­ გარ­კ­ვე­უ­ლი­ დარ­გის­გან­ვი­თა­რე­ბი­სათ­ვის,­ისე­სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ბა­ზარ­
რა­ო­დე­ნო­ბის­თაფ­ლის­რე­ა­ლი­ზე­ბა­ხდე­ბა­აზერ­ბა­იჯ­ ა­ნელ­ ზე­ექ­სპ­ ორ­ტი­რე­ბი­სათ­ვის.
მო­ქა­ლა­ქე­ებ­ზე,­ რომ­ლებ­საც­ შეზ­ღუ­დუ­ლი­ რა­ო­დე­ნო­ბით­ ­ თუ­ თა­ნა­მედ­რო­ვე,­ რთუ­ლად­ გა­მო­საკ­ვ­ლე­ვი­ მა­ხა­სი­ა­
გა­აქვთ­მე­ზო­ბელ­აზერ­ბა­ი­ჯა­ნის­რეს­პუბ­ლი­კა­ში.­ად­გილ­ზე­ თებ­ლე­ბის­ კვლე­ვის­ მე­თო­დე­ბით­ თაფ­ლის­ პრო­დუქ­ტი­
წარ­მო­ე­ბუ­ლი­თაფ­ლის­და­მა­ტე­ბი­თი­სამ­რეწ­ვე­ლო­და­მუ­ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში­ვე­ (და­ არა­ საზ­ღ­ვარ­გა­რეთ,­ რაც­ საკ­მა­
შა­ვე­ბა­ ან­ შე­ფუთ­ვა,­ რო­გორც­ წე­სი,­ არ­ ხდე­ბა.­ ფერ­მერ­ ოდ­დიდ­თან­ხებ­თან­არის­და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი)­შე­მოწ­მ­დე­ბა,­
თა­უმ­რავ­ლე­სო­ბა­წარ­მო­ე­ბულ­თაფლს­სახ­ლი­დან­ყი­დის.­ მე­წარ­მე­ წარ­მო­ებ­ უ­ლი­ პრო­დუქ­ცი­ის­ ხა­რის­ხის­ დაც­ვა­ზეც­
ქვე­ყა­ნა­ში­არ­სე­ბულ­მა­ხელ­საყ­რელ­მა­პი­რო­ბებ­მა,­მე­ფუტ­ იზ­რუ­ნებს­ და­ სა­კუ­თა­რი­ მე­ურ­ნე­ო­ბის­ გა­ფარ­თო­ე­ბა­სა­ და­
კ­რე­ო­ბის­გან­ვი­თა­რე­ბის­დარ­გ­ში­სა­ხელ­მწ ­ ი­ფოს­მხრი­დან­ გან­ვი­თა­რე­ბა­ზეც­ და­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლი­ იქ­ნე­ბა­ წარ­მო­ე­
გარ­კ­ვე­ულ­მა­შე­ღა­ვა­თებ­მა­და­ინ­ვეს­ტი­ცი­ე­ბის­მო­პო­ვე­ბის­ ბის­სტან­დარ­ტე­ბის­და­ნერ­გვ­ ი­თა­და­გაზ­რ­დით,­ჰი­გი­ენ­ ი­სა­
პერ­ს­პექ­ტი­ვამ­ ლა­გო­დე­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ მცი­რე­ და­ და­ტექ­ნო­ლო­გი­უ­რი­პრო­ცე­სე­ბის­გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბით,­რად­გან­
სა­შუ­ა­ლო­ ფერ­მე­რებს­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბა­ მის­ცა­ ესარ­გებ­ ხა­რის­ხი­ა­ნი­პრო­დუქ­ტით­მას­გა­რან­ტი­რე­ბუ­ლი­გა­სა­ღე­ბის­
ლათ­სა­ხელ­მ­წი­ფო­თუ­სა­ერ­თა­შო­რი­სო­პროგ­რა­მე­ბით­და­ ბა­ზა­რი­ექ­ნე­ბა.

14
II მცირე და საშუალო ზომის სასტუმროები1
თელავში: განვითარების შესაძლებლობები
თა­მარ­ზუ­რა­ბიშ­ვი­ლი,­
კვლე­ვი­სა­და­გან­ვი­თა­რე­ბის­ფონ­დი

შესავალი ცი­ები7­ სას­ტუმ­რო­ თუ­ სა­რეს­ტორ­ნო­ ბიზ­ნე­სებ­ში8,­ მა­შინ,­
რო­დე­საც­ ქვეყ­ნის­ სხვა­ რე­გი­ონ­ებ­ის­ მო­ნა­წი­ლე­ობა­ ტუ­
ბო­ლო­ წლებ­ში­ სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ ვი­ზი­ტო­რე­ბის­ მზარ­დი­ რიზ­მის­სექ­ტორ­ში­უმ­ნიშ­ვნე­ლოა.­
რა­ოდ­ენ­ობა­ფიქ­სირ­დე­ბა­–­Galt&Taggart­ის­კვლე­ვის­თა­
ნახ­მად,­ სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ ვი­ზი­ტო­რე­ბის2­ რა­ოდ­ენ­ობა­ სა­ Galt&Taggart­ის­ ან­გა­რიშ­ში­ მო­ცე­მუ­ლია­ სა­ქარ­თვე­ლოს­
ქარ­თვე­ლოს­მუდ­მივ­მაცხოვ­რე­ბელ­თა­რიცხვზე­თით­ქმის­ ტუ­რიზ­მის­სექ­ტო­რის­SWOT­ან­ალ­იზი,­რო­მე­ლიც­ინ­სტრუ­
2­ჯერ­მა­ღა­ლია,­და­2017­წელს­7.5­მი­ლი­ონ­ად­ამი­ანი­შე­ მენ­ტუ­ლია­ რე­გი­ონ­ებ­ში,­ კერ­ძოდ,­ კა­ხეთ­ში­ და­ თე­ლავ­ში­
ად­გი­ნა,­ხო­ლო­რაც­შე­ეხ­ება­ტუ­რის­ტე­ბის­კა­ტე­გო­რი­ას,­ის­ ტუ­რიზ­მის­სექ­ტო­რის­ან­ალ­იზ­ის­ათ­ვის.­კერ­ძოდ,­აღ­ნიშ­ნუ­
მთე­ლი­ვი­ზი­ტო­რე­ბის­ოდ­ენ­ობ­ის­46%­იყო.­შე­სა­ბა­მი­სად,­ ლია­ზო­გა­დად­სექ­ტო­რი­სათ­ვის­და­მა­ხა­სი­ათ­ებ­ელი­სუს­ტი­
2017­წელს­სა­ქარ­თვე­ლოს­3.5.­მი­ლი­ონი­ტუ­რის­ტი­ეწ­ვია3,­ მხა­რე­ებ­ის­ ნა­წი­ლი,­ რო­გო­რი­ცაა­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ინ­ფრას­
რაც­ თით­ქმის­ უტ­ოლ­დე­ბა­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ მო­სახ­ლე­ობ­ის­ ტრუქ­ტუ­რის­ შემ­დგო­მი­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ სა­ჭი­რო­ება­ თუ­
რა­ოდ­ენ­ობ­ას.­ სტუ­მარ­მას­პინ­ძლო­ბის­ სექ­ტო­რის­ კვა­ლი­ფი­ცი­ურ­ თა­ნამ­
შრო­მელ­თა­ დე­ფი­ცი­ტი.­ ას­ევე,­ SWOT­ში­ გა­მოვ­ლე­ნი­ლი­
ტუ­რიზ­მის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ შე­ფა­სე­ბის­ ერთ­ერ­თი­ ინ­დი­კა­ შე­
საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­ნა­წი­ლიც,­სა­ვა­რა­უდ­ოდ,­აქ­ტუ­ალ­ურია­
ტო­რი­ მი­სი­ წი­ლის­ ზრდაა­ ქვეყ­ნის­ მთლი­ანი­ ში­და­ პრო­ კა­
ხ ე­თის,­ და­ კერ­ძოდ,­ თე­ლა­ვის­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ სექ­ტო­რის­
დუქ­ტის­მო­ცუ­ლო­ბას­თან­მი­მარ­თე­ბა­ში:­2008­2017­წლებ­ში­ გან­ვი­თა­რე­ბის­თვის,­ იქ­ნე­ბა­ ეს­ ღვი­ნის,­ სა­მე­დი­ცი­ნო­ და­
ის­ 3.5%­დან­ 18.1%­მდე­ გა­იზ­არ­და­ და­ 2017­ წელს­ 2.8­ მი­ ველ­ნეს,­ ეკო­ და­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ ტუ­რიზ­მის­ პო­ტენ­
ლი­არ­დი­აშშ­დო­ლა­რი­შე­ად­გი­ნა4.­ტუ­რის­ტე­ბის­ძი­რი­თა­დი­ ცი­ალ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბა,­ თუ­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ რა­ოდ­ენ­ობ­ის­
9
ნა­კა­დე­ბი­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ მე­ზო­ბე­ლი­ ქვეყ­ნე­ბი­დან­ შე­მო­ ზრდის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი .­
დის­–­სომ­ხე­თი,­აზ­ერ­ბა­იჯ­ანი,­რუ­სე­თი­და­თურ­ქე­თი.­თუმ­
ცა,­ ბო­ლო­ წლებ­ში­ იზ­რდე­ბა­ ტუ­რის­ტე­ბის­ ნა­კა­დე­ბი­ ე.წ.­
არ­ატ­რა­დი­ცი­ული­ბაზ­რე­ბი­და­ნაც­–­შუა­აღ­მო­სავ­ლე­თი­დან­ მიზნები და ამოცანები
(მაგ.­ირ­ანი,­სა­უდ­ის­არ­აბ­ეთი,­იორ­და­ნია­და­ლი­ბა­ნი)­და­
ევ­რო­პის­ კავ­ში­რის­ ქვეყ­ნე­ბი­დან­ (მაგ.­ პო­ლო­ნე­თი,­ გერ­
წი­ნამ­დე­ბა­რე­ კვლე­ვის­ მი­ზანს­ წარ­მო­ად­გენ­და­ თე­ლა­ვის­
მა­ნია­ და­ დი­დი­ ბრი­ტა­ნე­თი)5.­ Galt&Taggart­ის­ კვლე­ვა­ში­
მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­გან­ვი­თა­რე­ბას­
მო­ცე­მუ­ლი­პროგ­ნო­ზე­ბის­მი­ხედ­ვით,­სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ტუ­ თან­და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი­გა­მოწ­ვე­ვე­ბი,­მა­თი­მფლო­ბე­ლე­ბის­
რის­ტე­ბის­ რა­ოდ­ენ­ობა­ მო­მა­ვალ­შიც­ გა­იზ­რდე­ბა­ და­ 2022­
მი­ერ­ და­ნა­ხუ­ლი­ ამ­ პრობ­ლე­მე­ბის­ გა­დაჭ­რის­ გზე­ბი­ და­
წლის­თვის­შე­საძ­ლოა­7­მი­ლი­ონ­ად­ამი­ან­ზე­მე­ტი­იყ­ოს6. საქ­მი­ან­ობ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი.­ კვლე­ვის­
შე­დე­გად­გა­მო­იკ­ვე­თა­შემ­დე­გი­ყვე­ლა­ზე­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­
ამ­ავ­დრო­ულ­ად,­ ნა­თე­ლია,­ რომ­ ტუ­რიზ­მის­ სექ­ტო­რი­ სა­ გა­მოწ­ვე­ვე­ბი,­ რომ­ლე­ბიც­ არა­ მარ­ტო­ თე­ლავ­ში,­ არ­ამ­ედ­
ქარ­თვე­ლო­ში­არ­ათ­ან­აბ­რად­ვი­თარ­დე­ბა,­რაც­ტუ­რიზ­მის­ ზო­გა­დად,­ქვეყ­ნის­მას­შტა­ბით­საფ­რთხეს­უქ­მნის­ტუ­რიზ­
გარ­კვე­ულ­ ცენ­ტრებს­ ქმნის,­ სა­დაც­ მა­ღა­ლია­ სას­ტუმ­რო­ მის­სექ­ტო­რის­გან­ვი­თა­რე­ბას:
ებ­ის­რა­ოდ­ენ­ობა­და­სა­დაც­ძი­რი­თა­დად­ხდე­ბა­ინ­ვეს­ტი­

1­ წინამდებარე­ნაშრომის­ფარგლებში­მცირე­და­საშუალო­ზომის­სასტუმროები­მოიცავს­საოჯახო­სასტუმროებს,­აპარტამენტებს­და­ჰოსტელებს.
2­ ­მოიცავს­ტურისტებს,­სატრანზიტო­მგზავრებს­და­ერთი­დღით­ჩამოსულ­მგზავრებს­Georgia’s­Tourism­Sector­Tourism­at­Full­Speed­Georgia­Tourism­
Industry­Overview,­Galt­&Taggart,­2018,­Tbilisi,­გვ.­6.­
3­ ­იქვე,­გვ.­6.­
4­ ­იქვე,­გვ.­5.
5­ ­იქვე,­გვ.­7.
6­ ­იქვე,­გვ.­8.
7­ ­იქვე,­გვ.­12.
8­ ­ 2017­ წლისთვის­სასტუმროების­ განვითარების­ თვალსაზრისით­ ყველაზე­ მეტი­ ტურისტების­ მიღებისთვის­ განკუთვნილი­ საწოლი­ იყო­ თბილისში­ –­
საერთო­რაოდენობის­28.9%,­აჭარა­–­19.7%­და­სამცხე­ჯავახეთი­–­13%.­Galt­&Taggart,­გვ.­12.
9­ ­იქვე,­გვ.­30.

15
•­ ქვეყ­ნის­ უს­აფ­რთხო­ებ­ას­თან­ და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი­ გა­ შე­სა­ბა­მი­სი­ სამ­სა­ხუ­რე­ბის­ წარ­მო­მად­გენ­ლებ­თან­ და­ თე­
მოწ­ვე­ვე­ბი; ლა­ვის­ ტუ­რიზ­მის­ ცენ­ტრის­ თა­ნამ­შრომ­ლებ­თან­ (სულ­ 5­
•­ თე­ლა­ვის/კა­ხე­თის­ ცნო­ბა­დო­ბის­ ნაკ­ლე­ბო­ბა­ ტუ­ რეს­პონ­დენ­ტი).­
რიზ­მის­ბა­ზარ­ზე;
•­ ცოდ­ნის­ნაკ­ლე­ბო­ბა­ტუ­რიზ­მის­სექ­ტო­რის­ფუნ­ქცი­ სიღ­რმი­სე­ული­ინ­დი­ვი­დუ­ალ­ური­და­ჯგუ­ფუ­რი­ინ­ტერ­ვი­უს­
ონ­ირ­ებ­ის­ შე­სა­ხებ­ და,­ კერ­ძოდ,­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ მე­თო­დი­გან­სა­კუთ­რე­ბით­სა­სარ­გებ­ლოა­მა­შინ,­რო­დე­საც­
ალო­ზო­მის­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­მე­ნეჯ­მენ­ტის­შე­სა­ხებ; კვლე­ვის­ მი­ზანს­ წარ­მო­ად­გენს­ არა­ მარ­ტო­ რეს­პონ­დენ­
•­ თე­ლავ­ში­ტუ­რის­ტუ­ლი­ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რის­გა­ნუ­ვი­ ტე­ბის­აზ­რის­გა­გე­ბა­ამა­თუ­იმ­სა­კითხთან­და­კავ­ში­რე­ბით,­
თა­რებ­ლო­ბა; არ­ამ­ედ­მო­დე­რი­რე­ბუ­ლი­დის­კუ­სი­ის­რე­ჟიმ­ში­ახ­ლე­ბუ­რი­
•­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ ინ­ფრას­ტრუქ­ ცოდ­ნი­სა­და­შე­ფა­სე­ბე­ბის­გა­მოვ­ლე­ნა.
ტუ­რა­ და­ მათ­ მი­ერ­ შე­თა­ვა­ზე­ბუ­ლი­ ტუ­რის­ტუ­ლი­
სერ­ვი­სე­ბის­ნაკ­ლე­ბო­ბა; ას­ევე­ გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი­ იყო­ კვლე­ვის­ რა­ოდ­ენ­ობ­რი­ვი­ მე­
•­ კო­ოპ­ერ­აცი­ის­ნაკ­ლე­ბო­ბა; თო­დი­ –­ შე­მუ­შავ­და­ კითხვა­რი­ (self­administered­ ques­
•­ ტუ­რიზ­მის­სე­ზო­ნუ­რო­ბა; tionnaire)­ტუ­რის­ტე­ბის­თვის­ინ­გლი­სურ,­ქარ­თულ­და­რუ­
•­ ტუ­რიზ­მის­შეზღუ­დუ­ლი­სა­ხე­ობ­ები. სულ­ ენ­ებ­ზე,­ რო­მე­ლიც­ თე­ლა­ვის­ ტუ­რიზ­მის­ ცენ­ტრთან­
შე­თან­ხმე­ბით­გან­თავ­სდა­ცენ­ტრში­და­რამ­დე­ნი­მე­მცი­რე/
ამ­ გა­მოწ­ვე­ვე­ბის­ გა­და­საჭ­რა­ მო­ითხოვს­ კომ­პლექ­სუ­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ სას­ტუმ­რო­ში.­ სამ­წუ­ხა­როდ,­ კითხვა­რი­
რი­ მიდ­გო­მის­ გა­მო­ყე­ნე­ბას,­ რო­გორც­ ცენ­ტრა­ლუ­რი,­ ისე­ სულ­15­მა­ტუ­რის­ტმა­შე­ავ­სო,­რაც­არ­გვაძ­ლევს­იმ­ის­სა­
რე­გი­ონ­ული­ და­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ სამ­თავ­რო­ბო,­ არ­ას­ამ­ შუ­ალ­ებ­ას,­ რომ­ ეს­ მო­ნა­ცე­მე­ბი­ რა­ოდ­ენ­ობ­რი­ვად­ და­ვა­
თავ­რო­ბო­ და­ კერ­ძო­ სექ­ტო­რე­ბის­ ჩარ­თუ­ლო­ბით.­ გა­ მუ­შა­ოთ,­ თუმ­ცა­ ღია­ კითხვებ­ზე­ პა­სუ­ხე­ბი­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­
მოწ­ვე­ვე­ბი­სა­ და­ პრობ­ლე­მე­ბის­ ან­ალ­იზ­ის­ სა­ფუძ­ველ­ზე­ მომ­სა­ხუ­რე­ბი­სა­ თუ­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რის­ შე­
შე­მუ­შა­ვე­ბუ­ლია­ რე­კო­მენ­და­ცი­ები,­ რომ­ლე­ბიც,­ რო­გორც­ სა­ხებ,­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია,­ გა­მო­ვი­ყე­ნოთ,­ რო­გორც­ არ­სე­ბუ­
ლო­კა­ლურ/ტექ­ნი­კურ,­ისე­ფარ­თო­მას­შტა­ბი­ან­რე­აგ­ირ­ებ­ ლი­სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­ინ­დი­კა­ტო­რე­ბი.­
ას­მო­ითხოვს.­

კვლევის შედეგები
მეთოდოლოგია
მი­უხ­ედ­ავ­ად­ იმ­ის,­ რომ­ კა­ხეთს­ ხში­რად­ მო­იხ­სე­ნი­ებ­ენ­
კვლე­ვის­დროს­გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი­იყ­ოს­თვი­სობ­რი­ვი­და­რა­ ტუ­რიზ­მის­ ერთ­ერთ­ ძი­რი­თად­ მი­მარ­თუ­ლე­ბად,­ არ­სე­
ოდ­ენ­ობ­რი­ვი­ მე­თო­დე­ბის­ კომ­ბი­ნა­ცია,­ რის­ შე­დე­გა­დაც­ ბუ­ლი­მო­ნა­ცე­მე­ბის­–­სას­ტუმ­რო­ებ­ისა­თუ­სას­ტუმ­რო­ებ­ში­
საკ­ვლევ­ სა­კითხზე­ შეგ­როვ­და­ მრა­ვალ­მხრი­ვი­ ინ­ფორ­ ტუ­რის­ტე­ბის­გან­თავ­სე­ბის­ად­გი­ლე­ბის­რა­ოდ­ენ­ობ­ის­–­მი­
მა­ცია.­ მარ­თა­ლია,­ კვლე­ვის­ თვი­სებ­რი­ვი­ კომ­პო­ნენ­ტის­ ხედ­ვით,­კა­ხე­თის­წი­ლი­მხო­ლოდ­5.4%,­ანუ­3,614­ოთ­ახს­
შე­დე­გე­ბი­არ­იძ­ლე­ვა­სტა­ტის­ტი­კუ­რი­გან­ზო­გა­დე­ბის­სა­შუ­ შე­ად­გენს­ სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ 66,154­დან­ (BDO­
ალ­ებ­ას,­ მაგ­რამ,­ თუ­ ვი­ვა­რა­უდ­ებთ,­ რომ­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ 2018,­გვ.­9).­თუმ­ცა,­ის,­რომ­კა­ხე­თის­ტუ­რის­ტუ­ლი­და,­კერ­
სხვა­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტებ­ში/ქა­ლა­ქებ­ში­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ ძოდ,­ღვი­ნის­ტუ­რიზ­მის­პო­ტენ­ცი­ალი­სულ­უფ­რო­თვალ­
ზო­მის­სას­ტუმ­რო­ები­თე­ლავ­ში­მდე­ბა­რე­მცი­რე­და­სა­შუ­ სა­ჩი­ნო­ხდე­ბა,­მტკიც­დე­ბა­რო­გორც­სას­ტუმ­რო­ოთ­ახ­ებ­ის­
ალო­ზო­მის­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­მსგავ­სი­გა­მოწ­ვე­ვე­ბის­წი­ნა­ში­ რა­ოდ­ენ­ობ­ის­ ზრდის­ სტა­ტის­ტი­კით,­ ისე­ ბრენ­დუ­ლი­ სას­
დგა­ნან,­ კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ მი­ღე­ბუ­ლი­ მიგ­ნე­ბე­ბი­ სა­სარ­ ტუმ­რო­ებ­ის­და­გეგ­მი­ლი­თუ­მიმ­დი­ნა­რე­მშე­ნებ­ლო­ბე­ბით:­
გებ­ლო­ იქ­ნე­ბა­ ტუ­რიზ­მის­ სფე­რო­თი­ და­კა­ვე­ბუ­ლი­ უფ­რო­ ამ­ჟა­მად­მიმ­დი­ნა­რე­ობს­Holiday­Inn­ის­მშე­ნებ­ლო­ბა­თე­
ფარ­თო­ჯგუ­ფე­ბის­თვის,­ხო­ლო­შე­მუ­შა­ვე­ბუ­ლი­რე­კო­მენ­ ლავ­ში,­და­გეგ­მი­ლია­წი­ნან­დალ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­Radisson­Blu­
და­ცი­ები­ხელს­შე­უწყობს­ტუ­რიზ­მის­ამ­სექ­ტო­რის­გან­ვი­ Hotel­ის­ გა­ფარ­თო­ება,­ ხო­ლო­ სა­გა­რე­ჯო­ში­ და­ თე­ლავ­ში­
თა­რე­ბას.­ ას­ევე­ და­გეგ­მი­ლია­ Rooms­ Hotel­ისა­ და­ Golden­ Tulip­ის­
სულ­ჩა­ტარ­და­ერ­თი­ინ­დი­ვი­დუ­ალ­ური­და­სა­მი­ჯგუ­ფუ­რი­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ გახ­სნა11.­ მხო­ლოდ­ Holiday­ Inn­ისა­ და­
სიღ­რმი­სე­ული­ინ­ტერ­ვიუ­(ან­მცი­რე­ჯგუ­ფუ­რი­ინ­ტერ­ვიუ)10­ Golden­ Tulip­ის­ გახ­სნის­ შემ­თხვე­ვა­ში­ სას­ტუმ­რო­ ოთ­ახ­
მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­მფლო­ბე­ლებ­ ებ­ის­რა­ოდ­ენ­ობა­თე­ლავ­ში­თით­ქმის­200­ით­გა­იზ­რდე­ბა.12­
თან/მე­ნე­ჯე­რებ­თან­ (სულ­ 8­ რეს­პონ­დენ­ტი).­ წარ­მოდ­გე­ ამ­ავ­დრო­ულ­ად,­ BDO­ს­ 2016­ წლის­ HoReCa­ს­ სექ­ტო­რის­
ნი­ლი­ იყ­ვნენ­ სა­ოჯ­ახო­ სას­ტუმ­რო­ები­ (guest­ houses)­ და­ ან­ალ­იზ­ის­ მი­ხედ­ვით,­ კა­ხე­თი­ გა­მო­ირ­ჩე­ვა­ და­ბალ­ბი­უჯ­
ჰოს­ტე­ლე­ბი;­ მათ­ში­ გან­თავ­სე­ბის­ ღი­რე­ბუ­ლე­ბა­ ერთ­ ად­ ეტი­ანი­ სას­ტუმ­რო­ ოთ­ახ­ებ­ის­ და­კა­ვე­ბუ­ლო­ბის­ ერთ­ერ­
ამი­ან­ზე­10­ლა­რი­დან­50­ლა­რამ­დე­მერ­ყე­ობ­და.­ას­ევე­ჩა­ თი­ყვე­ლა­ზე­და­ბა­ლი­მაჩ­ვე­ნებ­ლით,­რაც,­იმ­პი­რო­ბებ­ში,­
ტარ­და­ ერ­თი­ ფო­კუს­ჯგუ­ფი­ თე­ლა­ვის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ რო­დე­საც­ კა­ხეთ­ში­ ნაკ­ლე­ბია­ მა­ღალ­ბი­უჯ­ეტი­ანი­ სას­ტუმ­

10­­ერთ­ჯგუფურ­ინტერვიუში­მონაწილეობა­მიიღო­სამმა,­ხოლო­ორ­ჯგუფურ­ინტერვიუში­–­ორ­ორმა­რესპონდენტმა.­
11­ ­Galt&Taggart,­გვ.­16.
12­­Galt&Taggart,­გვ.­34.

16
რო­ებ­ის­ ოდ­ენ­ობა,­ რთუ­ლად­ ას­ახ­სნე­ლია.13­ კა­ხეთ­ში­ ტუ­ შემ­თხვე­ვა­ში­ კი,­ თუ­ ტუ­რის­ტე­ბი­ სა­შუ­ალ­ოდ­ ერ­თი­ ღა­მე­
რიზ­მის­ სექ­ტო­რის­ ან­ალ­იზ­ის­ას­ ას­ევე­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ რჩე­ბი­ან­და­მი­ნი­მუმ­სა­შუ­ალ­ოდ­25­ლარს­იხ­დი­ან­სას­ტუმ­
იმ­ის­გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბა,­რომ,­რო­გორც­ჩანს,­ში­და­ტუ­რიზ­ რო­ში­(ე.ი.­და­ახ­ლო­ებ­ით­320,000­ლა­რი)­და­10­ლარს­–­ყო­
მის­თვის­კა­ხე­თი­არ­არ­ის­მიმ­ზიდ­ვე­ლი­–­2017­წლის­სტა­ ველ­დღი­ურ­ხარ­ჯებ­ზე,­მათ­მი­ერ­ყო­ველ­წლი­ური­შე­მო­სა­
ტის­ტი­კის­მი­ხედ­ვით,­კა­ხეთ­ში­ში­და­ტუ­რის­ტე­ბის­მხო­ლოდ­ ვა­ლი­თით­ქმის­450,000­ლარს­აღ­წევს.­
6.9%­ჩა­ვი­და,­მა­შინ,­რო­დე­საც­თბი­ლის­ში­–­25.4%,­იმ­ერ­ თე­ლა­ვის­ ტუ­რიზ­მის­ ცენ­ტრის­ მო­ნა­ცე­მე­ბით,­ 2017­ წლის­
ეთ­ში­18.5%,­ხო­ლო­აჭ­არ­აში­–­12.9%.­ამ­მაჩ­ვე­ნებ­ლით­კა­ მან­ძილ­ზე­ცენ­ტრის­მომ­სა­ხუ­რე­ბით­ძი­რი­თა­დად­შემ­დე­გი­
ხე­თი­ ას­ევე­ ჩა­მო­უვ­არ­დე­ბა­ სა­მეგ­რე­ლო­ზე­მო­ სვა­ნეთს­ 10­ქვეყ­ნი­დან­ვი­ზი­ტორ­მა­ის­არ­გებ­ლა­(ცხრი­ლი­1):
(7.3%)­და­ში­და­ქარ­თლს­(7.1%)14.
რაც­ შე­ეხ­ება­ თე­ლავს,­ თე­ლა­ვის­ ტუ­რიზ­მის­ ცენ­ტრის­ მო­
ნა­ცე­მე­ბის­ მი­ხედ­ვით,­ 2017­ წლის­ ბო­ლოს­თვის­ თე­ლავ­ში­ ცხრილი 1. თელავის ტურიზმის ცენტრის ვიზიტორები,
51­ სას­ტუმ­რო/სა­ოჯ­ახო­ სას­ტუმ­როა­ რე­გის­ტრი­რე­ბუ­ლი,­ 2017 წელი (10 ძირითადი ქვეყანა)
რო­მელ­თაც­ ერ­თდრო­ულ­ად­ 1,076­ ტუ­რის­ტის­ და­ბი­ნა­ვე­
ბა­ შე­უძ­ლი­ათ.­ თუ­ გა­ვით­ვა­ლის­წი­ნებთ,­ რომ­ სას­ტუმ­რო­ ქვე­ყა­ნა ვი­ზი­ტო­რე­ბის­რა­ოდ­ენ­ობა
ებ­ის­ ონ­ლა­ინ­ სერ­ვი­სებ­ზე­ (Booking.com,­ Tripadvisor.com,­ 1 ის­რა­ელი 102
Airbnb.com­და­ა.შ.)­თე­ლავ­ში­გა­ცი­ლე­ბით­მე­ტი­მცი­რე­და­
სა­შუ­ალო­ზო­მის­სას­ტუმ­როა­რე­გის­ტრი­რე­ბუ­ლი,­სა­ვა­რა­ 2 აშშ 112
უდოა,­რომ­თე­ლავ­ში­ტუ­რის­ტე­ბის­ად­გი­ლე­ბის­რა­ოდ­ენ­ 3 ლატ­ვია 121
ობა­1,076­ზე­მე­ტი­უნ­და­იყ­ოს.­ 4 ნი­დერ­ლან­დე­ბი 141
თე­ლა­ვის­ტუ­რიზ­მის­ცენ­ტრის­ინ­ფორ­მა­ცი­ით15,­2017­წელს,­
5 გა­ერ­თი­ან­ებ­ული­სა­მე­ფო 146
ცენ­ტრის­ მომ­სა­ხუ­რე­ბით­ 4,975­მა­ ვი­ზი­ტორ­მა­ ის­არ­გებ­
ლა,­ ტუ­რის­ტე­ბის­ რა­ოდ­ენ­ობა­ სას­ტუმ­რო­ებ­ში­ 8,064­ იყო,­ 6 ჩე­ხე­თი 192
აქ­ედ­ან­ –­ სა­ოჯ­ახო­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ მომ­სა­ხუ­რე­ბით­ 4,710­ 7 საფ­რან­გე­თი 243
ტუ­რის­ტმა­ ის­არ­გებ­ლა.­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ თე­ლა­ვის­ ტუ­რიზ­
8 პო­ლო­ნე­თი 650
მის­ ცენ­ტრის­ მო­ნა­ცე­მე­ბით,­ 2017­ წელს­ თე­ლავ­ში­ 12,774­
ტუ­რის­ტი­ გა­ჩერ­და­ სას­ტუმ­რო­ებ­სა­ თუ­ სა­ოჯ­ახო­ სას­ტუმ­ 9 გერ­მა­ნია 860
რო­ებ­ში,­თუმ­ცა,­ნა­თე­ლია,­რომ,­სა­ვა­რა­უდ­ოდ,­ტუ­რიზ­მის­ 10 რუ­სე­თი 1,375
ცენ­ტრის­ვი­ზი­ტო­რებს­შო­რის­და­სას­ტუმ­რო­ებ­ში­გა­ჩე­რე­
ბულ­ვი­ზი­ტო­რებს­შო­რის­გარ­კვე­ული­გა­და­ფარ­ვა­იქ­ნე­ბა­
და­ ცენ­ტრის­ ვი­ზი­ტო­რე­ბი­სა­ და­ სას­ტუმ­რო­ებ­ში­ გა­ჩე­რე­ რო­გორც­ ფო­კუს­ჯგუ­ფი­დან­ და­ სიღ­რმი­სე­ული­ ინ­ტერ­
ბუ­ლი­ ტუ­რის­ტე­ბის­ მე­ქა­ნი­კუ­რი­ და­ჯა­მე­ბა­ ნაკ­ლე­ბად­ გა­ ვიუებიდან­გა­ირ­კვა,­თე­ლავ­ში­ტუ­რის­ტე­ბის­საკ­მა­ოდ­დი­
მარ­თლე­ბუ­ლია.­ას­ევე­რო­გორც­ფო­კუს­ჯგუ­ფი­სა­და­სიღ­ დი­მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბაა,­მათ­შო­რის­ჩა­მო­დი­ან­ტუ­რის­ტე­
რმი­სე­ული­ინ­ტერ­ვიუების­დროს­გა­ირ­კვა,­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ ბი­ ის­ეთი­ შო­რე­ული­ ქვეყ­ნე­ბი­და­ნაც,­ რო­გო­რი­ცაა­ ახ­ალი­
მი­ერ­ ცენ­ტრის­თვის­ მი­წო­დე­ბუ­ლი­ ინ­ფორ­მა­ცია­ ტუ­რის­ ზე­ლან­დია,­კა­ნა­და,­ავ­სტრა­ლია­და­იაპ­ონია.­
ტე­ბის­რა­ოდ­ენ­ობ­ის­შე­სა­ხებ­წარ­მო­მავ­ლო­ბის­ქვეყ­ნე­ბის­ თე­ლა­ვის­ ტუ­რიზ­მის­ ცენ­ტრში­ 2017­ წლის­ ბო­ლოს­თვის­ 6­
მი­ხედ­ვით­ ნაკ­ლე­ბად­ ზუს­ტია­ –­ რო­გორც­ წე­სი,­ სას­ტუმ­ გი­დია­რე­გის­ტრი­რე­ბუ­ლი­–­ორი­ინ­გლი­სურ/რუ­სუ­ლე­ნო­
რო­ები­ტუ­რის­ტე­ბის­უფ­რო­ნაკ­ლებ­რა­ოდ­ენ­ობ­ას­აწ­ვდი­ ვა­ნი,­ორი­–­რუ­სუ­ლე­ნო­ვა­ნი,­ერ­თი­–­ინ­გლი­სუ­რე­ნო­ვა­ნი­
ან­ცენ­ტრს,­რაც­კი­დევ­უფ­რო­ბა­დებს­კითხვებს­ტუ­რიზ­მის­ და­ერ­თი­–­გერ­მა­ნუ­ლე­ნო­ვა­ნი.­რამ­დე­ნად­საკ­მა­რი­სია­გი­
ცენ­ტრის­ მი­ერ­ შეგ­რო­ვე­ბუ­ლი­ მო­ნა­ცე­მე­ბის­ სან­დო­ობ­ის­ დე­ბის­ეს­რა­ოდ­ენ­ობა­ვი­ზი­ტო­რე­ბის­მომ­სა­ხუ­რე­ბის­თვის,­
თა­ობ­აზე.­ამ­ყვე­ლაფ­რის­გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით,­შეგ­ვიძ­ლია­ რთუ­ლი­სათ­ქმე­ლია.­
ტუ­რიზ­მის­ ცენ­ტრის­ მო­ნა­ცე­მე­ბი­ გან­ვი­ხი­ლოთ­ რო­გორც­ სიღ­რმი­სე­ული­ინ­ტერ­ვიუებიდან­და­ფო­კუს­ჯგუ­ფის­შე­დე­
თე­ლავ­ში­ ტუ­რის­ტე­ბის­ კონ­სერ­ვა­ტო­რუ­ლი­ შე­ფა­სე­ბა­ და,­ გად­გა­მოვ­ლინ­და­ის­ძი­რი­თა­დი­მიმ­ზიდ­ვე­ლი­ას­პექ­ტე­ბი,­
თუ­ვი­ვა­რა­უდ­ებთ,­რომ­სა­შუ­ალ­ოდ­ტუ­რის­ტე­ბი­მი­ნი­მუმ­2­ რომ­ლე­ბიც­ხელს­უწყობს­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­სას­ტუმ­რო­
ღა­მით­ მა­ინც­ ჩერ­დე­ბი­ან­ თე­ლავ­ში­ და­ სა­შუ­ალ­ოდ,­ სულ­ ებ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბას­ თე­ლავ­ში.­ პირ­ველ­ რიგ­ში,­ ეს­ არ­ის­
ცო­ტა,­ 50­ ლარს­ იხ­დი­ან­ დღე/ღა­მე­ში,­ 2017­ წელს­ ტუ­რის­ შე­და­რე­ბით­ და­ბა­ლი­ ღი­რე­ბუ­ლე­ბა­ დიდ,­ ბრენ­დულ­ სას­
ტე­ბი­დან­ შე­მო­სუ­ლი­ მი­ნი­მუმ­ 1,277,400­ ლა­რი­ უნ­და­ იყ­ოს.­ ტუმ­რო­ებ­თან­ შე­და­რე­ბით,­ მე­ორე­ –­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­
ხო­ლო,­ თუ­ ვი­ვა­რა­უდ­ებთ,­ რომ­ თი­თოეული­ ტუ­რის­ტის­ ზო­მის­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ მომ­ხმა­რებ­ლე­ბი­ ხში­რად­ სწო­რედ­
მი­ერ­თე­ლავ­ში­გა­წე­ული­სხვა­ხარ­ჯე­ბი­დღე­ში­მი­ნი­მუმ­20­ ავ­თენ­ტუ­რი­ გა­მოც­დი­ლე­ბის­ მი­სა­ღე­ბად­ მი­დი­ან,­ ის­ინი­
ლარს­მა­ინც­შე­ად­გენს,­და­მა­ტე­ბით­კი­დევ­მი­ნი­მუმ­500,000­ ნაკ­ლე­ბად­ითხო­ვენ­კომ­ფორ­ტის­მა­ღალ­დო­ნეს­და­სწო­
ლა­რი­ იხ­არ­ჯე­ბა.­ უფ­რო­ კონ­სერ­ვა­ტო­რუ­ლი­ გათ­ვლე­ბის­ რედ­შე­ულ­ამ­აზ­ებ­ელი,­თბი­ლი­სა­ოჯ­ახო­გა­რე­მო­ხიბ­ლავთ.­

13­­BDO,­2016,­გვ.­9.­http://www.bdo.ge/getattachment/Insights/Publications/Review­of­HORECA­Sector/HORECA­brochure­(2).pdf.aspx?lang=en­GB
14­­Galt&Taggart,­გვ.­31.
15­­თელავის­ტურიზმის­ცენტრის­მიერ­მოწოდებული­მონაცემები,­2018­წლის­მაისი.

17
დასკვნები და რეკომენდაციები მომ­სა­ხუ­რე­ბას.­ თუმ­ცა,­ ნა­თე­ლია,­ რომ­ წარ­მა­ტე­
ბის­თვის­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ მუდ­მი­ვი­ გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბა­
ქვე­მოთ­მი­მო­ხი­ლუ­ლია­სიღ­რმი­სე­ული­ინ­ტერ­ვიუებისა­და­ და­ გან­ვი­თა­რე­ბა.­ ინ­ტერ­ვიუების­ დროს­ გა­მო­იკ­ვე­
ფო­კუს­ჯგუ­ფის­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბის­ მო­საზ­რე­ბე­ბის­ ან­ალ­ თა­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ვებ­გვერ­დე­ბის­ გა­მო­ყე­ნე­ბის­ სპე­
იზ­ის­ შე­დე­გად­ გა­მოვ­ლე­ნი­ლი­ გა­მოწ­ვე­ვე­ბი,­ რომ­ლე­ბიც­ ცი­ფი­კუ­რი­ცოდ­ნის­გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბის­აუც­ილ­ებ­ლო­ბა,­
კონ­კრე­ტუ­ლად­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ გან­სა­კუთ­რე­ბით­იმ­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სას­
ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ებ­ასა­და­გან­ვი­თა­რე­ბას­ეხ­ება: ტუმ­რო­ებ­ის­ შემ­თხვე­ვა­ში,­ რომ­ლე­ბიც­ შე­და­რე­ბით­
ახ­ალი­ჩარ­თუ­ლე­ბი­არი­ან­ამ­საქ­მი­ან­ობ­აში;
•­ ქვეყ­ნის­ უს­აფ­რთხო­ება­ გა­მოვ­ლინ­და,­ რო­გორც­ •­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ ინ­
ერთ­ერ­თი­ ყვე­ლა­ზე­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ გა­მოწ­ვე­ვა,­ ფრას­ტრუქ­ტუ­რა­ და­ მათ­ მი­ერ­ შე­თა­ვა­ზე­ბუ­ლი­
რო­მე­ლიც­ხელს­უშ­ლის­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ სერ­ვი­სე­ბის­ ნაკ­ლე­ბო­ბა.­ პირ­ვე­ლი,­
სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბას.­ მარ­თა­ლია,­ ზო­გი­ გარ­კვე­ულ­წი­ლად,­ უკ­ავ­შირ­დე­ბა­ იმ­ გა­რე­მო­ებ­
მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­მფლო­ბე­ლი/მე­ ას,­ რომ,­ რო­გორც­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბი­ აღ­ნიშ­ნა­ვენ,­
ნე­ჯე­რი­მი­იჩ­ნევს,­რომ­ზო­გა­დად­ქვე­ყა­ნა­სწო­რი­მი­ სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ არ­ არ­ის­ დად­გე­ნი­ლი­ მცი­რე­ და­
მარ­თუ­ლე­ბით­ ვი­თარ­დე­ბა­ და­ არ­სე­ბუ­ლი­ ტენ­დენ­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის,­ კერ­ძოდ,­ სა­ოჯ­
ცი­ებ­ის­ შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბის­ შემ­თხვე­ვა­ში,­ ტუ­რის­ტე­ბის­ ახო­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ სტან­დარ­ტე­ბი.­ შე­სა­ბა­მი­სად,­
რა­ოდ­ენ­ობა­ გა­იზ­რდე­ბა,­ მაგ­რამ­ ის­ინი­ თავს­ იკ­ავ­ ის,­ თუ­ რა­ პი­რო­ბე­ბი­ დახ­ვდე­ბათ­ ტუ­რის­ტებს­ მცი­
ებ­ენ­თა­ვი­სი­ბიზ­ნე­სე­ბის­გან­ვი­თა­რე­ბის­თვის­და­მა­ რე­ და­ სა­შუ­ალო­ სას­ტუმ­რო­ებ­ში,­ დიდწი­ლად­ და­
ტე­ბი­თი­ ფი­ნან­სუ­რი­ რის­კე­ბის­ აღ­ებ­ის­გან,­ რად­გან­ მო­კი­დე­ბუ­ლია­ მე­პატ­რო­ნე­ებ­ზე­ და­ მათ­ ფი­ნან­სურ­
ხე­და­ვენ­ ქვე­ყა­ნა­ში­ უს­აფ­რთხო­ებ­ის/პო­ლი­ტი­კუ­რი­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბებ­ზე.­ ის,­ რომ­ პი­რო­ბე­ბი­ საკ­მა­ოდ­
არ­ას­ტა­ბი­ლუ­რო­ბის­ სა­შიშ­რო­ებ­ას.­ რო­გორც­ რეს­ გან­სხვა­ვე­ბუ­ლია,­ ნა­თე­ლი­ ხდე­ბა­ Booking.com­ზე­
პონ­დენ­ტე­ბის­ნა­წი­ლი­აღ­ნიშ­ნავს,­საკ­მა­რი­სია­ქვე­ გან­თავ­სე­ბუ­ლი­ გა­ნაცხა­დე­ბის­ ან­ალ­იზ­ის­ას.­ სულ,­
ყა­ნა­ში­ მოხ­დეს­ რა­იმე­ სა­ხის­ კონ­ფლიქ­ტი­ და­ ტუ­ Booking.com­ზე­ თე­ლა­ვის­ და­ახ­ლო­ებ­ით­ 100­ სას­
რის­ტე­ბის­ ნა­კა­დე­ბი­ შემ­ცირ­დე­ბა,­ რაც­ მათ­ მი­ერ­ ტუმ­რო/სას­ტუმ­რო­სახ­ლი/აპ­არ­ტა­მენ­ტი­იძ­ებ­ნე­ბა16,­
აღ­ებ­ული­ ფი­ნან­სუ­რი­ ვალ­დე­ბუ­ლე­ბე­ბის­ გას­ტუმ­ აქ­ედ­ან,­70­მდე­სას­ტუმ­რო­სახ­ლი,­აპ­არ­ტა­მენ­ტი­და­
რე­ბას­საფ­რთხეს­შე­უქ­მნის;­ ჰოს­ტე­ლია.­ ხო­ლო­ „სა­უზ­მის“­ ფილ­ტრის­ გა­მო­ყე­
•­ თე­ლავ­ში­მდე­ბა­რე­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სას­ ნე­ბით,­რაც­ნიშ­ნავს,­რომ­ნომ­რის­ღი­რე­ბუ­ლე­ბა­ში­
ტუმ­რო­ებ­ის­ გა­მოწ­ვე­ვე­ბი­ გარ­კვე­ულ­წი­ლად­ უკ­ავ­ შე­დის­ სა­უზ­მე,­ და­ახ­ლო­ებ­ით­ 15­ სას­ტუმ­რო­ სახ­ლი­
შირ­დე­ბა­ ქვეყ­ნის­ და,­ კერ­ძოდ,­ კა­ხე­თის/თე­ლა­ვის­ იძ­ებ­ნე­ბა­(guesthouse).­რო­გორც­ჩანს,­უფ­ასო­Wi­Fi­
ნაკ­ლებ­ცნო­ბა­დო­ბას­მსოფ­ლიო­ტუ­რის­ტულ­რუ­კა­ და­პარ­კინ­გის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბა­თით­ქმის­ყვე­ლა­სას­
ზე,­რის­შე­დე­გად­სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ჩა­მო­სუ­ლი­უცხო­ ტუმ­რო­სახ­ლს/­აპ­არ­ტა­მენ­ტს/­ჰოს­ტელს­აქ­ვს.­სხვა­
ელი­ ტუ­რის­ტე­ბის­ მხო­ლოდ­ მცი­რე­ წი­ლი­ ირ­ჩევს­ მომ­სა­ხუ­რე­ბი­დან­და­ახ­ლო­ებ­ით­15­სთა­ვა­ზობს­რე­
კა­ხეთს/თე­ლავს,­ რო­გორც­ თა­ვის­ და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის­ გუ­ლა­რულ­და­სუფ­თა­ვე­ბას­და­მომ­სა­ხუ­რე­ბას­(room­
ად­გილს;­ service),­4­ს­აქ­ვს­რეს­ტო­რა­ნი,­და­ერ­თს­–­სა­ცუ­რაო­
•­ ცოდ­ნი­სა­და­უნ­არ­ჩვე­ვე­ბის­ნაკ­ლე­ბო­ბა­ტუ­რიზ­მის­ აუზი.­ 32­ შემ­თხვე­ვა­ში­ მი­თი­თე­ბუ­ლი­ აერ­ოპ­ორ­ტი­
სექ­ტო­რის­ ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ებ­ის­ სფე­რო­ში,­ კერ­ძოდ,­ დან­ტრან­სფე­რის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბა­(airport­shuttle),­
მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ მე­ნეჯ­ ხო­ლო­ 25­ შემ­თხვე­ვა­ში­ –­ სამ­ზა­რე­ულ­ოს­ არ­სე­ბო­
მენ­ტის,­ ფი­ნან­სუ­რი­ ან­გა­რიშ­გე­ბის,­ უცხო­ ენ­ებ­ისა­ ბა.­რაც­შე­ეხ­ება­თა­ვად­ოთ­ახ­ებ­ის­მოწყო­ბი­ლო­ბას,­
(გან­სა­კუთ­რე­ბით,­ ინ­გლი­სუ­რი)­ და­ ეფ­ექ­ტურ­ კო­ და­ახ­ლო­ებ­ით­20­შემ­თხვე­ვა­ში­მი­თი­თე­ბუ­ლია­„პი­
მუ­ნი­კა­ცი­აში.­ ერ­თი­ მხრით,­ ცოდ­ნის­ ნაკ­ლე­ბო­ბა­ რა­დი­ აბ­აზ­ან­ის­ ოთ­ახი“­ (private­ bathroom),­ კი­დევ­
გა­მოწ­ვე­ულია­ თა­ვად­ სექ­ტო­რის­ სი­ახ­ლით­ და იმ­ 12­ში­–­მხო­ლოდ­„აბ­აზ­ანა“­(bath),­16­შემ­თხვე­ვა­ში­
ფაქ­ტით,­ რომ­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ სას­ტუმ­ –­ კონ­დი­ცი­რე­ბა,­ ჩა­იდ­ანი­ და­ ჩა­ის/ყა­ვის­ აპ­არ­ატი­
რო­ებ­ის­მე­ნეჯ­მენ­ტს­ხშირ­შემ­თხვე­ვა­ში­ახ­ორ­ცი­ელ­ (23­და­17­შემ­თხვე­ვა­შე­სა­ბა­მი­სად),­სა­რეცხი­მან­ქა­
ებ­ენ­ ად­ამი­ან­ები,­ რომ­ლებ­საც­ არ­ანა­ირი­ ტრე­ნინ­ ნა­(16­შემ­თხვე­ვა)­და­ტე­ლე­ვი­ზო­რი­(13­შემ­თხვე­ვა).­
გი/სწავ­ლე­ბა­ არ­ გა­უვ­ლი­ათ­ ამ­ სფე­რო­ში,­ ხო­ლო,­ სას­ტუმ­რო­ სახ­ლე­ბის/აპ­არ­ტა­მენ­ტე­ბი­სა­ და­ ჰოს­
მე­ორე­ მხრით,­ თა­ვად­ ცოდ­ნის­ მი­ღე­ბის­ მზა­ობ­ის­ ტე­ლე­ბის­ და­ახ­ლო­ებ­ით­ ნა­ხე­ვა­რი­ მომ­ხმა­რე­ბელს­
ნაკ­ლე­ბო­ბა­ამ­ჯგუ­ფის­წარ­მო­მად­გენ­ლებ­ში.­ეს­უკ­ ჰპირ­დე­ბა­ხედს­და­აივ­ანს,­20­მდე­–­ტე­რა­სას,­ხო­
ან­ას­კნე­ლი­ კი,­ შე­საძ­ლოა,­ გა­მოწ­ვე­ულია­ მცი­რე­ ლო­ და­ახ­ლო­ებ­ით­ 15­ კი­ უთ­ით­ებს,­ რომ­ მი­სი­ ოთ­
და­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ მომ­ხმა­რებ­ ახ­ები­ხმა­ურ­გამ­ძლეა.­რაც­შე­ეხ­ება­სერ­ვი­სებს,­რო­
ლე­ბის­ სპე­ცი­ფი­კით­ –­ რაც,­ შე­საძ­ლოა,­ ნაკ­ლე­ბად­ გორც­ზე­მოთ­აღ­ვნიშ­ნეთ,­ოთ­ახ­ის­და­სუფ­თა­ვე­ბი­სა­
მო­ითხოვს­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ დო­ნის­ კომ­ფორ­ტსა­ და­ და­სა­უზ­მის­სერ­ვი­სიც­კი­ყვე­ლა­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­

16­­სასტუმროების/სასტუმრო­სახლების­რაოდენობა­ცვალებადია­განთავსების­რიცხვების/თავისუფალი­ოთახების­მიხედვით.­შესაბამისად,­მოყვანილი­
რაოდენობები­უფრო­საორიენტაციოა­და­გვეხმარება­ზოგადი­სურათის­შექმნაში.

18
სას­ტუმ­რო­ში­არ­გვხვდე­ბა.­რო­გორც­თა­ვად­მცი­რე­ და­სა­რე­გუ­ლი­რე­ბე­ლია­ არა­ მარ­ტო­ ში­და­სა­ქა­ლა­ქო­
და­ სა­შუ­ალო­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ მფლო­ბე­ლებ­მა/მე­ნე­ ტრან­სპორ­ტის,­ არ­ამ­ედ­ სა­ქა­ლაქ­თა­შო­რი­სო­ მარ­
ჯე­რებ­მა­ აღ­ნიშ­ნეს,­ სა­უზ­მის,­ ლან­ჩი­სა­ თუ­ ვახ­შმის­ შრუ­ტე­ბი.­ მა­გა­ლი­თად,­ ტუ­რის­ტს,­ რო­მელ­საც­ დი­
შე­თა­ვა­ზე­ბა­ იმ­დე­ნად­ ძვი­რი­ უჯ­დე­ბათ­ და­ იმ­დენ­ ლით­ თე­ლა­ვი­დან­ სიღ­ნაღ­ში­ უნ­და­ წას­ვლა­ და­ სა­
დროს­მო­ითხოვს,­რომ­ის­ინი,­ფაქ­ტობ­რი­ვად,­ცდი­ ღა­მოს­ უკ­ან­ დაბ­რუ­ნე­ბა­ სა­მარ­შრუ­ტო­ ავ­ტო­ბუ­სით,­
ლო­ბენ,­რომ­ეს­მომ­სა­ხუ­რე­ბა­outsourcing­ზე­გა­იტ­ ამ­ის­ გა­კე­თე­ბის­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბა­ არ­ აქ­ვს,­ რად­გან­
ან­ონ.­ ამ­ის­ ერთ­ერ­თი­ მი­ზე­ზი­ კი­ ის­იც­ არ­ის,­ რომ,­ თე­ლა­ვი­დან­ დღე­ში­ მხო­ლოდ­ ერ­თი­ სა­მარ­შრუ­ტო­
რო­გორც­ჩანს,­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ ავ­ტო­ბუ­სი­გა­დის­სიღ­ნაღ­ში,­15­სა­ათ­სა­და­15­წუთ­ზე,­
დი­დი­ნა­წი­ლი­დამ­ხმა­რე­პერ­სო­ნა­ლის­გა­რე­შე­მუ­ ხო­ლო­ სიღ­ნა­ღი­დან­ დღე­ში­ ას­ევე­ მხო­ლოდ­ ერ­თი­
შა­ობს,­ რაც­ ძა­ლი­ან­ ზრდის­ ად­ამი­ან­ურ­ რე­სურ­სზე­ სა­მარ­შრუ­ტო­ ავ­ტო­ბუ­სია,­ რო­მე­ლიც­ დი­ლის­ 9­ სა­
დატ­ვირ­თვას;­ ათ­ზე­ გა­მო­დის.­ ეს­ კი­ ნიშ­ნავს,­ რომ­ ტუ­რის­ტი,­ რო­
•­ კო­ოპ­ერ­აცი­ის­ ნაკ­ლე­ბო­ბა,­ შე­საძ­ლოა,­ ერთ­ერ­თი­ მელ­საც­სურს­სიღ­ნა­ღის­დათ­ვა­ლი­ერ­ება­და­სა­ღა­
ყვე­ლა­ზე­ სე­რი­ოზ­ული­ და­მაბ­რკო­ლე­ბე­ლი­ ფაქ­ტო­ მოს­ თე­ლავ­ში­ დაბ­რუ­ნე­ბა,­ იძ­ულ­ებ­ულია­ დარ­ჩეს­
რი­იყ­ოს­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ ღა­მის­გა­სა­თე­ვად­სიღ­ნაღ­ში,­ან­და­იქ­ირა­ოს­ტაქ­სი/
გან­ვი­თა­რე­ბის­თვის­ თე­ლავ­ში.­ რო­გორც­ რეს­პონ­ მძღო­ლი,­ რაც­ და­მა­ტე­ბით­ ხარ­ჯებ­თა­ნაა­ და­კავ­ში­
დენ­ტე­ბი­აღ­ნიშ­ნა­ვენ,­ბო­ლო­წლებ­ში­ამ­ტი­პის­სას­ რე­ბუ­ლი.­ას­ევე,­არ­არ­ის­შე­მუ­შა­ვე­ბუ­ლი­ტრე­კინ­გის,­
ტუმ­რო­ებ­ის­რა­ოდ­ენ­ობა­შე­სამ­ჩნე­ვად­გა­იზ­არ­და­და­ ჰა­იკ­ინ­გის­ან­ვე­ლო­მარ­შრუ­ტე­ბი,­რაც­ამ­ცი­რებს­ტუ­
კვლა­ვაც­აგ­რძე­ლებს­მა­ტე­ბას.­ამ­ავ­დრო­ულ­ად,­კავ­ რის­ტე­ბის­ქა­ლაქ­ში­ეფ­ექ­ტუ­რად­„და­კა­ვე­ბის“­დროს.­
ში­რე­ბი­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­მფლო­ ამ­ავ­დრო­ულ­ად,­რეს­პონ­დენ­ტე­ბი­აღ­ნიშ­ნა­ვენ,­რომ­
ბე­ლებს/მე­ნე­ჯე­რებს­ შო­რის­ უფ­რო­ კონ­კუ­რენ­ტულ­ თე­ლავ­ში­ არ­სე­ბობს­ იმ­ის­ პო­ტენ­ცი­ალი,­ რომ­ ტუ­
ხა­სი­ათს­ატ­არ­ებს,­თუმ­ცა­იმ­ის­გა­აზ­რე­ბა,­რომ­კო­ რის­ტუ­ლი­ დატ­ვირ­თვა­ მი­ეც­ეს­ არ­სე­ბულ­ ქუ­ჩა­თა­
ოპ­ერ­აცი­ის­სა­შუ­ალ­ებ­ით­შე­საძ­ლე­ბე­ლია­სექ­ტო­რის­ ქსე­ლებ­სა­ თუ­ რე­აბ­ილ­იტ­ირ­ებ­ულ­ უბ­ნებს,­ თუმ­ცა­
გან­ვი­თა­რე­ბის­ ხელ­შეწყო­ბა,­ სა­სარ­გებ­ლო­ იქ­ნე­ბა­ დღეს­დღე­ობ­ით­ ეს­ ნაკ­ლე­ბად­ ხდე­ბა.­ მა­გა­ლი­თად,­
არა­მხო­ლოდ­თე­ლავ­ში­მდე­ბა­რე­მცი­რე­და­სა­შუ­ ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლის­გამ­ზი­რი,­რომ­ლის­რე­აბ­ილ­იტ­აცი­
ალო­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­თვის,­ არ­ამ­ედ­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ აც­2012­წელს­მოხ­და,­ტუ­რის­ტუ­ლი­ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­
სხვა­ქა­ლა­ქებ­სა­და­რე­გი­ონ­ებ­ში­გან­თავ­სე­ბუ­ლი­ამ­ რის­ თვალ­საზ­რი­სით,­ დიდ­ წი­ლად­ ას­ათ­ვი­სე­ბე­ლია­
სექ­ტო­რის­წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბის­თვის;­ –­ფაქ­ტობ­რი­ვად,­არ­არ­ის­კა­ფე­ები,­ღვი­ნის­ბა­რე­ბი­
•­ კა­პი­ტალ­ზე­ ხელ­მი­საწ­ვდო­მო­ბის­ ნაკ­ლე­ბო­ბა­ –­ რო­ თუ­ სხვა­ გა­სარ­თო­ბი/სას­ტუმ­რო­ ობი­ექ­ტე­ბი.­ მი­უხ­
გორც­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ სას­ტუმ­რო­ებ­ისა­ ედ­ავ­ად­ ამ­ისა,­ ჩო­ლო­ყაშ­ვი­ლის­ ქუ­ჩა,­ ბა­ტო­ნის­ ცი­
მფლო­ბე­ლე­ბი/მე­ნე­ჯე­რე­ბი­ აღ­ნიშ­ნა­ვენ,­ რთუ­ლია­ ხეს­თან­ (ახ­ლად­გახ­სნი­ლი­ სა­მუ­ზე­უმო­ კომ­პლექ­სი),­
ბიზ­ნეს­გრან­ტე­ბის­ მი­ღე­ბა­ (კვლე­ვის­ ჩა­ტა­რე­ბის­ თე­ატ­რთან,­ ჭა­დარ­თან,­ ნა­დიკ­ვრის­ პარ­კთან­ და­
დროს­„აწ­არ­მოე­სა­ქარ­თვე­ლოს“­შე­ჩე­რე­ბუ­ლი­ჰქონ­ ბა­ზარ­თან­ ერ­თად,­ ქა­ლა­ქის­ ძი­რი­თა­დი­ მიმ­ზიდ­ვე­
და­ მცი­რე­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­თვის­ და­ფი­ნან­სე­ბის­ კონ­ ლო­ბის­ცენ­ტრე­ბია­ტუ­რის­ტე­ბის­თვის.­თუმ­ცა,­ამ­ყვე­
კურ­სი).­ბან­კე­ბის­თუ­სხვა­ფი­ნან­სუ­რი­ინ­სტი­ტუ­ტე­ბის­ ლაფ­რის­დათ­ვა­ლი­ერ­ებ­ას­ერ­თი­დღეც­კი­არ­სჭირ­
მი­ერ­შე­თა­ვა­ზე­ბუ­ლი­სეს­ხე­ბის­საპ­რო­ცენ­ტო­გა­ნაკ­ვე­ დე­ბა.­ის­გა­რე­მო­ება,­რომ­ქა­ლაქ­ში,­ფაქ­ტობ­რი­ვად,­
თე­ბი­კი,­მა­თი­აზ­რით,­იმ­დე­ნად­მა­ღა­ლია,­რომ­ბიზ­ არ­არ­სე­ბობს­ღა­მის­ცხოვ­რე­ბა,­მა­ღა­ზი­ები,­კა­ფე­ები­
ნე­სის­დაწყე­ბა­და­შემ­დგო­მი­გა­ფარ­თო­ება­მათ­თვის­ და­რეს­ტორ­ნე­ბი­კი­საკ­მა­ოდ­ად­რე­იკ­ეტ­ება,­ტუ­რის­
სე­რი­ოზ­ულ­რის­კებ­თან­არ­ის­და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი; ტს­გარ­თო­ბის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბას­არ­აძ­ლევს;
•­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რა­ თე­ლავ­ში­ ას­ევე­ •­ გა­მოწ­ვე­ვად­ რჩე­ბა­ ტუ­რიზ­მის­ სე­ზო­ნუ­რო­ბა.­ რო­
გარ­კვე­ულ­ გა­მოწ­ვე­ვად­ რჩე­ბა.­ რო­გორც­ რეს­პონ­ გორც­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბი­ აღ­ნიშ­ნა­ვენ,­ ტუ­რის­ტუ­ლი­
დენ­ტე­ბი­ აღ­ნიშ­ნა­ვენ,­ ქა­ლაქ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ ტუ­ ნა­კა­დის­ზრდა­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­სას­ტუმ­რო­ებ­ში­
რის­ტუ­ლი­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რის­ ნაკ­ლო­ვა­ნე­ბე­ბი­ იწყე­ბა­ და­ახ­ლო­ებ­ით­ აპ­რი­ლი­დან­ და,­ სა­შუ­ალ­ოდ,­
არ­ან­აკ­ლებ­ აფ­ერ­ხებს­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ სექ­ტო­რის­ სექ­ტემ­ბე­რი­ოქ­ტომ­ბრის­ ბო­ლომ­დე­ გრძელ­დე­ბა.­
გან­ვი­თა­რე­ბას.­ ტუ­რის­ტე­ბი­ თე­ლავ­ში­ ცო­ტა­ ხნით­ დე­კემ­ბე­რი­თე­ბერ­ვა­ლი­ ფაქ­ტობ­რი­ვად­ „მკვდა­
რჩე­ბი­ან­ და­ უფ­რო­ ხში­რად­ იყ­ენ­ებ­ენ­ თე­ლავს­ არა­ რი“­ სე­ზო­ნია,­ გარ­და­ იმ­ შემ­თხვე­ვე­ბი­სა,­ თუ­ რა­იმე­
რო­გორც­ თვით­მყო­ფად­ ტუ­რის­ტულ­ და­ნიშ­ნუ­ლე­ ფეს­ტი­ვა­ლი,­ შე­ჯიბ­რი,­ ან­ ერ­ოვ­ნუ­ლი­ დო­ნის­ ღო­
ბას,­ არ­ამ­ედ,­ რო­გორც­ სატ­რან­ზი­ტო­ ან­ ღა­მის­ გა­ ნის­ძი­ება­ და­იგ­ეგ­მე­ბა.­ ამ­ავ­დრო­ულ­ად,­ აღ­ინ­იშ­ნა,­
სა­თევ­ ად­გილს,­ სა­იდ­ან­აც­ სხვა­ მი­მარ­თუ­ლე­ბით­ რომ­ ფეს­ტი­ვა­ლე­ბი­სა­ თუ­ სპორ­ტუ­ლი­ ღო­ნის­ძი­ებ­
გა­და­ად­გილ­დე­ბი­ან.­მა­გა­ლი­თის­თვის,­თე­ლავ­ში­და­ ებ­ის­დროს­დატ­ვირ­თვა­საკ­მა­ოდ­დი­დია­და­ამ­გვა­
თე­ლა­ვის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­არ­არ­ის­მუ­ნი­ცი­პა­ლუ­ რი­ ღო­ნის­ძი­ებ­ებ­ის­ პო­ტენ­ცი­ალი­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია­
რი­ტრან­სპორ­ტი,­რაც­ხელს­უშ­ლის­არა­მარ­ტო­ტუ­ გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი­ იყ­ოს­ სე­ზო­ნუ­რო­ბის­ და­საძ­ლე­ვად­
რის­ტე­ბის,­ არ­ამ­ედ­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ მო­სახ­ლე­ობ­ის­ –­უფ­რო­მე­ტი­და­გრძელ­ვა­დი­ანი­ფეს­ტი­ვა­ლი,­კონ­
ეფ­ექ­ტურ­გა­და­ად­გი­ლე­ბას,­რო­გორც­თა­ვად­ქა­ლაქ­ ფე­რენ­ცია­თუ­სპორ­ტუ­ლი­ღო­ნის­ძი­ება­და­იგ­ეგ­მოს­
ში,­ას­ევე­ქა­ლა­ქის­შე­მო­გა­რენ­ში,­სა­დაც­გან­თავ­სე­ ის­ეთ­თვე­ებ­ში,­რო­დე­საც­შე­ინ­იშ­ნე­ბა­ში­და­და­გა­რე­
ბუ­ლია­არა­ერ­თი­ის­ტო­რი­ული­ ძეგ­ლი.­ ამ­ას­თა­ნა­ვე­ ტუ­რის­ტის­ნაკ­ლე­ბო­ბა;

19
•­ ტუ­რიზ­მის­ სა­ხე­ობ­ებ­ის­ მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბის­ ნაკ­ •­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ ტუ­რიზ­მის­ სექ­ტო­რის­
ლე­ბო­ბა.­ რო­გორც­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბი­ აცხა­დე­ბენ,­ თვის­ მიზ­ნობ­რი­ვი­ შე­ღა­ვა­თი­ანი­ კრე­დი­ტის/გრან­
დღეს­დღე­ობ­ით­თე­ლა­ვი­უფ­რო­მე­ტად­ღვი­ნი­სა­და­ ტე­ბის­ მე­ქა­ნიზ­მე­ბის­ შე­მუ­შა­ვე­ბა­ და­ გან­ხორ­ცი­ელ­
კულ­ტუ­რუ­ლი­ტუ­რიზ­მით­და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ­ვი­ზი­ტო­ ება;
რებს­იზ­იდ­ავს.­თუმ­ცა,­ქა­ლაქს­აქ­ვს­იმ­ის­პო­ტენ­ცი­ •­ თე­ლავ­ში­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რის­ გან­ვი­
ალი,­ რომ­ მო­იზ­იდ­ოს­ რეკ­რე­აცი­ული,­ სპორ­ტუ­ლი­ თა­რე­ბა­არა­მარ­ტო­კონ­კრე­ტუ­ლად­რამ­დე­ნი­მე­მი­
და­სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ტუ­რიზ­მით­და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლი­ მარ­თუ­ლე­ბით­(იხ.­ქვე­მოთ),­არ­ამ­ედ­ტუ­რიზ­მის­სექ­
ტუ­რის­ტე­ბი,­ რაც­ არა­ მარ­ტო­ გაზ­რდის­ სას­ტუმ­რო­ ტო­რის­სე­ზო­ნუ­რო­ბის­დაძ­ლე­ვის­მიზ­ნით.­კერ­ძოდ,­
ებ­ის­დატ­ვირ­თუ­ლო­ბას,­არ­ამ­ედ­ტუ­რიზ­მის­სე­ზო­ნუ­ სა­ქა­ლაქ­თა­შო­რი­სო­ და­ ში­და­სა­ქა­ლა­ქო­ ტრან­
რო­ბა­საც­შე­ამ­ცი­რებს; სპორ­ტის­ რე­გუ­ლი­რე­ბა,­ გზებ­ზე­ უს­აფ­რთხო­ებ­ის­
•­ ტუ­რის­ტულ­კომ­პა­ნი­ებ­თან­თა­ნამ­შრომ­ლო­ბის­ნაკ­ გაზ­რდა,­ჰა­იკ­ინ­გის/ტრე­კინ­გის,­საცხე­ნოს­ნო,­ვე­ლო,­
ლე­ბო­ბა.­ იქ­იდ­ან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ რომ­ ზოგ­ მცი­რე­ სა­ფეხ­მა­ვა­ლო­მარ­შრუ­ტე­ბი/ბი­ლი­კე­ბის­ორ­გა­ნი­ზე­
და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სას­ტუმ­რო­ებს­არ­აქ­ვთ­შე­საძ­ ბა,­თე­ლა­ვის­არ­სე­ბუ­ლი­ტუ­რის­ტუ­ლი­პო­ტენ­ცი­ალ­
ლებ­ლო­ბა,­ერ­თდრო­ულ­ად­10­15­და­მე­ტი­სტუ­მა­რი­ ის­ შეს­წავ­ლა­ და­ გა­აქ­ტი­ურ­ება,­ სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი­
გა­ნა­თავ­სონ,­ტუ­რის­ტუ­ლი­კომ­პა­ნი­ები­მათ­თან­თა­ ტუ­ალ­ეტ­ებ­ის­ აგ­ება,­ ტუ­რის­ტებ­ზე­ გათ­ვლი­ლი­ ღა­
ნამ­შრომ­ლო­ბა­ზე­უარს­ამ­ბო­ბენ,­რაც­მათ­შე­მო­სავ­ მის­ ცხოვ­რე­ბის­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­ (რეს­ტორ­ნე­ბი/
ლებ­სა­ და,­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ ფი­ნან­სურ­ მდგრა­დო­ბა­ზე­ კა­ფე­ბა­რე­ბი/ქარ­თუ­ლი­ცეკ­ვე­ბით/სიმ­ღე­რე­ბით­და­
და­გან­ვი­თა­რე­ბა­ზე­დიდ­გავ­ლე­ნას­ახ­დენს.­ ა.შ.)­ გა­მო­ყე­ნე­ბა,­ ფეს­ტი­ვა­ლე­ბის/ღო­ნის­ძი­ებ­ებ­ის­
ის­ეთი­ თვე­ებ­ის­ დროს­ ორ­გა­ნი­ზე­ბა,­ რო­დე­საც­ შე­
ნა­თე­ლია,­ რომ­ ამ­ ტი­პის­ გა­მოწ­ვე­ვე­ბის­ გა­დაჭ­რა­ ცალ­ ინ­იშ­ნე­ბა­ტუ­რის­ტე­ბის­ნაკ­ლე­ბო­ბა,­ტუ­რიზ­მის­სხვა­
კე­ული­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­თვის­ ნაკ­ლე­ბად­ რე­ალ­ის­ტუ­რია.­ დას­ხვა­ სა­ხე­ობ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბა­ (სპორ­ტუ­ლი,­ რეკ­
ამ­ ტი­პის­ გა­მოწ­ვე­ვებ­თან­ გამ­კლა­ვე­ბა­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­ რე­აცი­ული,­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო,­ გას­ტრო­ნო­მი­ული­
სა­ და,­ სა­ვა­რა­უდ­ოდ,­ ცენ­ტრა­ლუ­რი­ მთავ­რო­ბის­ ჩა­რე­ვას­ და­ა.შ.);
სა­ჭი­რო­ებს,­ თუმ­ცა­ ნა­თე­ლია,­ რომ­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ •­ მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­მფლო­
სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ გარ­კვე­ულ­მა­ გა­ერ­თი­ან­ებ­ამ/კო­ოპ­ერ­ ბე­ლე­ბის­თვის­ და­ მე­ნე­ჯე­რე­ბის­თვის­ ტუ­რის­ტუ­ლი­
აცი­ამ,­ შე­საძ­ლოა,­ შექ­მნას­ ის­ეთი­ სერ­ვი­სე­ბი,­ რომ­ლე­ბიც­ ობი­ექ­ტე­ბის­ მარ­თვის/ფი­ნან­სუ­რი/სა­გა­და­სა­ხა­დო­
გააუმჯობესებს­ტუ­რის­ტულ­გა­მოც­დი­ლე­ბას­და­ხელს­შე­ სა­კითხე­ბის­ტრე­ნინ­გე­ბის­შე­მუ­შა­ვე­ბა/შე­თა­ვა­ზე­ბა;­
უწყობს­ტუ­რის­ტუ­ლი­სექ­ტო­რის­გან­ვი­თა­რე­ბას.­ •­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ სტან­
დარ­ტის­შე­მუ­შა­ვე­ბა,­რო­მე­ლიც­მორ­გე­ბუ­ლი­იქ­ნე­ბა­
ქვე­მოთ­ წარ­მოდ­გე­ნი­ლია­ რე­კო­მენ­და­ცი­ები,­ რომ­ლე­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ რე­ალ­ობ­აზე,­ შემ­დგო­მი­ სერ­ტი­ფი­
ბიც­შე­მუ­შავ­და­სიღ­რმი­სე­ული­ინ­ტერ­ვიუებსა­და­ფო­კუს­ ცი­რე­ბის­პერ­სპექ­ტი­ვით.
ჯგუფ­ზე­გა­მოვ­ლე­ნი­ლი­გა­მოწ­ვე­ვე­ბი­სა­და­მა­თი­ან­ალ­იზ­ის­
შე­დე­გად.­რე­კო­მენ­და­ცი­ები­დაჯ­გუ­ფე­ბუ­ლია­ორ­დო­ნე­ზე:­ რაც­ შე­ეხ­ება­ ცალ­კე­ულ­ –­ ერ­ოვ­ნულ/რე­გი­ონ­ულ/მუ­ნი­ცი­
ერ­ოვ­ნულ/რე­გი­ონ­ულ/მუ­ნი­ცი­პა­ლურ­ და­ არ­ას­ამ­თავ­რო­ პა­ლურ­დო­ნე­ზე­აქ­ტი­ვო­ბებს,­რო­გორც­ცენ­ტრა­ლურ­მა­ას­
ბო/კერ­ძო­ დო­ნე­ზე­ გან­სა­ხორ­ცი­ელ­ებ­ელი­ აქ­ტი­ვო­ბე­ბი,­ ევე­ად­გი­ლობ­რივ­მა­ხე­ლი­სუფ­ლე­ბამ­უნ­და­უზ­რუნ­ველ­ყოს­
თუმ­ცა,­ უმ­ეტ­ეს­ შემ­თხვე­ვა­ში,­ სა­ჭი­როა­ კომ­პლექ­სუ­რი­ ქვე­ყა­ნა­ში­უს­აფ­რთხო­გა­რე­მოს­არ­სე­ბო­ბას,­აგ­რეთ­ვე­კა­
მიდ­გო­მა­ და­ ოპ­ტი­მა­ლუ­რად­ გვე­სა­ხე­ბა­ ორ­ივე­ დო­ნის­ ხე­თის,­კერ­ძოდ­თე­ლა­ვის­სა­იმ­იჯო/PR­კამ­პა­ნი­ის­გან­ხორ­
ჩარ­თუ­ლო­ბა.­ას­ეთ­ებია:­ ცი­ელ­ება,­ რო­მე­ლიც­ მი­მარ­თუ­ლი­ იქ­ნე­ბა­ რო­გორც­ ში­და,­
ისე­ უცხო­ელ­ ტუ­რის­ტებ­ზე.­ არ­ას­ამ­თავ­რო­ბო­ და­ კერ­ძო­
•­ ტუ­რიზ­მის­სტა­ტის­ტი­კის­მე­თო­დო­ლო­გი­ის­დახ­ვე­წა,­ სექ­ტორ­მა­კი­უნ­და­მო­ახ­დი­ნოს­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­
გან­სა­კუთ­რე­ბით­ად­გი­ლობ­რივ­დო­ნე­ზე;­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­კო­ოპ­ერ­აცი­ის­წა­ხა­ლი­სე­ბა.

20
III მეცხოველეობის დარგის ანალიზი და
ფერმების საჭიროებათა კვლევა საგარეჯოს
მუნიციპალიტეტში
სო­ფიო­მან­ძუ­ლაშ­ვი­ლი­ხა­რე­ბა­ვა,
ა(ა)იპ­­სა­მო­ქა­ლა­ქო­სა­ზო­გა­დო­ებ­ის­გან­ვი­თა­რე­ბის­ას­ოცი­აცია­–­„სპექ­ტრი“

შესავალი ას­ სჭირ­დე­ბა­ დრო,­ და­მა­ტე­ბი­თი­ უნ­არ­ები­ და­ ფი­ნან­სე­ბი.­
გან­სა­კუთ­რე­ბით­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია,­ ფერ­მე­რებს­ ჰქონ­
ად­გი­ლობ­რი­ვი­ მეცხო­ვე­ლე­ობ­ის­ დარ­გის­ ან­ალ­იზი­ და­ დეთ­ შე­სა­ბა­მი­სი­ პი­რო­ბე­ბი,­ და­იც­ვან­ ყვე­ლა­ ის­ პი­რო­ბა,­
ფერ­მე­რე­ბის­სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­გა­მოვ­ლე­ნა­და­ეხ­მა­რე­ბა­ად­ რო­მელ­საც­ აწ­ეს­ებს­ ,,რძი­სა­ და­ რძის­ ნა­წარ­მის­ შე­სა­ხებ“­
გი­ლობ­რივ­ ფერ­მე­რებს­ და­ ცენ­ტრა­ლუ­რი­ მთავ­რო­ბის­ ტექ­ნი­კუ­რი­რეგ­ლა­მენ­ტი.­ამ­მი­მარ­თუ­ლე­ბით­დი­დი­მნიშ­
წარ­მო­მად­გენ­ლებს­ მეცხო­ვე­ლე­ობ­ის­ დარ­გის­ გან­ვი­თა­ ვნე­ლო­ბა­ ენ­იჭ­ება­ სა­ხელ­მწი­ფოს­ და­ ფერ­მე­რე­ბის­ ერ­
რე­ბის­პროგ­რა­მე­ბის­და­პრო­ექ­ტე­ბის­და­გეგ­მვა­ში. თობ­ლივ­ძა­ლის­ხმე­ვას,­მო­აწ­ეს­რი­გონ­ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რა­
სა­გა­რე­ჯოს­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ბო­ლო­პე­რი­ოდ­ში­იზ­რდე­ (წყა­ლი,­გზა,­დე­ნი).
ბა­მეცხო­ვე­ლე­ობ­ით­და­კა­ვე­ბუ­ლი­ფერ­მე­ბის­რა­ოდ­ენ­ობა.­ სწო­რედ­ ამ­იტ­ომ­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია,­ შე­ვის­წავ­ლოთ­ სა­გა­
ფერ­მე­რებს­აქ­ვთ,­რო­გორც­სა­ოჯ­ახო­ტი­პის­მე­ურ­ნე­ობ­ები,­ რე­ჯოს­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­ფერ­მე­ბის­მდგო­მა­
ას­ევე­დი­დი­ზო­მის­ფერ­მე­ბი.­მიმ­დი­ნა­რე­ობს­სა­მუ­შაოები­ რე­ობა­და­კვლე­ვის­ან­ალ­იზ­ის­სა­ფუძ­ველ­ზე­შე­ვი­მუ­შა­ოთ­
იმ­ის­თვის,­ რომ,­ სა­ქარ­თვე­ლო­სა­ და­ ევ­რო­კავ­შირს­ შო­ შე­სა­ბა­მი­სი­რე­კო­მენ­და­ცი­ები.
რის­ გა­ფორ­მე­ბუ­ლი­ ას­ოც­ირ­ებ­ის­ შე­სა­ხებ­ შე­თან­ხმე­ბის­
პი­რო­ბე­ბის­ თა­ნახ­მად,­ ამ­ სფე­რო­შიც­ და­ინ­ერ­გოს­ ევ­რო­ ,,კა­ხე­თის­რე­გი­ონ­ში­შე­მა­ვალ­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტებს­შო­რის­
კავ­ში­რის­მოთხოვ­ნე­ბის­შე­სა­ბა­მი­სი­მიდ­გო­მე­ბი­და­სტან­ სა­ქონ­ლის­ ყვე­ლა­ზე­ მცი­რე­ სუ­ლა­დო­ბა­ ჰყავს­ თე­ლავს­ –­
დარ­ტე­ბი,­ რომ­ლის­ დაც­ვაც­ ყვე­ლა­ ფერ­მე­რის­თვის­ სა­ 8.6­ათ­ასი­სუ­ლი,­ხო­ლო­ყვე­ლა­ზე­მე­ტი­სა­გა­რე­ჯოს­–­24.6­
ვალ­დე­ბუ­ლო­გახ­დე­ბა.­ ათ­ასი­სუ­ლი.­სა­გა­რე­ჯოს­მოს­დევს­ლა­გო­დე­ხი,­დ/წყა­რო,­
სიღ­ნა­ღი­ და­ ყვა­რე­ლი.­ კა­ხეთ­ში­ მსხვილ­ფე­ხა­ რქო­სა­ნი­
ევ­რო­პულ­სტან­დარ­ტებ­თან­ერ­თად,­ბიზ­ნეს­ოპ­ერ­ატ­ორს,­ პი­რუტყვის­ რა­ოდ­ენ­ობა,­ წი­ნა­ წლებ­თან­ შე­და­რე­ბით,­ მა­
რო­მე­ლიც­ეწ­ევა­რძის­პირ­ვე­ლად­წარ­მო­ებ­ას,­,,რძი­სა­და­ ღა­ ლია,­ გან­სა­კუთ­რე­ბით­ ში­ნა­მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ში,­ სა­ოჯ­ახო­
რძის­ნა­წარ­მის­შე­სა­ხებ“,­ტექ­ნი­კუ­რი­რეგ­ლა­მენ­ტი­–­დად­ მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ის­მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლი­99,3­99,8%­ს­შო­რის­მერ­ყე­
გე­ნი­ლე­ბა­ N152,­ მუხ­ლი­ 7­ –­ სპე­ცი­ფი­კურ­ მოთხოვ­ნებს­ ობს,­ და­ნარ­ჩე­ნი­ წი­ლი­ კი­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ სა­წარ­
17
უყ­ენ­ებს.­ რძის­ და­ რძის­ ნა­წარ­მის,­ ას­ევე­ რძის­ შემ­ცვე­ მო­ებს­უკ­ავი­ათ.“
ლი­პრო­დუქ­ტის­წარ­მო­ებ­ისა­და­ბა­ზარ­ზე­გან­თავ­სე­ბი­სას­
ბიზ­ნეს­ოპ­ერ­ატ­ორ­ები­ვალ­დე­ბუ­ლი­არი­ან­იმ­ოქ­მე­დონ­ამ­ ,,2017­წლის­მდგო­მა­რე­ობ­ით­სა­გა­რე­ჯოს­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­
რეგ­ლა­მენ­ტით­დად­გე­ნი­ლი­მოთხოვ­ნე­ბის­შე­სა­ბა­მი­სად.­ ში­წარ­მო­ებ­ულია­22,­349­ტო­ნა­რძე.­2017­წლის­მდგო­მა­
ტექ­ნი­კუ­რი­რეგ­ლა­მენ­ტი­მიზ­ნად­ის­ახ­ავს­რძი­სა­და­რძის­ რე­ობ­ით­სა­გა­რე­ჯოს­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­პი­რუტყვის­სუ­ლა­
18
ნა­წარ­მის,­ ას­ევე­ რძის­ შემ­ცვე­ლი­ პრო­დუქ­ტის­ წარ­მო­ებ­ დო­ბა­33,­324­სუ­ლია­(მათ­შო­რის­17­075­ფუ­რი).“
ის,­გა­და­მუ­შა­ვე­ბის,­დის­ტრი­ბუ­ცი­ის­ეტ­აპ­ზე­რე­გუ­ლი­რე­ბის­ ,,ვე­ტე­რი­ნა­რი­ის­ დე­პარ­ტა­მენ­ტი­ ზრუ­ნავს­ ქვე­ყა­ნა­ში­ ეპ­
ერ­თი­ანი­პრინ­ცი­პე­ბის­გან­საზღვრას­და­მომ­ხმა­რე­ბელ­თა­ იზო­ოტი­ური­ კე­თილ­სა­იმ­ედო­ობ­ის­ შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა­სა­ და­
ინ­ტე­რე­სე­ბის­დაც­ვას.­ბა­ზარ­ზე­გან­თავ­სე­ბუ­ლი­რძე,­რძის­ კონ­ტროლ­ზე;­ ახ­ორ­ცი­ელ­ებს­ ეპ­იზო­ოტი­ური­ მდგო­მა­რე­
ნა­წარ­მი­ და­ რძის­ შემ­ცვე­ლი­ პრო­დუქ­ტი­ უნ­და­ აკ­მა­ყო­ ობ­ის­ რის­კის­ ან­ალ­იზს,­ ვე­ტე­რი­ნა­რუ­ლი­ და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის­
ფი­ლებ­დეს­ კა­ნონ­მდებ­ლო­ბით­ დად­გე­ნილ­ უვ­ნებ­ლო­ბის­ პრე­პა­რა­ტე­ბის­ რე­გის­ტრა­ცი­ას;­ ად­გენს­ ცხო­ვე­ლე­ბი­სა­
მოთხოვ­ნებს. და­ ად­ამი­ან­ებ­ის­ სა­ერ­თო­ სა­ში­ში­ მა­სობ­რი­ვი,­ გა­დამ­
ას­ევე,­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ ფერ­მე­ბის­ კე­თილ­მოწყო­ბა­ და­ დე­ბი­ და­ავ­ად­ებ­ებ­ის­ გა­ჩე­ნა­გავ­რცე­ლე­ბის­ მი­ზე­ზებს­ და­
ყვე­ლა­პი­რო­ბის­დაკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბა­დად­გე­ნი­ლი­ჰი­გი­ენ­ური­ იღ­ებს­ სა­ჭი­რო­ ზო­მებს­ ამ­ და­ავ­ად­ებ­ებ­ის­ პრე­ვენ­ცი­ის,­
ნორ­მე­ბის­დაც­ვით,­რა­თა­ფერ­მე­რებს­არ­შე­ექ­მნათ­პრობ­ პრო­ფი­ლაქ­ტი­კის,­ ლო­კა­ლი­ზა­ცი­ისა­ და­ ლიკ­ვი­და­ცი­ის­
ლე­მა­პრო­დუქ­ცი­ის­ხა­რის­ხთან­მი­მარ­თე­ბა­ში. უზ­რუნ­ველ­სა­ყო­ფად.­ ვე­ტე­რი­ნა­რი­ის­ დე­პარ­ტა­მენ­ტის­ უმ­
ახ­ალ­ სტან­დარ­ტებ­თან­ პრო­დუქ­ტის­ შე­სა­ბა­მი­სო­ბა­ ად­ ნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნე­სი­ ფუნ­ქცი­ებია­ ვე­ტე­რი­ნა­რუ­ლი­ და­ნიშ­ნუ­
გი­ლობ­რი­ვი­ ფერ­მე­რე­ბის­თვის­ ად­ვი­ლი­ არ­ არ­ის.­ ამ­ ლე­ბის­პრე­პა­რა­ტე­ბის­მი­მოქ­ცე­ვის­კონ­ტრო­ლი,­ცხო­ველ­

17­­კახეთის­რეგიონის­განვითარების­სტრატეგია­(2014­2021)­–­ინფრასტრუქტურისა­და­რეგიონული­განვითარების­სამინისტრო.
18­­საგარეჯოს­საინფორმაციო­საკონსულტაციო­სამსახური,­2017­წლის­მონაცემები.

21
თა­ იდ­ენ­ტი­ფი­კა­ცია­რე­გის­ტრა­ცი­ის­ უზ­რუნ­ველ­ყო­ფა­ და­ ბის­მწარ­მო­ებ­ელი­ფერ­მე­რე­ბის­სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­მოკ­ვლე­ვა­
კონ­ტრო­ლი,­ბიზ­ნეს­ოპ­ერ­ატ­ორ­ებ­ის­თვის­ვე­ტე­რი­ნა­რუ­ლი­ და­ან­ალ­იზ­ის­სა­ფუძ­ველ­ზე­შე­სა­ბა­მი­სი­რე­კო­მენ­და­ცი­ებ­ის­
მომ­სა­ხუ­რე­ბა,­ ცხო­ველ­თა­ სნე­ულ­ებ­ებ­ის­ დი­აგ­ნოს­ტი­კა;­ მომ­ზა­დე­ბა.­
ცხო­ველ­თა­გა­დაყ­ვა­ნა­გა­და­რეკ­ვა­ზე,­ბი­ოლ­ოგი­ური­ნარ­
ჩე­ნე­ბის­შეგ­რო­ვე­ბა­ზე,­უტ­ილ­იზ­აცი­ასა­და­გა­ნად­გუ­რე­ბა­ზე­ კვლე­ვის­შე­დე­გად­დად­გინ­დე­ბა­მოქ­მე­დი­მეცხო­ვე­ლე­ობ­
ზე­დამ­ხედ­ვე­ლო­ბა.“19 ის­ფერ­მებ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­მდგო­მა­რე­ობა,­კერ­ძოდ:

•­ 2017­წელს­ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი­ვაქ­ცი­ნა­ცი­ები:­ •­ ფერ­მებ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ სა­ნი­ტა­რულ/ჰი­გი­ენ­ური­
•­ თურ­ქუ­ლის­სა­წი­ნა­აღ­მდე­გოდ; მდგო­მა­რე­ობა;
•­ ჯი­ლე­ხის­სა­წი­ნა­აღ­მდე­გოდ; •­ პი­რუტყვის­რა­ოდ­ენ­ობა­და­ჯი­ში;
•­ ბრუ­ცე­ლო­ზის­სა­წი­ნა­აღ­მდე­გოდ; •­ თა­ნამ­შრო­მელ­თა­რა­ოდ­ენ­ობა­და­კვა­ლი­ფი­კა­ცია;
•­ წვრილ­ფე­ხა­პი­რუტყვის­ჭი­რის­სა­წი­ნა­აღ­მდე­გოდ. •­ ფერ­მე­რე­ბის­ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბა­შე­სა­ბა­მის­სა­კა­
•­ 2015­წლის­1­იან­ვრი­დან­ძა­ლა­შია­მსხვილ­ფე­ხა­ცხო­ ნონ­მდებ­ლო­რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ზე;
ვე­ლის­ იდ­ენ­ტი­ფი­კა­ცია­რე­გის­ტრა­ცი­ის­ წე­სი,­ რო­ •­ ფერ­მე­რე­ბის­ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბა­სა­ხელ­მწი­ფო­და­
მე­ლიც­ ხელს­ უწყობს­ სა­ქონ­ლის­ აღ­რიცხვას­ და­ სხვა­პროგ­რა­მებ­სა­და­კონ­კურ­სებ­ზე,­რო­მე­ლიც­მი­
პი­რუტყვის­ჯან­მრთე­ლო­ბის­დაც­ვის­მიზ­ნით­ღო­ნის­ მარ­თუ­ლია­მეცხო­ვე­ლე­ობ­ის­გან­ვი­თა­რე­ბი­სა­კენ;­
ძი­ებ­ებ­ის­ეფ­ექ­ტი­ან­ად­გა­ტა­რე­ბას.­ •­ ფერ­მე­რე­ბის­ხედ­ვა­მე­ურ­ნე­ობ­ის­გან­ვი­თა­რე­ბას­თან­
და­კავ­ში­რე­ბით.
,,ქარ­თვე­ლოს­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ობ­ის­ სა­მი­ნის­ტროს­ სა­
ხელ­მწი­ფო­ კონ­ტრო­ლის­ დაქ­ვემ­დე­ბა­რე­ბულ­მა­ სა­ჯა­რო­
სა­მარ­თლის­იურ­იდი­ულ­მა­პირ­მა­–­სურ­სა­თის­ერ­ოვ­ნულ­
მა­ სა­აგ­ენ­ტომ,­ 2018­ წლის­ პირ­ველ­ იან­ვრამ­დე,­ ამ­ წე­სის­
მეთოდოლოგია
შე­სა­ბა­მი­სად,­ გა­ნა­ხორ­ცი­ელ­ოს­ მსხვილ­ფე­ხა­ სა­ქონ­ლის­
კვლე­ვის­ ავ­ტო­რებ­მა­ იხ­ელ­მძღვა­ნე­ლეს­ მიდ­გო­მით,­ რო­
იდ­ენ­ტი­ფი­კა­ცია­–­რე­გის­ტრა­ცია­და­მა­თი­სად­გო­მის/დრო­
მე­ლიც­იძ­ლე­ვა­ერ­თდრო­ულ­ად­რამ­დე­ნი­მე­სა­კითხის­შეს­
ებ­ითი­ სად­გო­მის­ რე­გის­ტრა­ცია­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ სა­ხელ­
წავ­ლის­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბას.­ ფერ­მე­რე­ბის­ ინ­ტერ­ვიუირება­
მწი­ფო­ბი­უჯ­ეტ­იდ­ან­გა­მო­ყო­ფი­ლი­ას­იგ­ნე­ბე­ბის­ფარ­გლებ­
მოხ­და­ნა­ხევ­რად­სტრუქ­ტუ­რი­რე­ბუ­ლი­კითხვა­რის­გა­მო­
ში.“20
ყე­ნე­ბით.­
,,მსხვილ­ფე­ხა­ სა­ქონ­ლის­ იდ­ენ­ტი­ფი­კა­ცი­ისა­ და­ რე­გის­
ტრა­ცი­ის­ელ­ემ­ენ­ტე­ბია:
კვლე­ვის­ მიზ­ნე­ბი­დან­ და­ და­ფარ­ვის­ ზო­ნი­დან­ გა­მომ­დი­
ნა­რე,­ შე­ირ­ჩა­ 10­ რეს­პო­დენ­ტი,­ მათ­ შო­რის­ რძის­ პირ­ვე­
ა)­ ნი­შან­დე­ბა;
ლა­დი­ მიმ­წო­დე­ბე­ლიი­ 5­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ მე­ურ­ნე­ობა­ და­
ბ)­ მო­ნა­ცემ­თა­ელ­ექ­ტრო­ნუ­ლი­ბა­ზა;
5­მცი­რე­ზო­მის­მე­ურ­ნე­ობა.­ფერ­მე­რე­ბი­მე­ურ­ნე­ობ­ას­ეწ­
გ)­ მსხვილ­ფე­ხა­სა­ქონ­ლის­პას­პორ­ტი­ზა­ცია;
ევი­ან­სა­გა­რე­ჯოს­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­შე­მა­ვალ­სხვა­დას­ხვა­
დ)­თი­თოეული­ სად­გო­მის/დრო­ებ­ითი­ სად­გო­მის­ რე­
სოფ­ლებ­ში.­ გა­მო­იკ­ითხა­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ რამ­დე­ნი­მე­
გის­ტრა­ცია­ და­ სად­გო­მის/დრო­ებ­ითი­ სად­გო­მის­
სოფ­ლის­ ფერ­მე­რი­ (სულ­ სა­გა­რე­ჯოს­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­
წიგ­ნა­კი.“21
ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ული­ერ­თე­ულ­ში­შე­დის­ქ.­სა­გა­რე­ჯო­და­24­
სო­ფე­ლი).
დად­გე­ნი­ლე­ბა­ში­ დე­ტა­ლუ­რად­ არ­ის­ გა­წე­რი­ლი,­ რა­ მო­
ეთხო­ვე­ბა­ ფერ­მერს,­ რომ­ და­იც­ვას­ ამ­ დად­გე­ნი­ლე­ბით­
მეცხო­ვე­ლე­ობ­ის­ დარ­გის­ ან­ალ­იზ­ის­თვის­ და­ მო­ნა­ცემ­თა­
გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი­ წე­სე­ბი.­ დად­გე­ნი­ლე­ბის­ მი­ხედ­ვით,­
შეგ­რო­ვე­ბის­თვის­ პირ­ვე­ლა­დი­ მო­ნა­ცე­მე­ბი­ (ფერ­მე­რე­ბის­
ფერ­მერ­მა­ სის­ტე­მა­ტუ­რად­ უნ­და­ ით­ან­ამ­შრომ­ლოს­ სა­აგ­
რა­ოდ­ენ­ობა,­ პი­რუტყვის­ რა­ოდ­ენ­ობა,­ რძის­ წარ­მო­ებ­ის­
ენ­ტოს­თან­და­მი­აწ­ოდ­ოს­დე­ტა­ლუ­რი­ინ­ფორ­მა­ცია.­ფერ­
რა­ოდ­ენ­ობა)­ მი­ღე­ბულ­ იქ­ნა­ სა­გა­რე­ჯოს­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­
მერ­მა­ უნ­და­ აწ­არ­მო­ოს­ სად­გო­მის­ წიგ­ნა­კი­ და­ შე­იტ­ან­ოს­
ტის­ სა­ინ­ფორ­მა­ციო­ სა­კონ­სულ­ტა­ციო­ სამ­სა­ხუ­რის­ ბა­ზი­
ცვლი­ლე­ბე­ბი.
დან,­გეგ­მი­ურ­ვე­ტე­რი­ნა­რულ­მომ­სა­ხუ­რე­ბას­თან­და­კავ­ში­
რე­ბით­–­სურ­სა­თის­ერ­ოვ­ნუ­ლი­სა­აგ­ენ­ტოს­(სსიპ)­წლი­ური­
ან­გა­რი­შით­და­კა­ხე­თის­რე­გი­ონ­ული­სამ­მარ­თვე­ლოს­ინ­
მიზნები და ამოცანები ფორ­მა­ცი­ით.
­ პირ­ვე­ლა­დი­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ შეს­წავ­ლის­ და­ და­მუ­შა­ვე­ბის­
კვლე­ვის­ მი­ზა­ნია­ სა­გა­რე­ჯოს­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ მეცხო­ შემ­დგომ­ მოხ­და­ შერ­ჩე­ული­ ფერ­მე­რე­ბის­ ინ­დი­ვი­დუ­ალ­
ვე­ლე­ობ­ის­ დარ­გის­ ან­ალ­იზი,­ რძის­ და­ რძის­ პრო­დუქ­ტე­ ური­გა­მო­კითხვა.­ინ­ტერ­ვი­უს­ხან­გრძლი­ვო­ბა­30­35­წუ­თი.­

19­­სურსათის­ეროვნული­სააგენტოს 2017­წლის­ანგარიში,­გვ.7.
20­­საქართველოს­მთავრობის­დადგენილება­N764,­2014­წლის­31­დეკემბერი,­მუხლი­2.
21­­საქართველოს­მთავრობის­დადგენილება­N764,­2014­წლის­31­დეკემბერი,­მუხლი­4.

22
კვლე­ვა­5­ძი­რი­თად­ნა­წი­ლად­იყ­ოფა:­ ბუ­ნებ­რი­ვი­პი­რო­ბე­ბი­სა­და­სა­ძოვ­რე­ბის­მცი­რე­ფარ­თო­ბე­
•­ პირ­ვე­ლი­ ნა­წი­ლი­ მო­იც­ავს­ ინ­ფორ­მა­ცი­ას­ პი­ ბის­გა­მო,­ფერ­მე­რე­ბი­სა­ერ­თო­სარ­გებ­ლო­ბის­სა­ძოვ­რებს­
რუტყვის­ჯიშ­ზე,­რა­ოდ­ენ­ობ­ასა­და­ფერ­მის­მდგო­მა­ იყ­ენ­ებ­ენ,­ რაც,­ მა­თი­ შე­ფა­სე­ბით,­ ძა­ლი­ან­ მცი­რეა­ და­ პი­
რე­ობ­აზე;­ რუტყვი­ სა­თა­ნა­დოდ­ ვერ­ იკ­ვე­ბე­ბა.­ ფერ­მე­რე­ბის­ უმ­რავ­
•­ მე­ორე­ ნა­წი­ლი­ ეხ­ება­ ფერ­მა­ში­ ჰი­გი­ენ­ურ/­ სა­ნი­ტა­ ლე­სო­ბა­ზამ­თრის­პე­რი­ოდ­ში­საკ­ვე­ბად­ხმელ­ბა­ლახს­და­
რულ­მდგო­მა­რე­ობ­ას,­რა­სა­ხით­ხდე­ბა­რძის­მი­ღე­ კომ­ბი­ნი­რე­ბულ­ნა­ერ­თს­იყ­ენ­ებს­(ხორ­ბლის,­სი­მინ­დის­და­
ბა­და­და­მუ­შა­ვე­ბა; ქე­რის).­ აღ­ნიშ­ნუ­ლის­ გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით,­ ძა­ლი­ან­ ძვი­რი­
•­ მე­სა­მე­ ნა­წი­ლი­ მო­იც­ავს­ და­საქ­მე­ბულ­თა­ რა­ოდ­ენ­ ჯდე­ბა­პი­რუტყვის­გა­მო­ზამ­თრე­ბა.
ობ­ას­და­კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ას;
•­ მე­ოთხე­ ნა­წილ­ში­ სა­უბ­არია­ ფერ­მერ­თა­ მხრი­დან­ ფერ­მე­რე­ბის­თქმით,­შე­საძ­ლე­ბე­ლია­მა­ღა­ლი­წვე­ლა­დო­
სა­კა­ნონ­მდებ­ლო­რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ის­ცოდ­ნა­ზე; ბის­მქო­ნე­უცხო­ური­(ჰო­ლან­დი­ური,­შვე­იც­არი­ული)­ჯი­შის­
•­ მე­ხუ­თე­ნა­წი­ლი­მო­იც­ავს­ფერ­მე­რე­ბის­ხედ­ვას­გან­ სა­ქონ­ლის­ შე­ძე­ნა­ (ძი­რი­თა­დად­ ხბო­ებ­ის),­ თუმ­ცა,­ მაქ­
ვი­თა­რე­ბის­ პერ­სპექ­ტი­ვებ­ზე­ და­ იმ­ პროგ­რა­მებ­სა­ სი­მა­ლუ­რი­ ეფ­ექ­ტის­ მი­საღ­წე­ვად­ სა­ჭი­როა,­ რომ­ ას­ეთი­
და­კონ­კურ­სებ­ზე,­რომ­ლე­ბიც­ეხ­ება­მცი­რე­და­სა­შუ­ სა­ქო­ნე­ლი­ ბა­გურ­ კვე­ბა­ზე­ ჰყავ­დეთ­ და­ ფერ­მე­რებ­მა­ სა­
ალო­ბიზ­ნე­სის­გან­ვი­თა­რე­ბას.­ ძო­ვარ­ზე­არ­ატ­არ­ონ.­ბა­გუ­რი­კვე­ბა­კი­მო­ითხოვს­მა­ღალ­
პრო­დუქ­ტი­ული­საკ­ვე­ბი­ბა­ზას,­რაც,­სა­თი­ბე­ბის­სიმ­წი­რის­
პი­რო­ბებ­ში,­ დღეს­დღე­ობ­ით­ მი­უღ­წე­ვე­ლია.­ ას­ევე,­ ფერ­
კვლევის შედეგები მე­რე­ბის­ ინ­ფორ­მა­ცი­ით,­ ად­გი­ლობ­რივ­ ჯი­შებ­თან­ შე­და­
რე­ბით,­რომ­ლე­ბიც­გა­რე­მოს­თან­უკ­ეთ­ად­აპ­ტი­რე­ბუ­ლე­ბი­
გა­მო­კითხულ­თა­უმ­რავ­ლე­სო­ბა­წლე­ბია­ეწ­ევა­ფერ­მე­რულ­ არი­ან,­უცხო­ური­ჯი­შე­ბი­ხში­რად­ავ­ად­დე­ბი­ან.­ას­ეთი­ჯი­შის­
მე­ურ­ნე­ობ­ას,­ამ­წლე­ბის­მან­ძილ­ზე­მათ­და­უგ­როვ­დათ­შე­ ხბოს­ ფა­სი­ მა­ღა­ლია­ და­ კავ­კა­სი­ურ­ ჯი­შე­ბი­სას­ რამ­დენ­
სა­ბა­მი­სი­ცოდ­ნა­და­გა­მოც­დი­ლე­ბა,­რი­სი­გა­მო­ყე­ნე­ბი­თაც­ ჯერ­მე­აღ­ემ­ატ­ება,­ამ­მი­ზე­ზე­ბის­გა­მო­ფერ­მე­რებ­ში­უფ­რო­
მარ­თა­ვენ­მე­ურ­ნე­ობ­ას.­მეცხო­ვე­ლე­ობა­არ­ის­მა­თი­შე­მო­ პო­პუ­ლა­რუ­ლია­ად­გი­ლობ­რი­ვი­ჯი­შე­ბი.­
სავ­ლის­ ძი­რი­თა­დი­ წყა­რო.­ მაგ­რამ­ წლე­ბის­ გან­მავ­ლო­
ბა­ში­ მა­თი­ მე­ურ­ნე­ობ­ები­ არ­ არ­ის­ რე­გის­ტრი­რე­ბუ­ლი­ და­
პრო­დუქ­ცი­ას­ყი­დი­ან­ად­გი­ლობ­რი­ვად­ან­ფი­ზი­კურ­პი­რებ­ რძის მიღებასთან დაკავშირებული
ზე,­ მა­თი­ პრო­დუქ­ტი­ არ­ შე­დის­ დიდ­ სუ­პერ­მარ­კე­ტებ­ში.­ სანიტარულ/ჰიგიენური მდგომარეობა
ყვე­ლის­მწარ­მო­ებ­ელს,­თუ­მას­ბა­ზარ­ზე­გა­სა­ყი­დად­გა­აქ­
ვს­ პრო­დუქ­ცია,­ ლა­ბო­რა­ტო­რი­ული­ შე­მოწ­მე­ბა­ მო­ეთხო­ 10­რეს­პო­დენ­ტი­დან­8­რეს­პონ­დენ­ტი­ამ­ბობს,­რომ­ეწ­ევი­
ვე­ბა.­თუ­კი­ფერ­მერ­მა­გა­დაწყვი­ტა­ოჯ­ახ­ურ­მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ში­ ან­რძის­პირ­ვე­ლად­წარ­მო­ებ­ას,­და­ახ­ლო­ებ­ით­ერთ­სულ­
დამ­ზა­დე­ბუ­ლი­ყვე­ლის­გა­ყიდ­ვა,­მან­აუც­ილ­ებ­ლად­უნ­და­ მეწ­ველ­პი­რუტყვზე­დღე­ში­იღ­ებს­10­12­ლიტრ­რძეს.­
გაგ­ზავ­ნოს­ნი­მუ­ში­ლა­ბო­რა­ტო­რი­აში,­რომ­ლის­დას­კვნის­
გა­რე­შე­მას­ყვე­ლის­შე­ტა­ნა­არ­შე­უძ­ლია­არც­ერთ­სუ­პერ­ გა­მო­კითხუ­ლი­10­ფერ­მე­რი­დან­არც­ერთ­ფერ­მა­ში­არ­არ­
მარ­კეტ­ში.­გა­მო­კითხუ­ლი­ფერ­მე­რე­ბი­ამ­ეტ­აპ­ზე­ას­ეთ­ლა­ ის­ ცხო­ვე­ლის­ სად­გო­მი­დან­ გა­მო­ცალ­კე­ვე­ბუ­ლი­ საწ­ვე­ლი­
ბო­რა­ტო­რი­ულ­შე­მოწ­მე­ბას­არ­აკ­ეთ­ებ­ენ,­ამ­ის­გა­მო­მა­თი­ ად­გი­ლი.­უნ­და­აღ­ინ­იშ­ნოს,­რომ­ევ­რო­პუ­ლი­სტან­დარ­ტე­
ყვე­ლი­ვერ­შე­დის­სა­ვაჭ­რო­ობი­ექ­ტებ­ში. ბის­თა­ნახ­მად­და­რძის­და­ბინ­ძუ­რე­ბის­პრე­ვენ­ცი­ის­მიზ­ნით­
სა­ჭი­როა,­ რომ­ რძის­ წვე­ლის­ პრო­ცე­სი­ გან­ხორ­ცი­ელ­დეს­
ჰი­გი­ენ­ური­ მოთხოვ­ნე­ბის­ დაც­ვით,­ რძის­ წვე­ლის­ დაწყე­
ფერმებში არსებული მდგომარეობა ბამ­დე­ უნ­და­ მოხ­დეს­ ცხო­ვე­ლის­ სარ­ძე­ვე­ ჯირ­კვლი­სა­ და­
მი­სი­ მი­და­მო­ებ­ის­ გა­სუფ­თა­ვე­ბა,­ რა­თა­ უზ­რუნ­ველ­ყო­ფი­
გა­მო­კითხუ­ლი­რეს­პონ­დენ­ტე­ბის­10­ფერ­მი­დან­ყვე­ლა­არ­ ლი­იყ­ოს­რძის­სი­სუფ­თა­ვე­და­უს­აფ­რთხო­ება.
ას­ტან­დარ­ტუ­ლია:­ ძვე­ლი­ შე­ნო­ბე­ბი,­ ღია­ სა­ერ­თო­ ფარ­
თით,­ შე­ნო­ბა­ნა­გე­ბო­ბე­ბის­ მდგო­მა­რე­ობა­ არ­ შე­ეს­აბ­ამ­ ფერ­მა­ში­არ­არ­ის­ცალ­კე­გა­მო­ყო­ფი­ლი­ად­გი­ლი­რძის­შე­
ება­სტან­დარ­ტებს.­მხო­ლოდ­ერ­თი­ფერ­მა­შია­ცალ­ცალ­კე­ სა­ნა­ხად.­ფერ­მე­რე­ბი,­რომ­ლე­ბიც­ამ­უშ­ავ­ებ­ენ­ნედლ­რძეს­
გა­მო­ყო­ფი­ლი­ სად­გო­მე­ბი­ პი­რუტყვის­თვის.­ სხვა­გან­ პი­ და­ ამ­ოჰ­ყავთ­ იმ­ერ­ული­ ყვე­ლი,­ ამ­ას­ მოწ­ვე­ლის­თა­ნა­ვე,­
რუტყვი­ სა­ერ­თო­ ფარ­თში­ იმ­ყო­ფე­ბა.­ ფერ­მე­ბის­ და­სუფ­ რძის­თერ­მუ­ლი­და­მუ­შა­ვე­ბის­გა­რე­შე­აკ­ეთ­ებ­ენ.­
თა­ვე­ბა­ხდე­ბა­ყო­ველ­დღი­ურ­ად,­ამ­სა­მუ­შა­ოს­ფერ­მე­რე­ბი­
ხე­ლით­აკ­ეთ­ებ­ენ.­ სო­ფელ­ უდ­აბ­ნო­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ მე­ურ­ნე­ობ­ები­ ძი­რი­თა­დად­
მის­დე­ვენ­ყვე­ლის­წარ­მო­ებ­ას,­ამ­ზა­დე­ბენ­სულ­გუნს,­რე­ალ­
გა­მო­კითხუ­ლი­ ფერ­მე­რე­ბის­ სა­ქონ­ლის­ აბ­სო­ლუ­ტუ­რი­ იზ­აცი­ას­ახ­დე­ნენ­თბი­ლის­ში.­მა­თი­თქმით,­ბო­ლო­პე­რი­ოდ­ში­
უმ­რავ­ლე­სო­ბა­ კავ­კა­სი­ური­ წაბ­ლას­ ჰიბ­რი­დია.­ თუმ­ცა­ ძა­ლი­ან­ძვი­რი­უჯ­დე­ბათ­ყვე­ლის­გა­ტა­ნა,­რაც­გა­მოწ­ვე­ულია­
არ­სე­ბუ­ლი­ პი­რუტყვი,­ გარ­და­ სა­ხორ­ცედ­ გაზ­რდი­ლი­ პი­ საწ­ვავ­ზე­ ფა­სის­ გაზ­რდით,­ შე­სა­ბა­მი­სად­ გა­იზ­არ­და­ ტრან­
რუტყვი­სა,­ არ­ას­აკ­მა­რი­სი­ კვე­ბის­ და­ არ­ას­წო­რი­ მოვ­ლის­ სპორ­ტი­რე­ბის­ხარ­ჯი.­გა­სა­ყი­დი­ყვე­ლის­ფა­სი­ვე­ღარ­ფა­რავს­
პი­რო­ბებ­ში,­ვერ­იძ­ლე­ვა­იმ­რა­ოდ­ენ­ობ­ის­რძეს,­რაც­მი­სი­ და­ნა­ხარ­ჯებს.­10­ლიტ­რი­რძის­გან­იღ­ებ­ენ­1­კგ­ყველს,­გა­სა­ყი­
პრო­დუქ­ტუ­ლო­ბის­მაჩ­ვე­ნებ­ლით­არ­ის­გან­საზღრუ­ლი.­ დი­ფა­სი­6­დან­8­ლა­რამ­დეა­(ზაფხუ­ლი/ზამ­თა­რი).­

23
მა­თი­ მოთხოვ­ნაა,­ ად­გილ­ზე­ იყ­ოს­ რძის­ შემ­გრო­ვე­ბე­ლი­ და­გეგ­მვა­ და­ და­საქ­მე­ბულ­თა­ შო­რის­ ფუნ­ქცი­ებ­ის­ გა­ნა­
პუნ­ქტი­ და­ ფერ­მე­რი­ პა­სუ­ხის­მგე­ბე­ლი­ იქ­ნე­ბა­ მხო­ლოდ­ წი­ლე­ბა.­ მე­ურ­ნე­ობა­ არა­ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლია­ და­ ხშირ­ შემ­
რძის­ ხა­რის­ხზე.­ რაც­ შე­ეხ­ება­ ყველს,­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ის­ ამ­ თხვე­ვა­ში­მათ­უჭ­ირთ­მუ­შა­ხე­ლის­და­ქი­რა­ვე­ბა.­პი­რუტყვის­
ოქ­მე­დე­ბის­ შემ­დეგ­ ფერ­მერს­ უკ­ვე­ გა­უჭ­ირ­დე­ბათ­ მი­სი­ რა­ოდ­ენ­ობ­ის­გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით,­შე­და­რე­ბით­მცი­რეა­და­
რე­ალ­იზ­აცია,­რად­გან­მო­ეთხო­ვე­ბათ­პრო­დუქ­ტის­შე­მოწ­ საქ­მე­ბულ­თა­ რა­ოდ­ენ­ობა.­ არ­ ყავთ­ დარ­გის­ სპე­ცი­ალ­ის­
მე­ბა­და­შე­ფუთ­ვა.­ ტე­ბი.­მხო­ლოდ­სა­კუ­თარ­გა­მოც­დი­ლე­ბა­ზე­დაყ­რდნო­ბით­
ხდე­ბა­მე­ურ­ნე­ობ­ის­მარ­თვა.­სარ­გებ­ლო­ბენ­და­ქი­რა­ვე­ბუ­
პრობ­ლე­მაა­საკ­ვე­ბი­ბა­ზა.­ზაფხუ­ლის­პე­რი­ოდ­ში­ძი­რი­თა­ ლი­ვე­ტე­რი­ნა­რუ­ლი­მომ­სა­ხუ­რე­ბით,­არ­ჰყავთ­სა­კუ­თა­რი­
დი­საკ­ვე­ბია­მწვა­ნე­ბა­ლა­ხი.­ამ­პე­რი­ოდ­ში­პი­რუტყვს­არ­ ვეტ.­ექ­იმი.­კვე­ბის­სპე­ცი­ალ­ის­ტი­და­ა.­შ.
მი­ეც­ემა­კომ­ბი­ნი­რე­ბუ­ლი­საკ­ვე­ბი.­ კითხვა­ზე­–­რა­ტი­პის­პრო­ფე­სი­ული­უნ­არ­ჩვე­ვე­ბი­და­ეხ­
მა­რე­ბო­დათ­ ბიზ­ნე­სის­ გან­ვი­თა­რე­ბა­ში?­ რეს­პონ­დენ­ტთა­
ზამ­თარ­ში­იწყე­ბა­ძრო­ხის­60­დღი­ანი­მშრა­ლო­ბის­პე­რი­ უმ­რავ­ლე­სო­ბა­კონ­კრე­ტუ­ლად­ვერ­პა­სუ­ხობს,­მი­უხ­ედ­ავ­
ოდი,­ რა­ დრო­საც­ ფუ­რის­ ორ­გა­ნიზ­მი­ ხბოს­ მო­გე­ბი­სა­ და­ ად­იმ­ისა,­რომ­ეს­მით,­რამ­დე­ნად­სა­ჭი­როა­ახ­ალი­ტექ­ნო­
ლაქ­ტა­ცი­ის­ათ­ვის­ ემ­ზა­დე­ბა.­ ამ­ პე­რი­ოდ­ში­ არ­ას­რულ­ფა­ ლო­გი­ებ­ის­და­ნერ­გვა,­საკ­ვე­ბი­ბა­ზის­და­ჯი­შობ­რი­ვი­გა­უმ­
სო­ვა­ნი­კვე­ბა­გავ­ლე­ნას­ახ­დენს­წვე­ლის­პე­რი­ოდ­ში­რძის­ ჯო­ბე­სე­ბა.
რა­ოდ­ენ­ობ­აზე.­ ზამ­თარ­ში­ იზ­რდე­ბა­ და­ნა­ხარ­ჯე­ბი,­ რძის­
რა­ოდ­ენ­ობა­ნაკ­ლე­ბია­და­შემ­ცი­რე­ბუ­ლია­შე­მო­სავ­ლე­ბი. ,,მეცხო­ვე­ლე­ობა­ის­ეთი­დარ­გია­წი­ნას­წარ­ვერ­და­იგ­ეგ­მე­ბა,­
სა­ჭი­როა­ პრაქ­ტი­კუ­ლი­ ცოდ­ნა.­ ცხო­ველს­ სჭირ­დე­ბა­ ინ­დი­
ფერ­მე­რე­ბი­იმ­ფერ­მებ­ში,­რომ­ლე­ბიც­საცხოვ­რე­ბელ­სახ­ ვი­დუ­ალ­ური­მიდ­გო­მა.­ძა­ლი­ან­კარ­გი­იქ­ნე­ბა­დარ­გის­სპე­
ლთან­ ახ­ლოს­ არ­ის­ გან­თავ­სე­ბუ­ლი,­ ცდი­ლო­ბენ,­ რომ­ ცი­ალ­ის­ტე­ბის­ კონ­სულ­ტა­ცი­ები­ გან­სა­კუთ­რე­ბით­ ზამ­თრის­
რძის­ჭურ­ჭე­ლი,­ას­ევე­აღ­ჭურ­ვი­ლო­ბა,­რო­მე­ლიც­გა­მო­იყ­ პე­რი­ოდ­ში­კვე­ბის­რა­ცი­ონ­თან­და­კავ­ში­რე­ბით.­პი­რუტყვის­
თვის­ კონ­ცენ­ტრი­რე­ბუ­ლი,­ წვნი­ანი­ საკ­ვე­ბის­ დამ­ზა­დე­ბა­
ენ­ება­წვე­ლის­დროს,­და­მუ­შავ­დეს,­მაგ­რამ­არ­ხდე­ბა­მა­თი­
მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია,­ ამ­იტ­ომ­ სა­ჭი­როა­ ფერ­მე­რებს­ ქონ­დეთ­
დე­ზინ­ფი­ცი­რე­ბა.­ ამ­ის­გა­მოც­დი­ლე­ბა,“­–­რეს­პონ­დენ­ტი.

რაც­ შე­ეხ­ება­ რძის­ შე­მოწ­მე­ბას,­ მხო­ლოდ­ ერთ­ რეს­პონ­ ვე­ტე­რი­ნა­ლურ­ მომ­სა­ხუ­რე­ბას­ ფერ­მე­რებს­ უწ­ევს­ სურ­სა­
დენ­ტს­ ჰქონ­და­ გან­სხვა­ვე­ბუ­ლი­ მიდ­გო­მა.­ მი­სი­ თქმით,­ თის­ერ­ოვ­ნუ­ლი­სა­აგ­ენ­ტოს(­სსიპ)­ად­გი­ლობ­რი­ვი­წარ­მო­
რძის­ შე­მოწ­მე­ბა­ მუდ­მი­ვი­ პრო­ცე­სია,­ პი­რუტყვი­ ჩა­კე­ტი­ მად­გენ­ლო­ბა.­
ლია­ ერთ­ სივ­რცე­ში­ თუ­ სა­ძო­ვარ­ზე­ გა­დის,­ ნე­ბის­მი­ერ­
დროს­შე­საძ­ლე­ბე­ლია­და­ავ­ად­დეს,­ამ­იტ­ომ­აუც­ილ­ებ­ელია­
რძე­შე­მოწ­მდეს­პე­რი­ოდ­ულ­ად,­და­ნარ­ჩე­ნი­რეს­პონ­დენ­
საკანონმდებლო რეგულაციები
ტე­ბი­ თვლი­ან,­ რომ,­ რად­გან­ პი­რუტყვი­ აც­რი­ლია,­ მათ­
რძეს­არ­სჭირ­დე­ბა­შე­მოწ­მე­ბა.­
10­ ფერ­მე­რი­დან­ 8­ ფერ­მერს­ არ­ აქ­ვს­ ინ­ფორ­მა­ცია­ სა­კა­
ნონ­მდებ­ლო­რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ზე.­მოს­მე­ნი­ლი­აქ­ვთ­ამ­რე­გუ­
,,მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ რძე­ მოწ­მდე­ბო­დეს,­ მაგ­რამ­ იმ­ის­ გა­მო­
რომ­რაიონში­არ­არ­ის­რძის­შე­მოწ­მე­ბის­თვის­შე­სა­ბა­მი­სი­ ლა­ცი­ის­შე­სა­ხებ,­მაგ­რამ,­არ­აქ­ვთ­დე­ტა­ლუ­რი­ინ­ფორ­მა­
ლა­ბო­რა­ტო­რია­და­მხო­ლოდ­თბი­ლის­ში­არ­ის­ამ­ის­შე­საძ­ ცია­ იმ­ის­ შე­სა­ხებ,­ რა­ სპე­ცი­ფი­ური­ მოთხოვ­ნე­ბია­ ნედ­ლი­
ლებ­ლო­ბა,­ რძის­ შე­მოწ­მე­ბა­ ერ­თხელ­ დამ­ჭირ­და,­ მაგ­რამ­ რძის­მი­მართ,­რა­ვალ­დე­ბუ­ლე­ბე­ბი­აქ­ვს­ფერ­მერს­სურ­სა­
ძა­ლი­ან­ძვი­რი­და­მიჯ­და­(ერ­თი­სინ­ჯი­100­ლა­რი).­ამ­ას­ემ­ატ­ თის­სა­აგ­ენ­ტოს­მი­მართ.­
ება­ტრან­სპორ­ტი­რე­ბა.­რძის­შე­მოწ­მე­ბა­მხო­ლოდ­ვაშ­ლიჯ­
ვარ­ში­ არ­ის­ შე­საძ­ლე­ბე­ლი.­ ამ­იტ­ომ­ ვერ­ ვა­ხერ­ხებთ,­ რომ­ ,,ძა­ლი­ან­ კარ­გი­ იქ­ნე­ბა­ თუ­ ამ­ სი­ახ­ლე­ებს­ გაგ­ვაც­ნო­ბენ,­
რძე­სის­ტე­მა­ტი­ურ­ად­შე­ვა­მოწ­მო.,“­–­რეს­პონ­დენ­ტი. რად­გან­ ვი­ცი­ რომ­ ცო­ტა­ ხან­ში­ პრობ­ლე­მა­ შე­მექ­მნე­ბა­ და­
ვერ­ გავ­ყი­დი­ ჩემს­ პრო­დუქ­ტს,­ ამ­იტ­ომ­ რა­ უნ­და­ გა­ვა­კე­
გა­მო­კითხუ­ლი­ 10­ ფერ­მე­რი­დან,­ არც­ ერ­თი­ არ­ იყ­ენ­ებს­ თო­ამ­აზე­არ­აფ­ერი­არ­ვი­ცით,­ჩვენ­ჯერ­კი­დევ­ბევ­რი­რა­მე­
საწ­ველ­ აპ­არ­ატს.­ მა­თი­ გან­მარ­ტე­ბით,­ კარ­გად­ ეს­მით,­ გვჭირ­დე­ბა,­რომ­ჩვე­ნი­ფერ­მა­დაუახლოვდეს­იმ­სტან­დარ­
რომ­რძის­ხა­რის­ხის­და­სა­ცა­ვად­ნამ­დვი­ლად­სჭირ­დე­ბათ­ ტებს,­რაც­თქვე­ნი­თქმით­მო­ეთხო­ვე­ბა­ბიზ­ნეს­ოპ­ერ­ატ­ორს,­
რო­მე­ლიც­ ეწ­ევა­ რძის­ პირ­ვე­ლად­ წარ­მო­ებ­ას,“­ –­ რეს­პო­
საწ­ვე­ლი­აპ­არ­ატი,­მაგ­რამ­ფი­ნან­სუ­რი­მდგო­მა­რე­ობა­და­
დენ­ტი.
ფერ­მის­მდგო­მა­რე­ობა­არ­უწყობს­ხელს­მის­შე­ძე­ნას.

განვითარების პერსპექტივები
დასაქმებულთა რაოდენობა და
კვალიფიკაცია ყვე­ლა­ რეს­პო­დენ­ტი­ გან­ვი­თა­რე­ბის­თვის­ მთა­ვარ­ პრობ­
ლე­მად­ფი­ნან­სე­ბის­სიმ­ცი­რეს­ას­ახ­ელ­ებს.­აქ­ვთ­სურ­ვი­ლი,­
ფერ­მებ­ში­ ძი­რი­თა­დად­ ოჯ­ახ­ის­ წევ­რე­ბი­ არი­ან­ და­საქ­მე­ რომ­ გა­ზარ­დონ­ პი­რუტყვის­ რა­ოდ­ენ­ობა,­ გააუმჯობესონ­
ბუ­ლი,­ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ული­ მარ­თვის­ პრინ­ცი­პით­ არც­ ერ­თი­ ფერ­მის­მდგო­მა­რე­ობა,­შე­იძ­ინ­ონ­საწ­ვე­ლი­აპ­არ­ატი.­
ფერ­მა­ არ­ ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ებს.­ არ­ ხდე­ბა­ სა­მე­ურ­ნეო­ წლის­ ამ­ის­თვის­ სა­ჭი­როდ­ მი­აჩ­ნი­ათ­ ბან­კებ­მა­ გას­ცენ­ და­ბალ­

24
პრო­ცენ­ტი­ანი­სეს­ხე­ბი,­რომ­ლის­გა­დახ­დაც­სეს­ხის­აღ­ებ­ •­ ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბის­ და­ბა­ლი­ მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლი­ სა­კა­
ის­თა­ნა­ვე­არ­მო­ეთხო­ვე­ბათ. ნონ­მდებ­ლო­რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ზე;
•­ ფი­ნან­სებ­თან­ ხელ­მი­საწ­ვდო­მო­ბა­ზე­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­
ნაკ­ლე­ბო­ბა;
ფერმერების ინფორმირებულობა •­ მხარ­დამ­ჭე­რი­პროგ­რა­მე­ბის­შე­სა­ხებ­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­
მეცხოველეობის განვითარებისკენ ნაკ­ლე­ბო­ბა.
მიმართული სახელმწიფო და სხვა
პროგრამებსა და კონკურსებზე
მთა­ვა­რი­მიზ­ნე­ბი­ორი­ენ­ტი­რე­ბუ­ლია­კონ­კრე­ტულ
კვლე­ვის­მიმ­დი­ნა­რე­ობ­ის­ას­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ბიზ­ნე­სის­ შე­დე­გებ­ზე:­
მხარ­დამ­ჭე­რი­პროგ­რა­მე­ბის­შე­სა­ხებ­ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­
ბის­და­ბა­ლი­მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლი­გა­მო­იკ­ვე­თა.­ფერ­მე­რე­ბი­ამ­ბო­ •­ მეცხო­ვე­ლე­ობ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბით­ ღა­რი­ბი­ მო­სახ­
ბენ,­რომ­მსგავს­კონ­კურ­სებ­ში­მო­ნა­წი­ლე­ობა­არ­მი­უღი­ ლე­ობ­ის­შე­მო­სავ­ლე­ბის­გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბა;­
ათ,­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ ბიზ­ნეს­გეგ­მის­ წე­რის­ გა­მოც­დი­ლე­ბაც­ •­ სა­ქონ­ლის­ჯი­შე­ბის­გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბა­ხორ­ცის­და­ყვე­
არ­აქ­ვთ. ლის­უფ­რო­ხა­რის­ხი­ანი­და­ეფ­ექ­ტი­ანი­წარ­მო­ებ­ის­
თვის;
გა­მო­კითხუ­ლი­ 10­ ფერ­მე­რი­დან,­ ერ­თს­ აქ­ვს­ რე­გის­ტრი­ •­ ახ­ალი­ტექ­ნო­ლო­გი­ებ­ის­და­ნერ­გვა­(რძის­საწ­ვე­ლი­
რე­ბუ­ლი­ კო­ოპ­ერ­ატ­ივი,­ რო­მელ­მაც­ მი­იღო­ მო­ნა­წი­ლე­ აპ­არ­ატი,­სად­გო­მის­და­სუფ­თა­ვე­ბის­თვის­მე­ქა­ნი­კუ­
ობა­ ENPARD­ ­ის­ პროგ­რა­მა­ში.­ პროგ­რა­მის­ ფარ­გლებ­ში­ რი­მოწყო­ბი­ლო­ბე­ბი).
გაიარა­სწავ­ლე­ბა,­და­წე­რა­ბიზ­ნეს­გეგ­მა­და­მო­იპ­ოვა­და­
ფი­ნან­სე­ბა.­ აქ­ედ­ან­გა­მომ­დი­ნა­რე­რე­კო­მენ­დე­ბუ­ლია:

•­ ყვე­ლა­ სტრუქ­ტუ­რა:­ სა­ხელ­მწი­ფო,­ არ­ას­ამ­თავ­რო­
ბო­და­კერ­ძო­უნ­და­იყ­ოს­ჩარ­თუ­ლი­ერ­თი­ან­ჯაჭ­ვში.­
დასკვნები და რეკომენდაციები უნ­და­ჩა­ტარ­დეს­ერ­თობ­ლი­ვი­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­კამ­
პა­ნი­ები,­ ტრე­ნინ­გე­ბი­ და­ სა­ინ­ფორ­მა­ციო­ შეხ­ვედ­
ზე­მოთ­ შე­მო­თა­ვა­ზე­ბუ­ლი­ ან­ალ­იზ­ის­ შე­დე­გად­ დგინ­დე­ბა­ რე­ბი­ ად­გი­ლობ­რივ­ ფერ­მე­რე­ბის­თვის.­ აუც­ილ­ებ­
პო­ზი­ტი­ური­და­ნე­გა­ტი­ური­ფაქ­ტო­რე­ბი. ელია­ ,,ჰას­პის“­ სტან­დარ­ტი­ და­ინ­ერ­გოს­ ფერ­მებ­ში.­
ფერ­მე­რი­ უნ­და­ იყ­ოს­ ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლი­ სა­კა­ნონ­
პო­ზი­ტი­ური­ფაქ­ტო­რე­ბია:­ მდებ­ლო­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ზე,­ რა­შიც­ უნ­და­ იყ­ოს­ ჩარ­
თუ­ლი­შე­სა­ბა­მი­სი­სა­ხელ­მწი­ფო­სტრუქ­ტუ­რე­ბი;
•­ პროგ­რა­მის­ ფარ­გლებ­ში­ დრო­ული­ და­ ეფ­ექ­ტუ­რი­ •­ მეცხო­ვე­ლე­ობ­ის­ დარ­გის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­თვის­ აუც­
ვე­ტე­რი­ნა­ლუ­რი­შე­მოწ­მე­ბა; ილ­ებ­ელია­ წარ­მო­ებ­აში­ ახ­ალი­ ტექ­ნო­ლო­გი­ებ­ის­
•­ მო­ტი­ვა­ცია­ გან­ვი­თა­რე­ბის­თვის­ და­ ახ­ალი­ შე­საძ­ შე­ტა­ნა­ და­ და­ნერ­გვა.­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ ფერ­მე­რე­
ლებ­ლო­ბე­ბის­თვის. ბის­ცოდ­ნის­დო­ნის­ამ­აღ­ლე­ბა­ახ­ალ­ტექ­ნო­ლო­გი­
ებ­ზე­და­მა­თი­და­ნერ­გვის­მე­თო­დებ­ზე;
ნე­გა­ტი­ური­ფაქ­ტო­რე­ბია:­ •­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ფერ­მე­რე­ბის­ინ­ფორ­მი­რე­ბა,­რამ­
დე­ნად­სა­ჭი­როა­დარ­გის­სპე­ცი­ალ­ის­ტე­ბი­(ვე­ტე­რი­
•­ არ­არ­ეგ­ის­ტრი­რე­ბუ­ლი­წარ­მო­ება; ნა­რი,­კვე­ბის­ტექ­ნო­ლო­გი);­
•­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ წარ­მო­შო­ბის,­ შე­და­რე­ბით­ და­ბალ­ •­ ფი­ნან­სებ­ზე­ ხელ­მი­საწ­ვდო­მო­ბის­ გაზ­რდა­ და­ბალ­
პრო­დუქ­ტი­ული­პი­რუტყვი; პრო­ცენ­ტი­ანი­ კრე­დი­ტე­ბით,­ გა­დახ­დის­ დაწყე­ბა­
•­ ფერ­მე­ბის­ ზო­მი­სა­ და­ პი­რუტყვის­ რა­ოდ­ენ­ობ­ის­ ბიზ­ნეს­გეგ­მის­ მი­ხედ­ვით­ (მეცხო­ვე­ლე­ობ­ის­ დარ­
გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით,­ დარ­გის­ სპე­ცი­ალ­ის­ტე­ბის­ და­ გში­2­3­წლის­შემ­დეგ);­
და­საქ­მე­ბულ­თა­რა­ოდ­ენ­ობ­ის­სიმ­ცი­რე; •­ პროგ­რა­მე­ბის­შე­სა­ხებ­ფერ­მე­რებს­დრო­ულ­ად­უნ­
•­ თა­ნა­მედ­რო­ვე­ სტან­დარ­ტებ­თან­ შე­უს­აბ­ამო­ ინ­ და­მი­ეწ­ოდ­ოს­ინ­ფორ­მა­ცია­(შე­საძ­ლე­ბე­ლია­ად­გი­
ფრას­ტრუქ­ტუ­რა; ლობ­რივ­ გა­ზეთ­ში­ გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბა).­ პა­რა­ლე­ლუ­რად­
•­ და­ბალ­ ტექ­ნო­ლო­გი­ური­ გან­ვი­თა­რე­ბა,­ რის­ გა­მოც­ უნ­და­ გან­ხორ­ცი­ელ­დეს­ არ­აფ­ორ­მა­ლუ­რი­ გა­ნათ­
სა­წარ­მოო­პრო­ცე­სის­ძი­რი­თა­დი­ნა­წი­ლი­სრულ­დე­ ლე­ბის­პროგ­რა­მე­ბი,­რა­თა­მათ­აიმ­აღ­ლონ­ბიზ­ნეს­
ბა­ხე­ლით; გეგ­მე­ბის­შედ­გე­ნის­ცოდ­ნის­დო­ნე;­
•­ პი­რუტყვის­ სად­გო­მე­ბის­ ზო­ოჰ­იგი­ენ­ური­ ნორ­მე­ბი­ •­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის­
სად­მი­შე­უს­აბ­ამ­ობა; და­ინ­ტე­რე­სე­ბა­ და­ თა­ნამ­შრომ­ლო­ბა­ არ­ას­ამ­თავ­
•­ ცხო­ველ­თა­ მოვ­ლა­შე­ნახ­ვის­ ექ­სტენ­სი­ური,­ ბა­ რო­ბო­ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­თან.­ მათ­ უნ­და­ იაქ­ტი­ურ­ონ,­
გურ­სა­ძოვ­რუ­ლი­სის­ტე­მა,­ზაფხულ­ში­ძი­რი­თა­დად­ რა­თა­დო­ნორ­მა­ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­მა­შეძ­ლონ­სა­გა­რე­
სა­ძოვ­რუ­ლი­საკ­ვე­ბი,­ზამ­თარ­ში­–­მხო­ლოდ­უხ­ეში­ ჯოს­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ მიზ­ნობ­რი­ვი­ პრო­ექ­ტე­ბის­
საკ­ვე­ბით­კვე­ბა; გან­ხორ­ცი­ელ­ება;­

25
•­ უნ­და­მომ­ზად­დეს­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­მა­სა­ლე­ბი; ყუ­რადღე­ბა­და­ეთ­მოს­ფერ­მე­რე­ბის­უნ­არ­ჩვე­ვე­ბის­სწავ­
•­ უნ­და­გან­ხორ­ცი­ელ­დეს­სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო­პროგ­ ლე­ბას­ და,­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო­ ტრე­ნინგ­
რა­მე­ბი­ ფერ­მე­რე­ბის­თვის.­ ად­გი­ლობ­რივ­მა­ სა­კონ­ კურ­სე­ბის­მომ­ზა­დე­ბას.­
სულ­ტა­ციო­ სამ­სა­ხურ­მა­ უნ­და­ იზ­რუ­ნოს­ ფერ­მე­რე­
ბის­თვის­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­მი­წო­დე­ბა. რე­კო­მენ­დე­ბუ­ლია,­ რომ­ პროგ­რა­მე­ბის­ და­გეგ­მვა­სა­ და­
გან­ხორ­ცი­ელ­ებ­ის­ დროს­ სა­ხელ­მწი­ფო­ სტრუქ­ტუ­რებ­მა­
კვლე­ვის­ავ­ტო­რებს­მიგ­ვაჩ­ნია,­რომ­მო­ცე­მუ­ლი­რე­კო­მენ­ ით­ან­ამ­შრომ­ლონ­ ქარ­თულ­ სა­ზო­გა­დო­ებ­რივ­ და­ სა­ქარ­
და­ცი­ებ­იდ­ან­ყვე­ლა­ზე­მნიშ­ვე­ლო­ვა­ნია­და,­პირ­ველ­რიგ­ში,­ თვე­ლო­ში­ მო­მუ­შა­ვე­ სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­თან,­
რე­კო­მენ­დე­ბუ­ლია­ ერ­თობ­ლი­ვი­ სა­ინ­ფორ­მა­ციო­ კამ­პა­ნი­ რომ­ლებ­საც­ აქ­ვთ­ ამ­გვა­რი­ პროგ­რა­მე­ბის­ გან­ხორ­ცი­ელ­
ებ­ის,­ ტრე­ნინ­გე­ბის­ და­ სა­ინ­ფორ­მა­ციო­ შეხ­ვედ­რე­ბის­ ჩა­ ებ­ის­ გა­მოც­დი­ლე­ბა.­ თა­ნამ­შრომ­ლო­ბა,­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია,­
ტა­რე­ბა­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ფერ­მე­რე­ბის­თვის.­ აუც­ილ­ებ­ელია­ გუ­ლის­ხმობ­დეს,­ რო­გორც­ გა­მოც­დი­ლე­ბის­ გაც­ვლას,­ ას­
,,ჰას­პის“­ სტან­დარ­ტის­ და­ნერ­გვა.­ ნე­ბის­მი­ერი­ ფერ­მე­რი­ ევე­ ამ­ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­ის­ მო­ნა­წი­ლე­ობ­ას­ პროგ­რა­მე­ბის­
უნ­და­ იყ­ოს­ ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლი­ სა­კა­ნონ­მდებ­ლო­ რე­გუ­ლა­ გან­ხორ­ცი­ელ­ებ­აში.
ცი­ებ­ის­ შე­სა­ხებ,­ რა­შიც­ უნ­და­ იყ­ვნენ­ ჩარ­თუ­ლი­ რო­გორც­
სა­ხელ­მწი­ფო­ სტრუქ­ტუ­რე­ბი,­ ას­ევე­ არ­ას­ამ­თავ­რო­ბო­ ორ­ წარ­მოდ­გე­ნი­ლი­რე­კო­მენ­და­ცი­ები­ეფ­უძ­ნე­ბა­იმ­მო­საზ­რე­
გა­ნი­ზა­ცი­ები. ბებს,­რომ­სა­ხელ­მწი­ფომ­უფ­რო­აქ­ტი­ური­რო­ლი­შე­ას­რუ­
ფერ­მე­რე­ბის­ ფი­ნან­სუ­რი­ ხელ­შეწყო­ბა­ უნ­და­ გან­ხორ­ცი­ ლოს­მეცხო­ვე­ლე­ობ­ის­დარ­გის­გან­ვი­თა­რე­ბა­ში­და­ხე­ლი­
ელ­დეს­სხვა­დას­ხვა­პროგ­რა­მე­ბის­სა­შუ­ალ­ებ­ით,­რომ­ლის­ შე­უწყოს­ფერ­მე­რე­ბის­სა­მე­წარ­მეო­აქ­ტი­ვო­ბას.­ეს­გუ­ლის­
შე­სა­ხებ­ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლე­ბი­უნ­და­იყ­ვნენ­ფერ­მე­რე­ბი­და­ ხმობს­ არა­ მხო­ლოდ­ სა­კა­ნონ­მდებ­ლო­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ის­
მათ­უნ­და­გაიარონ­სწავ­ლე­ბა,­რა­თა­მო­ნა­წი­ლე­ობა­მი­იღ­ შექ­მნას,­არ­ამ­ედ­ფერ­მე­რე­ბის­თვის­ხელ­შემ­წყო­ბი­პროგ­
ონ­პროგ­რა­მებ­ში.­ რა­მე­ბის­გან­ხორ­ცი­ელ­ებ­ას.­
გრძელ­ვა­დი­ანი­ შე­დე­გე­ბი­სათ­ვის­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ მე­ტი­

26
IV სოფლის ტიპის სასტუმროების საჭიროებების
ანალიზი სიღნაღის მუნიციპალიტეტში
მაია­ბი­ძი­ნაშ­ვი­ლი,
სა­თე­მო­კავ­ში­რი­,,ნუკ­რი­ანი“

შესავალი კვლევის შედეგები
კა­ხე­თის­ რეგიონი,­ კერ­ძოდ,­ ქა­ლა­ქი­ სიღ­ნა­ღი­ და­ მის­ სიტუაციის ანალიზი
გარ­შე­მო­ არ­სე­ბუ­ლი­ ღირ­სე­შა­ნიშ­ნა­ობ­ები­ ტუ­რის­ტე­ბის­
ყუ­რადღე­ბას­იმ­თა­ვით­ვე­იქ­ცევს.­ში­და­და­გა­რე­ტუ­რის­ტე­ სიღ­ნა­ღის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ტუ­რიზ­მის­ სა­ინ­ფო­მა­ციო­
ბის­ნაკ­ლე­ბო­ბა­აქ­ნამ­დვი­ლად­არ­შე­იმ­ჩნე­ვა,­რაც,­ერ­თი­ ცენ­ტრი­დან­ აღ­ებ­ული­ მო­ნა­ცე­მე­ბის­ თა­ნახ­მად,­ 2016­2017­
შე­ხედ­ვით,­უნ­და­გამ­ხდა­რი­ყო­წვრი­ლი­და­სა­შუ­ალო­სას­ წლებ­ში­სიღ­ნაღს­ვი­ზი­ტო­რი­70­მდე­ქვეყ­ნი­დან­სტუმ­რობ­
ტუმ­რო­ბიზ­ნე­სის­გან­ვი­თა­რე­ბის­სა­ფუძ­ვე­ლი.­თუმ­ცა­გარ­ და,­ ჯამ­ში­ 17­ 418­ ვი­ზი­ტო­რი.­ ტუ­რიზ­მის­ ერ­ოვ­ნუ­ლი­ ად­მი­
კვე­ული­სპე­ცი­ფი­კის­გა­მო,­ეს­ასე­არ­ხდე­ბა.­ ნის­ტრა­ცი­ის­ მო­ნა­ცე­მით,­ 2017­ წელს­ სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ 3,4­
მლნ­ტუ­რის­ტი­შე­მო­ვი­და,­სიღ­ნაღს­აქ­ედ­ან­2017­წელს­8982­
ტუ­რის­ტი­ სტუმ­რობ­და­ (ვინც­ ამ­ ცენ­ტრში­ გაიარა­ რე­გის­
ტრა­ცია).­ 2017­ წელს­ სოფ­ლის­ ტი­პის­ სას­ტუმ­რო­ებ­ში(15)­
მიზნები და ამოცანები დამ­რჩენ­ტუ­რის­ტთა­რიცხვი­7200­ია.
კვლე­ვის­მი­ზა­ნია­სოფ­ლის­ტი­პის­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­სა­ჭი­რო­
სიღ­ნაღ­ში­არ­ის­60­სას­ტუმ­რო­და­აქ­ედ­ან­54­სა­ოჯ­ახოა,­აქ­
ებ­ებ­ის­ ან­ალ­იზი­ სიღ­ნა­ღის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ მა­გა­ლით­
ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ებს­30­კა­ფე­ბა­რი­და­რეს­ტო­რა­ნი,­5­ღვი­ნის­
ზე.­ აგ­რეთ­ვე­ იმ­ პრობ­ლე­მე­ბის­ შეს­წავ­ლა,­ რომ­ლე­ბიც­
მა­რა­ნი­და­3­ღვი­ნის­მა­ღა­ზია.­
აწ­უხ­ებთ­ უკ­ვე­ არ­სე­ბულ­ ბიზ­ნეს­ერ­თე­ულ­ებს,­ ამ­ პრობ­
ლე­მე­ბის­გა­დაწყვე­ტის­გზე­ბის­ძი­ება.­გარ­და­ამ­ისა,­კვლე­
www.booking.com­ზე­ სიღ­ნა­ღი­დან­ 98­ სას­ტუმ­როა­ გან­
ვის­ფარ­გლებ­ში­მიზ­ნად­იქ­ნა­და­სა­ხუ­ლი­იმ­გა­რე­მო­ებ­ებ­ის­
თავ­სე­ბუ­ლი,­რო­ცა­ტუ­რიზ­მის­ცენ­ტრში­54­ია­აღ­რიცხუ­ლი.­
ძებ­ნა­ და­ ან­ალ­იზი,­ რაც­ ხელს­ უშ­ლის­ ტუ­რის­ტე­ბის­თვის­
უფ­ასო­ინ­ტერ­ნეტ­მომ­სა­ხუ­რე­ბა­თით­ქმის­ყვე­ლა­სას­ტუმ­
მიმ­ზიდ­ველ­სიღ­ნა­ღის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­მცი­რე­და­სა­შუ­
როს­აქ­ვს,­მაგ­რამ­სა­პარ­კინ­გე­ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რა,­სიღ­ნა­
ალო­სას­ტუმ­რო­ბიზ­ნე­სის­გან­ვი­თა­რე­ბას.
ღის­ გა­ნა­შე­ნი­ან­ებ­იდ­ან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ სახ­ლთან­ ახ­ლოს­
ძა­ლი­ან­ჭირს.­სოფ­ლის­ტი­პის­სას­ტუ­რო­ებ­ის­სტან­დარ­ტებ­
ზე­დაყ­რდნო­ბით­თუ­ვიმ­სჯე­ლებთ,­9­ად­ამი­ან­ზე­ერ­თი­აბ­
მეთოდოლოგია აზ­ანაა­გან­საზღვრუ­ლი­და­ამ­სტან­დარ­ტს­ყვე­ლა­სას­ტუმ­
რო­აკ­მა­ყო­ფი­ლებს,­მე­ტიც,­არ­ის­სა­ოჯ­ახო­სას­ტუმ­რო­ები,­
კვლე­ვის­დროს­გა­მო­ყე­ნე­ბულ­იქ­ნა­თვი­სობ­რი­ვი­კვლე­ვის­ სა­დაც­ყვე­ლა­ნო­მერს­თა­ვი­სი­სვე­ლი­წერ­ტი­ლი­აქ­ვს.­
ნა­ხევ­რად­ სტრუქ­ტუ­რი­რე­ბუ­ლი­ კითხვა­რი,­ რის­ შე­დე­გა­
დაც­შეგ­როვ­და­ინ­ფორ­მა­ცია­საკ­ვლევ­სა­კითხთან­და­კავ­ ამ­ სას­ტუმ­რო­ებ­ში­ ღა­მის­თე­ვა­ კვე­ბის­ გა­რე­შე­ 30­ ლა­რი­
ში­რე­ბით.­ მაგ­რამ­ ვერ­ მო­ხერ­ხდა­ სრუ­ლი­ სტა­ტის­ტი­კუ­რი­ დან­ იწყე­ბა,­ ხო­ლო­ სა­უზ­მით­ 55­60­ ლა­რია­ კაც­ზე.­ თით­
მო­ნა­ცე­მე­ბის­ამ­ოღ­ება­და­სა­ჭი­რო­გახ­და­ამ­მო­ნა­ცე­მე­ბის­ ქმის­ ყვე­ლა­ სო­ჯა­ხო­ სას­ტუმ­რო­ სიღ­ნაღ­სა­ და­ ნუკ­რი­ან­ში­
აღ­ება­სიღ­ნა­ღის­ტუ­რიზ­მის­სამ­სა­ხუ­რის­ხელთ­არ­სე­ბუ­ლი­ თავს­იწ­ონ­ებს­კარ­გი­ხე­დე­ბით­ალ­აზ­ნის­ველ­სა­და­კავ­კა­
სტა­ტის­ტი­კი­დან,­რაც­მხო­ლოდ­2011­წლის­შემ­დეგ­გროვ­ სი­ონ­ზე,­მაგ­რამ­სიღ­ნა­ღის­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­მე­პატ­რო­ნე­ები­
დე­ბა.­ უჩ­ივი­ან­ კვად­რო­ციკ­ლე­ბის­ ხმა­ურს,­ ბარ­რეს­ტო­რე­ბი­დან­
გა­მო­სულ­ხმა­ურს.­უკ­ვე­მე­ორე­წე­ლია­მი­ღე­ბუ­ლი­კა­ნო­ნის­
სულ­ჩა­ტარ­და­15­ინ­ტერ­ვიუ­–­10­სიღ­ნაღ­ში­და­5­ნუკ­რი­ან­ არა­ეფ­ექ­ტუ­რო­ბა­ზეც­მსჯე­ლო­ბენ.
ში,­რად­გან­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­სხვა­სოფ­ლებ­ში­სა­ოჯ­ახო,­
სოფ­ლის­ტი­პის­სას­ტუმ­რო­ები­არ­არ­ის.­ კვლე­ვამ­გვიჩ­ვე­ნა,­რომ­სა­ოჯ­ახო­სას­ტუმ­რო­ებს­მხო­ლოდ­
ერ­თი­ღა­მის­და­უკ­ეთ­ეს­შემ­თხვე­ვა­ში­ორი­ღა­მის­ტუ­რის­
სიღ­რმი­სე­ულ­მა,­ ნა­ხევ­რად­ სტრუქ­ტუ­რი­რე­ბულ­მა­ გა­მო­ ტე­ბი­სტუმ­რო­ბენ­და­ამ­ის­მი­ზე­ზებ­საც­ას­ახ­ელ­ებ­ენ.­
კითხვამ­მოგ­ვცა­სა­შუ­ალ­ება­რეს­პონ­დენ­ტებს­და­მო­უკ­იდ­ ეს­მი­ზე­ზე­ბია­გა­სარ­თო­ბი­ად­გი­ლე­ბის­არ­ქო­ნა,­ღა­მის­ღო­
ებ­ლად,­სხვის­აზ­რის­გა­ზი­არ­ებ­ის­გა­რე­შე­ემ­სჯე­ლათ­თა­ვი­ ნის­ძი­ებ­ებ­ის­და­ბავ­შვთა­გა­სარ­თო­ბი­ცენ­ტრე­ბის­არ­არ­სე­
ანთ­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბებ­ზე,­ გა­მოწ­ვევ­ბზე,­ ნაკ­ლო­ვა­ნე­ბებ­სა­ ბო­ბა,­თვით­მმარ­თვე­ლო­ბის­მხრი­დან­ნაკ­ლე­ბი­ინ­ტე­რე­სი­
და­სა­მო­მავ­ლო­ხედ­ვებ­ზე.­ მო­იზ­იდ­ონ­სა­კუ­თარ­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ტუ­რის­ტე­ბი,­კულ­
ტუ­რუ­ლი­ღო­ნის­ძი­ებ­ებ­ის­ნაკ­ლე­ბო­ბა­ან­სუ­ლაც­არ­არ­სე­

27
ბო­ბა­(ერ­თი­ფეს­ტი­ვა­ლი­–­ქი­ზი­ყო­ბა­და­ერ­ოვ­ნუ­ლი­მუ­ზე­ თუ­ კა­ხე­თის­ სხვა­ რე­გი­ონ­ებ­ში­ ,,ღვი­ნის­ გზა“­ ერთ­ერთ­
უმ­ის­გა­მო­ფე­ნა­ვორ­ქშო­პე­ბი).­ წარ­მა­ტე­ბულ­ მარ­შუ­ტად­ ით­ვლე­ბა,­ ამ­ას­ ვერ­ ვიტყვით­
სიღ­ნა­ღის­მა­გა­ლით­ზე.­აქ­ტუ­რის­ტე­ბი­ბოდ­ბის­მო­ნას­ტრის,­
გა­ლავ­ნის­ და­ ლა­მა­ზი­ ხე­დე­ბი­სათ­ვის­ უფ­რო­ მო­დი­ან,­
სიღნაღის ტურისტული პოტენციალი რად­გან­სიღ­ნაღ­ში­ღვი­ნის­მარ­ნე­ბი,­ფაქ­ტობ­რი­ვად,­ერ­თი­
კახეთის ჭრილში ან­ორია.­2007­წლი­დან­2012­წლამ­დე­სიყ­ვა­რუ­ლის­ქა­ლაქ­
ში­ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ებ­და­24­სა­ათი­ანი­სა­ქო­წი­ნო­მომ­სა­ხუ­რე­
ბის­სახ­ლი.­შემ­დეგ­ეს­ფუნ­ქცია­იუს­ტი­ცი­ის­მომ­სა­ხუ­რე­ბის­
2011­ წლი­დან­ სიღ­ნაღ­ში­ ჩა­მომ­სვლელ­ ვი­ზი­ტორ­თა­ სტა­ სერ­ვის­ცენ­ტრებს­(ნუკ­რი­ან­სა­და­წნორ­ში)­გა­დე­ცათ,­ამ­იტ­
ტის­ტი­კა­ (მოგ­ვა­წო­და­ ტუ­რიზ­მის­ ცენ­ტრმა)­ მზარ­დი­ ტენ­ ომ­ამ­აქ­ტი­ვო­ბა­მაც­და­კარ­გა­იერ­სა­ხე.
დენ­ცი­ით­გა­მო­ირ­ჩე­ვა:
გა­მო­კითხვის­მა­სა­ლებ­ზე­დაყ­რდნო­ბით,­2017­წელს­სა­ოჯ­
ახო­ სას­ტუმ­რო­ებ­ში­ ღა­მის­ გამ­თევ­თა­ რიცხვი­ 7­ 200­ იყო.­
გა­მო­კითხვის­პე­რი­ოდ­ში­სა­უბ­რი­სას­გა­ირ­კვა,­რომ­მე­პატ­
წე­ლი ვი­ზი­ტო­რე­ბის­რა­ოდ­ენ­ობა
რო­ნე­ები­იძ­ულ­ებ­ულ­ნი­არი­ან,­შე­მო­სავ­ლე­ბის­სამ­სა­ხურს­
2011 2­358 ტუ­რის­ტე­ბის­ ზუს­ტი­ რიცხვი­ და­უმ­ალ­ონ,­ აგ­რეთ­ვე­ არ­ას­
2012 4­560 წორ­ინ­ფორ­მა­ცი­ას­აწ­ვდი­ან­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­ცენ­ტრს­–­არ­
2013 5­809 გვთხო­ვენ­რე­გუ­ლა­რუ­ლა­დო.­

2014 4­170 გა­მო­კითხუ­ლი­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ მე­პატ­რო­ნე­ები­ აღ­ნიშ­ნა­
2015 6­549 ვენ,­რომ­ყვე­ლა­ზე­მე­ტი­ვი­ზი­ტო­რი­ბო­ლო­სა­მი­წლის­გან­
2016 8­436 მავ­ლო­ბა­ში­რუ­სე­თი­დან,­უკ­რა­ინ­იდ­ან­და­პო­ლო­ნე­თი­დან­
ჰყავ­დათ.­ას­ევე­ვი­ზი­ტო­რე­ბი­გერ­მა­ნი­იდ­ან­და­საფ­რან­გე­
2017 8­982 თი­და­ნაც­სტუმ­რობ­დნენ.­

სიღ­რმი­სე­ული­ ინ­ტერ­ვიუებიდან­ გა­მოვ­ლინ­და­ ის­ ძი­რი­
ამ­ სტა­ტის­ტი­კუ­რი­ მო­ნა­ცე­მე­ბით­ თუ­ ვიმ­სჯე­ლებთ,­ თუ­ არ­ თა­დი­ მიმ­ზიდ­ვე­ლი­ ას­პექ­ტე­ბი,­ რომ­ლე­ბიც­ ხელს­ უწყობს­
ჩავ­თვლით­ 2014­ წელს,­ სიღ­ნაღ­ში­ ყო­ველ­წლი­ურ­ად­ სტა­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბას­ სიღ­
ბი­ლუ­რად­მზარ­დია­ტუ­რის­ტე­ბის­რიცხვი. ნაღ­ში.­პირ­ველ­რიგ­ში,­ეს­არ­ის­დი­დი­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­გან­
გან­სხვა­ვე­ბუ­ლი,­შე­და­რე­ბით­შდა­ბა­ლი­ღი­რე­ბუ­ლე­ბა.­მე­
ბო­ლო­ წლებ­ში­ სულ­ უფ­რო­ და­ უფ­რო­ იზ­რდე­ბა­ კა­ხე­თი­ ორე­ –­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ მომ­
სად­მი,­რო­გორც­ტუ­რის­ტუ­ლად­ყვე­ლა­ზე­სა­ინ­ტე­რე­სო­მხა­ ხმა­რებ­ლე­ბი­ ხში­რად­ სწო­რედ­ რომ­ ავ­თენ­ტუ­რი­ გა­მოც­
რი­სად­მი­ინ­ტე­რე­სი.­ამ­ას­მოწ­მობს­სიღ­ნა­ღის­ტუ­რის­ტუ­ლი­ დი­ლე­ბის­ მი­სა­ღე­ბად­ მი­დი­ან,­ ის­ინი­ ნაკ­ლე­ბად­ ითხო­ვენ­
ცენ­ტრი­დან­მი­ღე­ბუ­ლი­მო­ნა­ცე­მი,­რო­მელ­თა­მი­ხედ­ვი­თაც­ კომ­ფორ­ტის­მა­ღალ­დო­ნეს­და­სწო­რედ­ეს­თბი­ლი­სა­ოჯ­
სიღ­ნაღს­ 2016­2017­ წლებ­ში­ 70­ ქვეყ­ნი­დან­ სტუმ­რობ­დნენ.­ ახო­გა­რე­მო­ხიბ­ლავთ.­
პირ­ვე­ლი­ 10­ ქვეყ­ნის­ ჩა­მო­ნათ­ვა­ლი­ (შე­სა­ბა­მი­სი­ ტუ­რის­
ტე­ბის­რა­ოდ­ენ­ობ­ით),­სა­იდ­ან­აც­სიღ­ნაღ­ში­ტუ­რის­ტე­ბი­შე­
მო­ვიდ­ნენ,­ასე­გა­მო­იყ­ურ­ება:
დასკვნები და რეკომენდაციები
•­ სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ჩა­მო­სუ­ლი­უცხო­ელი­ტუ­რის­ტე­ბის­
ქვე­ყა­ნა 2016­წ 2017­წ
მხო­ლოდ­ მცი­რე­ ნა­წი­ლი­ ირ­ჩევს­ სიღ­ნაღს,­ რო­
1 რუ­სე­თი 2­420 2­353 გორც­და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის­ად­გილს;
2 პო­ლო­ნე­თი 1­424 1­289 •­ კვლე­ვი­სას­ გა­მო­იკ­ვე­თა­ სას­ტუმ­როს­ მე­პატ­რო­ნე­
3 გერ­მა­ნია 622 866 ებ­ის­ უნ­არ­ჩვე­ვე­ბის­ ნაკ­ლე­ბო­ბა.­ და­ბა­ლია­ მა­თი­
4 უკ­რა­ინა 560 515 ცოდ­ნა­კომ­პი­უტ­ერ­ის­მარ­კე­ტინ­გუ­ლი­მიზ­ნე­ბის­თვის­
გა­მო­ყე­ნე­ბის­თვალ­საზ­რი­სით.­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­
5 ის­რე­ლი 500 473
სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ მე­პატ­რო­ნე­ებს­ მხო­ლოდ­ სახ­ლთან­
6 ჩი­ნე­თი 238 294 ახ­ლოს­სურთ­მი­იღ­ონ­და­მა­ტე­ბი­თი­გა­ნათ­ლე­ბა­აღ­
7 საფ­რან­გე­თი 190 240 ნიშ­ნულ­სფე­რო­ში­და­ამ­ის­თვის­ის­ინი­ას­ახ­ელ­ებ­ენ­
სტუმ­რე­ბის­გან­მოწყვე­ტის­ფაქ­ტორს;
8 ინ­დო­ეთი 180 190
9 შვე­იც­არია 150 170 •­ ყვე­ლა­სას­ტუმ­რო­ში­სტან­დარ­ტე­ბი­სხვა­დას­ხვაა­და­
ის­ ძი­რი­თა­დად­ მე­პატ­რო­ნის­ გე­მოვ­ნე­ბა­სა­ და­ შე­
10 გა­ერ­თი­ან­ებ­ული­სა­მე­ფო 129 157 საძ­ლებ­ლო­ბა­ზეა­და­მო­კი­დე­ბუ­ლი;­

28
•­ კი­დევ­ ერთ­ გა­მოწ­ვე­ვად­ უცხო­ ენ­ის­ არ­ცოდ­ნა­ სა­ რო­ სივ­რცე­ები,­ სა­დაც­ ხე­ლო­ვა­ნე­ბი­ შეძ­ლე­ბენ­ გა­
ხელ­დე­ბა,­ რაც,­ მა­თი­ აზ­რით,­ ხელს­ უშ­ლით,­ რო­ აკ­ეთ­ონ­ გა­მო­ფე­ნე­ბი,­ ჩა­ატ­არ­ონ­ მას­ტერ­კლა­სე­ბი,­
გორც­ შე­სა­ბა­მის­ ინ­ტერ­ნეტ­ სა­იტ­ებ­ზე­ ლა­ვი­რე­ბა­ში,­ ჩა­მო­იყ­ვა­ნონ­ სა­მიზ­ნე­ აუდ­იტ­ორია,­ რაც­ გაზ­რდის­
ას­ევე­სტუმ­რის­გა­მას­პინ­ძლე­ბა­ში; სა­ოჯ­ახო­სას­ტუმ­რო­ში­დამ­რჩენ­თა­რიცხვს­და­გაზ­
რდის­სიღ­ნაღ­ში­ყოფ­ნის­დღე­ებ­ის­რა­ოდ­ენ­ობ­ას;
•­ გა­მო­კითხუ­ლი­ რეს­პონდენ­ტე­ბის­ დი­დი­ ნა­წი­ლი­
–­ 45%­ (მე­ტად­ ნუკ­რი­ან­ელ­ები,­ ნაკ­ლე­ბად­ სიღ­ნა­ •­ სა­ოჯ­ახო­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ მე­პატ­რო­ნე­ები­ აღ­ნიშ­ნა­
ღე­ლე­ბი)­აღ­ნიშ­ნავს,­რომ­სას­ტუმ­როს­ბიზ­ნე­სი­და­ ვენ,­რომ­მა­თი­სტუმ­რე­ბი­ხში­რად­უკ­მა­ყო­ფი­ლო­ები­
იწყო­კომ­პა­ნია­,,ელ­კა­ნას“­და­პროგ­რა­მა­,,აწ­არ­მოე­ ბრუნ­დე­ბი­ან­ აგ­რო­ბაზ­რი­დან,­ რო­მე­ლიც­ მო­უწყო­
სა­ქარ­თვე­ლოს“­ გრან­ტით,­ შემ­დგო­მი­ გან­ვი­თა­რე­ ბე­ლია.­არ­ადა,­ბა­ზა­რი­არ­ის­კულ­ტუ­რის­ნა­წი­ლი­და­
ბი­სათ­ვის­ კი­ და­ჭირ­დათ­ სეს­ხის­ აღ­ება­ ბან­კი­დან.­ მის­მოწყო­ბა­ზე­თვით­მმარ­თვე­ლო­ბა­უნ­და­ზრუ­ნავ­
20%­ამ­ბობს,­რომ­ის­ევ­იხ­დის­სეს­ხს­და­საპ­რო­ცენ­ დეს;­
ტო­გა­ნაკ­ვე­თი­იმ­დე­ნად­მა­ღა­ლია,­რომ­სხვა­ბიზ­ნე­
•­ ტუ­რიზ­მის­ სა­ხე­ობ­ებ­ის­ ერ­თფე­როვ­ნე­ბა­ –­ სა­თავ­
სის­ დაწყე­ბა­ და­ შემ­დგო­მი­ გა­ფარ­თო­ება­ მათ­თვის­
გა­და­სავ­ლო­ ტუ­რიზ­მის,­ ეთ­ნო­ტუ­რიზ­მის,­ ფოლ­
სე­რი­ოზ­ულ­ რის­კებ­თან­ არ­ის­ და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი.­ მა­
კსეგ­მენ­ტის­არ­არ­სე­ბო­ბა­ხელს­უშ­ლის­აქ­დამ­რჩენ­
გა­ლი­თად,­სა­იმ­ის­ოდ,­რომ­მო­იპ­ოვ­ონ­აგ­რო­გრან­
ტუ­რის­ტებს­ში­ნა­არ­სი­ან­ად­გა­ატ­არ­ონ­დღე­ები­სიღ­
ტი,­რომ­ჰქონ­დეთ­სა­კუ­თა­რი,­ეკ­ოლ­ოგი­ურ­ად­სუფ­
ნაღ­ში.­
თა­ პრო­დუქ­ტი,­ სა­ჭი­როა­ ერთ­ სივ­რცე­ში­ მი­ნი­მუმ­ 1­
ჰა­მი­წი­ნაკ­ვე­თის­ფლო­ბა.­ას­ეთი­ნაკ­ვე­თე­ბი­კი­მათ­ •­ ­ მი­უხ­ედ­ავ­ად­ იმ­ისა,­ რომ­ აღ­ნიშ­ნულ­ გა­მოწ­ვე­
არ­აქ­ვთ; ვებს­მხო­ლოდ­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­
მფლო­ბე­ლე­ბი­ ვერ­ გა­უმ­კლავ­დე­ბი­ან,­ შე­საძ­ლოა,­
•­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბის­ უმ­ეტ­ეს­ობა­ აღ­ნიშ­ნავს,­ რომ­
მათ­თვი­თო­ნაც­შექ­მნან­ის­ეთი­სერ­ვი­სე­ბი,­რომ­ლე­
სიღ­ნაღ­ში­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რა­ გა­
ბიც­გააუმჯობესებს­ტუ­რის­ტულ­გა­მოც­დი­ლე­ბას­და­
უმ­არ­თა­ვია.­ ტრან­სპორ­ტი­ (სა­მარ­შუ­ტო­ ტაქ­სე­ბი),­
ხელს­ შე­უწყობს­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ სექ­ტო­რის­ გან­ვი­თა­
რომ­ლებ­საც­ თბი­ლი­სი­დან­ მოჰ­ყავს­ ტუ­რის­ტი,­ არ­
რე­ბას.­
აკ­ომ­ფორ­ტუ­ლია,­ ზაფხულ­ში­ არ­ მუ­შა­ობს­ გაგ­რი­
ლე­ბის­სის­ტე­მე­ბი.­სა­მარ­შუ­ტო­ტაქ­სე­ბის­უმ­ეტ­ეს­ობა­ •­ ყო­ვე­ლი­ვე­ ზე­მოთ­ თქმუ­ლი­დან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­
მოძ­ვე­ლე­ბუ­ლია.­ცუ­დად­მოძ­რა­ობს­მუ­ნი­ცი­პა­ლუ­რი­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­შემ­დე­გი­რე­კო­მენ­და­ცი­ებ­ის­გათ­
ტრან­სპორ­ტი­ სოფ­ლებ­ში,­ მე­ზო­ბელ­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ ვა­ლის­წი­ნე­ბა:
ტეტ­ბში­კი­სა­ერ­თოდ­არც­და­დის,­თუ­არ­ჩავ­თვლით­ •­ სიღ­ნა­ღი­სა­ და­ მი­სი­ შე­მო­გა­რე­ნის­ კულ­ტუ­რის­ გა­
სიღ­ნა­ღი­თე­ლა­ვის­ სა­მარ­შრუ­ტო­ ავ­ტო­ბუსს,­ რო­ საც­ნო­ბად­(მუ­ზე­უმ­ები,­ის­ტო­რი­ული­სოფ­ლე­ბი)­ტუ­
მე­ლიც­ ძა­ლი­ან­ მოძ­ვე­ლე­ბუ­ლია­ და­ გა­უმ­არ­თა­ობ­ რის­ტუ­ლი­მარ­შუ­ტე­ბის­შედ­გე­ნა;
ის­ გა­მო­ გზა­ზე­ ხში­რად­ უწ­ევს­ გა­ჩე­რე­ბა.­ ამ­იტ­ომ­
სიღ­ნა­ღი­დან­ თე­ლავ­ში­ ჩას­ვლას­ სამ­ სა­ათს­ ან­დო­ •­ თა­ვი­სუ­ფა­ლი,­კულ­ტრუ­ლი­სივ­რცე­ებ­ის­შექ­მნა;
მებს.­ გა­უმ­არ­თა­ვი­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რა­ •­ შე­ღა­ვა­თი­ანი­ კრე­დი­ტის/გრან­ტე­ბის­ მე­ქა­ნიზ­მე­ბის­
გარ­კვე­ულ­წი­ლად­ ამ­ცი­რებს­ ტუ­რის­ტე­ბის­ მო­ტი­ვა­ შე­მუ­შა­ვე­ბა­და­გან­ხორ­ცი­ელ­ება;
ცი­ას­ ღა­მის­თე­ვით­ ეს­ტუმ­რონ­ სიღ­ნაღს,­ რომ­ მის­
ირ­გვლივ­ მდე­ბა­რე­ სოფ­ლე­ბის­ კულ­ტუ­რულ­ წარ­ •­ მუ­ნი­ცი­პა­ლუ­რი­ ტრან­სპორ­ტის­ მარ­შუ­ტე­ბის­ რე­გუ­
სულ­სა­ და­ ღირ­შე­სა­ნიშ­ნა­ობ­ებს­ გა­ეც­ნონ.­ გარ­და­ ლა­ცია;­
ამ­ისა,­არ­არ­სე­ბობს­ღა­მის­გა­სარ­თო­ბი­ად­გი­ლე­ბი,­ •­ ტუ­რიზ­მის­სხვა­დას­ხვა­სა­ხე­ობ­ის­გან­ვი­თა­რე­ბა;
რომ­ლე­ბიც­ხელს­არ­შე­უშ­ლი­და­ქა­ლა­ქის­ცხოვ­რე­
•­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ სტან­დარ­ტის­ გაც­ნო­ბა­ (ელ­კა­ნას­
ბას,­არც­ბავ­შვთა­გა­სარ­თო­ბი­ცენ­ტრე­ბია,­რაც­ბავ­
სტან­დარ­ტის­დამ­კვიდ­რე­ბა);
შვი­ანი­ტუ­რის­ტე­ბის­უკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბას­იწ­ვევს.­მუ­ნი­
ცი­პა­ლურ­ მუ­ზე­უმ­ებ­ში­ (სან­დრო­ ახ­მე­ტე­ლის,­ ვა­ნო­ •­ მომ­სა­ხუ­რე­ბის­ ხა­რის­ხის­ გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბა­ სა­ქა­ლაქ­
სა­რა­ჯიშ­ვი­ლის)­არ­არი­ან­უცხო­ურ­ენ­ოვ­ანი­გი­დე­ბი;­ თა­შო­რი­სო­ტრან­სპორ­ტზე;
•­ სიღ­ნაღ­ში­ან­მიმ­დე­ბა­რე­სოფ­ლებ­ში­არ­არ­ის­სა­ჯა­ •­ უცხო­ენ­ის­შემ­სწავ­ლე­ლი­კურ­სე­ბის­ორ­გა­ნი­ზე­ბა.

29
V რძის გადამამუშავებელი მცირე და საშუალო
ზომის საწარმოები კახეთის რეგიონში და
HACCP
ნა­ტა­ლია­ცის­კა­რიშ­ვი­ლი,
მე­დია­ცენ­ტრი­კა­ხე­თი

შესავალი
გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი­ იყო­ კვლე­ვის­ რა­ოდ­ენ­ობ­რი­ვი­ მე­თო­დი­
2020­წლი­დან­რძის­პრო­დუქ­ტე­ბის­მწარ­მო­ებ­ელ­მა­კომ­პა­ კითხვა­რის­სა­ფუძ­ველ­ზე.
ნი­ებ­მა­სა­წარ­მო­ებ­ში­საფ­რთხის­ან­ალ­იზ­ისა­და­კრი­ტი­კუ­
ლი­ სა­კონ­ტრო­ლო­ წერ­ტი­ლე­ბის­ (HACCP­ –­ Hazard­ Anal­ სიღ­რმი­სე­ული­ ინ­ტერ­ვიუები­ ჩა­ტარ­და­ კა­ხე­თის­ რე­გი­ონ­
ysis­ and­ Critical­ Control­ Point)­ სის­ტე­მა­ უნ­და­ და­ნერ­გონ.­ ის­3­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­მოქ­მე­დი­კა­ხე­თის­რე­გი­ონ­ში­რძის­
სა­ნი­ტა­რულ­ჰი­გი­ენ­ური­ სტან­დარ­ტე­ბის­ დაც­ვა­ სა­ვალ­დე­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ სა­წარ­
ბუ­ლო­­იქ­ნე­ბა­მცი­რე­სა­წარ­მო­ებ­ის­თვი­საც.­­­თუმ­ცა­უნ­და­ მო­ებ­ის­წარ­მო­მად­გენ­ლებ­თან.­ას­აკი­მერ­ყე­ობ­და­32­დან­
აღ­ინ­იშ­ნოს,­ რომ­ ამ­ სა­კითხებ­თან­ და­კავ­ში­რე­ბული­ კა­ 64­ წლამ­დე.­ HACCP­ის­ სის­ტე­მის­ სა­წარ­მო­ში­ და­ნერ­გვის­
ნონ­მდებ­ლო­ბით­ დად­გე­ნი­ლი­ წე­სე­ბის­ შე­სა­ხებ­ მე­წარ­მე­ შე­სა­ხებ­სა­წარ­მო­ებ­ის­წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბის­მუ­შა­ობ­ის­გა­
ებ­ის­ინ­ფორ­მი­რე­ბის­დო­ნე­და­ბა­ლია. მოც­დი­ლე­ბა­ და­ბა­ლია­ (სა­ფუძ­ვე­ლი:­ სიღ­რმი­სე­ული­ ინ­
ტერ­ვიუების­ან­ალ­იზი).­რეს­პონ­დენ­ტე­ბის­შერ­ჩე­ვა­მოხ­და­
შემ­დე­გი­კრი­ტე­რი­უმ­ებ­ით:­ვი­საც­სა­წარ­მო­ში­ჰას­პის­სის­
ტე­მა­ სრუ­ლად­ და­ ნა­წი­ლობ­რივ­ ჰქონ­დათ­ და­ნერ­გი­ლი.­
მიზნები და ამოცანები ას­ევე,­ ვინც­ ამ­ ეტ­აპ­ზე­ იწყებ­და­ აღ­ნიშ­ნულ­ სა­კითხზე­ მუ­
შა­ობ­ას.
წი­ნამ­დე­ბა­რე­კვლე­ვის­მი­ზა­ნია­კა­ხე­თის­რე­გი­ონ­ში­არ­
სე­ბუ­ლი­რძის­პრო­დუქ­ტე­ბის­მწარ­მო­ებ­ელი­კომ­პა­ნი­ებ­
აგ­რეთ­ვე,­სურ­სა­თის­ერ­ოვ­ნუ­ლი­სა­აგ­ენ­ტოს­კა­ხე­თის­რე­
ის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის,­სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­და­პრობ­ლე­მე­ბის­
გი­ონ­ული­ სამ­მარ­თვე­ლო­დან­ და­ სურ­სა­თის­ ერ­ოვ­ნუ­ლი­
შეს­წავ­ლა,­ რა­თა­ მოხ­დეს­ იმ­ გა­მოწ­ვე­ვე­ბის­ იდ­ენ­ტი­ფი­
სა­აგ­ენ­ტოს­ სურ­სა­თის­ უვ­ნებ­ლო­ბის­ დე­პარ­ტა­მენ­ტი­დან­
ცი­რე­ბა,­ რომ­ლე­ბიც­ მათ­ ექ­მნე­ბათ­ HACCP­ის­ სის­ტე­მის­
გა­მო­ვითხო­ვეთ­ ინ­ფორ­მა­ცია­ კა­ხე­თის­ რე­გი­ონ­ში­ რე­გის­
და­ნერ­გვი­სას­და­ამ­გა­მოწ­ვე­ვე­ბის­გა­დაჭ­რის­გზე­ბის­ძი­
ება. ტრი­რე­ბუ­ლი­რძი­სა­და­რძის­პრო­დუქ­ტე­ბის­გა­და­მა­მუ­შა­
ვე­ბელ­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სა­წარ­მო­ებ­ის­შე­სა­ხებ.

სიღ­რმი­სე­ული­ ინ­ტერ­ვიუებიდან­ გა­მომ­დი­ნა­რე­ შე­მუ­
მეთოდოლოგია შავ­და­ რე­კო­მენ­და­ცი­ები­ კომ­პა­ნი­ებ­ის,­ სა­ზო­გა­დო­ებ­რივ­
ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­ისა­ და­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ თვით­მმარ­თვე­ლო­
კვლე­ვის­ დროს­ გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი­ იყო­ პირ­ვე­ლა­დი­ და­ მე­ ბე­ბის­თვის.­ დო­კუ­მენ­ტს­ ერ­თვის­ მო­დე­რა­ტო­რის­ შე­ფა­სე­
ორ­ადი­ კვლე­ვის­ მე­თო­დე­ბი.­ შეგ­როვ­და­ საკ­მოდ­ ბევ­რი­ ბა­მო­ძი­ებ­ული­ინ­ფორ­მა­ცი­ისა­და­სიღ­რმი­სე­ული­ინ­ტერ­
ინ­ფორ­მა­ცია.­ კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ გა­მოვ­ლე­ნი­ლი­ მიგ­ნე­ ვიუების­ან­ალ­იზ­ის­შე­სა­ხებ.
ბე­ბი­სა­სარ­გებ­ლო­იქ­ნე­ბა­კა­ხე­თის­რე­გი­ონ­ში­რძის­გა­და­
მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სა­წარ­მო­ებ­ის­
თვის,­ვი­საც­სურს­და­ნერ­გოს­ჰას­პის­სის­ტე­მა­სა­წარ­მო­ში.­
რე­კო­მენ­და­ცი­ები­ ხელს­ შე­უწყობს­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ კვლევის შედეგები
ზო­მის­სა­წარ­მო­ებ­ის­მე­პატ­რო­ნე­ებს­მი­იღ­ოს­მე­ტი­კვა­ლი­
ფი­ცი­ური­რჩე­ვა. 2020­წლი­დან­HACCP­ის­სტან­დარ­ტე­ბის­დაც­ვა­მო­ეთხო­
ვე­ბა­ყვე­ლა­ტი­პის­სა­წარ­მოს,­მათ­შო­რის,­მცი­რე­მე­წარ­
ჩა­ტარ­და­5­სიღ­რმი­სე­ული­ინ­ტერ­ვიუ.­2­ინ­ტერ­ვიუ­ჩა­ტარ­ მე­ებს.­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბი­ ინ­ტერ­ვი­უში­ აცხა­დე­ბენ,­ რომ­ ამ­
და­ რძის­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბელ­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ ზო­მის­ კუთხით­ინ­ფორ­მი­რე­ბის­დო­ნე­და­ბა­ლია.­ის­ინი­ამ­მი­მარ­
სა­წარ­მო­ებ­ში,­ ვი­საც­ და­ნერ­გი­ლი­ აქ­ვს­ ჰას­პის­ სის­ტე­მა.­ თუ­ლე­ბით­აქ­ტი­ური­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­კამ­პა­ნი­ის­ჩა­ტა­რე­ბის­
ხო­ლო­ 3­ –­ რძის­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბელ­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ აუც­ილ­ებ­ლო­ბა­ზე­ მი­უთ­ით­ებ­ენ.­ ამ­ბო­ბენ,­ რომ­ მე­წარ­მე­
ზო­მის­ სა­წარ­მო­ებ­ში,­ ვი­საც­ არ­ აქ­ვს­ და­ნერ­გი­ლი­ ეს­ სის­ ებ­ის­ გარ­კვე­ულ­ ჯგუ­ფებს­ HACCP­ის­ შე­სა­ხებ­ არ­ სმე­ნია,­
ტე­მა.­ ინ­ტერ­ვიუები­ ძი­რი­თა­დად­ ჩა­ტარ­და­ სა­წარ­მო­ებ­ის­ არ­იცი­ან­სიტყვის­გან­მარ­ტე­ბა­და,­ამ­ას­თან,­ვინც­იც­ის,­რა­
მფლო­ბე­ლებ­თან­ან­ჰას­პის­ჯგუ­ფის­წარ­მო­მად­გე­ნელ­თან.­ მოთხოვ­ნებ­ზეა­სა­უბ­არი,­მა­ინც­ჭირ­დე­ბათ­დახ­მა­რე­ბა.

30
კვლე­ვის­შე­დე­გად­გა­მო­იკ­ვე­თა­ყვე­ლა­ზე­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ ამ­ჟა­მად­HACCP­ის­სის­ტე­მა­რძის­გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­მცი­
სა­კითხე­ბი.­ძი­რი­თა­დი­პრობ­ლე­მე­ბი,­რომ­ლე­ბიც­რეს­პონ­ რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­20­სა­წარ­მო­დან­სრუ­ლად­და­ნერ­
დენ­ტებს­აწ­უხ­ებთ,­არ­ის­შემ­დე­გი: გი­ლი­აქ­ვს­რვას,­ნა­წი­ლობ­რივ­და­ნერ­გი­ლი­–­სამს,­ხო­ლო­
ახ­ლა­ხან­და­იწყო­და­ნერ­გვა­ოთხმა­სა­წარ­მომ.­ამ­15­დან­
ა)­ HACCP­ის­ სტან­დარ­ტის­ და­ნერ­გვის­თვის­ სა­ჭი­როა­ რვა­სა­წარ­მო,­წე­ლი­წა­დის­3­სე­ზონ­ზე,­სა­შუ­ალ­ოდ,­ამ­უშ­ავ­
კვა­ლი­ფი­ცი­ური­ სა­კონ­სულ­ტა­ციო­ მომ­სა­ხუ­რე­ბის­ ებს­1000­ლიტრ­რძეს­დღე­ში,­ხო­ლო­და­ნარ­ჩე­ნი­7­კი­–­350­
მი­ღე­ბა.­მე­წარ­მე­ებ­ის­თქმით,­ხე­ლი­არ­მი­უწ­ვდე­ბათ­ დან­500­550­ლიტ­რამ­დე.­ზამ­თარ­ში­რძის­გა­და­მუ­შა­ვე­ბის­
სა­ჯა­რო­ და­წე­სე­ბუ­ლე­ბე­ბის­ თუ­ არ­ას­ამ­თავ­რო­ბო­ რა­ოდ­ენ­ობა­ კლე­ბუ­ლობს­ –­ მე­წარ­მე­ებ­ის­ გან­ცხა­დე­ბით,­
ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­ის,­ აგ­რეთ­ვე,­ ექ­სპერ­ტე­ბის­ შე­სა­ხებ,­ სა­შუ­ალო­ მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლი­ დღე­ში­ 200­350­ ლიტ­რამ­დე­ მერ­
ვინც­მუ­შა­ობს­აღ­ნიშ­ნულ­სა­კითხებ­ზე­და­შე­უძ­ლია­ ყე­ობს.
კონ­კრე­ტუ­ლი­დახ­მა­რე­ბა­გა­უწი­ოს­მე­წარ­მეს­წარ­
მო­ებ­ის­ პრო­ცეს­ში­ HACCP­ის­ სტან­დარ­ტე­ბის­ და­ სამ­მარ­თვე­ლოს­ ინ­ფორ­მა­ცი­ით,­ არ­არ­ეგ­ის­ტრი­რე­ბუ­ლი­
ნერ­გვი­სას; სა­წარ­მო­ებ­ის­ შე­სა­ხებ­ ოფ­იცი­ალ­ური­ სტა­ტის­ტი­კა­ არ­ არ­
ბ)­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ მე­წარ­მე­თა­ გა­ნათ­ლე­ბის­ სიმ­ სე­ბობს,­ თუმ­ცა­ სამ­მარ­თვე­ლო­ში­ ამ­ბო­ბენ­ და­ რეს­პონ­
წი­რე:­ ზო­გა­დად­ სურ­სა­თის­ უვ­ნებ­ლო­ბას­თან­ მი­ დენ­ტი­ მე­წარ­მე­ებ­იც­ ად­ას­ტუ­რე­ბენ,­ რომ­ მა­თი­ რა­ოდ­ენ­
მარ­თე­ბა­ში,­ ას­ევე­ HACCP­ის­ სის­ტე­მის­ და­ნერ­გვის­ ობა­ცო­ტა­არ­არ­ის.
შე­სა­ხებ;­
რეს­პონ­დენ­ტე­ბის­ აზ­რით,­ პრობ­ლე­მე­ბის­ სა­თა­ვე­ებია:­
კვლე­ვის­ სფე­როს­თან­ მი­მარ­თე­ბით­ მთა­ვარ­ გა­მოწ­ვე­ვე­ საკ­მა­რი­სი­ფი­ნან­სე­ბის­არ­ქო­ნა,­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ნაკ­ლე­ბო­
ბად­და­სა­ხელ­და: ბა­და­მოკ­ლე­დრო­ში­ბევ­რი­ვალ­დე­ბუ­ლე­ბის­შეს­რუ­ლე­ბა.

•­ მომ­ხმა­რებ­ლის­ ნაკ­ლე­ბი­ ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბა­ ფი­ნან­სე­ბის­ არ­ქო­ნა­ იწ­ვევს­ სა­წარ­მოს­ გა­და­ირ­აღ­ებ­ის­
რძი­სა­ და­ რძის­ პრო­დუქ­ტე­ბის­ უვ­ნებ­ლო­ბის­ შე­სა­ პრობ­ლე­მებს,­რაც­სა­ბო­ლო­ოდ­აის­ახ­ება­პრო­დუქ­ტის­ხა­
ხებ;­ რის­ხი­ან­ობ­აზე.­HACCP­პრინ­ცი­პე­ბი­მო­ითხოვს­საფ­რთხის­
•­ რძის­სა­წარ­მო­ებ­ში­კვა­ლი­ფი­ცი­ური­კად­რე­ბის­სიმ­ ან­ალ­იზ­სა­ და­ რის­კის­ შე­ფა­სე­ბას­ სის­ტე­მუ­რი­ მიდ­გო­მით.­
წი­რე;­ იგი­ მი­მარ­თუ­ლია­ არ­ამ­ხო­ლოდ­ სა­ბო­ლოო­ პრო­დუქ­ტის­
•­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­თან­შე­სა­ბა­მი­სო­ბი­სათ­ვის­დრო­ის­სიმ­ კონ­ტროლ­ზე,­ არ­ამ­ედ­ ბი­ოლ­ოგი­ური,­ ქი­მი­ური­ და­ ფი­ზი­
ცი­რე:­ იმ­ მე­წარ­მე­ებს,­ რო­მელ­თაც­ სურ­სა­თის­ ერ­ კუ­რი­ საფ­რთხე­ებ­ის­ წარ­მოქ­მნის­ წყა­რო­ებ­ის­ პრე­ვენ­ცი­
ოვ­ნუ­ლი­სა­აგ­ენ­ტოს­მი­ერ­მი­ეწ­ოდა­რე­კო­მენ­და­ცია­ აზე.
სა­წარ­მო­ში­ დარ­ღვე­ვე­ბის­ აღ­მო­საფხვრე­ლად,­ ეძ­
ლე­ვათ­2­კვი­რი­ანი­ვა­და,­რაც,­მა­თი­ვე­შე­ფა­სე­ბით,­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბი­ამ­ბო­ბენ,­რომ,­მა­გა­ლი­თად,­რძის­ხა­რის­
საკ­მა­რი­სი­არ­არ­ის; ხში­მჟა­ვი­ან­ობ­ის­დად­გე­ნას­სა­წარ­მო­ში­არ­სე­ბუ­ლი­აპ­არ­
•­ სა­წარ­მოს­გა­და­ირ­აღ­ებ­ის­ათ­ვის­სა­ჭი­რო­რე­სურ­სე­ ატ­ურ­ის­მეშ­ვე­ობ­ით­თა­ვად­ახ­ერ­ხე­ბენ.­ას­ევე,­სა­წარ­მო­ში­
ბის­არ­ქო­ნა; თა­ვად­ ად­გე­ნენ,­ რძეს­ წყა­ლი­ აქ­ვს­ თუ­ არა­ შე­რე­ული.­ იმ­
•­ სა­წარ­მო­ებ­ის­გა­რე­პე­რი­მეტ­რე­ბის­მოწყო­ბა. შემ­თხვე­ვა­ში,­ რო­დე­საც­ საქ­მე­ ეხ­ება­ რძის­ მიკ­რო­ბი­ოლ­
ოგი­ური­ პა­რა­მეტ­რე­ბის­ კვლე­ვებს,­ ბრუ­ცე­ლოზ­ზე­ შე­მოწ­
მე­ბა­სა­ და­ სხვა­ სა­ჭი­რო­ პრო­ცე­დუ­რებს,­ თბი­ლის­ში­ არ­
არსებული სიტუაციის ანალიზი სე­ბულ­ ლა­ბო­რა­ტო­რი­ებს­ მი­მარ­თა­ვენ.­ კვლე­ვას­ კერ­ძო­
კომ­პა­ნი­ის­ან­სა­ქარ­თვე­ლოს­გა­რე­მოს­დაც­ვი­სა­და­სოფ­
სურ­სა­თის­ ერ­ოვ­ნუ­ლი­ სა­აგ­ენ­ტოს­ კა­ხე­თის­ რე­გი­ონ­ული­ ლის­მე­ურ­ნე­ობ­ის­სა­მი­ნიტ­როს­ლა­ბო­რა­ტო­რი­ებს­უკ­ვე­თა­
სამ­მარ­თვე­ლო­დან­ და­ სურ­სა­თის­ ერ­ოვ­ნუ­ლი­ სა­აგ­ენ­ტოს­ ვენ.­მე­წარ­მე­ებ­ის­ინ­ფორ­მა­ცი­ით,­პრო­ცე­დუ­რე­ბის­გავ­ლა­
სურ­სა­თის­უვ­ნებ­ლო­ბის­დე­პარ­ტა­მენ­ტი­დან­გა­მოთხო­ვილ­ 3­ თვე­ში­ ერ­თხელ­ უწ­ევთ,­ რაც­ 300­ ლა­რი­ ჯდე­ბა­ (მა­გა­
ინ­ფორ­მა­ცი­აზე­ დაყ­რდნო­ბით,­ კა­ხე­თის­ რე­გი­ონ­ის­ 8­დან­ ლი­თად,­ რძის­ მიკ­რო­ბი­ოლ­ოგი­ურ­ კვლე­ვა­ 50­60­ ლა­რი­
6­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ (2­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ –­ ლა­გო­დეხ­სა­ ღირს).­ ის­ინი­ აღ­ნიშ­ნა­ვენ,­ რომ­ სა­ხელ­მწი­ფო­ ლა­ბო­რა­
და­სა­გა­რე­ჯო­ში­რძის­გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­სა­წარ­მო­ები­არ­ ტო­რი­ის­ მომ­სა­ხუ­რე­ბა­ შე­და­რე­ბით­ იაფია,­ ვიდ­რე­ კერ­
არ­ის)­რე­გის­ტრი­რე­ბუ­ლია­79­რძი­სა­და­რძის­პრო­დუქ­ტე­ ძო­ლა­ბო­რა­ტო­რი­ებ­ის­მომ­სა­ხუ­რე­ბა.­კა­ხე­თის­რე­გი­ონ­ში­
ბის­გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სა­წარ­ მსგავ­სი­ტი­პის­ლა­ბო­რა­ტო­რია/ფი­ლი­ალი­არ­არ­სე­ბობს.
მო.­აქ­ედ­ან­20­სა­წარ­მო­ახ­ორ­ცი­ელ­ებს­ნედ­ლი­რძის­თერ­
მულ­და­მუ­შა­ვე­ბას,­სა­წარ­მო­ებ­ის­სხვა­ნა­წი­ლი­დი­დი­ხნის­
გა­ჩე­რე­ბუ­ლია,­ ნა­წი­ლი­ კი­ დრო­ებ­ით­ არ­ მუ­შა­ობს­ (2018­ ინფორმაციაზე ხელმისაწვდომობის
წლის­მა­ის­ის­მო­ნა­ცე­მე­ბი). ნაკლებობა
სურ­სა­თის­ უვ­ნებ­ლო­ბის­ დე­პარ­ტა­მენ­ტის­ წარ­მო­მად­გენ­
ლის­გან­ცხა­დე­ბით,­სტა­ტის­ტი­კა­ცვა­ლე­ბა­დია.­ერ­თი­თვის­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ ნაკ­ლებ­ლო­ბა­ იწ­ვევს­ სა­ჭი­რო­ დო­კუ­მენ­
შემ­დეგ,­ შე­საძ­ლოა,­ მო­ნა­ცე­მე­ბი­ შემ­ცირ­დეს­ ან­ გა­იზ­არ­ ტა­ცი­ის­ დრო­ულ­ად­ ვერ­შეგ­რო­ვე­ბას,­ შე­სას­რუ­ლე­ბე­ლი­
დოს. სა­მუ­შაოების­ დრო­ში­ გა­წელ­ვას,­ უხ­არ­ის­ხო­ პრო­დუქ­ტის­

31
წარ­მო­ებ­ას,­ HACCP­ის­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ით­ შე­სას­რუ­ლე­ბე­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბი­ამ­ბო­ბენ,­რომ­სა­ხელ­მწი­ფო­გარ­კვე­ული­
ლი­სა­მუ­შაოების­თა­ნა­მიმ­დევ­რო­ბის­დარ­ღვე­ვას,­ნაკ­ლებ­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ის­მოგ­ვა­რე­ბა­ში­ხელს­უნ­და­უწყობ­დეს.­მცი­
კონ­ტაქ­ტებს. რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სა­წარ­მო­ებ­ის­წარ­მო­მად­გენ­ლებს­
მი­აჩ­ნი­ათ,­ რომ­ რე­გუ­ლა­ცი­ები,­ რო­მე­ლიც­ 2020­ წლამ­დეა­
რეს­პონ­დენ­ტე­ბის­თქმით,­ას­ევე­ერთ­ერ­თი­გა­და­უჭ­რე­ლი­ და­სა­ნერ­გი,­ვერ­მო­ეს­წრე­ბა.
პრობ­ლე­მა­ მომ­ხმა­რებ­ლის­ არა­ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბა­ცაა.­
ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლი­მომ­ხმა­რებ­ლის­გა­რე­შე­სურ­სა­თის­უვ­ „ჩვენ­თვის­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ ხელ­შეწყო­ბა.­ გარ­კვე­ულ­წი­
ნებ­ლო­ბის­მოთხოვ­ნე­ბის­სრულ­ყო­ფი­ლი­შეს­რუ­ლე­ბა­შე­ ლად­ სა­ხელ­მწი­ფო­ ხელს­ უნ­და­ გვიწყობ­დეს,­ რომ­ ჰას­პის­
უძ­ლე­ბე­ლია. სის­ტე­მის­ ძი­რი­თა­დი­ პრინ­ცი­პე­ბი­ დავ­ნერ­გოთ­ რა­თა­ სა­
წარ­მო­ არ­ გა­ჩერ­დეს.­ ან­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ობს­ სა­მი­ნიტ­რო­
„ძა­ლი­ან­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ქო­ნა­იმ­სა­კითხზე,­ ავ­რცე­ლებ­დეს­ დე­ტა­ლურ­ ინ­ფორ­მა­ცი­ას­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ის­
რა­საც­აკ­ეთ­ებ.­თუ­ვერ­ერ­კვე­ვი,­ვერ­აწ­არ­მო­ებ­ხა­რის­ხი­ან­ შე­სა­ხებ.­ძა­ლი­ან­რთუ­ლია­გრან­ტის­მო­პო­ვე­ბაც,­რომ­ვინ­
და­სან­დო­პრო­დუქ­ცი­ას,­რთუ­ლი­იქ­ნე­ბა­მი­სი­რე­ალ­იზ­აცი­აც­ მე­ დაგ­ვეხ­მა­როს­ სტან­დარ­ტებ­თან­ და­ახ­ლო­ებ­აში,“­ –­ სა­
სა­ზო­გა­დო­ებ­ის­ფარ­თო­ფე­ნებ­ში.­კი­დევ­ცალ­კე­პრობ­ლე­მაა­ წარ­მოს­მე­პატ­რო­ნე­დე­დოფ­ლის­წყა­რო­დან.­მას­სა­წარ­მო­
მომ­ხმა­რე­ბე­ლე­ბის­ არა­ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბა,­ რომ­ლე­ბიც­ ში­ამ­დრომ­დე­არ­აქ­ვს­და­ნერ­გი­ლი­HACCP­ის­სის­ტე­მა­და­
ხში­რად­ არ­არ­ეგ­ეს­ტრი­რე­ბუ­ლი­ სა­წარ­მო­ებ­ის­ მი­ერ­ წარ­ იწყებს­ამ­სა­კითხზე­მუ­შა­ობ­ას.
მოეულ­ პრო­დუქ­ტს­ ყი­დუ­ლო­ბენ,“­ –­ სა­წარ­მოს­ მე­პატ­რო­ნე­
გურ­ჯა­ან­იდ­ან,სა­წარ­მოს­აქ­ვს­გრძელ­ვა­დი­ანი­აღი­არ­ება. ევ­რო­პულ­სტან­დარ­ტებ­თან­და­ახ­ლო­ება­გან­სა­კუთ­რე­ბით­
მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ მე­წარ­მე­ებ­ის­თვი­საა­ მტკივ­ნე­ული.­
მე­წარ­მე­ები­ სა­უბ­რო­ბენ,­ რომ­ მოკ­ლე­ დრო­ში­ გარ­კვე­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბის­ აზ­რით,­ ზე­მოთ­ ჩა­მოთ­ვლი­ლი­ პრობ­
ული­ ვალ­დე­ბუ­ლე­ბე­ბის­ შეს­რუ­ლე­ბა­ უჭ­ირთ.­ ეს­ კი­ ხში­ ლე­მუ­რი­ სა­კითხე­ბი­ დიდ­ გავ­ლე­ნას­ ახ­დენს­ აღ­ნიშ­ნუ­ლი­
რად­ იწ­ვევს­ სა­ვალ­დე­ბუ­ლო­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ის­ დარ­ღვე­ვას,­ სფე­როს­გან­ვი­თა­რე­ბა­სა­და­HACCP­ის­სის­ტე­მის­და­ნერ­
სა­წარ­მოს­და­ჯა­რი­მე­ბას,­მუ­შა­ობ­ის­პრო­ცე­სის­შე­ჩე­რე­ბას,­ გვა­ზე.­მა­თი­თქმით,­ყვე­ლა­პრობ­ლე­მას­თან­ერ­თად,­მნიშ­
ნაკ­ლე­ბად­ხა­რის­ხი­ანი­პრო­დუქ­ტის­წარ­მო­ებ­ასა­და­სან­ ვნე­ლო­ვა­ნი­გა­მოწ­ვე­ვაა­არ­არ­ეგ­ის­ტრი­რე­ბუ­ლი­სა­წარ­მო­
დო­ობ­ის­და­კარ­გვას. ებ­ის­სა­კითხიც.­

„ჩე­მი­ აზ­რით,­ ფი­ნან­სე­ბი­დან­ გა­მომ­დი­ნა­რე­ობს­ ძი­რი­თა­დი­ „ჩვენს­ მი­ერ­ წარ­მო­ებ­ული­ პრო­დუქ­ცია­ შე­და­რე­ბით­ ძვი­
პრობ­ლე­მე­ბი,­ რა­საც­ მოყ­ვე­ბა­ შემ­დეგ­ ბევ­რი­ რე­გუ­ლა­ცი­ის­ რია,­რად­გან­HACCP­ის­ვი­ყე­ნებთ­სა­სურ­სა­თო­ჯაჭ­ვში,­პირ­
შე­უს­რუ­ლებ­ლო­ბა.­ რო­დე­საც­ საკ­მა­რი­სი­ თან­ხა­ გაქ­ვს,­ არ­ ვე­ლა­დი­წარ­მო­ებ­იდ­ან­სა­ბო­ლოო­მომ­ხმა­რებ­ლამ­დე.­ჩვე­ნი­
ნერ­ვი­ულ­ობ­ სა­ვალ­დე­ბუ­ლო­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ზე,­ და­იქ­ირ­ავ­ებ­ პრო­დუქ­ცია­შე­და­რე­ბით­ძვი­რია,­თუმ­ცა­ბა­ზა­რი­უკ­ონ­ტრო­
სპე­ცი­ალ­ის­ტს­ან­სტაფს­გა­და­ამ­აზ­ად­ებ,­ბევ­რი­სა­შუ­ალ­ებ­ის­ ლოა­ და­ არ­არ­ეგ­ის­ტრი­რე­ბუ­ლი­ სა­წარ­მო­ებ­ის­ მი­ერ­ წარ­
გა­მო­ნახ­ვაა­შე­საძ­ლე­ბე­ლი,“­­სა­წარ­მოს­მე­პატ­რო­ნე­თე­ლა­ მო­ებ­ული­პრო­დუქ­ტის­სიიაფის­გა­მო­კონ­კუ­რენ­ტუ­ნა­რი­ანი­
ვი­დან.­მას­და­ნერ­გი­ლი­აქ­ვს­ჰას­პის­სის­ტე­მა.­სა­წარ­მოს­აქ­ გა­რე­მო­ ვერ­ იქ­მნე­ბა.­ მო­სახ­ლე­ობ­აში,­ რო­მე­ლიც­ არ­ არ­ის­
ვს­გრძელ­ვა­დი­ანი­აღი­არ­ება. ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლი­ჰას­პის­სის­ტე­მის­ძი­რი­თად­პრინ­ცი­პებ­ზე­
და­ჯან­მრთე­ლო­ბის­თვის­უს­აფ­რთხო­სურ­სათ­ზე,­მოთხოვ­ნა­
„ძა­ლი­ან­ ბევ­რი­ რე­კო­მენ­და­ციაა­ შე­სას­რუ­ლე­ბე­ლი­ მოკ­ლე­ ჩვენს­პრო­დუქ­ცი­აზე­და­ბა­ლია.­რომ­არ­შეგ­ვქნო­დეს­მა­ღა­
დრო­ში,­ას­ევე­სურ­სა­თის­ერ­ოვ­ნუ­ლი­სა­აგ­ენ­ტო­მა­შინ­ვე­აჯ­ ზი­ებ­სა­და­მარ­კე­ტებ­ში,­ად­გი­ლობ­რივ­ბაზ­რებ­ზე­ვერ­გავ­ყი­
არ­მებს­სა­წარ­მოს­თუ­არ­გვაქ­ვს­შეს­რუ­ლე­ბუ­ლი.­ყვე­ლა­ფე­ დით,“­–­სა­წარ­მოს­მე­პატ­რო­ნე­დე­დოფ­ლის­წყა­რო­დან.­მას­
რი­მა­ინც­ფი­ნან­სებს­და­დროს­უკ­ავ­შირ­დე­ბა,“­–­სა­წარ­მოს­ სა­წარ­მო­ში­და­ნერ­გი­ლი­აქ­ვს­HACCP­ის­სის­ტე­მა.­
მე­პატ­რო­ნე­დე­დოფ­ლის­წყა­რო­დან.­მას­სა­წარ­მო­ში­დაწყე­
ბუ­ლი­აქ­ვს­HACCP­ის­სის­ტე­მის­და­ნერ­გვა. საფ­რთხის­ ან­ალ­იზ­ისა­ და­ კრი­ტი­კუ­ლი­ სა­კონ­ტრო­ლო­
წერ­ტი­ლე­ბის­ სის­ტე­მის­ პრინ­ცი­პე­ბის­ და­ნერ­გვა­ სა­ვალ­
გარ­და­ამ­პრობ­ლე­მე­ბი­სა,­რძის­გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­მცი­ დე­
ბუ­ლოა­ რო­გორც­ მსხვილ,­ ას­ევე­ მცი­რე­ სა­წარ­მო­ებ­
რე­და­სა­შუ­ალო­ზო­მის­სა­წარ­მო­ებ­ის­მე­პატ­რო­ნე­ები­ყუ­ ში.­ HACCP­ის­ სის­ტე­მის­ და­ნერ­გვამ­ უნ­და­ უზ­რუნ­ველ­ყოს­
რადღე­ბას­ ამ­ახ­ვი­ლე­ბენ­ მან­ქა­ნა­მა­ცივ­რის,­ სა­წარ­მოო­ სურ­სათ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ რის­კე­ბის­ მი­ნი­მი­ზა­ცია.­ რეს­პონ­
და­ნად­გა­რე­ბი­სა­და­გა­რე­პე­რი­მეტ­რე­ბის­მოწყო­ბის­სირ­ დენ­ტე­ბის­ აზ­რით,­ HACCP­ის­ სის­ტე­მა­ გა­მო­იყ­ენ­ება­ წარ­
თუ­ლე­ზეც.­ამ­ბო­ბენ,­რომ­სა­წარ­მო­ში­HACCP­ის­სპე­ცი­ალ­ მო­ებ­ის,­შე­ნახ­ვი­სა­და­მი­წო­დე­ბის­ნე­ბის­მი­ერ­ეტ­აპ­ზე.­რეს­
ის­ტე­ბის­გა­დამ­ზა­დე­ბის­გა­რე­შე­არ­აფ­ერი­გა­მო­ვა. პონ­დენ­ტე­ბის­ნა­წი­ლის­მო­საზ­რე­ბით,­მი­უხ­ედ­ავ­ად­იმ­ისა,­
რომ­ რეგ­ლა­მენ­ტი­ ძა­ლა­ში­ 2015­ წელს­ შე­ვი­და,­ სის­ტე­მა­
„ჰას­პის­ სის­ტე­მის­ და­ნერ­გვა­ და­ გა­მო­ყე­ნე­ბა­ მო­ითხოვს­ მოქ­ნი­ლი­ვერ­გახ­და.­
ხელ­მძღვა­ნე­ლო­ბის­ სრულ­ ვალ­დე­ბუ­ლე­ბას­ და­ მე­ნეჯ­მენ­
ტი­სა­და­სა­მუ­შაო­ძა­ლის­სრულ­ჩარ­თვას­ამ­სის­ტე­მა­ში.­იმ­ „პო­ტენ­ცი­ური­საფ­რთხე­ებ­ის­წი­ნას­წარ­გა­მოვ­ლე­ნას­ძა­ლი­
დე­ნი­პრობ­ლე­მუ­რი­სა­კითხია­გა­და­საჭ­რე­ლი,­რომ­ერ­თი­ან­ ან­ დი­დი­ მნიშ­ვნე­ლო­ბა­ აქ­ვს­ რა­თა­ შევ­ძლოთ­ მი­სი­ შემ­ცი­
ორი­ად­ამი­ანი­საკ­მა­რი­სი­არ­არ­ის,“­–­სა­წარ­მოს­მე­პატ­რო­ რე­ბა­ ან­ პრე­ვენ­ცია­ წარ­მო­ებ­ის­ ნე­ბის­მი­ერ­ ეტ­აპ­ზე.­ მო­უფ­
ნე­ თე­ლა­ვი­დან.­ მას,­ სა­წარ­მო­ში­ ამ­ დრომ­დე­ არ­ აქ­ვს­ და­ რთხი­ლებ­ლო­ბამ,­ შემ­თხვე­ვი­თო­ბამ­ ან­ სხვა­ გა­რე­მო­ებ­ამ­
ნერ­გი­ლი­ HACCP­ის­ სის­ტე­მა.­ სურს,­ რომ­ და­იწყოს­ ამ­ სა­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია,­ სა­ბო­ლოო­ პრო­დუქ­ტის­ და­ბინ­ძუ­რე­ბა­ გა­
კითხზე­მუ­შა­ობა.­ მო­იწ­ვი­ოს.­პრო­დუქ­ტის­უვ­ნებ­ლო­ბის­თვის­კრი­ტი­კულ­წერ­

32
ტი­ლებ­ზე­ მუდ­მი­ვი­ კონ­ტრო­ლი­ უნ­და­ გან­ხორ­ცი­ელ­დეს.­ •­ ტე­ლე­ვი­ზი­ებ­ში­ გა­დი­ოდ­ეს­ სა­ინ­ფორ­მა­ციო­ ვი­დეო­
მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­მე­წარ­მე­ებ­ის­გზა­ჰას­პის­გრძელ­ვა­დი­ან­ რგო­ლე­ბი­ეტ­აპ­ებ­ის­მი­ხედ­ვით­HACCP­ის­სის­ტე­მის­
აღი­არ­ებ­ამ­დე­ ძა­ლი­ან­ რთუ­ლია.­ 2020­ წლის­თვის­ ყვე­ლას­ და­ნერ­გვის­შე­სა­ხებ­–­რას­ით­ვა­ლის­წი­ნებს­კა­ნონ­
უნ­და­ჰქონ­დეს­და­ნერ­გი­ლი­ეს­სის­ტე­მა,­თუ­არ­ადა,­ფაქ­ტობ­ მდებ­ლო­ბა,­ რო­მე­ლი­ რე­გუ­ლა­ცი­ის­ რო­დის­ არ­ის­
რი­ვად,­სა­წარ­მო­ფუნ­ქცო­ნი­რე­ბას­შეწყვეტს.­საფ­რთხე­ებ­ის­ შე­სას­რუ­ლე­ბე­ლი­და­სხვა;
აღ­მო­საფხვრე­ლად,­შე­სამ­ცი­რებ­ლად­და­გა­სა­კონ­ტრო­ლებ­
•­ მე­ტი­ ორ­გა­ნი­ზა­ცია­ მუ­შა­ობ­დეს­ აღ­ნიშ­ნულ­ სა­
ლად,­სურ­სა­თის­შეგ­რო­ვე­ბის­ან­გა­და­მუ­შა­ვე­ბის­ნე­ბის­მი­ერ­
ეტ­აპ­ზე­კონ­ტრო­ლი­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია,­რა­საც­მცი­რე­და­სა­ კითხებ­ზე,­ რა­თა­ ჰქონ­დეთ­ მეტ­ ტრე­ნინ­გებ­ზე­ დას­
შუ­ალო­ მე­წარ­მე­ებ­ის­ დი­დი­ ნა­წი­ლი­ ფი­ნან­სე­ბის­ არ­ქო­ნის­ წრე­ბის­სა­შუ­ალ­ება;
გა­მო­ვერ­ახ­ერ­ხებს,“­­ას­აწ­არ­მოს­მე­პატ­რო­ნე­თე­ლა­ვი­დან.­ •­ ჰქონ­დეთ­ წვდო­მა­ იმ­ პი­როვ­ნე­ბებ­თან,­ ვის­თა­ნაც­
მას­ სა­წარ­მო­ში­ დაწყე­ბუ­ლი­ აქ­ვს­ HACCP­ის­ სის­ტე­მის­ და­ შე­უძ­ლი­ათ­ გაიარონ­ კონ­სულ­ტა­ცია­ კონ­კრე­ტულ­
ნერ­გვა. სა­კითხებ­ზე;
•­ ხელ­მი­საწ­ვდო­მი­იყ­ოს­ე.წ.­მო­სამ­ზა­დე­ბე­ლი­პროგ­
რო­დე­საც­ სა­ქარ­თვე­ლო­დან­ ევ­რო­კავ­შირ­ში­ ცხო­ვე­ლუ­რი­ რა­მე­ბი,­რა­თა­HACCP­ის­­სის­ტე­მის­და­ნერ­გვა­შე­და­
წარ­მო­შო­ბის­ პრო­დუქ­ტე­ბის­ ექ­სპორ­ტი­ და­იწყე­ბა,­ ერთ­ რე­ბით­გაიოლდეს;
ერ­თი­მოთხოვ­ნა­იქ­ნე­ბა­HACCP­ის­სერ­ტი­ფი­კა­ტის­ქო­ნა.­ •­ ჰქონ­დეთ­ ინ­ფორ­მა­ცია­ ფი­ნან­სურ­ სა­კითხებ­თან­
ამ­ ეტ­აპ­ზე,­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ ბიზ­ნე­სის­ წარ­მო­მად­გენ­ და­კავ­ში­რე­ბით­ –­ ვის­ შე­უძ­ლია­ მა­თი­ დახ­მა­რე­ბა,­
ლებს­საფ­რთხის­ან­ალ­იზ­ისა­და­კრი­ტი­კუ­ლი­სა­კონ­ტრო­ ვის­მი­მარ­თონ.
ლო­ წერ­ტი­ლე­ბის,­ რო­გორც­ ტერ­მი­ნის­ ახ­სნა­ უჭ­ირთ.­ ამ­
ბო­ბენ,­რომ­ბევ­რი­არ­აფ­ერი­სმე­ნი­ათ­ამ­ის­შე­სა­ხებ.­ „ვი­ცით,­ რომ­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ სტან­დარ­ტე­ბის­ შე­მუ­შა­ვე­ბა­
და­დაც­ვა.­თუმ­ცა,­ძა­ლი­ან­რთუ­ლია­ფი­ნან­სუ­რი­დახ­მა­რე­
„ერ­თმა­ნე­თის­გან­ ვი­გებ­დით­ ხოლ­მე,­ თუ­ რო­მელ­მა­ მე­ ბის­გა­რე­შე,­მა­გა­ლი­თად,­სა­წარ­მოს­გა­დაიარაღება,­ჰას­პის­
წარ­მემ­ რა­ გა­აკ­ეთა,­ ვის­ მი­მარ­თა,­ კონ­სულ­ტა­ცია­ ვის­თან­ ჯგუ­ფის­თვის­ სა­ჭი­რო­ ტრე­ნინ­გე­ბის­ ჩა­ტა­რე­ბა­ ან­ კვა­ლი­
გაიარა,­თა­ნამ­შრომ­ლე­ბი­ტრე­ნინ­გზე­სად­გა­აგ­ზავ­ნა­და­ასე­ ფი­კა­ცი­ის­ ამ­აღ­ლე­ბა­ საზღვარ­გა­რეთ.­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­
შემ­დეგ.­ინ­ტერ­ნე­ტი­ყვე­ლას­არ­აქ­ვს­სოფ­ლებ­ში­და­ის­ედ­აც,­ ბიზ­ნესს­ ხე­ლი­ არ­ მი­უწ­ვდე­ბა­ სა­ჭი­რო­ ფი­ნან­სებ­ზე,­ რომ­
რომც­ჰქონ­დეთ,­არ­იცი­ან­სად­წა­იკ­ითხონ,­სად­ნა­ხონ­ინ­ კონ­კუ­რენ­ცია­ გა­უწი­ოს­ უზ­არ­მა­ზარ­ კომ­პა­ნი­ებს.­ სა­ჭი­როა­
ფორ­მა­ცი­ები.­ახ­ლა­შე­და­რე­ბით­უკ­ეთ­ვფლობთ­ინ­ფორ­მა­ მიკ­ვლე­ვა­დო­ბის­და­ნერ­გვა,­სურ­სა­თის­შე­ნახ­ვი­სა­და­მომ­
ცი­ას,­მაგ­რამ­ის­ეთ­ამ­ომ­წუ­რავ­მა­სა­ლას­ან­გზამ­კვლევს­მა­ ზა­დე­ბის­ სა­თა­ნა­დო­ ტემ­პე­რა­ტუ­რუ­ლი­ რე­ჟი­მის­ დაც­ვა­ და­
ინც­ვერ­ნა­ხავთ,­რომ­სხვი­სი­დახ­მა­რე­ბა­ან­კონ­სულ­ტა­ცია­ კონ­ტრო­ლი;­მა­ღა­ლია­მოთხოვ­ნე­ბი­სა­წარ­მოს­ტე­რი­ტო­რი­
არ­ დაგ­ჭირ­დეთ.­ ვფიქ­რობ,­ რომ­ სურ­სა­თის­ ერ­ოვ­ნულ­ სა­ ის­ად­მი,­ გა­რე­ პე­რი­მეტ­რის­ მოწყო­ბა­ზე­ და­ კი­დევ­ სხვა­ სა­
აგ­ენ­ტოს­მივ­მარ­თო­დახ­მა­რე­ბის­თვის­და­შემ­დეგ­მას,­ვინც­ კითხე­ბი,“­­სა­წარ­მოს­მე­პატ­რო­ნე­თე­ლა­ვი­დან.­მას­სა­წარ­
და­ნერ­გა­ეს­სის­ტე­მა­და­წარ­მა­ტე­ბით­მუ­შა­ობს,“­–­სა­წარ­მოს­ მო­ში­ამ­დრომ­დე­არ­აქ­ვს­და­ნერ­გი­ლი­HACCP­ის­სის­ტე­მა,­
მე­პატ­რო­ნე­თე­ლა­ვი­დან.­მას­სა­წარ­მო­ში­ამ­დრომ­დე­არ­აქ­ მაგ­რამ­სურს,­რომ­და­იწყოს­ამ­სა­კითხზე­მუ­შა­ობა.­
ვს­და­ნერ­გი­ლი­HACCP­ის­სის­ტე­მა,­მაგ­რამ­სურს,­რომ­და­
იწყოს­ამ­სა­კითხზე­მუ­შა­ობა. კვლე­ვის­ დროს­ გა­მოვ­ლე­ნილ­ მიგ­ნე­ბებ­ზე­ დაყ­რდნო­ბით­
კვლე­ვის­ ავ­ტო­რე­ბის­ მი­ერ­ შე­მუ­შავ­და­ გარ­კვე­ული­ რე­
სა­ერ­თო­ ჯამ­ში,­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბის­ აზ­რით,­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ კო­მენ­და­ცი­ები­ რძის­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­ სა­წარ­მო­ებ­ის,­
ნია,­რომ: სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი­ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­ისა­ და­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­
თვით­მმარ­თვე­ლო­ბის­მი­მართ.­

რეკომენდაციები უვ­ნებ­ლო­ბას­თან­და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი­რის­კე­ბის­ეფ­ექ­
ტი­ან­ად­მარ­თვა­და­მი­ნი­მუ­მამ­დე­დაყ­ვა­ნა;
რე­კო­მენ­და­ცი­ები­რძის­გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი •­ ბა­ზარ­ზე­სან­დო­კომ­პა­ნი­ის­სა­ხე­ლის­დამ­კვიდ­რე­ბა;
სა­წარ­მო­ებ­ის­თვის: •­ რე­გუ­ლა­რუ­ლი­ ტრე­ნინ­გე­ბი­ მათ­თვის,­ ვი­საც­ უკ­ვე­
და­ნერ­გი­ლი­აქ­ვს­HACCP­ის­სის­ტე­მა;
•­ სურ­სა­თის­ უვ­ნებ­ლო­ბის­ სტან­დარ­ტე­ბის­ და­ნერ­გვა­ •­ სის­ტე­მის­ და­ნერ­გვის­თვის­ სა­ჭი­რო­ რე­სურ­სე­ბის­
2020­წლამ­დე; (ფი­ნან­სუ­რი,­ად­ამი­ან­ური,­ტექ­ნი­კუ­რი)­მო­ძი­ება;
•­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ სა­წარ­მო­ებ­ის­ სწრაფ­ვა­ მსხვი­ლი­ •­ სა­რე­ალ­იზ­აციო­ქსე­ლის,­ბაზ­რის­შეს­წავ­ლა.
კომ­პა­ნი­ებ­ის­თვის­მიმ­წო­დებ­ლო­ბის­კენ;
•­ სა­წარ­მოო­ნარ­ჩე­ნე­ბის­შემ­ცი­რე­ბა;
•­ პერ­სო­ნა­ლის­ პრო­დუქ­ტუ­ლო­ბის­ გაზ­რდა,­ მო­ტი­ვა­ რე­კო­მენ­და­ცი­ები­სა­ზო­გა­დო­ებ­რივ­ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­ის­თვის:
ცი­ის­ამ­აღ­ლე­ბა;
•­ ზედ­მე­ტი­ ხარ­ჯე­ბის­ და­ ას­ევე,­ ჯა­რი­მე­ბის­ თა­ვი­დან­ •­ HACCP­ის­ სა­კონ­სულ­ტა­ციო­ სერ­ვი­სით­ და­ინ­ტე­რე­
აც­ილ­ება; სე­ბუ­ლი­ მე­წარ­მე­ებ­ის­თვის­ კონ­სულ­ტა­ცი­ის­ გა­წე­ვა/
•­ HACCP­ის­ სის­ტე­მი­დან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ სურ­სა­თის­ გა­და­მი­სა­მარ­თე­ბა/კონ­ტაქ­ტე­ბით­უზ­რუნ­ველ­ყო­ფა.

33
რე­კო­მენ­და­ცი­ები­ად­გი­ლობ­რივი ხა­რის­ხი­ანი­პრო­დუქ­ცია­იმ­სა­წარ­მო­ებ­იდ­ან,­ვი­საც­
თვით­მმარ­თვე­ლო­ბის­თვის: აქ­ვს­და­ნერ­გი­ლი­HACCP­ის­სის­ტე­მა.­ეს­იქ­ნე­ბა­სა­
ქარ­თვე­ლო­ში­წარ­მო­ებ­ული­სან­დო­და­ხა­რის­ხი­ანი­
•­ ად­გი­ლობ­რივ­ თვით­მმარ­თვე­ლო­ბას­ დაქ­ვემ­დე­ბა­ პრო­დუქ­ტის­ მხარ­და­ჭე­რა.­ ას­ევე,­ შე­საძ­ლებ­ლია,­
რე­ბულ­მა­ სამ­სა­ხუ­რებ­მა,­ მა­გა­ლი­თად,­ დაწყე­ბით­ რომ­ სა­ხელ­მწი­ფო­ შეს­ყიდ­ვე­ბის­ დროს,­ სა­ტენ­დე­
მა­ სა­აღ­მზრდე­ლო­ და­წე­სე­ბუ­ლე­ბებ­მა,­ სათ­ნო­ებ­ის­ რო­გა­ნაცხა­დის­წარ­დგე­ნის­ერთ­ერთ­პი­რო­ბა­იყ­
სახ­ლებ­მა­და­სხვა,­რომ­ლე­ბიც­მცი­რეწ­ლო­ვა­ნი­აღ­ ოს,­ რომ­ მო­ნა­წი­ლე­ სა­წარ­მოს­ HACCP­ის­ სის­ტე­მა­
საზ­რდე­ლე­ბი­სა­ და­ მო­ხუ­ცე­ბი­სათ­ვის­ ყი­დუ­ლო­ბენ­ ჰქონ­დეს­და­ნერ­გი­ლი.
პრო­დუქ­ტს,­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია,­ შე­იძ­ინ­ონ­ სან­დო­ და­

34
samegrelo-
zemo svaneTi
I ლურჯი მოცვის წარმოების გაფართოების
შესაძლებლობების კვლევა ზუგდიდის
მუნიციპალიტეტში
ლა­შა­ნარ­სია,
გა­ნათ­ლე­ბის­სახ­ლი

შესავალი მათ­გან­ სა­წარ­მოო­ მნიშ­ვნე­ლო­ბით­ პო­პუ­ლა­რუ­ლი­ ჯი­შე­
ბია:­ლე­გა­სი,­ოლ­ენ­ინი,­მი­ტი­ნი­და­სხვე­ბი.
ლურ­ჯი­ მოც­ვი­ ყინ­ვა­გამ­ძლე­ ბუჩ­ქო­ვა­ნი­ კენ­კრაა,­ რო­მე­
ლიც­ლურ­ჯი­ფე­რის­მრგვალ­ნა­ყოფს­იძ­ლე­ვა.­ვერ­იტ­ანს­ ლურ­ჯი­მოც­ვი­ითხოვს­ტე­ნი­ან­ნი­ად­აგს,­რო­მე­ლიც­იოლ­ად­
გვალ­ვას.­ და­ავ­ად­ებ­ებ­ის­ მი­მართ­ გამ­ძლეა.­ სა­უკ­ეთ­ესო­ ატ­არ­ებს­წყალს.­კარ­გად­ხა­რობს­მჟა­ვე­ნი­ად­აგ­ზე,­ანუ­ის­
საკ­ვე­ბია,­ დი­ეტ­ური­ თვი­სე­ბე­ბის­ გა­მო­ ბო­ლო­ პე­რი­ოდ­ში­ ეთ­ზე,­რო­მე­ლიც­რე­კო­მენ­დე­ბუ­ლია­ჩა­ის­გა­სა­შე­ნებ­ლად.
ფარ­თოდ­ვრცელ­დე­ბა­მსოფ­ლი­ოში­და­მას­ზე­მოთხოვ­ნა­
დღი­თიდღე­იზ­რდე­ბა.­კენ­კრას­ორ­იგ­ინ­ალ­ური,­მომ­ჟა­ვო­ ლურ­ჯი­მოც­ვის­ნერ­გე­ბი­სა­ქარ­თვე­ლო­ში­პირ­ვე­ლად­2006­
მოტ­კბო­ გე­მო­ აქ­ვს,­ რაც­ კი­დევ­ უფ­რო­ ზრდის­ მის­ პო­პუ­ წელს­აშშ­დან­ჩა­მო­იტ­ან­ეს­და­საც­დე­ლად­იმ­ერ­ეთ­ში,­სო­
ლა­რო­ბას.­იჭ­მე­ვა­ნედ­ლად. ფელ­სი­მო­ნეთ­ში­დარ­გეს,­ხო­ლო­პირ­ვე­ლი­მო­სა­ვა­ლი­მე­
ლურ­ჯი­მოც­ვის­გა­შე­ნე­ბა­დიდ­სირ­თუ­ლეს­არ­უკ­ავ­შირ­დე­ სა­მე­წე­ლი­წადს,­2009­წელს­მი­იღ­ეს.­ლურ­ჯი­მოც­ვი­სა­ქარ­
ბა.­ მი­სი­ დარგვა­ შე­იძ­ლე­ბა­ რო­გორც­ შე­მოდ­გო­მა­ზე,­ ისე­ თვე­ლოს­თვის­ ახ­ალი­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ კულ­ტუ­რაა,­
გა­ზაფხულ­ზეც.­ ყვა­ვის­ მა­ის­ივ­ნის­ში,­ ნა­ყო­ფი­ მწიფ­დე­ბა­ რო­მე­ლიც­და­სავ­ლეთ­სა­ქარ­თვე­ლოს­რე­გი­ონ­ებ­ში­შე­მო­
ივ­ლის­აგ­ვის­ტო­ში.­ არ­ის­ ას­ევე­ ად­რე­ული­ ჯი­შე­ბი,­ რო­მე­ სავ­ლის­გაზ­რდის­კარგ­შე­საძ­ლებ­ლო­ბას­ქმნის.
ლიც­მო­სა­ვალს­იძ­ლე­ვა­მა­ის­ივ­ნის­ში.
შე­იც­ავს­ C­ ვი­ტა­მინს,­ მთრიმ­ლავ­ ნივ­თი­ერ­ებ­ებს.­ გა­მო­იყ­ და­სავ­ლეთ­ სა­ქარ­თვე­ლოს­თვის­ ლურ­ჯი­ მოც­ვი­ ჩა­ის­ რე­
ენ­ება­კუ­ლი­ნა­რი­აში,­ხალ­ხურ­მე­დი­ცი­ნა­ში,­აქ­ვს­ან­ტი­ოქ­ ალ­ური­ალ­ტერ­ნა­ტი­ვაა,­რად­გან­ის­მოთხოვ­ნა­დი­და­კონ­
სი­დანტუ­რი­ თვი­სე­ბე­ბი,­ დი­აბ­ეტ­ით­ და­ავ­ად­ებ­ულ­თათ­ვის­ კუ­რენ­ტუ­ნა­რი­ანია­ რო­გორც­ ად­გი­ლობ­რივ,­ ას­ევე­ სა­ექ­
მი­სი­ფოთ­ლე­ბის­ნა­ხარ­ში­კარ­გია­ჩა­ის­სა­ხით.­მოც­ვი­და­ სპორ­ტო­ბაზ­რებ­ზე.
დე­ბი­თად­მოქ­მე­დებს­ად­ამი­ან­ის­მხედ­ვე­ლო­ბა­ზე.­
მოც­ვის­კენ­კრით­კვე­ბა­ან­მი­სი­წვე­ნით­სარ­გებ­ლო­ბა­კვე­ რაც­შე­ეხ­ება­ქარ­თუ­ლი­მოც­ვის­უპ­ირ­ატ­ეს­ობ­ებს­–­კომ­პა­
ბავს­ ძვლო­ვან­ ქსო­ვილს.­ ზამ­თრის­თვის­ გა­ყი­ნულ­ მოც­ვს­ ნია­„ჯე­ოფ­ეშ­ის“­დამ­ფუძ­ნე­ბე­ლი­ამ­ბობს,­რომ­სა­ქარ­თვე­
იყ­ენ­ებ­ენ­პრო­ფი­ლაქ­ტი­კის­მიზ­ნით.­ ლო­ში­ მოც­ვი­ ად­რე­ მწიფ­დე­ბა,­ რაც­ მი­სი­ მთა­ვა­რი­ კონ­
იგი­მდი­და­რია­პეკ­ტი­ნუ­რი­ნივ­თი­ერ­ებ­ებ­ით,­რა­საც­ორ­გა­ კუ­რენ­ტუ­ლი­ უპ­ირ­ატ­ეს­ობაა.­ სიმ­წი­ფის­ პე­რი­ოდი­ მა­ის­ის­
ნიზ­მი­დან­გა­მოჰ­ყავს­მძი­მე­რკი­ნის­მა­რი­ლე­ბი,­ას­ევე­ტოქ­ ბო­ლოს­ იწყე­ბა­ და­ ივ­ლი­სის­ შუა­ რიცხვებ­ში­ სრულ­დე­ბა.­
სი­ნე­ბი­და­სხვა­მავ­ნე­ნივ­თი­ერ­ებ­ები.­ სა­ქარ­თვე­ლო­მოც­ვის­მწარ­მო­ებ­ელ­სხვა­ქვეყ­ნებს­და­ახ­
ნივ­თი­ერ­ებ­ებ­ის­ცვლის­(მე­ტა­ბო­ლიზ­მის)­დარ­ღვე­ვის­შემ­ ლო­ებ­ით­ერ­თი­თვით­უს­წრებს.
თხვე­ვა­ში­ რე­კო­მენ­დე­ბუ­ლია­ მოც­ვის­ კენ­კრის­ ყო­ველ­ ზუგ­დი­დის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი­ კვლე­ვის­ შე­
დღი­ური­მოხ­მა­რე­ბა.­ დე­გად­გა­ირ­კვა,­რომ­დღე­ის­მდგო­მა­რე­ობ­ით­არ­ის­ერ­თი­
მოც­ვის­გა­მო­ყე­ნე­ბა­დე­სერ­ტად­ნე­ბის­მი­ერი­დი­ეტ­ის­სა­უკ­ შე­მო­სავ­ლი­ანი­პლან­ტა­ცია­–­სოფ.­რუხ­ში­(ნა­წუ­ლუ­კუს­უბ­
ეთ­ესო­ ალ­ტერ­ნა­ტი­ვაა.­ სის­ხლის­ ლე­კერ­ტი,­ რევ­მა­ტიზ­მი,­ ან­ში).­და­ნა­ჩე­ნი­ფერ­მე­რე­ბის­(5­ფერ­მე­რის)­მი­ერ­გა­შე­ნე­
შარ­დი­სა­და­ნაღ­ველ­კენ­ჭო­ვა­ნი­ავ­ად­მყო­ფო­ბა­—­ამ­ყვე­ ბუ­ლი­პლან­ტა­ცი­ები­რამ­დე­ნი­მე­წე­ლი­წად­ში­იქ­ნე­ბა­შე­მო­
ლაფ­რის­დაძ­ლე­ვა­შე­საძ­ლე­ბე­ლია­მოც­ვის­სამ­კურ­ნა­ლო­ სავ­ლი­ანი.­მაგ­რამ­თხი­ლის­მო­სავ­ლი­ან­ობ­ის­შემ­ცი­რე­ბის­
თვი­სე­ბე­ბით.­ და­და­ავ­ად­ებ­ებ­ის­გავ­რცე­ლე­ბის­გა­მო­ძა­ლი­ან­დი­დია­აღ­
მოც­ვის­ რე­გუ­ლა­რუ­ლი­ გა­მო­ყე­ნე­ბა­ ამ­ცი­რებს­ ტვი­ნის­ ნიშ­ნუ­ლი­კულ­ტუ­რის­გა­შე­ნე­ბით­და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ­პირ­თა­
მკვდა­რი­უჯ­რე­დე­ბის­რიცხვს,­ეს­კი­ყვე­ლა­ზე­მოქ­მე­დი­სა­ რა­ოდ­ენ­ობა.
შუ­ალ­ებაა­ას­აკ­ობ­რი­ვი­ცვლი­ლე­ბე­ბის­წი­ნა­აღ­მდეგ. მე­წარ­მე­ებ­ის­ თქმით,­ ყვე­ლა­ფერ­თან­ ერ­თად­ სა­ქარ­თვე­
გა­მო­იყ­ენ­ება­ მო­შუ­შე­ბუ­ლი­ ჭრი­ლო­ბე­ბის­ და­სა­მუ­შა­ვებ­ ლო­ში­ მოყ­ვა­ნილ­ მოც­ვს­ უკ­ეთ­ესი­ გე­მოვ­ნუ­რი­ თვი­სე­ბე­ბი­
ლად. გა­აჩ­ნია,­ რაც­ კლი­მა­ტუ­რი­ პი­რო­ბე­ბით­ არ­ის­ გან­პი­რო­ბე­
ბუ­ლი.
არ­სე­ბობს­ ლურ­ჯი­ მოც­ვის­ რამ­დე­ნი­მე­ სა­ხე­ობა.­ გა­მო­ყო­
ფენ­ ჩრდი­ლო­ეთ­ მა­ღალ­ბუჩ­ქო­ვან,­ სამ­ხრეთ­ მა­ღალ­ბუჩ­ „ამ­ას­თან,­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­სი­ახ­ლო­ვე­იმ­ქვეყ­ნებ­თან,­სა­
ქო­ვან­ და­ სხვა­ სა­ხე­ობ­ებს.­ მოც­ვის­ ბუჩ­ქი­ სი­მაღ­ლე­ში­ 2­ დაც­ პრო­დუქ­ცია­ ექ­სპორ­ტზე­ გა­დის.­ მოც­ვი­ მალ­ფუ­ჭე­ბა­დი­
მეტ­რამ­დე­იზ­რდე­ბა.­მოც­ვის­150­მდე­ჯი­შია­გა­მოყ­ვა­ნი­ლი.­ პრო­დუქ­ტია,­ამ­იტ­ომ­ად­გილ­მდე­ბა­რე­ობა­ძა­ლი­ან­მნიშ­ვნე­

36
ლო­ვა­ნია.­ თუ­ ჩვენ­გან­ თვით­მფრი­ნა­ვით­ შეგ­ვიძ­ლია­ 3­ სა­ •­ ყუ­ლიშ­კარ­ში­გა­შე­ნე­ბუ­ლია­5­ჰა­ზე,­ხო­ლო­5­ჰა­გამ­
ათ­ში­ უკ­ვე­ ად­გილ­ზე­ იყ­ოს­ პრო­დუქ­ტი,­ სხვა­ ქვეყ­ნე­ბი­დან­ ზა­დე­ბუ­ლია­გა­სა­შე­ნებ­ლად.
ჩა­ტა­ნას­2­დღე­სჭირ­დე­ბა,“­–­აცხა­დებს­„ჯე­ოფ­ეშ­ის“­კომ­პა­ •­ რი­ყე­ში­გა­შე­ნე­ბუ­ლია­5­ჰა­ზე,­ხო­ლო­3­ჰა­გამ­ზა­დე­
ნი­ის­დამ­ფუძ­ნე­ბე­ლი.­ ბუ­ლია­გა­სა­შე­ნებ­ლად.
•­ ინ­გირ­ში­–­გა­შე­ნე­ბუ­ლია­10­ჰა­ზე,­5­ჰა­გამ­ზა­დე­ბუ­
ლურ­ჯი­ მოც­ვის­ წარ­მო­ებ­ისა­ და­ მი­სი­ რე­ალ­იზ­აცი­ის­ ლია­გა­სა­შე­ნებ­ლად.
ას­ ფერ­მე­რე­ბი­ ბევრ­ პრობ­ლე­მას­ აწყდე­ბი­ან,­ რო­გო­რი­ •­ ინ­გირ­ში­(ოირ­ემ­ეში)­–­3­ჰა­გამ­ზა­დე­ბუ­ლია­გა­სა­შე­
ცაა:­ არ­ას­აკ­მა­რი­სი­ და­ არ­აშ­ეს­აფ­ერ­ისი­ აგ­როტექ­ნი­კა,­ ნებ­ლად.
რო­მე­ლიც­ სა­ჭი­როა­ მი­წის­ და­სა­მუ­შა­ვებ­ლად­ და­ მოც­ვის­ •­ ზუგ­დი­დის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ჯამ­ში­მოც­ვის­პლან­
პლან­ტა­ცი­ის­ გა­სა­შე­ნებ­ლად;­ არ­ას­აკ­მა­რი­სი­ ფი­ნან­სუ­რი­ ტა­ცია­გა­შე­ნე­ბუ­ლია­43,7­ჰა­ზე.­
რე­სურ­სი­ და­ არ­ას­აკ­მა­რი­სი­ მიზ­ნობ­რი­ვი­ პროგ­რა­მე­ბი;­ •­ ას­ევე­ მი­სი­ გა­შე­ნე­ბა­ იგ­ეგ­მე­ბა­ 48­ ჰა­ზე,­ რომ­ლის­
არ­ას­აკ­მა­რი­სი­ ცოდ­ნა­ და­ გა­მოც­დი­ლე­ბა­ ლურ­ჯი­ მოც­ვის­ თვი­საც­წი­ნა­მო­სამ­ზა­დე­ბე­ლი­სა­მუ­შაოები­უკ­ვე­ჩა­
კულ­ტუ­რის­მოვ­ლა­პატ­რო­ნო­ბის­სა­კითხებ­ში;­არ­აკ­ვა­ლი­ ტა­რე­ბუ­ლია.
ფი­ცი­ური­ აგ­რო­ნო­მე­ბი;­ სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ სტან­დარ­ტებ­ზე,­
რო­გო­რი­ცაა­ „Global­ Gap”­ის­ სტან­ტარ­ტი­ –­ ხელ­მი­საწ­ ლურ­ჯი­ მოც­ვის­ მოყ­ვა­ნის­ ხელ­შეწყო­ბით­ და­კა­ვე­ბუ­ლია­
ვდო­მო­ბის­ ნაკ­ლე­ბო­ბა­ და­ მა­თი­ და­ნერ­გვის­ შო­რე­ული­ სოფ­ლის­მე­ურ­ნე­ობ­ის­სა­მი­ნის­ტროს­პროგ­რა­მა­–­და­ნერ­
პერ­სპექ­ტი­ვე­ბი. გე­მო­მა­ვა­ლი.­ამ­პრო­ექ­ტის­ფარ­გლებ­ში­შე­საძ­ლე­ბე­ლია­1­
ჰა­ზე­15000­ლა­რის­და­ფი­ნან­სე­ბის­მი­ღე­ბა,­რაც­საკ­მა­რი­
სი­არაა­პლან­ტა­ცი­ის­გა­სა­შე­ნებ­ლად.­ამ­იტ­ომ­ფერ­მე­რე­ბი­
მეთოდოლოგია სარ­გებ­ლო­ბენ­შე­ღა­ვა­თი­ანი­აგ­რო­კრე­დი­ტე­ბით,­რო­მელ­
საც­იძ­ლე­ვა­რამ­დე­ნი­მე­კო­მერ­ცი­ული­ბან­კი­(თი­ბი­სი,­სა­
საკ­ვლე­ვი­ საგ­ნის­ თა­ვი­სე­ბუ­რე­ბი­დან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ ქარ­თვე­ლოს­ბან­კი,­ლი­ბერ­თი­ბან­კი­და­და­ა.შ.).
კვლე­ვის­პრო­ექ­ტი­მო­იც­ავს­სა­მა­გი­დო­კვლე­ვას­და­პირ­
ვე­ლად­თვი­სობ­რივ­კვლე­ვით­კომ­პო­ნენ­ტებს.­თვი­სობ­რი­ ზუგ­დიდ­ში­ ას­ევე­ მუ­შა­ობს­ ორ­გა­ნი­ზა­ცია­ „აგ­რო­ ლა­ზი­კა“,­
ვი­ კვლე­ვის­ ფარ­გლებ­ში­ ჩა­ტარ­და­ პი­რის­პირ­ ინ­ტერ­ვიუ­ რო­მელ­საც­ ნერ­გე­ბი­ შე­მო­აქ­ვს­ უკ­რა­ინ­იდ­ან­ და­ ახ­დენს­
ზუგ­დი­დის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­მოც­ვის­კულ­ტუ­რის­გა­ნა­შე­ მოც­ვის­პლან­ტა­ცი­ის­გა­შე­ნე­ბის­მომ­სა­ხუ­რე­ბას.­
ნი­ან­ებ­ით­და­მოყ­ვა­ნით­და­კა­ვე­ბულ­ად­ამი­ან­ებ­თან.­ ძი­რი­თა­დად­ გა­შე­ნე­ბუ­ლია:­ ლე­გა­სი,­ ბლუ­კო­პი,­ ონე­ილი,­
კვლე­ვის­ფარ­გლებ­ში­გა­მო­იკ­ითხა­5­ძი­რი­თა­დი­ფერ­მე­რი,­ ბრი­ჯი­ტა,­ჩან­დლე­რი,­რე­კა,­ნის­ტი,­ბლუ­გოლ­დი.­
რომ­ლებ­საც­ გა­შე­ნე­ბუ­ლი­ აქ­ვთ­ ლურ­ჯი­ მოც­ვის­ პლან­ტა­
ცია­რამ­დე­ნი­მე­ჰექ­ტარ­ზე­და­ას­ევე­სა­მო­მავ­ლოდ­და­გეგ­ სა­ხელ­მწი­ფო­ და­ფი­ნან­სე­ბის­ მი­ღე­ბის­ დროს­ (პროგ­რა­მა­
მი­ლი­ აქ­ვთ­ და­მა­ტე­ბით­ ფარ­თო­ბებ­ზე­ აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ კულ­ „და­ნერ­გე­ მო­მა­ვა­ლი”)­ მოც­ვის­ ნერ­გე­ბის­ შე­ძე­ნა­ ხდე­ბა­
ტუ­რის­ გა­შე­ნე­ბა.­ ას­ევე­ კვლე­ვის­ პრო­ცეს­ში­ გა­მო­იკ­ითხა­ლა­ით­ურ­ში­მდე­ბა­რე­სა­ნერ­გე­დან.­ას­ევე­მოც­ვის­ნერ­გებს­
ორ­გა­ნი­ზა­ცია­ „აგ­რო­ ლა­ზი­კა“­ს­ ერთ­ერ­თი­ დამ­ფუძ­ნე­ იძ­ენ­ენ­ ვე­ლის­ცი­ხის­ სა­ნერ­გე­ მე­ურ­ნე­ობ­იდ­ან­ და­ იმ­ კომ­
ბე­ლი,­რო­მელ­საც­ნერ­გე­ბი­შე­მო­აქ­ვს­უკ­რა­ინ­იდ­ან­და­ახ­ პა­ნი­ებ­იდ­ან,­ რომ­ლებ­საც­ ნერ­გე­ბი­ საზღვარ­გა­რე­თი­დან­
დენს­მოც­ვის­პლან­ტა­ცი­ის­გა­შე­ნე­ბის­მომ­სა­ხუ­რე­ბას. შე­მო­აქ­ვთ.­ნერ­გის­ფა­სი­და­მო­კი­დე­ბუ­ლია­მის­ას­აკ­ზე­და­
მერ­ყე­ობს­7,5­ლა­რი­დან­10­ლა­რამ­დე.­სა­შუ­ალო­მო­სავ­ლი­
ან­ობა­ჰექ­ტარ­ზე­არ­ის­10­12­ტო­ნა.
რაც­შე­ეხ­ება­და­ავ­ად­ებ­ებს,­და­ავ­ად­ებ­ებ­იდ­ან­ძა­ლი­ან­გავ­
კვლევის შედეგები რცე­ლე­ბუ­ლია­ ნა­ცა­რი,­ მაგ­რამ­ მის­ სამ­კურ­ნა­ლოდ­ იყ­ენ­
ებ­ენ­ შე­სა­ბა­მის­ პრე­პა­რა­ტებს,­ რომ­ლე­ბიც­ შე­აქ­ვთ­ ხსნა­
ზუგ­დი­დის­ რე­ალ­ობ­აში­ ლურ­ჯი­ მოც­ვის­ მო­სავ­ლი­ანი­ რე­ბის­ სა­ხით­ და­ ფოთ­ლებ­ზე­ და­ ღე­რო­ზე­ ახ­დე­ნენ­ მის­
პლან­ტა­ცია­ მხო­ლოდ­ ერ­თია­ (სოფ.­ რუხ­ში,­ ნა­წუ­ლუ­კუს­ შეს­ხუ­რე­ბას.­
უბ­ან­ში),­ რო­მელ­მაც­ შარ­შან­ მი­იღო­ 60­ ტო­ნა­ მო­სა­ვა­ლი.­
მი­ღე­ბუ­ლი­მო­სავ­ლის­95%­ზე­მე­ტი­სა­რე­ალ­იზ­აცი­ოდ­იქ­ნა­ მო­სავ­ლის­ აღ­ება­და­ბი­ნა­ვე­ბა­ და­მო­კი­დე­ბუ­ლია­ ჯიშ­
გა­ტა­ნი­ლი­სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ბაზ­რებ­ზე. ზე.­ რო­გორც­ წე­სი,­ მი­სი­ აღ­ება­ იწყე­ბა­ მა­ის­ის­ ბო­ლო­
ინ­ტერ­ვიუ­ ჩა­ტარ­და­ სა­მეგ­რე­ლოს­ რე­გი­ონ­ის­ ზუგ­დი­დის­ რიცხვე­ბი­დან­ და­ გრძელ­დე­ბა­ ივ­ლის­აგ­ვის­ტო­ში.­ მო­სა­
მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­მოც­ვის­მოყ­ვა­ნით­და­კა­ვე­ბულ­მე­წარ­ ვალს­ იღ­ებ­ენ­ ხე­ლით,­ მაკ­რატ­ლის­ გა­მო­ყე­ნე­ბით.­ სრულ­
მე­ებ­თან.­დას­მულ­იქ­ნა­შე­კითხვე­ბი.­შე­დე­გად­გა­მო­იკ­ვე­თა­ მსხმოიარობაში­ შე­სუ­ლი­ ლურ­ჯი­ მოც­ვის­ ერ­თი­ ბუჩ­ქი­სა­
შემ­დე­გი­ტენ­დენ­ცი­ები. გან­ მი­იღ­ება,­ სა­შუ­ალ­ოდ,­ 5­6­ კგ­ ნა­ყო­ფი.­ ნა­ყო­ფის­ მოკ­
რე­ფა­ხდე­ბა­დი­ლის­6­დან­10­სა­ათ­ამ­დე­და­სა­ღა­მოს­17­
•­ გა­ირ­კვა,­ რომ­ დღე­ის­ათ­ვის­ ზუგ­დი­დის­ მუ­ნი­ცი­პა­ დან­ 21­ სა­ათ­ამ­დე.­ ერ­თი­ კი­ლოგ­რა­მის­ მოკ­რე­ფის­ ფა­სია­
ლი­ტეტ­ში­შე­მო­სავ­ლი­ანი­პლან­ტა­ცია­გა­შე­ნე­ბუ­ლია­ 45­ თეთ­რი.­ სე­ზონ­ში­ და­საქ­მე­ბუ­ლე­ბის­ რა­ოდ­ენ­ობა­ 6­ ჰა­
5,7­ჰა­ზე­–­ნა­წუ­ლუ­კუ­ში. გა­შე­ნე­ბუ­ლი­პლან­ტა­ცი­ის­ნა­ყო­ფის­და­საკ­რე­ფად­120­მდე­
•­ ნა­რა­ზენ­ში­გა­შე­ნე­ბუ­ლია­18­ჰა­ზე,­ხო­ლო­32­ჰა­გამ­ მკრე­ფა­ვია­ სა­ჭი­რო.­ სის­ტე­მა­ტუ­რად­ კი­ 8­ ად­ამი­ანია­ და­
ზა­დე­ბუ­ლია­გა­სა­შე­ნებ­ლად. საქ­მე­ბუ­ლი.­ნა­წუ­ლუ­კუს­პლან­ტა­ცი­აში­შარ­შან­60­ტო­ნამ­

37
დე­მოც­ვის­მო­სა­ვა­ლი­მი­იღ­ეს.­წელს­კი­მოც­ვის­ნერ­გე­ბის­ საძ­ლე­ბე­ლი­ იქ­ნე­ბა­ მი­ღე­ბუ­ლი­ მო­სავ­ლის­ და­ბი­
სამ­კურ­ნა­ლოდ­ ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი­ სხვლის­ გა­მო­ შე­და­რე­ბით­ ნა­ვე­ბა.­ ნა­წუ­ლუ­კუს­ პლან­ტა­ცი­ას­ სა­კუ­თა­რი­ სა­მა­
ნაკ­ლებ­მო­სა­ვალს­ელ­ოდ­ები­ან,­და­ახ­ლო­ებ­ით­40­ტო­ნამ­ ცივ­რე­ მე­ურ­ნე­ობა­ აქ­ვს,­ მაგ­რამ­ სხვა­ პლან­ტა­ცი­ის­
დე.­ წელს­ ნა­წუ­ლუ­კუს­ პლან­ტა­ცი­აში­ მოყ­ვა­ნი­ლი­ მოც­ვის­ მფლო­ბე­ლე­ბი­სათ­ვის­ ეს­ პრობ­ლე­მა­ ახ­ლო­ მო­მა­
სა­რე­ალ­იზ­აციო­ ფა­სი­ 15­ ლარს­ აღ­წევს,­ შარ­შან­ კი­ 10­12­ ვალ­ში­მწვა­ვედ­დად­გე­ბა.
ლარს­შე­ად­გენ­და.­ •­ „Global­Gap”­ის­სტან­ტარ­ტის­შე­მო­ღე­ბა­და­და­ნერ­
მი­ღე­ბუ­ლი­ მო­სავ­ლის­ სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ ბა­ზარ­ზე­ გა­სა­ტა­ გვა­მოც­ვის­წარ­მო­ებ­აში,­რო­მე­ლიც­სპე­ცი­ალ­ურ­ად­
ნად­სა­ჭი­როა­პირ­ვე­ლად­წარ­მო­ებ­აში­და­ინ­ერ­გოს­„Global­ გა­იც­ემა­სოფ­ლის­მე­ურ­ნე­ობ­ის­პრო­დუქ­ტის­პირ­ვე­
Gap”­ის­სტან­ტარ­ტი,­რაც­ხელს­შე­უწყობს­სა­ქარ­თვე­ლო­ ლა­დი­წარ­მო­ებ­ის­თვის.
ში­წარ­მო­ებ­ული­ლურ­ჯი­მოც­ვის­ევ­რო­კავ­ში­რის­ბა­ზარ­ზე­
უპ­რობ­ლე­მო­ გა­ტა­ნას­ და­ შე­სა­ბა­მი­სად­ მოთხოვ­ნი­სა­ და­
ფა­სის­ზრდას.­
დასკვნები და რეკომენდაციები
თი­თოეული­ მე­წარ­მე,­ რომ­ლებ­საც­ ამ­ჟა­მად­ გა­აჩ­ნია­ ახ­
ალ­გა­შე­ნე­ბუ­ლი­ პლან­ტა­ცია,­ ფიქ­რობს­ საქ­მი­ან­ობ­ის­ გა­ რო­გორც­ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი­კვლე­ვის­შე­დე­გად­გა­ირ­კვა,­დღე­
ფარ­თო­ვე­ბა­ზე­და­ამ­მიზ­ნით­მათ­უკ­ვე­გამ­ზა­დე­ბუ­ლი­აქ­ვთ­ ის­ მდგო­მა­რე­ობ­ით,­ ზუგ­დი­დის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ არ­ის­
მი­წის­ნაკ­ვე­თე­ბი. ერ­თი­შე­მო­სავ­ლი­ანი­პლან­ტა­ცია,­სოფ.­რუხ­ში­(ნა­წუ­ლუ­
კუს­ უბ­ან­ში).­ და­ნა­ჩე­ნი­ ფერ­მე­რე­ბის­ (5­ ფერ­მე­რის)­ მი­ერ­
მოც­ვის­მიმ­ღებს­აუც­ილ­ებ­ლად­უნ­და­ჰქონ­დეს­მა­ცი­ვა­რი.­ გა­
შე­ნე­ბუ­ლი­პლან­ტა­ცი­ები­რამ­დე­ნი­მე­წე­ლი­წად­ში­იქ­ნე­ბა­
ნა­წუ­ლუ­კუ­ში­უკ­ვე­მიმ­დი­ნა­რე­ობს­ამ­მი­მარ­თუ­ლე­ბით­მუ­ შე­მო­სავ­ლი­ანი.­ზუგ­დი­დის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ჯამ­ში­მოც­
შა­ობა­იგ­ეგ­მე­ბა­350­კვ.­მ­ფარ­თობ­ზე­სა­მა­ცივ­რე­მე­ურ­ნე­ ვის­პლან­ტა­ცია­გა­შე­ნე­ბუ­ლია­43,7­ჰა­ზე.­ას­ევე­მი­სი­გა­შე­
ობ­ის­აშ­ენ­ება.­„ერ­თი­კვად­რა­ტის­აშ­ენ­ებ­ის­ღი­რე­ბუ­ლე­ბა­ჩვე­ნი­ ნე­ბა­იგ­ეგ­მე­ბა­48­ჰა­ზე,­რის­თვი­საც­წი­ნა­მო­სამ­ზა­დე­ბე­ლი­
ვა­რა­უდ­ით­1000­1100­ლა­რამ­დე­იქ­ნე­ბა.­წლე­ვან­დელ­მყიდ­ველ­ სა­მუ­შაოები­უკ­ვე­ჩა­ტა­რე­ბუ­ლია.
საც­ იმ­ პი­რო­ბით­ ვაძ­ლევთ­ მოც­ვს,­ რომ­ მა­თი­ წარ­მო­მად­გე­ნე­ თხი­ლის­მი­ერ­მო­სავ­ლი­ან­ობ­ის­შემ­ცი­რე­ბის­და­და­ავ­ად­ებ­
ლი­ გა­უწ­ევს­ მეთ­ვალ­ყუ­რე­ობ­ას­ შეს­ყიდ­ვის­ ყვე­ლა­ პრო­ცესს.­ ებ­ის­გავ­რცე­ლე­ბის­შე­დე­გად­ძა­ლი­ან­დი­დია­აღ­ნიშ­ნუ­ლი­
წლე­ულ­საც­ ჩვე­ნი­ მოც­ვი­ სა­ვა­რა­უდ­ოდ­ ერ­თი­ან­ად­ გა­იყ­იდ­ება,“­ კულ­ტუ­რის­ გა­შე­ნე­ბით­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ­ პირ­თა­ რა­ოდ­
–­აცხა­დე­ბენ­„ჯე­ოფ­ეს­ში“.­მა­თი­ვე­თქმით:­ ენ­ობა.­ამ­ას­ემ­ატ­ება­თა­ვი­სუ­ფა­ლი­მი­წე­ბი.­პო­ტენ­ცი­ურ­ად­
მო­მა­ვალ­ში­მოც­ვის­პლან­ტა­ცი­ის­გა­შე­ნე­ბა­შე­საძ­ლე­ბე­ლია­
„ბევ­რი­ გლე­ხი­ გვთხოვს­ ნერ­გებს,­ მაგ­რამ­ ლურ­ჯი­ მოც­ვის­ მი­ნი­მუმ­1500­დან­2000­ჰა­ზე.
ნერ­გის­გა­მოყ­ვა­ნა­მხო­ლოდ­ლა­ბო­რა­ტო­რი­ულ­ად­არ­ის­შე­ კვლე­ვის­შე­დე­გე­ბის­ან­ალ­იზ­ისა­და­კვლე­ვის­მო­ნა­წი­ლე­
საძ­ლე­ბე­ლი.­თუმ­ცა,­ამ­ნერ­გე­ბის­ლა­ბო­რა­ტო­რი­აში­გა­მოყ­ ებ­ის­ მი­ერ­ გა­მოთ­ქმუ­ლი­ წი­ნა­და­დე­ბე­ბის­ შე­ჯე­რე­ბით­ შე­
ვა­ნას­ძა­ლი­ან­მა­ლე­ვა­პი­რებთ.­ჩვენს­გლეხს­თა­ვი­სუფ­ლად­ მუ­შა­ვე­ბულ­იქ­ნა­შემ­დე­გი­რე­კო­მენ­და­ცი­ები:
შე­უძ­ლია­ ლურ­ჯი­ მოც­ვის­ პლან­ტა­ცი­ის­ გა­შე­ნე­ბა,­ რად­გან­
და­სა­მულ­ჩი­ მა­სა­ლა­ შე­და­რე­ბით­ ძვი­რი­ ღირს,­ გლეხს­ ნა­
ხერ­ხის­ გა­მო­ყე­ნე­ბაც­ შე­უძ­ლია,­ მი­წას­ ტენს­ ნა­ხერ­ხიც­ უნ­
•­ მოც­ვის­ წარ­მო­ებ­ით­ და­კა­ვე­ბუ­ლი­ თი­თოეული­
არ­ჩუ­ნებს­და­სა­რე­ვე­ლე­ბის­გა­ნაც­იც­ავს,­­მო­სავ­ლის­თვის­კი­ ფერ­მე­რი­ სარ­გებ­ლობს­ სა­ხელ­მწი­ფო­ პროგ­რა­მე­
სა­ჭი­რო­ მა­ცივ­რის­ შე­ძე­ნაც­ შე­იძ­ლე­ბა.­ მთა­ვა­რია,­ ნი­ად­აგი­ ბით,­რო­გო­რე­ბი­ცაა­„და­ნერ­გე­მო­მა­ვა­ლი“­და­„შე­
აღ­მოჩ­ნდეს­ის­ეთი,­სა­დაც­ლურ­ჯი­მოც­ვი­იხ­არ­ებს“.­ ღა­ვა­თი­ანი­ აგ­რო­ კრე­დი­ტი“,­ შე­სა­ბა­მი­სად­ მათ­ ამ­
პროგ­რა­მე­ბის­ შე­სა­ხებ­ სრუ­ლი­ ინ­ფორ­მა­ცია­ გა­აჩ­
რაც­შე­ეხ­ება­გა­ნათ­ლე­ბას,­კომ­პა­ნი­ის­ხელ­მძღვა­ნე­ლო­ბას­ ნი­ათ.­მაგ­რამ­არი­ან­ფერ­მე­რე­ბი,­რომ­ლე­ბიც­და­ინ­
გავ­ლი­ლი­აქ­ვს­ზუგ­დი­დის­,,აგ­რო­სახ­ლის“­მი­ერ­გან­ხორ­ ტე­რე­სე­ბუ­ლი­ არი­ან­ მოც­ვის­ გა­შე­ნე­ბით­ და­ არ­ გა­
ცი­ელ­ებ­ული­ტრე­ნინ­გე­ბი.­ას­ევე­ინ­ფორ­მა­ცი­ას­იღ­ებ­ენ­ინ­ აჩ­ნი­ათ­ინ­ფორ­მა­ცია­არც­სა­ხელ­მწი­ფო­პროგ­რა­მა­
ტერ­ნე­ტის­სა­შუ­ალ­ებ­ით. „და­ნერ­გე­ მო­მა­ვალ­ზე“­ და­ არ­ აქ­ვთ­ ინ­ფორ­მა­ცია,­
შე­მო­სავ­ლი­ანი­ მოც­ვის­ პლან­ტა­ცი­იდ­ან­ (ნა­წუ­ლუ­კუს­ თუ­ რო­გორ­ გა­მო­იყ­ენ­ონ­ შე­ღა­ვა­თი­ანი­ აგ­რო­ კრე­
პლან­ტა­ცია)­მი­ღე­ბუ­ლი­მო­სავ­ლის­დი­დი­ნა­წი­ლი­იყ­იდ­ება­ დი­ტი.­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­კამ­პა­ნი­ები­უნ­და­იყ­ოს­აქ­ტი­
შუ­ამ­ავ­ლე­ბის­(გა­დამ­ყიდ­ვე­ლე­ბის)­სა­შუ­ალ­ებ­ით,­ძი­რი­თა­ ური­ხა­სი­ათ­ის­და­მის­ბე­ნე­ფი­ცი­არ­ებს­უნ­და­წარ­მო­
დად­ გა­აქ­ვთ­ უკ­რა­ინ­ის­ ბა­ზარ­ზე,­ ხო­ლო­ ნა­წილს­ კი­ თვი­ ად­გენ­დნენ­მოც­ვის­მოყ­ვა­ნის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბის­და­
თონ­ყი­დი­ან­ში­და­ბა­ზარ­ზე­სა­კუ­თა­რი­კონ­ტაქ­ტე­ბით. და­ინ­ტე­რე­სე­ბის­მქო­ნე­ფერ­მე­რე­ბი;

პრობ­ლე­მებს­რომ­ლებ­საც­მე­წარ­მე­ები­ას­ახ­ელ­ებ­ენ,­არ­ის:­ •­ მწი­რი­ ფი­ნან­სუ­რი­ რე­სურ­სე­ბის­ გა­მო­ და­ მოც­ვის­
კულ­ტუ­რის­ გა­შე­ნე­ბას­თან­ და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი­ დი­დი­
•­ საკ­მა­ოდ­დიდ­ხარ­ჯებ­თა­ნაა­და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი­მოც­ ხარ­ჯე­ბის­გა­სა­წე­ვად,­სა­ჭი­როა­შე­იქ­მნას­მიზ­ნობ­რი­
ვის­პლან­ტა­ცი­ის­გა­შე­ნე­ბა; ვი­პროგ­რა­მე­ბი,­და­ფი­ნან­სე­ბის­წყა­რო­ებ­ის­ხელ­მი­
•­ მოც­ვის­ კულ­ტუ­რის­ მოვ­ლა­პატ­რო­ნო­ბა­ში­ კვა­ლი­ საწ­ვდო­მო­ბი­სათ­ვის.­ რად­გან­ არ­სე­ბუ­ლი­ პროგ­რა­
ფი­ცი­ური­აგ­რო­ნო­მე­ბის­ნაკ­ლე­ბო­ბა; მე­ბი­არაა­ხელ­მი­საწ­ვდო­მი­მო­სახ­ლე­ობ­ის­ფარ­თო­
•­ არ­ არ­სე­ბობს­ სა­მა­ცივ­რე­ მე­ურ­ნე­ობ­ები,­ სა­დაც­ შე­ მა­სე­ბის­თვის­და/ან­სრუ­ლად­არ­ფა­რავს­სხვა­დას­

38
ხვა­მიზ­ნობ­რივ­ხარ­ჯებს,­სა­კუ­თა­რი­სახ­სრე­ბით­და­ თოლ­მხვე­ვე­ბი,­ ბუგ­რი,­ ფა­რი­ან­ები­ და­ მა­ის­ის­ ხო­
ფი­ნან­სე­ბის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბა­ფერ­მე­რებს­ხშირ­შემ­ ჭოს­ მატ­ლე­ბი.­ მათ­ წი­ნა­აღ­მდეგ­ გა­მო­იყ­ენ­ება­ ყვე­
თხვე­ვებ­ში­არ­გა­აჩ­ნი­ათ.­სა­ქარ­თვე­ლო­ში,­კერ­ძოდ­ ლა­ ხელ­თარ­სე­ბუ­ლი­ ინ­ექ­ტი­ცი­დი­ იმ­ დო­ზი­თა­ და­
სა­მეგ­რე­ლო­ში,­ მოც­ვის­ პლან­ტა­ცი­ებ­ის­ გა­შე­ნე­ბის­ ჯე­რა­დო­ბით,­ რო­გორც­ ეს­ აგ­რო­ღო­ნის­ძი­ებ­ითა­ და­
სა­კითხით­ დო­ნო­რე­ბის­ და­ ინ­ვეს­ტო­რე­ბის­ და­ინ­ რე­კო­მენ­და­ცი­ებ­ით­არ­ის­გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი;
ტე­რე­სე­ბა­ ძა­ლი­ან­ დი­დია,­ რად­გან­ სამ­გე­რე­ლო­ში­
არ­სე­ბუ­ლი­მჟა­ვე­ნი­ად­აგ­ები­სწო­რედ­მოც­ვის­კულ­ •­ მოც­ვის­ ნა­ყო­ფის­ მალ­ფუ­ჭე­ბა­დო­ბის­ გა­მო­ აუც­ილ­
ტუ­რის­ გა­სა­შე­ნებ­ლა­დაა­ ვარ­გი­სი.­ გვაქ­ვს­ ინ­ფორ­ ებ­ელია­ სა­მა­ცივ­რე­ მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ის­ შექ­მნა,­ რა­თა­
მა­ცია,­რომ­დო­ნო­რე­ბი­ამ­ზა­დე­ბენ­პრო­ექ­ტს,­რო­მე­ მოხ­დეს­ნა­ყო­ფის­გა­ფუ­ჭე­ბის­თა­ვი­დან­აც­ილ­ება;­
ლიც­ით­ვა­ლის­წი­ნებს­სა­მეგ­რე­ლოს­რე­გი­ონ­ში­1000­
ჰა­ მოც­ვის­ პლან­ტა­ცი­ის­ გა­შე­ნე­ბას.­ არ­სე­ბობს­ მზა­ •­ მოც­ვის­ ნა­ყო­ფის­ შემ­დგო­მი­ გა­და­მუ­შა­ვე­ბი­სათ­ვის,­
ობა­ დო­ნო­რე­ბის­გან­ და­აფ­ინ­ან­სონ­ მოც­ვის­ პლან­ აუც­ილ­ებ­ელია­ მი­სი­ გა­მო­ყე­ნე­ბის­ ალ­ტერ­ნა­ტი­ული­
ტა­ცი­ებ­ის­გა­შე­ნე­ბა­სა­ქარ­თვე­ლო­ში;­ პრო­დუქ­ცი­ის­ მი­ღე­ბი­სათ­ვის­ უცხო­ური­ გა­მოც­დი­
ლე­ბის­ გა­ზი­არ­ება­ და­ სა­ინ­ფორ­მა­ციო­ კამ­პა­ნი­ის­
•­ ხში­რად­ ხდე­ბა­ მოც­ვის­ ჯი­შე­ბის­ აღ­რე­ვა,­ რაც­ მო­ წარ­მო­ება.­ მე­წარ­მე­ებ­ის­ათ­ვის,­ რომ­ლე­ბიც­ ზუგ­
სავ­ლი­ან­ობ­ის­ გან­სხვა­ვე­ბულ­ ვა­დებს­ და­ გან­სხვა­ დი­დის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ ლურ­ჯი­ მოც­ვის­ მოყ­ვა­
ვე­ბუ­ლი­ სა­ხის­ ნა­ყოფს­ იძ­ლე­ვა.­ ნაკ­ლე­ბად­ მო­ ნით­ არი­ან­ და­კა­ვე­ბუ­ლი,­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია:­ ახ­ალი­
იძ­ებ­ნე­ბა­ კვა­ლი­ფი­ცი­ური­ აგ­რო­ნო­მი,­ რო­მელ­მაც­ ჯი­შე­ბის­ და­ნერ­გვა;­ ეკ­ოლ­ოგი­ურ­ად­ სუფ­თა­ პრო­
კარ­გად­ იც­ის­ მოც­ვის­ კულ­ტუ­რის­ მოვ­ლა­პატ­რო­ დუქ­ტის­ წარ­მო­ება;­ პა­რა­ზი­ტე­ბის­ და­ და­ავ­ად­ებ­ებ­
ნო­ბა.­ას­ეთი­აგ­რო­ნო­მე­ბი­სულ­რამ­დე­ნი­მეა­სა­ქარ­ ის­ კონ­ტრო­ლი;­ პრო­დუქ­ცი­ის­ თვით­ღი­რე­ბუ­ლე­ბის­
თვე­ლო­ში.­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო­ შემ­ცი­რე­ბის­ გზე­ბის­ ძი­ება;­ მოც­ვის­ ნა­ყო­ფის­ და­
პროგ­რა­მე­ბის­ წა­ხა­ლი­სე­ბა­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­რუ­ნეო­ ფოთ­ლი­სა­გან­ შემ­დგო­მი­ გა­და­მუ­შა­ვე­ბის­ სტა­დი­ებ­
სპე­ცი­ალ­ობ­ებ­ის­ პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ის­თვის.­ ამ­ას­თან,­ ის­და­ნერ­გვით­(­მოც­ვის­ნა­ტუ­რა­ლუ­რი­წვე­ნი,­ჯე­მი,­
არ­სე­ბუ­ლი­ აგ­რო­ნო­მე­ბის­ გა­დამ­ზა­დე­ბა­ და­ მა­თი­ მუ­რა­ბა,­ ჩი­რი,­ მოც­ვის­ ფოთ­ლის­ ჩაი)­ წარ­მო­ებ­ის­
კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ის­ამ­აღ­ლე­ბა; გა­ფარ­თო­ება­და­მე­ტი­შე­მო­სავ­ლის­მი­ღე­ბა;­
•­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ მე­წარ­მე­ები­ ძი­რი­თა­დად­ და­კავ­ში­
•­ რო­გორც­ბევ­რი­სხვა­კენ­კრო­ვა­ნი­მცე­ნა­რე,­მოც­ვის­ რე­ბუ­ლი­ არი­ან­ პოს­ტსაბ­ჭო­თა­ ქვეყ­ნე­ბის­ ბაზ­რებ­
კულ­ტუ­რაც­ხში­რად­მცე­ნა­რი­სა­და­ნა­ყო­ფის­და­ავ­ თან.­ აუც­ილ­ებ­ელია,­ DCFTA­ ფარ­გლებ­ში­ მე­წარ­მე­
ად­ებ­ებ­ის­გავ­რცე­ლე­ბის­ობი­ექ­ტი­ხდე­ბა.­მას­ზე­ხში­ ებ­ის­ მხარ­და­ჭე­რა­ პრო­დუქ­ცი­ის­ ევ­რო­პის­ ბა­ზარ­ზე­
რად­ შე­იძ­ლე­ბა­ გავ­რცელ­დეს­ ის­ეთი­ და­ავ­ად­ებ­ები,­ გა­სა­ტა­ნად.­თა­ვი­სუ­ფა­ლი­ვაჭ­რო­ბის­ხელ­შეკ­რუ­ლე­
რო­გო­რი­ცაა­ მო­ნი­ლი­ოზ­ური­ სი­დამ­პლე,­ ყლორ­ტე­ ბის­ძა­ლა­ში­შეს­ვლის­შემ­დეგ­იკ­ვე­თე­ბა­ჩი­ნე­თის­ბა­
ბის­ ფო­მოფ­სი­სუ­რი­ ჭკნო­ბა,­ ნაც­რის­ფე­რი­ სი­დამ­ ზარ­ზე­პრო­დუქ­ცი­ის­შე­ტა­ნის­პერ­სპექ­ტი­ვე­ბიც.­
პლე,­შტამ­ბის­კი­ბო­და­ყლორ­ტის­წვე­რო­ებ­ის­ხმო­ბა.­ •­ დღე­ვან­დელ­ პი­რო­ბებ­ში­ ლურჯ­ მოც­ვზე­ მოთხოვ­
წვი­მი­ან­ და­ ნეს­ტი­ან­ პი­რო­ბებ­ში­ კი­დევ­ შე­საძ­ლე­ ნა­დი­დია­და­მი­სი­გა­სა­ღე­ბა,­სხვა­კენ­კროვ­ნებ­თან­
ბე­ლია­ გან­ვი­თარ­დეს­ ნაც­რის­ფე­რი­ ობი.­ ყვე­ლა­ ამ­ შე­და­რე­ბით,­პრობ­ლე­მას­არ­წარ­მო­ად­გენს.­ლურ­ჯი­
და­ავ­ად­ებ­ებ­ის­ თა­ვი­დან­ ას­აც­ილ­ებ­ლად­ მცე­ნე­რე­ მოც­ვის­ წარ­მო­ებ­ით­ და­კა­ვე­ბა­ ძვი­რადღი­რე­ბუ­ლი­
ებ­ის­ შეს­ხუ­რე­ბა­ უნ­და­ მოხ­დეს­ ის­ეთი­ ფუნ­გი­ცი­დე­ საქ­მი­ან­ობაა,­ სა­მა­გი­ერ­ოდ,­ საქ­მი­ან­ობ­ის­ სწო­რად­
ბით,­ რო­გო­რი­ცაა:­ ტოფ­სი­ნი,­ უპ­არ­ენი,­ სპი­ლენ­ძის­ და­გეგ­მვი­სა­ და­ მო­გე­ბა­ზე­ ორი­ენ­ტი­რე­ბუ­ლი­ გათ­
ქლორ­ჟან­გი,­ კუპ­რო­ზა­ნი­ და­ სხვა.­ მავ­ნე­ბელ­თა­გან­ ვლი­ლი­ მე­ნეჯ­მენ­ტის­ შემ­თხვე­ვა­ში,­ ის­ მა­ღალ­ შე­
მოც­ვის­ ბუჩ­ქებს­ აზი­ან­ებს­ აბ­რე­შუმ­მხვე­ვია,­ ფო­ მო­სა­ვალს­იძ­ლე­ვა.

39
II სათავგადასავლო ტურიზმის
შესაძლებლობების კვლევა
წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში
მაია­ჭან­ტუ­რია,
ააიპ­ჯვა­რის­სა­თე­მო­გა­ნათ­ლე­ბის­ცენ­ტრი

შესავალი კვლე­ვის­ შე­სა­ბა­მის­ ქვე­თა­ვებ­ში­ წარ­მოდ­გე­ნი­ლია­ კვლე­
ვის­დი­ზა­ინი­და­კვლე­ვის­შე­დე­გე­ბი.
ეს­ დო­კუ­მენ­ტი­ წარ­მო­ად­გენს­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­
ტეტ­ში­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ ტუ­რიზ­მის­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­
კვლე­ვის­ან­ალ­იტ­იკ­ურ­ან­გა­რიშს.­ მეთოდოლოგია
კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ იდ­ენ­ტი­ფი­ცირ­და­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­
ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ ტუ­რიზ­მში­ არ­სე­ბუ­ლი­ კვლე­ვის­ მიზ­ნე­ბი­დან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ პრო­ექ­ტის­ გან­ხორ­
შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი,­ სა­ჭი­რო­ებ­ები­ და­ პრობ­ლე­მე­ბი,­ რაც,­ ცი­ელ­ებ­ის­ყვე­ლა­ზე­ოპ­ტი­მა­ლურ­გზად­მიჩ­ნე­ულ­იქ­ნა­თვი­
თა­ვის­ მხრით,­ და­ეხ­მა­რე­ბა­ რო­გორც­ ამ­ სფე­რო­ში­ უკ­ვე­ სებ­რი­ვი­მე­თო­დის­გა­მო­ყე­ნე­ბა.­კვლე­ვა­ით­ვა­ლის­წი­ნებ­და­
მოქ­მედ,­ას­ევე­პო­ტენ­ცი­ურ­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ბიზ­ნე­სის­ ორ­ კომ­პო­ნენ­ტს:­ პი­რის­პირ­ ინ­ტერ­ვი­უ­ებ­სა­ და­ ფო­კუს­
წარ­მო­მად­გენ­ლებს­მო­მა­ვა­ლი­პერ­სპექ­ტი­ვე­ბის­და­სახ­ვა­ ჯგუ­ფის­დის­კუ­სი­ას.­
ში.­ამ­ავე­დროს,­წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­კულ­ტუ­ პირ­ველ­ეტ­აპ­ზე,­ჩა­ტარ­და­პი­რის­პი­რი­ინ­ტერ­ვი­უ­ე­ბი.­სულ­
რის­ ცენ­ტრის­ ტუ­რიზ­მის­ მთა­ვარ­ სამ­სა­ხურს­ სა­თავ­გა­და­ გა­მო­იკ­ით­ხა­100­რეს­პონ­დენ­ტი­შემ­დე­გი­სა­მიზ­ნე­ჯგუ­ფე­ბი­
სავ­ლო­ტუ­რიზ­მის­გან­ვი­თა­რე­ბის­პო­ლი­ტი­კის­და­გეგ­მვი­სას­ დან
სწო­რი­და­ად­ეკ­ვა­ტუ­რი­გზის­არ­ჩე­ვა­ში.
•­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ცენ­
ტრე­ბი,­ შე­სა­ბა­მი­სი­ სამ­სა­ხუ­რე­ბის­ წარ­მო­მად­გენ­
მიზანი და ამოცანები ლე­ბი­და­გი­დე­ბი­–­30­ინ­ტერ­ვიუ;

კვლე­ვის­ მი­ზა­ნია­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ სა­თავ­ •­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ტე­რი­ტო­რი­აზე­ არ­
გა­და­სავ­ლო­ტუ­რიზ­მის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის,­ სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ სე­ბუ­ლი­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის,­ გეს­თჰა­უს­ებ­ის,­ კვე­ბის­
ის,­ პრობ­ლე­მე­ბის­ გა­მოვ­ლე­ნა­ და­ შე­სა­ბა­მი­სი­ რე­კო­მენ­ ობი­ექ­ტე­ბის­წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი­–­30­ინ­ტერ­ვიუ;
და­ცი­ებ­ის­შე­მუ­შა­ვე­ბა.
კვლე­ვის­მიზ­ნე­ბი­დან­გა­მომ­დი­ნა­რე­გა­მო­იკ­ვე­თა­კვლე­ვის­ •­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­
კონ­კრე­ტუ­ლი­ამ­ოც­ან­ები ტუ­რიზ­მის­ სერ­ვი­სით­ მო­სარ­გებ­ლე­ ში­და­ და­ გა­რე­
ვი­ზი­ტო­რე­ბი/ტუ­რის­ტე­ბი­–­40­ინ­ტერ­ვიუ.
•­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ და­ მას­ში­ შე­მა­ვალ­
ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ულ­ ერ­თე­ულ­ებ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ ტუ­ კვლე­ვა­ ით­ვა­ლის­წი­ნებ­და,­ რომ­ ინ­ტერ­ვიუები­ შემ­დგა­
რის­ტუ­ლი­ ცენ­ტრე­ბის,­ მოქ­მე­დი­ გი­დე­ბის­ შე­საძ­ რი­ყო­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­
ლებ­ლო­ბე­ბის,­რე­სურ­სე­ბი­სა­და­სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­გა­ სერ­ვი­სე­ბის­ მიმ­წო­დე­ბე­ლი­ კომ­პა­ნი­ებ­ის­ და­ ფირ­მე­ბის­
მოვ­ლე­ნა; წარ­მო­მად­გენ­ლებ­თა­ნაც,­ თუმ­ცა,­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ტე­
რი­ტო­რი­აზე­მსგავ­სი­სერ­ვი­სის­მიმ­წო­დე­ბე­ლი­ოფ­იცი­ალ­
•­ წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­სას­ტუმ­ ურ­ად­რე­გის­ტრი­რე­ბუ­ლი­მცი­რე­ან­სა­შუ­ალო­მე­წარ­მე­არ­
რო­ბის,­ გეს­თჰა­უს­ებ­ისა­ და­ კვე­ბის­ ობი­ექ­ტე­ბის­ მე­ აღ­მოჩ­ნდა.­
პატ­რო­ნე­ებ­ის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის,­რე­სურ­სე­ბი­სა­და­ რეს­პონ­დენ­ტთა­პირ­ველ­და­მე­ორე­კა­ტე­გო­რი­ას­ინ­ტერ­
სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­გა­მოვ­ლე­ნა; ვიუები­ჩა­უტ­არ­დათ­მათ­თვის­ხელ­საყ­რელ­ად­გილ­ზე,­ხო­
ლო­მე­სა­მე­კა­ტე­გო­რია­შერ­ჩე­ულ­იქ­ნა­კვლე­ვის­დაწყე­ბამ­
•­ ტუ­რის­ტე­ბის­თვის­მი­წო­დე­ბუ­ლი­მომ­სა­ხუ­რე­ბის­ხა­ დე­ პირ­ვე­ლი­ კა­ტე­გო­რი­ის­გან­ მი­ღე­ბუ­ლი­ ინ­ფორ­მა­ცი­ით­
რის­ხის­შე­ფა­სე­ბა­და­სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­გა­მოვ­ლე­ნა;­ (ჩვე­ნი­თხოვ­ნის­სა­ფუძ­ველ­ზე,­კვლე­ვამ­დე­მი­ვი­ღეთ­მა­თი­
ყო­ფი­ლი­კლი­ენ­ტე­ბის­სა­ხე­ლო­ბი­თი­სია)­და­მათ­ინ­ტერ­
•­ რე­კო­მენ­და­ცი­ებ­ის­შე­მუ­შა­ვე­ბა­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ ვიუები­ ჩა­უტ­არ­დათ­ სა­ვე­ლე­ პი­რო­ბებ­ში,­ ინ­ტერ­ვიუებში­
ბიზ­ნე­სის­ რო­გორც­ მოქ­მე­დი,­ ას­ევე­ პო­ტენ­ცი­ური­ ჩა­ერ­თნენ­იმ­დრო­ის­ათ­ვის­წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­
წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბის­თვის. ში­სტუმ­რად­მყო­ფი­ტუ­რის­ტე­ბიც.­

40
სა­მი­ვე­ კა­ტე­გო­რი­ის­თვის­ ცალ­ცალ­კე­ იქ­ნა­ შედ­გე­ნი­ლი­ ბის­რა­ოდ­ენ­ობ­აზე­და­ამ­სფე­რო­ში­არ­სე­ბუ­ლი­მცი­რე­და­
სპე­ცი­ალ­ური­ კითხვა­რე­ბი,­ რომ­ლის­ შე­დე­გა­დაც­ შე­საძ­ სა­შუ­ალო­ბიზ­ნე­სის­გან­ვი­თა­რე­ბა­ზე.­
ლე­ბე­ლი­ გახ­და­ კვლე­ვის­ თვი­სებ­რი­ვი­ მე­თო­დის­ მიზ­ნის­ რო­გორც­წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­მოქ­მედ­გი­დებ­
შე­სა­ბა­მი­სი­შე­დე­გე­ბის­მი­ღე­ბა.­ინ­ტერ­ვი­უს­ხან­გრძლი­ვო­ თან­ და­ ტუ­რიზ­მის­ მთა­ვა­რი­ სამ­სა­ხუ­რის­ წარ­მო­მად­გენ­
ბა­და­ახ­ლო­ებ­ით­20­წუთს­შე­ად­გენ­და­და­მიმ­დი­ნა­რე­ობ­და­ ლებ­თან­ ინ­ტერ­ვიუებმა­ აჩ­ვე­ნა,­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­
2018­წლის­20­მა­ის­იდ­ან­30­მა­ის­ის­ჩათ­ვლით.­ ლი­ტე­ტი­ მუ­დამ­ იყო­ სტუ­მარ­თმოყ­ვა­რე,­ მაგ­რამ­ არ­ არ­ის­
მე­ორე­ეტ­აპ­ზე,­რეს­პონ­დენ­ტთა­პირ­ვე­ლი­კა­ტე­გო­რი­იდ­ან­ მდი­და­რი­ტუ­რის­ტუ­ლი­ტრა­დი­ცი­ებ­ით,­ეს­სფე­რო­შე­და­რე­
შე­ირ­ჩა­10­წარ­მო­მად­გე­ნე­ლი­ფო­კუს­ჯგუ­ფის­დის­კუ­სი­ის­ ბით­ახ­ალია­და­მი­სი­გან­ვი­თა­რე­ბა­არ­ის­სა­ჭი­რო.­
ათ­ვის.­ ფო­კუს­ჯგუ­ფი­ ჩა­ტარ­და­ ჯვა­რის­ სა­თე­მო­ გა­ნათ­ თვი­სებ­რი­ვი­ კვლე­ვის­ მო­ნა­ცე­მებ­ზე­ დაყ­რდნო­ბით­ შე­იძ­
ლე­ბის­ ცენ­ტრში­ და­ გრძელ­დე­ბო­და­ სა­ათ­ნა­ხევ­რის­ გან­ ლე­ბა­ ით­ქვას,­ რომ­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ტუ­რის­ტე­ბის­თვის­ წა­
მავ­ლო­ბა­ში.­შეხ­ვედ­რის­ფარ­გლებ­ში­გა­იმ­არ­თა­დის­კუ­სია­ ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ტე­რი­ტო­რი­აზე­ არ­სე­ბუ­ლი­
წი­ნას­წარ­შექ­მნი­ლი­სა­დის­კუ­სიო­გეგ­მის­მი­ხედ­ვით.­ ტუ­რის­ტუ­ლად­სა­ინ­ტე­რე­სო­ად­გი­ლე­ბი­მიმ­ზიდ­ვე­ლია­დას­
ვე­ნე­ბის­მიზ­ნით.­რაც­შე­ეხ­ება­უცხო­ელ­ტუ­რის­ტებს,­ის­ინი­
ძი­რი­თა­დად­ეკ­ოტ­ურ­იზ­მით­არი­ან­და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ­ნი­და­
ამ­იტ­ომ­აც­მი­ემ­არ­თე­ბი­ან­მა­ღალ­მთი­ან­სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­
კვლევის შედეგები ტუ­რის­ტულ­ მარ­შრუ­ტებ­ზე,­ რო­გო­რი­ცაა­ ტო­ბა­ვარ­ჩხი­ლი,­
მდ.­ინ­წრას­სა­თა­ვე­და­მთე­ლი­ხე­ობა,­ყვი­რას­მთა,­წი­ფუ­
წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის რო­ნა­(წიფ­ლნა­რი),­კერ­ნა­ხო­ნა­და­სხვა.
ტურისტული გარემოს შეფასება წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ტუ­რიზ­მის­ სამ­სა­ხუ­რის­
წარ­მო­მად­გენ­ლებ­თან­ ინ­ტერ­ვი­უში­ ირ­კვე­ვა,­ რომ­ წა­
კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ გა­მოვ­ლინ­და,­ რომ­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ არ­ არ­ის­ არ­ცერ­თი­ რე­გის­
ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ მა­ღა­ლია­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ ტუ­რიზ­მის­ ტრი­რე­ბუ­ლი­ტუ­რის­ტუ­ლი­კომ­პა­ნია­ან­ფირ­მა,­რო­მე­ლიც­
გან­ვი­თა­რე­ბის­ პო­ტენ­ცი­ალი,­ რა­საც­ გა­ნა­პი­რო­ბებს­ წა­ ორ­გა­ნი­ზე­ბას­ გა­უწ­ევს,­ რო­გორც­ მარ­შრუ­ტე­ბის­ და­გეგ­
ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ტე­რი­ტო­რი­აზე­ არ­სე­ბუ­ლი­ მვას,­ას­ევე­ტუ­რის­ტე­ბი­სათ­ვის­სრულ­ფა­სო­ვა­ნი­სერ­ვი­სის­
ტუ­რის­ტუ­ლად­ სა­ინ­ტე­რე­სო­ ად­გი­ლე­ბი­ და­ მარ­შრუ­ტე­ბი.­ შე­თა­ვა­ზე­ბას.­ამ­ის­მი­ზე­ზად­კი­სა­ხელ­დე­ბა­რეკ­ლა­მი­რე­ბის­
წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლია­ამ­სფე­ პრობ­ლე­მა.
როს­ გან­ვი­თა­რე­ბით­ და­ მი­სი­ვე­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბის­ ფარ­ რო­გორც­ მე­თო­დო­ლო­გი­ის­ ნა­წილ­ში­ აღ­ინ­იშ­ნა,­ კვლე­ვის­
გლებ­ში­ გა­დად­გმუ­ლი­ აქ­ვს­ კონ­კრე­ტუ­ლი­ ნა­ბი­ჯე­ბი­ სფე­ შე­დე­გად­ გა­მო­იკ­ითხა­ 40­ ში­და­ და­ გა­რე­ ტუ­რის­ტი­ (მუ­ნი­
როს­გან­ვი­თა­რე­ბის­ხელ­შეწყო­ბის­თვის.­ ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­მცხოვ­რე­ბი­და­არა­მცხოვ­რე­ბი).­შე­დე­გე­ბის­

თქვენი აზრით, როგორი მდგომარეობაა წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში
სათავგადასავლო ტურიზმის განვითარების მხრივ?

30
26

20 19
16
9 11 10
10 5
4
0 0 0 0 0 0 0
0

თუმ­ცა,­წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ მი­ხედ­ვით,­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ გა­რე­ ტუ­რის­
ტუ­რიზ­მის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ პრო­ცე­სი­ ძალ­ზე­ მდო­რედ­ მიმ­ ტე­ბი­დან­სჭარ­ბო­ბენ­ქა­ლე­ბი,­ხო­ლო­ში­და­ტუ­რის­ტე­ბი­დან­
დი­ნა­რე­ობს,­36­წელ­ზე­მე­ტი­ას­აკ­ის­რეს­პო­დენ­ტე­ბის­დი­დი­ მა­მა­კა­ცე­ბი.­რაც­შე­ეხ­ება­ტუ­რის­ტთა­ას­აკ­ობ­რივ­ჯგუ­ფებს,­
ნა­წი­ლის­აზ­რით,­წარ­სულ­თან­შე­და­რე­ბით,­ბო­ლო­პე­რი­ გა­რე­ ტუ­რის­ტებს­ შო­რის­ ყვე­ლა­ზე­ ხში­რად­ წა­ლენ­ჯი­ხის­
ოდ­ში­ ტუ­რიზ­მი­ საკ­მა­ოდ­ და­ბა­ლი­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ დო­ნე­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ ტუ­რიზ­მით­ ის­არ­
ზეა,­რაც,­თა­ვის­მხრით,­უარ­ყო­ფი­თად­აის­ახ­ება­ტუ­რის­ტე­ გებ­ლა­20­35­წლამ­დე­ად­ამი­ან­ებ­მა,­ხო­ლო­ში­და­ტუ­რის­

41
ტებ­ში­ამ­მხრივ­მო­ნა­ცე­მე­ბი­36­წელ­ზე­უფ­რო­სებ­სა­(34%)­ ამ­ სტა­ტის­ტი­კუ­რი­ მო­ნა­ცე­მით­ იკ­ვე­თე­ბა­ რეკ­ლა­მი­რე­ბის­
და­ 20­35­ წლამ­დე­ (39%)­ ას­აკ­ობ­რივ­ ჯგუ­ფებ­ზე­ თით­ქმის­ და­ბა­ლი­დო­ნე,­რის­მი­ზე­ზა­დაც­ამ­სფე­რო­ში­ჩარ­თუ­ლი­მე­
თა­ნაბ­რად­გა­და­ნა­წილ­და.­კვლე­ვის­შე­დე­გად­გა­მოვ­ლინ­ წარ­მე­ებ­იც­და­მუ­ნი­ციპ­ლა­ური­სამ­სა­ხუ­რე­ბის­წარ­მო­მად­
და,­ რომ­ ტუ­რის­ტე­ბი­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ სა­ გენ­ლე­ბის­უმ­ეტ­ეს­ობა­ის­ევ­და­ის­ევ­უს­ახ­სრო­ბას­ას­ახ­ელ­
თავ­გა­და­სავ­ლო­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ვი­ზი­ტის­ და­გეგ­მვამ­დე,­ იყ­ ებ­ენ.
ენ­ებ­ენ­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­მი­ღე­ბის­სხვა­დას­ხვა­სა­შუ­ალ­ებ­ებს/
წყა­რო­ებს,­რომ­ლებ­შიც­პი­რა­დი­ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბის­აშ­კა­რა­ კვლე­ვის­ მი­ხედ­ვით,­ გა­მოვ­ლინ­და­ ნაკ­ლო­ვა­ნე­ბე­ბი­ სას­
უპ­ირ­ატ­ეს­ობა­გა­მო­იკ­ვე­თა:­ ტუმ­რო­ებ­ის,­ გეს­თჰა­უს­ებ­ის­ და­ კვე­ბის­ ობი­ექ­ტე­ბის­ მომ­

რომელი წყაროდან მიიღეთ ინფორმაცია წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში
არსებული სათავგადასავლო ტურისტული ადგილების შესახებ?

30

20 15
11
10 5
2 4 3
0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
0

რო­გორც­ ჩანს,­ ტუ­რის­ტთა­ უმ­ეტ­ეს­ობა­ მე­გობ­რე­ბი­სა­ და­ სა­ხუ­რე­ბის­სფე­რო­ში.­მომ­სა­ხუ­რე­ბის­და­ბა­ლი­დო­ნე­რეს­
ნაც­ნო­ბე­ბის­გან­იღ­ებს­ინ­ფორ­მა­ცი­ას­წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­ პო­დენ­ტე­ბის­ მი­ერ­ ყვე­ლა­ზე­ პრობ­ლე­მა­ტურ­ სა­კითხად­
პა­ლი­ტეტ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ტე­რი­ტო­რი­ებ­ის­ შე­ გა­ნი­ხი­ლე­ბა.­ კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ გა­მოვ­ლინ­და,­ რომ­ ტუ­
სა­ხებ,­ რაც,­ შე­საძ­ლოა,­ რეკ­ლა­მი­რე­ბის­ და­ბა­ლი­ დო­ნით­ რის­ტე­ბის­ დიდ­ ნა­წილს­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­
აიხ­სნას. სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ ტუ­რიზ­მის­ მომ­სა­ხუ­რე­ბის­ მი­ღე­ბი­სას­
კვლე­ვით­ გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბულ­ კითხვა­ზე­ –­ უფ­რო­ მე­ტად­ ყვე­ლა­ზე­მე­ტად­რაც­არ­მო­ეწ­ონ­ათ,­ესაა:­გი­დებს­არ­ჰქონ­
რეკ­ლა­მი­რე­ბის­ რო­მელ­ სა­შუ­ალ­ებ­ას/წყა­როს­ მი­მარ­თა­ დათ­ სრულ­ყო­ფი­ლი­ ეკ­იპ­ირ­ება,­ არ­ ჰყავ­დათ­ საკ­მა­რი­სი­
ვენ?­გი­დე­ბის­ინ­ფორ­მა­ცი­აზე­დაყ­რდნო­ბით,­უპ­ირ­ატ­ესია­ ცხე­ნე­ბი,­ ავ­ტო­მო­ბი­ლი­ წი­ნას­წარ­ შე­თან­ხმე­ბულ­ დის­ტან­
პი­რა­დი­ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი,­ხო­ლო­სას­ტუმ­რო­ებ­ის,­გეს­თჰა­ ცი­ამ­დე­ ვერ­ მი­ვი­და,­ მარ­შრუ­ტის­ გავ­ლი­სას­ ხში­რად­ იყო­
უს­ებ­ის­და­კვე­ბის­ობი­ექ­ტე­ბის­წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბის­პა­სუ­ შე­ფერ­ხე­ბა­გზის­გა­უმ­არ­თა­ობ­ის­გა­მო,­გზა­ზე­არ­იყო­მაჩ­
ხებ­ში­სო­ცი­ალ­ური­ქსე­ლი­ლი­დე­რობს. ვე­ნე­ბე­ლი­ის­რე­ბი,­ტუ­რის­ტუ­ლი­გი­დე­ბის­კომ­პე­ტენ­ცია­იყო­

წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის ტურიზმის შესახებ
ინფორმაციის გავრცელების წყარო

30
21
20
18

7 7
10 5
2
0 0 0 0 0 0
0

42
სა­შუ­ალო­დო­ნის,­რთუ­ლი­მდგო­მა­რე­ობაა­და­სუფ­თა­ვე­ბი­ სა­სურ­ვე­ლი­ ღა­მის­ გა­სა­თე­ვი­ არ­ის­ გეს­თჰა­უსი­ (სა­ოჯ­ახო­
სა­ და­ სა­ჭი­რო­ სა­ნი­ტა­რულ­ჰი­გი­ენ­ური­ კუთხით,­ სას­ტუმ­ ტი­პის­ სას­ტუმ­რო).­ ცხა­დია,­ სა­სურ­ველ­ ღა­მის­ გა­სა­თე­ვად­
რო­ებ­ის,­გეს­თჰა­უს­ებ­ის­და­კვე­ბის­ობი­ექ­ტე­ბის­უმ­ეტ­ეს­ობა­ ტუ­რის­ტთა­ უმ­ეტ­ეს­ობა­ გეს­თჰა­უსს­ ას­ახ­ელ­ებს,­ რად­გა­ნაც­
არ­არ­ის­რე­გის­ტრი­რე­ბუ­ლი­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­პორ­ტა­ლებ­ზე­ არ­ის­შე­და­რე­ბით­იაფი,­ვიდ­რე­სას­ტუმ­როს­მომ­სა­ხუ­რე­ბა­
და­რთუ­ლია­მათ­ზე­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­მო­ძი­ება.­ და­ბევ­რად­უფ­რო­კომ­ფორ­ტუ­ლი,­ვიდ­რე­კა­რავ­ში­ღა­მის­
გა­თე­ვა,­ მაგ­რამ­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ არ­ცერთ­
კვლე­ვით­ გა­მოვ­ლე­ნი­ლი­ შემ­დე­გი­ გა­რე­მო­ება­ პა­სუ­ხობს­ ტუ­რის­ტუ­ლად­სა­ინ­ტე­რე­სო­ად­გილ­ზე­არ­არ­ის­არ­ანა­ირი­
გი­დე­ბის­ კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ის­ და­ბალ­ დო­ნეს.­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ სერ­ვი­სი­ან­ობი­ექ­ტი,­სა­დაც­ტუ­რის­ტი­ღა­მის­გა­თე­ვას­შეძ­
მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ტე­რი­ტო­რი­აზე­ მოქ­მე­დი­ გი­დე­ბის­ დი­ ლებს­ ან­ მი­ით­რბს­ სხვა­ სა­ხის­ რო­მე­ლი­მე­ მომ­სა­ხუ­რე­ბას­
დი­ ნა­წი­ლი­ არ­ ფლობს­ არ­ანა­ირ­ ინ­ფორ­მა­ცი­ას­ ტუ­რიზ­ (კვე­ბა,­ჰი­გი­ენ­ური­სა­ჭი­რო­ებ­ები,­სვე­ლი­წერ­ტი­ლე­ბი).­
მის­სფე­რო­ში­არ­სე­ბულ­თა­ნა­მედ­რო­ვე­სტან­დარ­ტებ­სა­და­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ცენ­ტრის­
რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ზე.­ გი­დე­ბის­ გა­მო­კითხვი­დან­ ას­ევე­ გა­მოვ­ წარ­მო­მად­გე­ნელ­თა­ აზ­რით,­ ტუ­რის­ტუ­ლად­ სა­ინ­ტე­რე­სო­
ლინ­და,­ რომ­ მათ­ სჭირ­დე­ბათ­ სპე­ცი­ალ­ური­ ეკ­იპ­ირ­ება,­ ად­გი­ლე­ბის­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რუ­ლად­ მოწყო­ბის­ აუც­ილ­
რო­მელ­თა­ნა­წი­ლის­გა­მო­ყე­ნე­ბა­არ­იცი­ან­და­შე­ძე­ნის­ფი­ ებ­ლო­ბა­წა­მო­იჭ­რა­მას­მე­რე,­რაც­ტუ­რის­ტთა­უმ­ეტ­ეს­ობა­
ნან­სუ­რი­შე­საძ­ლებ­ლო­ბაც­არ­აქ­ვთ.­ ითხოვს­ღა­მის­გა­სა­თევს­ად­გილ­ზე.
აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია,­ რომ­ ტუ­რის­ტთა­ უმ­ეტ­ეს­ობ­ას­ არ­ უს­არ­
კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ გა­მოვ­ლინ­და­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ გებ­ლია­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ტე­რი­ტო­რი­აზე­
ლი­ტე­ტის­ ტუ­რის­ტე­ბი­სათ­ვის­ სა­ჭი­რო­ებ­ის­ შემ­თხვე­ვა­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­კვე­ბის­ობი­ექ­ტე­ბით,­რაც,­თა­ვის­მხრით,­ორი­
სა­სურ­ვე­ლი­ და­ ყვე­ლა­ზე­ მოთხოვ­ნა­დი­ ღა­მის­ გა­სა­თე­ვი.­ მი­ზე­ზით­ აიხ­სნე­ბა:­ ერ­თი­ –­ ტუ­რის­ტუ­ლად­ სა­ინ­ტე­რე­სო­
კვლე­ვამ­ აჩ­ვე­ნა,­ რომ­ ღა­მის­ გა­სა­თე­ვით­ უმ­ეტ­ეს­ად­ სარ­ ად­გი­ლებ­ზე­კვე­ბის­ობი­ექ­ტე­ბის­(იგ­ულ­ის­ხმე­ბა­უშუ­ალ­ოდ­
გებ­ლობ­დნენ­ის­ტუ­რის­ტე­ბი­რომ­ლე­ბიც­ტო­ბა­ვარ­ჩხი­ლის­ ტუ­რის­ტულ­ ობი­ექ­ტზე­ ,­ მაგ.:­ ტო­ბა­ვარ­ჩხი­ლი,­ რო­მე­ლიც­
ტუ­რის­ტულ­მარ­შრუტ­ზე­იმ­ყო­ფე­ბოდ­ნენ. დი­დი­ პო­პუ­ლა­რო­ბით­ სარ­გებ­ლობს­ ტუ­რის­ტებ­ში,­ არ­ის­

საჭიროების შემთხვევაში სად გაათიეთ ღამე წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში
სათავგადასავლო ტურიზმით სარგებლობისას?

იმ­ტუ­რის­ტე­ბი­დან­რომ­ლებ­მაც­აირ­ჩი­ეს­კა­ტე­გო­რია­“სხვა“­ მა­ღალ­მთი­ან­ზოლ­ში­და­იქ­ად­გილ­ზე­არ­არ­ის­არ­ანა­ირი­
–­არც­ერ­თს­არ­უს­არ­გებ­ლია­ღა­მის­გა­სა­თე­ვით,­რად­გან­ კვე­ბის­სერ­ვი­სის­მი­წო­დე­ბა,­ას­ევეა­სხვა­ობი­ექ­ტებ­ზე,­გა­
იმ­ღა­მით­ვე­სახ­ლში­დაბ­რუნ­დნენ.­იმ­ტუ­რის­ტე­ბის­უმ­რავ­ მო­ნაკ­ლი­სია­ენ­გურ­ჰე­სის­კაშ­ხა­ლი,­სა­დაც­გახ­სნი­ლია­კა­
ლე­სო­ბა,­რომ­ლებ­მაც­ღა­მის­გა­სა­თე­ვი­ობი­ექ­ტე­ბით­ის­არ­ ფე­ბა­რი)­არ­არ­სე­ბო­ბით­და­მე­ორე­–­არ­სე­ბუ­ლი­ობი­ექ­
გებ­ლეს,­შე­კითხვი­სას,­თუ­რო­გო­რი­იყო­მი­ღე­ბუ­ლი­მომ­ ტე­ბის­შე­სა­ხებ­რეკ­ლა­მი­რე­ბის­ნაკ­ლე­ბო­ბით.
სა­ხუ­რე­ბის­ხა­რის­ხი­–­ამ­ბობ­დნენ,­რომ­ნორ­მა­ლუ­რი.­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ ტუ­რის­ტე­ბის­ მი­ერ­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რის­
კვლე­ვამ­ გა­მო­ავ­ლი­ნა,­ რომ­ ტუ­რის­ტე­ბის­ მი­ერ­ არ­ჩე­ულ­შე­ფა­სე­ბაც.­ მა­თი­ უმ­ეტ­ეს­ობა­ უკ­მა­ყო­ფი­ლოა­ ტუ­რის­ტუ­
და­სა­სურ­ველ­ღა­მის­გა­სა­თევს­შო­რის­არ­ის­გან­სხვა­ვე­ბა.­ ლად­სა­ინ­ტე­რე­სო­ტე­რი­ტო­რი­ებ­ამ­დე­მი­სას­ვლე­ლი­გზე­ბის­
მდგო­მა­რე­ობ­ით­ და­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ ტუ­რის­ტულ­ მარ­
რო­გორც­კვლე­ვამ­აჩ­ვე­ნა,­ტუ­რის­ტე­ბი­წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ შრუ­ტებ­ზე­გზის­მაჩ­ვე­ნებ­ლე­ბის­არ­ქო­ნით.
ცი­პა­ლი­ტე­ტის­სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ტუ­რის­ტუ­ლი­მარ­შრუ­ტე­ ტუ­რის­ტთა­უმ­ეტ­ეს­ობ­ის­აზ­რით,­წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­
ბით­ სარ­გებ­ლო­ბი­სას­ ხში­რად­ მი­მარ­თა­ვენ­ სა­ვე­ლე­ ღა­ ტე­ში­არ­სე­ბულ­ტუ­რის­ტუ­ლად­სა­ინ­ტე­რე­სო­ტე­რი­ტო­რი­ებ­
მის­თე­ვას­კა­რავ­ში,­მაგ­რამ,­მა­თი­უმ­რავ­ლე­სო­ბის­აზ­რით,­ ზე­ არ­ანა­ირი­ უს­აფ­რთხო­ებ­ის­ ზო­მე­ბი­ არ­ არ­ის­ და­ცუ­ლი,­

43
თუმ­ცა,­ამ­ფაქ­ტო­რის­მი­უხ­ედ­ავ­ად,­გა­რე­ტუ­რის­ტე­ბის­უმ­ იმ­ ვი­ზი­ტორ­თა­ შო­რის,­ რომ­ლე­ბიც­ არ­ აპ­ირ­ებ­ენ­ მო­მა­
ეტ­ეს­ობა­ გან­მე­ორ­ებ­ით­ დი­დი­ სი­ამ­ოვ­ნე­ბით­ ეს­ტუმ­რე­ბო­ ვალ­ში­ დაბ­რუ­ნე­ბას,­ ყვე­ლა­ზე­ პო­პუ­ლა­რუ­ლი­ ფაქ­ტო­რია­
და­წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტს­უკ­ვე­სხვა­მარ­შრუ­ტებ­ზე­ ის,­რომ­ვერ­მი­იღ­ეს­სრულ­ყო­ფი­ლი­ტუ­რის­ტუ­ლი­სერ­ვი­სი.­
სა­მოგ­ზა­ურ­ოდ.­ რო­გორც­ ში­და,­ ისე­ გა­რე­ ტუ­რის­ტთა­ სრუ­ლი­ უმ­ეტ­ეს­ობა,­

ზოგადად ტურისტული მარშუტის დროს ღამის გასათევი ადგილის
შერჩევისას რომელს ანიჭებთ უპირატესობას?

ეწვეოდით თუ არა სხვა დროსაც წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის
ტურისტულად საინტერესო ადგილებს?

რა სახის ცოდნისა და უნარ-ჩვევების ამაღლება გჭირდებათ თქვენი
ბიზნეს საქმიანობის ეფექტურად მართვისთვის?

30

20

10

0

44
მი­უხ­ედ­ავ­ად­ არ­სე­ბუ­ლი­ შე­მა­ფერ­ხე­ბე­ლი­ ფაქ­ტო­რე­ბი­სა,­ •­ მდ.ინ­წრას­სა­თა­ვის­კე­თილ­მოწყო­ბა;
მა­ინც­ გა­უწ­ევ­და­ რე­კო­მენ­და­ცი­ას­ მე­გო­ბარს/ახ­ლო­ბელს,­ •­ ზამ­თრის­კუ­რორ­ტე­ბის­მოწყო­ბა;­
მო­ენ­ახ­ულ­ებ­ინ­ათ­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ტე­რი­ •­ უს­აფ­რთხო­ებ­ის­ზო­მე­ბის­მი­ღე­ბა;
ტო­რი­აზე­ არ­სე­ბუ­ლი­ ტუ­რის­ტუ­ლად­ სა­ინ­ტე­რე­სო­ ობი­ექ­ •­ წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­სას­ტუმ­რო­ებ­ისა­და­
ტე­ბი. სერ­ვი­სის­ მიმ­წო­დებ­ლე­ბის­ სრულ­ყო­ფი­ლი­ სა­ინ­
ფორ­მა­ციო­ ერ­თი­ანი­ ბა­ზის­ შექ­მნა,­ რო­მე­ლიც­ ინ­
სერ­ვი­სის­ მიმ­წო­დებ­ლე­ბის­ უმ­ეტ­ეს­ობ­ას­ სურ­ვი­ლი­ აქ­ვს­ ტერ­ნე­ტის­ სა­შუ­ალ­ებ­ით­ ხელ­მი­საწ­ვდო­მი­ იქ­ნე­ბა­
მი­იღ­ოს­ ცოდ­ნა,­ აიმ­აღ­ლონ­ უნ­არ­ები,­ შე­ის­წავ­ლონ­ უცხო­ მსოფ­ლი­ოს­ნე­ბის­მი­ერი­მცხოვ­რე­ბი­სათ­ვის;
ენ­ები­და­სხვა.­ •­ ტუ­რიზ­მის­ სფე­რო­ში­ და­საქ­მე­ბულ­ პერ­სო­ნა­ლის­
მათ­გან,­ ვინც­ ამ­ გა­მო­კითხვა­ში­ აირ­ჩია­ კა­ტე­გო­რია­ სხვა,­ თვის­ტრე­ნინგ­კურ­სე­ბის­ჩა­ტა­რე­ბა,­რა­თა­შეძ­ლონ­
სჭარ­ბობს­უშუ­ალ­ოდ­გი­დის­კურ­სი,­ხო­ლო­უცხო­ენ­ებ­იდ­ სა­ერ­თა­შო­რი­სო­სტან­დარ­ტე­ბის­დაკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბა;
ან,­რო­გორც­ად­ვი­ლად­სა­ვა­რა­უდო­იყო,­უპ­ირ­ატ­ესია­ინ­ •­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ მსხვილ­ ტუ­რის­ტულ­ კომ­პა­ნი­ებ­თან­
გლი­სუ­რი­ენა. ურ­თი­ერ­თო­ბის­ დამ­ყა­რე­ბა­ –­ მაგ.­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­
ტის­ მი­ერ­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ კომ­პა­ნი­ებ­ის­თვის­ ერ­თგვა­
რი­ საჩ­ვე­ნე­ბე­ლი­ ტუ­რე­ბის­ უზ­რუნ­ველ­ყო­ფა,­ რა­მაც­
სამომავლო ხედვები რე­გი­ონ­ის­ად­მი­ინ­ტე­რე­სი­შე­იძ­ლე­ბა­გა­აღ­ვი­ვოს.­

კვლე­ვის­ ფარ­გლებ­ში­ გა­მოვ­ლინ­და,­ რომ­ წა­ლენ­ჯი­ხის­ ფო­კუს­ჯგუ­ფის­მო­ნა­წი­ლე­ები­თვლი­ან,­რომ­ჩა­მოთ­ვლი­
მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტს­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ ტუ­რიზ­მის­ გან­ვი­თა­ ლი­სა­მო­მავ­ლო­ხედ­ვე­ბის­ნა­წი­ლის­მოგ­ვა­რე­ბა­შე­საძ­ლე­
რე­ბის­ დი­დი­ პო­ტენ­ცი­ალი­ გა­აჩ­ნია,­ რაც­ გან­პი­რო­ბე­ბუ­ ბე­ლია­მუ­ნი­ცი­პა­ლურ­დო­ნე­ზე,­ხო­ლო­ნა­წილს­კი­სჭირ­დე­
ლია­არ­სე­ბუ­ლი­ბუ­ნებ­რი­ვი­რე­სურ­სე­ბით­და­ტუ­რის­ტე­ბის­ ბა­ სე­რი­ოზ­ული­ ინ­ვეს­ტი­ცი­ები,­ მა­გა­ლი­თად,­ რო­გო­რი­ცაა­
მხრი­დან­ მა­ღა­ლი­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბით.­ აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია,­ რომ­ ზამ­თრის­კუ­რორ­ტის­მოწყო­ბა­და­გან­ვი­თა­რე­ბა.
შე­დე­გე­ბის­მი­ხედ­ვით,­წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ში­
და­ ტუ­რის­ტებს­ ძი­რი­თა­დად­ იზ­იდ­ავთ­ ის­ეთი­ ად­გი­ლე­ბი,­
რო­გო­რი­ცაა­ყვი­რას­მთა,­მდ.ინ­წრას­სა­თა­ვე,­ენ­გურ­ჰე­სის­
თა­ღო­ვა­ნი­ კაშ­ხლის­ მიმ­დე­ბა­რე­ მთე­ბი,­ კუ­რორ­ტი­ სქუ­ დასკვნები და რეკომენდაციები
რი,­ რომ­ლე­ბიც­ შე­და­რე­ბით­ ახ­ლოს­ არ­ის­ და­სახ­ლე­ბულ­
პუნ­ქტებ­თან­ და­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია­ სატ­რან­სპორ­ტო­ სა­შუ­ კვლე­ვის­შე­დე­გე­ბი­აჩ­ვე­ნებს,­რომ­წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­
ალ­ებ­ებ­ით­ მაქ­სი­მა­ლუ­რად­ ახ­ლოს­ მის­ვლა.­ ხო­ლო­ გა­რე­ ლი­ტეტს,­გა­მომ­დი­ნა­რე­ტუ­რის­ტუ­ლი­ად­გი­ლე­ბის­სიმ­რავ­
ტუ­რის­ტე­ბის­ უმ­ეტ­ეს­ობა­ ნამ­ყო­ფია­ ტო­ბა­ვარ­ჩხი­ლის­ უნ­ ლი­დან,­აქ­ვს­ტუ­რიზ­მის­გან­ვი­თა­რე­ბის­პო­ტენ­ცი­ალი.­თუმ­
იკ­ალ­ურ­ ტე­რი­ტო­რი­აზე,­ რო­მე­ლიც­ მდე­ბა­რე­ობს­ ზღვის­ ცა,­ არ­სე­ბობს­ რი­გი­ ბა­რი­ერ­ებ­ისა,­ რო­მელ­თა­ დაძ­ლე­ვაც­
დო­ნი­დან­ 2650­ მეტ­რზე­ და­ და­სახ­ლე­ბუ­ლი­ პუნ­ქტი­დან­ უნ­და­მოხ­დეს.­ტუ­რის­ტე­ბი­უჩ­ივი­ან­მომ­სა­ხუ­რე­ბის­და­ბალ­
და­შო­რე­ბუ­ლია­და­ახ­ლო­ებ­ით­27­კმ­ით.­რომ­შე­ვა­ჯა­მოთ,­ დო­ნეს,­ რო­გორც­ უშუ­ალ­ოდ­ სერ­ვი­სის­ მიმ­წო­დებ­ლე­ბის­
ფო­კუს­ჯგუ­ფი­სა­ და­ ინ­ტერ­ვიუების­ სა­ფუძ­ველ­ზე­ რე­კო­ მხრი­დან,­ ას­ევე­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რუ­ლი­ თვალ­საზ­რი­სით.­
მენ­და­ცია­გა­ეწია­შემ­დეგ­ტუ­რის­ტუ­ლად­სა­ინ­ტე­რე­სო­ად­ გარ­და­ამ­ისა,­ის­ურ­ვებ­დნენ­გარ­კვე­ული­სერ­ვი­სე­ბის­(მაგ.­
გი­ლებს:­ სა­ოჯ­ახო­სას­ტუმ­რო­ებ­ის)­მე­ტად­ხელ­მი­საწ­ვდო­მო­ბას.­

•­ ტო­ბა­ვარ­ჩხი­ლი; სერ­ვი­სის­ მიმ­წო­დებ­ლებს­ აქ­ვთ­ და­ბა­ლი­ კვა­ლი­ფი­კა­ცია­
•­ ყვი­რას­მთა­და­ქუაოქანცალია­(ქვა­ცან­ცა­რა); საქ­მი­ან­ობ­აში­ და­ არ­ ფლო­ბენ­ ინ­ფორ­მა­ცი­ას­ თა­ნა­მედ­
•­ მდი­ნა­რე­ინ­წრას­სა­თა­ვე­და­მთე­ლი­ხე­ობა; რო­ვე­ სტან­დარ­ტე­ბი­სა­ და­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ის­ შე­სა­ხებ.­ თუმ­
•­ კუ­რორ­ტი­სკუ­რი­და­მი­სი­ხე­ობა; ცა,­მათ­სურთ­ტუ­რიზ­მის­მი­მარ­თუ­ლე­ბით­უნ­არ­ჩვე­ვე­ბის­
•­ კერ­ნა­ხო­ნა;­ გაძ­ლი­ერ­ება­დ­კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ის­ამ­აღ­ლე­ბა.­
•­ წყა­ვა­ში. სირ­თუ­ლე­ებ­თან­ არ­ის­ და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი­ არ­სე­ბუ­ლი­ სერ­
ვი­სე­ბის­ შე­სა­ხებ­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ გავ­რცე­ლე­ბაც.­ კვლე­ვა­
თუმ­ცა,­ნა­თე­ლია­რომ­ამ­სფე­როს­გან­ვი­თა­რე­ბის­თვის­სა­ აჩ­ვე­ნებს,­ რომ­ ინ­ფორ­მა­ცი­ას­ ტუ­რის­ტე­ბი,­ ძი­რი­თა­დად­
ჭი­როა­ რი­გი­ აქ­ტი­ვო­ბე­ბის­ გა­ტა­რე­ბა.­ კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ პი­რა­დი­ კონ­ტაქ­ტე­ბის­ სა­ფუძ­ველ­ზე­ იღ­ებ­ენ,­ ხო­ლო­ სერ­
გა­მოვ­ლინ­და­გარ­კვე­ული­სა­მო­მავ­ლო­ხედ­ვე­ბი­ტუ­რიზ­მის­ ვი­სის­ მიმ­წო­დებ­ლე­ბი­ ვერ­ ახ­ერ­ხე­ბენ­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ სა­
გან­ვი­თა­რე­ბის­თვალ­საზ­რი­სით: თა­ნა­დოდ­გავ­რცე­ლე­ბას.­
გა­მოვ­ლე­ნი­ლი­სირ­თუ­ლე­ებ­იდ­ან­გა­მომ­დი­ნა­რე,­კვლე­ვის­
•­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ცენ­ტრე­ბის­გახ­სნა; ფარ­გლებ­ში­შე­მუ­შავ­და­გარ­კვე­ული­რე­კო­მენ­და­ცი­ები.­
•­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ მარ­შრუ­ტე­ბის­ და­ რუ­კე­ბის­ დად­გე­ნა­
შე­მუ­შა­ვე­ბა; წა­ლენ­ჯი­ხის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­მი­მართ:
•­ ტუ­რის­ტუ­ლად­სა­ინ­ტე­რე­სო­ობი­ექ­ტე­ბის­გზე­ბის­გა­
მარ­თვა­და­კე­თილ­მოწყო­ბა; •­ ჩა­ტარ­დეს­ ად­გილ­ზე­ არ­სე­ბუ­ლი­ სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­
•­ სა­ზაფხუ­ლო­კუ­რორტ­სქუ­რის­რე­აბ­ილ­იტ­ირ­ება;­ კვლე­ვა;

45
•­ შე­მუ­შავ­დეს­სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ტუ­რიზ­მის­გან­ვი­თა­ •­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­სერ­ვი­სის­მიმ­წო­დებ­ლე­ბის­და­მა­ტე­
რე­ბის­ად­გი­ლობ­რი­ვი­ერ­თი­ანი­სტრა­ტე­გია; ბი­თი­უნ­არ­ებ­ის­გაძ­ლი­ერ­ება,­მაგ.­ენ­ებ­ის­კურ­სე­ბი,­
•­ შე­მუ­შავ­დეს­სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ტუ­რიზ­მის­გან­ვი­თა­ მცი­რე­ბიზ­ნე­სის­კურ­სე­ბი,­ბუ­ღალ­ტე­რია­და­სხვა;
რე­ბის­სა­მოქ­მე­დო­გეგ­მა; •­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ სერ­ვი­სის­ მიმ­წო­დებ­ლე­ბის­ სა­ზო­
•­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­ ჩა­ერ­თოს­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ ტუ­ გა­დო­ებ­ას­თან­ ურ­თი­ერ­თო­ბის­ (PR)­ უნ­არ­ჩვე­ვე­ბის­
რიზ­მის­ პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ის­ სა­კითხში,­ მო­ნა­წი­ლე­ დახ­ვე­წა;­
ობა­ მი­იღ­ოს­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ცენ­ტრე­ბის­ გახ­სნა­ში,­ •­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ სერ­ვი­სის­ მიმ­წო­დებ­ლე­ბის­ ცნო­
დააინტერესოს­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ბიზ­ნე­სის­წარ­ ბი­ერ­ებ­ის­ გაზ­რდა­ ის­ეთ­ სა­კითხებ­ზე,­ რო­გო­რი­ცაა­
მო­მად­გენ­ლე­ბი,­ რა­თა­ გა­ნა­ხორ­ცი­ელ­ონ­ ინ­ვეს­ტი­ შე­მო­სავ­ლე­ბის­ სამ­სა­ხურ­თან­ ურ­თი­ერ­თო­ბა,­ ევ­
ცი­ები­ამ­სფე­რო­ში. რო­კავ­შირ­თან­ას­ოც­ირ­ებ­ის­ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბით­გათ­
ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი­ თა­ნა­მედ­რო­ვე­ სტან­დარ­ტე­ბი­ და­
ად­გი­ლობ­რი­ვი­არ­ას­ამ­თავ­რო­ბო­ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­ის რე­გუ­ლა­ცი­ები­(DCFTA).
მი­მართ:
სა­ინ­იცი­ატ­ივო­ჯგუ­ფე­ბის­მი­მართ:
•­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ სერ­ვი­სის­ მიმ­წო­დებ­ლე­ბის­ გა­დამ­
ზა­დე­ბა­მა­თი­ძი­რი­თა­დი­საქ­მი­ან­ობ­ის­მი­მარ­თუ­ლე­ •­ შე­მუ­შავ­დეს­ინ­იცი­ატ­ივ­ები­ტუ­რიზ­მის­გან­ვი­თა­რე­ბის­
ბით,­მაგ.­გი­დე­ბის­გა­დამ­ზა­დე­ბა,­სას­ტუმ­როს­კურ­სი­ მი­მარ­თუ­ლე­ბით,­მა­გა­ლი­თად,­
და­სხვა. •­ ეკ­ომ­უზე­უმ­ის­შექ­მნის­ინ­იცი­ატ­ივა.

46
III სენაკის მუნიციპალიტეტში არსებული
ამორტიზებული შენობა-ნაგებობების კვლევა
იოს­ებ­ძა­ძა­მია,
სე­ნა­კის­სა­თე­მო­გა­ნათ­ლე­ბის­ცენ­ტრი

შესავალი ნულ­ობი­ექ­ტებ­ზე,­რის­თვი­საც­ოფ­იცი­ალ­ურ­ად­გა­მოთხო­
ვილ­იქ­ნა­დო­კუ­მენ­ტე­ბი­სე­ნა­კის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­შე­სა­
წი­ნამ­დე­ბა­რე­ დო­კუ­მენ­ტი­ წარ­მო­ად­გენს­ სე­ნა­კის­ მუ­ნი­ ბა­მის­სამ­სა­ხუ­რე­ბი­დან.­
ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ იმ­ ამ­ორ­ტი­ზე­ბუ­ლი­ შე­ნო­ბა­ნა­ ას­ევე­ კვლე­ვა­ში­ გა­მო­ყე­ნე­ბულ­ იქ­ნა­ ჩაღ­რმა­ვე­ბუ­ლი­ ინ­
გე­ბო­ბე­ბის­ კვლე­ვის­ ან­გა­რიშს,­ რომ­ლე­ბიც­ საფ­რთხეს­ ტერ­ვიუები,­ ფო­კუს­ჯგუ­ფი­ პი­რებ­თან,­ რომ­ლე­ბიც­ უშუ­
უქ­მნი­ან­ მაც­ხოვ­რებ­ლებს,­ ქმნი­ან­ ან­ტი­სა­ნი­ტა­რი­ულ­ ალო­ კავ­შირ­ში­ არი­ან­ აღ­ნიშ­ნულ­ სა­კითხთან,­ კერ­ძოდ­
მდგო­მა­რე­ობ­ას,­ აუშ­ნო­ებ­ენ­ გა­რე­მოს­ იერ­სა­ხეს.­ ამ­ავე­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­თვით­მმარ­თვე­ლო­ბის­და­მცი­რე­და­სა­შუ­
დროს­ არ­სე­ბობს­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ ბიზ­ნე­სის­ წარ­მო­ ალო­ბიზ­ნე­სის­წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი.
მად­გენ­ლე­ბის­ინ­ტე­რე­სი­ამ­შე­ნო­ბე­ბის­მი­მართ,­რომ­ლებ­
საც­მწვა­ვედ­უდ­გათ­შე­ნო­ბე­ბის­სა­კით­ხი­და­რომ­ლებ­საც­ კვლე­ვი­სას­ საკ­ვლევ­ სა­კითხებ­ზე­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ მი­ღე­ბის­
სურთ­ამ­შე­ნო­ბა­ნა­გე­ბო­ბე­ბის­შე­ძე­ნა­ან­იჯ­არ­ით­აღ­ება მიზ­ნით,­გა­მო­ყე­ნე­ბულ­იქ­ნა­კვლე­ვის­პირ­და­პი­რი­ინ­ტერ­
ვიუების­მე­თო­დი­–­ერ­თი­პირ­და­პი­რი­ინ­ტერ­ვიუ­ჩა­ტარ­და­
სე­ნა­კის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ეკ­ონ­ომ­იკ­ის­ სამ­სა­ხუ­რის­ უფ­
როს­სპე­ცი­ალ­ის­ტთან­და­სა­მი­და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ­ინდ.­მე­
მიზნები და ამოცანები წარ­მე­ებ­თან.
კვლე­ვის­მი­ზა­ნია­მოხ­დეს­სე­ნა­კის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­არ­
სე­ბუ­ლი­ამ­ორ­ტი­ზე­ბუ­ლი­შე­ნო­ბა­ნა­გე­ბო­ბე­ბის­იდ­ენ­ტი­ფი­
ცი­რე­ბა;­ კვლევის შედეგები
კვლე­ვის­ ძი­რი­თად­ ამ­ოც­ან­ას­ წარ­მო­ად­გენ­და­ მცი­რე­ და­ სე­ნა­კის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­დან­ მი­ღე­ბუ­ლი­ ინ­ფორ­მა­ცი­ით,­
სა­შუ­ალო­ბიზ­ნე­სის­წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი­სათ­ვის­მუ­ნი­ცი­პა­ სე­ნა­კის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ბა­ლან­სზე,­2018­წლის­იან­ვრის­
ლი­ტეტ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ ამ­ორ­ტი­ზე­ბუ­ლი­ შე­ნო­ბა­ნა­გე­ბო­ბე­ მდგო­მა­რე­ობ­ით,­არ­ის­მხო­ლოდ­ერ­თი­ამ­ორ­ტი­ზე­ბუ­ლი­შე­
ბის­პრი­ვა­ტი­ზა­ცი­ის­გა­მარ­ტი­ვე­ბის­ხელ­შეწყო­ბა.­ამ­ას­თან,­ ნო­ბა­ეკ­ის­ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ულ­ერ­თე­ულ­ში.­სე­ნა­კის­მუ­ნი­ცი­
არ­სე­ბუ­ლი­პრობ­ლე­მე­ბის­იდ­ენ­ტი­ფი­ცი­რე­ბა­და­შე­სა­ბა­მი­ პა­ლი­ტე­ტის­ბა­ლან­სზე­არ­სე­ბუ­ლი­ამ­ორ­ტი­ზე­ბუ­ლი­შე­ნო­ბის­
სი­რე­კო­მენ­და­ცი­ებ­ის­შე­მუ­შა­ვე­ბა. პრი­ვა­ტი­ზე­ბა­ან­იჯ­არ­ით­გა­ცე­მა­არ­გან­ხორ­ცი­ელ­ებ­ულა.­
კვლე­ვის­ თვი­სებ­რი­ვი­ კომ­პო­ნენ­ტის­ ძი­რი­თად­ ამ­ოც­ან­ას­
წარ­მო­ად­გენ­და­სე­ნა­კის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­ამ­ ინ­ტერ­ვიუებიდან­ გა­მოვ­ლინ­და­ მცი­რე­ მე­წარ­მე­ებ­ის­ და­
ორ­ტი­ზე­ბუ­ლი­შე­ნო­ბა­ნა­გე­ბო­ბე­ბის­რა­ოდ­ენ­ობა­და­შე­ფა­ ინ­ტე­რე­სე­ბა­ სე­ნა­კის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ გა­
სე­ბა­იმ­პი­რე­ბის­მი­ერ,­ვინც­ამ­ას­თან­უშუ­ალო­შე­ხე­ბა­შია.­ მო­უყ­ენ­ებ­ელი­შე­ნო­ბე­ბის­მი­მართ.­ამ­სა­კითხის­გა­მო­საკ­
კვლე­ვის­მიზ­ნე­ბი­დან­გა­მომ­დი­ნა­რე­გა­მო­იკ­ვე­თა­კვლე­ვის­ ვლე­ვად­გა­მო­ყე­ნე­ბულ­იქ­ნა­დაკ­ვირ­ვე­ბის­და­შერ­ჩე­ვი­თი­
კონ­კრე­ტუ­ლი­ამ­ოც­ან­ები: მო­ნი­ტო­რინ­გის­ მე­თო­დი.­ გა­მო­კითხვის­ მი­ხედ­ვით­ ლო­
კა­ცი­ით­ შერ­ჩე­ულ­ იქ­ნა­ ქა­ლა­ქის­ ცენ­ტრა­ლუ­რი­ ნა­წილ­ში­
•­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­ძვე­ლი­შე­ნო­ბა­ნა­გე­ გან­ლა­გე­ბუ­ლი­ორი­ობი­ექ­ტი:
ბო­ბე­ბის­რა­ოდ­ენ­ობ­ის­დად­გე­ნა;
•­ ამ­ შე­ნო­ბა­ნა­გე­ბო­ბე­ბის­ კუთ­ვნი­ლე­ბის­ იდ­ენ­ტი­ფი­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ სა­კუთ­რე­ბა­ში­ არ­სე­ბუ­ლი,­ ქ.­ სე­ნა­კის­
ცი­რე­ბა; ცენ­ტრა­ლუ­რი­ პარ­კის­ ტე­რი­ტო­რი­აზე­ მდე­ბა­რე­ 102­ კვ.მ­
•­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ­პი­რე­ბის­თვის­მა­თი­იჯ­არ­ით­გა­და­ცე­მა. შე­ნო­ბა­ნა­გე­ბო­ბა­ მას­ზე­ და­მაგ­რე­ბუ­ლი­ 154­ კვ.მ­ არ­ას­ას­
ოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის­მი­წის­ნაკ­ვე­თით­(საკ.
კო­დი­ N44.01.31.250)­ და­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ სა­კუთ­რე­ბა­ში­
არ­სე­ბუ­ლი,­ქ.სე­ნაკ­ში,­ჭავ­ჭა­ვა­ძის­ქუ­ჩის­№76­ში­მდე­ბა­რე­
მეთოდოლოგია 196­კვ.მ­არ­ას­ას­ოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის­მი­წის­
ნაკ­ვე­თი­(სა­კა­დას­ტრო­კო­დი­N44.­01.28.030).
კვლე­ვის­ მიზ­ნე­ბი­დან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ პრო­ექ­ტის­ გან­ხორ­
ცი­ელ­ებ­ის­ას­ ოპ­ტი­მა­ლურ­ გზად­ მიჩ­ნე­ულ­ იქ­ნა­ რა­ოდ­ენ­ მი­უხ­ედ­ავ­ად­იმ­ისა,­რომ­აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ობი­ექ­ტე­ბი­ამ­ორ­ტი­
ობ­რი­ვი­და­თვი­სებ­რი­ვი­მე­თო­დის­გა­მო­ყე­ნე­ბა.­ ზე­ბუ­ლია­და­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ბა­ლან­სზეა,­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­
მოხ­და­ სტა­ტის­ტი­კუ­რი­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ მოგ­რო­ვე­ბა­ აღ­ნიშ­ ტეტს­ის­ინი­არ­აქ­ვს­აღ­ნიშ­ნუ­ლი,­რო­გორც­ამ­ორ­ტი­ზე­ბუ­ლი,­

47
რაც­ად­ას­ტუ­რებს,­რომ­ქო­ნე­ბის­აღ­რიცხვა­ინ­ვენ­ტა­რი­ზა­ მმარ­თვე­ლო­ბის­ქო­ნე­ბას­თან­და­კავ­ში­რე­ბით),­რომ­სა­ჯა­
ცი­ის­ პრობ­ლე­მა­ სე­ნა­კის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ ერთ­ერ­თი­ რო­რე­ეს­ტრში­ქო­ნე­ბის­და­რე­გის­ტრი­რე­ბი­სას­შექ­მნი­ლია­
მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია. ფორ­მა­ლუ­რი­ბა­რი­ერ­ები­და­სა­ჭი­რო­ებს­გა­რე­მო­სა­და­ბუ­
რო­გორც­ გა­ირ­კვა­ სე­ნა­კის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ბა­ლან­სზე­ ნებ­რი­ვი­ რე­სურ­სე­ბის­ სა­მი­ნის­ტროს,­ ენ­ერ­გე­ტი­კის­ სა­მი­
არ­სე­ბუ­ლი­ქო­ნე­ბა­არ­ის­და­ყა­და­ღე­ბუ­ლი­ეკ­ონ­ომ­იკ­ის­სა­ ნის­ტრო­სა­და­ქო­ნე­ბის­მარ­თვის­სა­აგ­ენ­ტოს­თან­ხმო­ბებს.­
მი­ნის­ტროს­მი­ერ­და­მის­გას­ხვი­სე­ბას­გარ­კვე­ული­სირ­თუ­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტებ­ზე­ არ­ას­ას­ოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ მი­წე­ბის­
ლე­ები­ ახ­ლავს.­ თუმ­ცა­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია­ აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ ობი­ გა­და­ცე­მას­თან­ და­კავ­ში­რე­ბით­ 2013,­ 2014,­ 2015,­ 2016­ (I­ და­
ექ­ტის­მრა­ვალ­წლი­ანი­იჯ­არ­ით­აღ­ება,­რა­დრო­საც­ხდე­ბა­ II­კვარ­ტა­ლი)­წლებ­ში­გა­ცე­მუ­ლი­თან­ხმო­ბე­ბის­რა­ოდ­ენ­
რამ­დე­ნი­მე­სა­მარ­თლებ­რი­ვი­სა­ფე­ხუ­რის­გავ­ლა.­კერ­ძოდ,­ ობ­ამ­1821­შე­ად­გი­ნა,­რაც­წლის­გან­მავ­ლო­ბა­ში­ერთ­მუ­ნი­
შერ­ჩე­ული­ იჯ­არ­ით­ გა­სა­ცე­მი­ ობი­ექ­ტი­ უნ­და­ შე­ფას­დეს­ ცი­პა­ლი­ტეტ­ზე­ სა­შუ­ალ­ოდ­ 7­ სა­კა­დას­ტრო­ ერ­თე­ულ­ის­ გა­
კერ­ძო­აუდ­იტ­ის­მი­ერ,­გა­და­ეც­ეს­გან­სა­ხილ­ვე­ლად­სე­ნა­კის­ და­ცე­მას­ნიშ­ნავს.­თუ­გა­ვით­ვა­ლის­წი­ნებთ­უკ­უპ­რო­ცეს­საც,­
საკ­რე­ბუ­ლოს,­რო­მელ­მაც­უნ­და­და­ამ­ტკი­ცოს­მი­სი­იჯ­არ­ით­ რო­ცა­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტე­ბიც­ გა­დას­ცე­მენ­ ქო­ნე­ბას­ სა­ხელ­
გა­ცე­მის­მი­ზან­შე­წო­ნი­ლო­ბა­და­გა­სა­ცე­მი­ფა­სი,­ამ­ის­შემ­ მწი­ფოს,­ ეს­ რიცხვი­ ძა­ლი­ან­ და­ბა­ლია.­ ას­ევე,­ გა­სათ­ვა­
დეგ­სე­ნა­კის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­აღ­ნიშ­ნულ­ობი­ექ­ტს­გა­იტ­ ლის­წი­ნე­ბე­ლია­ სხვა­დას­ხვა­ შემ­თხვე­ვე­ბიც.­ მა­გა­ლი­თად,­
ანს­ელ­ექ­ტრო­ნულ­აუქ­ცი­ონ­ზე,­სა­იდ­ან­აც­შე­საძ­ლე­ბე­ლია­ ქა­ლაქ­ქუ­თა­ის­ის­შემ­თხვე­ვა,­რო­ცა­მუ­ნი­ცი­პალ­ტეტ­მა­მის­
ობი­ექ­ტის­იჯ­არ­ით­აღ­ება. ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ულ­ საზღვრებ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ არ­ას­ას­ოფ­
ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ მი­წე­ბის­ აღ­რიცხვა­ზე­ გას­წია­ მნიშ­ვნე­
ამ­ას­თან,­კვლე­ვი­სას­გა­ირ­კვა,­რომ­ლო­კა­ცი­ით­შერ­ჩე­ული­ ლო­ვა­ნი­და­ნა­ხარ­ჯი­და­აღ­რიცხუ­ლი­ქო­ნე­ბის­აბ­სო­ლუ­ტუ­
ობი­ექ­ტე­ბის­ხან­გრძლი­ვად­იჯ­არ­ით­გა­ცე­მა­უკ­ვე­და­გეგ­მი­ რი­უმ­რავ­ლე­სო­ბა­სა­ხელ­მწი­ფომ­და­ირ­ეგ­ის­ტრი­რა.
ლია­და­სე­ნა­კის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტს­გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლიც­აქ­ვს­
ოფ­იცი­ალ­ურ­ფე­ის­ბუქ­გვერ­დზე.­კერ­ძოდ,­გა­ნაცხა­დი­ქო­
ნე­ბის­იჯ­არ­ით­რე­ალ­იზ­აცი­ის­თვის­გა­მო­ტა­ნი­ლია­შემ­დე­გი­
პი­რო­ბე­ბით:­ დასკვნები და რეკომენდაციები
•­ სე­ნა­კის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ მე­რია­ გეგ­მავს,­ ელ­ექ­ •­ კვლე­ვით­ გა­მო­იკ­ვე­თა,­ რომ­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტს­ რე­
ტრო­ნუ­ლი­ აუქ­ცი­ონ­ის­ გზით,­ ხან­გრძლი­ვი­ იჯ­არ­ით­ ალ­ურ­ად­სრუ­ლად­არ­აქ­ვს­აღ­ნუს­ხუ­ლი­ამ­ორ­ტი­ზე­
გას­ცეს­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ სა­კუთ­რე­ბა­ში­ არ­სე­ბუ­ ბუ­ლი­ შე­ნო­ბე­ბი,­ რომ­ლე­ბიც­ მის­ ბა­ლან­სზე­ იმ­ყო­
ლი,­ქ.სე­ნა­კის­ცენ­ტრა­ლუ­რი­პარ­კის­ტე­რი­ტო­რი­აზე­ ფე­ბა;
მდე­ბა­რე­102­კვ.მ­შე­ნო­ბა­ნა­გე­ბო­ბა­მას­ზე­და­მაგ­რე­ •­ ამ­ორ­ტი­ზე­ბუ­ლი­ნა­გე­ბო­ბე­ბის­დი­დი­ნა­წი­ლი­ეკ­ონ­
ბუ­ლი­154­კვ.მ­არ­ას­ას­ოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­და­ნიშ­ნუ­ ომ­იკ­ის­ სა­მი­ნის­ტროს­ ბა­ლან­სზეა,­ რაც­ მუ­ნი­ცი­პა­
ლე­ბის­ მი­წის­ ნაკ­ვე­თით­ (საკ.კო­დი­ N44.01.31.250).­ ლი­ტე­ტის­მი­ერ­მის­მარ­თვას­არ­თუ­ლებს;
აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ შე­ნო­ბა­ნა­გე­ბო­ბა­ წარ­მო­ად­გენს­ პერ­ •­ და­ვა­ლი­ან­ებ­ები,­(ძი­რი­თა­დად­სა­გა­და­სა­ხა­დო)­რო­
სპექ­ტი­ულ­ად­გილს­მცი­რე­ბიზ­ნე­სის­გან­ვი­თა­რე­ბის­ მე­ლიც­ ამ­ ამ­ორ­ტი­ზე­ბულ­ შე­ნო­ბებს­ გა­აჩ­ნი­ათ,­ კი­
თვალ­საზ­რი­სით; დევ­ერ­თი­წი­ნა­ღო­ბაა­მა­თი­შემ­დგო­მი­რე­ალ­იზ­აცი­
•­ სე­ნა­კის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ მე­რია­ გეგ­მავს,­ ელ­ექ­ ის­გზა­ზე;­
ტრო­ნუ­ლი­აუქ­ცი­ონ­ის­გზით,­სარ­გებ­ლო­ბის­უფ­ლე­ •­ წვრილ­და­სა­შუ­ალო­მე­წარ­მე­ებს­არ­აქ­ვთ­ინ­ფორ­
ბით,­ აღ­ნა­გო­ბის­ ფორ­მით­ გას­ცეს­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ მა­ცია­ ქო­ნე­ბის­ პრი­ვა­ტი­ზა­ცი­ის­ პრო­ცე­დუ­რებ­თან­
ტის­სა­კუთ­რე­ბა­ში­არ­სე­ბუ­ლი,­ქ.სე­ნაკ­ში,­ჭავ­ჭა­ვა­ძის­ და­კავ­ში­რე­ბით­და­ხში­რად,­სურ­ვი­ლის­მი­უხ­ედ­ავ­ად­
ქუ­ჩის­№76­ში­მდე­ბა­რე­196­კვ.მ­არ­ას­ას­ოფ­ლო­სა­ ვერ­სარ­გებ­ლო­ბენ­ამ­ით;
მე­ურ­ნეო­ მი­წის­ ნაკ­ვე­თი­ (სა­კა­დას­ტრო­ კო­დი­ N44.­ •­ ას­ევე­არ­სე­ბობს­ფორ­მა­ლუ­რი­ბა­რი­ერ­ები,­რომ­ლე­
01.28.030). ბიც­სა­ჯა­რო­რე­ეს­ტრში­ქო­ნე­ბის­რე­გის­ტრა­ცი­ას­უშ­
ლის­ხელს.
კვლე­ვის­ დროს­ გა­მო­იკ­ვე­თა,­ რომ­ სე­ნა­კის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­
•­ შე­სა­ბა­მი­სად,­კვლე­ვის­ფარ­გლებ­ში­შე­მუ­შავ­და­რე­
ტე­ტის­ ტე­რი­ტო­რი­აზე­ არ­სე­ბუ­ლი­ ამ­ორ­ტი­ზე­ბუ­ლი­ შე­ნო­
კო­მენ­და­ცი­ები:
ბა­ნა­გე­ბო­ბე­ბის­ უმ­ეტ­ეს­ობა­ წარ­მო­ად­გენს­ ეკ­ონ­ომ­იკ­ისა­
•­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტე­ბის­ დო­ნე­ზე­ ქო­ნე­ბის­ სრუ­ლი­ ინ­
და­თავ­დაც­ვის­სა­მი­ნის­ტრო­ებ­ის­სა­კუთ­რე­ბას­და­მა­თი­იდ­
ენ­ტი­ფი­ცი­რე­ბა,­ შე­ძე­ნა­ ან­ იჯ­არ­ით­ აღ­ება­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ვენ­ტა­რი­ზა­ცია­და­ცენ­ტრა­ლუ­რი­და­ად­გი­ლობ­რი­ვი­
მცი­რე­ მე­წარ­მე­ებ­ის­ათ­ვის­ გარ­კვე­ულ­ სირ­თუ­ლე­ებს­ წარ­ ქო­ნე­ბის­გა­მიჯ­ვნის­პრო­ცე­დუ­რე­ბის­ხე­ლახ­ლა­გან­
მო­ად­გენს.­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტს­მა­თი­გან­კარ­გვის­უფ­ლე­ბა­არ­ ხორ­ცი­ელ­ება;­
აქ­ვს­და­ეს­ცენ­ტრა­ლურ­დო­ნე­ზე­უნ­და­გან­ხორ­ცი­ელ­დეს. •­ ამ­ორ­ტი­ზე­ბულ­ ქო­ნე­ბა­ზე­ არ­სე­ბუ­ლი­ და­ვა­ლი­ან­ებ­
ამ­ას­თან,­ ხში­რად,­ იმ­ შემ­თხვე­ვა­შიც,­ რო­ცა­ მუ­ნი­ცი­პა­ ებ­ის­ რეს­ტრუქ­ტუ­რი­ზა­ცია­ ან­ ჩა­მო­წე­რა­ ა,­ რაც­ ამ­
ლი­ტე­ტის­ ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ულ­ საზღვრებ­ში­ მოქ­ცე­ული­ ქო­ნე­ბას­უფ­რო­ლიკ­ვი­დურს­გახ­დის;
არ­ას­ას­ოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის­ მი­წე­ბი,­ კა­ •­ პრი­ვა­ტი­ზა­ცი­ის­ პრო­ცე­სის­ მე­ტი­ გამ­ჭვირ­ვა­ლო­ბის­
ნონ­მდებ­ლო­ბით­ დად­გე­ნი­ლი­ გა­მო­ნაკ­ლი­სე­ბის­ გარ­და,­ უზ­რუნ­ველ­ყო­ფა­ სა­ზო­გა­დო­ებ­ის­ ინ­ფორ­მი­რე­ბის­
მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ კა­ნო­ნით­ გა­მოცხა­დე­ბუ­ლი­ ქო­ნე­ბაა,­ სხავ­დას­ხვა­გზე­ბის­გა­მო­ყე­ნე­ბით;
სხვა­დას­ხვა­ კვლე­ვე­ბით­ დას­ტურ­დე­ბა­ (მმარ­თვე­ლო­ბი­ •­ ფორ­მა­ლუ­რი­ ბა­რი­ერ­ებ­ის­ აღ­მო­ჩე­ნა­ და­ აღ­
თი­ სის­ტე­მე­ბის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ ცენ­ტრის­ კვლე­ვა­ თვით­ მოფხვრა­ქო­ნე­ბის­რე­გის­ტრა­ცი­ის­გზა­ზე.

48
IV სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის
მდგომარეობის კვლევა ხობის
მუნიციპალიტეტში
გია­გე­ლაშ­ვი­ლი,­ირ­მა­გა­ბუ­ნია,
ხო­ბიNEWS

შესავალი ობა,­ რაც­ ცუ­დად­ აის­ახ­ება­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ არ­სე­ბულ­
ის­ედ­აც­მძი­მე­მდგო­მა­რე­ობ­აზე.
ხო­ბის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­მდე­ბა­რე­ობს­და­სავ­ლეთ­სა­ქარ­ ­
თვე­ლო­ში,­ სა­მეგ­რე­ლო­ზე­მო­ სვა­ნე­თის­ რე­გი­ონ­ში.­ მი­სი­
ფარ­თო­ბი­შე­ად­გენს­67­600­ჰექ­ტარს,­სა­იდ­ან­აც­29­454­ჰექ­ მეთოდოლოგია
ტა­რი­სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­სა­ვარ­გუ­ლე­ბია,­ხო­ლო­16­156­
ჰექ­ტა­რი­–­ტყე.­ კვლე­ვა­ჩა­ტარ­და­პირ­და­პი­რი­ინ­ტერ­ვი­ურ­ებ­ის­მე­თო­დით.­
2014­წლის­მო­სახ­ლე­ობ­ის­სა­ყო­ველ­თაო­აღ­წე­რის­მო­ნა­ცე­ კვლე­ვი­სათ­ვის­ გა­მო­ვი­ყე­ნეთ­ სტა­ტის­ტი­კის­ ერ­ოვ­ნუ­ლი­
მე­ბით,­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­მო­სახ­ლე­ობა­30­774­ად­ამი­ანია,­ სამ­სა­ხუ­რის­ 2014­ წლის­ აღ­წე­რის­ მა­სა­ლე­ბი,­ ას­ევე­ მუ­ნი­
ის­ინი­ ცხოვ­რო­ბენ­ 8977­ ოჯ­ახ­ში.­ ქა­ლა­ქის­ მო­სახ­ლე­ობა­ ცი­პა­ლი­ტე­ტის­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­სა­კონ­სულ­ტა­ციო­სამ­სა­ხუ­
4200­ ად­ამი­ანია.­ ოჯ­ახ­ებ­ის­ 95%­ და­კა­ვე­ბუ­ლია­ სოფ­ლის­ რის­2017­წლის­მო­ნა­ცე­მე­ბი.­
მე­ურ­ნე­ობ­ით. კვლე­ვი­სას­ გა­ვე­სა­უბ­რეთ­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ რამ­დე­ნი­მე­
სოფ­ლის­ 41­ მე­ქა­ნი­ზა­ტორს,­ ას­ევე­ შპს­ „მე­ქა­ნი­ზა­ტო­რის“­
მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ობ­ის­ სამ­სა­ხუ­რის­ წარ­მო­მად­გე­ნელს­ ხო­ბის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში.­ მე­ქა­ნი­ზა­
ინ­ფორ­მა­ცი­ით,­ 2016­ წლის­ 15­ ივ­ლი­სის­ მდგო­მა­რე­ობ­ით,­ ტორ­თა­ ნა­წი­ლი­ ვერ­ მო­ინ­ახა­ იმ­ის­ გა­მო,­ რომ­ კვლე­ვა­
ხო­ბის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ ირ­იცხე­ბა­ 328­ ერ­თე­ული­ სხვა­ ტარ­დე­ბო­და­სა­გა­ზაფხუ­ლო­სა­მუ­შაოების­სე­ზონ­ზე.
დას­ხვა­სა­ხის­სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ტექ­ნი­კა.­მათ­გან­156­ კვლე­ვი­სას­გა­მო­იკ­ვე­თა,­რომ­სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ტექ­
გა­მო­სუ­ლია­ მწყობ­რი­დან­ და­ არ­ ექ­ვემ­დე­ბა­რე­ბა­ აღ­დგე­ ნი­კის­სფე­რო­ში­არ­სე­ბუ­ლი­პრობ­ლე­მე­ბი­უშუ­ალო­გავ­ლე­
ნას,­75­ერ­თე­ული­გა­მარ­თუ­ლია,­ხო­ლო­97­ექ­ვემ­დე­ბა­რე­ბა­ ნას­ახ­დენს­მა­თი­სერ­ვი­სის­მიმ­ღებ­ფერ­მე­რებ­ზე.­ამ­იტ­ომ­
აღ­დგე­ნას.­სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ტექ­ნი­კა­მეტ­ნაკ­ლე­ბად­ მე­ქა­ნი­ზა­ტორ­თა­პრობ­ლე­მე­ბის­კვლე­ვის­პა­რა­ლე­ლუ­რად­
და­კომ­პლექ­ტე­ბუ­ლია­ სხვა­დას­ხვა­ რა­ოდ­ენ­ობ­ის­ მი­საბ­მე­ ვე­ცა­დეთ­მოგ­ვეხ­დი­ნა­ფერ­მერ­თა­პრობ­ლე­მე­ბის­იდ­ენ­ტი­
ლი­მოწყო­ბი­ლო­ბე­ბით. ფი­ცი­რე­ბაც.­ ამ­ის­ათ­ვის­ მოხ­და­ 50­ ფერ­მე­რუ­ლი­ მე­ურ­ნე­
ობ­ის­პირ­და­პი­რი­ინ­ტერ­ვი­ურ­ება.
მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­სოფ­ლის­მე­ურ­ნე­ობ­ის­სამ­სა­ხუ­რის­ინ­
ფორ­მა­ცი­ით,­ 2017­ წლის­ 20­ დე­კემ­ბრის­ მდგო­მა­რე­ობ­ით,­
ხო­ბის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტს­ გა­აჩ­ნია­ 13­ 341­ ჰა­ სახ­ნავ­სა­თე­
სი­ფარ­თო­ბი,­რო­მელ­თა­გან­7­733­ჰა­და­მუ­შავ­და,­ხო­ლო­5­ კვლევის შედეგები
608­ჰა­დარ­ჩა­და­უმ­უშ­ავ­ებ­ელი.
ხო­ბი­აგ­რა­რუ­ლი­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტია,­მო­სახ­ლე­ობ­ის­დი­დი­
თე­მა­აქ­ტუ­ალ­ურია­იმ­იტ­ომ,­რომ­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­არ­სე­ ნა­წი­ლის­ შე­მო­სავ­ლის­ ძი­რი­თად­ წყა­როს­ წარ­მო­ად­გენს­
ბუ­ლი­ტექ­ნი­კის­დი­დი­ნა­წი­ლი­არ­ის­საბ­ჭო­თა­პე­რი­ოდ­ის,­ შე­მო­სავ­ლე­ბი­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ საქ­მი­ან­ობ­იდ­ან,­
30­და­მე­ტი­წლო­ვა­ნე­ბის,­დი­დი­ხა­ნია­ამ­ოწ­ურა­რე­სურ­სი,­ შე­სა­ბა­მი­სად,­მა­თი­ეკ­ონ­ომ­იკ­ური­მდგო­მა­რე­ობა­პირ­და­
თა­ნა­მედ­რო­ვე­ტექ­ნი­კა­კი,­მი­სი­ფა­სე­ბი­დან­გა­მომ­დი­ნა­რე,­ პი­რაა­ და­მო­კი­დე­ბუ­ლი­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ ტექ­ნი­კის­
მი­უწ­ვდო­მე­ლია­ მე­ქა­ნი­ზა­ტორ­თა­ დი­დი­ უმ­რავ­ლე­სო­ბი­ მდგო­მა­რე­ობ­აზე.­არ­სე­ბობს­უკ­უკ­ავ­ში­რი­მე­ქა­ნი­ზა­ტო­რებ­
სათ­ვის.­ მათ­თვის­ ას­ევე­ მი­უწ­ვდო­მე­ლია­ დღემ­დე­ არ­სე­ სა­ და­ მათ­ მომ­ხმა­რებ­ლებს­ (და­ახ­ლო­ებ­ით­ 8600­ ოჯ­ახი)­
ბუ­ლი­ ის­ სა­ხელ­მწი­ფო­ პროგ­რა­მე­ბი,­ რო­მელ­თა­ მი­ზა­ნიც­ შო­რის,­ ერ­თის­ მდგო­მა­რე­ობა­ გან­საზღვრავს­ და­ გა­ნა­პი­
სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ წარ­მო­ებ­ის­ სტი­მუ­ლი­რე­ბა­ და­ რო­ბებს­ მე­ორ­ის­ მდგო­მა­რე­ობ­ას,­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­
ხელ­შეწ­ყო­ბაა ტექ­ნი­კის­მდგო­მა­რე­ობა­გა­მო­ძა­ხი­ლია­სოფ­ლის­მე­ურ­ნე­
ობ­ით­და­კა­ვე­ბუ­ლი­მო­სახ­ლე­ობ­ის­მძი­მე­სო­ცი­ალ­ური­და­
გა­მო­კითხუ­ლი­ ფერ­მე­რე­ბის­ ინ­ფორ­მა­ცი­ით,­ სა­სოფ­ლო­ ეკ­ონ­ომ­იკ­ური­მდგო­მა­რე­ობ­ისა.
სა­მე­ურ­ნეო­მი­წე­ბის­დი­დი­ნა­წი­ლი­და­უმ­უშ­ავ­ებ­ელია,­ხო­
ლო,­ რო­მე­ლიც­ და­მუ­შავ­და,­ და­მუ­შავ­და­ ძი­რი­თა­დად­ აგ­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­მო­სახ­ლე­ობ­ის­დი­დი­ნა­წი­ლი­სოფ­ლის­
რო­ვა­დე­ბის­ დარ­ღვე­ვით,­ ეს­ კი­ იმ­ის­ წი­ნა­პი­რო­ბაა,­ რომ­ მე­ურ­ნე­ობ­ის­ ტრა­დი­ცი­ულ­ დარ­გებს­ მის­დევს­ –­ აკ­ეთ­ებ­ენ­
შემ­ცირ­დე­ბა­ მო­სა­ლოდ­ნე­ლი­ მო­სა­ვა­ლი­ და­ მო­სავ­ლი­ან­ იმ­ას,­რი­თიც­და­კა­ვე­ბულ­ნი­იყ­ვნენ­წი­ნა­თა­ობ­ები,­ოღ­ონდ­

49
გა­ცი­ლე­ბით­ უარ­ეს­ გა­რე­მო­ში,­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ მა­თი­ საქ­მი­ ონ­ომ­იკ­ური­ მდგო­მა­რე­ობა­ არ­ აძ­ლევთ­ ახ­ალი­ ტექ­ნი­კის­
ან­ობ­ის­სა­ბო­ლოო­შე­დე­გიც­არ­არ­ენ­ტა­ბე­ლუ­რი­და­ეკ­ონ­ შე­ძე­ნის­ სა­შუ­ალ­ებ­ას,­ ხო­ლო­ ბან­კი­დან­ კრე­დი­ტის­ აღ­ება­
ომი­ურ­ად­გა­უმ­არ­თლე­ბე­ლია­(მცი­რეა­სხვა­ობა­წარ­მო­ებ­ კით­ხ­ვის­ ნიშ­ნის­ ქვეშ­ აქ­ცევს­ მათს­ საქ­მი­ან­ობ­ას:­ სე­ზო­
ის­ხარ­ჯებ­სა­და­მი­ღე­ბულ­შე­მო­სავ­ლებს­შო­რის),­წლე­ბის­ ნი­ გრძელ­დე­ბა­ 2­3­ თვე­ და­ მცი­რეა­ შე­მო­სავ­ლე­ბი,­ ბან­კი­
გან­მავ­ლო­ბა­ში­დი­დია­ჭარ­ბნა­ლე­ქი­ან­ობ­ითა­და­გვალ­ვე­ კი­ ყო­ველ­თვე­ ით­ხოვს­ შე­ნა­ტანს.­ არ­ ენ­დო­ბი­ან­ ბან­კებს,­
ბით­ მი­ყე­ნე­ბუ­ლი­ ზა­რა­ლი,­ მდგო­მა­რე­ობ­ას­ ამ­ძი­მებს­ ბო­ რად­გან­თვლი­ან,­რომ­ბან­კის­პი­რო­ბე­ბი­არაა­მათს­ინ­ტე­
ლო­წლებ­ში­გა­მო­ჩე­ნილ­გა­აქ­ტი­ურ­ებ­ული­აზი­ური­ფა­რო­ რე­სებ­ზე­მორ­გე­ბუ­ლი
სა­ნას­ნე­გა­ტი­ური­გავ­ლე­ნაც.­
და­ბა­ლია­ მე­ქა­ნი­ზა­ტორ­თა­ ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლე­ბა­ ახ­ალი­
კვლე­ვი­სას­გა­მო­იკ­ვე­თა­შემ­დე­გი­მხა­რე­ები: ტექ­ნი­კის­მსურ­ველ­თათ­ვის­სა­ხელ­მწი­ფო­პროგ­რა­მის­შე­
•­ მე­ქა­ნი­ზა­ტო­რე­ბი სა­ხებ,­ ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლე­ბი­ კი­ უნ­დობ­ლად­ უყ­ურ­ებ­ენ­ ამ­
•­ ფერ­მე­რე­ბი პრო­ექ­ტს­ ახ­ალი­ ტექ­ნი­კის­ მა­ღა­ლი­ ფა­სი­სა­ და­ სა­ბან­კო­
სექ­ტო­რის­პო­ლი­ტი­კის­გა­მო.
ტექ­ნი­კის­ მდგო­მა­რე­ობ­ის­ კვლე­ვი­სას­ გა­მო­იკ­ვე­თა,­ რომ­
მო­სახ­ლე­ობ­ის­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ ტექ­ნი­კით­ მომ­სა­ მე­ქა­ნი­ზა­ტორ­თათ­ვის­პრობ­ლე­მაა­ის­იც,­რომ­ფერ­მე­რე­ბი­
ხუ­რე­ბა­ კერ­ძო­ სექ­ტორ­ზეა­ მინ­დო­ბი­ლი,­ სა­ხელ­მწი­ფო­ არ­ არი­ან­ მზად­ სა­გა­ზაფხუ­ლო­ სა­მუ­შაოებისათვის­ მძი­მე­
პირ­და­პირ­არ­ერ­ევა­მის­გან­ვი­თა­რე­ბა­ში. ეკ­ონ­ომ­იკ­ური­მდგო­მა­რე­ობ­ის­გა­მო­(ზე­დი­ზედ­რამ­დე­ნი­მე­
მო­უს­ავ­ლი­ანი­წე­ლი­ამ­ინ­დის­ჭირ­ვე­ულ­ობ­ისა­და­აზი­ური­
გა­მო­კითხულ­თა­ უმ­ეტ­ეს­ობ­ას­ ტექ­ნი­კა­ ჰყავს­ გა­მარ­თულ­ ფა­რო­სა­ნას­ გა­მო),­ პრობ­ლე­მაა­ ის­იც,­ რომ­ ხვნა­თეს­ვის­
მდგო­მა­რე­ობ­აში,­მაგ­რამ­ტექ­ნი­კის­ას­აკ­იდ­ან­გა­მომ­დი­ნა­ პე­რი­ოდს­ ემ­თხვე­ვა­ საწ­ვავ­სა­პო­ხი­ მა­სა­ლე­ბის­ ფა­სე­ბის­
რე,­ხში­რად­ცდე­ბი­ან­რე­მონ­ტზე,­რაც,­დრო­ის­კარ­გვას­თან­ პი­კი.
ერ­თად,­დიდ­ხარ­ჯებ­თა­ნა­ცაა­და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი.
ტექ­ნი­კის­ კვლე­ვი­სას­ გა­მო­იკ­ვე­თა­ მა­თი­ სერ­ვი­სით­ მო­
რამ­დე­ნი­მე­მე­ქა­ნი­ზა­ტო­რი­ტექ­ნი­კას­მხო­ლოდ­სა­კუ­თა­რი­ სარ­გებ­ლე­თა­–­ფერ­მერ­თა­მდგო­მა­რე­ობ­ის­გა­მოკ­ვლე­ვის­
მი­წის­და­სა­მუ­შა­ვებ­ლად­ იყ­ენ­ებს,­რაც­ან­მა­თი­ დი­დი­ ას­ აუც­ილ­ებ­ლო­ბა,­გა­მო­იკ­ვე­თა­რამ­დე­ნი­მე­პრობ­ლე­მა,­რაც­
აკ­ის­ბრა­ლია­და­ფი­ზი­კუ­რად­არ­შე­უძ­ლი­ათ­სხვი­სი­მი­წის­ სა­ერ­თოა­ფერ­მერ­თა­დი­დი­უმ­რავ­ლე­სო­ბი­სათ­ვის.
და­მუ­შა­ვე­ბა,­ან­მა­თი­შე­მო­სავ­ლის­ძი­რი­თად­წყა­როს­სხვა­
საქ­მი­ან­ობა­ წარ­მო­ად­გენს­ და­ დრო­ არა­ აქ­ვთ­ ტექ­ნი­კა­ზე­ რამ­დე­ნი­მე­ მო­უს­ავ­ლი­ანი­ წლის­ გა­მო­ ფერ­მერ­თა­ ხარ­
მუ­შა­ობ­ის­ათ­ვის. ჯე­ბი­ ზრდის­ ტენ­დე­ცი­ით­ ხა­სი­ათ­დე­ბა,­ ხო­ლო­ მო­სავ­ლის­
რე­ალ­იზ­აცია­ხში­რად­თვით­ღი­რე­ბუ­ლე­ბა­ზე­და­ბალ­ფა­სად­
ტექ­ნი­კა­ მეტნაკ­ლე­ბა­დაა­ და­კომ­პლექ­ტე­ბუ­ლი­ მი­საბ­მე­ უწ­ევთ.­ მი­ღე­ბუ­ლი­ მო­სა­ვა­ლი­ ხარ­ჯე­ბის­ და­სა­ფა­რად­ არ­
ლი­ მოწყო­ბი­ლო­ბე­ბით,­ რომ­ლე­ბიც­ საკ­მა­ოდ­ ძვე­ლია­ და­ ყოფ­ნით­ და­ არ­ას­ტა­ბი­ლუ­რია­ მა­თი­ ფი­ნან­სუ­რი­ მდგო­მა­
ხში­რად­ მო­ითხოვს­ რე­მონ­ტს.­ ტექ­ნი­კი­სა­ და­ მი­საბ­მე­ლი­ რე­ობა.
მოწყო­ბი­ლო­ბე­ბის­ რე­მონ­ტის­ ხარ­ჯე­ბი­ მძი­მე­ ტვირ­თია­ ფერ­მერ­თა­ უმ­ეტ­ეს­ობა­ მცი­რე­მი­წი­ანია,­ რაც­ აიძ­ულ­ებთ­
რეს­პო­დენ­ტთა­ დი­დი­ უმ­რავ­ლე­სო­ბი­სათ­ვის­ მა­თი­ ეკ­ონ­ აწ­არ­მო­ონ­ ერ­თი­და­იგ­ივე­ კულ­ტუ­რა,­ რა­საც­ მივ­ყა­ვართ­
ომ­იკ­ური­მდგო­მა­რე­ობ­იდ­ან­გა­მომ­დი­ნა­რე. ნი­ად­აგ­ის­ გა­მო­ფიტ­ვი­სა­ და­ მო­სავ­ლი­ან­ობ­ის­ კლე­ბის­კენ.­
ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბის­ და­ბა­ლი­ დო­ნი­სა­ და­ მძი­მე­ ფი­ნან­
რამ­დე­ნი­მე­მე­ქა­ნი­ზა­ტორს­არ­აქ­ვს­მი­საბ­მე­ლი­მოწყო­ბი­ სუ­რი­ მდგო­მა­რე­ობ­ის­ გა­მო­ ვერ­ ახ­ერ­ხე­ბენ­ ახ­ალი­ კულ­
ლო­ბე­ბი,­ მაგ­რამ­ სა­ჭი­რო­ებ­ის­ას­ სხვის­გან­ თხო­ულ­ობ­ენ­ ტუ­რე­ბი­სა­ და­ ტექ­ნო­ლო­გი­ებ­ის­ და­ნერ­გვას,­ ფეხს­ ვერ­
სა­კუ­თა­რი­მი­წის­და­სა­მუ­შა­ვებ­ლად. უწყო­ბენ­სოფ­ლის­მე­ურ­ნე­ობ­ის­გან­ვი­თა­რე­ბის­თა­ნა­მედ­
იმ­ის­ გა­მო,­ რომ­ ხში­რად­ უწ­ევთ­ ტექ­ნი­კი­სა­ და­ მი­საბ­მე­ რო­ვე­მოთხოვ­ნებს­და­სტან­დარ­ტებს.
ლი­ მოწყო­ბი­ლო­ბე­ბის­ რე­მონ­ტი,­ დი­დია­ სა­მუ­შაო­ სე­ზონ­ მძი­მე­ ფი­ნან­სუ­რი­ მდგო­მა­რე­ობ­ის­ გა­მო­ ფერ­მე­რე­ბი­ სა­
ზე­ცდე­ნა­და­რე­ალ­ურ­ად­გა­ცი­ლე­ბით­ნაკ­ლებს­მუ­შა­ობ­ენ,­ გა­ზაფხუ­ლო­სა­მუ­შაოებს­ვერ­ხვდე­ბი­ან­მზად,­რაც­იწ­ვევს­
ვიდ­რე­ შეძ­ლებ­დნენ­ გა­მარ­თუ­ლი­ ტექ­ნი­კით­ მუ­შა­ობ­ის­ას.­ აგ­რო­ვა­დე­ბის­ მნიშ­ვნე­ლო­ვან­ დარ­ღვე­ვას­ და,­ შე­სა­ბა­მი­
აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია,­ რომ­ რე­მონ­ტს­ ძი­რი­თა­დად­ სა­კუ­თა­რი­ ხე­ სად,­მო­სავ­ლი­ან­ობ­ის­შემ­ცი­რე­ბას.
ლით­აკ­ეთ­ებ­ენ,­მაგ­რამ­და­ბა­ლია­მა­რაგ­ნა­წი­ლებ­ზე­წვდო­
მა­მა­თი­ფა­სი­სა­და­დე­ფი­ცი­ტის­გა­მო,­ძი­რი­თა­დად­იყ­ენ­ებ­ენ­ სახ­ნავ­სა­თე­სი­ სა­ვარ­გუ­ლე­ბი­ არ­ას­აკ­მა­რი­სა­დაა­ და­ცუ­
მე­ორ­ად­ნა­წი­ლებს.­მხო­ლოდ­შპს­„მე­ქა­ნი­ზა­ტორს“­არ­აქ­ ლი­ –­ პი­რუტყვი­ ხში­რად­ ან­ად­გუ­რებს­ ნა­თე­სებ­სა­ და­ მო­
ვს­პრობ­ლე­მა­მა­რაგ­ნა­წი­ლებ­ზე,­რად­გან­აქ­ვთ­მა­რა­გე­ბის­ სა­ვალს,­რაც­არ­არ­ენ­ტა­ბე­ლურს­ხდის­მი­წის­და­მუ­შა­ვე­ბას.­
შექ­მნის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბა­და­რე­მონ­ტზე­ტექ­ნი­კის­ცდე­ნა­მი­ ნა­თე­სე­ბის­გა­ნად­გუ­რე­ბას­ვე­გე­ტა­ცი­ის­სხვა­დას­ხვა­ეტ­აპ­ზე­
ნი­მუ­მამ­დე­აქ­ვთ­დაყ­ვა­ნი­ლი,­მწყობ­რი­დან­გა­მო­სუ­ლი­ტექ­ აქ­ვს­ად­გი­ლი,­არ­ის­შემ­თხვე­ვე­ბი,­რო­ცა­პი­რუტყვი­ას­აღ­ებ­
ნი­კის­ჩა­ნაც­ვლე­ბა­საც­უმ­ტკივ­ნე­ულ­ოდ­ახ­ერ­ხე­ბენ. მო­სა­ვალს­ ან­ად­გუ­რებს.­ ფერ­მე­რი­ ხში­რად­ იძ­ულ­ებ­ულია­
ან­სა­ერ­თოდ­არ­და­ამ­უშა­ოს­მი­წა,­ან­იჯ­არ­ით­აიღ­ოს­შე­
მე­ქა­ნი­ზა­ტორ­თა­ უმ­ეტ­ეს­ობ­ას,­ მი­უხ­ედ­ავ­ად­ სურ­ვი­ლი­ და­რე­ბით­ უკ­ეთ­ და­ცულ­ ტე­რი­ტო­რი­აზე,­ რაც­ ზრდის­ ხარ­
სა,­არ­აქ­ვთ­ახ­ალი­ტექ­ნი­კა,­რად­გან­არ­ას­ტა­ბი­ლუ­რი­ეკ­ ჯებს.

50
ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბის­და­ბა­ლი­დო­ნე­ფერ­მერს­უკ­არ­გავს­ დო­ნე­ზე,­სა­ჭი­როა­ცენ­ტრა­ლურ­მა­ხე­ლი­სუფ­ლე­ბამ­გა­დად­
შან­სს,­ ის­არ­გებ­ლოს­ ხელ­შეწყო­ბის­ სა­ხელ­მწი­ფო­ პროგ­ გას­შე­სა­ბა­მი­სი­ნა­ბი­ჯე­ბი­დარ­გში­არ­სე­ბუ­ლი­რე­ალ­ობ­ისა­
რა­მე­ბით,­ხო­ლო­მა­თი­დი­დი­ნა­წი­ლი,­ვი­საც­აქ­ვს­სა­თა­ნა­ და­მო­წი­ნა­ვე­მსოფ­ლიო­პრაქ­ტი­კის­გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით.
დო­ინ­ფორ­მა­ცია,­ან­ვერ­სარ­გებ­ლობს­ამ­პროგ­რა­მე­ბით,­
ან­არ­სჯე­რა,­რომ­და­ეხ­მა­რე­ბი­ან.­უმ­ეტ­ეს­ობა­თვლის,­რომ­ შექ­მნი­ლი­ მდგო­მა­რე­ობ­იდ­ან­ გა­მო­სა­ვა­ლი­ შე­იძ­ლე­ბა­
სურ­ვი­ლის­მი­უხ­ედ­ავ­ად,­ეს­პროგ­რა­მე­ბი­ფი­ნან­სუ­რად­მი­ რამ­დე­ნი­მე­იყ­ოს:
უწ­ვდო­მე­ლია­ მათ­თვის,­ რად­გან­ არაა­ მათ­ ინ­ტე­რე­სებ­ზე­
გათ­ვლი­ლი. •­ სა­ხელ­მწი­ფომ­ სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ დო­ნო­რე­ბის­გან­
მო­იძი­ოს­სა­ჭი­რო­რე­სურ­სი­და­გას­ცეს­გრძელ­ვა­დი­
ფერ­მერ­თა­ დი­დი­ ნა­წი­ლი­ არ­ას­აკ­მა­რი­სა­დაა­ ინ­ფორ­მი­ ანი­გრან­ტე­ბი­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­სა­შე­ღა­ვა­თო­პე­რი­
რე­ბუ­ლი­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ კო­ოპ­ერ­ატ­ივ­ებ­ის­ შე­სა­ ოდ­ით­ახ­ალი­ტექ­ნი­კის­შე­ძე­ნის­მსურ­ვე­ლე­ბის­თვის,­
ხებ,­არ­სჯე­რა­მა­თი­ეფ­ექ­ტუ­რო­ბის­და­არ­აქ­ვთ­სურ­ვი­ლი­ რად­გან­თა­ვად­მე­ქა­ნი­ზა­ტო­რე­ბი­სათ­ვის­პრაქ­ტი­კუ­
კო­ოპ­ერ­ატ­ივ­ში­გა­წევ­რი­ან­ებ­ისა. ლად­შე­უძ­ლე­ბე­ლია­ახ­ალი­ტექ­ნი­კის­შე­ძე­ნი­სათ­ვის­
სა­ირ­იგ­აციო­ნა­გე­ბო­ბე­ბის­გა­უმ­არ­თა­ობა,­მი­წის­არ­ას­აკ­მა­ სა­ჭი­რო­ თან­ხე­ბის­ მო­ძი­ება­მო­ბი­ლი­ზე­ბა,­ სა­ბან­კო­
რი­სად­და­მუ­შა­ვე­ბას­თან­ერ­თად,­იწ­ვევს­სახ­ნა­ვი­მი­წე­ბის­ სექ­ტო­რი­სად­მი­მა­თი­ნდო­ბა­კი­მი­ნი­მა­ლუ­რია;
მე­ორ­ად­და­ჭა­ობ­ებ­ას,­ნაკ­ვე­თე­ბი­დრო­თა­გან­მავ­ლო­ბა­ში­
იფ­არ­ება­ ტყე­ბუჩ­ქნა­რით­ და­ მი­წათ­სარ­გებ­ლო­ბის­თვის­ •­ სა­ხელ­მწი­ფომ­ უნ­და­ გა­მო­ნა­ხოს­ რე­სურ­სი,­ რა­თა­
გა­მო­უს­ად­ეგ­არი­ხდე­ბა. გაიაფდეს­ და­ ხელ­მი­საწ­ვდო­მი­ გახ­დეს­ ქვე­ყა­ნა­
ში­ შე­მო­ტა­ნი­ლი­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ ტექ­ნი­კა,­
დრო­თა­გან­მავ­ლო­ბა­ში­დაგ­რო­ვე­ბულ­მა­ამ­პრობ­ლე­მებ­ თუნ­დაც­სა­გა­და­სა­ხა­დო­შე­ღა­ვა­თე­ბის­(შე­მომ­ტა­ნე­
მა,­სოფ­ლის­დახ­მა­რე­ბის­პროგ­რა­მის­დას­რუ­ლე­ბის­ფონ­ ბის­სა­ბა­ჟო­მო­საკ­რებ­ლის­გან­გან­თა­ვი­სუფ­ლე­ბა­და­
ზე,­წლი­დან­წლამ­დე­გა­ზარ­დეს­და­უმ­უშ­ავ­ებ­ელი­მი­წე­ბის­ სხვა)­და­წე­სე­ბით;
ფარ­თო­ბი,­ რაც­ ნე­გა­ტი­ურ­ად­ მოქ­მე­დებს­ ის­ედ­აც­ მძი­მე­
მდგო­მა­რე­ობ­აში­მყოფ­მე­ქა­ნი­ზა­ტორ­თა­მდგო­მა­რე­ობ­აზე.­ •­ აუც­ილ­ებ­ელია­ დო­ტა­ცი­ები­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­
სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­თვის­ გან­კუთ­ვნილ­ საწ­ვავ­სა­ და­ სა­
პოხ­მა­სა­ლებ­ზე,­რად­გან­სწო­რედ­სა­სოფ­ლო­სა­მე­
ურ­ნეო­ სა­მუ­შაოების­ პე­რი­ოდ­ში­ ხდე­ბა­ მათ­ზე­ ფა­
დასკვნები და რეკომენდაციები სე­ბის­მა­ტე­ბა,­ეს­კი­მძი­მე­ტვირ­თად­აწ­ვე­ბა­ის­ედ­აც­
მძი­მე­მდგო­მა­რე­ობ­აში­მყოფ­ფერ­მე­რებს;
სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ ტექ­ნი­კის­ კვლე­ვი­სას­ გა­მო­იკ­
ვე­თა­ ზო­გა­დად­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ობ­აში­ დაგ­რო­ვი­ლი­ •­ სა­სურ­ვე­ლია­პირ­ვე­ლა­დი­პრო­დუქ­ცი­ის­წარ­მო­ებ­ის­
პრობ­ლე­მე­ბი,­ რომ­ლე­ბიც­ ურ­თი­ერ­თდა­მო­კი­დე­ბუ­ლია­ ზრდის­თვის­ სტი­მუ­ლის­ მი­ცე­მა,­ რაც­ გა­ნა­პი­რო­ბებს­
და­ გა­დაწყვე­ტი­სას­ მო­ითხოვს­ კომ­პლექ­სურ­ მიდ­გო­მას.­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­ მრეწ­ვე­ლო­ბის­ გან­ვი­თა­რე­ბას,­
ამ­ პრობ­ლე­მა­თა­ მოგ­ვა­რე­ბა­ რთუ­ლია­ ერ­თმა­ნე­თი­სა­გან­ მოხ­დე­ბა­ იმ­პორ­ტი­რე­ბუ­ლი­ სურ­სა­თის­ ად­გი­ლობ­
და­მო­უკ­იდ­ებ­ლად.­ პრობ­ლე­მა­ ეხ­ება­ მო­სახ­ლე­ობ­ის­ დიდ­ რი­ვით­ჩა­ნაც­ვლე­ბა;­
ნა­წილს­ და­ მი­სი­ გა­დაწყვე­ტა­ სა­ხელ­მწი­ფო­ებ­რი­ვი­ მნიშ­
ვნე­ლო­ბი­საა,­ რად­გან­ ქვეყ­ნის­ ეკ­ონ­ომ­იკ­ური­ ძლი­ერ­ება­ •­ წლე­ბის­ წინ­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ სა­ვარ­გუ­ლე­ბი­
შე­უძ­ლე­ბე­ლია­ძლი­ერი­სოფ­ლის­გა­რე­შე. იზ­ოლ­ირ­ებ­ული­ იყო­ სა­ძოვ­რე­ბის­გან.­ დრო­თა­ გან­
მავ­ლო­ბა­ში­ მწყობ­რი­დან­ გა­მო­ვი­და­ და­ მო­იშ­ალა­
იზ­რდე­ბა­ და­უმ­უშ­ავ­ებ­ელი­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ სა­ვარ­ ხსე­ნე­ბუ­ლი­ სის­ტე­მა,­ სტი­ქი­ურ­ად­ ხდე­ბა­ მი­სი­ აღ­
გუ­ლე­ბის­ მო­ცუ­ლო­ბა,­ და­უმ­უშ­ავ­ებ­ელი­ მი­წა­ კი­ დრო­თა­ დგე­ნა­შე­კე­თე­ბა,­ რაც­ არ­ იძ­ლე­ვა­ მნიშ­ვნე­ლო­ვან­
გან­მავ­ლო­ბა­ში­გა­მო­დის­მწყობ­რი­დან,­მიმ­დი­ნა­რე­ობს­მი­ შე­დეგს,­ პი­რუტყვი­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ საქ­მი­
სი­ მე­ორ­ადი­ და­ჭა­ობ­ებ­ის­ და­ გატყე­ვე­ბის­ პრო­ცე­სი,­ რი­სი­ ან­ობ­ის­ სხვა­დას­ხვა­ ეტ­აპ­ზე­ ან­ად­გუ­რებს­ ნა­თე­სებ­
შე­ჩე­რე­ბა­და­სა­თა­ნა­დო­მდგო­მა­რე­ობ­ამ­დე­მიყ­ვა­ნა­უფ­რო­ სა­ და­ მო­სა­ვალს,­ ხდე­ბა­ აგ­რო­ვა­დე­ბის­ მნიშ­ვნე­
ძნე­ლი­ და­ ძვი­რი­ პრობ­ლე­მაა,­ ვიდ­რე­ არ­სე­ბუ­ლი­ სა­ვარ­ ლო­ვა­ნი­ დარ­ღვე­ვა,­ რაც­ სა­ბო­ლო­ოდ­ ფერ­მერ­თა­
გუ­ლე­ბის­მოვ­ლა. შე­მო­სავ­ლებ­ზე­ აის­ახ­ება,­ მცირ­დე­ბა­ მო­სა­ვა­ლი­ და­
იზ­რდე­ბა­ მი­სი­ თვით­ღი­რე­ბუ­ლე­ბა.­ სა­სარ­გებ­ლო­
პრობ­ლე­მე­ბის­ დაგ­რო­ვე­ბა­ ხელს­ უწყობს­ მიგ­რა­ცი­ულ­ იქ­ნე­ბო­და­სპე­ცი­ალ­ური­პროგ­რა­მის­შე­მუ­შა­ვე­ბა­სა­
პრო­ცე­სებს,­ მიმ­დი­ნა­რე­ობს­ სოფ­ლის­ დაც­ლა.­ ფერ­მე­რი­ სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­სა­ვარ­გუ­ლე­ბის­პი­რუტყვის­გან­
ტო­ვებს­ სა­კუ­თარ­ მი­წას­ და­ სარ­ჩოს­ სა­შოვ­რად­ ხში­რად­ დაც­ვის­თვის,­ რად­გან­ თა­ვად­ სო­ფელს­ სა­ამ­ის­ოდ­
უცხო­ეთ­შიც­გა­დის.­ არ­გა­აჩ­ნია­ბი­უჯ­ეტი;

პრობ­ლე­მის­ გა­დაწყვე­ტა­ მო­ითხოვს­ სა­კა­ნონ­მდებ­ლო­ •­ წლე­ბის­წინ­სო­ფელს­ჰყავ­და­სა­კუ­თა­რი­არ­ჩე­ული­
ცვლი­ლე­ბე­ბის­გა­ტა­რე­ბას,­თუნ­დაც­სოფ­ლის­სტა­ტუ­სის­ან­ ხელ­მძღვა­ნე­ლო­ბა­(გამ­გე­ობა),­გა­აჩ­ნდა­ქო­ნე­ბა­და­
მი­წის­ კა­ნო­ნის­ მი­ღე­ბას.­ ეს­ შე­უძ­ლე­ბე­ლია­ ად­გი­ლობ­რივ­ ჰქონ­და­ბი­უჯ­ეტი.­დღეს­ეს­მე­ქა­ნიზ­მი­გა­უქ­მე­ბუ­ლია,­

51
მი­სი­აღ­დგე­ნით­შე­საძ­ლე­ბე­ლი­იქ­ნე­ბა­უამ­რა­ვი­ად­ მოგ­ვა­რე­ბი­სა­კენ­ გა­დად­გმუ­ლი­ დი­დი­ ნა­ბი­ჯია.ს­ ას­არ­
გი­ლობ­რი­ვი­პრობ­ლე­მის­მოგ­ვა­რე­ბა; გებ­ლო­ იქ­ნე­ბა­ ან­ალ­ოგი­ური­ პრობ­ლე­მე­ბის­ მოგ­ვა­რე­ბის­
მსოფ­ლიო­ გა­მოც­დი­ლე­ბის­ გა­აზ­რე­ბუ­ლად­ გა­ზი­არ­ება­ და­
•­ და­ბა­ლია­ ფერ­მერ­თა­ წვდო­მა­ ფი­ნან­სებ­ზე.­ სა­ბან­ გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბა.
კო­ პრო­დუქ­ტე­ბი,­ რომ­ლი­თაც­ ფერ­მერს­ შე­უძ­ლია­
ის­არ­გებ­ლოს,­ არ­ ით­ვა­ლის­წი­ნებს­ მნიშ­ვნე­ლო­ რე­გი­ონ­ში­შექ­მნი­ლია­შპს­„მე­ქა­ნი­ზა­ტო­რი“,­მაგ­რამ­მა­თი­
ვან­ სა­შე­ღა­ვა­თო­ პე­რი­ოდს,­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ობ­ ძა­ლის­ხმე­ვა­არაა­საკ­მა­რი­სი­მო­ცე­მუ­ლი­პრობ­ლე­მის­გა­
ის­ გან­ვი­თა­რე­ბა­ კი­ შე­უძ­ლე­ბე­ლია­ გრძელ­ვა­დი­ანი­ და­საჭ­რე­ლად.­
პერ­სპექ­ტი­ვე­ბის­ გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბის­ გა­რე­შე.­ სა­
ხელ­მწი­ფოს­ შე­უძ­ლია­ სტი­მუ­ლი­ მის­ცეს­ დარ­ წარ­მო­ჩე­ნი­ლი­ პრობ­ლე­მა­ გლო­ბა­ლუ­რი­ ხა­სი­ათ­ისაა­ და­
გის­ გან­ვი­თა­რე­ბას­ სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ დო­ნო­რე­ბი­სა­ ცდე­ბა­ ერ­თი­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ფარ­გლებს.­ პრობ­ლე­
გან­მიზ­ნობ­რი­ვი­გრან­ტე­ბის­მო­ძი­ებ­ით. მის­ მოგ­ვა­რე­ბა­ შე­უძ­ლე­ბე­ლია­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ძა­ლე­ბით,­
სა­ჭი­როა­ პრობ­ლე­მის­ მოგ­ვა­რე­ბა­ სამ­თავ­რო­ბო­ და­ სა­
ნე­ბის­მი­ერი­ზე­მოთ­ჩა­მოთ­ვლი­ლის­რე­კო­მენ­და­ცი­ის­გათ­ კა­ნონ­მდებ­ლო­ დო­ნე­ზე.­ პრობ­ლე­მის­ მოგ­ვა­რე­ბას­ ხე­ლი­
ვა­ლის­წი­ნე­ბა­ და­დე­ბი­თად­ წა­ად­გე­ბა­ დას­მუ­ლი­ პრობ­ მხო­ლოდ­გულ­გრი­ლო­ბამ­და­პრობ­ლე­მის­არ­და­ნახ­ვა­იგ­
ლე­მის­ გა­დაჭ­რას.­ მე­ქა­ნი­ზა­ტორ­თა­ უმ­ეტ­ეს­ობა­ თა­ვა­დაც­ ნო­რი­რე­ბამ­შე­უძ­ლია­შე­უშ­ალ­ოს.
ფერ­მე­რია­ და­ მა­თი­ შე­მო­სავ­ლე­ბის­ გაზ­რდა­ პრობ­ლე­მის­

52
V ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის სოფლების –
ანაკლიისა და განმუხურის – აგროტურიზმში
ჩართული/ჩართვის პოტენციალის მქონე
მცირე და საშუალო მეწარმეების
პრობლემებისა და საჭიროებების კვლევა
ედუ­არდ­ფარ­ცვა­ნია,
ახ­ალ­გაზ­რდე­ბი­სა­მეგ­რე­ლოს­გან­ვი­თა­რე­ბისთვის

შესავალი მეთოდოლოგია
წი­ნამ­დე­ბა­რე­დო­კუ­მენ­ტი­წარ­მო­ად­გენს­ზუგ­დი­დის­მუ­ნი­ კვლე­ვის­ მიზ­ნე­ბი­დან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ მი­სი­ გან­ხორ­ცი­ელ­
ცი­პა­ლი­ტე­ტის­სოფ­ლებ­ში­(ან­აკ­ლია,­გან­მუ­ხუ­რი)­აგ­რო­ტუ­ ებ­ის­ ყვე­ლა­ზე­ ოპ­ტი­მა­ლურ­ გზად­ მიჩ­ნე­ულ­ იქ­ნა­ თვი­სებ­
რიზ­მში­ ჩარ­თუ­ლი/ჩარ­თვის­ პო­ტენ­ცი­ალ­ის­ მქო­ნე­ მცი­რე­ რი­ვი­მე­თო­დის­გა­მო­ყე­ნე­ბა.
და­სა­შუ­ალო­მე­წარ­მე­ებ­ის­პრობ­ლე­მე­ბი­სა­და­სა­ჭი­რო­ებ­ ჩაღ­რმა­ვე­ბუ­ლი­ ინ­ტერ­ვიუები­ ჩა­ტარ­და­ პი­რებ­თან,­ რომ­
ებ­ის­კვლე­ვის­ან­ალ­იტ­იკ­ურ­ან­გა­რიშს.­ ლე­ბიც­უშუ­ალო­კავ­შირ­ში­არი­ან­რე­გი­ონ­ში­აგ­რო­ტუ­რიზ­
მის­ სფე­როს­თან.­ ჩა­ტარ­და­ 11­ ინ­ტერ­ვიუ:­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მში­
კვლე­ვის­შე­დე­გად­გა­მოვ­ლინ­და­აგ­რო­ტუ­რიზ­მის­სფე­რო­ ჩარ­თუ­ლი/ჩარ­თვის­პო­ტენ­ცი­ალ­ის­მქო­ნე­პი­რებ­თან,­ტუ­
ში­ამ­ჟა­მად­არ­სე­ბუ­ლი­სა­ჭი­რო­ებ­ები/პრობ­ლე­მე­ბი,­რომ­ რის­ტებ­სა­და­ად­გი­ლობ­რი­ვი­ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის­წარ­მო­მად­
ლის­ მოგ­ვა­რე­ბაც­ ად­გი­ლობ­რივ­ მო­სახ­ლე­ობ­ას­ აგ­რო­ტუ­ გენ­ლებ­თან.
რიზ­მის­გან­ვი­თა­რე­ბის­სწორ­და­გეგ­მვა­ში­შე­უწყობს­ხელს. თი­თოეული­ინ­ტერ­ვი­უს­ხან­გრძლი­ვო­ბა,­და­ახ­ლო­ებ­ით,­40­
წუთს­შე­ად­გენ­და,­ხო­ლო­სა­ვე­ლე­სა­მუ­შაოები­2018­წლის­
20­მა­ის­იდ­ან­20­ივ­ნი­სის­ჩათ­ვლით­მიმ­დი­ნა­რე­ობ­და.
მიზნები და ამოცანები
კვლე­ვის­ძი­რი­თად­მი­ზანს­წარ­მო­ად­გენ­და­ან­აკ­ლია­გან­ კვლევის შედეგები
მუ­ხურ­ში­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მის­ სექ­ტორ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ პრობ­
ლე­მე­ბის/სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­იდ­ენ­ტი­ფი­ცი­რე­ბა­და­შე­სა­ბა­მი­სი­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მი­ გუ­ლის­ხმობს­ ვი­ზი­ტო­რის­ მი­ღე­ბა­სა­ და­
რე­კო­მენ­და­ცი­ებ­ის­ შე­მუ­შა­ვე­ბა­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ და­ ცენ­ გან­თავ­სე­ბას­ ფერ­მე­რულ­ მე­ურ­ნე­ობ­აში,­ ნა­ტუ­რა­ლუ­რი­
ტრა­ლუ­რი­ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის­ წარ­მო­მად­გნე­ლე­ბის­თვის­ და­ ად­გილ­ზე­ დამ­ზა­დე­ბუ­ლი­ პრო­დუქ­ტით­ გა­მას­პინ­ძლე­ბას,­
სხვა­შე­სა­ბა­მი­სი­პი­რე­ბის­თვის. პრო­დუქ­ტე­ბის­ გა­ყიდ­ვა­სა­ და­ პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ას­ ად­გი­
ლობ­რი­ვად.­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მი­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ მო­სახ­ლე­ობ­
კვლე­ვის­ ძი­რი­თად­ ამ­ოც­ან­ას­ წარ­მო­ად­გენ­და­ ან­აკ­ლია­ ის­ყო­ფა­ცხოვ­რე­ბის­და­მა­თი­ტრა­დი­ცი­ული­საქ­მი­ან­ობ­ის,­
გან­მუ­ხუ­რის­ ზო­ნა­ში­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მის­ სფე­რო­ში­ პრობ­ლე­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ კულ­ტუ­რუ­ლი­ მემ­კვიდ­რე­ობ­ის,­ პრო­დუქ­
მე­ბი­სა­ და­ სა­ჭი­რო­ებ­ის­ შე­ფა­სე­ბა­ იმ­ პი­რე­ბის­ მი­ერ,­ ვინც­ ცი­ის­გაც­ნო­ბი­სა­და­ტუ­რის­ტე­ბის­თვის­ცოდ­ნის­გა­ზი­არ­ებ­ის­
უშუ­ალო­ კავ­შირ­შია­ ამ­ სფე­როს­თან,­ კონ­კრე­ტუ­ლად­ აგ­ კარ­გი­სა­შუ­ალ­ებაა.
რო­ტუ­რიზ­მში­ ჩარ­თუ­ლი/ჩარ­თვის­ პო­ტენ­ცი­ალ­ის­ მქო­ნე­
პი­რე­ბი,­ ტუ­რის­ტე­ბი­ და­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის­ რო­გორც­კვლე­ვამ­აჩ­ვე­ნა­ან­აკ­ლია­გან­მუ­ხურს­აგ­რო­ტუ­
წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი. რიზ­მის­დი­დი­პო­ტენ­ცი­ალი­გა­აჩ­ნია,­მაგ­რამ­ად­გი­ლობ­რივ­
მო­სახ­ლე­ობ­ას­არ­აქ­ვს­შე­სა­ბა­მი­სი­ტუ­რის­ტუ­ლი­სერ­ვი­სე­
კვლე­ვის­მიზ­ნე­ბი­დან­გა­მომ­დი­ნა­რე­გა­მო­იკ­ვე­თა­კვლე­ვის­ ბის­ მი­წო­დე­ბის­ გა­მოც­დი­ლე­ბა­ და­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მთან­ და­
კონ­კრე­ტუ­ლი­ამ­ოც­ან­ები: კავ­ში­რე­ბით­ მა­თი­ ზო­გა­დი­ ცოდ­ნა­ მწი­რია.­ აღ­სა­ნიშ­ნა­
ვია,­ რომ­ ში­და­ ტუ­რის­ტებს­ ძი­რი­თა­დად­ ზღვა­ იზ­იდ­ავთ,­
•­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მის­ სფე­რო­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ ვი­თა­რე­ბის­ ხო­ლო­ უცხო­ელი­ ტუ­რის­ტე­ბი­ მე­ტად­ არი­ან­ და­ინ­ტე­რე­სე­
შე­ფა­სე­ბა;­ ბუ­ლი­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მით,­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ აუც­ილ­ებ­ელია­ ად­
•­ ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბის­დო­ნის­დად­გე­ნა; გი­ლობ­რივ­მა­ მო­სახ­ლე­ობ­ამ­ მი­იღ­ოს­ მე­ტი­ ინ­ფორ­მა­ცია­
•­ სა­მო­მავ­ლო­ხედ­ვე­ბი. ამ­ სფერ­სთან­ და­კავ­ში­რე­ბით,­ რა­თა­ შეძ­ლონ­ სა­კუ­თარ­
მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ პრო­დუქ­ცი­ის­ და­ მომ­სა­ხუ­რე­

53
ბე­ბის­რე­ალ­იზ­ება,­რა­თა­რე­გი­ონი­მიმ­ზიდ­ვე­ლი­იყ­ოს­ტუ­ დარ­ტებ­ზე,­ ექ­ნე­ბათ­ წვდო­მა­ სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ სა­ძი­ებო­
რის­ტე­ბის­თვის­წლის­ნე­ბის­მი­ერ­სე­ზონ­ზე. სის­ტე­მებ­თან,­რომ­ლის­მეშ­ვე­ობ­ით­აც­თა­ვი­ანთ­მომ­სა­ხუ­
რე­ბას­და­პრო­დუქ­ცი­ას­გა­აც­ნო­ბენ­ფარ­თო­მა­სებს,­ან­აკ­
ვი­ზი­ტორ­თა­ უმ­ეტ­ეს­ობა­ უპ­ირ­ატ­ეს­ობ­ას­ სა­ოჯ­ახო­ ტი­პის­ ლია­გან­მუ­ხურ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ პო­ტენ­ცი­ალი­
სას­ტუმ­როს­ ან­იჭ­ებს,­ რაც,­ მა­თი­ თქმით,­ გან­პი­რო­ბე­ბუ­ ყვე­ლა­მი­მარ­თუ­ლე­ბით­გა­იზ­რდე­ბა.
ლია­სა­ოჯ­ახო­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­ხელ­მი­საწ­ვდო­მი­ფა­სით­და­ კვლე­ვის­მო­ნა­წი­ლე­ებ­მა­აღ­ნიშ­ნეს,­რომ­ან­აკ­ლია­გან­მუ­
ად­გი­ლობ­რივ­ მო­სახ­ლე­ობ­ას­თან­ აქ­ტი­ური­ კო­მუ­ნი­კა­ცი­ის­ ხუ­რის­ პო­ტენ­ცი­ალ­ის­ სრუ­ლად­ ათ­ვი­სე­ბის­ შემ­თხვე­ვა­ში,­
შე­საძ­ლებ­ლო­ბით.­ გა­მო­კითხულ­თა­ უმ­რავ­ლე­სო­ბა­ ან­აკ­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია,­ეს­ზო­ნა­გახ­დეს­ქვეყ­ნის­მას­შტა­ბით­ერთ­
ლია­გან­მუ­ხუ­რის­უპ­ირ­ატ­ეს­ობ­ად­თა­ნა­მედ­რო­ვე­ინ­ფრას­ ერ­თი­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ტუ­რის­ტუ­ლი­ცენ­ტრი,­ერ­თი­მხრით,­
ტუქ­ტუ­რას­თან­ შერ­წყმულ­ სოფ­ლის­ ტი­პის­ და­სახ­ლე­ბას­ რა­საც­გა­ნა­პი­რო­ბებს­კარ­გი­კლი­მა­ტუ­რი­პი­რო­ბე­ბი­(მცი­
მი­იჩ­ნევს,­ რაც­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­თვის­ მნიშ­ რე­ნა­ლე­ქი),­ხო­ლო,­მე­ორე­მხრით,­მი­სი­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­
ვნე­ლო­ვან­ფაქ­ტორს­წარ­მო­ად­გნს. რე­სურ­სი,­ რო­გორც­ საზღვაო,­ ას­ევე­ აგ­რო­ ტუ­რიზ­მის­ მი­
მარ­თუ­ლე­ბით.

ანაკლია-განმუხურში არსებული კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ ირ­კვე­ვა,­ რომ­ ტუ­რის­ტე­ბი­ გან­სა­კუთ­
ტურისტული გარემოს შეფასება რე­ბით­ ინ­ტე­რეს­დე­ბი­ან­ და­ იხ­იბ­ლე­ბი­ან­ ქარ­თუ­ლი­ კულ­
ტუ­რით,­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ სტუ­მარ­თმოყ­ვა­რე­ობ­ით,­ ქარ­თუ­
კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ ირ­კვე­ვა,­ რომ­ ან­აკ­ლია­გან­მუ­ხურ­ ლი­სამ­ზა­რე­ულ­ოთი,­რაც,­რეს­პო­დენ­ტე­ბის­გან­ცხა­დე­ბით,­
ში­ ტუ­რიზ­მის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ პრო­ცე­სი­ დი­ნა­მი­ურ­ად­ მიმ­ ხში­რად­ ხდე­ბა­ ტუ­რის­ტე­ბის­თვის­ გან­მე­ორ­ებ­ით­ ვი­ზი­ტის­
დი­ნა­რე­ობს.­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბის­ აზ­რით,­ წარ­სულ­თან­ შე­ მი­ზე­ზი.
და­რე­ბით,­ ბო­ლო­ პე­რი­ოდ­ში­ ტუ­რიზ­მი­ საკ­მა­ოდ­ მა­ღა­ლი­
გან­ვი­თა­რე­ბის­ეტ­აპ­ებს­აღ­წევს,­რაც,­ერ­თი­მხრით,­ან­აკ­ „არ­ის­ ენ­ობ­რი­ვი­ ბა­რი­ერი,­ რო­მე­ლიც­ ხშირ­ შემ­თხვე­ვა­ში­
ლია­გან­მუ­ხუ­რის­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რის­ გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბა­ზე,­ დაბ­რკო­ლე­ბებს­ქმნის,­ამ­იტ­ომ­სა­ოჯ­ახო­სას­ტუმ­როს­მე­პატ­
ხო­ლო,­მე­ორე­მხრით,­ან­აკ­ლია­გან­მუ­ხურ­ში­ტუ­რის­ტე­ბის­ რო­ნე­ები­ვერ­ახ­ერ­ხე­ბენ­სრუ­ლად­შე­მოგ­ვთა­ვა­ზონ­ის­სერ­
რა­ოდ­ენ­ობ­აზე­ პო­ზი­ტი­ურ­ად­ აის­ახ­ება.­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბის­ ვი­სე­ბი­და­პრო­დუქ­ცია,­რომ­ლის­მი­წო­დე­ბის­პო­ტენ­ცი­ალ­იც­
გან­ცხა­დე­ბით,­ტუ­რიზ­მის­გან­ვი­თა­რე­ბა­ამ­რე­გი­ონ­ის­მნიშ­ გა­აჩ­ნი­ათ.­ძა­ლი­ან­მომ­წონს­სოფ­ლის­ტი­პის­და­სახ­ლე­ბას­
ვნე­ლო­ვან­ პრი­ორ­იტ­ეტს­ წარ­მო­ად­გენს,­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ ამ­ თან­ შე­თავ­სე­ბუ­ლი­ თა­ნა­მედ­რო­ვე­ ინ­ფრას­ტურ­ქტუ­რა­ და­
კუთხით­მკვეთ­რი­ცვლი­ლე­ბე­ბი­შე­ინ­იშ­ნე­ბა: ხალ­ხი,­რო­მე­ლიც­ძა­ლი­ან­სტუ­მარ­თმოყ­ვა­რეა,“­–­მეი,­ტუ­
რის­ტი­მა­ლა­იზი­იდ­ან.­­­­­­­­­
•­ სა­ოჯ­ახო­სას­ტუმ­რო­ებ­ის­რა­ოდ­ენ­ობ­ის­ზრდა;
„ზუგ­დიდ­ში­ ვცხოვ­რობ.­ ჩემ­თვის­ ძა­ლი­ან­ მო­სა­ხერ­ხე­ბე­ლი­
•­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რის­გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბა;
იქ­ნე­ბა,­ თუ­ ასე­ ახ­ლოს­ შევ­ძლებ­ მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი­ მომ­
•­ გარ­თო­ბის­ობი­ექ­ტე­ბის­მა­ტე­ბა,­ტარ­დე­ბა­სე­ზო­ნუ­რი­ სა­ხუ­რე­ბე­ბის­ მი­ღე­ბას,­ თა­ვი­სუ­ფალ­ დროს­ სი­ამ­ოვ­ნე­ბით­
ფეს­ტი­ვა­ლე­ბი; ვეწ­ვე­ოდი­ან­აკ­ლია­გან­მუ­ხურს.­აგ­რო­ტუ­რიზ­მის­მი­მარ­თუ­
•­ რე­გი­ონ­ის­ პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცია­ სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ მას­ ლე­ბით­ალ­ბათ­შვი­ლებ­თან­ერ­თად­მივ­მარ­თავ­დი­სხვა­დას­
შტა­ბე­ბით. ხვა­ მომ­სა­ხუ­რე­ბებს,­ ბავ­შვებს­ სა­თევ­ზა­ოდ­ წა­ვიყ­ვან­დი­ ან­
ნა­ვით­გა­ვი­სე­ირ­ნებ­დით,“­–­ზუ­რა­ბი,­ზუგ­დი­დის­მცხოვ­რე­ბი.
აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია,­რომ­ტუ­რის­ტე­ბის­მო­ზიდ­ვის­მიზ­ნით,­მუ­სი­
კა­ლურ­ ფეს­ტი­ვალ­თან­ ერ­თად­ ტარ­დე­ბა­ სა­ხალ­ხო­ დღე­ კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ გა­მოვ­ლინ­და­ ტუ­რის­ტულ­ სექ­ტორ­ში­
სას­წა­ული­„ან­აკ­ლი­ობა“,­სა­დაც­გა­მო­ფე­ნი­ლია­ად­გი­ლობ­ არ­სე­ბუ­ლი­კონ­კრე­ტუ­ლი­ნაკ­ლო­ვა­ნე­ბე­ბიც.­სერ­ვი­სის­და­
რი­ვი­ წარ­მო­ებ­ის­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ობ­ის­ პრო­დუქ­ტე­ბი,­ ბა­ლი­ დო­ნე,­ რაც­ გა­მოწ­ვე­ულია­ ად­გი­ლობ­რი­ვე­ბის­ ნაკ­
დღის­გან­მავ­ლო­ბა­ში­ტარ­დე­ბა­სხვა­დას­ხვა­კულ­ტუ­რუ­ლი­ ლე­ბი­ ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბით­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ სერ­ვი­სე­ბის­
აქ­ტი­ვო­ბე­ბი,­ რაც­ სტუმ­რებს­ უკ­ეთ­ აც­ნობს­ ად­გი­ლობ­რივ­ მი­წო­დე­ბის­სა­ერ­თა­შო­რი­სოდ­და­ნერ­გილ­პრაქ­ტი­კის­შე­
ტრა­დი­ცი­ებს,­ კუ­ლი­ნა­რი­ას­ და­ ან­აკ­ლია­გან­მუ­ხურ­ში­ არ­ სა­ხებ.­მომ­სა­ხუ­რე­ბის­სფე­რო­გა­მო­კითხულ­თა­მი­ერ­ყვე­
სე­ბულ­ტუ­რის­ტულ­პრო­დუქ­ტებს.­ ლა­ზე­პრობ­ლე­მა­ტურ­სა­კითხად­გა­ნი­ხი­ლე­ბა.
კვლე­ვის­ მო­ნა­ცე­მებ­ზე­ დაყ­რდნო­ბით­ შე­იძ­ლე­ბა­ ით­ქვას,­ ად­გი­ლობ­რი­ვე­ბის­უმ­რავ­ლე­სო­ბა­ამ­ობ­ობს,­რომ­მათ­არ­
რომ­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ტუ­რის­ტე­ბის­თვის­ ან­აკ­ლია­გან­მუ­ გა­აჩ­ნი­ათ­ინ­ფორ­მა­ცია­ად­გი­ლობ­რი­ვი­ან­სა­ერ­თა­შო­რი­სო­
ხუ­რი­ მიმ­ზიდ­ვე­ლია­ ზღვა­ზე­ დას­ვე­ნე­ბის­ კუთხით.­ აღ­ პრო­ექ­ტე­ბის­შე­სა­ხებ,­რომ­ლე­ბიც­მი­მარ­თუ­ლია­აგ­რო­ტუ­
ნიშ­ნა­ვენ,­ რომ­ ამ­ ზო­ნა­ში,­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ სხვა­ საზღვაო­ რიზ­მის­გან­ვი­თა­რე­ბა­ზე.
კუ­რორ­ტებ­თან­ შე­და­რე­ბით,­ უკ­ეთ­ესი­ კლი­მა­ტი­ და­ მრა­
ვალ­ფე­რო­ვა­ნი­გა­რე­მოა.­ას­ევე­აღ­ნიშ­ნა­ვენ,­რომ,­აგ­რო­ „USAID“­ ახ­ორ­იც­ელ­ებს­ რე­გი­ონ­ში­ ტუ­რიზ­მის­ გან­ვი­თა­რე­
ტუ­რიზ­მის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ შემ­თხვე­ვა­ში,­ ან­აკ­ლი­აში­ ტუ­ ბის­თვის­ სხვა­დას­ხვა­ პრო­ექ­ტს,­ მა­გა­ლი­თად:­ USAID­ ZR­
რის­ტე­ბის­ რა­ოდ­ენ­ობა­ არ­ იქ­ნე­ბა­ სე­ზო­ნუ­რი­ და­ ეს­ ზო­ნა­ DA­ს­ პრო­ექ­ტი­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ და­ სოფ­ლის­ ტუ­რიზ­მის­
მთე­ლი­წლის­გან­მავ­ლო­ბა­ში­იქ­ნე­ბა­ტუ­რის­ტუ­ლად­აქ­ტი­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ ხელ­შეწყო­ბის­ პროგ­რა­მა,­ ას­ევე­ პროგ­რა­მა­
ური.­ იმ­ შემ­თხვე­ვა­ში,­ თუ­ ად­გი­ლობ­რი­ვებს­ ექ­ნე­ბათ­ ინ­ ,,აწ­არ­მოე­ სა­ქარ­თვე­ლო­ში“,­ რომ­ლის­ ფარ­გლებ­შიც­ ად­გი­
ფორ­მა­ცია­ სერ­ვი­სის­ მი­წო­დე­ბის­ სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ სტან­ ლობ­რივ­მო­სახ­ლე­ობ­ას­სა­შუ­ალ­ება­ეძ­ლე­ვა,­ჩერ­თოს­მიკ­

54
რო­და­მცი­რე­მე­წარ­მე­ებ­ის­ხელ­შეწყო­ბის­პროგ­რა­მა­ში,“­–­ რეს­პონ­დენ­ტე­ბის­ გან­ცხა­დე­ბით,­ ზე­მოთ­ ჩა­მოთ­ვლი­ლი­
ირ­აკ­ლი,­სამ­ხა­რეო­ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ის­პრო­ექ­ტე­ბის­მარ­თვის­ სფე­რო­ებ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბა­ საკ­მა­ოდ­ მნიშ­ვნე­ლო­ვან­ პრი­
სამ­სა­ხუ­რის­თა­ნამ­შრო­მე­ლი. ორ­იტ­ეტ­ად­ გა­ნი­ხი­ლე­ბა,­ რაც,­ მა­თი­ აზ­რით,­ ხელს­ შე­
უწყობს­უცხო­ური­ინ­ვეს­ტი­ცი­ებ­ის­მო­ზიდ­ვას­და­შე­სა­ბა­მი­
„არ­აფ­ერი­მსმე­ნია­აგ­რო­ტუ­რიზ­მის­გან­ვი­თა­რე­ბა­ზე­მი­მარ­
სად,­ეკ­ონ­ომ­იკ­ური­მდგო­მა­რე­ობ­ის­გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბას.­
თუ­ლი­პრო­ექ­ტე­ბის­შე­სა­ხებ,­მაქ­ვს­საკ­მა­ოდ­ძლი­ერი­სოფ­
ლის­მე­ურ­ნე­ობა,­მყავს­მსხვილ­ფე­ხა­სა­ქო­ნე­ლი,­ვა­წარ­მო­ებ­
„მაქ­ვს­ სა­ოჯ­ახო­ სას­ტუმ­რო,­ სა­დაც­ სე­ზო­ნუ­რად­ ვმას­პინ­
რძის­ პრო­დუქ­ტებს­ და­ მაქ­ვს­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბა­ კუ­ლი­ნა­რი­
ული­მი­მარ­თუ­ლე­ბით­მო­ვემ­სა­ხუ­რო­სტუმ­რებს,“­–­და­რი­კო,­ ძლობ­ ად­გი­ლობ­რივ­ და­ უცხო­ელ­ ტუ­რის­ტებს.­ უცხო­ელი­
ან­აკ­ლი­ის­მცხოვ­რე­ბი. ტუ­რის­ტე­ბის­გან­ მე­ტია­ მოთხოვ­ნა­ ტუ­რიზ­მის­ სხვა­დას­ხვა­
მი­მარ­თუ­ლე­ბა­ზე,­ მათ­გან­ ერთ­ერ­თი­ ყვე­ლა­ზე­ მოთხოვ­
„მაქ­ვს­ ინ­ფორ­მა­ცია­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ სხვა­ რე­გი­ონ­ებ­ში­ არ­ ნა­დი­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მია,­ რა­მაც­ გვი­ბიძ­გა­ ამ­ მი­მარ­თუ­ლე­ბით­
სე­ბუ­ლი­მდგო­მა­რე­ობ­ის­შე­სა­ხებ­აგ­რო­ტუ­რიზ­მის­მი­მარ­თუ­ სერ­ვი­სე­ბის­და­პრო­დუქ­ცი­ის­და­მა­ტე­ბის­კენ.­ვა­პი­რებთ,­სა­
ლე­ბით.­ პე­რი­ოდ­ულ­ად­ ცხად­დე­ბა­ კონ­კურ­სე­ბი,­ რომ­ლე­ კუ­თარ­ ეზ­ოში­ მო­ვაწყოთ­ კუ­ლი­ნა­რი­ული­ სა­ღა­მო­ები,­ სა­
ბიც­მი­მარ­თუ­ლია­რე­გი­ონ­ში­ტუ­რიზ­მის­გან­ვი­თა­რე­ბა­ზე,­მე­ დაც­ ტუ­რის­ტე­ბი­ შეძ­ლე­ბენ­ ჩა­ერ­თონ­ტრა­დი­ცი­ული­ კერ­ძე­
პი­რა­დად­ აქ­ამ­დე­ არ­ მი­სარ­გებ­ლია­ მსგ­ავსი­ პრო­ექ­ტე­ბით,­ ბის­მომ­ზა­დე­ბის­პრო­ცეს­ში,“­–­ცოტ­ნე,­სა­ოჯ­ახო­სას­ტუმ­როს­
მაგ­რამ,­რო­გორც­კი­შე­საძ­ლე­ბო­ბა­მექ­ნე­ბა,­აუც­ილ­ებ­ად­ჩა­ მფლო­ბე­ლი.
ვერ­თვე­ბი­მსგავს­პრო­ექ­ტში,­რა­თა­გან­ვვი­თარ­დე­ამ­სფე­
რო­ში,“­–­ცოტ­ნე,­სა­ოჯ­ახო­სას­ტუმრ „ზაფხუ­ლის­ბო­ლოს­ან­აკ­ლია­გან­მუ­ხურ­ში­ჩა­ტარ­დე­ბა­ტუ­
რის­ტუ­ლი­ სიმ­პო­ზი­უმი,­ რო­მელ­საც­ და­ეს­წრე­ბი­ან­ სა­ერ­თა­
შო­რი­სო­ დო­ნის­ სპე­ცი­ალ­ის­ტე­ბი­ და­ გან­ხი­ლულ­ იქ­ნე­ბა­ ამ­
ზო­ნის­ტუ­რის­ტუ­ლი­პო­ტენ­ცი­ალი­და­და­იგ­ეგ­მე­ბა­სა­მო­მავ­
სამომავლო ხედვები ლო­ ნა­ბი­ჯე­ბი,­ მათ­ შო­რის­ ერთ­ერ­თი­ გან­სა­ხილ­ვე­ლი­ სა­
კითხი­ იქ­ნე­ბა­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მის­ მი­მარ­თუ­ლე­ბა,“­ –­ ირ­აკ­ლი,­
ბო­ლო­წლე­ბის­გან­მავ­ლო­ბა­ში,­ან­აკ­ლია­გან­მუ­ხურ­ში­სა­ სამ­ხა­რეო­ ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ის­ პრო­ექ­ტე­ბის­ მარ­თვის­ სამ­სა­
ოჯ­ახო­ ტი­პის­ სას­ტუმ­რო­ებ­ის,­ კვე­ბის­ ობი­ექ­ტე­ბის,­ რეს­ ხუ­რის­თა­ნამ­შრო­მე­ლი.
ტორ­ნე­ბის­ და­ ზო­გა­დად­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ობი­ექ­ტე­ბის­ რა­
ოდ­ენ­ობა­ საგ­რძნობ­ლად­ გა­იზ­არ­და.­ 2013­ წლი­დან­ 2018­
წლამ­დე­ტუ­რის­ტუ­ლი­ობი­ექ­ტე­ბის­რიცხვი­გა­სამ­მაგ­და.
2018­ წლის­ მო­ნა­ცე­მე­ბით,­ ან­აკ­ლია­გან­მუ­ხურ­ში­ არ­სე­ბუ­ დასკვნა
ლი­ტუ­რის­ტუ­ლი­ობი­ექ­ტე­ბის­რა­ოდ­ენ­ობ­ამ­105­ს­მი­აღ­წია,­
მათ­შო­რის:­სა­ოჯ­ახო­სას­ტუმ­რო­ები­–­63%;­სას­ტუმ­რო­ები­ დას­კვნის­სა­ხით­შე­იძ­ლე­ბა­ით­ქვას,­რომ­ან­აკ­ლია­გან­მუ­
–­8%;­კა­ფე­ბა­რი,­რეს­ტო­რა­ნი­­23%.­ ხურ­ში­ტუ­რიზ­მის­გან­ვი­თა­რე­ბის­პრო­ცე­სი­საკ­მა­ოდ­აქ­ტი­
ტუ­რის­ტე­ბის­უმ­რავ­ლე­სო­ბას­შე­ად­გე­ნენ­18­დან­29­წლამ­დე­ ურ­ად­მიმ­დი­ნა­რე­ობს,­რა­საც,­თა­ვის­მხრით,­ხე­ლი­შე­უწყო­
ას­აკ­ის­ად­ამი­ან­ები,­რაც­გან­პი­რო­ბე­ბუ­ლია­ბო­ლო­წლებ­ში­ ბო­ლო­წლებ­ში­გა­მარ­თულ­მა­სა­ერ­თა­შო­რი­სო­დო­ნის­მუ­
ამ­ზო­ნა­ში­გა­მარ­თუ­ლი­მუ­სი­კა­ლუ­რი­ფეს­ტი­ვა­ლე­ბით. სი­კა­ლურ­მა­ფეს­ტი­ვა­ლებ­მა.­ტუ­რის­ტუ­ლი­ნა­კა­დის­ზრდას­
აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია­ ის­ ფაქ­ტიც,­ რომ­ ახ­ალ­გაზ­რდე­ბის­ უმ­რავ­ თან­ერ­თად­შე­საძ­ლე­ბე­ლია­ის­ეთი­მი­მარ­თუ­ლე­ბე­ბის­პო­
ლე­სო­ბა­ სა­ოჯ­ახო­ ტი­პის­ სას­ტუმ­როს­ ან­იჭ­ებს­ უპ­ირ­ატ­ პუ­ლა­რი­ზა­ცია­ რო­გო­რი­ცაა­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მი,­ რის­თვი­საც,­
ეს­ობ­ას­ მი­სი­ და­ბა­ლი­ ფა­სის­ გა­მო,­ ხო­ლო­ სა­ოჯ­ახო­ სას­ მარ­თა­ლია,­ად­გი­ლობ­რივ­მო­სახ­ლე­ობ­ას­აქ­ვს­საკ­მა­რი­სი­
ტუმ­რო­ებ­ის­ მე­პატ­რო­ნე­ებს­ მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი­ სერ­ვი­სის­ რე­სურ­სი,­ მაგ­რამ­ არ­ აქ­ვს­ საკ­მა­რი­სი­ ინ­ფორ­მა­ცია­ აგ­
მი­წო­დე­ბის­სა­ჭი­რო­ება­გა­უჩ­ნდათ­და­ერთ­ერთ­ძი­რი­თად­ რო­ტუ­რიზ­მის­სპე­ცი­ფი­კას­თან­და­არ­სე­ბუ­ლი­რე­სურ­სე­ბის­
მი­მარ­თუ­ლე­ბად­სწო­რედ­აგ­რო­ტუ­რიზ­მს­ას­ახ­ელ­ებ­ენ. გა­მო­ყე­ნე­ბას­თან­და­კავ­ში­რე­ბით.­სა­ჭი­როა­აქ­ტი­ური­მუ­შა­
კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ ირ­კვე­ვა,­ რომ­ ან­აკ­ლია­გან­მუ­ხურს­ ობა­ტუ­რიზ­მის­სფე­რო­ში­აგ­რო­ტუ­რიზ­მის­მი­მარ­თუ­ლე­ბის­
დი­დი­პო­ტენ­ცი­ალი­გა­აჩ­ნია­ტუ­რიზ­მის­სფე­რო­ში­სხვა­დას­ გან­ვი­თა­რე­ბის­კუთხით,­რა­თა­რე­გი­ონი­მიმ­ზიდ­ვე­ლი­იყ­
ხვა­მი­მარ­თუ­ლე­ბით: ოს­ტუ­რის­ტე­ბის­თვის­არ­ამ­არ­ტო­ზღვის­სე­ზონ­ზე,­არ­ამ­ედ­
წლის­სხვა­პე­რი­ოდ­შიც.­
•­ საზღვაო­ტუ­რიზ­მი; ­
•­ სა­თავ­გა­და­სავ­ლო­ტუ­რიზ­მი;
•­ აგ­რო­ტუ­რიზ­მი.

55
VI ყველის მწარმოებლებზე ღრმა და
ყოვლისმომცველი თავისუფალი ვაჭრობის
ხელშეკრულების ზეგავლენის კვლევა
სენაკის მუნიციპალიტეტში
ნო­ნა­ქა­და­რია,
სე­ნა­კის­სა­თე­მო­გა­ნათ­ლე­ბის­ცენ­ტრი

შესავალი •­ რძის,­რძის­ნა­წარ­მის­და­რძის­შემ­ცვე­ლი­პრო­დუქ­
ტის­ბა­ზარ­ზე­გან­თავ­სე­ბის­პი­რო­ბებს;
ევ­რო­კავ­შირ­თან­ ღრმა­ და­ ყოვ­ლის­მომ­ცვე­ლი­ თა­ვი­სუ­ •­ სპე­ცი­ფი­კურ­მოთხოვ­ნებს­ნედ­ლი­რძის­მი­მართ;
ფა­ლი­ სა­ვაჭ­რო­ სივ­რცის­ შე­სა­ხებ­ შე­თან­ხმე­ბის­ (DCFTA)­­ •­ ჰი­გი­ენ­ურ­მოთხოვ­ნებს­რძის­მწარ­მო­ებ­ელი­ბიზ­ნე­
ფარ­გლებ­ში­ევ­რო­კავ­ში­რის­ბა­ზარ­ზე­სა­ქარ­თვე­ლოს­1­650­ სო­პე­რა­ტო­რის­მი­მართ;
ტონა­რძის­ნაწარმის­გატანა­შეუძლია.­ეს­არ­ის­შე­საძ­ლო­ •­ რძის,­რძის­ნა­წარ­მის­და­რძის­შემ­ცვე­ლი­პრო­დუქ­
ებ­ლო­ბა,­ რომ­ლის­ ას­ათ­ვი­სებ­ლა­დაც­ აუც­ილ­ებ­ელია­ ყვე­ ტის­იდ­ენ­ტი­ფი­კა­ცი­ის­წე­სებს;
ლის­ წარ­მო­ება­ ევ­რო­პულ­ სტან­დარ­ტს­ დაუახლოვდეს.­ •­ რძის,­რძის­ნა­წარ­მის­და­რძის­შემ­ცვე­ლი­პრო­დუქ­
ევ­რო­კავ­ში­რის­ სტან­დარ­ტზე­ გა­დას­ვლის­ პრო­ცე­სი­ ფერ­ ტის­ შე­სა­ბა­მი­სო­ბის­ კონ­ტრო­ლის­ პრო­ცე­დუ­რებს,­
მე­ბი­დან­უნ­და­და­იწყოს.­აქ­ტუ­ალ­ურია,­თუ­რი­თი­იკ­ვე­ბე­ბა­ რომ­ლის­ თა­ნახ­მად,­ რძის,­ რძის­ ნა­წარ­მი­სა­ და­
სა­ქო­ნე­ლი,­რო­გო­რია­მი­სი­ჯან­მრთე­ლო­ბა­და­ჯიშ­წარ­მო­ რძის­ შემ­ცვე­ლი­ პრო­დუქ­ტე­ბის­ ტექ­ნი­კურ­ რეგ­ლა­
ება.­მკაც­რად­უნ­და­გა­კონ­ტროლ­დეს­წარ­მო­ებ­ული­პრო­ მენ­ტთან­შე­სა­ბა­მი­სო­ბის­კონ­ტრო­ლი­ხორ­ცი­ელ­დე­
დუქ­ტის­ ბიოორგანიქტიკა.­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ მოთხოვ­ნე­ბი­ ბა­ სსიპ­ „სურ­სა­თის­ ერ­ოვ­ნუ­ლი­ სა­აგ­ენ­ტოს“­ მი­ერ­
რძე­ზე­და­რძის­პრო­დუქ­ტე­ბის­ხა­რის­ხზე­მა­ღა­ლია.­მა­გა­ სა­ხელ­მწი­ფო­ და­ ბიზ­ნე­ს­ო­პე­რა­ტო­რის­ მი­ერ­ ში­და­
ლი­თად,­რძე­ში­არ­უნ­და­იყ­ოს­გაზ­რდი­ლი­ან­ტი­ბი­ოტ­იკ­ის­ სა­წარ­მოო­კონ­ტრო­ლოს­დროს.
მაჩ­ვე­ნებ­ლე­ბი­და­სო­მა­ტუ­რი­უჯ­რე­დე­ბის­რა­ოდ­ენ­ობა.
მსოფ­ლი­ოს­მას­შტა­ბით­სა­შუ­ალ­ოდ­150­მი­ლი­ონი­სა­ოჯ­ახო­ რეგ­ლა­მენ­ტის­ მი­ხედ­ვით,­ მე­წარ­მე,­ რო­მე­ლიც­ ახ­ორ­ცი­
მე­ურ­ნე­ობა­არ­ის­ჩარ­თუ­ლი­რძის­წარ­მო­ებ­ის­პრო­ცეს­ში.­ ელ­ებს­ ნედ­ლი­ რძის­ თერ­მულ­ და­მუ­შა­ვე­ბას,­ ვალ­დე­ბუ­
გან­ვი­თა­რე­ბა­დი­ქვეყ­ნე­ბის­უმ­ეტ­ეს­ნა­წილ­ში­რძე­და­რძის­ ლია,­ და­ნერ­გოს­ საფ­რთხის­ ან­ალ­იზ­ისა­ და­ კრი­ტი­კუ­ლი­
პრო­დუქ­ტე­ბი­იწ­არ­მო­ება­მცი­რე­სა­ოჯ­ახო­მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ში,­ სა­კონ­ტრო­ლო­წერ­ტი­ლე­ბის­სის­ტე­მა­(HACCP),­რო­მე­ლიც,­
რაც­ მათ­ საკ­ვე­ბით­ უზ­რუნ­ველ­ყოფთ.­ ან­ალ­ოგი­ური­ ტენ­ თა­ვის­ მხრით,­ ით­ვა­ლის­წი­ნებს­ რძის­ წარ­მო­ებ­ის­ ყვე­ლა­
დენ­ციაა­სა­ქარ­თვე­ლო­შიც,­რაც­ცხად­ყოფს,­რომ­რძის­და­ ეტ­აპ­ზე­მი­სი­მიკ­ვლე­ვა­დო­ბის­ჯაჭ­ვის­არ­სე­ბო­ბას.­შე­სა­ბა­
რძის­პრო­დუქ­ტე­ბის­წარ­მო­ება­არა­მხო­ლოდ­ეკ­ონ­ომ­იკ­ მი­სად,­ ყო­ვე­ლი­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­ კომ­პა­ნია,­ უმ­ცი­რე­
ური,­ არ­ამ­ედ­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ სო­ცი­ალ­ური­ სა­კითხია­ და­ სი­ ყვე­ლის­ ქარ­ხნე­ბის­ ჩათ­ვლით,­ ვალ­დე­ბუ­ლი­ იქ­ნე­ბა,­
სა­ზო­გა­დო­ებ­ის­საკ­მა­ოდ­ფარ­თო­ჯგუფს­ეხ­ება.­ მკაც­რად­ აღ­ნუს­ხოს­ ინ­ფორ­მა­ცია­ რძის­ ყვე­ლა­ მომ­წო­
რძის­ სტან­დარ­ტე­ბის­ გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბის­ გზა­ზე­ გა­დად­გმულ­ დე­ბელ­ზე,­ და­იც­ვას­ მი­ღე­ბუ­ლი­ ნედ­ლე­ულ­ის­ ხა­რის­ხი­ და­
ნა­ბი­ჯებს­ შო­რი­საა­ რძი­სა­ და­ რძის­ ნა­წარ­მის­ ტექ­ნი­კუ­რი­ უვ­ნებ­ლო­ბის­ სტან­დარ­ტე­ბი­ წარ­მო­ებ­აში.­ ას­ევე,­ მი­უხ­ედ­
რეგ­ლა­მენ­ტი,­ რო­მე­ლიც­ დამ­ტკი­ცე­ბუ­ლია­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ ავ­ად­ იმ­ისა,­ რომ­ ფერ­მე­რე­ბი­ 2020­ წლამ­დე­ გა­თა­ვი­სუფ­
მთავ­რო­ბის­2015­წლის­3­აპ­რი­ლის­N152­დად­გე­ნი­ლე­ბით­ ლე­ბუ­ლე­ბი­ არი­ან­ სა­ხელ­მწი­ფო­ კონ­ტრო­ლის­გან,­ არ­აპ­
და­მიზ­ნად­ის­ახ­ავს,­რძი­სა­და­რძის­ნა­წარ­მის,­რძის­შემ­ ირ­და­პირ­ მა­ინც­ მო­უწ­ევთ­ უვ­ნებ­ლო­ბი­სა­ და­ ჰი­გი­ენ­ური­
ცვე­ლი­პრო­დუქ­ტის­წარ­მო­ებ­ის,­გა­და­მუ­შა­ვე­ბის,­დის­ტრი­ სტან­დარ­ტე­ბის­ დაც­ვა,­ წი­ნა­აღ­მდეგ­ შემ­თხვე­ვა­ში,­ მათ­
ბუ­ცი­ის­ ეტ­აპ­ებ­ზე­ რე­გუ­ლი­რე­ბის­ ერ­თი­ანი­ პრინ­ცი­პე­ბის­ ნედ­ლე­ულს­ქარ­ხნე­ბი­ვე­ღარ­ჩა­იბ­არ­ებ­ენ.­
გან­საზღვრას­და­მომ­ხმა­რე­ბელ­თა­უფ­ლე­ბე­ბის­დაც­ვას. კვლე­ვის­შე­დე­გად­გა­მოვ­ლინ­და,­რომ,­რო­გორც­მწარ­მო­
ებ­ლებს,­ას­ევე­მომ­ხმა­რებ­ლებს­აქ­ვთ­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ნაკ­
ტექნიკური რეგლამენტი ადგენს: ლე­ბო­ბა­ახ­ალ­რე­გუ­ლა­ცი­ებ­თან­და­კავ­ში­რე­ბით.­ამ­ას­თან­
კვლე­ვე­ბით­(რძის­პრო­დუქ­ტე­ბის­მწარ­მო­ებ­ელ­თა­ას­ოცი­
•­ მოთხოვ­ნებს­ რძის,­ რძის­ ნა­წარ­მის­ და­ რძის­ შემ­ აცია­„საქ­რძის“­კვლე­ვა)­დას­ტურ­დე­ბა­(https://fortuna.ge/
ცვე­ლი­პრო­დუქ­ტის­მი­მართ; qartuli­yvelis­problemebi­ra­shedegebi­dado­kvlevam/),­
•­ მოთხოვ­ნებს­ რძის,­ რძის­ ნა­წარ­მის­ და­ რძის­ შემ­ რომ­დღე­ის­მდგო­მა­რე­ობ­ით,­ბა­ზარ­ზე­არ­სე­ბუ­ლი­ყვე­ლის­
ცვე­ლი­ პრო­დუქ­ტის­ წარ­მო­ებ­ასა­ და­ გა­და­მუ­შა­ვე­ დი­დი­რა­ოდ­ენ­ობა­არ­პა­სუ­ხობს­სტან­დარ­ტე­ბის­მოთხოვ­
ბას­თან­და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი­ტერ­მი­ნე­ბის,­ას­ევე,­რე­გუ­ ნებს­ და­ უფ­რო­ მე­ტიც,­ აღ­ებ­ულ­ ნი­მუ­შებ­ში­ ნაწ­ლა­ვის­
ლი­რე­ბის­ობი­ექ­ტის­ეტ­იკ­ეტ­ირ­ებ­ის­მი­მართ; ჩხი­რის­ ჯგუ­ფის­ ბაქ­ტე­რი­ები­ –­ კო­ლი­ფორ­მე­ბი­სა­ და­ სტა­

56
ფი­ლო­კო­კე­ბის­რა­ოდ­ენ­ობა­და­საშ­ვებ­ნორ­მა­ზე­მე­ტი­აღ­ პი­რის­პი­რი­ ინ­ტერ­ვი­უს­ ხან­გრძლი­ვო­ბა­ და­ახ­ლო­ებ­ით­ 30­
მოჩ­ნდა. წუთს­შე­ად­გენ­და,­ფო­კუს­ჯგუ­ფის­–­90­წუთს.­კვლე­ვა­ჩა­
ტარ­და­20­აპ­რი­ლი­დან­15­მა­ის­ამ­დე­პე­რი­ოდ­ში.

მიზნები და ამოცანები
კვლევის შედეგები
•­ სე­ნა­კის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­მოქ­მე­დი­ყვე­ლის­მწარ­ •­ რო­გორც­კვლე­ვამ­აჩ­ვე­ნა,­გარ­და­რკ­“შუ­რო­ბუ­მუს”­
მო­ებ­ელი­ მცი­რე­ მე­წარ­მე­ებ­ის­ წი­ნა­შე­ რძი­სა­ და­ რძის­ ქარ­ხნი­სა,­ არ­ცერთ­ მწარ­მო­ებ­ელს­ არ­ აქ­ვს­
რძის­ ნა­წარ­მის­ ტექ­ნი­კუ­რი­ რეგ­ლა­მენ­ტის­ დაკ­მა­ ინ­ფორ­მა­ცია­ახ­ალ­რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ზე,­რძის­ტექ­ნი­კურ­
ყო­ფი­ლე­ბის­ გზა­ზე­ არ­სე­ბუ­ლი­ წი­ნა­ღო­ბე­ბი­სა­ და­ რეგ­ლა­მენ­ტზე,­ყვე­ლის­სპე­ცი­ფი­კა­ცი­აზე,­სურ­სა­თის­
შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის,­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ ბა­ზარ­ზე­ პრო­ უვ­ნებ­ლო­ბის­ სტან­დარ­ტებ­ზე,­ პირ­ვე­ლა­დი­ წარ­მო­
დუქ­ცი­ის­გა­ტა­ნის­თვის­მზა­ობ­ის­შეს­წავ­ლა­და­შე­ფა­ ებ­ის­ სა­ნი­მუ­შო­ ჰი­გი­ენ­ის­ პრაქ­ტი­კა­ზე.­ რაც­ შე­ეხ­ება­
სე­ბა.­ ეტ­იკ­ეტ­ირ­ებ­ას,­ მიკ­ვლე­ვა­დო­ბას­ და­ და­ფა­სო­ებ­ის­
•­ რძი­სა­და­რძის­ნა­წარ­მის­შე­სა­ხებ­ტექ­ნი­კუ­რი­რეგ­ სა­კითხებს,­ამ­აზე­გარ­კვე­ულ­ინ­ფორ­მა­ცი­ას­ფლობ­
ლა­მენ­ტი­სა­ და­ სტან­დარ­ტთან­ და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი­ დე­ნენ­ას­ევე­რეს­ტორ­ნი­სა­და­მარ­კე­ტის­მე­პატ­რო­
სხვა­ მოთხოვ­ნე­ბის­ შე­სა­ხებ­ მე­წარ­მე­ებ­ის­ და­ მომ­ ნე­ები;
ხმა­რებ­ლე­ბის­ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბის­შე­ფა­სე­ბა; •­ ში­ნა­მე­ურ­ნე­ობ­ის­ მფლო­ბელ­მა­ და­ ინ­დი­ვი­დუ­ალ­
•­ არ­სე­ბუ­ლი­წარ­მო­ებ­ებ­ის­ტექ­ნი­კურ­რეგ­ლა­მენ­ტთან­ ურ­მა­ მე­წარ­მემ­ გა­მო­ხა­ტეს­ უკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბა­ ახ­ალ­
შე­სა­ბა­მი­სო­ბა­ში­ მოყ­ვა­ნის­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­ შე­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­თან­ და­კავ­ში­რე­ბით­ და­ გა­ნაცხა­დეს,­
ფა­სე­ბა. რომ­მათ­თვის­რე­ალ­ურ­ად­პრობ­ლე­მას­წარ­მო­ად­
გენს­წარ­მო­ებ­ის­შე­სა­ბა­მის­სტან­დარ­ტე­ბა­თან­მოყ­
ვა­ნა,­ ვი­ნა­იდ­ან­ არ­ აქ­ვთ­ ფი­ნან­სე­ბი,­ არ­ მი­უწ­ვდე­
ბათ­ ხე­ლი­ სხვა­დას­ხვა­ იაფ­ ფი­ნან­სურ­ წყა­რო­ებ­ზე,­
მეთოდოლოგია ამ­ას­თან­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­არ­არ­სე­ბო­ბენ­კვა­ლი­
ფი­ცი­ური­ სპე­ცი­ალ­ის­ტე­ბი,­ ვი­საც­ შე­უძ­ლია­ გას­ცეს­
კვლე­ვის­ სა­მიზ­ნე­ ჯგუ­ფე­ბია­ სე­ნა­კის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ შე­სა­ბა­მი­სი­კონ­სულ­ტა­ცი­ები,­თუნ­დაც­ან­აზღა­ურ­ებ­
რძის­ გა­და­მუ­შა­ვე­ბის­ მი­მარ­თუ­ლე­ბით­ მო­მუ­შა­ვე­ ფერ­მე­ ის­ფა­სად;
რუ­ლი­ მე­ურ­ნე­ობ­ები,­ მცი­რე­ მე­წარ­მე­ები­ და­ კო­ოპ­ერ­ატ­ •­ ფო­კუს­ჯგუფ­მა­გა­მო­ავ­ლი­ნა,­რომ,­კერ­ძო­მომ­ხმა­
ივ­ები,­ას­ევე­მომ­ხმა­რებ­ლე­ბი­–­რეს­ტორ­ნე­ბის,­სა­ბან­კე­ტო­ რე­ბელ­თა­აზ­რით,­უფ­რო­მე­ტი­ნდო­ბა­აქ­ვს­სახ­ლში­
დარ­ბა­ზების,­სუ­პერ­მარ­კე­ტე­ბის­მფლო­ბე­ლე­ბი,­მო­სახ­ლე­ დამ­ზა­დე­ბულ­ყველს,­მი­უხ­ედ­ავ­ად­იმ­ისა,­რომ­იცი­
ობა. ან­ ზო­გა­დად­ კვლე­ვე­ბის­ შე­დე­გე­ბი.­ რაც­ შე­ეხ­ება­
თვი­სებ­რი­ვი­კვლე­ვის­დროს­ჩა­ტარ­და­პი­რის­პირ­ინ­ტერ­ დიდ­ შემ­სყიდ­ვე­ლებს,­ მათ­თვის­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­
ვიუები­ და­ ფო­კუს­ჯგუ­ფი.­ სულ­ გა­მო­იკ­ითხა­ 8­ რეს­პონ­ აღი­არ­ებ­ის­დო­კუ­მენ­ტი,­სტან­დარ­ტებ­თან­შე­სა­ბა­მი­
დენ­ტი,­ პი­რის­პი­რი­ ინ­ტერ­ვი­უს­ მე­თო­დით­ გა­მო­იკ­ითხა­ 4­ სო­ბა,­მიკ­ვლე­ვა­დო­ბა;
რეს­პონ­დენ­ტი,­ფო­კუს­ჯგუფ­ში­კი­მო­ნა­წი­ლე­ობ­და­4­რეს­ •­ ეკ­ონ­ომ­იკ­ის­ სამ­სა­ხუ­რის­ უფ­რო­სის­ თვალ­საზ­რი­
პონ­დენ­ტი.­ სით,­ ახ­ალი­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­ით,­ ფერ­მე­რუ­ლი­ ში­ნა­
პი­რის­პირ­ ინ­ტერ­ვიუ­ ჩა­ტარ­და­ ყვე­ლის­ მწარ­მო­ებ­ელ­ სს­ მე­ურ­ნე­ობ­ები­ იძ­ულ­ებ­ული­ გახ­დე­ბი­ან,­ და­იც­ვან­
კო­ოპ­ერ­ატ­ივ­ის­ რძის­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­ ქარ­ხნის­ დი­ პირ­ვე­ლა­დი­წარ­მო­ებ­ის­სა­ერ­თო­ჰი­გი­ენ­ური­სტან­
რექ­ტორ­თან­ (მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ იდ­ენ­ტი­ფი­ცირ­და­ ერ­თი­ დარ­ტე­ბი­ და­ რძე­ ჩა­აბ­არ­ონ­ რძის­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­
რე­გის­ტრი­რე­ბუ­ლი­ ბიზ­ნეს­ოპ­ერა­ტო­რი­ –­ რკ­ „შუ­რო­ბუ­ ბელ­ სა­წარ­მო­ებს.­ საწყის­ ეტ­აპ­ზე­ ამ­ან­ შე­იძ­ლე­ბა­
მუ”,­რო­მელ­საც­გა­აჩ­ნია­რძის­გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­სა­წარ­ გა­მო­იწ­ვი­ოს­ რძის­ ფა­სის­ და­წე­ვა­ და­ ფერ­მე­რუ­ლი­
მო­და­ყვე­ლი­გა­აქ­ვს,­რო­გორც­სე­ნა­კის,­ას­ევე­რუს­თა­ვი­ მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ის­შე­მო­სავ­ლე­ბის­შემ­ცი­რე­ბა;
სა­ და­ თბი­ლი­სის­ ბა­ზარ­ზე),­ მცი­რე­ სა­ოჯ­ახო­ მე­ურ­ნე­ობ­ის­ •­ კვლე­ვის­ მი­ხედ­ვით­ დად­გინ­და,­ რომ­ მცი­რე­ ფერ­
მფლო­ბელ­თან,­რო­მე­ლიც­აწ­არ­მო­ებს­ყველს­და­აგ­რეთ­ვე­ მე­რულ­ მე­ურ­ნე­ობ­ებს­ და­ ინ­დი­ვი­დუ­ალ­ურ­ მე­წარ­
ფი­ზი­კურ­პირ­თან,­რო­მე­ლიც­აწ­არ­მო­ებს­ყველს­და­აბ­არ­ მე­ებს­ გა­უჭ­ირ­დე­ბათ­ ახ­ალ­ რე­გუ­ლა­ცი­ებ­თან­ შე­სა­
ებს­ად­გი­ლობ­რივ­ბა­ზარ­ში.­ას­ევე­სე­ნა­კის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ ბა­მი­სო­ბის­ მიღ­წე­ვა,­ ვი­ნა­იდ­ან­ ეს­ მო­ითხოვს­ დიდ­
ტის­მე­რი­ის­ეკ­ონ­ომ­იკ­ის­სამ­სა­ხუ­რის­უფ­როს­თან. მა­ტე­რი­ალ­ურ­ და­ ტექ­ნო­ლო­გი­ურ­ ინ­ვეს­ტი­ცი­ებს,­
ცოდ­ნას­და­ფი­ნან­სებ­თან­ხელ­მი­საწ­ვდო­მო­ბას,­რაც­
ფო­კუს­ჯგუფ­ში­ მო­ნა­წი­ლე­ობ­და­ 4­ ად­ამი­ანი­ (პირ­და­პი­რი­ ად­გი­ლობ­რივ­მე­წარ­მე­ებს­არ­გა­აჩ­ნი­ათ;
მომ­ხმა­რებ­ლე­ბი,­ რომ­ლე­ბიც­ ყველს­ ყი­დუ­ლო­ბენ­ ად­გი­ •­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ექ­სპერ­ტე­ბის,­კონ­სულ­ტან­ტე­ბის,­
ლობ­რივ­ ბა­ზარ­ზე,­ რეს­ტო­რან­ “ვერ­სა­ლის”­ მფლო­ბე­ლი­ ტექ­ნო­ლო­გე­ბის,­ ვე­ტე­რი­ნა­რე­ბის­ მომ­სა­ხუ­რე­ობ­ის­
და­სე­ნაკ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­სუ­პერ­მარ­კე­ტის­მფლო­ბე­ლი). ხელ­მის­წვდო­მო­ბის­ პრობ­ლე­მა­ აქ­ტუ­ალ­ურია,­ არ­
ხდე­ბა­ახ­ალი­კად­რე­ბის­მო­ზიდ­ვა­და­გა­დამ­ზა­დე­ბა;

57
•­ მომ­ხმა­რე­ბელს­ არ­ აქ­ვს­ საკ­მა­რი­სი­ ინ­ფორ­მა­ცია,­ ტექ­ნი­კურ­რე­გუ­ლა­ცი­აზე,­მათ­წი­ნა­შე­არ­სე­ბულ­გა­
რა­ პა­რა­მეტ­რე­ბით­ უნ­და­ მოხ­დეს­ ყვე­ლის­ სან­დო­ მოწ­ვე­ვებ­ზე­–­ეს,­შე­საძ­ლოა,­გან­ხორ­ცი­ელ­დეს­ად­
ობ­ის­შე­მოწ­მე­ბა. გი­ლებ­ზე­ სოფ­ლის­მე­ურ­ნე­ობ­ის­ სა­მი­ნის­ტროს­ სა­
•­ გა­მოწ­ვე­ვაა­ას­ევე­რძის­პირ­ვე­ლა­დი­მწარ­მო­ებ­ელი­ კონ­სულ­ტა­ციო­ სერ­ვი­სე­ბის­ გაძ­ლი­ერ­ებ­ით,­ ას­ევე­
მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ის­სა­ნი­ტა­რულ­ჰი­გი­ენ­ური,­ას­ევე­ცხო­ კარ­და­კარ­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­აქ­ტი­ვო­ბე­ბი­სა­თუ­მე­დი­
ველ­თა­ჯან­მრთე­ლო­ბის­მდგო­მა­რე­ობა.­ ის­გა­მო­ყე­ნე­ბით;­

•­ გა­საძ­ლი­ერ­ებ­ელია­ სა­ჯა­რო­ სერ­ვი­სე­ბის­ მი­წო­დე­
ბა,­ რო­გორც­ ვე­ტე­რი­ნა­რი­ის,­ ას­ევე­ სურ­სა­თის­ უვ­
დასკვნები და რეკომენდაციები ნებ­ლო­ბის­ სფე­რო­ში,­ შე­სა­ბა­მი­სი­ ინ­ტერ­ვენ­ცი­ებ­ის­
გზით;
•­ კვლე­ვის­ პრო­ცეს­ში­ და­დას­ტურ­და,­ რომ­ სა­ქარ­
თვე­ლო­ში,­ ის­ევე,­ რო­გორც­ სხვა­ გან­ვი­თა­რე­ბად­ •­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია,­ რომ­ ფორ­მა­ლი­ზე­ბულ,­ გა­და­
ქვეყ­ნებ­ში,­რძი­სა­და­ყვე­ლის­წარ­მო­ებ­ის­პრო­ცეს­ მა­მუ­შა­ვე­ბელ­ სა­წარ­მო­ებს­ ხე­ლი­ შე­ეწყოს­ ახ­ალი­
ში­ ძი­რი­თა­დად­ ჩაბ­მუ­ლი­ არი­ან­ სა­ოჯ­ახო­ მე­ურ­ნე­ სტან­დარ­ტე­ბის,­სა­ნი­მუ­შო­ჰი­გი­ენ­ის­პრაქ­ტი­კის,­ახ­
ობ­ები­და­ფი­ზი­კუ­რი­პი­რე­ბი.­რო­გორც­აღ­ვნიშ­ნეთ,­ ალი­ ტექ­ნო­ლო­გი­ებ­ის­ და­ნერ­გვა­ში,­ რაც­ ხელს­ შე­
რე­გის­ტრი­რე­ბუ­ლი­ყვე­ლის­მწარ­მო­ებ­ელი­ქარ­ხა­ნა­ უწყობს­ სხვე­ბის­ ინ­ტე­რესს,­ ჩა­მო­ყა­ლიბ­დნენ­ ოფ­
რაიონში­ ერ­თი­ და­ფიქ­სირ­და.­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ რძი­ იცი­ალ­ურ­ბიზ­ნე­სად;
სა­ და­ ყვე­ლის­ წარ­მო­ებ­ის­ გა­დაყ­ვა­ნა­ რე­გის­ტრი­
რე­ბულ­ და­ ფორ­მა­ლი­ზე­ბულ­ ბიზ­ნეს­ში­ ამ­ სფე­როს­ •­ ფი­ნან­სე­ბის­ ხელ­მი­საწ­ვდო­მო­ბა­ ერთ­ერთ­ მნიშ­
ერთ­ერ­თი­ გა­მოწ­ვე­ვაა.­ ამ­ მიზ­ნით,­ შე­საძ­ლოა,­ ვნე­ლო­ვან­ გა­მოწ­ვე­ვად­ და­სა­ხელ­და.­ შე­სა­ბა­მი­სად,­
სხვა­დას­ხვა­ პროგ­რა­მე­ბით­ წა­ხა­ლის­დეს­ რე­გის­ მნიშ­ნე­ლო­ვა­ნია,­ რომ­ სწო­რედ­ გა­დაიარაღებისა­
ტრა­ცია­და­კო­ოპ­ერ­აცია;­ და­ ახააი­ ბაზ­რე­ბის­ მო­ძე­ბის­ პერ­სპე­ტი­ვის­ გა­სა­უმ­
ჯო­ბე­სებ­ლად,­ მოხ­დეს­ ამ­ სექ­ტო­რის­ დო­ნო­რუ­ლი­
•­ კვლე­ვამ­ წარ­მო­აჩ­ინა,­ რომ­ ოჯ­ახ­ური­ ბიზ­ნე­სი­სა­ თუ­შე­ღა­ვა­თი­ანი­სეს­ხე­ბით­მხარ­და­ჭე­რა;
და­ ფი­ზი­კუ­რი­ პი­რე­ბის­ ცოდ­ნა­ მწი­რია­ არა­ მხო­
ლოდ­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ ზო­გა­დი­ მოთხოვ­ნე­ბი­სა­ და­ •­ კვლე­ვამ­გა­მო­ავ­ლი­ნა­ის­იც,­რომ­ცოდ­ნა­და­მზა­ობა­
სა­ექ­სპორ­ტო­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­ შე­სა­ხებ,­ არ­ამ­ედ­ საკ­მა­ოდ­და­ბალ­დო­ნე­ზეა­თა­ვად­რძის­რეგ­ლა­მენ­
სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ დღეს­ უკ­ვე­ ამ­ოქ­მე­დე­ბუ­ლი­ რძის­ ტთან­ მი­მარ­თე­ბა­შიც,­ რომ­ლის­ დაკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბაც­
და­ რძის­ პრო­დუქ­ტე­ბის­ რეგ­ლა­მენ­ტის­ თა­ობ­აზე.­ აუც­ილ­ებ­ელია­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ ბა­ზარ­ზე­ და­სარ­ჩე­
ამ­იტ­ომ­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ რძის­ პირ­ვე­ლად­ მწარ­ ნად.­სა­ექ­სპორ­ტო­შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­შე­სა­ხებ­მზა­
მო­ებ­ლებს,­ ფერ­მე­რულ­ და­ მცი­რე­ მე­ურ­ნე­ობ­ებს­ ობა­ კი­ უკ­ვე­ შემ­დე­გი­ ეტ­აპ­ის­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ გა­
მი­ეწ­ოდ­ოს­ინ­ფორ­მა­ცია­რძი­სა­და­რძის­ნა­წარ­მის­ მოწ­ვე­ვაა.

58
imereTi
I ეკოლოგიური ნაწარმის – თიხის ნაკეთობების
წარმოების და რეწვის განვითარება-
ხელშეწყობა
მედეა­ლომინაშვილი­ფრუიძე,
ეკონომიკის­დოქტორი,­აკაკი­წერეთლის­სახელმწიფო­
უნივერსიტეტის­ბიზნეს­ადმინისტრირების­დეპარტამენტის­
ასოცირებული­პროფესორი

შესავალი თუ­ნე­თა­ საცხოვ­რებ­ლი­დან­ რამ­დე­ნი­მე­ კი­ლო­მეტ­რი­თაა­
და­შო­რე­ბუ­ლი.­ამ­ად­გი­ლის­უნ­იკ­ალ­ურ­ობ­ის­მი­უხ­ედ­ავ­ად­
რე­გი­ონ­ის­ ეკ­ონ­ომ­იკ­ური­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ დო­ნეს­ და­ მის­ არ­ არ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი­ სა­ვაჭ­რო­ ობი­ექ­ტე­ბის­ ქსე­ლი,­
შე­საძ­ლებ­ლო­ბებს­ მნიშ­ვნე­ლოვ­ნად­ გა­ნა­პი­რო­ბებს­ ბუ­ თა­ნა­მედ­რო­ვე­სა­ვაჭ­რო­სივ­რცე­ებ­ით,­სა­დაც­შე­საძ­ლე­ბე­
ნებ­რი­ვი­რე­სურ­სე­ბის­არ­სე­ბუ­ლი­პო­ტენ­ცი­ალი.­იმ­ერ­ეთ­ის­ ლი­იქ­ნე­ბა­თი­ხის­ნა­წარ­მის­გა­ყიდ­ვა,­რი­თაც­ის­ტუ­რის­ტე­
რე­გი­ონი­ გა­მო­ირ­ჩე­ვა­ წი­აღ­ისე­ული­ სიმ­დიდ­რე­ებ­ის­ საკ­ ბის­თვი­საც­უფ­რო­მიმ­ზიდ­ვე­ლი­იქ­ნე­ბო­და.­
მაო­მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბით,­მათ­შო­რის­ერთ­ერთ­უმ­ნიშ­ შე­იძ­ლე­ბა­ ით­ქვას,­ რომ­ თი­ხის­ ნა­კე­თო­ბე­ბის­ სა­რე­ალ­იზ­
ვნე­ლო­ვა­ნეს­სა­ნედ­ლე­ურო­ბა­ზად­შე­იძ­ლე­ბა­მიჩ­ნე­ულ­იქ­ აციო­სა­ვაჭ­რო­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რის­ გან­ვი­თა­რე­ბა­ მხო­
ნას­თი­ხის­სა­ბა­დო­ები.­ ლოდ­ ხელს­ შე­უწყობს­ და­ გაზ­რდის­ ამ­ ტე­რი­ტო­რი­ის­
ჯერ­კი­დევ­უხ­სო­ვა­რი­დრო­იდ­ან­იმ­ერ­ეთ­ში­ხდე­ბო­და­თი­ ტუ­რის­ტულ­მნიშ­ვნე­ლო­ბას,­რო­მე­ლიც,­არ­სე­ბუ­ლი­პი­რო­
ხის­ გა­და­მუ­შა­ვე­ბა,­ რა­საც­ არ­ქე­ოლ­ოგი­ური­ გათხრე­ბის­ ბე­ბის­ მი­უხ­ედ­ავ­ად,­ იმ­ერ­ეთ­ის­ სა­ვი­ზი­ტო­ ბა­რა­თად­ არ­ის­
შე­დე­გად­აღ­მო­ჩე­ნი­ლი­თი­ხის­ჭურ­ჭლის­და­მამ­ზა­დე­ბე­ლი­ მიჩ­ნე­ული.­ ახ­ალ­გაზ­რდე­ბის­თვის­ არ­სე­ბულ­ პი­რო­ბებ­ში­
კე­რე­ბიც­ად­ას­ტუ­რებს.­მათ­გან­უმ­ნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნე­სია­შრო­ პრო­დუქ­ცი­ის­რე­ალ­იზ­აცია­ნამ­დვი­ლად­არ­არ­ის­მიმ­ზიდ­
შა,­ სა­დაც­ მე­თუ­ნე­ობ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბას,­ გარ­და­ თი­ხის­ სა­ ვე­ლი,­რა­საც­დრო­თა­გან­მავ­ლო­ბა­ში­მოჰ­ყვე­ბა­შრო­ში­დან­
ნედ­ლე­ულო­ბა­ზის­არ­სე­ბო­ბი­სა,­ხე­ლი­შე­უწყო­სა­სოფ­ლო­ ახ­ალ­გაზ­რდე­ბის­ გა­დი­ნე­ბა­ და­ გა­მო­იწ­ვევს­ მე­თუ­ნე­ობ­ის­
სა­მე­ურ­ნეო­ საქ­მი­ან­ობ­ის­თვის­ ვარ­გი­სი­ მი­წის­ სიმ­ცი­რემ­ ტრა­დი­ცი­ებ­ის­ად­მი­ინ­ტე­რე­სის­და­კარ­გვას.­
–­მი­წათ­მოქ­მე­დე­ბა­არ­სე­ბო­ბის­თვის­სა­ჭი­რო­შე­მო­სავ­ლის­
მხო­ლოდ­უმ­ნიშ­ვნე­ლო­ნა­წილს­იძ­ლე­ოდა.­ამ­გა­რე­მო­ებ­ამ­
თი­ხის­ნა­კე­თო­ბე­ბის­რეწ­ვა­და­წარ­მო­ება­სა­ქარ­თვე­ლოს­ მიზნები და ამოცანები
ზო­გი­ერთ­ სო­ფელ­ში­ და­ გან­სა­კუთ­რე­ბით­ შრო­შა­ში­ მნიშ­
ვნე­ლო­ვან­სა­არ­სე­ბო­წყა­როდ­გა­და­აქ­ცია,­სა­ფუძ­ვე­ლი­ჩა­ კვლე­ვის­მი­ზა­ნია­იმ­ერ­ეთ­ის­რე­გი­ონ­ში­ად­გი­ლობ­რივ­სა­
ეყ­არა­კე­რა­მი­კუ­ლი­ნა­წარ­მის­წარ­მო­ებ­ას­აც.­ ნედ­ლე­ულო­ბა­ზა­ზე­და­ფუძ­ნე­ბუ­ლი­რეწ­ვის­ტრა­დი­ცი­ული­
სა­ზო­გა­დო­ებ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ მუდ­მი­ვად­ პროგ­რე­სი­რე­ მე­თო­დე­ბის­ გა­მო­ყე­ნე­ბით,­ თი­ხის­ ნა­კე­თო­ბე­ბის­ წარ­მო­
ბად­მა­და­შე­უქ­ცე­ვად­მა­პრო­ცეს­მა­დრო­თა­გან­მავ­ლო­ბა­ში­ ება­გა­და­მუ­შა­ვე­ბის­ პრო­ცე­სის­ მას­ტი­მუ­ლი­რე­ბე­ლი­ ფაქ­
მე­თუ­ნე­ობ­ის­ ტრა­დი­ცი­ებ­ის­ გარ­კვე­ულ­წი­ლად­ მი­ვიწყე­ბა­ ტო­რე­ბის­ შეს­წავ­ლა,­ თი­ხის­ სა­ნედ­ლე­ულო­ ბა­ზებ­თან­
გა­ნა­პი­რო­ბა.­ თი­ხის­ ნა­კე­თო­ბე­ბის­ დამ­ზა­დე­ბა­ მნიშ­ვნე­ ახ­ლოს­ მცი­რე­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­ წარ­მო­ებ­ებ­ის­ გან­ვი­
ლო­ვა­ნი­იყო­მა­ნამ,­ვიდ­რე­ად­ამი­ან­მა­ლი­თო­ნის­და­მუშ­ თა­რე­ბის­ ხე­ლის­ შემ­შლე­ლი­ გა­რე­მო­ებ­ებ­ის­ გა­მოვ­ლე­ნა,­
ვე­ბა­და­იწყო.­სა­ქარ­თვე­ლო­ში,­რო­გორც­ყველ­გან­მსოფ­ სხვა­დას­ხვა­ ფუნ­ქცი­ური­ და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის­ ეკ­ოლ­ოგი­ური­
ლი­ოში,­ თა­ნა­მედ­რო­ვე­ სა­ყო­ფაცხოვ­რე­ბო­ ნივ­თებ­მა­ და­ პრო­დუქ­ტე­ბის­ –­ თი­ხის­ ნა­კე­თო­ბე­ბის­ ცნო­ბა­დო­ბის­ გაზ­
სა­შენ­მა­სა­ლებ­მა­ თით­ქმის­ ჩა­ან­აც­ვლეს­ თი­ხის­ ნა­წარ­მი.­ რდა­ ტუ­რის­ტებს­ შო­რის­ ევ­რო­პის­ ბა­ზარ­ზე­ გა­ტა­ნის­ მიზ­
მი­უხ­ედ­ავ­ად­ ამ­ისა.­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ მო­სახ­ლე­ობა,­ რო­მე­ ნით,­რო­გორც­რე­გი­ონ­ის­ეკ­ონ­ომ­იკ­ური­პო­ტენ­ცი­ალ­ის­გა­
ლიც­ გა­ნე­ბივ­რე­ბუ­ლი­ არ­ არ­ის­ მა­ღა­ლი­ შე­მო­სავ­ლე­ბით,­ უმ­ჯო­ბე­სე­ბის­სა­შუ­ალ­ება.­
ცდი­ლობ­და­ შე­ეძ­ინა­ იაფი­ და­ ალ­ტერ­ნა­ტი­ული­ ნა­წარ­მი,­
რა­მაც­ უზ­რუნ­ველ­ყო­ თი­ხის­ ნა­კე­თო­ბებ­ზე­ გარ­კვე­ული­ მიზ­ნით­მი­საღ­წე­ვად­და­სა­ხულ­იქ­ნა­შემ­დე­გი­სა­კითხე­ბის­
მოთხოვ­ნი­ლე­ბის­შე­ნარ­ჩუნ­ბა­ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ის­ფონ­ზეც. გარ­კვე­ვა:­
შრო­შა­ში­ მე­თუ­ნე­ობ­ის­ კე­რად­ შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა,­ ფაქ­ტობ­რი­
ვად,­ მის­მა­ უნ­იკ­ალ­ურ­მა­ გე­ოგ­რა­ფი­ულ­მა­ მდე­ბა­რე­ობ­ამ­ •­ რა­ წარ­მო­ად­გენს­ თი­ხა­მა­სა­ლე­ბის­ მო­პო­ვე­ბი­სა­ და­
აც­–­აღ­მო­სავ­ლე­თი­სა­და­და­სავ­ლეთ­სა­ქარ­თვე­ლოს­შე­ ეკ­ოლ­ოგი­ური­პრო­დუქ­ტის­წარ­მო­ებ­ის­გან­ვი­თა­რე­
მა­ერ­თე­ბელ­ მა­გის­ტრალ­თან­ სი­ახ­ლო­ვემ­ –­ გა­ნა­პი­რო­ბა.­ ბის­ ხე­ლის­შემ­შლელ­ ფაქ­ტო­რებს,­ ხორ­ცი­ელ­დე­ბა­
აღ­მო­სავ­ლეთ­და­და­სავ­ლეთ­სა­ქარ­თვე­ლოს­შო­რის­მოძ­ თუ­არა­ად­გი­ლობ­რი­ვი­თვით­მმარ­თვე­ლო­ბის­ორ­
რა­ვი­ ხალ­ხის,­ ტუ­რის­ტე­ბის­ ნა­კა­დის­ ყუ­რადღე­ბას­ გზა­ზე­ გა­ნო­ებ­ის­ დო­ნე­ზე­ ბიზ­ნე­სის­ პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცია­გან­
გა­მო­ფე­ნი­ლი­თი­ხის­ნა­კე­თო­ბე­ბი­იქ­ცევს.­ეს­ად­გი­ლი­მე­ ვი­თა­რე­ბის­ხელ­შემ­წყო­ბი­ღო­ნის­ძი­ებ­ები;

60
•­ რო­გო­რია­თი­ხის­ნა­კე­თო­ბე­ბის­მწარ­მო­ებ­ელი­ბიზ­ მა­შინ,­ რო­დე­საც­ ამ­ ნედ­ლე­ულ­ის­ მო­პო­ვე­ბა­გა­და­მუ­შა­
ნეს­სუ­ბი­ექ­ტე­ბის­სა­ჭი­რო­ებ­ები; ვე­ბა­ და­ რე­ალ­იზ­აცია,­ შრო­შის­ მსგავ­სად,­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­
•­ რამ­დე­ნად­ მომ­გე­ბი­ანია­ ამ­ჟა­მად­ არ­სე­ბუ­ლი­ ბიზ­ მო­სახ­ლე­ობ­ის­თვის­ და­მა­ტე­ბი­თი­ შე­მო­სავ­ლის­ წყა­როდ­
ნეს­სუ­ბი­ექ­ტე­ბის­საქ­მი­ან­ობა,­აქ­ვთ­თუ­არა­მათ­ინ­ შე­იძ­ლე­ბა­იქ­ცეს.­გა­რე­მოს­დაც­ვის­და­ბუ­ნებ­რი­ვი­რე­სურ­
ფორ­მა­ცია­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზე­არ­სე­ბუ­ლი­მოთხოვ­ სე­ბის­სა­მი­ნის­ტროს­მი­ერ­მო­წო­დე­ბუ­ლი­2009­2010­წლის­
ნე­ბის­შე­სა­ხებ; მო­ნა­ცე­მე­ბით,­იმ­ერ­ეთ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­სა­ბა­დო­ებ­იდ­ან­მნიშ­
•­ თი­ხის­ ეკ­ოლ­ოგი­ური­ ნა­წარ­მის­ რამ­დე­ნად­ არ­ის­ ვნე­ლო­ვა­ნი­თი­ხის­სა­ნედ­ლე­ულო­ბა­ზე­ბი­იყო­ჩა­მოთ­ვლი­
მიმ­ზიდ­ვე­ლი­ტუ­რის­ტებს­შო­რის. ლი:­

•­ ზეს­ტა­ფო­ნის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­ –­ არ­გვე­თის,­ შრო­
შის­და­ბოს­ლე­ვის­თი­ხის­სა­ბა­დო­ები;
მეთოდოლოგია •­ თერ­ჯო­ლის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­–­ჩხა­რის­სა­ბა­დო;
•­ საჩხე­რის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­–­პე­რე­ვის­კე­რა­მი­კუ­ლი­
•­ კვლე­ვის­თვის­გა­მო­ყე­ნე­ბულ­იქ­ნა­შემ­დეგ­მე­თო­დი:
თი­ხის­და­ლა­შუ­რის­თი­ხის­სა­ბა­დო;
•­ ტუ­რის­ტე­ბის­ და­ მე­ურ­ნე­ სუ­ბი­ექ­ტე­ბის­ ან­კე­ტი­რე­ბა­
•­ სამ­ტრე­დი­ის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­ –­ ბარ­ძგნა­რის­ და­
ინ­ტერ­ვიუირება;
ბუკ­ნა­რის­თი­ხის­სა­ბა­დო;
•­ სტა­ტის­ტი­კუ­რი­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­და­მუ­შა­ვე­ბა;
•­ წყალ­ტუ­ბოს­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­ –­ უკ­ან­ეთ­ის­ თი­ხის­
•­ თი­ხა­მა­სა­ლე­ბის­მომ­პო­ვე­ბელ­და­თი­ხის­გან­ეკ­ოლ­
სა­ბა­დო;
ოგი­ური­ ნა­წარ­მის­ მწარ­მო­ებ­ელი­ სუ­ბი­ექ­ტებ­თან­
•­ ხო­ნის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­–­ხო­ნის­თი­ხის­სა­ბა­დო.
გა­სა­უბ­რე­ბა­ინ­ტერ­ვიუები.
არ­სე­ბულ­მა­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბელ­მა­ სა­წარ­მო­ებ­მა­ 90­იან­
წლე­ბამ­დე­ შეწყვი­ტეს­ ფუნ­ქცი­ონ­ირ­ება,­ შეწყდა­ კე­რა­მი­
კვლევის შედეგები კუ­ლი­ ფი­ლე­ბის­ და­ მო­სა­პირ­კე­თე­ბე­ლი­ მა­სა­ლე­ბის­ წარ­
მო­ებ­აც,­უფ­რო­კონ­კრე­ტულ­სუ­რათს­იძ­ლე­ვა­N1­ცხრი­ლის­
იმ­ერ­ეთ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ თი­ხის­ სხვა­ სა­ნედ­ლე­ულო­ ბა­ზე­ მო­ნა­ცე­მე­ბი,­ ნედ­ლე­ულ­ის­ მო­პო­ვე­ბი­თი­ სა­მუ­შაოების­ შე­
ბი,­ შრო­შის­გან­ გან­სხვა­ვე­ბით,­ თით­ქმის­ უმ­ოქ­მე­დოა­ და­ სა­ხებ:
არ­ ხდე­ბა­ ნედ­ლე­ულ­ის­ მო­პო­ვე­ბა­ გა­და­მუ­შა­ვე­ბის­თვის.­

ცხრილი N1. იმერეთის რეგიონის თიხის სანედლეულო ბაზა, რაოდენობა და მოპოვებითი საქმიანობის წარმოება

N მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­და­სა­ხე­ლე­ბა სა­რე­სურ­სო­პო­ტენ­ცი­ალი მო­პო­ვე­ბი­თი­საქ­მი­ან­ობა
1 ზეს­ტა­ფო­ნის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი:
შრო­შის­ცეცხლგამ­ძლე­თი­ხე­ბი 870­ათ­ასი­მ3 მუ­შა­ობს
ბოს­ლე­ვის­თი­ხის­სა­ბა­დო 870­ათ­ასი­მ3 არ­მუ­შა­ობს
2 თერ­ჯო­ლის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი:
ჩხა­რის­სა­აგ­ურე­ 655­ათ­სი­მ3 მუ­შა­ობს
არ­გვე­თის­თი­ხის­სა­ბა­დო 160­ათ­ასი­მ3 არ­მუ­შა­ობს
3 წყალ­ტუ­ბოს­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი:
უკ­ან­ეთ­ის­თი­ხის­სა­ბა­დო 343­ათ­ასი­მ3 არ­მუ­შა­ობს
4 ხო­ნის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი:
ხო­ნის­თი­ხის­სა­ბა­დო 128­ათ­ასი­მ3 იწყებს­მუ­შა­ობ­ას
5 ჭი­ათ­ურ­ის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი:
ჯვა­რი­სის­თი­ხის­სა­ბა­დო 1.3­მლნ.ტ. არ­მუ­შა­ობს
6 სამ­ტრე­დი­ის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი:
ბარ­ძგნა­რის­თი­ხის­სა­ბა­დო 420­ათ­სი­მ3 არ­მუ­შა­ობს
ბუკ­ნა­რის­თი­ხის­სა­ბა­დო­ 1.9­მლნ.­მ3 იწყებს­მუ­შა­ობ­ას
7 საჩხე­რის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი:
ლა­შე­რის­თი­ხის­სა­ბა­დო 6.9­მლნ.­მ3 არ­მუ­შა­ობს

61
ფაქ­ტია,­ იმ­ერ­ეთ­ის­ რე­გი­ონ­ში­ უხ­ვად­ მო­იპ­ოვ­ება­ თი­ხის­ ვის­ იმ­ერ­ეთ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ ტრა­დი­ცი­ები,­ რომ­ლე­ბიც­ გარ­
წარ­მო­ებ­ის­გან­ვი­თა­რე­ბის­თვის­სა­ჭი­რო­ნედ­ლე­ული,­გან­ კვე­ულ­წი­ლად­გან­სხვა­ვე­ბუ­ლია­ერ­თმა­ნე­თის­გან,­რაც­იწ­
სა­კუთ­რე­ბით­ზე­მო­იმ­ერ­ეთი­მდი­და­რია­კე­რა­მი­კუ­ლი­თი­ ვევს­ინ­ტე­რესს­და­უფ­რო­მიმ­ზიდ­ველს­ხდის­ამ­სფე­როს,­
ხის­ ნა­კე­თო­ბე­ბის­ წარ­მო­ებ­ის­თვის­ სა­ჭი­რო­ ძი­რი­თა­დი­ რო­გორც­ იმ­ერ­ეთ­ის­ კულ­ტუ­რუ­ლი­ მემ­კვიდ­რე­ობ­ის­ ნა­წი­
ნედ­ლე­ულ­ით,­ ას­ევე­ სამ­შე­ნებ­ლო­ მა­სა­ლე­ბის­ (კრა­მი­ტი,­ ლის­შეც­ნო­ბას.­
აგ­ური,­მო­სა­პირ­კე­თე­ბე­ლი­კე­რა­მი­კუ­ლი­ფი­ლე­ბი)­წარ­მო­ რო­გორც­ ცხრილ­ N1­იდ­ან­ ჩანს,­ იმ­ერ­ეთ­ის­ თი­ხის­ სა­ბა­
ებ­ის­თვის­სა­ჭი­რო­აყ­ალო­თი­ხა­მა­სა­ლე­ბით,­რაც­რე­ალ­ურ­ დო­ებ­ის­ნედ­ლე­ულ­ის­მა­რა­გე­ბი­სა­შუ­ალ­ებ­ას­იძ­ლე­ვა,­რომ­
შე­საძ­ლებ­ლო­ბას­ იძ­ლე­ვა­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ ბიზ­ნე­სის­ მის­ბა­ზა­ზე­გან­ვი­თარ­დეს­წარ­მო­ება,­უფ­რო­მე­ტიც,­სა­ქარ­
გან­ვი­თა­რე­ბის­თვის.­ იმ­ერ­ეთ­ის­ რე­გი­ონ­ში­ რომ­ უხ­ვად­ თვე­ლოს­ ეკ­ონ­ომ­იკ­ისა­ და­ მდგრა­დი­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ სა­
არ­ის­ თი­ხა­მა­სა­ლე­ბის­ ბუ­ნებ­რი­ვი­ რე­სურ­სე­ბის­ სა­ნედ­ მი­ნის­ტროს­ კვლე­ვე­ბის­ მი­ხედ­ვით,­ არ­სე­ბობს­ რე­ალ­ური­
ლე­ულო­ ბა­ზა,­ ამ­ას­ „იმ­ერ­ეთ­ის­ რე­გი­ონ­ის­ გან­ვით­რე­ბის­ პო­ტენ­ცი­ალი­ კე­რა­მი­კუ­ლი­ წარ­მო­ებ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­
სტრა­ტე­გია­2014­2021“22­ის­და­იმ­ერ­ეთ­ის­რე­გი­ონ­ის­გან­ვი­ თვი­საც.­თა­ნა­მედ­რო­ვე­ქარ­თუ­ლი­კე­რა­მი­კუ­ლი­წარ­მო­ება­
თა­რე­ბის­ პრო­ექ­ტის­ „ძლი­ერი­ რე­გი­ონი­ ძლი­ერი­ სა­ქარ­ 1925­წლი­დან­იღ­ებს­სა­ფუძ­ვლებს­და­ემ­ყა­რე­ბა­ქარ­თუ­ლი­
თვე­ლოს­თვის“­ კვლე­ვე­ბიც­ ად­ას­ტუ­რებს.­ მა­სა­ლე­ბი­დან­ კე­რა­მი­კის­ხალ­ხუ­რი­ნა­წარ­მის­რეწ­ვის­ტრა­დი­ცი­ებს,­რაც­
დას­ტურ­დე­ბა­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ მას­შტა­ბე­ბის­ ბიზ­ნე­სის­ მას­ან­იჭ­ებს­ერ­ოვ­ნუ­ლი­მემ­კვიდ­რე­ობ­ის­სტა­ტუსს.­
ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა­გან­ვა­თა­რე­ბის­თვის­ სა­ჭი­რო­ სა­ნედ­ლე­
ულო­პო­ტენ­ცი­ალ­ის­საკ­მა­რი­სო­ბა­რე­გი­ონ­ის­და­მი­სი­მო­ კე­რა­მი­კუ­ლი­ წარ­მო­ებ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ მიზ­ნით­ ად­გი­
სახ­ლე­ობ­ის­თვის,­რა­თა­რეწ­ვის­ის­ტო­რი­ულ­გა­მოც­დი­ლე­ ლობ­რივ­ სა­ნედ­ლე­ულო­ რე­სურ­სე­ბის­ გა­მო­ყე­ნე­ბით,­ სა­
ბა­ზე­ დაყ­რდნო­ბით­ მი­იღ­ონ­ და­მა­ტე­ბი­თი­ ეკ­ონ­ომ­იკ­ური­ ქარ­თვე­ლოს­ ეკ­ონ­ომ­იკ­ისა­ და­ მდგრა­დი­ გან­ვი­თა­რე­ბის­
შე­მო­სავ­ლე­ბი­ თი­ხის­ რეწ­ვის­ ნი­მუ­შე­ბის,­ რო­გორ­ ქარ­ სა­მი­ნის­ტრო­სა­ და­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ ინ­დუს­ტრი­ული­ გან­ვი­
თუ­ლი­კულ­ტუ­რუ­ლი­მემ­კვიდ­რე­ობ­ის­და­ეკ­ოლ­ოგი­ურ­ად­ თა­რე­ბის­ჯგუ­ფის­მი­ერ24­შეს­წავ­ლილ­იქ­ნა­სა­ქარ­თვე­ლო­
სუფ­თა­ნა­წარ­მის­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზე­რე­ალ­იზ­აცი­იდ­ან.­ ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ თი­ხის­ ნედ­ლე­ულ­ის­ ქი­მი­ური­ შე­მად­გენ­
ლო­ბა­და­დად­გე­ნილ­იქ­ნა­მა­თი­ვარ­გი­სი­ან­ობ­ის­ხა­რის­ხი­
აკ­აკი­წე­რეთ­ლის­სა­ხელ­მწი­ფო­უნ­ივ­ერ­სი­ტე­ტის­ბიზ­ნე­სის­ წარ­მო­ებ­ის­გან­ვი­თა­რე­ბის­თვის,­მათ­შო­რის­შეს­წავ­ლილ­
ად­მი­ნის­ტრი­რე­ბის­ აკ­ად­ემი­ური­ პერ­სო­ნა­ლის­ და­ სტუ­ იყო­იმ­ერ­ეთ­ის­ნედ­ლე­ულ­იც­(კვლე­ვა­ჩა­ტარ­და­იტ­ალი­ური­
დენ­ტე­ბის­მი­ერ­ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი­კვლე­ვის­“MARKETING­RE­ კორ­პო­რა­ცია­ –­ SACMI­ Group­ და­ SITI­ B&T­ Group­ის­ მი­
SEARCH­ AND­ SWOT­ ANALYSIS­ OF­ TOURISM­ MARKET­ ერ),­ რო­მე­ლიც­ ხა­რის­ხი­ან­ად­ და­ ვარ­გი­სი­ან­ად­ იქ­ნა­ მიჩ­
IN­ IMERETI­ REGION”­ ფარ­გლებ­ში23­ გან­ხორ­ცი­ელ­ებ­ული­ ნე­ული­იატ­აკ­ის­და­კედ­ლის­მო­სა­პირ­კე­თე­ბე­ლი­ფი­ლე­ბის­
ან­კე­ტუ­რი­ გა­მო­კითხვის­ შე­დე­გად­ გა­მო­იკ­ვე­თა,­ რომ­ იმ­ წარ­მო­ებ­ის­თვის.­ რაც­ ყვე­ლა­ზე­ სა­ყუ­რადღე­ბოა,­ სა­ქარ­
ერ­ეთ­ში­ვი­ზი­ტორ­ტუ­რის­ტებს­შო­რის­(გა­მო­კითხუ­ლი­იყო­ თვე­ლოს­ სა­ნედ­ლე­ულო­ რუ­კის­ შედ­გე­ნის­ შემ­დეგ­ თი­ხის­
406­ უცხო­ელი­ ტუ­რის­ტი)­ კითხვა­ზე­ –­ ტუ­რიზ­მის­ რო­მე­ლი­ ნედ­ლე­ულ­ის­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­ სა­წარ­მოს­ გან­ლა­გე­ბის­
სა­ხეა­მათ­თვის­ყვე­ლა­ზე­მიმ­ზიდ­ვე­ლი?­–­ყვე­ლა­ზე­მეტ­მა­ ად­გი­ლად­შე­ირ­ჩა­ზეს­ტა­ფო­ნის­რაიონის­სო­ფე­ლი­ზოვ­რე­
რეს­პო­დენ­ტმა­ –­ 24%­მა­ აღ­ნიშ­ნა,­ რომ­ იმ­ერ­ეთ­ში­ სტუმ­ თი.­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­ სა­წარ­მოს­ ად­გილ­მდე­ბა­რე­ობ­ას­
რო­ბა­გა­ნა­პი­რო­ბა­სწო­რედ­კულ­ტუ­რუ­ლი­მემ­ვიდ­რე­ობ­ის­ კრი­ტე­რი­უმ­ად­და­ედო­სა­ნედ­ლე­ულო­სა­ბა­დო­ებ­თან­გან­
გაც­ნო­ბის­სურ­ვილ­მა.­ის­ფაქ­ტი,­რომ­ვი­ზი­ტო­რე­ბის­დი­დი­ ლა­გე­ბის­სი­ახ­ლო­ვე.
უმ­რავ­ლე­სო­ბის­სტუმ­რო­ბა­რე­გი­ონ­ში­უკ­ავ­შირ­დე­ბა­კულ­
ტუ­რუ­ლი­ მემ­კვიდ­რე­ობ­ის­ თა­ვი­სე­ბუ­რე­ბე­ბის­ გაც­ნო­ბის­ ამ­ავე­ კვლე­ვე­ბის­ ფარ­გლებ­ში­ დას­ტურ­დე­ბა,­ რომ­ თი­ხის­
სურ­ვილს,­გვაძ­ლევს­სა­ფუძ­ველს­ვი­ფიქ­როთ,­რომ­თი­ხის­ სა­ნედ­ლე­ულო­ მა­რა­გი­ სავ­სე­ბით­ საკ­მა­რი­სია,­ რომ­ სრუ­
რეწ­ვის­ ნი­მუ­შე­ბი­ წარ­მო­ად­გენს­ იმ­ერ­ეთ­ის­ კულ­ტუ­რუ­ლი­ ლი­ად­და­აკ­მა­ყო­ფი­ლოს­რე­გი­ონ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­მოთხოვ­ნა­
მემ­კვიდ­რე­ობ­ის­იმ­ნა­წილს,­რო­მე­ლიც­იპყრობს­ევ­რო­პე­ სხვა­დას­ხვა­ ტი­პის­ კე­რა­მი­კულ­ ფი­ლებ­ზე­ და­ გათ­ვლი­ლი­
ლი­ ტუ­რის­ტე­ბის­ ყუ­რადღე­ბას,­ რაც­ ამ­ დარ­გის­ პო­პუ­ლა­ იყ­ოს­ ექ­სპორ­ტზეც.­ მი­უხ­ედ­ავ­ად­ წარ­მოდ­გე­ნი­ლის­ სა­ინ­
რი­ზა­ცი­ის­ და­ ბიზ­ნე­სის­ გა­ფარ­თო­ებ­ის­ პერ­სპექ­ტი­ვას­ იძ­ ვეს­ტი­ციო­მიმ­ზიდ­ვე­ლო­ბი­სა,­2017­წლის­იმ­ერ­ეთ­ის­მხა­რის­
ლე­ვა.­ტუ­რის­ტე­ბის­ინ­ტე­რე­სის­სფე­როდ­შე­იძ­ლე­ბა­იქ­ნას­ პას­პორ­ტის­მო­ნა­ცე­მებ­ში25­კე­რა­მი­კუ­ლი­ფი­ლე­ბის­სა­წარ­
მიჩ­ნე­ული­თი­ხის­ძერ­წვის­ტრა­დი­ცი­ებ­ის­შე­სა­ხებ­ინ­ფორ­ მოს­ ამ­ოქ­მე­დე­ბა­ კვლავ­ იმ­ერ­ეთ­ის­ სა­ინ­ვეს­ტი­ციო­ წი­ნა­
მა­ცი­ული,­სა­მუ­ზე­უმო­ცენ­ტრე­ბი­და­თი­ხის­ძერ­წვის­გაკ­ვე­ დად­ბე­ბის­ჩა­მო­ნათ­ვალ­შია­და­ჯერ­ის­ევ­ინ­ვეს­ტო­რის­მო­
თი­ლე­ბით­და­ინ­ტე­რე­სე­ბა­მო­მა­ვალ­ში. ლო­დინ­შია.
თი­ხის­ სა­ნედ­ლე­ულო­ მა­რა­გე­ბის­ დი­დი­ მო­ცუ­ლო­ბის­ მი­
გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლია­ თი­ხის­ ნა­კე­თო­ბე­ბის­ წარ­მო­ება­რეწ­ უხ­ედ­ავ­ად,­ვერ­მო­ხერ­ხდა­იმ­ერ­ეთ­ის­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­

22­https://imereti.gov.ge/res/docs/strategia.pdf­
23­Akhvlediani­Maia­Ekvtimovna,­Lominashvili­Pruidze­Medea­Shotaevna,­Gugeshashvili­Tinatini­Elgujievna,­3rd­International­Conference­Economic­Sciences­
“Functioning­of­economicsystems­in­the­global­world”,­20th­April,­2018.­Vienna­2018.
24­საქართველოს­ეკონომიკისა­და­მდგრადი­განვითარების­სამინისტრო,­საქართველოს­ინდუსტრიული­განვითარების­ჯგუფი.,­„კერამიკული­ფილების­
წარმოება“.­2015წ.­http://www.economy.ge/uploads/gidg/keramikuli_filebis_carmoeba_1.pdf
25­პასპორტი­„იმერეთის­მხარე,­(ქ.­ქუთაისი,­ზესტაფონის,­წყალტუბოს,­სამტრედიის,­ჭიათურის­საჩხერის,­თერჯოლის,­ვანის,­ხონის,­ტყიბულის,­ბაღდათის,­

62
წარ­მო­ებ­ებ­ის­გან­ვი­თა­რე­ბა.­მხო­ლოდ­შრო­შა­აგ­რძე­ლებს­ გან­არ­ავ­ინ­არ­ის­საქ­მის­გაგ­რძე­ლე­ბით­და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლი.­
რეწ­ვის­ ტრა­დი­ცი­ებს,­ სა­დაც­ შე­იძ­ლე­ბა­ ით­ქვას­ სა­უკ­უნე­ გა­მო­კითხულ­თა­ შო­რის­ არ­სე­ბუ­ლი­ აზ­რის­ მი­ხედ­ვით,­ არ­
ებია­არ­აფ­ერი­შეც­ვლი­ლა,­რო­გორც­უკ­ვე­აღ­ვნიშ­ნეთ,­არ­ სე­ბობს­ალ­ბა­თო­ბა,­საფ­რთხე­იმ­ისა,­რომ­დრო­თა­გან­მავ­
არ­სე­ბობს­ ელ­ემ­ენ­ტა­რუ­ლი­ სა­ვაჭ­რო­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რა.­ ლო­ბა­ში­თი­ხის­რეწ­ვით­და­ინ­ტე­რე­სე­ბა­მი­ვიწყე­ბას­მი­ეც­ემა.
იმ­ოს­ტა­ტებს,­რომ­ლებ­მაც­იცი­ან­თი­ხის­რეწ­ვა,­შემ­ცვლე­
ლი­ ოს­ტა­ტე­ბი­ აღ­არ­ ეყ­ოლ­ებ­ათ,­ რად­გან­ შრო­შას,­ იმ­ერ­ რეს­პო­დენ­ტთა­გან­ 4­ გა­მო­კითხუ­ლი­ სწო­რედ­ ახ­ალ­გაზ­
ეთ­ის­სხვა­მთა­გო­რი­ანი­სოფ­ლე­ბის­მსგავ­სად,­მიგ­რა­ცი­ის­ რდე­ბის­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბას­ და­ პრო­ფე­სი­ული­ უნ­არ­ებ­ის­
მა­ღა­ლი­ მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლი­ გა­მო­არ­ჩევს.­ ახ­ალ­გაზ­დე­ბის­ გა­ გან­ვი­თა­რე­ბას­ მი­იჩ­ნევს­ აუც­ილ­ებ­ლად,­ რა­თა­ არ­სე­ბულ­
დი­ნე­ბით­საფ­რთხის­წი­ნა­შე­დად­გე­ბა­მე­თუ­ნე­ობა­რეწ­ვა,­ ტრა­დი­ცი­ებ­ზე­ახ­ალი­ტექ­ნო­ლო­გი­ებ­ის­შერ­წყმით­მოხ­დეს­
რაც­თი­ხის­ნა­კე­თო­ბე­ბის­რეწ­ვის­ერ­ოვ­ნუ­ლი­ტრა­დი­ცი­ებ­ მა­ღა­ლი­პრო­ფე­სი­ონ­ალ­ური­უნ­არ­ებ­ის­მქო­ნე­ოს­ტა­ტე­ბის­
ის­ და­კარ­გვა­მი­ვიწყე­ბის­ საფ­რთხეს­ ქმნის.­ წინ­მდე­ბა­რე­ ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა.­ 4­ გა­მო­კითხუ­ლი­ რეს­პო­დენ­ტის­ აზ­რით,­
კვლე­ვი­სას­შედ­გე­ნილ­კითხვარ­ზე­რეს­პო­დენ­ტე­ბის­პა­სუ­ თი­ხის­წარ­მო­ებ­ასა­და­რე­ალ­იზ­აცი­ის­საქ­მე­ში­ჩარ­თუ­ლია­
ხე­ბი­დან­იკ­ვე­თე­ბა,­რომ­ამ­საფ­რთხეს­თა­ვად­ად­გი­ლობ­ შუ­ახ­ნის­ხალ­ხი,­ხო­ლო­3­რეს­პო­დენ­ტი­ად­ას­ტუ­რებს­ხან­
რი­ვი­მო­სახ­ლე­ობ­აც­რე­ალ­ურ­ად­იაზ­რებს­და­თვლის,­რომ­ დაზ­მუ­ლი­ მო­სახ­ლე­ობ­ის­ ჩარ­თუ­ლო­ბა­საც.­ მა­შა­სა­და­მე,­
დარ­გის­გან­ვი­თა­რე­ბას­და­წი­ნაპ­რე­ბის­ტრა­დი­ცი­ებ­ის­შე­ სულ­7­რეს­პო­დენ­ტის­აზ­რით,­ამ­საქ­მი­ან­ობ­ით­და­კა­ვე­ბუ­
ნარ­ჩუ­ნე­ბას­ სჭირ­დე­ბა­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ თვით­მმარ­თვე­ლი­ ლია­ხან­დაზ­მუ­ლი­და­შუ­ახ­ნის­მო­სახ­ლე­ობა­და­მხო­ლოდ­
ორ­გა­ნო­ებ­ის­მხრი­დან­მი­ზან­მი­მარ­თუ­ლი­პო­ლი­ტი­კის­გა­ 1­ს­მი­აჩ­ნია,­რომ­ახ­ალ­გაზ­რდე­ბის­აქ­ტი­ვო­ბაც­სა­ხე­ზეა.­ას­
ტა­რე­ბა,­ ახ­ალ­გაზ­რდე­ბის­ ჩარ­თვა­ სხვა­დას­ხვა­ ღო­ნის­ძი­ ეთი­ მო­ცე­მუ­ლო­ბის­ პი­რო­ბებ­ში­ აუც­ილ­ებ­ელია­ ახ­ალ­გაზ­
ებ­ებ­ში,­წა­ხა­ლი­სე­ბის­გზით­მათ­ში­ტრა­დი­ცი­ებ­ის­გაგ­რძე­ რდე­ბის­ წა­მა­ხა­ლი­სე­ბე­ლი­ ღო­ნის­ძი­ებ­ებ­ის­ დრო­ული­ გა­
ლე­ბის­სურ­ვი­ლის­აღ­ძვრა­და­სხვა.­ ტა­რე­ბა­და­თუნ­დაც­შრო­შის­თი­ხის­რეწ­ვის­ტრა­დი­ცი­ებ­ის­
შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბით­კულ­ტუ­რუ­ლი­მემ­კვიდ­რე­ობ­ის­ამ­უნ­იკ­ალ­
კვლე­ვი­სათ­ვის­ გა­მო­კითხულ­ იქ­ნა­ 11­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ მე­ ური­მო­ნა­პო­ვა­რის­გა­და­ცე­მა­შთა­მო­მავ­ლო­ბის­თვის.
წარ­მე­ სუ­ბი­ექ­ტი,­ რომ­ლე­ბიც­ სხვა­დას­ხვაგ­ვა­რად­ არი­
ან­ ჩაბ­მუ­ლი­ თი­ხის­ წარ­მო­ება­რეწ­ვის­ და­ რე­ალ­იზ­აცი­ის­ რთუ­ლი­ არ­ არ­ის­ გა­ვი­თა­ვი­სოთ­ ახ­ალ­გაზ­რდე­ბის­ ას­ეთი­
საქ­მი­ან­ობ­აში.­კვლე­ვის­შე­დე­გად­დად­გინ­და,­რომ­გა­მო­ და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა,­ მა­შინ,­ რო­დე­საც­ გა­მო­კითხუ­ლი­ 11­
კითხუ­ლი­ 6­ სუ­ბი­ექ­ტის­ –­ 55%­ის­ აზ­რით,­ იმ­ერ­ეთ­ში­ არ­ რეს­პო­დენ­ტი­დან­ 7­ ად­ას­ტუ­რებს,­ რომ­ იძ­ულ­ებ­ულია­ და­
სე­ბუ­ლი­ თი­ხის­ სა­ნედ­ლე­ულო­ ბა­ზა­ზე­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია­ კავ­დეს­ თი­ხის­ რეწ­ვა­რე­ალ­იზ­აცი­ით,­ რად­გან­ არ­ აქ­ვთ­
გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­ მცი­რე­ და­ სა­შუ­ალო­ სა­წარ­მო­ებ­ის­ სხვა­ არ­ჩე­ვა­ნი­ და­ იძ­ულ­ებ­ული­ არი­ან­ და­ჯერ­დე­ნენ­ და­
გან­ვი­თა­რე­ბა,­ თუმ­ცა­ ჯა­მუ­რად­ 4­ გა­მო­კუთხუ­ლი­ რეს­პო­ ბალ­შე­მო­სა­ვალს,­რის­თვი­საც­ის­ინი­წე­ლი­წა­დის­ნე­ბის­მი­
დენ­ტი­ 11­დან,­ ანუ­ 36%­ აკ­ონ­კრე­ტებს,­ რომ­ წარ­მო­ებ­ის­ ერ­დროს­დგა­ნან­ღია­ცის­ქვეშ­და­ცდი­ლო­ბენ­უზ­რუნ­ველ­
გა­ფარ­თო­ებ­ის­თვის­ აუც­ილ­ებ­ელია­ გა­იზ­არ­დოს­ ნა­კე­თო­ ყონ­ოჯ­ახ­ები­სა­არ­სე­ბო­შე­მო­სავ­ლით.­
ბე­ბის­შე­სა­ხებ­ცნო­ბა­დო­ბა­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზე,­რად­გან­მი­ ამ­ჟა­მად­ თი­ხის­ რეწ­ვით­ და­საქ­მე­ბუ­ლი­ სუ­ბი­ექ­ტე­ბის­
აჩ­ნი­ათ,­რომ­პო­ტენ­ცი­ურ­ინ­ვეს­ტო­რებს­არ­აქ­ვთ­ინ­ფორ­ თქმით,­ მი­ზე­რუ­ლი­ შე­მო­სავ­ლის­ მი­უხ­ედ­ავ­ად,­ გა­აგ­რძე­
მა­ცია­არ­სე­ბუ­ლი­სა­ნედ­ლე­ულო­მა­რა­გე­ბის­შე­სა­ხებ.­მა­თი­ ლე­ბენ­წი­ნაპ­რე­ბის­საქ­მეს­ვიდ­რე­შეძ­ლე­ბენ,­თუმ­ცა­აქ­ვთ­
აზ­რით,­ის,­რომ­ამ­ჟა­მად­არ­სე­ბობს­მხო­ლოდ­თი­ხის­მცი­ ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზე­პრო­დუქ­ცი­ის­ექ­სპორ­ტი­რე­ბის­მო­ლო­
რე­ოჯ­ახ­ური­გა­და­მა­მუშ­ვე­ბე­ლი­წარ­მო­ებ­ები­და­არ­არ­ის­ დი­ნი­და­მდგო­მა­რე­ობ­ის­გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბის­იმ­ედი.
ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლი­ წარ­მო­ებ­ის­ და­ რე­ალ­იზ­აცი­ის­ პრო­ცე­სი,­
მნიშ­ვნე­ლო­ვან­წი­ლად­ არ­ის­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ თვით­მმარ­ 9­ გა­მო­კითხუ­ლი,­ რაც­ გა­მო­კითხულ­თა­ 82%­ია,­ სა­ქარ­
თვე­ლი­ორ­გა­ნო­ებ­ის­პა­სი­ური­პო­ლი­ტი­კის­შე­დე­გი.­ თვე­ლო­სა­ და­ ევ­რო­კავ­შირს­ შო­რის­ ღრმა­ და­ ყოვ­ლის­
მომ­ცვე­ლი­ თა­ვი­სუ­ფა­ლი­ ვაჭ­რო­ბის­ პი­რო­ბებ­ში­ იმ­ედ­ოვ­
გა­მო­კითხულ­თა­გან,­ ას­ევე­ 4­ რეს­პო­დენ­ტის­ აზ­რით,­ აუც­ ნებს­თი­ხის­ნა­წარ­მის­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზე­ექ­სპორ­ტი­რე­ბას­
ილ­ებ­ელია­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის­ მი­ერ­ გა­აქ­ტი­ და­აქ­ვს­უკ­ეთ­ეს­ობ­ის­მო­ლო­დი­ნი­საქ­მი­ან­ობ­აში.­რა­საც,­5­
ურ­დეს­ ამ­ უნ­იკ­ალ­ური­ მემ­კვიდ­რე­ობ­ის­ პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ის­ რეს­პო­დენ­ტის­ აზ­რით,­ მოყ­ვე­ბა­ ევ­რო­პელ­ ტუ­რის­ტთა­ და­
ღო­ნის­ძი­ებ­ები.­ას­ეთი­აქ­ტი­ვო­ბის­და­ხელ­შეწყო­ბის­პი­რო­ ვი­ზი­ტორ­თა­ რიცხვის­ გაზ­რდა­ სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ და­ იმ­ედ­
ბებ­ში­გა­მო­კითხულ­თა­73%­–­8­რეს­პო­დენ­ტი,­სი­ამ­ოვ­ნე­ბით­ ოვ­ნე­ბენ,­ რომ­ ტუ­რის­ტე­ბის­ რიცხვის­ გაზ­რდა­ მნიშ­ვნე­
გა­აფ­არ­თო­ებ­და­ საქ­მი­ან­ობ­ას,­ რაც­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ მე­ტი­ ლოვ­ნად­გაზ­რდის­ნა­წარ­მის­გა­ყიდ­ვებს.­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­
ად­ამი­ან­ის­ და­საქ­მე­ბის­თვის.­ მა­თი­ აზ­რით,­ წარ­მო­ებ­ის­ გა­ ზე­თი­ხის­რეწ­ვის­ნა­კე­თო­ბე­ბის­გა­ტა­ნის­შემ­თხვე­ვა­ში,­მათ­
ფარ­თო­ება­ ას­ევე­ წი­ნა­პარ­თა­ ტრა­დი­ცი­ული­ საქ­მი­ან­ობ­ის­ სჯე­რათ,­ რომ­ პრო­დუქ­ტის­ იდ­ენ­ტო­ბა­ იქ­ნე­ბა­ შემ­ჩნე­ული­
შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბას,­ახ­ალ­გაზ­რდე­ბის­წი­ნა­პარ­თა­ფუ­ძე­ებ­ზე­და­ და­ მო­წო­ნე­ბუ­ლი­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ მო­ქა­ლა­ქე­ებ­ის­ მი­ერ.­
მაგ­რე­ბას­უზ­რუნ­ველ­ყოფს.­11­გა­მო­კითხუ­ლი­დან­მხო­ლოდ­ გა­მო­კითხულ­რეს­პო­დენ­ტთა­აზ­რით,­სწო­რი­პო­ლი­ტი­კის­
ერ­თი­ რეს­პო­დენ­ტი­ მი­იჩ­ნევს,­ რომ­ აზ­რი­ არ­ აქ­ვს­ საქ­მი­ პი­რო­ბებ­ში­ თი­ხის­ რეწ­ვის­ ტრა­დი­ცი­ებ­ით­ და­ ბუ­ნებ­რი­ვი­
ან­ობ­ის­ გა­ფარ­თო­ებ­აზე­ და­ გან­ვი­თა­რე­ბა­ზე­ ფიქ­რს,­ რად­ რე­სურ­სე­ბის­ პო­ტენ­ცი­ალ­ით­ და­ინ­ტე­რეს­დე­ბი­ან­ ევ­რო­პე­

ხარაგაულის­ადმინისტრაციულ­ტერიტორიული­ერთეულები)“,­2007წ.­https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8b/Imereti_passport.pdf

63
ლი­ ინ­ვეს­ტო­რე­ბი,­ რომ­ლე­ბიც­ გა­აფ­არ­თო­ებ­ენ­ წარ­მო­ებ­ ელ­ემ­ენ­ტე­ბი.­სწო­რედ­ეს­ინ­დი­ვი­დუ­ალ­ურ­ობ­ით­გა­მორ­ჩე­
ის­სფე­როს.­შე­საძ­ლე­ბე­ლი­გახ­დე­ბა­ტრა­დი­ცი­ული­რეწ­ვის­ ული­ნა­კე­თო­ბე­ბია­რეწ­ვის­ის­ნი­მუ­შე­ბი,­რი­თაც­შეძ­ლებს­
გარ­და­ წარ­მო­ებ­ის­ გა­ფარ­თო­ება­ სხვა­ მი­მარ­თუ­ლე­ბე­ბი­ ქარ­თუ­ლი­თი­ხის­ნა­წარ­მი­ევ­რო­პე­ლი­მყიდ­ვე­ლე­ბის­მო­
თაც,­ას­ევე­წარ­მო­ებ­ის­ას­ორ­ტი­მენ­ტის­გაზ­რდა. ზიდ­ვას.­
რო­გორც­ ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი­ შემ­ხვედ­რი­ გა­მო­კითხვით­ და­ გა­მო­კითხუ­ლი­9­ევ­რო­პე­ლი­ტუ­რის­ტი­დან­6­აფ­იქ­სი­რებს,­
დას­ტურ­და,­ მარ­თა­ლია,­ თი­ხის­ ნა­კე­თო­ბე­ბის­ შე­ძე­ნის­ რომ­სამ­შობ­ლო­ში­ამ­ნივ­თებს­არ­შე­იძ­ენ­დნენ,­თუმ­ცა­სა­
გან­ ევ­რო­პე­ლი­ ტუ­რის­ტე­ბი­ და­ ვი­ზი­ტო­რე­ბი­ თავს­ იკ­ავ­ ქარ­თვე­ლო­დან­ სა­მახ­სოვ­როდ­ წა­ღე­ბის­ სურ­ვი­ლი­ აქ­ვთ,­
ებ­ენ­ ნა­კე­თო­ბე­ბის­ მძი­მე­ წო­ნის­ და­ ტრან­სპორ­ტი­რე­ბის­ რომ­არ­აწყდე­ბოდ­ნენ­ტრან­სპორ­ტი­რე­ბის­სირ­თუ­ლე­ებს.­
სირ­თუ­ლე­ებ­ის­ გა­მო,­ მაგ­რამ­ აფ­იქ­სი­რე­ბენ,­ რომ­ აქ­ვთ­ გა­მო­კითხუ­ლი­ ტუ­რის­ტე­ბი­დან­ 8­მ­ ყუ­რადღე­ბა­ მი­აქ­ცია­
გარ­კვე­ული­ ნივ­თე­ბის­ სამ­შობ­ლო­ში­ შე­ძე­ნის­ სურ­ვი­ლი.­ თი­ხის­ ნა­წარ­მს­ (ტუ­რის­ ფარ­გლებ­ში,­ აღ­მო­სავ­ლეთ­ და­
გარ­და­ ამ­ისა,­ სა­ინ­ტე­რე­სო­ იყო­ სა­რე­ალ­იზ­აცი­ოდ­ წარ­ და­სავ­ლეთ­სა­ქარ­თვე­ლო­ში­გა­და­ად­გი­ლე­ბი­სას),­1­რეს­პო­
მოდ­გე­ნი­ლი­ ნა­კე­თო­ბე­ბი­დან­ რას­ მი­იჩ­ნე­ვენ­ ქარ­თვე­ლი­ დენ­ტი­ კი­ აფ­იქ­სი­რებს,­ რომ­ პირ­ვე­ლად­ მსგავს­ ნივ­თებს­
მე­წარ­მე­ები­ ყვე­ლა­ზე­ მოთხოვ­ნად­ პრო­დუქ­ტად?­ გა­მო­ ყუ­რადღე­ბა­ მი­აქ­ცია­ კა­ხეთ­ში­ მოგ­ზა­ურ­ობ­ის­ას­ და­ უკ­ვე­
კითხუ­ლი­ქარ­თვე­ლი­მე­წარ­მე­ებ­იდ­ან­3­რეს­პო­დენ­ტი­მი­ შრო­შა­ში­ აღ­მო­აჩ­ინა­ მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი­ ას­ორ­ტი­მენ­ტი.­
იჩ­ნევს,­რომ­სა­რე­ალ­იზ­აცი­ოდ­წარ­მოდ­გე­ნილ­სხვა­დას­ხვა­ გა­მო­კითხუ­ლი­ევ­რო­პე­ლი­ტუ­რის­ტე­ბის­უმ­ეტ­ეს­ობ­ას­–­7­ს­
და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის­ ნივ­თებს­ შო­რის­ ყვე­ლა­ზე­ მოთხოვ­ნა­დი­ არ­ ქონ­და­ სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ ჩა­მოს­ვლამ­დე­ ინ­ფორ­მა­ცია­
ევ­რო­პელ­ ტუ­რის­ტებ­ში­ არ­ის­ კულ­ტუ­რუ­ლი­ მემ­კვიდ­რე­ თი­ხის­ქარ­თუ­ლი­რეწ­ვის­ტრა­დი­ცი­ებ­ის­შე­სა­ხებ,­რაც­ზუს­

რამდენად მისაღებია თქვენთვის ფასი
თიხის რეწვის ნაწარმზე

ობ­ის­თე­მა­ტი­კის­მქო­ნე­ნივ­თე­ბი.­2­რეს­პო­დენ­ტის­აზ­რით,­ ტად­თან­ხვედ­რა­შია­ქარ­თვე­ლი­მე­წარ­მე­ებ­ის­გან­წყო­ბას­
ყვე­ლა­ზე­მოთხოვ­ნა­დი­ რეწ­ვის­ნი­მუ­შე­ბია,­ 2­ის­ აზ­რით­ –­ თან,­რო­მელ­თაც­მი­აჩ­ნი­ათ,­რომ­სა­ჭი­როა­ამ­პრო­დუქ­ტის­
ჭურ­ჭე­ლი­ და­ მხო­ლოდ­ 1­ რეს­პო­დენ­ტი­ თვლის,­ რომ­ სუ­ შე­სა­ხებ­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­და­ცნო­ბა­დო­ბის­გაზ­რდა­ევ­რო­პა­
ვე­ნი­რე­ბია­ ყვე­ლა­ზე­ მოთხოვ­ნა­დი.­ ზო­გა­დად­ ის­ ფაქ­ტი,­ ში­სხვა­დას­ხვა­ღო­ნის­ძი­ებ­ებ­ის­ფარ­გლებ­ში.­
რომ­ 4­ სხვა­დას­ხვა­ კა­ტე­გო­რი­აზე­ ხმე­ბი­ თით­ქმის­ თა­ნაბ­ გა­მო­კითხუ­ლი­ ტუ­რის­ტე­ბი­დან­ 4­ სა­ერ­თოდ­ არ­ და­ინ­ტე­
რად­ გა­და­ნა­წილ­და,­ შე­იძ­ლე­ბა­ პო­ზი­ტი­ურ­ ფაქ­ტო­რა­დაც­ რე­სე­ბუ­ლა­თი­ხის­ჭურ­ჭლის­ფა­სით,­მაგ­რამ­მნიშ­ვნე­ლო­
იქ­ნას­ მიჩ­ნე­ული,­ რად­გან­ თი­ხის­ ყვე­ლა­ სა­ხის­ ნა­კე­თო­ბა­ ვა­ნია,­რომ­ჯა­მუ­რად­5­რეს­პო­დენ­ტი­მი­იჩ­ნევს,­რომ­ნა­კე­
თა­ნაბ­რად­ მოთხოვ­ნა­დია­ ტუ­რის­ტებს­ შო­რის,­ ე.ი.­ სა­ხე­ თო­ბე­ბის­ფა­სი­არ­არ­ის­ძვი­რი­და­ხა­რის­ხის­შე­სა­ბა­მი­სია.­
ზეა­წარ­მოდ­გე­ნი­ლი­ნა­კე­თო­ბე­ბის­დი­დი­არ­ჩე­ვა­ნი­და­ას­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ შე­იძ­ლე­ბა­ ით­ქვას,­ ტუ­რის­ტე­ბის­თვის­ შე­ძე­
ორ­ტი­მენ­ტუ­ლი­სიმ­რავ­ლე.­აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზე­ ნის­ხე­ლის­შემ­შლე­ლი­ფაქ­ტო­რი­სიძ­ვი­რე­არ­არ­ის.
თი­ხის­ ნა­წარ­მის­ ას­ორ­ტი­მენ­ტუ­ლი­ მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბით­
წარ­დგე­ნის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბას­იძ­ლე­ვა.­ რე­ალ­იზ­აცი­ის­ სტი­მუ­ლი­რე­ბის­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ გან­
უნ­და­მი­ექ­ცეს­ყუ­რადღე­ბა­იმ­ას,­რომ­კვლე­ვის­დროს­ევ­ მსაზღვრე­ლი­ ფაქ­ტო­რი­ კონ­კუ­რენ­ტუ­ლი­ ბაზ­რის­ პი­რო­
რო­პე­ლი­ ტუ­რის­ტე­ბის­ ან­კე­ტი­რე­ბის­ შე­დე­გებ­ში­ გა­მო­იკ­ ბებ­ში­ ას­ორ­ტი­მენ­ტის­ სიმ­რავ­ლეა,­ გა­მო­კითხუ­ლი­ ევ­
ვე­თა,­რომ­თი­ხის­ნა­კე­თო­ბე­ბი­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზეც­მრავ­ რო­პე­ლი­ ტუ­რის­ტე­ბის­ უმ­რავ­ლე­სო­ბა­ –­ 7­ რეს­პო­დენ­ტი­
ლად­არ­ის­წარ­მოდ­გე­ნი­ლი­თა­ვად­ევ­რო­პის­სხვა­და­სახ­ვა­ თვლის,­რომ­გა­სა­ყი­დად­წარ­მოდ­გე­ნი­ლი­ნივ­თე­ბი­გა­მო­
ქვეყ­ნე­ბი­დან,­ თუმ­ცა­ ქარ­თულ­ ნა­კე­თო­ბებ­ში­ და­ინ­ახ­ეს­ ირ­ჩე­ვა­მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბით.­მარ­თა­ლია­ეს­არ­ნიშ­ნავს,­
გან­სხვა­ვე­ბუ­ლი­ ინ­დი­ვი­დუ­ალ­იზ­მის­ მქო­ნე­ ნივ­თე­ბი­ და­ რომ­ას­ორ­ტი­მენ­ტის­მე­ტი­მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბით­წარ­მოდ­

64
ევროპული ტურისტები შეიძენდნენ თიხის ნივთებს თულ­ინ­დი­ვი­დუ­ალ­ობ­ას­და­სა­მახ­სოვ­რო­სა­ჩუ­ქარს­ოჯ­ახ­
შემდეგი დანიშნულებით ის­წევ­რე­ბის­თვის,­მე­გობ­რე­ბის­თვის­და­კო­ლე­გე­ბის­თვის.­
რო­გორც­ ინ­ტერ­ვიუებისას­ გა­მო­იკ­ვე­თა,­ გან­სა­კუთ­რე­
ბულ­ყუ­რადღე­ბას­იქ­ცევს­ქვევ­რე­ბი­და­თო­ნე­ები,­რად­გან­
მსგავ­სი­ რამ­ მათ­ არ­ ენ­ახ­ათ­ თი­ხის­ რეწ­ვით­ და­კა­ვე­ბულ­
სხვა­ქვეყ­ნებ­ში.­
გა­მო­კითხულ­ რეს­პო­დენ­ტთა­გან­ 6­ ის­ურ­ვებ­და­ თი­ხის­
რეწ­ვის­ ქარ­თუ­ლი­ ერ­ოვ­ნუ­ლი­ ტრა­დი­ცი­ებ­ის­ სა­მუ­ზე­ომო­
სივ­რცე­ში­ მოხ­ვედ­რას,­ სა­დაც­ ტუ­რის­ტებს­ უნ­და­ დახ­ვდეს­
მათ­თვის­მიმ­ზიდ­ვე­ლი­და­სა­ინ­ტე­რე­სო­გა­რე­მო,­ხო­ლო­2­
რეს­პონ­დენ­ტი­არ­გა­მოთ­ქვამს­თი­ხის­ერ­ოვ­ნუ­ლი­ტრა­დი­
ცი­ებ­ის­სა­მუ­ზე­უმო­სივ­რცის­მო­ნა­ხუ­ლე­ბის­სურ­ვილს.

რეკომენდაციები
ად­გი­ლობ­რივ­მა­ თვით­მმარ­თველ­მა­ ორ­გა­ნო­ებ­მა,­ იმ­ერ­
ეთ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ თი­ხის­ სა­რე­სურ­სო­ პო­ტენ­ცი­ალ­ის­ გათ­
ვა­ლის­წი­ნე­ბით,­უნ­და­მო­ახ­დი­ნონ:

თიხის ეთნოგრაფიოლ სამუზეიმო სივრცეში ევროპელი
ტურისტებისთვის სასურველი აქტივობები

გე­ნა­არ­შე­იძ­ლე­ბა,­ან­სა­ჭი­რო­არ­არ­ის,­მით­უფ­რო,­რომ­ •­ ღო­ნის­ძი­ებ­ათა­და­გეგ­მვა,­რომ­ლე­ბიც­დარ­გის­გან­
1­ რეს­პო­დენ­ტი­ აფ­იქ­სი­რებს,­ რომ­ სა­სურ­ვე­ლი­ იქ­ნე­ბო­და­ ვი­თა­რე­ბით­რო­გორც­უცხო­ელი,­ისე­ად­გი­ლობ­რი­
ას­ორ­ტი­მენ­ტის­ კი­დევ­ მე­ტი­ მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბის­ წარ­ ვი­მე­წარ­მე­ებ­ის­და­ინ­ტე­რე­სე­ბას­გა­მო­იწ­ვევს;
მოდ­გე­ნა.­ იმ­ის­თვის,­ რომ­ უფ­რო­ ზუს­ტად­ გა­მო­იკ­ვე­თოს­
ევ­რო­პის­ მო­სახ­ლე­ობ­ის­ მსყიდ­ვე­ლო­ბი­თი­ პრი­ორ­იტ­ეტ­ •­ მსხვი­ლი­ ბიზ­ნეს­ სუ­ბი­ექ­ტე­ბის­ მხარ­და­ჭე­რით­ და­
ები,­წარ­მოდ­გე­ნი­ლი­კვლე­ვა­საკ­მა­რი­სი­არ­არ­ის,­თუმ­ცა,­ ჩარ­თუ­ლო­ბით­უნ­და­მოხ­დეს­თი­ხის­რეწ­ვის­ნი­მუ­
გვაძ­ლევს­მა­თი­გე­მოვ­ნე­ბის­შე­სა­ხებ­გარ­კვე­ულ­წარ­მოდ­ შე­ბის­ პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცია­ ევ­რო­პა­ში,­ გა­მო­ფე­ნებ­ზე­
გე­ნას.­ ამ­ჟა­მად­ თი­ხის­ წარ­მო­ება­რეწ­ვით­ და­კა­ვე­ბუ­ლი­ პრო­დუქ­ტის­სა­ინ­ტე­რე­სოდ­წარ­დგე­ნა;
მე­წარ­მე­ები­ ძი­რი­თა­დად­ ქმნი­ან­ იმ­ პრო­დუქ­ტს,­ რა­საც­
თა­ვად­მი­იჩ­ნე­ვენ­მიმ­ზიდ­ვე­ლად­მყიდ­ვე­ლის­თვის,­ან­უბ­ •­ უცხო­ელი­ინ­ვეს­ტო­რე­ბის­მო­სა­ზი­დად­მათ­თვის­თი­
რა­ლოდ­აკ­ეთ­ებ­ენ­იმ­ას,­რი­სი­ფან­ტა­ზი­აც­ყოფ­ნით­და­ნაკ­ ხის­რეწ­ვის­და­იმ­ერ­ეთ­ის­სა­ბა­დო­ებ­ის­პო­ტენ­ცი­ალ­
ლე­ბად­ით­ვა­ლის­წი­ნებს­მომ­ხმა­რებ­ლის­რე­ალ­ურ­სურ­ვი­ ის­შე­სა­ხებ­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­მი­წო­დე­ბა;
ლებს.­
­ •­ ევ­რო­პე­ლი­ ინ­ვეს­ტო­რე­ბის­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბა­ თი­ხის­
ამ­ მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი­ ნა­კე­თო­ბე­ბი­დან­ ევ­რო­პე­ლი­ ტუ­ ნედ­ლე­ულ­ის­ გა­და­მუ­შა­ვე­ბით­ ახ­ალი­ ტექ­ნო­ლო­გი­
რის­ტე­ბის­ უმ­ეტ­ეს­ობა,­ ჯა­მუ­რად­ 6­ რეს­პო­დენ­ტი­ აფ­იქ­ ებ­ის­და­ნერ­გვით,­რაც­ქმნის­მო­ლო­დინს,­რომ­ნა­
სი­რებს,­ რომ­ შე­იძ­ენ­და­ თი­ხის­ ამ­ ნა­კე­თო­ბებს,­ რო­გორც­ კე­თო­ბე­ბი­გახ­დე­ბა­დახ­ვე­წი­ლი­და­მსუ­ბუ­ქი,­თუმ­ცა­
მო­სა­გო­ნარს­ სა­ქარ­თვე­ლო­ზე,­ რომ­ლე­ბიც­ ას­ახ­ავს­ ქარ­ შე­ნარ­ჩუნ­დე­ბა­ ის­ კულ­ტუ­რუ­ლი­ მემ­კვიდ­რე­ობ­ის­

65
ელ­ემ­ენ­ტე­ბი,­ რაც­ ყველა­ზე­ მე­ტად­ იზ­იდ­ავს­ ტური­ რცის­სი­კე­თე­ებ­ის­შე­სა­ხებ­ად­გი­ლობ­რი­ვი­მე­წარ­მე­
სტებს­სა­ქარ­თვე­ლო­ში; ებ­ის­გა­ნათ­ლე­ბის­და­ცნო­ბი­ერ­ებ­ის­ამ­აღ­ლე­ბა;
­ ბ)­ად­გი­ლობ­რი­ვი­ახ­ალ­გაზ­რდე­ბის­ჩარ­თუ­ლო­ბით­ევ­
•­ კლას­ტე­რუ­ლი­ ცენ­ტრის­ გან­ვი­თა­რე­ბა,­ რო­მე­ლიც­ რო­პის­ქვეყ­ნებ­ში­გა­მო­ფე­ნე­ბის­ორ­გა­ნი­ზე­ბა,­რეწ­ვის­
ხელს­ შე­უწყობს­ იმ­ერ­ეთ­ში­ არ­სე­ბუ­ლი­ თი­ხის­ სა­ ქარ­თუ­ლი­ნი­მუ­შე­ბის­ინ­დი­ვი­დუ­ალ­ობ­ის­გაც­ნო­ბა;
ბა­დო­ებ­ზე­ მო­პო­ვე­ბი­თი­ სა­მუ­შაოების­ სრუ­ლად­
გა­აქ­ტი­ურ­ებ­ას,­ ნედ­ლე­ულ­ის­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­ •­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ თვით­მმარ­თვე­ლი­ ერ­თე­ულ­ებ­ის,­
სა­წარ­მო­ებ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბას,­ მოხ­დე­ბა­ რო­გორც­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტე­ბის­ მი­ერ­ თი­ხის­ რეწ­ვით­ და­კა­ვე­
ხალ­ხუ­რი­რეწ­ვის­თი­ხის­ნა­წარ­მის,­ისე­სა­წარ­მოო­ ბუ­ლი­მო­სახ­ლე­ობ­ის­სა­ჭი­რო­ებ­ებ­ის­კვლე­ვა;
პრო­დუქ­ცი­ის­ ევ­რო­პის­ ქვეყ­ნებ­ში­ ექ­სპორ­ტი­რე­ბის­
ხელ­შეწყო­ბა,­ თი­ხის­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბელ­ ცენ­ტრებ­ •­ შრო­შა­ში­ და­ იმ­ერ­ეთ­ის­ რე­გი­ონ­ის­ სხვა­ მუ­ნი­ცი­პა­
თან­ ახ­ლოს­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რის,­ სა­ ლი­ტე­ტებ­ში­(თი­ხა­მა­სა­ლე­ბის­მო­პო­ვე­ბის­ად­გი­ლებ­
მუ­ზე­ომო­სივ­რცე­ებ­ის­გან­ვი­თა­რე­ბა; ში/ტუ­რის­ტულ­ ცენ­ტრებ­ში)­ თი­ხის­ ნა­კე­თო­ბე­ბის­
წარ­მო­ებ­ის,­ძერ­წვის­გაკ­ვე­თი­ლე­ბის­და­სა­მუ­ზე­უმო­
•­ არ­სე­ბუ­ლი­ რეწ­ვის­ ერ­ოვ­ნუ­ლი­ ტრა­დი­ცი­ებ­ის­ შე­ ინ­ფრას­ტუქ­ტუ­რის­ ად­გი­ლე­ბის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ და­
ნარ­ჩუ­ნე­ბა­ და­ ახ­ალ­გაზ­რდა­ თა­ობ­ებ­ში­ ამ­ ტრა­დი­ გეგ­მვა.­სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ჩა­მო­სულ­ტუ­რის­ტებს­შო­
ცი­ებ­ის­შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბის­მო­ტი­ვი­რე­ბა; რის­ თი­ხის­ ეკ­ოლ­ოგი­ურ­ად­ სუფ­თა­ პრო­დუქ­ტე­ბის­
პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცია­ცნო­ბა­დო­ბის­ამ­აღ­ლე­ბა;­
•­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­თვით­მმარ­თვე­ლი­ორ­გა­ნო­ებ­ის­აქ­
ტი­ვო­ბე­ბი: •­ ტუ­რის­ტუ­ლი­მიმ­ზიდ­ვე­ლო­ბის­პო­ტენ­ცი­ალ­ის­გან­ვი­
­ ა)­ სა­ქარ­თვე­ლო­სა­ და­ ევ­რო­კავ­შირს­ შო­რის­ ღრმა­ თა­რე­ბა­ხელ­შემ­წყო­ბის­ ფაქ­ტო­რე­ბის­ გა­მოვ­ლე­ნა­
და­ყოვ­ლის­მომ­ცვე­ლი­თა­ვი­სუ­ფა­ლი­ვაჭ­რო­ბის­სივ­ შეს­წავ­ლა.­

66
II იმერეთში წარმოებული ცალკეული
სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტების
ევროპის ბაზარზე რეალიზაციის
შემაფერხებელი გარემოებების კვლევა
ლე­ვან­ოყ­რე­ში­ძე,
სა­ქარ­თვე­ლოს­ახ­ალ­გაზ­რდა­ეკ­ონ­ომ­ის­ტთა­ას­ოცი­აციის­(საეა)­იმ­ერ­ეთ­ის­წარ­მო­მად­გენ­ლო­ბა;
პა­ატა­კლდი­აშ­ვი­ლი,
ქუ­თა­ის­ის­უნ­ივ­ერ­სი­ტე­ტის­ას­ოც­ირ­ებ­ული­პრო­ფე­სო­რი,­სა­ზო­გა­დო­ებ­რივ­მეც­ნი­ერ­ებ­ათა­ფა­კულ­ტე­ტის­დე­კა­ნი;
გი­ორ­გი­გურ­გე­ნი­ძე,
აკ­აკი­წე­რეთ­ლის­სა­ხელ­მწი­ფო­უნ­ივ­ერ­სი­ტე­ტის­ბიზ­ნე­სის,­სა­მარ­თლის­და­სო­ცი­ალ­ური­მეც­ნი­ერ­ებ­ათა­ფა­კულ­ტე­ტის­სტუ­დენ­ტი

შესავალი და­ მი­წო­დე­ბის­ პი­რო­ბებ­თან,­ ხა­რის­ხთან,­ უს­აფ­რთხო­ებ­
ას­თან­და­ა.შ.­
სა­ქარ­თვე­ლოს­სტა­ტის­ტი­კის­ერ­ოვ­ნუ­ლი­სამ­სა­ხუ­რის­მო­
ნა­ცე­მე­ბით,­2017­წლი­სათ­ვის­იმ­ერ­ეთ­ის­რე­გი­ონ­ში­მო­სახ­ ზე­მოთ­ აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ შე­თან­ხმე­ბის­ გა­ფორ­მე­ბით,­ სა­ქარ­
ლე­ობ­ის­ უმ­უშ­ევ­რო­ბის­ დო­ნე­ 14%­ს­ შე­ად­გენს­ და­ ის­ ამ­ თვე­ლო­ში­ წარ­მო­ებ­ული­ პრო­დუქ­ცი­ის­თვის,­ მათ­ შო­რის­
მაჩ­ვე­ნებ­ლით­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ თით­ქმის­ ყვე­ლა­ რე­გი­ონს­ სოფ­ლის­მე­ურ­ნე­ობ­ის­პრო­დუქ­ცი­ის­თვის,­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­
აღ­ემ­ატ­ება­(ქვე­მო­ქარ­თლი­–­14,1%,­გუ­რია­–­2,7%,­კა­ხე­ ზე­შე­სას­ვლე­ლად­სრუ­ლად,­ან­თით­ქმის­სრუ­ლად­მო­იხ­
თი­–­3,7%).­ამ­ას­თან,­სა­ყუ­რადღე­ბოა,­რომ­უმ­უშ­ევ­რო­ბის­ სნა­ე.წ.­სა­ტა­რი­ფო­ბა­რი­ერ­ები,­რაც­ძა­ლი­ან­დიდ­მხარ­და­
დო­ნე­ რე­გი­ონ­ში­ მზარ­დი­ ტენ­დენ­ცი­ით­ ხა­სი­ათ­დე­ბა,­ თუ­ ჭე­რას­ წარ­მო­ად­გენს­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ მე­წარ­მე­ებ­ის­ათ­ვის,­
2015­წლი­სათ­ვის­აღ­ნიშ­ნუ­ლი­მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლი­10,4%­ს­შე­ად­ თუმ­ცა,­ ე.წ.­ არ­ას­ატ­არ­იფო­ ბა­რი­ერ­ებ­ის­ გა­და­ლახ­ვა­ ქარ­
გენ­და,­2016­წელს­მან­12,4%­ს­მი­აწია.­ეს­მა­შინ,­რო­დე­საც­ თუ­ლი­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ პრო­დუქ­ცი­ის­ათ­ვის­ გან­ვი­
აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლი­ სხვა­ რე­გი­ონ­ებ­ის­ათ­ვის,­ მათ­ თა­რე­ბის­მო­ცე­მულ­ეტ­აპ­ზე­ას­ევე­საკ­მა­ოდ­რთუ­ლია.­
შო­რის­ მე­ზო­ბე­ლი­ რე­გი­ონ­ებ­ის­ათ­ვის­ (სა­მეგ­რე­ლო­ზე­
მო­ სვა­ნე­თი,­ აჭ­არა)­ იგ­ივე­ პე­რი­ოდ­ში­ უმ­ჯო­ბეს­დე­ბო­და.­
თუმ­ცა,­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ გა­რე­მო­ება­ არ­ის­ ას­ევე­ ის,­ რომ­ მიზნები და ამოცანები
იმ­ერ­ეთ­ის­რე­გი­ონი­სა­მუ­შაო­ძა­ლის­ოდ­ენ­ობ­ით­მნიშ­ვნე­
ლოვ­ნად­აღ­ემ­ატ­ება­სა­ქარ­თვე­ლოს­ყვე­ლა­სხვა­რე­გი­ონს,­ კვლე­ვის­ მი­ზა­ნია­ იმ­ერ­ეთ­ის­ რე­გი­ონ­ში­ წარ­მო­ებ­ული­
რაც­ეკ­ონ­ომ­იკ­ის­სხვა­დას­ხვა­დარ­გე­ბის,­მათ­შო­რის­სოფ­ ცალ­კე­ული­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ პრო­დუქ­ტე­ბის­ ევ­რო­
ლის­ მე­ურ­ნე­ობ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ ერთ­ერთ­ აუც­ილ­ებ­ელ­ პის­ბა­ზარ­ზე­ექ­სპორ­ტი­რე­ბის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­და­„ევ­
ფაქ­ტორს­ წარ­მო­ად­გენს.­ ამ­ მხრივ­ გან­სა­კუთ­რე­ბით­ სა­ რო­კავ­შირ­თან­ღრმა­და­ყოვ­ლის­მომ­ცვე­ლი­თა­ვი­სუ­ფა­ლი­
ინ­ტე­რე­სოა­ის­შე­საძ­ლებ­ლო­ბა,­რაც­ქვე­ყა­ნამ­მი­იღო­ევ­ სა­ვაჭ­რო­ სივ­რცის­ შე­სა­ხებ­ შე­თან­ხმე­ბის“­ შე­სა­ბა­მი­სად­
რო­კავ­შირ­თან­ ას­ოც­ირ­ებ­ის­ შე­თან­ხმე­ბის­ გა­ფორ­მე­ბით,­ მი­ღე­ბუ­ლი­სა­ექ­სპორ­ტო­შე­ღა­ვა­თე­ბის­გა­მო­ყე­ნე­ბის­შე­მა­
რომ­ლის­ ერთ­ერ­თი­ უმ­ნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნე­სი­ კომ­პო­ნენ­ტი­ ფერ­ხე­ბე­ლი­გა­რე­მო­ებ­ებ­ის­კვლე­ვა.
არ­ის­„ევ­რო­კავ­შირ­თან­ღრმა­და­ყოვ­ლის­მომ­ცვე­ლი­თა­
ვი­სუ­ფა­ლი­სა­ვაჭ­რო­სივ­რცის­შე­სა­ხებ­შე­თან­ხმე­ბა“. კვლევის ამოცანებია:
აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ შე­თან­ხმე­ბა­ მნიშ­ვნე­ლოვ­ნად­ ამ­არ­ტი­ვებს­
ქარ­თუ­ლი­პრო­დუქ­ცი­ის­შეს­ვლას­ევ­რო­კავ­ში­რის­500­მი­ •­ იმ­ერ­ეთ­ის­ რე­გი­ონ­ში­ წარ­მო­ებ­ული­ მწვა­ნი­ლის­ და­
ლი­ონ­მომ­ხმა­რებ­ლი­ან­ბა­ზარ­ზე. თაფ­ლის­სა­ექ­სპორ­ტო­შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­კვლე­ვა;

ძი­რი­თა­დი­ბა­რი­ერ­ები,­რომ­ლე­ბიც­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზე­შეს­ •­ „ევ­რო­კავ­შირ­თან­ღრმა­და­ყოვ­ლის­მომ­ცვე­ლი­თა­
ვლი­სას­ ნე­ბის­მი­ერ­ სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ პრო­დუქ­ტს­ ვი­სუ­ფა­ლი­ სა­ვაჭ­რო­ სივ­რცის­ შე­სა­ხებ­ შე­თან­ხმე­
ხვდე­ბა,­ არ­ის­ ორი­ ტი­პის:­ ე.წ.­ სა­ტა­რი­ფო­ ბა­რი­ერ­ები­ და­ ბით“­მწვა­ნილ­სა­და­თაფ­ლის­თვის­გათ­ვა­ლის­წი­ნე­
ე.წ.­არ­ას­ატ­არ­იფო­ბა­რი­ერ­ები.­პირ­ვე­ლი­გუ­ლის­ხმობს­იმ­ ბუ­ლი­შე­ღა­ვა­თე­ბის­ან­ალ­იზი;
პორ­ტის­და­ბეგ­ვრას­სა­ბა­ჟო­გა­და­სა­ხა­დით,­რაც,­ცალ­კე­ულ­
შემ­თხვე­ვა­ში,­საკ­მა­ოდ­მა­ღა­ლია­ევ­რო­კავ­ში­რის­არ­აწ­ევ­ •­ კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ დად­გე­ნი­ლი­ შე­მა­ფერ­ხე­ბე­ლი­
რი­ქვეყ­ნე­ბი­სათ­ვის,­ხო­ლო­არ­ას­ატ­არ­იფო­ბა­რი­ერ­ები­ძი­ გა­რე­მო­ებ­ებ­ის­ გა­ნე­იტ­რა­ლე­ბი­სათ­ვის­ რე­კო­მენ­და­
რი­თა­დად­მო­იც­ავს­სხვა­დას­ხვა­ტექ­ნი­კურ­რე­გუ­ლა­ცი­ებს,­ ცი­ებ­ის­ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა.
რომ­ლე­ბიც­ და­კავ­ში­რე­ბუ­ლია­ პრო­დუქ­ცი­ის­ წარ­მო­ებ­ის­

67
მეთოდოლოგია მი­ღე­ბუ­ლი­იქ­ნა­გა­დაწყვე­ტი­ლე­ბა­მხო­ლოდ­ორი,­ყვე­ლა­
ზე­ გავ­რცე­ლე­ბუ­ლი­ პრო­დუქ­ტის­ –­ მწვა­ნი­ლი­სა­ და­ თაფ­
კვლე­ვა­ ჩა­ტარ­და­ იმ­ერ­ეთ­ის­ რე­გი­ონ­ში­ წი­ნას­წარ­ გან­ ლის­–­გა­მოკ­ვლე­ვის­შე­სა­ხებ.
საზღვრუ­ლი­ მე­თო­დო­ლო­გი­ის­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ რო­მე­ლიც­
ით­ვა­ლის­წი­ნებ­და­შემ­დე­გი­მე­თო­დე­ბის­გა­მო­ყე­ნე­ბას:
მწვა­ნი­ლის­წარ­მო­ება­რე­ალ­იზ­აცია­
სა­მა­გი­დო­კვლე­ვა­–­რე­ლე­ვან­ტუ­რი­პუბ­ლი­კა­ცი­ებ­ის,­ნორ­
მა­ტი­ული­ ბა­ზის,­ სა­მეც­ნი­ერო­ სტა­ტი­ებ­ის,­ სტა­ტის­ტი­კუ­რი­ სა­ქარ­თვე­ლოს­სტა­ტის­ტი­კის­ერ­ოვ­ნუ­ლი­სამ­სა­ხუ­რის­მო­
მაჩ­ვე­ნებ­ლე­ბის­შეგ­რო­ვე­ბა­ან­ალ­იზი; ნა­ცე­მე­ბით,­ქვე­ყა­ნა­ში­ბოს­ტნე­ულ­ის­წარ­მო­ებ­აში­მწვა­ნი­
ლის­წი­ლი­შე­ად­გენს­5%­ს.­სულ­ქვე­ყა­ნა­ში­25­მდე­სა­ხე­
ჩაღ­რმა­ვე­ბუ­ლი­ ინ­ტერ­ვიუირება­ –­ მწვა­ნი­ლი­სა­ და­ თაფ­ ობ­ის­ მწვა­ნი­ლი­ მოჰ­ყავთ.­ მწვა­ნი­ლის­ წარ­მო­ებ­ის­ათ­ვის­
ლის­ შე­და­რე­ბით­ მსხვი­ლი­ მწარ­მო­ებ­ლე­ბის­ გა­მო­კითხვა­ ყვე­ლა­ზე­ შე­სა­ფე­რი­სი­ რე­გი­ონ­ებია­ –­ იმ­ერ­ეთი­ და­ ქვე­მო­
ნა­ხევ­რად­სტრუქ­ტუ­რი­რე­ბუ­ლი­კითხვა­რით. ქარ­თლი.­ მწვა­ნი­ლის­ ძი­რი­თა­დი­ სა­ხე­ობ­ები,­ რომ­ლე­ბიც­
იმ­ერ­ეთ­ში­მო­იყ­ვა­ნე­ბა­და­გან­კუთ­ვნი­ლია­სა­ექ­სპორ­ტოდ­
სა­მა­გი­დო­ კვლე­ვის­ ფარ­გლებ­ში­ გა­ან­ალ­იზ­ებ­ულ­ იქ­ნა­ არ­ის­ქინ­ძი,­ოხ­რა­ხუ­ში­და­კა­მა­(ცე­რე­ცო).­
„ევ­რო­კავ­შირ­თან­ ღრმა­ და­ ყოვ­ლის­მომ­ცვე­ლი­ თა­ვი­სუ­
ფა­ლი­სა­ვაჭ­რო­სივ­რცის­შე­სა­ხებ­შე­თან­ხმე­ბის“­პი­რო­ბე­ იმ­ერ­ეთ­ში­ მწვა­ნი­ლის­ წარ­მო­ებ­ას­ უმ­ეტ­ეს­ად­ წყალ­ტუ­
ბი,­სფე­როს­მა­რე­გუ­ლი­რე­ბე­ლი­სა­ქარ­თვე­ლოს­კა­ნო­ნე­ბი,­ ბოს­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ქვე­და­ ზო­ნა­ში­ (გე­გუ­თი,­ პატ­რი­
მათ­ სა­ფუძ­ველ­ზე­ მი­ღე­ბუ­ლი­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ მთავ­რო­ბის­ კე­თი,­ ტყა­ჩი­რი,­ ოფ­შქვი­თი,­ მუ­ხი­ანი,­ ქვი­ტი­რი,­ მეს­ხე­თი,­
დად­გე­ნი­ლე­ბე­ბი,­ დარ­გში­ სხვა­დას­ხვა­ დროს­ ჩა­ტა­რე­ბუ­ ფარ­ცხა­ნა­ყა­ნე­ბი)­ ეწ­ევი­ან,­ თუმ­ცა­ მცი­რე­ რა­ოდ­ენ­ობ­ით­
ლი­კვლე­ვე­ბის­შე­დე­გე­ბი,­სა­მეც­ნი­ერო­და­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­ მე­ზო­ბელ­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტებ­შიც­ (სატ­რე­დია,­ თერ­ჯო­ლა,­
სტა­ტი­ები.­ აღ­ნიშ­ნულ­მა­ სა­შუ­ალ­ება­ მის­ცა­ მკვლე­ვარ­თა­ ბაღ­და­თი,­ ხო­ნი)­ ვხვდე­ბით.­ სა­ექ­სპორ­ტო­ პრო­დუქ­ცი­ის­
ჯგუფს­ღრმა­და­სრულ­ყო­ფი­ლი­სუ­რა­თი­და­ეხ­ატა­დარ­გში­ უდ­იდ­ესი­ ნა­წი­ლი­ იწ­არ­მო­ება­ ოქ­ტომ­ბერ­მა­ის­ის­ გან­მავ­
არ­სე­ბულ­მდგო­მა­რე­ობ­აზე. ლო­ბა­ში­სა­სათ­ბუ­რე­მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ში.

ჩაღ­რმა­ვე­ბუ­ლი­ ინ­ტერ­ვიუ­ ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლი­ იქ­ნა­ მწვა­ნი­ ექ­სპერ­ტუ­ლი­შე­ფა­სე­ბით,­წყალ­ტუ­ბოს­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­
ლის­და­თაფ­ლის­სამ­სამ­მსხვილ­მწარ­მო­ებ­ელ­თან,­სულ­ და­ახ­ლო­ებ­ით­5000­ზე­მე­ტი­მცი­რე­და­სა­შუ­ალო­ფერ­მე­რი­
6­ ინ­ტერ­ვიუ,­ რო­მელ­თა­გან­ მი­ღე­ბუ­ლი­ იქ­ნა­ დე­ტა­ლუ­რი­ არ­ის­ და­კა­ვე­ბუ­ლი­ მემ­წვა­ნი­ლე­ობ­ით,­ რო­მელ­თაც­ სა­ერ­
ინ­ფორ­მა­ცია­დარ­გში­არ­სე­ბუ­ლი­უახ­ლე­სი­მდგო­მა­რე­ობ­ თო­ჯამ­ში­11­დან­12­ათ­ას­ამ­დე­სა­სათ­ბუ­რე­მე­ურ­ნე­ობა­აქ­
ის­ შე­სა­ხებ.­ კითხვე­ბი­ შე­ეხ­ებ­ოდა­ რო­გორც­ წარ­მო­ებ­ის,­ ვთ­და­სე­ზონ­ზე,­და­ახ­ლო­ებ­ით,­25­000­ტო­ნამ­დე­მწვა­ნილს­
ას­ევე­რე­ალ­იზ­აცი­ის­სფე­როს,­მწარ­მო­ებ­ელ­თა­ინ­ფორ­მი­ აწ­არ­მო­ებ­ენ.­წარ­მო­ებ­ული­პრო­დუქ­ცია­იყ­იდ­ება­რო­გორც­
რე­ბუ­ლო­ბას,­ტექ­ნი­კურ­რე­გუ­ლა­ცი­ებს­და­ა.შ.­თი­თოეული­ ში­და,­ას­ევე­გა­რე­ბაზ­რებ­ზე.­ამ­ას­თან,­ში­და­ბაზ­რის­მო­ცუ­
ინ­ტერ­ვი­უს­ სა­შუ­ალო­ ხან­გრძლი­ვო­ბა­ 2­დან­ 2,5­მდე­ სა­ ლო­ბა­ შეზღუ­დუ­ლია,­ მომ­ხმა­რე­ბელ­თა­ მსყიდ­ვე­ლო­ბი­თი­
ათს­შე­ად­გენ­და. უნ­არი­ არ­ არ­ის­ მა­ღა­ლი­ და­ უკ­ან­ას­კნე­ლი­ წლე­ბის­ გან­
მავ­ლო­ბა­ში­ ფა­სე­ბი­ კლე­ბის­ ტენ­დენ­ცი­ით­ ხა­სი­ათ­დე­ბა.­
ად­გი­ლობ­რივ­ ბა­ზარ­ზე­ პრო­დუქ­ცი­ის­ ფა­სი­ მნიშ­ვნე­ლოვ­
ნად­და­მო­კი­დე­ბუ­ლია­სა­ერ­თა­შო­რი­სო­ბა­ზარ­ზე­არ­სე­ბულ­
კვლევის შედეგები ფა­სებ­ზე­ და­ წარ­მო­ებ­ული­ პრო­დუქ­ცი­ის­ ექ­სპორ­ტი­რე­ბის­
შე­საძ­ლებ­ლო­ბებ­ზე.­ 2000­იანი­ წლე­ბის­ და­საწყი­სი­დან,­
სიტუაციის აღწერა ქარ­თუ­ლი­მწვა­ნი­ლი­მზარ­დი­მო­წო­ნე­ბით­სარ­გებ­ლობ­და­
რუ­სე­თის­ბა­ზარ­ზე,­მოთხოვ­ნაც­შე­სა­ბა­მი­სად­მზარ­დი­იყო,­
სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ პრო­დუქ­ცი­აზე­ აქ­ცენ­ტის­ გა­კე­თე­ ფა­სე­ბი­კი­მოთხოვ­ნის­ად­ეკ­ვა­ტუ­რი,­რა­მაც­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­
ბა­გა­ნა­პი­რო­ბა­რე­გი­ონ­ში­აღ­ნიშ­ნულ­სფე­რო­ში­და­საქ­მე­ ნი­ბიძ­გი­მის­ცა­დარ­გის­გან­ვი­თა­რე­ბას­რე­გი­ონ­ში.­თუმ­ცა,­
ბულ­თა­ ხვედ­რით­მა­ წილ­მა.­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ სტა­ტის­ტი­კის­ რუ­სე­თის­მი­ერ­ქარ­თულ­პრო­დუქ­ცი­აზე­და­წე­სე­ბულ­მა­ემ­
ერ­ოვ­ნუ­ლი­სამ­სა­ხუ­რის­ოფ­იცი­ალ­ური­მო­ნა­ცე­მე­ბით,­იმ­ ბარ­გომ­ მძი­მე­ მდგო­მა­რე­ობ­აში­ ჩა­აყ­ენა­ მწარ­მო­ებ­ლე­ბი,­
ერ­ეთ­ის­რე­გი­ონ­ში­და­საქ­მე­ბულ­თა­48%­სწო­რედ­სოფ­ლის­ გან­სა­კუთ­რე­ბით­ პირ­ველ­ წლებ­ში,­ ალ­ტერ­ნა­ტი­ული­ ბაზ­
მე­ურ­ნე­ობ­აზე­მო­დის,­შემ­დე­გი­ყვე­ლა­ზე­დი­დი­დამ­საქ­მე­ რე­ბის­ მო­ძი­ებ­ამ­დე.­ ას­ეთ­ ბაზ­რე­ბად­ 21­ე­ სა­უკ­უნ­ის­ პირ­
ბე­ლი­ კი­ გა­ნათ­ლე­ბის­ სექ­ტო­რია­ 13%­ით,­ რაც­ ნათ­ლად­ ვე­ლი­ათ­წლე­ულ­ის­ბო­ლო­სათ­ვის­კვლავ­დსთ­ს­ქვეყ­ნე­ბი­
ას­ახ­ავს­და­საქ­მე­ბის­კუთხით­სოფ­ლის­მე­ურ­ნე­ობ­ის­დარ­ მოგ­ვევ­ლი­ნა,­ რო­გო­რი­ცაა­ უკ­რა­ინა,­ ბე­ლო­რუ­სია,­ ყა­ზა­
გის­მნიშ­ვნე­ლო­ბას­რე­გი­ონ­ის­მო­სახ­ლე­ობ­ის­ათ­ვის.­ ხე­თი­ და­ აზ­ერ­ბა­იჯ­ანი,­ სა­იდ­ან­აც­ იმ­პორ­ტი­რე­ბუ­ლი­ პრო­
ამ­ას­თან,­ ვი­ნა­იდ­ან­ რე­გი­ონ­ის­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ობა­ მრა­ დუქ­ცი­ის­ ნა­წი­ლი­ რე­ექ­სპორ­ტზე­ კვლავ­ რუ­სეთ­ში­ იგ­ზავ­
ვა­ლი­ სხვა­დას­ხვა­ სა­ხის­ პრო­დუქ­ცი­ის­ წარ­მო­ებ­ას­ აერ­ ნე­ბო­და.­შე­სა­ბა­მი­სად,­დარ­გმა­კვლავ­აღ­მას­ვლა­და­იწყო,­
თი­ან­ებს,­რო­მელ­თა­სრუ­ლი­კვლე­ვა­არ­სე­ბუ­ლი­დრო­ითი­ თუმ­ცა­ამ­ქვეყ­ნებ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­არ­ას­ტა­ბი­ლუ­რი­ეკ­ონ­ომ­
რე­სურ­სის­ პი­რო­ბებ­ში­ შე­უძ­ლე­ბე­ლი­ იქ­ნე­ბო­და,­ კვლე­ვი­ იკ­ური­ მდგო­მა­რე­ობა­ მნიშ­ვნე­ლო­ვან­ გავ­ლე­ნას­ ახ­დენს­
თი­ ჯგუ­ფის­ მი­ერ­ ექ­სპერ­ტუ­ლი­ შე­ფა­სე­ბის­ სა­ფუძ­ველ­ზე­ მას­ზე,­ რაც­ ცალ­კე­ულ­ წლებ­ში­ ექ­სპორ­ტის­ მო­ცუ­ლო­ბის­

68
შემ­ცი­რე­ბა­შიც­გა­მო­იხ­ატა.­ემ­ბარ­გოს­შემ­დეგ­რთუ­ლი­აღ­ სა­მე­ურ­ნეო­წარ­მო­ებ­ის­სა­ნი­მუ­შო­პრაქ­ტი­კის­გლო­ბა­ლუ­
მოჩ­ნდა­რუ­სე­თის­ბა­ზარ­ზე­დაბ­რუ­ნე­ბაც,­მა­ღა­ლი­კონ­კუ­ რი­სტან­დარ­ტის­(GLOBAL­GAP)­ქო­ნა.­ის­და­მო­უკ­იდ­ებ­ელ­
რენ­ცი­ის­ გა­მო.­ რუ­სე­თის­ ბა­ზა­რი­ ამ­ჟა­მად­ საკ­მა­ოდ­ გა­ჯე­ სა­სერ­ტი­ფი­კა­ციო­ სის­ტე­მას­ წარ­მო­ად­გენს­ და­ ინ­ერ­გე­
რე­ბუ­ლია­ირ­ან­ული­მწვა­ნი­ლით,­რო­მე­ლიც,­მი­უხ­ედ­ავ­ად­ ბა­ ფერ­მე­რულ­ მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ში,­ რომ­ლე­ბიც­ პირ­ვე­ლა­დი­
იმ­ისა,­რომ­ხა­რის­ხით­ჩა­მო­უვ­არ­დე­ბა­ქარ­თულს,­და­ბა­ლი­ წარ­მო­ებ­ით­არი­ან­და­კა­ვე­ბუ­ლი.­სტან­დარ­ტი­მო­იც­ავს­სა­
თვით­ღი­რე­ბუ­ლე­ბით­ და­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ და­ბა­ლი­ გა­სა­ყი­ სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­წარ­მო­ებ­ის­სრულ­ციკ­ლს­(ად­გი­ლის­
დი­ფა­სით­გა­მო­ირ­ჩე­ვა,­ვი­ნა­იდ­ან­ის­მო­იყ­ვა­ნე­ბა­ე.წ.­ღია­ შერ­ჩე­ვა­და­ნი­ად­აგ­ის­და­მუ­შა­ვე­ბა,­პრო­დუქ­ტის­დამ­ზა­დე­
გრუნ­ტზე­და­არა­სა­სათ­ბუ­რე­მე­ურ­ნე­ობ­აში.26 ბა,­და­ფა­სო­ება­და­შე­ფუთ­ვა).­GLOBAL­GAP­ის­სტან­დარ­ტი­

თაფლის წარმოება საქართველოში
(ათასი ტონა)

დარ­გის­შემ­დგო­მი­სტა­ბი­ლუ­რი­გან­ვი­თა­რე­ბი­სათ­ვის­კრი­ ევ­რო­პე­ლი­ მომ­ხმა­რებ­ლის­თვის­ ნიშ­ნავს­ იმ­ას,­ რომ­ კვე­
ტი­კუ­ლი­ მნიშ­ვნე­ლო­ბის­ არ­ის­ სტა­ბი­ლუ­რი­ და­ პროგ­ნო­ ბის­ პრო­დუქ­ტე­ბის­ წარ­მო­ება­ შე­სა­ბა­მი­სი­ წე­სე­ბის­ მკაც­
ზი­რე­ბა­დი­ ბაზ­რის­ მო­ძი­ება.­ შექ­მნილ­ სი­ტუ­აცი­აში­ ას­ეთ­ რი­ დაც­ვით­ ხდე­ბა,­ სა­ზი­ანო­ ეკ­ოლ­ოგი­ური­ გავ­ლე­ნა­ და­
ბაზ­რად­ გვევ­ლი­ნე­ბა­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ ბა­ზა­რი,­ რო­მე­ლიც­ ქი­მი­კა­ტე­ბის­ გა­მო­ყე­ნე­ბა­ კი­ მი­ნი­მუ­მამ­დეა­ დაყ­ვა­ნი­ლი.­
საკ­მა­ოდ­ მომ­გე­ბი­ანია.­ თუმ­ცა,­ მი­უხ­ედ­ავ­ად­ იმ­ისა,­ რომ­ GLOBAL­GAP­ი­234­მოთხოვ­ნას­მო­იც­ავს,­მათ­შო­რის­არ­
„ევ­რო­კავ­შირ­თან­ ღრმა­ და­ ყოვ­ლის­მომ­ცვე­ლი­ თა­ვი­სუ­ ის­ სა­ვალ­დე­ბუ­ლო,­ მე­ორ­ეხ­არ­ის­ხო­ვა­ნი­ და­ რე­კო­მენ­დი­
ფა­ლი­ სა­ვაჭ­რო­ სივ­რცის­ შე­სა­ხებ­ შე­თან­ხმე­ბის“­ გა­ფორ­ რე­ბუ­ლი­მოთხოვ­ნე­ბი.­სერ­ტი­ფი­კა­ტის­მი­სა­ღე­ბად­აუც­ილ­
მე­ბით­ ამ­ ბა­ზარ­ზე­ შეს­ვლის­ ერთ­ერ­თი­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ ებ­ელია­მე­ურ­ნე­ობ­ის­მოწყო­ბა­შე­სა­ბა­მი­სი­მოთხოვ­ნე­ბით,­
და­მაბ­რკო­ლე­ბე­ლი­ გა­რე­მო­ება­ –­ მა­ღა­ლი­ გა­და­სა­ხა­დე­ბი­ სერ­ტი­ფი­ცი­რე­ბის­ ორ­გა­ნოს­ მოწ­ვე­ვა­ სა­სერ­ტი­ფი­კა­ციო­
მო­იხ­სნა,­რჩე­ბა­კი­დევ­ერ­თი,­ქარ­თვე­ლი­მწარ­მო­ებ­ლე­ბი­ აუდ­იტ­ზე,­ რომ­ლის­ მი­ერ­ და­დე­ბი­თი­ გა­დაწყვე­ტი­ლე­ბის­
სათ­ვის­არ­ან­აკ­ლებ­შე­მა­ფერ­ხე­ბე­ლი­ბა­რი­ერი,­რო­მე­ლიც­ მი­ღე­ბის­შემ­დეგ,­კომ­პა­ნი­ის­რე­გის­ტრა­ცია­ხდე­ბა­GLOBAL­
უკ­ავ­შირ­დე­ბა­ პრო­დუქ­ცი­ის­ უს­აფ­რთხო­ებ­ას­ და­ ხა­რის­ GAP­ის­მო­ნა­ცემ­თა­ბა­ზა­ში.­სერ­ტი­ფი­ცი­რე­ბის­ღი­რე­ბუ­ლე­
ხობ­რივ­მხა­რეს.­ ბა­შე­ად­გენს­50­ათ­ას­ევ­როს.

ევ­როს­ტა­ტის­ ინ­ფორ­მა­ცი­ით,­ 2014­ წელს­ მწვა­ნი­ლი­სა­ და­ თაფ­ლის­წარ­მო­ება­რე­ალ­იზ­აცია
სა­ნე­ლებ­ლე­ბის­იმ­პორ­ტმა­ევ­რო­პა­ში­შე­ად­გი­ნა­533­ათ­ასი­
ტო­ნა,­რაც­1,9­მი­ლი­არ­დი­ევ­როს­ღი­რე­ბუ­ლე­ბის­იყო.­ამ­ას­ სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ მე­ფუტ­კრე­ობა­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ობ­ის­
თან,­ პრო­დუქ­ცი­ის­ გა­სა­ყი­დი­ ფა­სი­ უკ­ან­ას­კნე­ლი­ წლე­ბის­
ერთ­ერთ­ ძვე­ლი­ და­ ტრა­დი­ცი­ული­ დარ­გია,­ რო­მე­ლიც­
გან­მავ­ლო­ბა­ში­ ყო­ველ­წლი­ურ­ად­ და­ახ­ლო­ებ­ით­ 10%­ით­ თა­ნა­მედ­რო­ვე­ პი­რო­ბებ­ში­ ახ­ალი­ გა­მოწ­ვე­ვე­ბის­ და­ ახ­
იზ­რდე­ბა­და­სა­შუ­ალ­ოდ­4­6­ევ­როს­შე­ად­გენს­კი­ლოგ­რამ­ ალი­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის­ წი­ნა­შე­ დგას.­ სა­ქარ­თვე­ლოს­
ზე.­ ევ­რო­პის­ ბა­ზარ­ზე­ ყვე­ლა­ზე­ მოხ­მა­რე­ბა­დი­ მწვა­ნი­ლი­
სტა­ტის­ტი­კის­ ერ­ოვ­ნუ­ლი­ სამ­სა­ხუ­რის­ ოფ­იცი­ალ­ური­ მო­
არ­ის­ოხ­რა­ხუ­ში,­კა­მა­და­ქინ­ძი. ნა­ცე­მე­ბით,­ 21­ე­ სა­უკ­უნ­ის­ პირ­ველ­ ათ­წლე­ულ­ში­ და­ახ­
ლო­ებ­ით­ სამ­ჯერ­ გა­იზ­არ­და­ ქვე­ყა­ნა­ში­ ფუტ­კრის­ სკე­ბის­
ქარ­თუ­ლი­ მწვა­ნი­ლის­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ ბა­ზარ­ზე­ გა­ტა­ნის­ რა­ოდ­ენ­ობა,­აგ­რეთ­ვე,­გა­იზ­არ­და­წარ­მო­ებ­ული­პრო­დუქ­
ერთ­ერ­თი­უმ­ნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნე­სი­პი­რო­ბა­არ­ის­სა­სოფ­ლო­ ცი­ის­მო­ცუ­ლო­ბაც.­თუმ­ცა,­უკ­ან­ას­კნელ­წლებ­ში­ის­კლე­ბის­

26­წყარო:­საქართველოს­სტატისტიკის­ეროვნული­სამსახური

69
ტენ­დენ­ცი­ით­ ხა­სი­ათ­დე­ბა,­ რაც­ საკ­მა­ოდ­ სა­ყუ­რადღე­ბო­ ას­ევე­ხა­რის­ხშიც,­რის­გა­მოც­ქარ­თვე­ლი­მომ­ხმა­რებ­ლის­
ფაქ­ტია. არც­თუ­მცი­რე­ნა­წი­ლი­სათ­ვის­ერ­ოვ­ნუ­ლი­პრო­დუქ­ტი­მა­
ინც­მი­სა­ღე­ბია.
სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ თაფ­ლის­ წარ­მო­ება­ მეტ­ნაკ­ლე­ბი­ მო­
ცუ­ლო­ბით­ თით­ქმის­ ყვე­ლა­ რე­გი­ონ­ში­ ხდე­ბა.­ იმ­ერ­ეთ­ის­ მსოფ­ლი­ოში­ თაფ­ლის­ წარ­მო­ება­ გლო­ბა­ლუ­რი­ მას­შტა­
რე­გი­ონ­ის­ძი­რი­თა­დი­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტე­ბი,­რომ­ლე­ბიც­მე­ ბით­გა­იზ­არ­და­და­2012­წლის­თვის­1.5­მი­ლი­ონ­ტო­ნას­მი­
ფუტ­კრე­ობ­ითაა­გა­მორ­ჩე­ული,­არ­ის:­ბაღ­და­თი,­ტყი­ბუ­ლი,­ აღ­წია­ (FAO­ 2014).­ თაფ­ლის­ 10­ უდ­იდ­ესი­ მწარ­მო­ებ­ელია­
ხა­რა­გა­ული,­ხო­ნი,­წყალ­ტუ­ბოს­ზე­და­ზო­ნა­და­თერ­ჯო­ლა.­ ჩი­ნე­თი­(400­000­ტო­ნა),­თურ­ქე­თი­და­შე­ერ­თე­ბუ­ლი­შტა­ტე­
ექ­სპერ­ტუ­ლი­შე­ფა­სე­ბით­(ჩვენს­მი­ერ­ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი­მწარ­ ბი­(თი­თოეულზე­80­000­ტო­ნა),­უკ­რა­ინა­(70­000­ტო­ნა),­არ­
მო­ებ­ელ­თა­ კვლე­ვით),­ წარ­მო­ებ­ის­ სა­ერ­თო­ მო­ცუ­ლო­ბა­ გენ­ტი­ნა­(60­000­ტო­ნა),­მექ­სი­კა­და­ეთი­ოპია­(თი­თოეულზე­
შე­ად­გენს­და­ახ­ლო­ებ­ით­250­ტო­ნას­წე­ლი­წად­ში. 55­000­ტო­ნა),­რუ­სე­თი­და­ირ­ანი­(თი­თოეულზე­50­000­ტო­
კვლე­ვამ­აჩ­ვე­ნა,­რომ­თი­თო­ფერ­მერ­ზე­რე­გი­ონ­ში­სა­შუ­ ნა)­და­ინ­დო­ეთი­(40­000­ტო­ნა).­ევ­რო­კავ­ში­რის­ქვეყ­ნე­ბი­
ალ­ოდ­ მო­დის­ 50­დან­ 240­მდე­ ფუტ­კრის­ სკა,­ ხო­ლო­ იმ­ თაფ­ლის­ წარ­მო­ებ­ის­ თვი­თუზ­რუნ­ველ­ყო­ფას­ ვერ­ ახ­დე­
ფერ­მერ­თა­ რა­ოდ­ენ­ობა,­ რო­მელ­თაც­ 1000­ზე­ მე­ტის­ სკა­ ნენ.­ უკ­ან­ას­კნე­ლი­ წლე­ბის­ მო­ნა­ცე­მე­ბით,­ ევ­რო­კავ­შირ­ში­
ჰყავთ,­ერთ­ათე­ულ­იც­კი­არ­არ­ის. ყო­ველ­წლი­ურ­ად­ მოხ­მა­რე­ბუ­ლი­ თაფ­ლის­ და­ახ­ლო­ებ­ით­
სა­ქარ­თვე­ლოს­სტა­ტის­ტი­კის­ერ­ოვ­ნუ­ლი­სამ­სა­ხუ­რის­მო­ 40%­იმ­პორ­ტი­რე­ბუ­ლია.­ამ­ას­თან,­ევ­რო­კავ­ში­რის­ბა­ზარ­ზე­
ნა­ცე­მე­ბით,­უკ­ან­ას­კნე­ლი­წლე­ბის­მაჩ­ვე­ნებ­ლე­ბი­თაფ­ლის­ ყო­ველ­წლი­ურ­ად­თაფ­ლზე­მოთხოვ­ნა­6%­ით­იზ­რდე­ბა.
ექ­სპორ­ტი­სა­ და­ იმ­პორ­ტის­ შე­სა­ხებ­ დარ­გში­ არ­ას­ას­ურ­
ველ­ტენ­დენ­ცი­აზე­მი­უთ­ით­ებ­ენ­–­და­დე­ბი­თი­ბა­ლან­სი­ექ­ ევ­რო­პულ­ ბა­ზარ­ზე,­ გარ­და­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ წარ­მო­ებ­ისა,­
სპორ­ტსა­ და­ იმ­პორ­ტს­ შო­რის­ მხო­ლოდ­ 2013­ წელს­ იყო,­ ძი­რი­თა­დად­ წარ­მოდ­გე­ნი­ლია­ არ­გენ­ტი­ნუ­ლი,­ ავ­სტრა­
ყვე­ლა­შემ­დგომ­წელს­კი­ბა­ლან­სი­უარ­ყო­ფი­თია. ლი­ური,­ ჩი­ნუ­რი­ და­ მექ­სი­კუ­რი­ წარ­მო­ებ­ის­ პრო­დუქ­ცია,­

თაფლის ექსპორტი და იმპორტი
(ათასი აშშ. დოლარი)

ბო­ლო­ წლე­ბის­ გან­მავ­ლო­ბა­ში­ ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლი­ ექ­ რო­მელ­თა­ფა­სე­ბი­საკ­მა­ოდ­და­ბა­ლია­ქარ­თულ­პრო­დუქ­
სპორ­ტზე­ ძი­რი­თა­დად­ ლი­ბი­აში,­ არ­აბ­თა­ გა­ერ­თი­ან­ებ­ულ­ ტთან­შე­და­რე­ბით.
სა­ემ­ირო­ებ­ში,­ სა­უდ­ის­ არ­აბ­ეთ­ში,­ ერ­აყ­სა­ და­ ლი­ბან­ში­
გა­დის.­ ჩვენს­ მი­ერ­ ჩა­ტა­რე­ბულ­მა­ კვლე­ვამ­ აჩ­ვე­ნა,­ რომ­
არა­ოფ­იცი­ალ­ურ­ად­ქარ­თუ­ლი­თაფ­ლი­ას­ევე­გა­დის­თურ­ ცხრილი 1: 1 კგ. თაფლის საშუალო საბაზრო ფასი
ქეთ­სა­და­აზ­ერ­ბა­იჯ­ან­ში,­რო­მელ­თა­მო­ქა­ლა­ქე­ები­ქვე­ყა­ მსოფლიო ბაზარზე27
ნა­ში­ შეს­ყი­დულ­ პრო­დუქ­ცი­ას­ თა­ვად­ გა­დააადგილებენ­
სა­ხელ­მწი­ფო­საზღვარ­ზე. წე­ლი 2012 2013 2014 2015
არ­გენ­ტი­ნუ­ლი 3.48$ 3.93$ 4.39$ 3.92$
წარ­მო­ებ­ული­ თაფ­ლის­ უდ­იდ­ესი­ ნა­წი­ლი­ ში­და­ ად­გი­
ავ­სტრა­ლი­ური 3.81$ 3.90$ 4.86$ 4.87$
ლობ­რივ­ბა­ზარ­ზე­იყ­იდ­ება­და­მი­სი­1­კგ­ის­სა­შუ­ალო­სა­
ცა­ლო­სა­რე­ალ­იზ­აციო­ფა­სი­15­ლარს­შე­ად­გენს.­აღ­ნიშ­ნუ­ ჩი­ნუ­რი 2.13$ 2.09$ 2.05$ 1.95$
ლი­ ფა­სი­ მნიშ­ვნე­ლოვ­ნად­ აღ­ემ­ატ­ება­ იმ­პორ­ტი­რე­ბუ­ლი­ მექ­სი­კუ­რი 3.90$ 3.97$ 4.07$ 4.33$
პრო­დუქ­ცი­ის­ფასს,­თუმ­ცა­შე­სა­ბა­მი­სი­სხვა­ობა­არ­სე­ბობს­

27­­წყარო:­სოფლის­მეურნეობის­სამინისტრო

70
გა­მო­კითხულ­ქარ­თველ­მე­ფუტ­კრე­თა­ნა­წი­ლი­ფიქ­რობს,­ დროს­მო­ითხოვ­და,­ვიდ­რე­ად­გი­ლობ­რი­ვად­მი­სი­შე­მოწ­
რომ­ ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლი­ ევ­რო­პის­ ბა­ზარ­ზე­ შე­იძ­ლე­ბა­ არ­ მე­ბა.­ყო­ვე­ლი­ვე­ეს­კი­მათ­თვის­არ­ასა­ინ­ტე­რე­სოს­ხდი­და­
იყ­ოს­მოთხოვ­ნა­დი­მი­სი­მა­ღა­ლი­ფა­სის­გა­მო.­თუმ­ცა,­არ­ ევ­რო­პუ­ლი­ ბაზ­რი­სა­კენ­ სწრაფ­ვას.­ თუმ­ცა,­ მი­უხ­ედ­ავ­ად­
სე­ბობს­ გან­სხვა­ვე­ბუ­ლი­ მო­საზ­რე­ბაც,­ რომ­ლის­ თა­ნახ­მა­ ამ­ისა,­ევ­რო­პულ­ბა­ზარ­ზე­ქარ­თუ­ლი­თაფ­ლის­სტა­ბი­ლუ­
დაც,­ქარ­თუ­ლი­თაფ­ლი­იმ­დე­ნად­მა­ღალ­ხა­რის­ხი­ანია­და­ რი­ექ­სპორ­ტი­ჯე­რაც­არ­ხორ­ცი­ელ­დე­ბა.­ამ­ის­ერთ­ერ­თი­
იმ­დე­ნად­ კარ­გი­ გე­მოვ­ნუ­რი­ თვი­სე­ბე­ბით­ ხა­სი­ათ­დე­ბა,­ მთა­ვა­რი­მი­ზე­ზი­არ­ის­წარ­მო­ებ­ის­მცი­რე­მო­ცუ­ლო­ბა.­
რომ,­ სწო­რი­ პო­ზი­ცი­ონ­ირ­ებ­ის­ შემ­თხვე­ვა­ში,­ ევ­რო­პის­
ბა­ზარ­ზე­ მას­ აუც­ილ­ებ­ლად­ ეყ­ოლ­ება­ სა­კუ­თა­რი­ მომ­ხმა­ კვლე­ვის­ პრო­ცეს­ში­ გა­მო­კითხუ­ლი­ მე­ფუტ­კრე­თა­ ერთ­
რე­ბე­ლი.­ ამ­ მხრივ­ კი­ მე­ფუტ­კრე­ებ­ის­ათ­ვის­ კრი­ტი­კუ­ლი­ ერ­თი­კო­ოპ­ერ­ატ­ივ­ის­წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი­აცხა­დე­ბენ,­რომ­
მნიშ­ვნე­ლო­ბი­საა­ სა­ხელ­მწი­ფოს­ მხარ­და­ჭე­რა,­ ვი­ნა­იდ­ან­ მა­თი­წარ­მო­ებ­ის­მთლი­ანი­წლი­ური­მო­ცუ­ლო­ბა­30­ტო­ნას­
სა­კუ­თა­რი­ძა­ლე­ბით,­ან­თუნ­დაც­დარ­გობ­რი­ვი­ას­ოცი­აცი­ შე­ად­გენს.­ამ­მო­ცუ­ლო­ბით­კი,­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზე­შეს­ვლა­
ებ­ის­რე­სურ­სე­ბით­ევ­რო­პის­500­მი­ლი­ონი­ანი­ბაზ­რის­ინ­ ზე­ ფიქ­რიც­ არ­ შე­იძ­ლე­ბა.­ ევ­რო­პე­ლი­ დის­ტრი­ბუ­ტო­რე­ბი­
ფორ­მი­რე­ბა­ძა­ლი­ან­რთუ­ლი­იქ­ნე­ბა. ითხო­ვენ­ერ­თგვა­რო­ვა­ნი­მა­ღალ­ხა­რის­ხი­ანი­პრო­დუქ­ტის­
დი­დი­ ოდ­ენ­ობ­ით­ სტა­ბი­ლურ­ მი­წო­დე­ბას.­ თუმ­ცა­ პრო­
ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლის­ და­ სხვა­ მო­ნა­თე­სა­ვე­ პრო­დუქ­ტე­ბის­ დუქ­ცი­ის­ერ­თგვა­როვ­ნე­ბის­მიღ­წე­ვა­ერთ­ერთ­უმ­თავ­რეს­
ევ­რო­პულ­ბა­ზარ­ზე­მო­სახ­ვედ­რად,­გარ­და­სა­ფა­სო­ბა­რი­ პრობ­ლე­მას­წა­მო­ად­გენს.
ერ­ისა,­ას­ევე­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია,­რომ­წარ­მო­ება­აკ­მა­ყო­ფი­
ლებ­დეს­მის­წი­ნა­შე­და­ყე­ნე­ბულ­ტექ­ნი­კურ­და­ტექ­ნო­ლო­ ძირითადი მიგნებები
გი­ურ­მოთხოვ­ნებს­და­პრო­დუქ­ცი­ას­გა­აჩ­ნდეს­შე­სა­ბა­მი­სი­
ხა­რის­ხის­ სერ­ტი­ფი­კა­ტი,­ რო­მე­ლიც­ მას­ ევ­რო­პელ­ მომ­ მწვა­ნი­ლის­წარ­მო­ება­რე­ალ­იზ­აცია
ხმა­რე­ბელ­თა­კარს­გა­უღ­ებს.­
•­ დსთ­ს­ ქვეყ­ნე­ბის­ ბაზ­რე­ბი,­ რომ­ლებ­შიც­ ამ­ჟა­მად­
აღ­ნიშ­ნუ­ლი­მოთხოვ­ნე­ბის­დაკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბი­სათ­ვის­ზრუნ­ ხდე­ბა­ ქარ­თუ­ლი­ მწვა­ნი­ლის­ ექ­სპორ­ტი,­ არ­ ხა­სი­
ვა­სა­ხელ­მწი­ფომ­და­დო­ნორ­მა­ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­მა­ერ­თობ­ ათ­დე­ბა­სტა­ბი­ლუ­რო­ბით.­უკ­ან­ას­კნელ­წლებ­ში­მათ­
ლი­ვად­ჯერ­კი­დევ­რამ­დე­ნი­მე­წლის­წინ­და­იწყეს.­კერ­ძოდ,­ ეკ­ონ­ომ­იკ­ებ­ში­ არ­სე­ბულ­მა­ რყე­ვებ­მა­ მნიშ­ვნე­ლო­
სა­ქარ­თვე­ლოს­ მთავ­რო­ბის­ N714­ დადგენილებით­ (2014­ ვა­ნი­ უარ­ყო­ფი­თი­ გავ­ლე­ნა­ მო­ახ­დი­ნა­ მწვა­ნი­ლის­
წლის­26­დე­კემ­ბრის)­დამ­ტკი­ცე­ბუ­ლი­იქ­ნა­თაფ­ლზე­ტექ­ ფა­სებ­ზე­და­მოთხოვ­ნა­ზე;
ნი­კუ­რი­ რეგ­ლა­მენ­ტი,­ რო­მე­ლიც­ ძა­ლა­ში­ 2015­ წლის­ ივ­
ლი­სი­დან­შე­ვი­და­და­სა­ვალ­დე­ბუ­ლოა­შე­სას­რუ­ლებ­ლად.­ •­ ევ­რო­პის­ ბა­ზა­რი­ ქარ­თუ­ლი­ მწვა­ნი­ლი­სათ­ვის­ მიმ­
მას­ში­ გა­წე­რი­ლი­ არ­ის­ რო­გორც­ უვ­ნებ­ლო­ბის,­ ას­ევე­ ხა­ ზიდ­ვე­ლია­ მა­ღა­ლი­ სა­რე­ალ­იზ­აციო­ ფა­სი­სა­ და­
რის­ხის­პა­რა­მეტ­რე­ბი.­ სტა­ბი­ლუ­რო­ბის­ გა­მო.­ ამ­ას­თან,­ ბა­ზა­რი­ მზარ­დია­
რო­გორც­ რა­ოდ­ენ­ობ­რი­ვი,­ ისე­ ღი­რე­ბუ­ლე­ბი­თი­
ევ­რო­პის­ ბა­ზარ­ზე­ შე­სას­ვლე­ლად­ ერთ­ერ­თი­ აუც­ილ­ებ­ მაჩ­ვე­ნებ­ლე­ბით­ და­ დიდ­წი­ლად­ და­მო­კი­დე­ბუ­ლია­
ელი­პი­რო­ბა­არ­ის­თაფ­ლის­ლა­ბო­რა­ტო­რი­ული­შე­მოწ­მე­ იმ­პორ­ტი­რე­ბულ­პრო­დუქ­ცი­აზე;
ბა­აკ­რე­დი­ტე­ბუ­ლი­ლა­ბო­რა­ტო­რი­ის­მი­ერ­და­შე­სა­ბა­მი­სი­
დო­კუ­მენ­ტის­ ქო­ნა.­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ობ­ის­ სა­მი­ნის­ტროს­ •­ ქარ­თუ­ლი­ მწვა­ნი­ლის­ ხა­რის­ხი,­ თუ­ მწარ­მო­ებ­
ინ­ფორ­მა­ცი­ით,­სსიპ­სოფ­ლის­მე­ურ­ნე­ობ­ის­სა­მი­ნის­ტროს­ ელი­ და­იც­ავს­ GLOBAL­ GAP­ის­ სტან­დარ­ტით­ გან­
ლა­ბო­რა­ტო­რი­აში­ (LMA)­ 2015­ წლის­ სექ­ტემ­ბრი­დან­ ევ­ საზღვრულ­ტექ­ნო­ლო­გი­ურ­ციკ­ლს,­იქ­ნე­ბა­საკ­მა­ოდ­
რო­კავ­ში­რის­ სტან­დარ­ტის­ შე­სა­ბა­მი­სი­ თაფ­ლის­ კვლე­ვის­ მა­ღა­ლი­ და­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ კონ­კუ­რენ­ტუ­ნა­რი­ან­იც­
სრუ­ლი­ სპექ­ტრის­ და­ნერ­გვის­ პრო­ცე­სი­ მიმ­დი­ნა­რე­ობს.­ ევ­რო­პულ­ბა­ზარ­ზე;
თაფ­ლის­ შე­მოწ­მე­ბი­სას­ თა­ნა­მედ­რო­ვე­ კვლე­ვის­ მე­თო­
დე­ბით­ის­ეთი­მა­ხა­სი­ათ­ებ­ლე­ბის­გან­საზღვრა­ხდე­ბა,­რო­ •­ გა­მო­კითხულ­ რეს­პო­დენ­ტთა­ გან­ცხა­დე­ბით,­ სა­თა­
გო­რი­ცაა­ან­ტი­ბი­ოტ­იკ­ებ­ისა­და­პეს­ტი­ცი­დე­ბის­შემ­ცვე­ლო­ ნა­დო­პი­რო­ბებ­ში­შე­ნახ­ვის­შემ­თხვე­ვა­ში­ქარ­თუ­ლი­
ბა.­აღ­ნიშ­ნულ­მა­ხა­სი­ათ­ებ­ლებ­ზე­კვლე­ვას­ევ­რო­კავ­ში­რი­ მწვა­ნი­ლის­ ვარ­გი­სი­ან­ობა/გამ­ძლე­ობა­ აღ­ემ­ატ­ება­
სურ­სა­თის­ უვ­ნებ­ლო­ბის­ კა­ნონ­მდებ­ლო­ბის­ სა­ფუძ­ველ­ზე­ კონ­კუ­რენ­ტე­ბი­სას;
სა­ვალ­დე­ბუ­ლოდ­ ითხოვს.­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ სტან­დარ­ტის­
კვლე­ვე­ბის­ და­ნერ­გვის­ უზ­რუნ­ველ­ყო­ფის­თვის­ სოფ­ლის­ •­ მწვა­ნი­ლის­ მოყ­ვა­ნი­სას­ ორ­გა­ნუ­ლი­ სა­სუ­ქე­ბის­ გა­
მე­ურ­ნე­ობ­ის­ სა­მი­ნის­ტროს­ ლა­ბო­რა­ტო­რი­ამ­ უახ­ლე­სი,­ მო­ყე­ნე­ბა­ კი­დევ­ უფ­რო­ მიმ­ზიდ­ველს­ გახ­დის­ ქარ­
მა­ღალ­ტექ­ნო­ლო­გი­ური­ აპ­არ­ატ­ურა­ შე­იძ­ინა,­ რა­მაც­ აღ­ თულ­პრო­დუქ­ცი­ას­ევ­რო­პუ­ლი­ბაზ­რი­სათ­ვის;
ნიშ­ნუ­ლი­ კვლე­ვის­ სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ ჩა­ტა­რე­ბა­ გა­ხა­და­
შე­საძ­ლე­ბე­ლი.­ აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ ლა­ბო­რა­ტო­რი­ის­ შექ­მნამ­დე­ •­ მწვა­ნი­ლის­ ქარ­თვე­ლი­ მწარ­მო­ებ­ლე­ბის­ უმ­ეტ­
ევ­რო­პის­ ბა­ზარ­ზე­ შეს­ვლის­ სურ­ვი­ლის­ მქო­ნე­ მე­წარ­მე­ ეს­ობ­ის­ მე­ურ­ნე­ობა­ და,­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ წარ­მო­ებ­ის­
ები­იძ­ულ­ებ­ულ­ნი­იყ­ვნენ,­თაფ­ლის­ნი­მუ­შე­ბი­ლა­ბო­რა­ტო­ მო­ცუ­ლო­ბა­უაღ­რე­სად­მცი­რე­ზო­მი­საა,­რის­გა­მოც­
რი­ული­შე­მოწ­მე­ბი­სათ­ვის­ევ­რო­პა­ში­გა­და­ეგ­ზავ­ნათ,­რაც­ ცალ­კე­ულ­ მწარ­მო­ებ­ლებს­ არ­ შე­უძ­ლი­ათ­ GLOBAL­
და­ახ­ლო­ებ­ით­ 2000­ ევ­რო­ ჯდე­ბო­და­ და­ გა­ცი­ლე­ბით­ დიდ­ GAP­ის­სერ­ტი­ფი­კა­ტის­მი­ღე­ბა­ინ­დი­ვი­დუ­ალ­ურ­ად;

71
•­ ევ­რო­პის­ბა­ზა­რი­ითხოვს­მა­ღა­ლი­ხა­რის­ხის­და­უს­ ბა,­რაც­ქარ­თვე­ლი­მწარ­მო­ებ­ლე­ბი­სათ­ვის­ჯერ­ჯე­
აფ­რთხო­ებ­ის­ მქო­ნე­ ერ­თგვა­რო­ვა­ნი­ მწვა­ნი­ლის­ რო­ბით­თით­ქმის­შე­უძ­ლე­ბე­ლია.
დი­დი­ რა­ოდ­ენ­ობ­ით­ სტა­ბი­ლურ­ მი­წო­დე­ბას,­ რი­სი­
დაკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბაც­ამ­ეტ­აპ­ზე­ქარ­თველ­მწარ­მო­ებ­
ლებს­არ­შე­უძ­ლი­ათ; თაფ­ლის­წარ­მო­ება­რე­ალ­იზ­აცია
•­ წარ­მო­ებ­ის­ მო­ცუ­ლო­ბის­ გაზ­რდა­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია­ •­ სა­ქარ­თვე­ლო­ში,­ მით­ უფ­რო­ იმ­ერ­ეთ­ში­ წარ­მო­ებ­
ორი­ გზით:­ 1.­ არ­სე­ბუ­ლი­ მცი­რე­ ფერ­მე­რუ­ლი­ მე­ ული­ თაფ­ლის­ მო­ცუ­ლო­ბა­ იმ­დე­ნად­ მცი­რეა,­ რომ­
ურ­ნე­ობ­ებ­ის­ გა­ერ­თი­ან­ებ­ით­ კო­ოპ­ერ­ატ­ივ­ში­ და­ 2.­ ევ­რო­პულ­ ბა­ზარ­ზე­ მი­სი­ გა­ტა­ნა­ და­ დამ­კვიდ­რე­ბა­
დარ­გში­ინ­ვეს­ტი­ცი­ებ­ის­მო­ზიდ­ვით,­მსხვი­ლი­მე­ურ­ წარ­მო­ებ­ის­ მო­ცუ­ლო­ბის­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ ზრდის­
ნე­ობ­ებ­ის­შე­საქ­მნე­ლად; გა­რე­შე­შე­უძ­ლე­ბე­ლი­იქ­ნე­ბა;

•­ კო­ოპ­ერ­ირ­ებ­ის­ მი­მართ­ ფერ­მე­რებს­ წლე­ბის­ გან­ •­ სხვა­დას­ხვა­ მწარ­მო­ებ­ელ­თა­ მი­ერ­ მი­ღე­ბუ­ლი­
მავ­ლო­ბა­ში­ მკვეთ­რად­ უარ­ყო­ფი­თი­ და­მო­კი­დე­ბუ­ თაფ­ლი­ ხში­რად­ მნიშ­ვნე­ლოვ­ნად­ გან­სხვავ­დე­ბა­
ლე­ბა­ჰქონ­დათ.­ამ­მი­მარ­თუ­ლე­ბით­სა­ხელ­მწი­ფოს­ ერ­თმა­ნე­თი­სა­გან­ რო­გორც­ გე­მოვ­ნუ­რი,­ ას­ევე­ ხა­
და­დო­ნო­რი­ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­ის­მი­ერ­გან­ხორ­ცი­ელ­ რის­ხობ­რი­ვი­ მა­ხა­სი­ათ­ებ­ლე­ბით,­ რის­ გა­მოც­ მა­თი­
ებ­ულ­მა­მუ­შა­ობ­ამ­შე­დე­გი­გა­მო­იღო­და­უკ­ვე­სა­ხე­ზე­ გა­ერ­თი­ან­ება­ვერ­ხდე­ბა­და­შე­სა­ბა­მი­სად,­მწარ­მო­
გვაქ­ვს­მწვა­ნი­ლის­მწარ­მო­ებ­ელ­თა­კო­ოპ­ერ­ატ­ივ­ის­ ებ­ლე­ბი­არ­არი­ან­მიმ­ზიდ­ვე­ლი­უცხო­ელი­მსხვი­ლი­
შექ­მნა­ფუნ­ქცი­ონი­ებ­ის­ რამ­დე­ნი­მე­ წარ­მა­ტე­ბუ­ლი­ მყიდ­ვე­ლე­ბი­სათ­ვის;
შემ­თხვე­ვა,­თუმ­ცა­მა­თი­რო­ლი­დარ­გში­ჯერ­ჯე­რო­
ბით­ არ­ არ­ის­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ და­ ის­ინი­ შემ­დგომ­ •­ გა­მო­კითხულ­ ფერ­მერ­თა­ შე­ფა­სე­ბით,­ სა­ქარ­თვე­
გაძ­ლი­ერ­ებ­ას­სა­ჭი­რო­ებ­ენ; ლო­ში­და­ახ­ლო­ებ­ით­50­ათ­ასი­ად­ამი­ანი­არ­ის­და­
კა­ვე­ბუ­ლი­მე­ფუტ­კრე­ობ­ით,­თუმ­ცა­მა­თი­99%­მოყ­
•­ მწვა­ნი­ლის­ არ­სე­ბუ­ლი­ მწარ­მო­ებ­ლე­ბი­ არ­ იყ­ენ­ებ­ ვა­რუ­ლი­მე­ფუტ­კრეა;
ენ­თა­ნა­მედ­რო­ვე­ტექ­ნი­კა­სა­და­ტექ­ნო­ლო­გი­ას,­რის­
გა­მოც­ და­ბა­ლია­ მწარ­მო­ებ­ლუ­რო­ბა­ და­ წარ­მო­ებ­ •­ მე­ფუტ­კრე­ობ­ის­ათ­ვის­ აუც­ილ­ებ­ელი­ იმ­პორ­ტი­რე­
ული­პრო­დუქ­ცი­ის­ხა­რის­ხი; ბუ­ლი­ პრე­პა­რა­ტე­ბის­ ხა­რის­ხი­ სრუ­ლი­ად­ უკ­ონ­
ტრო­ლოა,­ რის­ გა­მოც­ არა­ერ­თი­ მე­ფუტ­კრე­ და­
•­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ პრო­დუქ­ცი­ის­ ექ­სპორ­ტზე­ გა­ტა­ნა­ ზა­რა­ლე­ბუ­ლა­ –­ რო­გორც­ სკე­ბის­ გა­ნად­გუ­რე­ბით­
ხდე­ბა­ რამ­დე­ნი­მე­ შუ­ამ­ავ­ალი­ რგო­ლის­ მეშ­ვე­ობ­ (და­ხოც­ვით),­ ას­ევე­ უხ­არ­ის­ხო­ თაფ­ლის­ მი­ღე­ბით,­
ით­და­წვრილ­მწარ­მო­ებ­ლებს­ექ­სპორ­ტი­ორ­ებ­თან­ რო­მე­ლიც­შე­იც­ავს­სხვა­დას­ხვა­და­უშ­ვე­ბელ­ნივ­თი­
უშუ­ალო­ ურ­თი­ერ­თო­ბა­ არ­ აქ­ვთ,­ გან­სხვა­ვე­ბით­ ერ­ებ­ებს;
მსხვი­ლი­მწარ­მო­ებ­ლე­ბი­სა­გან;
•­ ქარ­თუ­ლი­თაფ­ლის­სა­რე­ალ­იზ­აციო­ფა­სი­მნიშ­ვნე­
•­ მწვა­ნი­ლის­ად­გი­ლობ­რი­ვი­მწარ­მო­ებ­ლე­ბი­აცხა­დე­ ლოვ­ნად­აღ­ემ­ატ­ება­რო­გორც­სა­ქარ­თვე­ლო­ში­იმ­
ბენ,­რომ­მათ­აქ­ვთ­ინ­ფორ­მა­ცია,­თუ­რა­მოთხოვ­ პორ­ტი­რე­ბულ,­ ას­ევე­ ევ­რო­პის­ ბა­ზარ­ზე­ არ­სე­ბულ­
ნებს­უნ­და­აკ­მა­ყო­ფი­ლებ­დეს­პრო­დუქ­ცია­ევ­რო­პის­ ფა­სებს,­თუმ­ცა­მი­სი­ხა­რის­ხობ­რი­ვი­და­გე­მოვ­ნუ­რი­
ბა­ზარ­ზე­გა­სას­ვლე­ლად,­თუმ­ცა­მა­თი­წარ­მოდ­გე­ნე­ თვი­სე­ბე­ბი­იმ­დე­ნად­მა­ღა­ლია,­რომ­სა­ზო­გა­დო­ებ­ის­
ბი­ ზო­გა­დი­ და­ ზე­და­პი­რუ­ლია.­ ის­ინი­ აფ­ას­ებ­ენ­ სა­ სა­შუ­ალო­და­მა­ღალ­შე­მო­სავ­ლი­ანი­ნა­წი­ლი­თა­ნახ­
ხელ­მწი­ფოს­ და­ დო­ნო­რი­ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­ის­ მხარ­ მაა­მას­ში­შე­და­რე­ბით­ძვი­რი­გა­და­იხ­ად­ოს.­ამ­ას­თან,­
და­ჭე­რას,­ მაგ­რამ­ აღ­ნიშ­ნა­ვენ,­ რომ­ ეს­ არ­ არ­ის­ ში­და­ ბა­ზარ­ზე­ არ­სე­ბუ­ლი­ მა­ღა­ლი­ ფა­სი­ ამ­ცი­რებს­
საკ­მა­რი­სი­დარ­გის­სწრა­ფი­გან­ვი­თა­რე­ბი­სათ­ვის; მწარ­მო­ებ­ელ­თა­ მო­ტი­ვა­ცი­ას­ –­ იზ­რუ­ნონ­ ევ­რო­პის­
ბა­ზარ­ზე­გას­ვლა­ზე;
•­ მწვა­ნი­ლის­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ მწარ­მო­ებ­ლე­ბი­ გა­ნიც­
დი­ან­თა­ნა­მედ­რო­ვე­ტექ­ნი­კის­ნაკ­ლე­ბო­ბას,­რო­მე­ •­ ფუტ­კრის­ მოვ­ლი­სა­ და­ თაფ­ლის­ წარ­მო­ებ­ის­ პრო­
ლიც­გაზ­რდის­მა­თი­შრო­მის­ნა­ყო­ფი­ერ­ებ­ას; ცეს­ში­ქარ­თვე­ლი­ფერ­მე­რე­ბი­იყ­ენ­ებ­ენ­უაღ­რე­სად­
მოძ­ვე­ლე­ბულ­ტექ­ნი­კას­და­ტექ­ნო­ლო­გი­ას,­რის­გა­
•­ კვლე­ვამ­ აჩ­ვე­ნა,­ რომ­ ევ­რო­კავ­ში­რის­ ში­და­ ბა­ მოც­და­ბა­ლია­შრო­მის­ნა­ყო­ფი­ერ­ება.­მა­გა­ლი­თად,­
ზარ­ზე­ მწვა­ნი­ლის­ დის­ტრი­ბუ­ცი­ას,­ რო­გორც­ წე­სი,­ ერთ­ერ­თი­ გა­მო­კითხუ­ლი­ მე­ფუტ­კრის­ ინ­ფორ­
მსხვი­ლი­ ევ­რო­პუ­ლი­ კომ­პა­ნი­ები­ ახ­ორ­ცი­ელ­ებ­ენ,­ მა­ცი­ით,­ თუ­ სა­ქარ­თვე­ლო­ში­ 1­ მე­ფუტ­კრეს­ 1­ დამ­
ქარ­თვე­ლი­ მწარ­მო­ებ­ლე­ბი­ კი­ მოკ­ლე­ბუ­ლი­ არი­ან­ ხმა­რეს­თან­ ერ­თად­ შე­უძ­ლია­ მაქ­სი­მუმ­ 200­ ოჯ­ახს­
მათ­თან­ კო­მუ­ნი­კა­ცი­ის­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბას.­ ვი­ნა­იდ­ მოუაროს,­ ჩე­ხეთ­ში­ იგ­ივე­ მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლი­ 600­დან­
ან,­ევ­რო­პე­ლი­იმ­პორ­ტი­ორ­ებ­ის­ათ­ვის­კრი­ტი­კუ­ლი­ 800­მდე­ოჯ­ახს­შე­ად­გენს.­ამ­ის­მი­ზე­ზი­კი­წარ­მო­ებ­
მნიშ­ვნე­ლო­ბის­არ­ის­დი­დი­რა­ოდ­ენ­ობ­ით,­ერ­თგვა­ ის­პრო­ცე­სე­ბის­მე­ქა­ნი­ზა­ცი­ის­დო­ნე­ებს­შო­რის­უაღ­
რო­ვა­ნი,­მა­ღალ­ხა­რის­ხი­ანი­პრო­დუქ­ცი­ის­მი­წო­დე­ რე­სად­დი­დი­გან­სხვა­ვე­ბაა;

72
•­ შე­და­რე­ბით­ მსხვილ­ მე­ფუტ­კრე­თა­ დი­დი­ ნა­წი­ლი­ ტი­კი­სა­სოფ­ლო­სა­მე­ურ­ნეო­წარ­მო­ებ­ის­სა­ნი­მუ­შო­პრაქ­
ფლობს­ ინ­ფორ­მა­ცი­ას­ „ევ­რო­კავ­შირ­თან­ ღრმა­ და­ ტი­კის­ გლო­ბა­ლუ­რი­ სტან­დარ­ტის­ (GLOBAL­ GAP)­ ქო­ნაა,­
ყოვ­ლის­მომ­ცვე­ლი­თა­ვი­სუ­ფა­ლი­სა­ვაჭ­რო­სივ­რცის­ რომ­ლის­ მი­ღე­ბა­ში­ ფერ­მერ­თათ­ვის­ ხელ­შეწყო­ბა­ მას­ტი­
შე­სა­ხებ­შე­თან­ხმე­ბით“­მი­ღე­ბუ­ლი­შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ მუ­ლი­რე­ბე­ლი­ეფ­ექ­ტის­მიმ­ცე­მი­შე­იძ­ლე­ბა­იყ­ოს­მათ­თვის.
ბის­შე­სა­ხებ,­ას­ევე­იცი­ან,­თუ­რა­ტექ­ნი­კურ­რეგ­ლა­
მენ­ტს­ უნ­და­ შე­ეს­აბ­ამ­ებ­ოდ­ეს­ თაფ­ლის­ წარ­მო­ებ­ის­ მწვა­ნი­ლის­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ მწარ­მო­ებ­ლე­ბი­სათ­ვის­ გა­სა­
პრო­ცე­სი,­ თუმ­ცა,­ ამ­ავ­დრო­ულ­ად,­ რე­ალ­ის­ტუ­რად­ ღე­ბის­ ბაზ­რე­ბის­ მო­ძი­ებ­ის­ პირ­ველ­ ეტ­აპ­ზე,­ მნიშ­ვნე­ლო­
აფ­ას­ებ­ენ­ სა­კუ­თარ­ და­ მთლი­ან­ად­ დარ­გის­ ამ­ჟა­ ვა­ნი­იქ­ნე­ბა­სა­ხელ­მწი­ფოს­მხარ­და­ჭე­რა­ას­ევე­ლო­ჯის­ტი­
მინ­დელ­პო­ტენ­ცი­ალს­და­სა­მო­მავ­ლო­პერ­სპექ­ტი­ კუ­რი­სის­ტე­მე­ბის­აწყო­ბა­ში.
ვას­ევ­რო­პულ­ბა­ზარ­თან­მი­მარ­თე­ბა­ში.
­
თაფ­ლის­წარ­მო­ება­რე­ალ­იზ­აცია
დასკვნები და რეკომენდაციები
ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლის­ ევ­რო­პულ­ ბა­ზარ­ზე­ დამ­კვიდ­რე­
მწვა­ნი­ლის­წარ­მო­ება­რე­ალ­იზ­აცია ბი­სათ­ვის­ აუც­ილ­ებ­ელია­ მი­სი­ წარ­მო­ებ­ის­ მო­ცუ­ლო­ბის­
მკვეთ­რი­ გაზ­რდა­ და­ მა­ღა­ლი­ ხა­რის­ხის­ ერ­თგვა­რო­ვა­ნი­
ჩა­ტა­რე­ბულ­მა­ კვლე­ვამ­ აჩ­ვე­ნა,­ რომ­ ქარ­თუ­ლი­ მწვა­ნი­ პრო­დუქ­ცი­ის­სტა­ბი­ლუ­რი­წა­არ­მო­ება.­თუმ­ცა,­იმ­ის­გა­მო,­
ლის­ ევ­რო­პულ­ ბა­ზარ­ზე­ შეს­ვლა­დამ­კვიდ­რე­ბი­სათ­ვის­ რომ­ევ­რო­პის­ბა­ზარ­ზე­თაფ­ლის­ფა­სი­გა­ცი­ლე­ბით­და­ბა­
აუც­ილ­ებ­ელია­ წარ­მო­ებ­ის­ მო­ცუ­ლო­ბის­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ ლია,­ ვიდ­რე­ ქარ­თუ­ლი­ თაფ­ლის­ ფა­სი­ ად­გი­ლობ­რივ­ ბა­
გაზ­რდა­და­მა­ღალ­ხა­რის­ხი­ანი­ერ­თგვა­რო­ვა­ნი­პრო­დუქ­ ზარ­ზე,­მწარ­მო­ებ­ლებ­ში­არ­შე­იმ­ჩნე­ვა­ევ­რო­პულ­ბა­ზარ­ზე­
ცი­ის­ სტა­ბი­ლუ­რი­ წარ­მო­ება.­ ას­ევე­ ზრუნ­ვა­ გა­სა­ღე­ბის­ შეს­ვლით­რე­ალ­ური­და­ინ­ტე­რე­სე­ბა;
კონ­კრე­ტუ­ლი­ბაზ­რე­ბის­და­ად­გი­ლობ­რი­ვი­პარ­ტნი­ორ­ებ­
ის­მო­ძი­ებ­აზე. პრო­დუქ­ცი­ის­ მა­ღა­ლი­ ხა­რის­ხის­ უზ­რუნ­ველ­ყო­ფის­ ერთ­
ერ­თი­ მთა­ვა­რი­ გან­მა­პი­რო­ბე­ბე­ლი­ არ­ის­ ხა­რის­ხი­ანი­ მე­
წარ­მო­ებ­ის­ზრდა­შე­საძ­ლე­ბე­ლია­ინ­ტენ­სი­ური­და­ექ­სტენ­ დი­კა­მენ­ტე­ბის­გა­მო­ყე­ნე­ბა,­რომ­ლის­ბა­ზა­რიც,­ფაქ­ტობ­რი­
სი­ური­ფაქ­ტო­რე­ბის­გა­მო­ყე­ნე­ბით.­კერ­ძოდ,­ექ­სპერ­ტუ­ლი­ ვად,­არ­კონ­ტროლ­დე­ბა­სა­ხელ­მწი­ფო­უწყე­ბე­ბის­მი­ერ­და­
შე­ფა­სე­ბით,­არ­სე­ბულ­მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ში,­თა­ნა­მედ­რო­ვე­ტექ­ ვე­რა­ვინ­საზღვრავს­შე­ძე­ნი­ლი­მე­დი­კა­მენ­ტე­ბის­ხა­რის­ხს;
ნი­კი­სა­ და­ ტექ­ნო­ლო­გი­ებ­ის­ გა­მო­ყე­ნე­ბით,­ და­ახ­ლო­ებ­ით­
50%­ით­ არ­ის­ შე­საძ­ლე­ბე­ლი­ წარ­მო­ებ­ის­ მო­ცუ­ლო­ბის­ მე­ფუტ­კრე­ობა­ ერთ­ერ­თი­ იმ­ დარ­გთა­გა­ნია­ იმ­ერ­ეთ­ის­
გაზ­რდა.­გარ­და­ამ­ისა,­რე­გი­ონ­ში­არ­ის­მწვა­ნი­ლის­მო­საყ­ რე­გი­ონ­ში,­რო­მელ­შიც,­სხვა­დარ­გებ­თან­შე­და­რე­ბით,­კო­
ვა­ნად­ ვარ­გი­სი­ და­უმ­უშ­ავ­ებ­ელი­ მი­წე­ბის­ საკ­მა­ოდ­ დი­დი­ ოპ­ერ­ირ­ება­ყვე­ლა­ზე­უკ­ეთ,­თუმ­ცა,­მა­ინც­არ­ას­აკ­მა­რი­სად­
ფარ­თო­ბე­ბი,­რო­მელ­თა­ათ­ვი­სე­ბა­ას­ევე­არ­ის­წარ­მო­ებ­ის­ არ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი,­ ერ­თგვა­რო­ვა­ნი­ პრო­დუქ­ცი­ის­ მი­
მო­ცუ­ლო­ბის­ზრდის­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­რე­სურ­სი.­თუმ­ცა,­მა­ ღე­ბა­კი­ამ­ის­გა­რე­შე­ვერ­მო­ხერ­ხდე­ბა.
თი­ათ­ვი­სე­ბა­ას­ევე­მო­ითხოვს­დარ­გში­მე­ქა­ნი­ზა­ცი­ის­დო­
ნის­მკვეთრ­გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბას. ვი­ნა­იდ­ან­ქარ­თუ­ლი­თაფ­ლის­ფა­სი­აღ­ემ­ატ­ება­ევ­რო­პულ­
ბა­ზარ­ზე­ არ­სე­ბუ­ლი­ ან­ალ­ოგი­ური­ პრო­დუქ­ცი­ის­ ფა­სებს,­
პრო­დუქ­ცი­ის­ ერ­თგვა­როვ­ნე­ბის­ და­ წარ­მო­ებ­ის­ სტა­ბი­ აუც­ილ­ებ­ელია­ სწო­რი­ პო­ზი­ცი­ონ­ირ­ება­ ბა­ზარ­ზე,­ რა­თა­
ლუ­რო­ბის­მიღ­წე­ვა­შე­საძ­ლე­ბე­ლია­მცი­რე­მე­ურ­ნე­ობ­ათა­ მომ­ხმა­რებ­ლებ­მა­მი­იღ­ონ­ქარ­თუ­ლი,­ძვი­რადღი­რე­ბუ­ლი,­
შო­რის­ კო­ოპ­ერ­ირ­ებ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბით,­ და/ან­ მას­შტა­ბუ­ მაგ­რამ­მა­ღალ­ხა­რის­ხი­ანი­თაფ­ლი.
რი­ ინ­ვეს­ტი­ცი­ებ­ის­ გან­ხორ­ცი­ელ­ებ­ის­ შე­დე­გად,­ მსხვი­ლი­
ფერ­მე­რუ­ლი­მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ის­შექ­მნით. დარ­გში­წარ­მო­ებ­ის­მო­ცუ­ლო­ბის­გაზ­რდა­შე­საძ­ლე­ბე­ლია­
მიღ­წე­ული­ იქ­ნას­ ძი­რი­თა­დად­ თა­ნა­მედ­რო­ვე­ ტექ­ნი­კი­სა­
ხა­რის­ხი­ანი­პრო­დუქ­ცი­ის­წარ­მო­ებ­ის­უმ­თავ­რე­სი­გა­რან­ და­ტექ­ნო­ლო­გი­ის­გა­მო­ყე­ნე­ბით.

73
III იმერეთის მუზეუმების ტურისტული
პოტენციალის კვლევა
ივ­ლი­ტა­გო­გუა,
გა­ნათ­ლე­ბა­და­სამ­ყა­რო

შესავალი ცენ­ტრის­წარ­მო­მად­გე­ნე­ლი,­ქუ­თა­ის­ის­მე­რი­ის­კულ­ტუ­რის­
ააიპ­­ის­ ხელ­მძღვა­ნე­ლი,­ აგ­რეთ­ვე­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ ად­მი­ნის­
იმ­ერ­ეთ­ის­ რე­გი­ონ­ში­ უკ­ან­ას­კნელ­ პე­რი­ოდ­ში­ საგ­რძნობ­ ტრა­ცი­ის­ წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი,­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ სა­აგ­ენ­ტო­ები,­
ლად­ გა­იზ­არ­და­ ტუ­რის­ტე­ბის­ რა­ოდ­ენ­ობა.­ ტუ­რის­ტე­ბის­ ტუ­რის­ტე­ბი.­ გა­მო­კითხვის­ სა­მიზ­ნე­ იყო­ შემ­დე­გი­ მუ­ზე­უმ­
ინ­ტე­რესს­ძი­რი­თა­დად­რე­გი­ონ­ში­არ­სე­ბუ­ლი­სხვა­დას­ხვა­ ები:­ქუ­თა­ის­ის­ის­ტო­რი­ულ­ეთ­ნოგ­რა­ფი­ული­მუ­ზე­უმი,­ნი­
ღირ­სშე­სა­ნიშ­ნა­ობ­ებ­ის­დათ­ვა­ლი­ერ­ება­წარ­მო­ად­გენს.­ კო­ ბერ­ძე­ნიშ­ვი­ლის­ სა­ხე­ლო­ბის­ ქუ­თა­ის­ის­ სა­ხელ­მწი­ფო­
ის­ტო­რი­ული­ მუ­ზე­უმი,­ და­ვით­ კა­კა­ბა­ძის­ სა­ხე­ლო­ბის­ ქუ­
მა­გა­ლი­თად,­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ სტა­ტის­ტი­კის­ ერ­ოვ­ნუ­ლი­ თა­ის­ის­სახ­ვი­თი­ხე­ლოვ­ნე­ბის­გა­ლე­რეა,­ქუ­თა­ის­ის­სპორ­
სამ­სა­ხუ­რის­ ინ­ფორ­მა­ცი­ით,­ გა­სულ­ წელს­ სა­ქარ­თვე­ ტის­მუ­ზე­უმი,­ქუ­თა­ის­ის­საბ­რძო­ლო­დი­დე­ბის­ერ­ოვ­ნუ­ლი­
ლოს­და­ცუ­ლი­ტე­რი­ტო­რი­ებ­იდ­ან­ყვე­ლა­ზე­მე­ტი­უცხო­ელი­ მუ­ზე­უმი,­ ნი­კო­ ნი­კო­ლა­ძის­ სახლ­მუ­ზე­უმი­ (სამ­ტრე­დი­ის­
პრო­მე­თეს­ მღვი­მეს­ ეს­ტუმ­რა.­ მათ­მა­ რა­ოდ­ენ­ობ­ამ­ წლი­ რაიონი,­ სოფ.­ დი­დი­ ჯი­ხა­იში),­ გი­ორ­გი­ ახ­ვლე­დი­ან­ის­ სა­
ურ­ად­101­290­შე­ად­გი­ნა,­რაც,­2016­წელ­თან­შე­და­რე­ბით,­25­ ხე­ლო­ბის­წყალ­ტუ­ბოს­მხა­რეთ­მცოდ­ნე­ობ­ის­მუ­ზე­უმი,­ხო­
000­ვი­ზი­ტო­რით­გაზ­რდი­ლი­მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლია. ნის­ის­ტო­რი­ული­მუ­ზე­უმი.­

რაც­შე­ეხ­ება­მუ­ზე­უმ­ებს,­სა­ქარ­თვე­ლო­ში­სულ­241­მუ­ზე­უმი­
და­ მუ­ზე­უმ­ნაკ­რძა­ლია.­ მათ­ შო­რის­ იმ­ერ­ეთ­ის­ რე­გი­ონ­ში­
–­35.­იმ­ერ­ეთ­ში­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­რა­ოდ­ენ­ობა,­თბი­ლი­სის­გარ­
კვლევის შედეგები
და,­სხვა­ყვე­ლა­რე­გი­ონ­ის­მაჩ­ვე­ნე­ბელს­აღ­ემ­ატ­ება.­თუმ­
ქუ­თა­ის­ის­ტუ­რიზ­მის­ცენ­ტრის­ინ­ფორ­მა­ცი­ით,­ტუ­რის­ტე­ბის­
ცა,­მნახ­ვე­ლე­ბის­მაჩ­ვე­ნებ­ლით­(94,6­ათ­ასი­ვი­ზი­ტო­რი­2017­
წელს)­ მნიშ­ვნე­ლოვ­ნად­ ჩა­მო­უვ­არ­დე­ბა­ თბი­ლის­სა­ და­ 4­ რა­ოდ­ენ­ობა­ იმ­ერ­ეთ­ში,­ წი­ნა­ წელ­თან­ შე­და­რე­ბით­ 41%­
რე­გი­ონს­(კა­ხე­თი,­ში­და­ქარ­თლი,­აჭ­არა,­სამ­ცხე­ჯა­ვა­ხე­თი). ით­გა­იზ­არ­და.­ამ­ას­ემ­ატ­ება­ად­გი­ლობ­რივ­ტუ­რიზ­მის­ცენ­
ტრში­მი­მარ­თვის­გა­რე­შე­შე­სულ­ტუ­რის­ტთა­რა­ოდ­ენ­ობა,­
ეს­სტა­ტის­ტი­კა­მოწ­მობს,­რომ­იმ­ერ­ეთ­ში­არ­არ­ის­ათ­ვი­სე­ რაც­ ზრდის­ სტა­ტის­ტი­კურ­ მაჩ­ვე­ნე­ბელს,­ და­ახ­ლო­ებ­ით,­
ბუ­ლი­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­რე­სურ­სი­და­ამ­მხრივ­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ 60%­მდე.­
პო­ტენ­ცი­ალი­არ­სე­ბობს.­ ინ­ტერ­ვიუების­მსვლე­ლო­ბი­სას,­მუ­ზე­უმ­ის­ად­მი­ნის­ტრა­ცი­
ისა­ და­ ას­ევე­ იმ­ სტუმ­რე­ბის­ მხრი­დან,­ რომ­ლე­ბიც­ იმ­ყო­
ფე­ბოდ­ნენ­მუ­ზე­უმ­ში­ჩვე­ნი­ვი­ზი­ტი­სას,­გა­მო­იკ­ვე­თა­­რი­გი­
სა­კითხე­ბი­–­და­დე­ბი­თი­და­უარ­ყო­ფი­თი­მხა­რე­ები.­
მიზნები და ამოცანები
და­დე­ბი­თი­ მხა­რე­ებია:­ მუ­ზე­უმ­ებ­ში­ და­ცუ­ლი­ ექ­სპო­ნა­ტე­
კვლე­ვის­ მი­ზა­ნია­ იმ­ერ­ეთ­ის­ რე­გი­ონ­ში­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ ტუ­
ბის­რა­ოდ­ენ­ობა­(ბრინ­ჯა­ოსა­და­ან­ტი­კუ­რი­ხა­ნის­უამ­რა­
რის­ტუ­ლი­პო­ტენ­ცი­ალ­ის­შეს­წავ­ლა,­ამ­პო­ტენ­ცი­ალ­ის­გან­ ვი­ნი­მუ­ში,­ნუ­მიზ­მა­ტუ­რი­კო­ლექ­ცია,­ჭე­დუ­რი­ხე­ლოვ­ნე­ბის­
ვი­თა­რე­ბის­გზა­ზე­არ­სე­ბუ­ლი­პრობ­ლე­მე­ბი­სა­და­ძლი­ერი­ ნი­მუ­შე­ბი,­ხელ­ნა­წერ­თა­ფონ­დე­ბი,­გა­მო­ჩე­ნილ­მოღ­ვა­წე­
მხა­რე­ებ­ის­ იდ­ენ­ტი­ფი­ცი­რე­ბა.­ ამ­ის­თვის­ კვლე­ვის­ ფარ­ თა­მე­მო­რი­ალ­ური­ნივ­თე­ბი,­მდი­და­რი­ბიბ­ლი­ოთ­ეკა).
გლებ­ში­შეს­წავ­ლი­ლია­იმ­ერ­ეთ­ის­რე­გი­ონ­ში­მდე­ბა­რე­მუ­ სუს­ტი­მხა­რე­ები:­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ვი­ზუ­ალური­მხა­რე­–­ჩაბ­ნე­
ზე­უმ­ებ­ის­რო­ლი­კულ­ტუ­რუ­ლი­ტუ­რიზ­მის­გან­ვი­თა­რე­ბა­ში,­ ლე­ბუ­ლი­ ოთ­ახ­ები,­ უინ­ტე­რე­სო­ ექ­სტე­რი­ერი­ინ­ტე­რი­ერი­
მათ­და­მი­ სტუმ­რე­ბის­ მი­მარ­თვი­ან­ობა­ და­ სა­ზო­გა­დო­ებ­ის­
და­ ა.შ.­ აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ პრობ­ლე­მა­ და­ფიქ­სირ­და,­ რო­გორც­
ინ­ფორ­მი­რე­ბუ­ლო­ბა.­­­ ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ის,­ ას­ევე­ სტუმ­რე­ბის­ მხრი­დან.­ ას­ევე­ ორ­
ივე­მხრი­დან­და­ფიქ­სირ­და­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­სა­შუ­ალ­ებ­ებ­ის­
არ­არ­სე­ბო­ბა­–­ბეჭ­დუ­რი­ბუკ­ლე­ტე­ბის­არ­ქო­ნა;­სა­მუ­ზე­უმო­
მეთოდოლოგია კულ­ტუ­რის­ნაკ­ლე­ბო­ბა­ქვე­ყა­ნა­ში,­ახ­ალ­გაზ­რდე­ბის­და­ბა­
ლი­ ინ­ტე­რე­სი;­ ზო­გა­დად,­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ შე­სა­ხებ­ ინ­ფორ­მა­
კვლე­ვის­ დროს­ გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი­ იყო­ თან­დარ­თუ­ლი­ ცი­ის­ნაკ­ლე­ბო­ბა.
კითხვა­რე­ბის­ გა­მო­ყე­ნე­ბით,­ პი­რის­პირ­ ინ­ტერ­ვიუების­
მე­თო­დი.­ ას­ევე­ და­მუ­შავ­და­ სტა­ტის­ტი­კუ­რი­ მო­ნა­ცე­მე­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ ად­გი­ლობ­რივ­ და­ უცხო­ელ­ სტუმ­რებ­თან­ ინ­
ბი.­კვლე­ვის­რეს­პონ­დენ­ტე­ბი­არი­ან­ქუ­თა­ის­ის­ტუ­რიზ­მის­ ტერ­ვიუების­შე­დე­გად­გა­მო­იკ­ვე­თა­შემ­დე­გი­დას­კვნე­ბი:

74
•­ ტუ­რის­ტთა­სა­ერ­თო­მო­ნა­ცე­მე­ბი­დან­გა­მომ­დი­ნა­რე,­ ელი­ ტუ­რის­ტე­ბი­ ინ­დი­ვი­დუ­ალ­ურ­ად­ სტუმ­რო­ბენ­
ტუ­რის­ტთა­მხო­ლოდ­მცი­რე­ნა­წი­ლი­სტუმ­რობს­მუ­ მუ­ზე­უმ­ებს,­ ზოგ­ჯერ­ შემ­თხვე­ვით­ ჩა­ივ­ლი­ან,­ აბ­რას­
ზე­უმ­ებს;­ და­ინ­ახ­ავ­ენ­და­და­ინ­ტე­რეს­დე­ბი­ან;

•­ ინ­ფორ­მა­ცი­ას­ არ­სე­ბუ­ლი­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ შე­სა­ხებ­ •­ ქარ­თვე­ლი­სტუმ­რე­ბი­ძი­რი­თა­დად­პი­რა­დი­ნაც­ნო­
სტუმ­რე­ბი­იღ­ებ­ენ­ძი­რი­თა­დად­პი­რა­დი­კონ­ტაქ­ტე­ ბო­ბი­თა­ და­ პი­რა­დი­ კონ­ტაქ­ტე­ბით­ არი­ან­ მიწ­ვე­
ბით,­იშ­ვი­ათ­ად­–­ბრო­შუ­რე­ბით;­ ულ­ები­ მუ­ზე­უმ­ში­ სხვა­დას­ხვა­ ღო­ნის­ძი­ებ­ებ­ზე,­ მათ­
შო­რის­ სკო­ლის­ მოს­წავ­ლე­ები,­ რო­მელ­თა­ და­ინ­
•­ გა­რე­მოს­ შე­ფა­სე­ბი­სას­ აღ­ნიშ­ნა­ვენ­ კმა­ყო­ფი­ლე­ ტე­რე­სე­ბის­დო­ნეც­საკ­მა­ოდ­და­ბა­ლია.­მი­უხ­ედ­ავ­ად­
ბას­ (თუმ­ცა,­ ერთ­ შემ­თხვე­ვა­ში­ ქუ­თა­ის­ში.­ და­ვით­ იმ­ისა,­რომ­მუ­ზე­უმ­ები­სკო­ლებს,­პე­და­გო­გებს­სთა­
კა­კა­ბა­ძის­ სა­ხე­ლო­ბის­ ქუ­თა­ის­ის­ სახ­ვი­თი­ ხე­ლოვ­ ვა­ზო­ბენ­სხვა­დას­ხვა­აქ­ტი­ვო­ბე­ბის­გან­ხორ­ცი­ლე­ბას­
ნე­ბის­გა­ლე­რე­ის­მი­მართ­ვი­ზი­ტო­რის­მხრი­დან­და­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ბა­ზა­ზე,­თუნ­დაც­ღია­გაკ­ვე­თი­ლე­ბის­ჩა­
ფიქ­სირ­და­წუ­ხი­ლი­იმ­ის­გა­მო,­რომ­არ­დახ­ვდა­ის­ ტა­რე­ბას­ის­ტო­რი­ის,­სა­მო­ქა­ლა­ქო­გა­ნათ­ლე­ბის­და­
გა­რე­მო,­ რი­სი­ მო­ლო­დი­ნიც­ ჰქონ­და,­ მი­უხ­ედ­ავ­ად­ ა.შ.­თე­მა­ტი­კა­ზე,­მათ­გან­და­ინ­ტე­რე­სე­ბა­ძა­ლი­ან­და­
იმ­ისა,­რომ­სა­მუ­ზე­უმო­ფონ­დი­მდი­და­რია,­გა­რე­მო­ ბა­ლია.­ არ­ის­ შემ­თხვე­ვე­ბი,­ ძი­რი­თა­დად­ რე­გი­ონ­ში­
არ­უწყობს­ხელს,­ყო­ვე­ლი­ვე­შე­სა­ბა­მი­სად­წარ­მო­ (წყალ­ტუ­ბო­ში,­ხონ­ში),­სა­დაც­ამ­კუთხით­აქ­ტი­ვო­ბა­
ჩინ­დეს­სტუმ­რე­ბის­წი­ნა­შე);­ მა­ღა­ლია.­ძი­რი­თა­დად­მუ­ზე­უმ­ებს­სკო­ლის­მოს­წავ­
ლე­ები­ და­ სა­მეც­ნი­ერო­ წრის­ წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი­
•­ სტუმ­რე­ბი­ აღ­ნიშ­ნა­ვენ,­ რომ­ ის­ტო­რი­ული­ ექ­სპო­ კონ­კრე­ტუ­ლი­ და­ვა­ლე­ბის­ ან­ სა­მუ­შა­ოს­ შე­სას­რუ­
ნა­ტე­ბი,­ თა­ვი­სი­ მდი­და­რი­ ის­ტო­რი­ით­ წა­რუშ­ლელ­ ლებ­ლად­სტუმ­რო­ბენ;­
კვალს­ ტო­ვებს­ მათ­ზე­ და­ ას­ევე­ აღ­ნიშ­ნა­ვენ­ მუ­ზე­
უმ­ის­თა­ნამ­შრომ­ლე­ბის­კე­თილ­გან­წყო­ბას­და­პრო­ •­ პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ის­ათ­ვის­ მუ­ზე­უმ­ები­ გა­მო­იყ­ენ­ებ­ენ­
ფე­სი­ონ­ალ­იზ­მს.­ სო­ცი­ალ­ურ­ქსე­ლებს,­პი­რად­კონ­ტაქ­ტებს,­ბრო­შუ­
რებს;­
•­ სტუმ­რე­ბის­თვის­ სა­სურ­ვე­ლია,­ რომ­ ინ­ფორ­მა­ცია­
იყ­ოს­ სრულ­ყო­ფი­ლად­ მი­წო­დე­ბუ­ლი­ ამა­ თუ­ იმ­ •­ შეხ­ვედ­რე­ბი­სას­ გა­მო­იკ­ვე­თა,­ რომ­ ნა­წი­ლი­ მუ­
მუ­ზე­უმ­ის­ არ­სე­ბო­ბის,­ მდე­ბა­რე­ობ­ის,­ ის­ტო­რი­ული­ ზე­უმ­ებ­ისა­ არ­ის­ კულ­ტუ­რის­ სა­მი­ნის­ტროს­ დაქ­
მნიშ­ვნე­ლო­ბის­შე­სა­ხებ,­რა­თა­ჰქონ­დეთ­არ­ჩე­ვა­ნი.­ ვემ­დე­ბა­რე­ბა­ში,­ ხო­ლო­ ნა­წი­ლი­ –­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­
ამ­ას­თა­ნა­ვე,­აღ­ნიშ­ნა­ვენ,­რომ­კარ­გი­იქ­ნე­ბა,­თუ­მუ­ თვით­თმარ­თვე­ლო­ბის­ბა­ლან­სზე.­აშ­კა­რად­თვალ­
ზე­უმ­ებ­ის­ირ­გვლივ­მო­წეს­რი­გე­ბუ­ლი­იქ­ნე­ბა­და­სას­ ში­სა­ცე­მია­ის­ფაქ­ტი,­რომ­კულ­ტუ­რის­სა­მი­ნის­ტროს­
ვე­ნე­ბე­ლი­ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რა­–­კა­ფე,­ღია­ტე­რა­სა. დაქ­ვემ­დე­ბა­რე­ბა­ში­ მყო­ფი­ მუ­ზე­უმ­ები­ უკ­ეთ­ეს­ გა­
რე­მოს­ სთა­ვა­ზობს­ დამ­თვა­ლი­ერ­ებ­ელს,­ ვიდ­რე­
მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ას­თან­ შეხ­ვედ­რე­ბის­ შე­დე­გად­ სხვე­ბი;­
მი­ღე­ბუ­ლი­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ან­ალ­იზ­ით­გა­მო­იკ­ვე­თა­შემ­დე­
გი­დას­კვნე­ბი:­ •­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ ხელ­მძღვა­ნე­ლო­ბა­ ძი­რი­თა­დად­ წარ­
სუ­ლი­და­სა­კუ­თა­რი­გა­მოც­დი­ლე­ბით­გეგ­მავს­სხვა­
•­ უმ­რავ­ლე­სო­ბის­ აზ­რით,­ მა­თი­ მუ­ზე­უმი­ აკ­მა­ყო­ფი­ დას­ხვა­ღო­ნის­ძი­ებ­ებს.­
ლებს­ სტუმ­რე­ბის­ ინ­ტე­რესს,­ ზოგ­ჯერ­ აჭ­არ­ბებს­ კი­
დეც­ მო­ლო­დინს­ და­ ამ­ას­ პირ­და­პირ­ აფ­იქ­სი­რე­ბენ­ თვით­მმარ­თვე­ლო­ბის­ წარ­მო­მად­გენ­ლებ­თან­ შეხ­ვედ­რე­
სტუმ­რე­ბი.­მუ­ზე­უმ­ებ­ში­და­ცუ­ლი­ექ­სპო­ნა­ტე­ბის­რა­ ბის­შე­დე­გად­მი­ღე­ბუ­ლია­შემ­დე­გი­ინ­ფორ­მა­ცია:
ოდ­ენ­ობა­ და­მაკ­მა­ყო­ფი­ლე­ბე­ლია­ ვი­ზი­ტო­რე­ბი­
სათ­ვის­ (ბრინ­ჯა­ოსა­ და­ ან­ტი­კუ­რი­ ხა­ნის­ უამ­რა­ვი­ •­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ თვით­მმარ­თვე­ლო­ბის­ კულ­ტუ­რის­
ნი­მუ­ში,­ნუ­მიზ­მა­ტუ­რი­კო­ლექ­ცია,­ჭე­დუ­რი­ხე­ლოვ­ სამ­სა­ხუ­რი­მუ­ზე­უმ­ებს­ნა­წი­ლობ­რივ­ეხ­მა­რე­ბა­სხვა­
ნე­ბის­ ნი­მუ­შე­ბი,­ ხელ­ნა­წერ­თა­ ფონ­დე­ბი,­ გა­მო­ჩე­ დას­ხვა­ ში­ნა­არ­სის­ ღო­ნის­ძი­ებ­ებ­ის­ ჩა­ტა­რე­ბა­ში,­
ნილ­მოღ­ვა­წე­თა­მე­მო­რი­ალ­ური­ნივ­თე­ბი,­მდი­და­ რაც­ გა­მო­იხ­ატ­ება­ იმ­აში,­ რომ­ და­ფი­ნან­სე­ბას­ (მაგ.­
რი­ ბიბ­ლი­ოთ­ეკა).­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ თა­ვად­ მუ­ზე­უმ­ის­ ერ­თჯე­რა­დი­ 200­ ლა­რი­ანი­ ვა­უჩ­ერი)­ გა­მო­უყ­ოფს­
წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი­ნაკ­ლე­ბად­კრი­ტი­კუ­ლად­არი­ან­ თი­თოეულ­ მუ­ზე­უმს.­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ არ­ას­ამ­თავ­რო­ბო­
გან­წყო­ბი­ლი­ სა­კუ­თა­რი­ და­წე­სე­ბუ­ლე­ბე­ბის­ მი­მარ­ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­თან­ თა­ნამ­შრომ­ლო­ბი­სას­ ზოგ­ჯერ­
თდ­ და­ ხში­რად­ ვერ­ აც­ნო­ბი­ერ­ებ­ენ,­ რა­ შე­იძ­ლე­ბა­ თვით­მმარ­თვე­ლო­ბე­ბი­ გა­მო­დი­ან­ თა­ნა­დამ­ფი­ნან­
გა­კეთ­დეს­მის­გა­სა­უმ­ჯო­ბე­სებ­ლად; სებ­ლის­როლ­ში;­

•­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ებ­ის­ წარ­მო­მად­გენ­ლე­ •­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ თვით­მმარ­თვე­ლო­ბის­ კულ­ტუ­რის­
ბი­ აღ­ნიშ­ნა­ვენ,­ რომ­ ბო­ლო­ პე­რი­ოდ­ში­ გა­იზ­არ­და­ სამ­სა­ხუ­რი­ხელს­უწყო­ბენ­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­პო­პუ­ლა­რი­
სტუმ­რე­ბის­ მო­მარ­თვი­ან­ობა,­ მაგ­რამ,­ მი­უხ­ედ­ავ­ად­ ზა­ცი­ას,­მაგ­რამ­ყო­ვე­ლი­ვე­ეს,­შეზღუ­დუ­ლი­ფი­ნან­
ამ­ისა,­ რა­ოდ­ენ­ობა­ მთლი­ან­ობ­აში­ მცი­რეა.­ უცხო­ სუ­რი­შე­საძ­ლებ­ლო­ბი­დან­გა­მომ­დი­ნა­რე,­არ­ის­მწი­

75
რი.­ ყო­ველ­წლი­ურ­ად­ იმ­არ­თე­ბა­ „ღა­მე­ მუ­ზე­უმ­ში“,­ •­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ სა­ხელ­მწი­ფო­ში­
რა­მაც­ გარ­კვე­ული­ წვლი­ლი­ შე­იტ­ანა­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ არ­სე­ბობ­დეს­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ტუ­რის­ტუ­ლი­კუთხით­გან­
გან­ვი­თა­რე­ბა­ში­და­სა­ზო­გა­დო­ებ­ის­და­ინ­ტე­რე­სე­ბა­ ვი­თა­რე­ბის­ სტრა­ტე­გია,­ რომ­ლის­ შე­მუ­შა­ვე­ბა­შიც­
ში.­მცი­რე­რა­ოდ­ენ­ობ­ით­იბ­ეჭ­დე­ბა­სა­ინ­ფორ­მა­ციო­ ჩარ­თუ­ლი­იქ­ნე­ბა­ტუ­რიზ­მის­ერ­ოვ­ნულ­სამ­სა­ხუ­რი.­
ბუკ­ლე­ტე­ბი;­ ას­ევე­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ ეს­ სტრა­ტე­გია­ რე­გი­ონ­ულ­
ჭრილ­ში­იქ­ნას­გან­ხი­ლუ­ლი­და­გა­მოკ­ვე­თილ­იქ­ნას­
•­ ეც­ნო­ბი­ან­პო­პუ­ლა­რუ­ლი­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­გა­მოც­დი­ლე­ სა­ხელ­მწი­ფო­ებ­რი­ვი­და­ად­გი­ლობ­რი­ვი­დაქ­ვემ­დე­
ბას,­ მაგ­რამ,­ მცი­რე­ ბი­უჯ­ეტ­იდ­ან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ არ­ ბა­რე­ბის­ის­მუ­ზე­უმ­ები,­რო­მელ­თაც­აქ­ვთ­უცხო­ელი­
შე­უძ­ლი­ათ­ქმე­დი­თი­ნა­ბი­ჯე­ბი­გა­დად­გან­მუ­ზე­უმ­ებ­ ან­ქარ­თვე­ლი­ტუ­რის­ტის­მი­ზიდ­ვის­პო­ტენ­ცი­ალი;­
ის­პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ის­თვის;
•­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია,­ რომ­ ად­გი­ლობ­რივ­მა­ მუ­ნი­ცი­პა­
•­ ერთ­ერ­თი­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­პრობ­ლე­მა,­რო­მე­ლიც­ ლი­ტე­ტებ­მა­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ დაქ­ვემ­დე­ბა­რე­ბის­ მუ­
და­ის­ვა­თვით­მმარ­თვე­ლო­ბის­წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბის­ ზე­უმ­ებ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ სტრა­ტე­გი­ები­ შე­იმ­უშა­ონ,­
მი­ერ,­ იყო­ ფი­ნან­სე­ბის­ დე­ფი­ცი­ტი­ ამ­ მი­მარ­თუ­ლე­ რო­მელ­შიც­ წარ­მოდ­გე­ნი­ლი­ იქ­ნე­ბა­ ხედ­ვე­ბი,­ თუ­
ბით.­ რო­გორ­შე­იძ­ლე­ბა­მუ­ზე­უმ­ებ­ში­თვით­და­ფი­ნან­სე­ბის­
კომ­პო­ნენ­ტე­ბის­ ამ­ოქ­მე­დე­ბა.­ ამ­ის­თვის­ მნიშ­ვნე­
ტუ­რის­ტუ­ლი­ სა­აგ­ენ­ტო­ებ­ის­ წარ­მო­მად­გენ­ლებ­თან­ შეხ­ ლო­ვა­ნია­სა­ერ­თა­შო­რი­სო­გა­მოც­დი­ლე­ბის­შე­სა­ხებ­
ვედ­რი­სას­გა­მო­იკ­ვე­თა­შემ­დე­გი­სა­კი­თე­ბი:­ ცოდ­ნის­მი­წო­დე­ბა,­რო­გორც­ად­გი­ლობ­რი­ვი­თვით­
მმარ­თვე­ლო­ბე­ბის,­ისე­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­თა­ნამ­შრომ­ლე­
•­ ტუ­რის­ტე­ბის­ მხრი­დან­ მუ­ზე­უმ­ებ­ით­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბა­ ბის­თვის,­სხვა­დას­ხვა­ტრე­ნინ­გე­ბი­სა­თუ­სა­პი­ლო­ტე­
ნაკ­ლე­ბია,­შე­სა­ბა­მი­სად,­სა­აგ­ენ­ტო­ები­შე­სა­თა­ვა­ზე­ პრო­ექ­ტე­ბის­გან­ხორ­ცი­ელ­ებ­ის­გზით.­
ბელ­პა­კეტ­ში­არ­სვა­მენ­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­მო­ნა­ხუ­ლე­ბას;
•­ კვლე­ვი­სას­გა­მო­იკ­ვე­თა,­რომ­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ად­მი­ნის­
•­ არ­ის­ კონ­კრე­ტუ­ლი­ ჯგუ­ფე­ბი,­ სა­მეც­ნი­ერო­ წრის­ ტრა­ცი­ებს,­რო­გორც­წე­სი,­არ­აქ­ვთ­თვით­გან­ვი­თა­
წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი,­ რომ­ლე­ბიც­ ინ­ტე­რესს­ გა­მოთ­ რე­ბის­ ხედ­ვე­ბი­ –­ ტრე­ნინ­გე­ბი­ და­ გა­მოც­დი­ლე­ბის­
ქვა­მენ­ და,­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ მო­ითხო­ვენ,­ რომ­ მათ­ გა­ზი­არ­ება­ მათ­ ამ­ ხედ­ვე­ბის­ ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბა­ში­ და­
პროგ­რა­მა­ში­ გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლი­ იყ­ოს­ კონ­კრე­ ეხ­მა­რე­ბა.
ტუ­ლი­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­მო­ნა­ხუ­ლე­ბა.­
•­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­არ­სე­ბუ­ლი­რე­სურ­სის­შე­სა­ხებ­ინ­
•­ დიდ­ შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბას­ ახ­დენს­ სა­მუ­ზე­უმო­ ფონ­დე­ ფორ­მა­ცი­ული­ვა­კუ­უმ­ის­შევ­სე­ბა.
ბი,­მაგ­რამ­არ­ის­რი­გი­მუ­ზე­უმ­ები,­რომ­ლებ­ზეც­უკ­ვე­
ზე­მო­თაც­ ვი­სა­უბ­რეთ,­ სა­დაც­ ინ­ტე­რი­ერი­ უარ­ყო­ •­ ვფიქ­რობთ,­ სა­ინ­ტე­რე­სო­ იქ­ნე­ბა,­ ად­გი­ლობ­რივ­
ფით­ემ­ოცი­ას­იწ­ვევს;­ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბას­თან­ და­ ტუ­რიზ­მის­ სფე­როს­ წარ­
მო­მად­გენ­ლებ­თან­ ერ­თად,­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ ჩარ­თვა­
•­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ კომ­პა­ნი­ები­ მზა­ობ­ას­ გა­მოთ­ქვა­მენ,­ ერ­თობ­ლივ­სა­დის­კუ­სიო­ფო­რუ­მებ­ში,­სა­დაც­სხვა­
რომ­ უფ­რო­ აქ­ტი­ურ­ად­ გა­ნა­ხორ­ცი­ელ­ონ­ სა­რეკ­ დას­ხვა­ მხრი­დან­ იქ­ნე­ბა­ და­ნა­ხუ­ლი­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­
ლა­მო­ კამ­პა­ნია­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ შე­სა­ხებ­ ცნო­ბი­ერ­ებ­ის­ ტუ­რის­ტუ­ლი­ კუთხით­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ სტრა­ტე­გია.­
ამ­აღ­ლე­ბის­ კუთხით­ და­ ამ­ბო­ბენ,­ რომ­ აქ­ტი­ურ­ად­ ამ­ფო­რუ­მებ­ზე,­შე­საძ­ლოა,­და­იგ­ეგ­მოს­ტუ­რის­ტულ­
ით­ან­ამ­შრომ­ლებ­დნენ­ სხვა­დას­ხვა­ სა­გან­მა­ნათ­ მარ­შრუ­ტებ­ში­ახ­ალი­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ჩარ­თვის­პრო­ექ­
ლებ­ლო­ სტრუქ­ტუ­რებ­თან,­ არ­ას­ამ­თავ­რო­ბო­ ორ­ ტე­ბი.­
გა­ნი­ზა­ცი­ებ­თან,­სა­ხელ­მწი­ფო­და­წე­სე­ბუ­ლე­ბებ­თან,­
ტუ­რიზ­მის­ერ­ოვ­ნულ­ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ას­თან,­გი­დე­ბის­ •­ სა­ინ­ტე­რე­სო­ იქ­ნე­ბა­ სპე­ცი­ალ­ური­ პროგ­რა­მის­ შე­
ას­ოცი­აცი­ას­თან,­რა­თა­მოთხოვ­ნა­იყ­ოს­ოფ­იცი­ალ­ უშ­ავ­ება,­ რო­მე­ლიც­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბას­ მის­ცემს­ მუ­
ურ­ად­და­ფიქ­სი­რე­ბუ­ლი,­რომ,­რო­დე­საც­ტუ­რის­ტუ­ ზე­უმ­ებს­ პრო­ექ­ტის­ ფორ­მით­ წარ­მო­ად­გი­ნონ­ მცი­
ლი­პა­კე­ტის­შე­თა­ვა­ზე­ბა­ხდე­ბა,­მას­ჰქონ­დეს­არ­ჩე­ რე­ბი­უჯ­ეტი­ანი­ სტრა­ტე­გი­ული­ იდე­ები,­ რო­მელ­თა­
ვა­ნი,­მო­ინ­ახ­ულ­ოს­არ­სე­ბუ­ლი­მუ­ზე­უმ­ები. და­ფი­ნან­სე­ბაც,­რო­გორც­სა­პი­ლო­ტე­პროგ­რა­მე­ბის,­
მოხ­დე­ბა­ სა­ხელ­მწი­ფო­ და/ან­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ბი­
კვლე­ვამ­გვაჩ­ვე­ნა,­რომ­მუ­ზე­უმ­ებ­ში,­რომ­ლე­ბიც­კულ­ტუ­ უჯ­ეტ­იდ­ან.­ ეს­ შე­საძ­ლე­ბელს­ გახ­დის­ კონ­კრე­ტუ­ლი­
რის­ სა­მი­ნის­ტროს­ დაქ­ვემ­დე­ბა­რე­ბა­შია,­ ან­ თა­ნამ­შრომ­ მა­გა­ლი­თე­ბის­ სა­ფუძ­ველ­ზე­ გა­კეთ­დეს­ დას­კვნე­ბი,­
ლო­ბენ­ სხვა­დას­ხვა­ არ­ას­ამ­თავ­რო­ბო­ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­თან,­ თუ­ რა­ ნა­ბი­ჯე­ბის­ გა­დად­გმა­ შე­იძ­ლე­ბა­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­
მა­გა­ლი­თად,­ ხო­ნის­ და­ წყალ­ტუ­ბოს­ მუ­ზე­უმ­ები,­ გა­რე­მო­ მე­ტად­ჩა­სარ­თა­ვად­ტუ­რის­ტულ­მარ­შრუ­ტებ­ში.­
გა­ცი­ლე­ბით­ უკ­ეთ­ესია­ და­ შე­მო­თა­ვა­ზე­ბუ­ლი­ ექ­სპო­ზი­ცი­
ებ­ის­ხა­რის­ხიც­გა­ცი­ლე­ბით­მა­ღა­ლი.­თუმ­ცა,­ამ­მუ­ზე­უმ­ებ­
შიც­მთა­ვა­რი­პრობ­ლე­მა­და­მა­თი­წუ­ხი­ლი­არ­ის­ის,­რომ­
არ­არ­ის­და­ინ­ტე­რე­სე­ბა­სტუმ­რე­ბის­მხრი­დან.­

76
IV მუზეუმებში ვიზიტორთა მისვლის გამომწვევი
ფაქტორების კვლევა
და­ვით­ვა­სა­ძე,­მი­ხე­ილ­უშ­ვე­რი­ძე,
თემ­თა­სო­ცი­ალ­ურ­ეკ­ონ­ომ­იკ­ური­გან­ვი­თა­რე­ბის­ას­ოცი­აცია­,,იმ­ერ­ეთი“

მიზნები და ამოცანები
წი­ნამ­დე­ბა­რე­ კვლე­ვის­ მი­ზანს­ წარ­მო­ად­გენ­და,­ დაგ­ვედ­
გი­ნა:­რა­სტრა­ტე­გი­ული­მიდ­გო­მე­ბი­და­მიზ­ნე­ბი­გა­აჩ­ნი­ათ­
მუ­ზე­უმ­ებს­ტუ­რის­ტე­ბის­მო­სა­ზი­დად;­რო­გორ­თა­ნამ­შრომ­
ლო­ბენ­ ის­ინი­ ბიზ­ნეს­ სექ­ტორ­თან­ (მა­გა­ლი­ტად­ ტუ­რო­პე­
რა­ტო­რებ­თან);­ რა­ ინ­ტე­რე­სე­ბი­ და­ მო­ლო­დი­ნე­ბი­ აქ­ვთ­
ტუ­რის­ტებს­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­მი­მართ.

მეთოდოლოგია
კვლე­ვა­ ჩა­ტარ­და­ იმ­ერ­ეთ­ის­ რე­გი­ონ­ის­ 3­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ კითხვა­ზე­–­რა­ტომ­მო­ინ­ახ­ულ­ეთ­მუ­ზე­უმ­ები?­–­17­ტუ­რის­
ტეტ­ში:­ ქუ­თა­ის­ში,­ წყალ­ტუ­ბო­სა­ და­ ხონ­ში.­ წი­ნას­წარ­ ტი­ აფ­იქ­სი­რებს,­ რომ­ ეს­ იყო­ ტუ­რის­ ნა­წი­ლი,­ 3­ ტუ­რის­ტი­
შე­მუ­შა­ვე­ბუ­ლი­ კითხვა­რის­ მეშ­ვე­ობ­ით,­ თი­თოეული­ აფ­იქ­სი­რებს,­რომ­ინ­ტერ­ნე­ტით­შე­იტყვეს­მუ­ზე­უმ­ის­შე­სა­
მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­დან­გა­მო­იკ­ითხნენ­1­მუ­ზე­უმ­ის,­3­ტუ­რო­ ხებ­(ქუ­თა­ის­ის­მუ­ზე­უმი)­და­დააინტერესათ.
პე­რა­ტო­რის­წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი­და­იმ­ერ­ეთ­ის­ტუ­რის­ტუ­ ­
ლი­ზო­ნის­სხვა­დას­ხვა­ლო­კა­ცი­აზე­–­ქუ­თა­ის­ის­მუ­ზე­უმ­ში,­
წყალ­ტუ­ბო­ში,­გე­ლათ­ში,­ხონ­ში­და­გორ­დში­მყო­ფი­30­ტუ­ მუზეუმის მონახულების მიზეზი
რის­ტი.­ხო­ნის­რაიონში­გა­მო­იკ­ითხა­–­10­(5­მა­მა­კა­ცი­და­5­
ქა­ლი);­წყალ­ტუ­ბოს­რაიონში­გა­მო­იკ­ითხა­–­10­(4­მა­მა­კა­ცი­
და­6­ქა­ლი);­ქუ­თა­ისი­–­10­(5­მა­მა­კა­ცი­და­5­ქა­ლი)
ტუ­რის­ტე­ბი­ წარ­მოდ­გე­ნი­ლი­ იყ­ვნენ­ შემ­დე­გი­ ქვეყ­ნე­ბი­
დან:­რუ­სე­თი­–­6­ად­ამი­ანი,­უკ­რა­ინა­–­4­ად­ამი­ანი,­სომ­
ხე­თი­–­3­ად­ამი­ანი,­ის­რა­ელი­–­3­ად­ამი­ანი,­ჰო­ლან­დია­–­3­
ად­ამი­ანი,­ გერ­მა­ნია­ –­ 2­ ად­ამი­ანი,­ ჩე­ხე­თი­ –­ 2­ ად­ამი­ანი,­
საფ­რან­გე­თი­–­1­ად­ამი­ანი.
აქ­ედ­ან­9­ად­ამი­ანი­ად­რეც­იყო­ნამ­ყო­ფი­სა­ქარ­თვე­ლო­ში.

კვლევის შედეგები რო­მელ­მუ­ზე­უმ­ებ­ში­იყ­ვნენ?­–­17­ტუ­რის­ტი­იყო­ქუ­თა­ის­ის­
მუ­ზე­უმ­ში,­2­ტუ­რის­ტი­თბი­ლი­სის­ერ­ოვ­ნულ­მუ­ზემ­ში­და­2­
გა­მო­კითხულ­თა­გან­ ჯგუფ­თან­ ერ­თად­ (ტუ­რო­პე­რა­ტო­რის­ ტუ­რის­ტი­სვა­ნე­თი­სა­და­ზუგ­დი­დის­მუ­ზე­უმ­ებ­ში.
მეშ­ვე­ობ­ით)­მოგ­ზა­ურ­ობ­და­­17­ტუ­რის­ტი,­ხო­ლო­13­–­და­
მუ­კი­დებ­ლად; რას­და­ამ­ატ­ებ­დნენ­მუ­ზე­უმ­ის­მომ­სა­ხუ­რე­ბა­ში?­–­ის­ტო­რი­
ულ­გა­სარ­თობ­აქ­ცი­ებს­ან­რო­ლურ­თა­მა­შებს,­შე­მეც­ნე­ბით­
ტუ­რი­ და­გეგ­მა­ ტუ­რო­პე­რა­ტო­რის­ ან­ ინ­ტერ­ნე­ტის­ მეშ­ვე­ ვიქ­ტო­რი­ნებ­სა­ და­ კონ­კურ­სებს.­ ნე­ბის­მი­ერ­ აქ­ტი­ვო­ბას,­
ობ­ით­22­ტუ­რის­ტმა,­ხო­ლო­8­ტუ­რის­ტმა­–­ინ­დი­ვი­დუ­ალ­ რო­მე­ლიც­ უფ­რო­ შე­მეც­ნე­ბითს­ გახ­დი­და­ მუ­ზე­უმ­ში­ ყოფ­
ურ­ად; ნას.
კვლე­ვის­ფარ­გლებ­ში­გა­მო­იკ­ითხა­3­ტუ­რო­პე­რა­ტო­რი.
10­ტუ­რის­ტი­გა­მო­იკ­ითხა­ქუ­თა­ის­ის­მუ­ზემ­ში,­ამ­ათ­გარ­და,­
გა­მო­კითხულ­თა­გან­კი­დევ­10­ტუ­რის­ტი­ნამ­ყო­ფი­იყო­თბი­ სა­მი­ვე­ ტუ­რო­პე­რა­ტო­რის­ მი­ერ­ მო­წო­დე­ბუ­ლი­ ინ­ფორ­მა­
ლი­სის,­ქუ­თა­ის­ისა­და­ზუგ­დი­დის­მუ­ზე­უმ­ებ­ში.­და­ნარ­ჩე­ნი­ ცია­ თით­ქმის­ ან­ალ­ოგი­ურია,­ მცი­რე­დი­ გან­სხვა­ვე­ბა­ ფიქ­
10­ტუ­რის­ტი­არ­იყო­ნამ­ყო­ფი­და­არ­გეგ­მავ­და­მუ­ზე­მის­მო­ სირ­დე­ბა­მომ­სა­ხუ­რე­არე­ალ­სა­და­ტუ­რის­ტუ­ლი­ნა­კა­დე­ბის­
ნა­ხუ­ლე­ბას. რა­ოდ­ენ­ობ­ასა­და­სა­ხე­ობ­აში.

77
ტუ­რო­პე­რა­ტო­რებს­ გა­აჩ­ნი­ათ­ რო­გორც­ უკ­ვე­ მზა­ ტუ­რე­ბი­ თა­ნამ­შრომ­ლო­ბა­ სხვა­ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­თან:­ ყვე­ლა­ მუ­ზე­
(ის­ტო­რი­ული,­ ეთ­ნოგ­რა­ფი­ული­ და­ სხვა),­ ას­ევე­ კლი­ენ­ უმი­თა­ნამ­შრომ­ლობს­ად­გი­ლობ­რივ­ხე­ლი­სუფ­ლე­ბას­თან,­
ტებს­სთა­ვა­ზო­ბენ­ინ­დი­ვი­დუ­ალ­ური­ტუ­რე­ბის­და­გეგ­მვას. ად­გი­ლობ­რივ­ტუ­რის­ტულ­სა­აგ­ენ­ტო­ებ­თან­და­ტუ­რო­პე­რა­
ტო­რებ­თან,­ და­მა­ტე­ბით­ ქუ­თა­ის­ის­ მუ­ზე­უმი­ თა­ნამ­შრომ­
ტუ­რის­ტე­ბის­ჩარ­თუ­ლო­ბა­ტუ­რის­და­გეგ­მვა­ში­–­ფიქ­სი­რე­ ლობს­უნ­ივ­ერ­სი­ტე­ტებ­თან­(მათ­შო­რის­საზღვარ­გა­რეთ).
ბუ­ლი­ტუ­რის­შერ­ჩე­ვი­სას­მა­თი­ჩა­რე­ვა­არ­ხდე­ბა,­ხო­ლო­
ინ­დი­ვი­დუ­ალ­ური­ ტუ­რის­ და­გეგ­მვი­სას­ მთლი­ან­ად­ მათ­ ონ­ლა­ინ­ ტექ­ნო­ლო­გი­ები:­ ქუ­თა­ის­ის­ მუ­ზე­უმს­ აქ­ვს­ ვებ­
სურ­ვილ­ზე­და­ტუ­რო­პე­რა­ტო­რის­მი­ერ­რე­კო­მენ­დი­რე­ბულ­ გვერ­დიც­და­ფე­ის­ბუქ­გვერ­დი,­რო­მელ­საც­მარ­თავს­შტა­
ად­გი­ლებ­ში­ხდე­ბა­ტუ­რის­და­გეგ­მვა. ტი­ანი­თა­ნამ­შრო­მე­ლი­(IT­მე­ნე­ჯე­რი),­ხო­ნის­მუ­ზე­უმს­აქ­ვს­
მხო­ლოდ­ფე­ის­ბუქ­გვერ­დი,­რო­მელ­საც­მარ­თავს­მუ­ზე­უმ­
მუ­ზე­უმ­ებ­თან­ თა­ნამ­შრომ­ლო­ბა­ –­ ძი­რი­თა­დად­ თა­ნამ­ ის­თა­ნამ­შრო­მე­ლი­ან­აზღა­ურ­ებ­ის­გა­რე­შე,­ხო­ლო­წყალ­
შრომ­ლო­ბენ­ მსხვილ­ მუ­ზე­უმ­ებ­თან:­ თბი­ლი­სის,­ ქუ­თა­ის­ ტუ­ბოს­მუ­ზე­უმს­არ­აქ­ვს­არც­ვებ­გვერ­დი­და­არც­ფე­ის­ბუქ­
ის,­ზუგ­დი­დის,­სვა­ნე­თის­და­სხვა. გვერ­დი

მცი­რე­მუ­ზე­უმ­ებ­თან­ურ­თი­ერ­თო­ბა­ნაკ­ლე­ბა­დაა,­რად­გან­ ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი­ ღო­ნის­ძი­ებ­ები:­ ყვე­ლა­ მუ­ზე­უმ­ში­ ტარ­დე­ბა­
ტუ­რის­ტე­ბის­უმ­რავ­ლე­სო­ბას­შე­და­რე­ბით­ნაკ­ლე­ბად­აინ­ სხვა­დას­ხვა­ტი­პი­სა­და­სხვა­დას­ხვა­მას­შტა­ბის­ღო­ნის­ძი­ებ­
ტე­რე­სებს­მუ­ზე­ულ­ები,­ერთ–ერთ­მი­ზე­ზად­სა­ხელ­დე­ბა­მუ­ ები,­პა­რა­ლე­ლუ­რად,­სა­კუ­თა­რი­ბი­უჯ­ეტ­ებ­ის­შე­სა­ბა­მი­სად,­
ზე­უმ­ებ­ის­ექ­სპო­ნა­ტე­ბის­შე­და­რე­ბით­ერ­თფე­როვ­ნე­ბა­და,­ ამ­ზა­დე­ბენ­და­არ­იგ­ებ­ენ­ბრო­შუ­რებ­სა­და­წიგ­ნებს.­აღ­სა­
რო­დე­საც­ტუ­რის­ტი­მი­ყავთ,­მა­გა­ლი­თად,­ქუ­თა­ის­ის­მუ­ზე­ ნიშ­ნა­ვია­ ქუ­თა­ის­ის­ მუ­ზე­უმ­ში­ ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი­ აქ­ცია­ „ღა­მე­
უმ­ში,­შემ­დეგ­აღ­არ­მი­ყავთ­ხო­ნის­ან­წყალ­ტუ­ბოს­მუ­ზე­უმ­ მუ­ზე­უმ­ში“,­ რო­მელ­საც­ და­ეს­წრნენ­ რო­გორც­ ტუ­რის­ტე­ბი,­
ში­ან­პი­რი­ქით. ას­ევე­ად­გი­ლობ­რი­ვი­მო­სახ­ლე­ობ­აც.
თუმ­ცა,­ უნ­და­ აღ­ინ­იშ­ნოს,­ რომ­ არ­სე­ბობს­ ე.წ.­ სა­მუ­ზე­უმო­
ტუ­რე­ბი,­ რომ­ლებ­შიც­ უფ­რო­ მე­ტი­ მუ­ზე­უმია­ ჩას­მუ­ლი,­ დამ­სწრე­თა­ აღ­რიცხვა:­ ხო­ნის­ მუ­ზე­უმ­ში­ დას­წრე­ბა­ უფ­
ვიდ­რე­ სტან­დარ­ტუ­ლი­ ტუ­რი­სას,­ მაგ­რამ­ ას­ეთი­ ტუ­რე­ბის­ ასოა,­ ამ­იტ­ომ­ მნახ­ველ­თა­ რე­გის­ტრა­ცია­ ხდე­ბა­ სპე­ცი­
წი­ლი­შე­და­რე­ბით­ნაკ­ლე­ბია. ალ­ურ­ ჟურ­ნალ­ში,­ წყალ­ტუ­ბოს­ მუ­ზე­უმ­ში­ აღ­რიცხვის­
წარ­მო­ება­ ხდე­ბა­ ჟურ­ნალ­ში­ და­ გა­ყი­დუ­ლი­ ბი­ლე­თე­ბის­
კვლე­ვის­ფარ­გლებ­ში­გა­მო­კითხვა­ჩა­ტარ­და­3­მუ­ზე­უმ­ში: რა­ოდ­ენ­ობ­ის­ მი­ხედ­ვით.­ ქუ­თა­ის­ის­ მუ­ზე­უმ­ში­ აღ­რიც­ვის­
•­ ნ.­ ბე­რძე­ნიშ­ვი­ლის­ სა­ხე­ლო­ბის­ ქუ­თა­ის­ის­ სა­ხელ­ წარ­მო­ება­ ხდე­ბა­ ჟურ­ნალ­ში,­ ბი­ლე­თე­ბის­ მეშ­ვე­ობ­ით­ და­
მწი­ფო­ის­ტო­რი­ული­მუ­ზე­უმი­–­შტა­ტი­50­ად­ამი­ანი; აგ­რეთ­ვე­ გი­დე­ბის­ მეშ­ვე­ობ­ით­ (ტუ­რის­ტუ­ლი­ ჯგუ­ფის­ შემ­
•­ წყალ­ტუ­ბოს­ და­რახ­ვე­ლი­ძის­ სა­ხე­ლო­ბის­ მხა­რეთ­ თხვე­ვა­ში).­ყველ­გან­ფიქ­სირ­დე­ბა­სტუ­მარ­თა­რა­ოდ­ენ­ობა,­
მცოდ­ნე­ობ­ის­მუ­ზე­უმი­–­შტა­ტი­13­ად­ამი­ანი; მა­თი­ წარ­მო­მავ­ლო­ბა­ (ქვე­ყა­ნა­ ან,­ ში­და­ ტუ­რიზ­მის­ შემ­
•­ ხო­ნის­ის­ტო­რი­ული­მუ­ზე­უმი­–­შტა­ტი­12­ად­ამი­ანი. თხვე­ვა­ში,­მხა­რე).­

ექ­სპო­ნა­ტე­ბი:­ყვე­ლა­ზე­ძვე­ლი­ექ­სპო­ნა­ტე­ბი­ყვე­ლა­მუ­ზე­ დამ­სწრე­თა­ სტა­ტის­ტი­კის­ ან­ალ­იზი:­ დამ­სწრე­თა­ სტა­ტის­
უმ­ში­არ­ის­ძვე­ლი­წელ­თაღ­რიცხვის­4–6­სა­უკ­უნე­ებ­ის.­მუ­ ტი­კის­ ან­ალ­იზი­ წყალ­ტუ­ბო­სა­ და­ ხო­ნის­ მუ­ზე­უმ­ებ­ში­ ად­
ზე­უმ­ებ­ში­ წარ­მოდ­გე­ნი­ლი­ ექ­სპო­ნა­ტე­ბის­ რა­ოდ­ენ­ობ­ითა­გილ­ზე­ არ­ ხდე­ბა,­ მო­ნა­ცე­მე­ბი­ იგ­ზავ­ნე­ბა­ სა­ქარ­თვე­ლოს­
და­ მნიშ­ვნე­ლო­ბით­ ქუ­თა­ის­ის­ სა­ხელ­მწი­ფო­ ის­ტო­რი­ული­ სტა­ტის­ტი­კის­ სამ­სა­ხურ­ში.­ ქუ­თა­ის­ის­ მუ­ზე­უმ­ში­ მიმ­დი­ნა­
მუ­ზე­უმი­საკ­მა­ოდ­უს­წრებს­და­ნარ­ჩენ­ორ­მუ­ზე­უმს­(მას­ში­ რე­ობს­სტა­ტის­ტი­კუ­რი­ან­ალ­იზი­ად­გი­ლობ­რივ­დო­ნე­ზე­და­
წარ­მოდ­გე­ნი­ლია­230000­ექ­სპო­ნა­ტი) ამ­ის­სა­ფუძ­ველ­ზე­იგ­ეგ­მე­ბა­ახ­ალი­ღო­ნის­ძი­ებ­ები,­პა­რა­
ლე­ლუ­რად,­ სა­ჭი­რო­ებ­ის­ შემ­თვე­ვა­ში,­ ცვლი­ლე­ბე­ბი­ შე­
და­ფი­ნან­სე­ბა:­ქუ­თა­ის­ის­მუ­ზე­უმი­ფი­ნან­სდე­ბა­კულ­ტუ­რის­ დის­ მუ­ზე­უმ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ კონ­ცეფ­ცი­აში.­ მო­ნა­ცე­მე­ბი­
სა­მინ­სტრო­დან­ და­ სა­კუ­თა­რი­ შე­მო­სავ­ლე­ბით,­ წყალ­ტუ­ იგ­ზავ­ნე­ბა­აგ­რეთ­ვე­კულ­ტუ­რის­სა­მი­ნის­ტრო­სა­და­სა­ქარ­
ბოს­ მუ­ზე­უმი­ ფი­ნან­სდე­ბა­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ხე­ლი­სუფ­ლე­ თვე­ლოს­სტა­ტის­ტი­კის­სამ­სა­ხურ­ში.
ბი­სა­გან­ და­ თვით­და­ფი­ნან­სე­ბით,­ ხო­ლო­ ხო­ნის­ მუ­ზე­უმი­
მხო­ლოდ­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის­ მი­ერ­ ფი­ნან­
სდე­ბა­(მუ­ზე­უმ­ში­შეს­ვლა­უფ­ასოა).
დასკვნები და რეკომენდაციები
სტრა­ტე­გი­ული­გან­ვი­თა­რე­ბის­დო­კუ­მენ­ტი:­ამ­ტი­პის­დო­
კუ­მენ­ტი­ გა­აჩ­ნია­ მხო­ლოდ­ ქუ­თა­ის­ის­ მუ­ზე­უმს­ (მუ­ზე­უმ­ის­ ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი­კვლე­ვა­და­ზე­მოთ­მო­ცე­მუ­ლი­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­
გან­ვი­თა­რე­ბის­ კონ­ცეფ­ცია,­ რო­მე­ლიც­ წე­ლი­წად­ში­ მი­ნი­ ან­ალ­იზი­სა­შუ­ალ­ებ­ას­გვაძ­ლევს­და­ვას­ვნათ,­რომ:
მუმ­ორ­ჯერ­რე­დაქ­ტირ­დე­ბა),­ხო­ლო­წყალ­ტუ­ბო­სა­და­ხო­
ნის­მუ­ზე­უმ­ებს­ას­ეთი­დო­კუ­მენ­ტი­არ­გა­აჩ­ნი­ათ. •­ ტუ­რის­ტე­ბის­ უმ­რავ­ლე­სო­ბა­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლია­
სა­ქარ­თვე­ლოს­ ბუ­ნე­ბი­თა­ და­ ხუ­როთ­მოძ­ღვრე­ბის­
სა­მუ­ზე­უმო­ გა­ერ­თი­ან­ება:­ ICOM­ ქსელ­ში­ გა­ერ­თი­ან­ებ­ ძეგ­ლე­ბით­ ხილ­ვით.­ მხო­ლოდ­ ტუ­რის­ტე­ბის­ სპე­
ულია­მხო­ლოდ­ქუ­თა­ის­ის­მუ­ზე­უმი. ცი­ფი­კუ­რი­ ჯგუ­ფი­ (რო­მელ­თათ­ვი­საც­ შექ­მნი­ლია­

78
სა­მუ­ზე­უმო­ ტუ­რე­ბი)­ შე­იძ­ლე­ბა­ და­ინ­ტე­რეს­დეს­ რის­ტებს­ სთა­ვა­ზო­ბენ­ ბუ­ნებ­რი­ვი­ თუ­ ხუ­როთ­მოძ­
სხვა­დას­ხვა­მცი­რე­მუ­ზე­უმ­ებ­ში­წარ­მოდ­გე­ნი­ლი­ექ­ ღვრე­ბი­თი­ძეგ­ლე­ბის­მო­ნა­ხუ­ლე­ბას;
სპო­ნა­ტე­ბით;
•­ მცი­რე­ მუ­ზე­უმ­ებს­ არ­ გა­აჩ­ნი­ათ­ სე­რი­ოზ­ული­ ონ­
•­ ტუ­რის­ტე­ბის­უმ­რავ­ლე­სო­ბას­არ­აქ­ვს­ინ­ფორ­მა­ცია­ ლა­ინ­ რე­სურ­სი­ (არც­ ტექ­ნო­ლო­გი­ური­ და­ არც­ სა­
მგზავ­რო­ბის­ რაიონში­ არ­სე­ბუ­ლი­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ შე­ კად­რო­ თვალ­საზ­რი­სით),­ რომ­ლის­ მეშ­ვე­ობ­ით­აც­
სა­ხებ,­ მხო­ლოდ­ ტუ­რო­პე­რა­ტო­რი­სა­გან­ შე­უძ­ლი­ათ­ მო­ახ­დენ­დნენ­ მუ­ზე­უმ­ის­ პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ას­ და­ მო­
მი­იღ­ონ­ეს­ინ­ფორ­მა­ცია,­რო­მე­ლიც­ხშირ­შემ­თხვე­ იზ­იდ­ავ­დნენ­უცხო­ელ­და­ად­გი­ლობ­რივ­ტუ­რის­ტს;
ვა­ში­ით­ვა­ლის­წი­ნებს­სა­კუ­თარ­ბიზ­ნეს­ინ­ტე­რე­სებს;
•­ მცი­რე­ მუ­ზე­უმ­ებ­ში,­ ფაქ­ტობ­რი­ვად,­ არ­ არ­სე­ბობს­
•­ იმ­ის­გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით,­რომ­ტუ­რის­ტე­ბი­ჩა­მო­დი­ უკ­უკ­ავ­ში­რი­მუ­ზე­უმ­ში­ნამ­ყოფ­ტუ­რის­ტსა­და­მუ­ზე­
ან­ ძი­რი­თა­დად­ და­სას­ვე­ნებ­ლად­ და­ გა­სარ­თო­ბად,­ უმ­ის­ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ას­შო­რის­იმ­ის­შე­სა­ხებ,­თუ­რა­
ის­ინი­ სა­მუ­ზე­უმო­ ექ­სპო­ნა­ტე­ბის­ მი­მართ­ ნაკ­ლებ­ მო­ეწ­ონა­ტუ­რის­ტს,­რას­ნა­ხავ­და­კი­დევ­ან­რა­მო­
ინ­ტე­რესს­ იჩ­ენ­ენ,­ თუმ­ცა,­ ტუ­რე­ბი­დან­ გა­მომ­დი­ ლო­დი­ნე­ბი­ ჰქონ­და­ და­ რა­ აუს­რულ­და­ ამ­ მო­ლო­
ნა­რე,­ მა­თი­ ნა­წი­ლი­ ნამ­ყო­ფია­ ცენ­ტრა­ლურ­ მუ­ზე­ დი­ნე­ბი­დან;
უმ­ებ­ში­ (თბი­ლი­სი,­ ქუ­თა­ისი,­ ზუგ­დი­დი,­ სვა­ნე­თი,­
ბა­თუ­მი­და­სხვა)­და­ის­ურ­ვებ­დნენ­რა­იმე­შე­მეც­ნე­ •­ და­ფი­ნან­სე­ბის­ თვალ­საზ­რი­სით,­ მცი­რე­ მუ­ზე­უმ­ები­
ბი­თი­ტი­პის­ღო­ნის­ძი­ებ­ებ­ის­და­ნერ­გვას­მუ­ზე­უმ­ში. და­მო­კი­დე­ბულ­ნი­არი­ან­ძი­რი­თა­დად­ად­გი­ლობ­რივ­
ბი­უჯ­ეტ­ზე,­ რის­ გა­მოც­ მათ­თვის­ ძნე­ლია­ რა­იმე­ ახ­
•­ ტუ­რო­პე­რა­ტო­რე­ბი­ წარ­მო­ად­გე­გენ­ ბიზ­ნეს­ ორ­გა­ ალი­ ტექ­ნო­ლო­გი­ური­ თუ­ ტექ­ნი­კუ­რი­ სი­ახ­ლე­ებ­ის­
ნი­ზა­ცი­ებს­ და­ მა­თი­ ძი­რი­თა­დი­ მი­ზა­ნი­ არ­ის­ შე­მო­ და­ნერ­გვა;
სავ­ლის­გე­ნე­რი­რებ.­ამ­ის­გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით,­ის­ინი­
ტუ­რის­ტებს­სთა­ვა­ზო­ბენ­ის­ეთ­მარ­შრუ­ტებ­სა­და­ტუ­ •­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ დი­დი­ ნა­წი­ლის­ ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ული­ აპ­
რებს,­რომ­ლე­ბიც­გათ­ვლი­ლი­იქ­ნე­ბა­მა­თი­და­ტუ­ არ­ატი­არაა­მზად­თა­ნა­მედ­რო­ვე­სა­ბაზ­რო­ეკ­ონ­ომ­იკ­
რის­ტის­ინ­ტე­რე­სე­ბის­თან­ხვედ­რა­ზე.­ვერ­ვიტყვით,­ ის­პი­რო­ბებ­ში­მუ­შა­ობ­ის­ათ­ვის,­რა­მაც,­სწო­რი­და­გეგ­
რომ­ის­ინი­არ­რთა­ვენ­ტუ­რებ­ში­მუ­ზე­უმ­ებს,­თუმ­ცა,­ მვი­სა­და­გან­ხორ­ცი­ელ­ებ­ის­შემ­თხვე­ვა­ში,­შე­იძ­ლე­ბა­
მათი­ყუ­რადღე­ბის­მიღ­მა­ნამ­დვი­ლად­რჩე­ბა­მცი­რე­ და­დე­ბი­თი­რო­ლი­შე­ას­რუ­ლოს­ვი­ზი­ტორ­თა­(­და­შე­
მუ­ზე­უმ­ები; სა­ბა­მი­სად­–­შე­მო­სავ­ლის)­რა­ოდ­ენ­ობ­ის­გაზ­რდა­ში.

•­ ტუ­რო­პერ­ტო­რებს­ კავ­ში­რი­ აქ­ვთ­ მუ­ზე­მებ­თან­ (ძი­ კვლე­ვის­ შე­დე­გად­ რე­კო­მენ­და­ცი­ებ­ის­ გა­წე­ვა­ შე­საძ­ლე­
რი­თა­და­ ცენ­ტრა­ლუ­რებ­თან),­ აქ­ვთ­ მათ­ შე­სა­ხებ­ ბე­ლია­ მხო­ლოდ­ მუ­ზე­უმ­ებ­ის­ათ­ვის,­ რად­გან­ ტუ­რის­ტე­ბი­
ინ­ფორ­მა­ცია,­ აქ­ვთ­ შე­თან­ხმე­ბაც­ და,­ ტუ­რის­ტე­ბის­ და­ ტუ­რო­პე­რა­ტო­რე­ბი­ და­მო­უკ­იდ­ებ­ელი­ კერ­ძო­ და­ ბიზ­
ინ­ტე­რე­სე­ბი­დან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ ტურ­ში­ მუ­ზე­უმ­ის­ ნეს­ სუ­ბი­ექ­ტე­ბია,­ რომ­ლე­ბიც­ თა­ვად­ წყვე­ტენ­ სა­კუ­თა­რი­
ჩარ­თვას­ ახ­ორ­ცი­ელ­ებ­ენ.­ რაც­ შე­ეხ­ება­ მცი­რე­ მუ­ ცხოვ­რე­ბი­სა­თუ­მუ­შა­ობ­ის­წესს.
ზე­უმ­ებს,­ მათ­ შე­სა­ხებ­ ინ­ფორ­მა­ცია­ ან­ არ­ აქ­ვთ,­
ან­ ცო­ტა­ აქ­ვთ­ და­ მი­აჩ­ნი­ათ,­ რომ­ ერ­თი­ და­ იგ­ივე­ •­ აუც­ილ­ებ­ელია­ მუ­ზე­უმ­ის­ ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ას­ გა­აჩ­
რაიონში­საკ­მა­რი­სია­ერ­თი­მუ­ზე­უმ­ის­მო­ნა­ხუ­ლე­ბა,­ ნდეს­მუ­ზე­უმ­ის­მუ­შა­ობ­ის­მი­მართ­და­მა­ტე­ბით­ბიზ­
რად­გან­ წარ­მოდ­გე­ნი­ლი­ ექ­სპო­ნა­ტე­ბი­ მუ­ზე­უმ­ებ­ში­ ნეს­ მიდ­გო­მა,­ რაც­ გა­მო­იხ­ატ­ება­ სტრა­ტე­გი­ული­
თით­ქმის­იდ­ენ­ტუ­რია. გან­ვი­თა­რე­ბის­ გეგ­მის­ შე­მუ­შა­ვე­ბით,­ რომ­ლის­ სა­
ფუძ­ველ­ზეც,­ ვი­ზი­ტორ­თა­ რა­ოდ­ენ­ობ­ის­ გაზ­რდის­
•­ მცი­რე­ მუ­ზე­უმ­ებს­ არ­ გა­აჩ­ნი­ათ­ რა­იმე­ სტრა­ტე­გი­ მიზ­ნით,­და­იგ­ეგ­მე­ბა­და­გან­ხორ­ცი­ელ­დე­ბა­სხვა­და­
ული­გან­ვი­თა­რე­ბის­დო­კუ­მენ­ტი,­რომ­ლის­მი­ხედ­ვი­ სხვა­ ტი­პის­ ღო­ნის­ძი­ებ­ები.­ რო­გორც­ კვლე­ვამ­ აჩ­
თაც­ იმ­უშ­ავ­ებ­დნენ­ და­ გა­ნა­ვი­თა­რებ­დნენ­ მუ­ზე­უმ­ ვე­ნა,­მუ­ზე­უმი,­რო­მელ­საც­აქ­ვს­სტრა­ტე­გი­ული­გან­
ებს,­გაზ­რდიდ­ნენ­მათ­ში­მნახ­ველ­თა­რა­ოდ­ენ­ობ­ას; ვი­თა­რე­ბის­დო­კუ­მენ­ტი­და,­შე­სა­ბა­მი­სად,­ახ­ორ­ცი­
ელ­ებს­ ჩა­სა­ტა­რე­ბე­ლი­ ღო­ნის­ძი­ებ­ებ­ის­ და­გეგ­მვას,­
•­ მცი­რე­მუ­ზე­უმ­ები­არ­თა­ნამ­შრომ­ლო­ბენ­რა­იმე­სა­ სხვებ­ზე­წარ­მა­ტე­ბუ­ლია;
მუ­ზე­უმო­ქსელ­თან­ან,­თუ­თა­ნამ­შრომ­ლო­ბენ,­ამ­ას­
აქ­ვს­მხო­ლოდ­ფორ­მა­ლუ­რი­ხა­სი­ათი­და­არაა­გა­ •­ აუც­ილ­ებ­ელია­ მუ­ზე­უმს­ ჰქონ­დეს­ სა­კუ­თა­რი­ ვებ­
მიზ­ნუ­ლი­ გრძელ­ვა­დი­ან,­ მუ­ზე­უმ­ის­ პო­პუ­ლა­რი­ზა­ გვერ­დი­ (ან­ მი­ნი­მუმ­ ფე­ის­ბუქ­ გვერ­დი)­ და­ ამ­ რე­
ცი­ის­ათ­ვის­გათ­ვლილ­ქმე­დე­ბად; სურ­სის­მარ­თვა­ზე­პა­სუ­ხის­მგე­ბე­ლი­იყ­ოს­მუ­ზე­უმ­ის­
თა­ნამ­შრო­მე­ლი,­რად­გან,­ამ­რე­სურ­სის­სწო­რი­გა­
•­ ტუ­რო­პე­რა­ტო­რებ­თან­ თა­ნამ­შრომ­ლო­ბა­ უძ­ნელ­ მო­ყე­ნე­ბის­შემ­თხვე­ვა­ში,­გა­ცი­ლე­ბით­მე­ტია­მუ­ზე­მის­
დე­ბა­ ყვე­ლა­ მუ­ზე­უმს,­ გან­სა­კუთ­რე­ბით­ მცი­რეს,­ პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ისა­და­ცნო­ბა­დო­ბის­ეფ­ექ­ტი­ვიდ­რე­
რად­გან­ ტუ­რო­პე­რა­ტო­რი­სათ­ვის­ მთა­ვა­რია­ ბიზ­ნეს­ ბუკ­ლე­ტე­ბის­ან/და­ბრო­შუ­რე­ბის­ბეჭ­დვი­სას,­თუმ­ცა,­
ინ­ტე­რე­სი­ და­ ხში­რად­ ტუ­რე­ბის­ და­გეგ­მვი­სას­ ტუ­ არაა­გა­მო­რიცხუ­ლი­ორ­ივე­მე­თო­დის­გა­მო­ყე­ნე­ბა;

79
•­ აუც­ილ­ებ­ელია­ მუ­ზე­უმი­ თა­ნამ­შრომ­ლობ­დეს­ სხვა­ შე­უძ­ლია­და­აკ­ავ­ში­როს­ერ­თმა­ნეთ­თან­ტუ­რის­ტი­და­
მუ­ზე­უმ­ებ­თან­და­სა­მუ­ზე­უმო­ქსე­ლებ­თან,­სკო­ლებ­ მუ­ზე­უმი;
თან,­უნ­ივ­ერ­სი­ტე­ტებ­თან­და­სხვა­შე­სა­ბა­მი­სი­პრო­ •­ სა­სურ­ვე­ლია­მუ­ზე­უმ­ებს­ჰქონ­დეთ­რა­იმე­ტი­პის­გა­
ფი­ლის­ და­წე­სე­ბუ­ლე­ბებ­თან,­ რაც­ ხელს­ შე­უწყობს­ სარ­თო­ბი,­ შე­მეც­ნე­ბი­თი­ ხა­სი­ათ­ის­ ის­ტო­რი­ული­ ან­
მცი­რე­მუ­ზე­უმ­ებ­ის­პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ას­და­შე­სა­ბა­მი­ ეთ­ნოგ­რა­ფი­ული­ აქ­ტი­ვო­ბე­ბი,­ რაც­ კი­დევ­ უფ­რო­
სად­გაზ­რდის­მნახ­ველ­თა­რა­ოდ­ენ­ობ­ას; მეტ­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბას­ გა­მო­იწ­ვევს­ ტუ­რის­ტებ­ში­ და­
უფ­რო­სა­სი­ამ­ოვ­ნოს­გახ­დის­მათ­ვი­ზიტს­მუ­ზე­უმ­ში.­
•­ აუც­ილ­ებ­ელია­ მუ­ზე­უმი­ თა­ნამ­შრომ­ლობ­დეს­ სხვა­ ას­ეთი­ტი­პის­აქ­ტი­ვო­ბე­ბის­ტუ­რო­პე­რა­ტო­რე­ბი­სათ­
დას­ხვა­ ტუ­რო­პე­რა­ტორ­თან­ და­ ამ­ის­ ინ­იცი­ატ­ორი­ ვის­შე­თა­ვა­ზე­ბა­დააინტერესებს­ტუ­რო­პე­რა­ტო­რებ­
იყ­ოს­ თვი­თონ,­ რად­გან­ უმ­ეტ­ეს­ შემ­თხვე­ვა­ში­ ტუ­ საც,­რად­გან­მა­თი­მი­ზა­ნია­ტუ­რის­ტე­ბის­ხა­ლი­სი­ანი­
რო­პე­რა­ტო­რია­ ის­ ძი­რი­თა­დი­ რგო­ლი,­ რო­მელ­საც­ დას­ვე­ნე­ბის­ორ­გა­ნი­ზე­ბა.

80
V ხილის გადამამუშავებელი საწარმოების
საჭიროებების დადგენა – რეგიონის
ეკონომიკური განვითარების პერსპექტივა
ზა­ზა­გო­ჩე­ლაშ­ვი­ლი,
ტყი­ბუ­ლის­რაიონის­გან­ვი­თა­რე­ბის­ფონ­დი

შესავალი •­ დად­გინ­დეს­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ხი­ლის­გა­და­მა­მუ­შა­
ვე­ბე­ლი­ სა­წარ­მოს­ ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბის­ მი­ზან­შე­წო­ნი­
ტყი­ბუ­ლის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტი­ ოდ­ით­გან­ვე,­ თა­ვი­სი­ ნი­ად­ ლო­ბა.­
აგ­ური­ და­ კლი­მა­ტუ­რი­ პი­რო­ბე­ბის­ გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით,­
მი­ეკ­უთ­ვნე­ბო­და­ მე­ხი­ლე­ობ­ის­ რაიონს,­ სა­დაც­ მრავ­ლად­
იყო­ სხვა­დას­ხვა­ ჯი­შის,­ რო­გორც­ თეს­ლო­ვა­ნი­ (ვაშ­ლი,­ მეთოდოლოგია
მსხა­ლი),­ას­ევე­კურ­კო­ვა­ნი­ხი­ლის­(ძი­რი­თა­დად­ტყე­მა­ლი,­
ალ­უბ­ალი,­ბა­ლი­და­სხვ.)­ჯი­შის­ბა­ღე­ბი.­დღე­საც­შე­მორ­ჩე­ კვლე­ვი­სათ­ვის­ გა­მო­ყე­ნე­ბულ­ იქ­ნა­ თვი­სებ­რი­ვი­ მე­თო­
ნი­ლია­ ად­გი­ლებ­ზე­ გა­მოყ­ვა­ნი­ლი­ ჯი­შე­ბის­ პო­პუ­ლა­ცი­ები,­ დი­ და­ ჩა­ტარ­და­ სიღ­რმი­სე­ული­ ინ­ტერ­ვიუები.­ კვლე­ვის­
რო­გო­რი­ცაა,­მა­გა­ლი­თად,­სოჩხე­თუ­რა­ვაშ­ლი,­მუ­ხუ­რუ­ლა­ ფარ­გლებ­ში,­ კვლე­ვის­ სა­მიზ­ნე­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტებ­ში,­ ჩა­
ვაშ­ლი,­გო­ჩე­ლაშ­ვი­ლის­ვაშ­ლი,­მხე­იძ­ის­მსხა­ლი­და­სხვა.­ ტარ­და­ 20­ სიღ­რმი­სე­ული­ ინ­ტერ­ვიუ­ ხი­ლის­ წარ­მო­ებ­ით­
ას­ევ­ემ­ მრავ­ლად­ არ­ის­ ტყის­ ხი­ლი­ მა­ჟა­ლო­ (ჭკვი­ტა)­ და­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ­ და­ გა­დაწყვე­ტი­ლე­ბის­ მიმ­ღებ­ პი­რებ­
პან­ტა. თან,­ რო­გორც­ ცენ­ტრა­ლურ,­ ას­ევე­ ად­გი­ლობ­რივ­ დო­
თა­ვის­თა­ვად­ ხი­ლის­ წარ­მო­ებ­ის­ სფე­რო­ ძა­ლი­ან­ ფარ­ ნე­ზე.­ სიღ­რმი­სე­ული­ ინ­ტერ­ვი­უს­ კითხვა­რი­ შედ­გე­ბო­და­
თოა­ და­ მო­იც­ავს­ მთელ­ რიგ­ მი­მარ­თუ­ლე­ბებს,­ რო­გორც­ ოთხი­ ძი­რი­თა­დი­ ბლო­კის­გან:­ ა)­ ხი­ლის­ წარ­მო­ებ­ას­თან­
სა­ხელ­მწი­ფო­ ცენ­ტრა­ლურ­ დო­ნე­ზე­ გან­ხორ­ცი­ელ­ებ­ული­ და­კავ­ში­რე­ბით­ ზო­გა­დი­ სი­ტუ­აცი­ის­ აღ­წე­რა;­ ბ)­ სფე­როს­
პროგ­რა­მე­ბი­სა,­ ას­ევე­ მუ­ნი­ცი­პა­ლურ­ დო­ნე­ზე.­ მი­უხ­ედ­ავ­ ძი­რი­თა­დი­პრობ­ლე­მე­ბი­და­გა­მოწ­ვე­ვე­ბი;­გ)­ხი­ლის­მო­
ად­ იმ­ისა,­ რომ­ ტყი­ბუ­ლის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ არ­სე­ბობს­ პო­ვე­ბა­შეგ­რო­ვე­ბა­გა­და­მუ­შა­ვე­ბის­ სფე­რო­ში­ ჩარ­თულ­
ხი­ლის­წარ­მო­ებ­ის­ტრა­დი­ცია,­90­იანი­წლე­ბი­დან­დღემ­დე­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ­მხა­რე­ებს­შო­რის­კო­ორ­დი­ნა­ცია­და­თა­
ხი­ლის­წარ­მო­ებ­ის­ერთ­ერ­თი­ძი­რი­თა­დი­ეტ­აპი­–­ხი­ლის­ ნამ­შრომ­ლო­ბა;­დ)­სა­ჭი­რო­ებ­ათა­ან­ალ­იზი.­
გა­და­მუ­შა­ვე­ბა­ არ­ ხდე­ბა­ და,­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ ამ­ მი­მარ­თუ­
ლე­ბით­ სრუ­ლი­ პო­ტენ­ცი­ალ­ის­ დად­გე­ნა­ კვლე­ვის­ ძი­რი­
სა­მა­გი­დო­კვლე­ვის­შე­დე­გად­შე­ფას­და­შემ­დე­გი­ტი­პის­ინ­
თა­დი­გა­მოწ­ვე­ვა­იყო.
ფორ­მა­ცია:­

•­ მო­პო­ვე­ბუ­ლი­ სტა­ტის­ტი­კუ­რი­ ინ­ფორ­მა­ცი­ის­ ან­ალ­
მიზნები და ამოცანები იზი;­

კვლე­ვის­ მი­ზა­ნია­ შე­ის­წავ­ლოს­ ხი­ლის­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ •­ სფე­როს­შე­სა­ხებ­არ­სე­ბუ­ლი­ინ­ფორ­მა­ცი­ის­(ან­ალ­
ლი­სა­წარ­მო­ებ­ის­სა­ჭი­რო­ებ­ები­ტყი­ბუ­ლის­რაიონში,­კერ­ ოგი­ები­ქვეყ­ნის­მას­შტა­ბით­და­საზღვარ­გა­რეთ)­ან­
ძოდ,­და­ად­გი­ნოს­ამ­ბიზ­ნე­სით­და­კა­ვე­ბუ­ლი­მე­წარ­მე­ებ­ის­ ალ­იზი;
გა­მოწ­ვე­ვე­ბი,­ რო­გორც­ მუ­ნი­ცი­პა­ლურ,­ ისე­ ცენ­ტრა­ლურ­
დო­ნე­ზე.­ •­ პო­ტენ­ცი­ური­ბაზ­რის­შეს­წავ­ლა.­

წარმოდგენილი კვლევის ამოცანებია: და­მა­ტე­ბით,­ შეხ­ვედ­რე­ბი­ და­ ინ­ტერ­ვიუები­ ჩა­ტარ­და­ და­
ინ­ტე­რე­სე­ბულ­მხა­რე­ებ­თან:­სოფ­ლად­მცხოვ­რებ­ფერ­მე­
•­ შე­ფას­დეს­ ტყი­ბუ­ლის­ რაიონში­ ხი­ლის­ წარ­მო­ებ­ის­ რებ­თან,­რომ­ლებ­საც­გა­აჩ­ნი­ათ­ხი­ლის­გარ­კვე­ული­რა­ოდ­
მხრივ­არ­სე­ბუ­ლი­მდგო­მა­რე­ობა; ენ­ობა­ და­ და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ­ნი­ არი­ან­ ხი­ლის­ წარ­მო­ებ­ით;­
ხი­ლის­ წარ­მო­ებ­ის­ გა­მოც­დი­ლე­ბის­ მქო­ნე­ პი­რებ­თან;­
•­ დად­გინ­დეს­რე­გი­ონ­ში­სა­წარ­მოო­ხი­ლის­ის­რა­ოდ­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ობ­ის­ სა­მი­ნის­ტროს­ სა­ინ­ფორ­მა­ციო­სა­
ენ­ობა,­რომ­ლის­რე­ალ­იზ­აცია­ვერ­ხერ­ხდე­ბა;­ კონ­სულ­ტა­ციო­ცენ­ტრის­თა­ნამ­შრომ­ლებ­თან;­თვით­მმარ­
თვე­ლო­ბის­ შე­სა­ბა­მი­სი­ თა­ნამ­დე­ბო­ბის­ პი­რებ­თან.­ სა­მუ­
•­ დად­გინ­დეს­სა­წარ­მოო­ხი­ლის­ნა­ირ­სა­ხე­ობა,­რომ­ შაოები­ჩა­ტარ­და­2018­წლის­მა­ისი­ივ­ნი­სის­თვე­ში.­
ლის­რე­ალ­იზ­აცია­ვერ­ხერ­ხდე­ბა;­ სტრუქ­ტუ­რი­რე­ბუ­ლი­კითხვა­რე­ბის­ან­ალ­იზი­აჩ­ვე­ნებს­ბე­

81
ნე­ფი­ცი­არ­თა­ და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბე­ბის­ ზო­გად­ ტენ­დენ­ცი­ებს­ საძ­ლე­ბე­ლია­მი­სი­შევ­სე­ბა­ტყის­ხი­ლით,­რომ­ლის­მა­რა­გი,­
რი­გი­სა­კითხე­ბის­მი­მართ,­თუმ­ცა,­გა­მო­კითხულ­რეს­პონ­ ფაქ­ტობ­რი­ვად,­ამო­უწ­ურ­ავია.­ზო­გი­ერ­თი­მე­წარ­მე­სა­ერ­
დენ­ტთა­ მცი­რე­ რა­ოდ­ენ­ობ­იდ­ან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ კითხვა­ თო­დაც­მხო­ლოდ­ტყის­ხილს­ითხოვს­მი­სი­გან­სა­კუთ­რე­
რის­ შე­დე­გე­ბი­ გან­ზო­გა­დე­ბას­ არ­ ექ­ვემ­დე­ბა­რე­ბა.­ ჯამ­ში­ ბუ­ლი­და­მა­ღალ­ღა­რის­ხო­ვა­ნი­ეკ­ოლ­ოგი­ური­და­ორ­გა­ნუ­
გა­მო­იკ­ითხა­ 20­ რეს­პონ­დენ­ტი,­ რაც­ ტენ­დენ­ცი­ებ­ის­ გა­მო­ ლეპ­ტი­კუ­რი­თვი­სე­ბე­ბის­გა­მო.
სავ­ლე­ნად­სავ­სე­ბით­საკ­მა­რი­სია.
ხი­ლის­ გა­და­მა­მუ­შა­ვე­ბე­ლი­ სა­წარ­მოს­ და­ფუძ­ნე­ბა­ შე­საძ­
ლე­ბე­ლია­ტყი­ბუ­ლის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­მა­ღალ­მთი­ან­სოფ.­
მუ­ხუ­რა­ში­(სო­ფელ­მუ­ხუ­რა­ერ­თა­დერ­თი­სო­ფე­ლია­ტყი­ბუ­
კვლევის შედეგები ლის­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში,­რო­მელ­საც­მი­ნი­ჭე­ბუ­ლი­აქ­ვს­მა­
ღალ­მთი­ანი­და­სახ­ლე­ბის­სტა­ტუ­სი­და­ინ­ვეს­ტორს­ექ­ნე­ბა­
ტყი­ბუ­ლის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტს­ გა­აჩ­ნია­ სა­თა­ნა­დო­ გა­მოც­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბა,­ის­არ­გებ­ლოს­შე­სა­ბა­მი­სი­სა­გა­და­სა­ხა­დო­
დი­ლე­ბა­და­ტრა­დი­ცი­ები­ხი­ლის­დამ­ზა­დე­ბი­სა­და­მი­სი­გა­ და­ სხვა­ შე­ღა­ვა­თე­ბით),­ რად­გან­ ზე­მოთ­ და­სა­ხე­ლე­ბუ­ლი­
და­მუ­შა­ვე­ბის­ თვალ­საზ­რი­სით.­ კერ­ძოდ,­ 90­იან­ წლე­ბამ­ ნედ­ლე­ულ­ის­ მთლი­ანი­ მო­ცუ­ლო­ბის­ 60­70%­ სწო­რედ­ ამ­
დე­სრუ­ლი­დატ­ვირ­თვით­მუ­შა­ობ­და­ხრე­სი­ლის­წვე­ნე­ბის­ სო­ფელ­ში­მო­დის.­ამ­ას­თან,­აღ­ნიშ­ნუ­ლი­და­სახ­ლე­ბა­არ­გა­
ქარ­ხა­ნა,­ რომ­ლის­ სა­ნედ­ლე­ულო­ ბა­ზა­ (თით­ქმის­ 100%)­ ნიც­დის­მუ­შა­ხე­ლის­სიმ­წი­რეს­(მუ­ხუ­რა­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­
ად­გი­ლობ­რი­ვი­ პრო­დუქ­ტი­ იყო.­ აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია,­ რომ­ ამ­ ერთ­ერ­თი­ყვე­ლა­ზე­მჭიდ­როდ­და­სახ­ლე­ბუ­ლი­სო­ფე­ლია,­
სფე­რო­დან­შე­მო­სუ­ლი­თან­ხე­ბი­გა­სუ­ლი­სა­უკ­უნ­ის­80­იან­ 1412­ მო­სახ­ლით)­ და­ ქ.­ ტყი­ბუ­ლის­ ცენ­ტრთა­ნაც­ ახ­ლო­საა­
წლებ­ში­ტყი­ბუ­ლის­რაიონის­ბი­უჯ­ეტ­ის­70%­ს­შე­ად­გენ­და.­ (მან­ძი­ლი­ად­მი­ნის­ტრა­ცი­ული­ცენ­ტრი­დან­9­კმ.).
ას­ევე,­ უახ­ლო­ეს­ წარ­სულ­ში­ (2010­2015­ წლე­ბი)­ ხდე­ბო­და­
ხი­ლის­(ტყის­ვაშ­ლი­და­მსხა­ლი)­დამ­ზა­დე­ბა­და­მი­სი­და­ სა­კითხის­აქ­ტუ­ალ­ობ­ას­აძ­ლი­ერ­ებს­ის­იც,­რომ,­შე­სა­ბა­მი­სი­
ჩირ­ვა­ტყი­ბუ­ლის­ჩა­ის­ფაბ­რი­კის­ბა­ზა­ზე.­ხი­ლის­წარ­მო­ება­ პრო­ექ­ტე­ბის­ გან­ხორ­ცი­ელ­ებ­ის­ შემ­თხვე­ვა­ში,­ ხი­ლის­ მო­
მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი­ ძი­რი­თა­დი­ სა­სოფ­ პო­ვე­ბა­ზე,­ტრან­სპორ­ტი­რე­ბა­სა­და­გა­და­მუ­შა­ვე­ბა­ზე­–­სე­
ლო­სა­მე­ურ­ნეო­ დარ­გე­ბი­დან:­ ჩა­ის­ წარ­მო­ება,­ მეცხო­ვე­ ზონ­ზე­ასე­ულ­ობ­ით­ად­ამი­ან­ის­და­საქ­მე­ბაა­შე­საძ­ლე­ბე­ლი.
ლე­ობა,­ მე­ხი­ლე­ობა,­ ერ­თა­დერ­თი­ დარ­გია,­ რო­მელ­მაც,­
მი­უხ­ედ­ავ­ად­90­იანი­წლე­ბის­სრუ­ლი­სტაგ­ნა­ცი­ისა,­მა­ინც­ ას­ევე,­ნი­შან­დობ­ლი­ვია­ის­იც,­რომ­არ­ას­ეზ­ონ­ურ­პე­რი­ოდ­
შე­ინ­არ­ჩუ­ნა­რენ­ტა­ბე­ლო­ბა.­ხი­ლის­წარ­მო­ებ­ის­პრო­ცეს­ში­ ში­სა­წარ­მო­ში­შე­იძ­ლე­ბა­გა­და­მუ­შავ­დეს­ტყის­ბუ­ნებ­რი­ვი­
ჩარ­თულ­ნი­არი­ან­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­სოფ­ლად­მცხოვ­რე­ სიმ­დიდ­რე­ები:­ შქე­რი­ და­ წყა­ვი,­ გვი­რი­ლა,­ ფუ­რი­სუ­ლას­
ბი­მო­სახ­ლე­ობ­ის­დი­დი­ნა­წი­ლი,­თუმ­ცა,­აღ­ნიშ­ნუ­ლი­მათ­ ყვა­ვი­ლის­ ძი­რე­ბი,­ ორ­კბი­ლა­ ბა­ლა­ხი,­ სუ­როს­ ფოთ­ლე­ბი­
თვის­ სე­ზო­ნუ­რი­ სა­მუ­შაოა­ და­ და­კა­ვე­ბულ­ნი­ არი­ან­ მხო­ და­სხვა,­რო­მელ­თა­დამ­ზა­დე­ბა­სა­და­ხმო­ბას­წლე­ბის­გან­
ლოდ­აგ­ვის­ტო­სექ­ტემ­ბრის­პე­რი­ოდ­ში. მავ­ლო­ბა­ში­ ახ­დენ­დნენ­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ და­ მი­სი­ რე­
ალ­იზ­აცი­აც­ წარ­მა­ტე­ბით­ ხორ­ცი­ელ­დე­ბო­და­ მსოფ­ლი­ოს­
ინ­ვეს­ტო­რის­ მო­ძებ­ნი­სა­ და­ პრო­ექ­ტის­ გან­ხორ­ცი­ელ­ებ­ის­ მრა­ვალ­ქვე­ყა­ნა­ში.
შემ­თხვე­ვა­ში,­ხი­ლის­შეგ­რო­ვე­ბა­გა­და­მუ­შა­ვე­ბის­პრო­ცე­
სით,­შე­საძ­ლე­ბე­ლია,­მთლი­ანი­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­მოც­ვა.­ ხი­ლის­ შეგ­რო­ვე­ბა­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია­ ტყი­ბუ­ლის­ მუ­ნი­ცი­პა­
დღე­ის­ათ­ვის­ არ­სე­ბუ­ლი­ მო­ნა­ცე­მე­ბით,­ შე­იძ­ლე­ბა­ ზღვის­ ლი­ტე­ტის­ შემ­დეგ­ სოფ­ლებ­ში:­ მუ­ხუ­რა,­ ოჯ­ოლა,­ ჯვა­რი­სა,­
დო­ნი­დან­600­900­მ­სი­მაღ­ლე­ზე­გან­თავ­სე­ბუ­ლი­გა­რე­ული­ გურ­ნა,­სოჩხე­თი,­ცი­ხია,­მან­დი­კო­რი,­ლა­ფე­თი,­ზე­და­ჭყე­
ვაშ­ლის,­ მსხლის­ და­ ტყემ­ლის­ (1000­ ტო­ნამ­დე)­ დამ­ზა­დე­ პი,­ქვე­და­ჭყე­პი,­ხრე­სი­ლი,­ახ­ალ­და­ბა,­წყალ­წი­თე­ლა,­ივ­
ბა.­ას­ევე,­შე­იძ­ლე­ბა­დამ­ზად­დეს­10­ტო­ნა­ზე­მე­ტი­მოც­ვი­და­ ანე­ული,­ცუცხვა­თი,­სა­წი­რე,­და­ბაძ­ვე­ლი,­ძი­რო­ვა­ნი.
მაყ­ვა­ლი­ (კენ­კრო­ვა­ნის­ წარ­მო­ება­ გან­ვი­თა­რე­ბის­ ეტ­აპ­
ზეა,­უკ­ვე­ჩა­მო­ყა­ლიბ­და­არა­ერ­თი­კო­ოპ­ერ­ატ­ივი,­ცვლი­ ტყი­ბულ­ში­ ხი­ლის­ წარ­მო­ებ­ის­ პრო­ცე­სის­ დაწყე­ბა­ ას­ევე­
ლე­ბე­ბი­სა­ხელ­მწი­ფო­პროგ­რა­მა­ში­„და­ნერ­გე­მო­მა­ვა­ლი“­ მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი­ წი­ნა­პი­რო­ბა­ იქ­ნე­ბა­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­
მნიშ­ვნე­ლოვ­ნად­ შე­უწყობს­ ხელს­ კენ­კრო­ვა­ნის­ წარ­მო­ არ­სე­ბუ­ლი­გან­სა­კუთ­რე­ბით­მწვა­ვე­პრობ­ლე­მის­–­მო­სახ­
ებ­ის­ გან­ვი­თა­რე­ბას),­ 10­ ტო­ნამ­დე­ ან­წლი,­ 50­ ტო­ნა­ზე­ მე­ ლე­ობ­ის­ მიგ­რა­ცი­ის­ პრო­ცე­სის­ შე­ჩე­რე­ბის­ ხელ­შეწყო­ბის­
ტი­ ხურ­მა­კა­რა­ლი­ოკი,­ 20­ ტო­ნამ­დე­ ღოღ­ნა­შო­ქლი­ავი,­ კუთხით.­ ბო­ლო­ ათ­წლე­ულ­ის­ სტა­ტის­ტი­კუ­რი­ მაჩ­ვე­ნებ­
100­ტო­ნამ­დე­კულ­ტუ­რუ­ლი­ვაშ­ლი­და­მსხა­ლი,­რო­მელ­თა­ ლის­მი­ხედ­ვით,­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­მო­სახ­ლე­ობ­ის­კლე­ბის­
გა­და­მუ­შა­ვე­ბი­თაც­ შე­იძ­ლე­ბა­ მი­ვი­ღოთ­ ეკ­ოლ­ოგი­ურ­ად­ მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლი­კა­ტას­ტრო­ფუ­ლია,­ყო­ველ­წლი­ურ­ად­500­600­
სუფ­თა­მა­ღალ­ხა­რის­ხი­ანი­წვე­ნე­ბი,­ხილ­ფა­ფე­ბი­და­ჩი­რი,­ ად­ამი­ან­ით­მცირ­დე­ბა­მო­სახ­ლე­ობ­ის­რიცხოვ­ნე­ბა­და,­თუ,­
სა­დაც­ მთლი­ან­ად­ იქ­ნე­ბა­ შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბუ­ლი­ მა­ღალ­მთი­ 2002­წლის­მო­სახ­ლე­ობ­ის­სა­ყო­ველ­თაო­აღ­წე­რის­მი­ხედ­
ანი­ რე­გი­ონ­ის­ ხი­ლი­სათ­ვის­ ­ და­მა­ხა­სი­ათ­ებ­ელი­ სა­თა­ნა­ ვით,­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­მო­სახ­ლე­ობ­ის­რა­ოდ­ენ­ობა­31­000­
დო­ ორ­გა­ნო­ლეპ­ტი­კუ­რი­ თვი­სე­ბე­ბი.­ აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია,­ რომ­ შე­ად­გენ­და,­უკ­ვე­2014­წლის­აღ­წე­რით,­მა­თი­რა­ოდ­ენ­ობა­
ტყი­ბულს­ხი­ლის­შეგ­რო­ვე­ბი­სათ­ვის­სხვა­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ 2­100­მდე­ჩა­მო­ვი­და.­კლე­ბის­მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლი­34%­ია.­სა­გან­
ტე­ბი­სა­გან­ გა­მო­არ­ჩევს­ ერთ­ერ­თი­ უმ­ნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნე­სი­ გა­შოა­ას­ევე­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­სო­ცი­ალ­ურ­ად­და­უც­ვე­ლი­
უპ­ირ­ატ­ეს­ობა­ –­სტა­ბი­ლუ­რო­ბა.­ ში­ნა­მე­ურ­ნე­ობ­ებ­ის­ მი­ერ­ მო­სახ­ლე­ობ­ის­ მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლი.­ სო­ცი­ალ­ური­ სუბ­სი­დი­ებ­ის­
მოყ­ვა­ნი­ლი­ ხი­ლის­ არ­ას­აკ­მა­რი­სო­ბის­ შემ­თხვე­ვა­ში,­ შე­ სა­აგ­ენ­ტოს­ სტა­ტის­ტი­კის­ მი­ხედ­ვით,­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­

82
მო­სახ­ლე­ობ­ის­41,2%­თავს­ღა­რი­ბად­თვლის­(რე­გის­ტრი­ ნი­აკე­სპირ­ტი,­კო­ნი­აკი,­ხი­ლის­სხვა­დას­ხვა­და­სა­ხე­ლე­ბის­
რე­ბულ­ნი­ არი­ან­ სო­ცი­ალ­ურ­ად­ და­უც­ველ­თა­ ბა­ზა­ში,­ გა­ ჯე­მი­ და­ ა.შ.)­ ძი­რი­თა­დად­ მა­რაგ­დე­ბო­და­ რაიონის­ სოფ­
ნაცხა­დი­ აქ­ვთ­ გა­კე­თე­ბუ­ლი­ ყო­ველ­თვი­ური­ სა­არ­სე­ბო­ ლებ­ში­მო­პო­ვე­ბუ­ლი­ხი­ლით.
შემ­წე­ობ­ის­მი­ღე­ბი­სათ­ვის).­და­საქ­მე­ბის­ახ­ალი­შე­საძ­ლებ­
ლო­ბის­გა­ჩე­ნა­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ას­ევე­მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნია­ ხი­ლის­დამ­ზა­დე­ბა­მიმ­დი­ნა­რე­ობს­ამ­ეტ­აპ­ზეც.­მუ­ნი­ცი­პა­
იმ­ თვალ­საზ­რი­სით,­ რომ­ ტყი­ბუ­ლი­ მო­ნო­ეკ­ონ­ომ­იკ­ური­ ლი­ტეტ­ში­ შე­მო­დი­ან­ სხვა­დას­ხვა­ კერ­ძო­ და­მამ­ზა­დე­ბე­ლი­
რე­გი­ონია­ –­ ქ.­ ტყი­ბუ­ლის­ ეკ­ონ­ომ­იკა­ ქვა­ნახ­ში­რის­ წარ­ მე­წარ­მე­ები,­ ქ.­ ტყი­ბულ­სა­ და­ სო­ფელ­ ორ­პირ­ში­ მიმ­დი­
მო­ებ­აზეა­და­მო­კი­დე­ბუ­ლი­(2017­წლის­მო­ნა­ცე­მე­ბით,­ქვა­ ნა­რე­ობს­ სხა­ვა­დას­ხვა­ სოფ­ლებ­ში­ მო­პო­ვე­ბუ­ლი­ ხი­ლის­
ნახ­ში­რის­ სა­წარ­მოს­ წი­ლი­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ ბი­უჯ­ეტ­ის­ (ტყე­მა­ლი,­ტყის­ვაშ­ლი­და­მსხა­ლი)­ჩა­ბა­რე­ბა.­მა­გა­ლი­თად­
ად­გი­ლობ­რივ­შე­მო­სავ­ლებ­ში­94,93%­ია;­ბიზ­ნეს­სექ­ტორ­ 2015­ წელს,­ შ.პ.ს.­ „გე­ოფ­ლაიერის“­ დაკ­ვე­თით,­ 600­ ტო­ნა­
ში­და­საქ­მე­ბუ­ლებს­შო­რის­საქ­ნახ­შირ­ში­და­საქ­მე­ბუ­ლე­ბის­ ნედ­ლე­ულ­ის­აგ­ან­(ტყის­ვაშ­ლი)­დამ­ზად­და­100­ტო­ნა­ტყის­
პრო­ცენ­ტუ­ლი­ წი­ლი­ 80,51%),­ და­ სოფ­ლე­ბის­ ეკ­ონ­ომ­იკა­ ვაშ­ლის­ჩი­რი.
ჩა­ისა­ და­ ხი­ლის­ წარ­მო­ებ­აზე­ იყო­ ორი­ენ­ტი­რე­ბუ­ლი.­ შე­
სა­ბა­მი­სად,­ ხი­ლის­ შეგ­რო­ვე­ბა­გა­და­მუ­შა­ვე­ბის­ პრო­ცე­სის­ აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია,­ რომ­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ ამ­ ეტ­აპ­ზე­ ხდე­ბა­
დაწყე­ბა­მნიშ­ვნე­ლო­ვან­ბიძ­გს­მის­ცემს­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ მხო­ლოდ­ ხი­ლის­ დამ­ზა­დე­ბა­ და­ ჩა­ბა­რე­ბა,­ ხო­ლო­ გა­და­
ეკ­ონ­იმ­იკ­ის­ დი­ვერ­სი­ფი­კა­ცი­ის­ პრო­ცე­სის­ დაწყე­ბას­ და­ სა­მუ­შა­ვებ­ლად­გა­დის­რაიონის­საზღვრებს­გა­რეთ,­შე­სა­
ად­გი­ლობ­რი­ვი­ მო­სახ­ლე­ობ­ის­ათ­ვის­ და­მა­ტე­ბი­თი­ ეკ­ონ­ ბა­მი­სად­აქ­ხალ­ხი­და­საქ­მე­ბუ­ლია­სე­ზო­ნუ­რად­და­ძა­ლი­ან­
ომ­იკ­ური­შე­მო­სავ­ლის­წყა­როს­გა­ჩე­ნას.­ მცი­რე­რა­ოდ­ენ­ობ­ით.

უნ­და­აღ­ინ­იშ­ნოს,­რომ­25­30­წლის­წი­ნათ,­რო­დე­საც­მუ­ნი­ მე­ხი­ლე­ობ­ის­ათ­ვის­ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლი­სა­ხის­მი­ცე­მა­ამ­პრო­
ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­არ­სე­ბობ­და­ე.წ.­ხი­ლის­დამ­ზა­დე­ბის­ბი­ურო,­ ცესს­კი­დევ­უფ­რო­წარ­მა­ტე­ბულს­გახ­დის­და­სა­ფუძ­ველს­
რაიონში­ იწ­არ­მო­ებ­ოდა­ 4000­6000­ ტო­ნამ­დე­ თეს­ლო­ვა­ ჩა­უყ­რის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის­ სოფ­ლებ­ში­ სე­ზონ­ზე­ და­ახ­
ნი­და­კურ­კო­ვა­ნი­ხი­ლი,­ხო­ლო­სა­ხელ­მწი­ფო­დამ­ზა­დე­ბა­ ლო­ებ­ით­1500­ად­ამი­ან­ის­და­საქ­მე­ბას.­დღე­ის­ათ­ვის­არ­სე­
მერ­ყე­ობ­და­ 1700­2500­ ტო­ნამ­დე.­ ეს­ და­მო­კი­დე­ბუ­ლი­ იყო­ ბუ­ლი­რე­ალ­ობ­იდ­ან­გა­მომ­დი­ნა­რე,­პრო­ცე­სის­გა­მარ­თვის­
იმ­აზე,­რომ­ხი­ლი­მეწ­ლე­ობ­ით­გა­მო­ირ­ჩე­ვა,­რაც­იმ­ას­ნიშ­ შემ­თხვე­ვა­ში,­შე­საძ­ლე­ბე­ლი­გახ­დე­ბა­1500­2200­ტო­ნა­ხი­
ნავს,­რომ­ყო­ველ­წლი­ურ­ად­ნა­ყოფს­არ­იძ­ლე­ვა,­მაგ­რამ­ ლის­ დამ­ზა­დე­ბა.­ უნ­და­ აღ­ინ­იშ­ნოს,­ რომ­ მო­სა­პო­ვე­ბე­ლი­
ეს­ ტყი­ბუ­ლის­ მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში­ სა­ერ­თო­ ხი­ლის­ დამ­ზა­ ხი­ლის­ძი­რი­თა­დი­ნა­წი­ლი­ტყის­ხი­ლია­(პან­ტა­ვაშ­ლი­და­
დე­ბა­ზე­ მნიშ­ვნე­ლო­ვან­ გავ­ლე­ნას­ ვერ­ ახ­დენს,­ რად­გან­ მსხა­ლი,­ მა­ჟა­ლო­ და­ ა.შ.),­ შე­სა­ბა­მი­სად,­ ბო­ლო­ წლებ­ში­
რაიონში­აღ­ნიშ­ნუ­ლი­სა­ვარ­გუ­ლე­ბი­გან­ლა­გე­ბუ­ლია­რო­ მი­სი­რა­ოდ­ენ­ობა­მნიშ­ვნე­ლოვ­ნად­არ­შემ­ცი­რე­ბუ­ლა.­ხი­
გორც­ქვე­და­(შე­და­რე­ბით­დაბ­ლო­ბი),­ას­ევე­ზე­და­(შე­და­ ლის­ მიმ­ღე­ბი­ პუნ­ქტე­ბის­ გახ­სნა­ შე­საძ­ლე­ბე­ლია­ მუ­ნი­ცი­
რე­ბით­ მაღ­ლო­ბი)­ ად­გი­ლებ­ში.­ ეს­ კი­ ნიშ­ნავს,­ რომ­ ,­ თუ­ პა­ლი­ტე­ტის­ ორ­ და­სახ­ლე­ბულ­ პუნ­ქტში:­ ქ.­ ტყი­ბულ­სა­ და­
ერთ­კონ­კრე­ტულ­წე­ლი­წადს,­თუ­ქვე­და­ზო­ნა­ში­ე.წ.­დაბ­ სო­ფელ­ორ­პირ­ში.­სა­წარ­მოო­სიმ­ძლავ­რის­მიღ­წე­ვის­შემ­
ლობ­ში­არ­იქ­ნე­ბა­მო­სა­ვა­ლი,­აუც­ილ­ებ­ლად­ამ­წელს­მო­ თხვე­ვა­ში,­შე­საძ­ლე­ბე­ლი­გახ­დე­ბა­ქ.­ტყი­ბულ­ში­გა­და­მა­მუ­
სა­ვა­ლი­იქ­ნე­ბა­ზე­და­ზო­ნა­ში­და­პი­რი­ქით. შა­ვე­ბე­ლი­ სა­წარ­მოს­ გახ­სნა,­ რაც­ კი­დევ­ უფ­რო­ გაზ­რდის­
სფე­რო­ში­ არ­ას­ეზ­ონ­ურ­ად­ და­საქ­მე­ბულ­თა­ რიცხოვ­ნე­ბას.­
ამ­ას­თან,­უნ­და­აღ­ინ­იშ­ნოს,­რომ­ჩვენ­თან­სოფ­ლის­მე­ურ­ აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია,­ რომ,­ თუ­კი­ ად­გილ­ზე­ არ­ მოხ­დე­ბა­ ხი­ლის­
ნე­ობ­ის­ პრო­დუქ­ტე­ბი­ და­ მათ­ შო­რის­ ხი­ლიც­ იწ­არ­მო­ება­ გა­და­მუ­შა­ვე­ბა,­ად­გი­ლობ­რი­ვი­ხი­ლი­არაა­მალ­ფუ­ჭე­ბა­დი­
ზღვის­ დო­ნი­დან­ 300­ მეტრ­ და­ მეტ­ სი­მაღ­ლე­ზე,­ იგი­ ეკ­ და­კარ­გად­უძ­ლებს­ტრან­სპორ­ტი­რე­ბას.
ოლ­ოგი­ურ­ად­სუფ­თაა.­ად­გი­ლობ­რივ­ხილს,­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­
ტე­ტის­ მა­ღალ­მთი­ან­ობ­იდ­ან­ გა­მომ­დი­ნა­რე,­ ახ­ასი­ათ­ებს­
ყინ­ვა­გამ­ძლე­ობა,­ შე­სა­ნა­ხად­ ვარ­გი­სი­ან­ობა,­ და­ჭი­ან­ებ­
ის­ საფ­რთხის­ ნაკ­ლე­ბო­ბა,­ მა­ღალ­სპირ­ტი­ან­ობა­ და­ სხვა­
სფე­როს­ზო­გა­დი­სი­ტუ­აცი­ის­აღ­წე­რა
და­დე­ბი­თი­ თვი­სე­ბე­ბი.­ ნაკ­ლე­ბია­ ად­გი­ლობ­რი­ვი­ ხი­ლის­ ცენ­ტრა­ლურ­დო­ნე­ზე
სუფ­რი­სათ­ვის­ვარ­გი­სი­ან­ობა,­თუმ­ცა­იგი­იდე­ალ­ურია­სა­ (სა­ხელ­მწი­ფოს­წარ­მო­მად­გენ­ლებ­თან­ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი
კონ­სერ­ვო­წარ­მო­ებ­ის­ათ­ვის. ინ­ტერ­ვი­უს­სა­ფუძ­ველ­ზე)

აღ­ნიშ­ნუ­ლი­ხი­ლის­დამ­ზა­დე­ბი­სათ­ვის­ოკ­რი­ბის­(მუ­ნი­ცი­ სა­ხელ­მწი­ფოს­ წარ­მო­მად­გენ­ლებ­მა­ (სა­ქარ­თვე­ლოს­
პა­ლი­ტე­ტის­ ის­ტო­რი­ული­ სა­ხე­ლი)­ ყვე­ლა­ სო­ფელ­ში­ გახ­ სოფ­ლის­ მე­ურ­ნე­ობ­ის­ სა­მი­ნის­ტროს­ ტყი­ბუ­ლის­ სა­ინ­
სნი­ლი­ იყო­ ხი­ლის­ და­მამ­ზა­დე­ბე­ლი­ პე­რი­ფე­რი­ალ­ური­ ფორ­მა­ციო­სა­კონ­სულ­ტა­ციო­ ცენ­ტრის­ ხელ­მძღვა­ნე­ლი­
პუნ­ქტე­ბი,­ ზო­გი­ერთ­ დიდ­ სო­ფელ­ში­ ორი­ დამ­ზა­დე­ბის­ და­ მთა­ვა­რი­ სპე­ცი­ალ­ის­ტი)­ აღ­ნიშ­ნეს,­ რომ­ ქვეყ­ნის­თვის­
პუნ­ქტიც­კი­იყო,­სა­დაც­შეგ­რო­ვე­ბუ­ლი­ხი­ლი­გა­და­მუ­შავ­ ხი­ლის­სექ­ტო­რის­გან­ვი­თა­რე­ბა­პრი­ორ­იტ­ეტ­ულია,­რა­საც­
დე­ბო­და­ხრე­სი­ლის­და­ქუ­თა­ის­ის­სა­კონ­სერ­ვო­ქარ­ხნებ­ში. ად­ას­ტუ­რებს­ სა­ქარ­თვე­ლოს­ მთავ­რო­ბის­ 12.02.2015­ წლის­
N56­დად­გე­ნი­ლე­ბით­დამ­ტკი­ცე­ბუ­ლი­სა­ხელ­მწი­ფო­პროგ­
ხრე­სი­ლის­სა­კონ­სერ­ვო­ქარ­ხა­ნა,­რო­მე­ლიც­90­იან­წლე­ რა­მა­ „და­ნერ­გე­ მო­მა­ვა­ლი“.­ პროგ­რა­მის­ პირ­ვან­დე­ლი­
ბამ­დე­წარ­მა­ტე­ბუ­ლად­საქ­მ