You are on page 1of 69

IDFHERRN

.SVV'|NPDQ$UúLYL
.SVV.D\QDN$UúLYL

EĞİTİM BİLİMLERİ MERKEZİ
www.izmirkpsskursu.net
0 232 445 21 25

1
IDFHERRN
.SVV'|NPDQ$UúLYL
.SVV.D\QDN$UúLYL

2
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

1. Bölüm. YERĠN ġEKLĠ, BOYUTLARI VE
TÜRKĠYE'NĠN DÜNYA ÜZERĠNDEKĠ KONUMU

YERĠN ġEKLĠ VE BOYUTLARI PARALELLER VE MERĠDYENLER

PARALEL DAĠRELERĠ
Dünyamız ekvatorda şişkin, kutuplarda basıktır.
Dünya'nın bu özel şekline GEOİD denir. Dünya'nın Kutup noktalarından eşit uzaklıkta bulunan nokta-
bu şekli kazanmasında kendi ekseni etrafındaki ları birleştiren daireye Ekvator denir. Ekvatora para-
dönüşü neden olmuştur. lel olan ve birer derece aralıklarla geçen dairelere
Paralel daireleri denir. Paralel dairelerini başlangıç
Dünya'nın Geoid ġeklinin Sonuçları yeri olan ekvator, sıfır numaralı paralel dairesini
oluşturur. Ekvator dünyayı kuzey ve güney olmak
Ekvatordan kutuplara doğru, dünyanın ekseni üzere iki eşit yarıküreye ayırır.
çevresindeki dönüş hızının (çizgisel hızın)
azalması,
Yerden yükseldikçe görüş açısının genişle-
mesi,
Dünya üzerindeki bir noktadan hareket eden
bir kişinin hep aynı yönde giderek, hareket
noktasına ulaşması,
İki meridyen arasındaki uzaklığın ekvatordan
kutuplara doğru azalması,
Dünyanın bir yarısında gündüz, diğer yarısın-
da gece yaşanması,
Ekvatordan kutuplara doğru sıcaklığın azal-
ması,
Güneş ışınlarının düşme açısının, ekvatordan
kutuplara doğru küçülmesi,
Paralel dairelerinin kutuplara doğru küçül-
mesi
Ekvatordan kutuplara doğru yerçekiminin Paralellerin Özellikleri
artması, 1. Paraleller kuzey güney yönlüdür
Dünya üzerinde kuzey kutbundan ekvatora 2. Paralellerden bir noktanın enlemini belirleme-
doğru gittikçe kutup yıldızının görünüm açı- de yararlanılır.
sının düzenli olarak küçülmesi 3. Başlangıçları ekvatordur.
Ay tutulduğu zaman, yerin Ay üzerine düşen 4. Birer derece aralıklarla geçirilen dairelerdir.
gölgesinin daire şeklinde olması. 5. Kutuplara doğru çevre uzunlukları küçülür.
Ekvatordan kutuplara doğru cisimlerin ağırlık- 6. Aralarındaki uzaklık birbirine eşit ve 111km
larının artması, dir.
Ekvator çemberinin, meridyenlerden ve pa- 7. Doksan kuzey, doksan güney olmak üzere
ralellerden daha uzun olması, 180 paralel vardır.
Termik basınç kuşaklarının oluşması.

IDFHERRN
.SVV'|NPDQ$UúLYL
.SVV.D\QDN$UúLYL

3

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Bazı paralellere özel adlar verilir. DÜNYA'NIN HAREKETLERĠ VE SONUÇLARI
Yengeç, Oğlak dönenceleri gibi…
1. Dünyanın Günlük (Eksen) Hareketleri

Greenwich

MERĠDYENLER
Dünya batı-doğu doğrultusunda kendi ekseni etra-
Birer derece aralıklarla geçen ve kutup noktalarını fında hızla dönerek 24 saatte günlük hareketini ta-
birleştiren yarım çembere meridyen denir. Londra- mamlar. Bu harekete eksen hareketi de denir.
daki Greenwich gözlemevinden geçen meridyen, Dünyanın küresel şekli dönüş hızında farklılaş-
başlangıç olarak benimsenmiştir. malara neden olur. Ekvatorda hız 1670 km/saat iken
kutuplara gidildikçe hız azalır. Kutup noktalarında
Meridyenlerin Özellikleri sıfır olur. Bunun sonucunda;
Aynı boylam üzerindeki tüm noktalarda yerel
1. Başlangıç meridyeni ile karşıt meridyeni, saat aynı olur.
Dünya’yı doğu ve batı olmak üzere iki yarı Güneşin doğma ve batma anı ekvatordan ku-
küreye ayırır. tuplara uzar.
2. Birbirini izleyen iki meridyen arasındaki za-
man farkı 4 dakikadır. Günlük Hareketin Sonuçları
3. Başlangıç meridyeninin karşısında yer alan Gece ve gündüzler oluşur.
180 meridyen gün değiştirme çizgisi olarak Yerel saat farkları ortaya çıkar.
esas alınmıştır. Doğu ve batı yönleri ortaya çıkar.
4. Birer derece aralıklarla geçirilmişlerdir. Dünya üzerinde herhangi bir yer, güneş ışın-
5. Ekvatoru ve paralelleri dik keserler. larını gün içinde farklı açılarla alır.
6. 360 meridyen yayı bulunmaktadır. Günlük sıcaklık ve basınç farklarının oluşma-
7. Başlangıç meridyenini tam daireye tamam- sı sonucunda da;
layan karşıt meridyen yayı 180 meridyendir.  Mekanik çözülme artar.
8. Birbirini izleyen iki meridyen arasındaki  Meltem rüzgarları oluşur.
uzaklık, yalnız Ekvator üzerindeki 111 km.dır. Sürekli rüzgarların yönlerinde sapmalar olur.
9. Meridyen yayları eşit uzunluktadır. 30° ve 60° enlemlerinde dinamik basınç ku-
10. Kutuplara doğru birbirlerine yaklaşır ve ku- şakları oluşur.
tuplarda birleşirler. Okyanus akıntılarında sapma ve halkalar olu-
şur.
Aynı enlem üzerinde, Güneş farklı zamanlar-
da doğup batar.

4

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

2. Dünya'nın Yıllık (Yörünge) Hareketleri 21 Haziran (Yaz Gündönümü):
Bu tarihte gösterildiği gibi Güneş ışınları Kuzey
Dünya’nın yörüngesi elips şeklindedir ve gün çev- Yarım Kürede Yengeç Dönencesine dik (90°) açı ile
resindeki bu yörüngede 365 gün 6 saatte turunu gelirse Aydınlanma çemberi kutup dairelerine te-
tamamlar. ğet geçer.
Güneş bu elipsin büyük çapı üzerinde ve odak- 21 Haziranda Kuzey Yarımkürede yaşanan olaylar
lardan birinde yer alır. Bu yüzden Dünya Güneş’e, aşağıda verilmiştir. Güney yarım kürede bu sıralama
bazen yaklaşır (Günberi: 3 Ocak) bazen de uzak- olayların tam tersi yaşanır.
laşır (Günöte: 4 Temmuz). Kuzey Yarım Kürede;
Bu uzaklaşma ve yaklaşma mevsimlerin oluşu- Bu tarihten sonra gündüzler kısalır; geceler
munu etkileyecek kadar önemli değildir. Sadece uzamaya başlar.
kuzey ve güney yarıküreler arasındaki mevsim süre- Yaz mevsimi başlar.
lerinin farklı olmasına neden olur. Mevsimler Güneş En uzun gündüz ve kısa gece yaşanır.
ışınlarının düşme açısıyla ilgilidir. Bu açının de- Kuzey Kutup Dairesi ile Kuzey Kutbu arasın-
ğişmesinin nedeni ise Dünya’nın ekseni ile yörünge da gündüzler 24 saatten fazladır.
düzlemi (Ekliptik) arasındaki açıdır. (66°33'). Ekva- Türkiye'de saat 12oo 'de cisimlerin yıl içeri-
tor düzlemi ile yörünge düzlemi arasındaki açı da sindeki en kısa gölgesi oluşur.
buna bağlı olarak oluşur. (23°27') Yengeç dönencesinde saat 12 oo 'de cisim-
lerin yıl içindeki en kısa gölgesi oluşur.

21 Aralık (KıĢ Gündönümü):
Bu tarihte Güneş ışınları Güney Yarımkürede Oğ-
lak Dönencesine dik gelir ve aydınlanma çemberi
kutup dairelerine teğet geçer.
21 Aralık Kuzey yarım kürede yaşanan olaylar
aşağıda verilmiştir. Güney Yarımkürede bu sırada
bu olayların tam tersi yaşanır.
Kuzey Yarımkürede;
Kış mevsimi başlar.
Eksen Eğikliğinin Sonuçları En uzun gece, en kısa gündüz yaşanır.
Türkiye'de saat 12oo'de cisimlerin yıl içerisin-
Mevsimler oluşur. deki en uzun gölgesi oluşur.
Kuzey ve Güney Yarım kürelerde farklı mev- Kuzey Kutup dairesi ile Kuzey kutbu arasın-
simler yaşanır. daki enlemlerde gece süresi 24 saatten faz-
Güneş ışınlarının düşme açısı zaman içeri- ladır.
sinde değişir. Yengeç dönencesinde saat 12oo de cisimle-
Aynı boylam üzerindeki noktalarda Güneş'in rin yıl içindeki en uzun gölgesi oluşur.
doğuş ve batış saatleri değişir Bu tarihten sonra geceler kısalmaya gündüz-
Gece - gündüz süreleri değişir. ler uzamaya başlar.
Güneş ışınlarının dik geldiği kesimlerin yıl
içinde değişmesi ve dönencelerin oluşması. 21 Mart - 23 Eylül (Ekinoks = Gece-gündüz
Kutup noktaları ile daireleri arasında sürekli eĢitliği):
gece ve gündüzler yaşanır Bu tarihlerde güneş ışınları Ekvator'a dik gelir ve
Kutup dairelerinin enlem dereceleri oluşur. Aydınlanma Çemberi kutup noktalarından geçer.
Muson rüzgârları oluşur. Kuzey Yarımkürede 21 Mart ilkbahar, 23 Eylül
Ekvatordan kutuplara gidildikçe gecegündüz sonbaharın başlangıcıdır. Güney Yarımkürede ise,
süreleri arasındaki farkın artması. 21 Martta sonbahar 23 Eylülde ilkbahar başlar.

5

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Ekinokslarda şu olaylar yaşanır, Türkiye'nin Matematik Konumu ve Sonuçları:
Güneş tam doğudan doğup tam batıdan ba-
tar. 1. Enlemlerinin Sonuçları: ( 36°- 42° Kuzey)
Aynı boylam üzerindeki noktalarda güneş sa- Güneyden kuzeye doğru gidildikçe;
dece ekinoks günlerinde aynı anda doğar ve Güneş ışınlarının yere düşme açısı daralır.
batar. Ortalama hava sıcaklıkları azalır.
Çizgisel dönüş hızı azalır. Bu yüzden ala-
cakaranlık süresi uzar.
TÜRKĠYE’NĠNCOĞRAFĠ KONUMU Deniz suyu sıcaklığı, tuzluluğu ve yoğun-
luğu azalır.
Bir ülkenin, yerin coğrafi konumu denilince; Gölge boyu uzar.
1. Yerküre üzerinde bulunduğu nokta, yer 21 Haziran’da gündüz süresi, 21 Aralık’ta
2. Hangi kıtada bulunduğu ve diğer kıtalarla gece süresi uzar.
ilişkili durumu
3. Deniz ve okyanuslarla ilişkisi Kuzey yarım kürede bulunduğu için;

4. Yükselti durumu 21 Haziran’da en uzun gündüz; 21 Aralık’ta

5. Ticaret yollarına göre durumu en uzun gece yaşanır.

6. Ekonomik ve kültürel özellikler bakımından En kısa gölge boyu 21 Haziran’da; en uzun

farklılık gösteren yerlere göre durumu anla- gölge boyu 21 Aralık’ta görülür.

şılır. 21 Haziran’da yaz; 21 Aralık’ta kış mevsimi
başlar.

Kısaca, bir yerin enlem ve boylamlara göre yer- Güneyinden sıcak, kuzeyinden soğuk rüz-

küre üzerindeki yeri ve çevresiyle her türlü ilişkisini gârlar etkilidir.
sağlayan coğrafi koşulların tümüne birden "Coğrafi
Dönenceler dışında bulunduğu için;
konum" denir.
Güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla düş-
mez ve bu yüzden gölge boyu hiç sıfır ol-
Coğrafi konum ikiye ayrılır.
maz.
1. Matematik konum
2. Özel konum Orta kuşakta bulunduğu için;
Dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
Cephe yağışları görülür.
1. TÜRKĠYE’NĠN MATEMATĠK KONUMU Batı rüzgarları etkisindedir.
Akdeniz iklim kuşağındadır. (30°-40° arası)
Dünya üzerindeki bir yerin enlem ve boylamlara Yıl içinde sıcaklık değişimi fazladır.
göre yerinin saptanmasıdır.
2. Boylamlarının Sonuçları: (26°-45° Doğu)
En doğusu ile en batısı arasında 76 dakika
0 zaman farkı bulunur.
0
26 D 45 D
0
42 K 2. Ve 3. Saat dilimleri kullanılır.
Doğusuna doğru gidildikçe yerel saat daha
ileri; güneşin doğuş batış saatleri daha er-
ken olur.

0
36 K

6

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

2. TÜRKĠYE’NĠN ÖZEL KONUMU

Asya, Avrupa ve Afrika kıtaları arasında yer
alır.
Üç tarafı denizlerle çevrili bir yarımada ülke-
sidir.
İstanbul ve Çanakkale Boğazlarına sahiptir.
Ortadoğu ve Kafkas petrol ülkelerine kom-
şudur.
Alp-Himalaya kıvrım sistemi içinde yer aldığı
için ortalama yükselti ve engebe fazla, kırıklı
yapılar yaygın, sıcak su kaynağı fazla ve
deprem riski yüksek bir ülkedir.
Batısından doğusuna doğru ortalama yük-
selti artar, sıcaklıklar düşer.
Dağlar genel olarak doğu-batı yönlü uzanır.
Dağlar Ege Bölgesi’nde kıyıya dik, Akdeniz
ve Karadeniz Bölgesi’nde kıyıya paralel ola-
rak uzanır.
Gerçek alanı ile izdüşüm alanı arasındaki
fark fazladır.(engebe fazla olduğu için)
Yer şekilleri çeşitliliği fazla olduğu için aynı
anda farklı mevsim özellikleri yaşanır.
Asya ile Avrupa arasındaki transit ticaret
yolları Türkiye’den geçer.

Not: Aynı anda farklı mevsim özelliklerinin
yaĢanması (yer Ģekilleri) özel konumunun;
dört mevsimin belirgin olarak yaĢanması (orta
kuĢak) matematik konumumum sonucudur.

7

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

GeçmiĢ yıllarda bu konuyla ilgili sorulan KPSS soruları

(KPSS - 2004)
AĢağıdakilerden hangisinde verilen tarihlerde, Sinop’ta gündüz ve gece süreleri Antalya’daki
gündüz ve gece sürelerinden daha uzundur?

Gündüz süresi Gece süresi
A) 21 Mart 23 Eylül
B) 23 Eylül 21 Haziran
C) 21 Haziran 21 Aralık
D) 21 Aralık 21 Mart
E) 21 Ocak 23 Eylül Yanıt: C

(KPSS - 2004)
Türkiye’nin en doğu ucu ile en batı ucu arasında 76 dakikalık zaman farkının olması aĢağıdaki
seçeneklerden hangisiyle açıklanabilir?
A) Asya ve Avrupa kıtalarında topraklarının olmasıyla
B) Yüzey şekillerinin engebeli olmasıyla
C) Kuzey yarımkürede yer almasıyla
D) Başlangıç meridyeninin doğusunda olmasıyla
E) İki nokta arasındaki meridyen sayısıyla
Yanıt: E

(KPSS - 2005)
AĢağıdakilerden hangisinde verilen iki kent arasındaki yerel saat farkı diğerlerinden daha fazladır?
A) Samsun-Adana B) İzmir-Ankara C) Balıkesir-Erzincan
D) Muğla-Çanakkale E) İzmit-Kastamonu

Yanıt: C

(KPSS - 2007)
Aşağıdaki haritada Ankara, Iğdır ve Başkale’nin coğrafi koordinatları verilmiştir.

Yalnızca haritadaki bilgilerden yararlanarak aĢağıdaki yargılardan hangisine ulaĢılamaz?
A) 21 aralıkta Başkale’de gündüz süresi Ankara’dan uzundur.
B) 21 haziranda Iğdır’da Başkale’den daha uzun gündüz yaşanır.
C) Verilen kentlerin hepsinde 23 Eylülde güneş doğduktan 12 saat sonra batar.
D) En uzun günle en kısa gün arasındaki farkın en fazla olduğu yer Başkale’dir.
E) Iğdır’ın yerel saati Ankara’nınkinden daha ileridir. Yanıt: D

(KPSS - 2008)
AĢağıdakilerden hangisi Türkiye’nin Kuzey Yarım Küre’de yer aldığının bir göstergesi olamaz?
A) Akdeniz Bölgesi’ndeki akarsuların kuzeyden güneye doğru akması
B) Karadeniz Bölgesi’nde, aralık ayında, gündüz süresinin İç Anadolu Bölgesi’nden daha kısa olması
C) Marmara Bölgesi’nin yıl boyunca güneş ışınlarını Ege Bölgesi’nden daha eğik alması
D) Toros Dağları’nın güneye bakan yamaçlarının kuzey yamaçlarından daha sıcak olması
E) Coğrafi bölgelerin tümünde kuzey sektörlü rüzgârların sıcaklığı düşürmesi
Yanıt: A

8

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

(KPSS - 2009)
AĢağıdakilerden hangisinin Akdeniz Bölgesi’yle Karadeniz Bölgesi arasında farklılık göstermesi
enlem etkisine bağlanamaz?
A) Orman üst sınırı
B) Deniz turizmine uygun sürenin uzunluğu
C) Yağışın mevsimlere göre dağılışı
D) Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi
E) Gündüz süresinin uzunluğu

Yanıt: A

(KPSS - 2009)
AĢağıdaki bölgelerimizden hangisinde yaz aylarında coğrafi konum dikkate alındığında buharlaĢma
en fazla olur?
A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi B) Ege Bölgesi
C) Doğu Anadolu Bölgesi D) Karadeniz Bölgesi
E) Marmara Bölgesi

Yanıt: A

(KPSS - 2010)
Türkiye’nin orta kuĢakta bulunması, aĢağıdaki ekonomik özelliklerden hangisini etkilemiĢtir?
A) Tarihi eserlerin ve doğal güzelliklerin olması
B) Kişi başına düşen ulusal gelirin büyük kentlerde daha yüksek olması
C) İşletilen ve işletmeye açılacak çeşitli madenlerin olması
D) Çeşitli tarım ürünlerinin yetiştirilmesi
E) Kara yolu ve deniz yolu transit taşımacılığının gelişmesi
Yanıt: D

(KPSS - 2010)

21 Haziran’da, haritada gösterilen kentlerin hangisinde, KırĢehir’e göre hem gündüz süresi daha
kısadır hem de güneĢ daha erken doğar?
A) Bolu B) Sinop C) Artvin D) Siirt E) Antalya
Yanıt: D

9

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

2. Bölüm. TÜRKİYE’NİN YÜZEY ŞEKİLLERİ

TÜRKİYE’NİN YER ŞEKİLLERİ, OLUŞUMU VE GENEL NOT:
ÖZELLİKLERİ Türkiye’nin oluşumu daha çok 3.ve 4. Jeolojik zama-
nlarda gerçekleştiği için genç oluşumlu bir ülkedir.
Ülkemizin yer şekilleri de dünyadaki diğer yerler gibi iç
ve dış kuvvetlerle oluşmuştur.
TÜRKİYE’DE YÜZEY ŞEKİLLERİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ
İç Kuvvetler (Yapıcı Kuvvetler):
Dağ ouluşumu (orojenez), kıta oluşumu (epirojenez),
1. Ortalama yükselti ve engebe fazladır. Bunun sonu-
volkanizma ve depremler, iç kuvvetleri oluşturur. Bunlar
cunda;
yeryüzünü çok hızlı şekillendirirler ve büyük yer şekilleri
Yer şekilleri çeşitliliği fazladır.
oluştururlar. Bu kuvvetlerin sonucunda yer şekilleri yük-
selir, kıvrılır veya kırılır, yeni dağlar ya da çukur alanlar Gerçek alanı ile izdüşüm alanı farkı fazladır.
oluşur. (Yapıcı kuvvetlerdir.)
Ulaşım zor ve yol yapım maliyeti fazladır.

Dış Kuvvetler (Yıkıcı Kuvvetler): Akarsuların yatak eğimi, akış hızı ve enerji potan-
Akarsular, buzullar, rüzgarlar, dalgalar gibi aşındırıcı siyeli fazladır.
güçlerdir. Bu güçler yavaş şekillendirme yaparlar. İç kuv-
2. Dağlar genellikle doğu-batı yönlü uzanır. Bunun
vetler yeryüzüne engebe kazandırırken dış kuvvetler on-
sonucunda;
ları törpüleyip aşındırarak aşınan malzemeyi çukur alan-
Kuzey-güney yönlü ulaşım daha zor ve maliyetli-
lara doldururlar. Böylece yeryüzünü düzleştirmeye çalı-
dir.
şırlar. Bu aşındırma ve biriktirmenin son safhası ise düm-
düz yeryüzü yani peneplenlerdir. (Yıkıcı kuvvetlerdir.) Akarsular genellikle doğu-batı yönlü uzanır.
İç ve dış kuvvetlerin faaliyetleri günümüzde hala de-
Türkiye’de karasal iklim alanı genişlemiştir.
vam etmektedir.
Ege Bölgesi’nde dağlar kıyıya dik uzandığı için; kı-
TÜRKİYE’DE JEOLOJİK SÜREÇ yıda girinti çıkıntı fazla ve hinterlantları geniş,
delta oluşumu fazla, falez oluşumu az, kıyı ile iç
Türkiye’deki Değişimler kesimler arası ulaşım kolay, iklim farklılığı azdır.
Türkiye’de masif (sert) kütleler oluşmuştur. (Yıldız,
Akdeniz ve Karadeniz’de dağlar kıyıya paralel
1. ZAMAN

Menteşe, Bolu-Ilgaz, Kırşehir ve Bitlis masifleri)
Zonguldak ve çevresinde taş kömürü yatakları uzandığı için; kıyıda girinti çıkıntı az, kıyı derinliği
oluşmuştur. fazla, kıta sahanlığı dar, doğal liman sayısı az ve

Türkiye’de peneplenleşme (düzleşme) olayı hinterlantları dar, falez oluşumu fazla, delta olu-
2. ZAMAN

görülmüş, deniz seviyesinde hafif dalgalı düzlük- şumu az, kıyı ile iç kesimler arası ulaşım zor (ge-
ler oluşmuştur. çitlerle sağlanır), iklim farklılığı fazladır. Orografik
Denizlerde tortulaşma (birikme) yaşanmıştır.
(yamaç) yağışlar görülür.
Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar oluşmuştur.
(Alp-Himalaya Kıvrım Sistemi) 3. Batıdan doğuya gidildikçe ortalama yükselti artar.
Petrol, linyit, tuz ve bor yatakları oluşmuştur. Bunun sonucu olarak;
3. ZAMAN

Şiddetli kırılmalar ve depremler yaşanmıştır. Ortalama sıcaklıklar azalır.
Zamanın sonuna doğru Türkiye toptan yükselme-
ye başlamış ve platolar oluşmuştur. Sıcaklık farkları artar.
Egeid karasının çökmesi sonucu Ege Denizi oluş-
muştur. Tarım ürünlerinin olgunlaşma süresi uzar, çeşitli-
İstanbul ve Çanakkale Boğazları oluşmuş, Karade- liği azalır.
niz açık deniz haline gelmiştir.
4. ZAMAN

Kıbrıs Adası ve İskenderun Körfezi oluşmuştur. Akarsuların akış hızları ve enerji potansiyelleri ar-
Türkiye’nin jeolojik oluşumu büyük ölçüde ta- tar.
mamlanmıştır.

10

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

4. Karstik araziler (kireç taşı, alçıtaşı, kaya tuzu) yaygın TÜRKİYE’NİN DAĞLARI
olarak bulunur. Başta Akdeniz Bölgesi ve İç Anado-
lu’da yaygındır.

5. Volkanik arazilerin en yaygın olduğu bölge Doğu
Anadolu Bölgesidir. Bu bölgeyi İç Anadolu Bölgesi iz-
ler.

6. Yer şekilleri çeşitliliği fazladır. Bunun sonucu olarak;

Kısa mesafelerde iklim, bitki örtüsü, toprak türü,
tarım ürünü, nüfus dağılışı ve ekonomik etkinlik-
ler farklılaşır.
Türkiye’nin dağları orojenik dağlar ve volkanik dağlar
Aynı anda birçok yerde farklı mevsim özellikleri olmak üzere ikiye ayrılır.
yaşandığı için turizm çeşitliliği fazladır.

7. Genç oluşumlu bir ülke olduğu için; A. OROJENİK DAĞLAR
Orojenez jeosenklinallerde (deniz ve okyanus taban-
Batı Anadolu, Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu
larında) birikim sonucu oluşan tortul tabakaların yan
aktif fay kuşakları bulunur. Deprem riski yüksek-
basınçlar etkisiyle kıvrılarak ya da kırılarak yükselmesi
tir.
sonucu dağ oluşumu demektir.
Sıcak su kaynakları yaygın olarak görülür.
Yani orojenik dağ oluşumunun kıvrılma ve kırılma
8. Türkiye’de jeolojik çeşitlilik (1. , 2. , 3. , 4. zamana ait olmak üzere iki yolu vardır.
araziler bulunması) fazla olduğu için yer altı
Kıvrım Dağları:
kaynakları çeşitliliği fazladır.
Antiklinal Antiklinal

TÜRKİYE’DE BÖLGELERİN YÜZEY ŞEKİLLERİNİN Senklinal
ÖZELLİKLERİ

Marmara Bölgesi ortala yükselti ve engebenin en
az olduğu bölgedir.
Yeni oluşumlu esnek yapıdaki tortul tabakaların yan
Doğu Anadolu Bölgesi ortalama yükselti ve enge-
basınçlar etkisiyle kıvrılarak yükselmesi sonucu oluşan
benin en fazla olduğu bölgedir.
dağlardır. Kıvrım dağları ülkemizdeki en büyük dağ
İç Anadolu Bölgesi ve Güney Doğu Anadolu Böl- grubunu oluşturur. Ülkemizde bu dağlara en önemli
gesi ortalama yükseltiye ve sade yüzey şekillerine örnek Alp-Himalaya Kıvrım Sistemi içinde yer alan Kuzey
sahip bölgelerdir. Anadolu ve Toros Dağlarıdır.

Akdeniz ve Karadeniz Bölgelerinde kıvrım dağları, Kırık Dağları:
Ege Bölgesi’nde kırık dağları yaygındır.

İç Anadolu Bölgesi plato bakımından en zengin
bölgedir.

Akdeniz Bölgesi doğal göl bakımından en zengin
bölgedir. Eski oluşumlu sert tortul tabakaların yan basınçlar
etkisiyle kırılması sonucu oluşan dağlardır. Ülkemizde bu
dağlara en önemli örnekler Ege Bölgesi’ndeki Kazdağı,
Madra Dağı, Yunt Dağı, Bozdağlar ve Menteşe Dağları ile
IDFHERRN
.SVV'|NPDQ$UúLYL Akdeniz Bölgesi’nin doğusunda Amanos (Nur) dağlarıdır.
.SVV.D\QDN$UúLYL

11

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Bu dağların (horst yapıların) yanında çöküntü alanlar
(graben sahalar) bulunmaktadır. Ege Bölgesi’nde Edre-
mit, Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Men-
deres grabenleri ile Akdeniz Bölgesi’nin doğusunda
İskenderun ve Amik graben sahaları bulunur.

B. VOLKANİK DAĞLAR

MARMARA BÖLGESİ DAĞLARI

Marmara Bölgesi’nde Yıldız, Koru, Işık, Biga ve Samanlı
dağları dışında Uludağ volkanik kütlesi yer alır.

Manto tabakasındaki magmanın, yerkabuğunun kırık
hattı boyunca (fay hattı) sıcaklık ve basınç etkisiyle
yeryüzüne çıkarak soğuması ve yığılması sonucu oluşan
dağlardır.

Ege Bölgesi’nde Kula Dağları, Marmara Bölgesi’nde
Uludağ, İç Anadolu Bölgesi’nde Erciyes, Melendiz, Hasan,
Karacadağ, Karadağ, Güney Doğu Anadolu Bölgesi’nde
Karacadağ ve Doğu Anadolu Bölgesi’nde Ağrı, Tendürek,
Süphan ve Nemrut Dağları ülkemizin önemli volkanik
dağlarıdır.

NOT: Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinde volkanik AKDENİZ BÖLGESİ DAĞLARI
dağlar bulunmamakta fakat volkanik araziler yer Akdeniz Bölgesi’nin büyük bölümünü Toros Dağları kap-
almaktadır. Akdeniz Bölgesi’nde Hatay (Hassa) lar. Toros Dağlarının batı ve orta kısmı bu bölgede yer
çevresi, Karadeniz Bölgesi’nde Köroğlu Dağlarının alır.
güneyinde volkanik araziler bulunur.
Batı Toroslar; Beydağları, Akdağlar, Sultan Dağları,
Dedegöl Dağları ve Geyik Dağları.

Orta Toroslar; Bolkar Dağları, Aladağlar, Tahtalı Dağları
EGE BÖLGESİ DAĞLARI ve Binboğa Dağları.
Ege Bölgesi’nde kıyıda kırık (horst) dağlar, iç kesimlerde Bölgede Toros kıvrım dağları arasında Amanos kırık
kıvrım dağları yer alır. dağları bulunur.
Kıyıda; Kaz, Madra, Yunt, Bozdağlar, Aydın Dağları ve
Menteşe Dağları (horst).

İç kesimlerde; Eğrigöz, Domaniç, Türkmen, Emir, Murat
ve Sandıklı dağları.

12

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

KARADENİZ BÖLGESİ DAĞLARI DOĞU ANADOLU DAĞLARI

Karadeniz dağları Kuzey Anadolu Dağları olarak da Bölge Türkiye’de dağların en fazla ve yüksek olduğu
adlandırılır. Bu dağlarda batı, orta ve doğu Karadeniz bölgedir. Başlıca dağları, Munzur, Palandöken, Allahuek-
Dağları olarak gruplanır. ber, Aras Güneyi ve Güneydoğu Toroslar ile Ağrı, Ten-
dürek-Süphan ve Nemrut volkanik dağlarıdır.
Batı Karadeniz Dağları; Küre, Bolu-Ilgaz, Köroğlu Dağları

Orta Karadeniz Dağları; Canik Dağları.

Doğu Karadeniz Dağları; Gümüşhane, Rize, Çimen, Kop,
Mescit, Yalnızçam ve Kaçkar Dağları.

İÇ ANADOLU BÖLGESİ DAĞLARI
TÜRKİYE’NİN PLATOLARI
İç Anadolu Bölgesi’nde Sivrihisar, Sündiken, Elmadağ,
Yıldız Dağı, Tecer Dağları dışında Erciyes, Melendiz, Akarsularla parçalanmış, çevresine göre yüksekte
Hasan, Karacadağ, Karadağ volkanik dağları bulunur. kalan, hafif dalgalı düzlüklere plato denir.

NOT: Plato ve yayla kavramları sık sık birbiri ile
karıştırılır. Plato bir coğrafi yüzey şeklidir. Yayla ise
bir yerleşim birimidir.

Türkiye’de Platoların Dağılışı:

GÜNEYDOĞU ANADOLU DAĞLARI
Bölgede Mazı ve Mardin Dağları dışında Karacadağ
volkanik kütlesi bulunur.

Marmara Bölgesi; Çatalca- Kocaeli Platoları.

İç Anadolu Bölgesi; Haymana, Uzunyayla, Cihanbeyli,
Obruk ve Bozok platoları (HUCOB).

Güneydoğu Anadolu Bölgesi; Şanlıurfa, Gaziantep pla-
toları.

Akdeniz Bölgesi; Teke ve Taşeli platoları.

Doğu Anadolu Bölgesi; Erzurum-Kars ve Ardahan
platoları.

Ege Bölgesi; Yazılıkaya Platosu.

13

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Türkiye Platolarındaki Ekonomik Etkinlikler: 4. Ovalarımızın büyük bölümünde deprem riski yük-
sektir. (Büyük bölümü tektonik olduğu için.)
Çatalca-Kocaeli Platoları; Türkiye’de tarım dışı sek-
törlerin (sanayi, ticaret, ulaşım, hizmet vs.) en fazla 5. Akdeniz ve Ege kıyı ovalarımızda sıcaklık fazla oldu-
geliştiği platolardır. ğu için yılda iki üç ürün alınabilir.

Teke ve Taşeli Platoları; Karstik arazi yapıları nede- 6. Ovalarımız yer altı suları bakımından zengindir.
niyle tarımda da kullanılmayan Türkiye’nin seyrek
Ovalarımız oluştukları yere göre “kıyı ovaları” ve “iç
nüfuslu platolarıdır.
bölge ovaları” olarak iki gruba ayrılır.
İç Anadolu (Haymana, Uzunyayla, Cihanbeyli, Ob-
1. Kıyı ovaları:
ruk, Bozok) ve Güneydoğu Anadolu (Gaziantep,
Şanlıurfa) ve Ege (Yazılıkaya) Platolarında karasal Akarsuların denize döküldüğü yerde veya yakınında
iklim ve bozkır ve bitki örtüsü nedeniyle tahıl tarımı biriktirme sonucu oluşturduğu ovalardır. Kıyı ovaları 0-
ve koyun yetiştiriciliği yapılır. 200 m yüksekliklerde olduğu için fiziki haritalarda yeşil
renkte gösterilir.
Doğu Anadolu Platoları; (Erzurum-Kars, Ardahan)
Sert karasal ikilim ve geniş mera alanları nedeniyle Delta Ovaları: Kıyıda delta ovası oluşabilmesi için;
büyükbaş hayvancılığın geliştiği platolardır. Kıyı derinliğinin az, kıta sahanlığının geniş olması

NOT: Türkiye’nin en yüksek ve en geniş platosu Er- Gel-git etkisinin az olması
zurum-Kars, en alçak platoları Çatalca-Kocaeli plato-
Akarsuyun bol yük (alüvyon) taşıması
larıdır.
Kıyıda güçlü akıntıların olmaması gerekir

NOT: Platolarımızın ortalama yükseltisi 1000 m civa- Başlıca delta ovalarımız;
rındadır. Bu da Türkiye’nin özellikle 4. Jeolojik zaman- Karadeniz Bölgesi; Bafra, Çarşamba Ovaları
da toptan yükseldiğine kanıttır.
Ege Bölgesi; Bakırçay, Gediz (Menemen), Küçük Men-
deres ve Büyük Menderes ovaları.

TÜRKİYE’NİN OVALARI
NOT: Delta ovaları akarsuların taşıdığı alüvyonlarla
oluştuğu için tarım açısından oldukça verimli
alanlardır.

Kıyı Düzlüğü Ovaları: Akarsuyun denize ulaşamadan
kıyının hemen gerisindeki düzlüğe biriktirme yapması
sonucu oluşan ovalardır.

Başlıca kıyı düzlüğü ovaları; Köyceğiz, Antalya, Serik,
Dalaman, Adapazarı ovalarıdır.

2. İç Bölge Ovaları:
Çevresine göre alçakta kalmış geniş düzlüklere ova
Tektonik Ovalar: Fay hatları boyunca çökme sonucu
denir.
oluşan ovalardır. Bu yüzden büyük bölümünde deprem
Türkiye’nin Ovalarının Genel Özellikleri: riski yüksektir. Ayrıca fay hatlarına paralel dağıldığı için
1. Ovalarımızın yükseltileri batıdan doğuya doğru ar- Türkiye’nin en büyük ova grubunu oluştururlar.
tar. Türkiye’de üç büyük fay hattı üzerinde;
2. Ovalarımızın büyük bölümü alüvyonlarla kaplıdır. BAF: Bakırçay Grabeni; Bergama, Soma, Kırkağaç ova-
3. Delta ovalarımız tarım ve yerleşmeye en uygun ları.
alanlardır.

14

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Gediz Grabeni; Manisa, Akhisar, Turgutlu, Salihli, Ala- Türkiye Akarsularının Genel Özellikleri:
şehir ovaları.
1. Yatak eğimleri fazladır. Bu nedenle;
Küçük Menderes Grabeni; Torbalı, Tire, Ödemiş, Bayın-
Akış hızları fazladır.
dır ovaları.
Aşındırma güçleri fazladır. Bol alüvyon taşırlar.
Büyük Menderes Grabeni; Söke, Aydın, Koçarlı, Nazilli
ve Yenipazar ovaları. Enerji potansiyelleri yüksektir.

KAF: Biga, Manyas, Ulubat, Gönen, Bursa, Yenişehir, 2. Rejimleri düzensizdir.
İznik, Bolu, Düzce, Ilgaz, Ladik, Suluova, Taşova, Vezir- 3. Ulaşıma elverişli değildir.
köprü, Zile, Suşehri, Erbaa, Niksar, Turhal, Erzincan, Pa-
sinler, Tercan, Erzurum, Eleşkirt ve Ağrı ovaları. 4. Boyları kısa, havzaları dardır. (Ortalama engebe
fazla ve dağlar genelde kıyılara paralel uzandığı
DAF: Bulanık, Bingöl, Karlıova, Elazığ, Malatya, Afşin, için.)
Yüksekova, Elbistan, Maraş, Muş, Varto ve Amik ovaları.
5. Akımları düşüktür.
İç bölgelerde eski çökme alanlarında oluşan tektonik
ovalarımız da bulunmaktadır. Ancak bunlar aktif fay bu- 6. Genellikle doğu-batı yönlü uzanırlar.

lunmadığı için deprem riski düşük ovalardır. 7. Denge profiline ulaşmamışlardır. (ortalama yükselti

İç Anadolu Bölgesi: Konya, Aksaray, Kayseri, Çubuk, fazla olduğu için.)

Ankara, Eskişehir ve Yukarı Sakarya ovalarıdır.
NOT: Ortalama yükseltiden dolayı Doğu Anadolu
Güneydoğu Anadolu Bölgesi: Nizip, Birecik, Suruç, Al-
akarsuları enerji potansiyeli en yüksek, Marmara
tınbaşak, Ceylanpınar ve Viranşehir ovaları.
akarsuları enerji potansiyeli en düşük akarsulardır.

NOT: En büyük iç ovamız Konya, en büyük kıyı ova-
mız Çukurova, en yüksek ovamız Yüksekovadır.
BAŞLICA AKARSULARIMIZ.
Karstik Ovalar: Karstik arazilerde (kalker, jips, kayatuzu)
Karadeniz’e Dökülen Akarsular:
erime sonucu oluşan ovalardır. Arazi yapısı nedeniyle en
Çoruh: En hızlı akan akarsuyumuzdur. Gürcistan’dan
fazla Akdeniz Bölgesi’nde (Göller Yöresi) bulunur. Bunlar;
denize dökülür.
Tefenni, Acıpayam, Kestel, Korkuteli, Elmalı ovalarıdır.
(TAKKE) Yeşilırmak: Büyük akarsularımızdandır. Üzerinde
Hasan-Suat Uğurlu, Almus barajları vardır.
Ege Bölgesi’nde; Tavas, Çivril ve Muğla ovaları.
Kızılırmak: Sınırlarımız içindeki en uzun akarsudur. Üze-
Volkanik Ovalar: Türkiye’nin volkanik tek ovası Kayseri-
rinde Hirfanlı, Kesikköprü, Altınkaya ve Derbent barajları
Develi ovasıdır.
bulunur.

Bartın Çayı: Taşımacılık yapılan tek akarsuyumuzdur.
TÜRKİYE’NİN AKARSU VE GÖLLERİ
Yenice (Filyos): Batı Karadeniz’de dökülür.

Sakarya: Suları en kirli akarsuyumuzdur. Güçlü boğaz
akıntıları nedeniyle delta ovası oluşturamamıştır.
Üzerinde Hasan Polatkan ve Gökçekaya barajları bulunur.

Marmara Denizi’ne Dökülen Akarsular:
Susurluk: Boğaz akıntıları nedeniyle delta ovası
oluşturamamıştır. Nilüfer, Karaçay ve Kemalpaşa çayları
kollarını oluşturur. Enerji potansiyeli çok düşüktür.

NOT: Marmara’ya dökülen akarsular, yatak
eğimleri az olduğu için menderes oluştururlar.

15

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Ege Denizi’ne Dökülen Akarsular: Hazar Denizi’ne Dökülen Akarsular:
Meriç: Bulgaristan’da doğar, Marmara’dan geçer ve Kura: Kapalı havzadır.
Saros Körfezi’nden Ege Denizi’ne dökülür.
Aras: Kapalı havzadır.
Bakırçay: Menderes çizerek akar.

Gediz: Menderes çizerek akar. Üzerinde Demirköprü
Barajı bulunur. Ülkemizden Doğup Dışarıya Dökülen Akarsular:
Fırat-Dicle; Basra Körfezi’ne dökülür.
Küçük Menderes: Menderes çizerek akar.
Kura-Aras; Hazar Denizi’ne dökülür.
Büyük Menderes: Üzerinde Adıgüzel ve Kemer barajları Çoruh; Gürcistan’dan Karadeniz’e dökülür.
bulunur.
Dışarıda Doğup Ülkemize Dökülen Akarsular:
Meriç; Bulgaristan’da doğar, Ege Denizi’ne
NOT: Menderes oluşturan bir akarsuyun; dökülür.
 Yatak eğimi az, akış hızı az Asi; Lübnan’dan doğar, Hatay’dan Akdeniz’e
 Aşındırma gücü az dökülür.
 Boyu uzun
 Hem aşındırma, hem biriktirme özelliği bulunur.
AKARSU HAVZALARIMIZ

Akdeniz’e Dökülen Akarsular:
Bir akarsuyun kollarıyla birlikte sularını topladığı alana
Dalaman Çayı: denir. Sularını denize ulaştırabilen akarsu havzasına açık
havza, ulaştıramayan akarsu havzasına kapalı havza
Eşen Çayı:
denir.
Aksu:
NOT: Ülkemizdeki akarsuların büyük bölümü açık
Köprü Çayı: Karstik kaynaklarla beslendiği için düzenli havza durumundadır.
rejimlidir.

Manavgat Çayı: Akış hızı fazladır. Karstik kaynaklarla Başlıca Kapalı Havzalarımız:
beslendiği için düzenli rejimlidir. Üzerinde Oymapınar 1. İç Anadolu Kapalı Havzası: Etrafının dağlarla çevrili
Barajı bulunmaktadır. olması ve karasal iklim görülmesi nedeniyle kapalı
havzadır. Bu havza içinde en büyük kapalı havza
Göksu: Üzerinde çok sayıda kanyon bulunur.
Tuz Gölü Kapalı Havzasıdır. Konya, Afyon kapalı
Seyhan: Üzerinde Çatalan Barajı bulunur. havzaları da burada yer alır.

Ceyhan: Üzerinde Aslantaş, Menzelet ve Kartalkaya 2. Göller Yöresi Kapalı Havzası: Karstik arazi yapısı
barajları bulunur. nedeniyle kapalı havzadır. Ayrıca Türkiye’nin en
fazla doğal göl bulunan yöresi olması da diğer bir
Asi: Lübnan’dan doğar Hatay’dan Akdeniz’e dökülür.
etkendir.

NOT: Göller denizlerle bağlantısız olduğu için kapalı
Basra Körfezi’ne Dökülen Akarsular:
havza durumundadır.
Fırat: Doğu Anadolu’daki Karasu ve Murat akarsularının
birleşmesiyle oluşur. En fazla enerji üretilen akarsudur. Burdur, Acıgöl, Kestel, Salda kapalı havzaları yer alır.
GAP ile tarımda sulamada önemi büyüktür. Üzerinde 3. Van Gölü Kapalı Havzası: Göl olma özelliğiyle kapalı
Atatürk Barajı, Keban, Karakaya ve Birecik barajları bu- havzadır.
lunur.
4. Hazar Denizi Kapalı Havzası: Bu denize dökülen
Dicle: Kaynağını Zapsuyu, Batman ve Botan çaylarından Kura-Aras akarsu havzaları kapalı havzadır. Çünkü Hazar
alır. Kralkızı, Devegeçidi, Ilısu barajları bulunur. coğrafi açıdan deniz değil büyük bir göldür.

16

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

TÜRKİYE’DE AKARSU REJİMLERİ oluşmuştur. Göl tabanından fazla suları boşalttı-
ğından, suları tatlıdır.
Akarsularımızın büyük bölümü düzensiz rejimlidir. Sa-
dece Karadeniz kıyı kesimi akarsuları düzenli yağış al- 3. Volkanik Göller: Volkanizma sonucu oluşan çukurları
dıkları için düzenli rejimlidir. dolduran sulardır. Yurdumuzda Nemrut, Meke
Tuzlası (Konya-Karapınar), Gölcük (Isparta), Acıgöl
Beslenme Türlerine Göre Akarsular:
(Konya) gölleri buna örnektir.
Beslenme Açıklama
Türü 4. Buzul Gölleri: Buzul aşındırması sonucu oluşan
Akdeniz iklim bölgesi akarsularında çukurluklarda kar ve buzların erimesi ile oluşan
Yağışla yağışın arttığı kış döneminde akım göllerdir. Yurdumuzda bazı yüksek dağların üst
Beslenen artar. kısımlarında görülür. (Cilo, Sat, Ağrı, Tendürek,
Süphan, Kaçkar, Uludağ, Erciyes, Bolkar, Aladağlar,
Kar-Buz İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Batı Bey Dağları gibi)
Erimeleriyle Karadeniz’deki akarsuların akımları kar
erimelerinin olduğu ilkbaharda artar. Doğal Set Gölleri:
Beslenen
Akdeniz Bölgesi’nde Manavgat ve 1. Alüvyon Set Gölleri: Akarsuların taşıdığı alüvyonların
Kaynak vadi boylarında, ovalarda ve deniz kıyılarındaki körfez
Köprü Çayı kaynak sularıyla dört
Sularıyla önlerinde birikmesi ile oluşan göllerdir. Yurdumuzda
mevsim beslendiği için düzenli rejimli
Beslenen bu şekilde oluşmuş göllerin başlıcaları; Marmara,
akarsulardır.
Bafa (Çamiçi) Aydın, Köyceğiz (Muğla), Eymir, Mogan
Göller yöresinde, Beyşehir Gölü’nün
Göl (Ankara)dır.
beslediği Çarşamba Suyu ve Eğirdir
Sularıyla Gölü’nün beslediği Kovada Suyu örnek 2. Heyelan Set Gölleri: Heyelan sonucu vadi önlerinin
Beslenen olarak verilebilir. kapanması ile oluşan göllerdir. Tortum, Sera, Abant,
Yedigöller, Uzungöl bu şekilde oluşmuş başlıca gölle-
rimizdir.
TÜRKİYE’NİN GÖLLERİ
3. Volkanik Set Gölleri: Volkanizma sonucu ortaya çıkan
Oluşumlarına Göre Göller: ve tüflerin vadi önlerini kapatması sonucu oluşan
Van, Erçek, Nazik, Haçlı, Balık, Çıldır gölleri bu şekilde
1. Tektonik Göller: Yer kabuğu ile oluşan çukurları
oluşmuştur.
dolduran sulardır. Yurdumuzda Tuz Gölü, Manyas
(Kuş Gölü), Ulubat, İznik, Sapanca, Akşehir (Göl 4. Kıyı Set Gölleri (Lagün Gölleri): Kıyıda koy önlerinin kıyı
kurudu-2006), Beyşehir, Acıgöl, Eğirdir, Burdur, Eber, kordonları ile kapatılması sonucu oluşurlar. Büyük ve
Hazar, Seyfe gölleri bu şekilde oluşmuştur. (BASİT Küçük Çekmece, Terkos (Durusu), Akyatan (Çukurova
MUHASEBE) Deltasında), Balıklı Böl (Bafra Deltasında), Simenlik
Gölü (Bafra Deltasında).
2. Karstik Göller: Karstik bölgelerdeki çukurları dolduran
durgun sulardır. 5. Buzul (Moren) Set Gölleri: Buzul aşındırması sonucu
ortaya çıkan morenlerin buzul vadisi önünde birik-
Salda, Suğla, Kestel, Avlan, Kovada ve Obruk
mesi sonucu geride oluşan göllerdir.
Platosu’ndaki Kızılören obruk gölleri karstik göllere
örnektir. Yapay Set (Baraj) Gölleri):

Ayrıca; Beyşehir, Burdur, Eğirdir gölleri hem tektonik Yapılış Amaçları:
hem de karstik göllerdir.
1. Enerji üretmek.
Kızılören Obruğu; Konya’nın kuzeydoğusunda yer alır.
2. İçme ve kullanma suyu sağlamak.
Kireç taşlarının çözülmesi ile oluşmuş yaklaşık 300 m
çapında 145 m derinliğindedir. Obruk içerisine 3. Arazilerini taşkından korumak.
suların dolması ile aynı ismi alan bir göl de 4. Balıkçılık.

5. Nehir yataklarını değiştirmek.

17

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

6. Yapay göller oluşturmak. Ceyhan üzerinde; Aslantaş 1, Menzelet, Berke, Kartal-
kaya Barajları
7. Su seviyesini yükseltip teknelerle ulaşım sağla-
mak için barajlar yapılır. Seyhan üzerinde; Seyhan, Çatalan Barajları

Kızılırmak üzerinde; Hirfanlı, Derbent, Kesikköprü, Al- Fırat üzerinde; Keban, Atatürk, Karakaya, Birecik Baraj-
tınkaya Barajları. ları

Yeşilırmak üzerinde; Almus, Hasan ve Suat Uğurlu, Dicle üzerinde; Kral Kızı; Dicle, Ilısu, Gurzon, Batman,
Kılıçkaya Barajları Devegeçidi Barajları

Sakarya üzerinde; Sarıyar, Çubuk, Kurtboğazı, Gökçe- Aksu üzerinde; Karacaören Barajı
kaya, Hasan Polatkan Barajları
Göksu üzerinde; Gezende ve Kayraktepe Barajları
Gediz üzerinde; Demirköprü Barajı
Büyük Menderes üzerinde; Kemer ve Adıgüzel Barajları

TÜRKİYE’NİN
GÖLLERİ

Ana Kaya Set
Gölleri Gölleri

Tektonik Karstik Volkanik Buzul Heyelan Set Volkanik Set Kıyı Set Alüvyon Set Yapay Set
Göller Göller Göller Gölleri Gölleri Gölleri Gölleri Gölleri (Baraj) Gölleri

B urdur Salda Nemrut Ağrı Uzungöl Van B. Çeknece Eğmir Atatürk
A cıgöl Suğla Acıgöl Erciyes Yedigöller Nazik K. Çekmece Mogan Keban
S eyfe Avlan Mekke Uludağ Sera Balık Terkos Bafa Karakaya
İ znik Yarışlı Gölcük Bolkar Abant Erçek Akyatan Köyceğiz Oymapınar
T uz Kestel Kaçkar Tortum Çıldır Sivecinlik Kesikköprü
Elmal Aladağlar Haçlı Hirfanlı
M anyas Söğüt Cilo
U lubat Sat
H azar Süphan
A kşehir Bey D.
S apanca
E ber
B eyşehir
E ğirdir

18

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Geçmiş yıllarda bu konuyla ilgili sorulan KPSS soruları

(KPSS - 2006)
Aşağıdaki göllerden hangisi, bir koy önünün dalgalarla taşınan kumlar tarafından kapatılması sonucu oluşmuştur?
A) Beyşehir Gölü B) Tortum Gölü
C) Büyük Çekmece Gölü D) İznik Gölü
E) Kuş Gölü

Yanıt: C

(KPSS - 2006)
Doğu Anadolu, Akdeniz ve Karadeniz bölgelerindeki sıradağlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Etkin volkanlara rastlanır.
B) Alp orojenezi döneminde oluşmuşlardır.
C) Genelde yükseltileri 1500 m’yi geçer.
D) Bazıları 4. zaman buzullaşmasından etkilenmişlerdir.
E) Genelde doğu-batı yönünde uzanırlar.
Yanıt: A

(KPSS - 2008)
I. Yamaç eğiminin fazlalığı
II. Orman üst sınırı
III. Yıllık yağış tutarı
IV. Körfez ve yarımada sayısı
Dağların kıyıya göre uzanışlarının farklı olması, Ege Bölümü kıyılarıyla Doğu Karadeniz Bölümü kıyılarının
yukarıdakilerden hangileri bakımından farklı olmasında etkilidir?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III
D) II ve IV E) III ve IV
Yanıt: E

(KPSS - 2008)
Buğday, Akdeniz kıyılarında Doğu Anadolu platolarından daha erken hasat edilir.
Bu durum üzerinde etkili olan etmenler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
A) Yağış tutarı – Enlem B) Enlem – Yükselti C) Yağış tutarı – Bakı
D) Bakı – Enlem E) Yükselti – Bakı

Yanıt: B

(KPSS - 2008)
Türkiye’nin kıyı ovalarında aşağıdaki toprak türlerinden hangisi yaygın olarak görülür?
A) Tüflü topraklar B) Kırmızı topraklar
C) Alüvyal topraklar D) Kahverengi topraklar
E) Lösler

Yanıt: C

(KPSS - 2010)
Türkiye’nin aşağıdaki özelliklerinden hangisi, yükseltinin fazla olmasının sonucu değildir?
A) Bitki türleri bakımından zengin olması
B) Kara yolu ve demir yolu yapım maliyetinin yüksek olması
C) Sıra dağların genelde doğu batı yönünde uzaması
D) Nüfus dağılışının düzensiz olması
E) Yaylacılığın önemli bir etkinlik olması Yanıt: C

19

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

(KPSS - 2009)

Yukarıdaki Türkiye haritasındaki taralı alanda yıl içinde çığ olasılığının fazla olmasında,
I. mutlak nem oranının az olması,
II. arazinin eğimli olması,
III. ortalama yükseltinin fazla olması,
IV. kar yağışının fazla olması
etmenlerinden hangileri etkilidir?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III
D) II ve IV E) III ve IV Yanıt: D

(KPSS - 2010)
AĢağıdakilerden hangisi Türkiye’deki ekolojik dengeyi bozan etkenlerden biri değildir?
A) Tarımda göl sularının aşırı kullanılması
B) Birçok hayvan türünün bilinçsiz avlanması
C) Kentlerin hızlı ve plansız büyümesi
D) Yer altı sularının kontrolsüz bir şekilde çekilmesi
E) Akarsu ağızlarındaki deltaların genişlemesi
Yanıt: E

(KPSS - 2011)
Akdeniz Bölgesinin dağlık ve platoluk kesimlerinin jeomorfolojik özellikleri;
I. Yaylacılık,
II. Ticaret,
III. Turizm,
IV. Ulaşım
etkinliklerinden hangilerini olumlu yönde etkilemiştir?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV
Yanıt: B

(KPSS - 2011)
Türkiye’nin coğrafi bölgeleri belirlenirken fiziki, beşeri ve ekonomik özellikler göz önünde bulundurulmuştur. Fiziki
özellikler içerisinde de yer şekilleri belirleyici olmuştur.
Buna göre, Ege Bölgesi’nin sınırlarının, diğer kıyı bölgelerinin aksine iç kesimlere daha fazla sokulması, bölgedeki
dağların hangi özelliğiyle açıklanabilir?
A) Kıyı çizgisine uzanış doğrultusuyla
B) Yükselti değerleriyle
C) Kayaç özellikleriyle
D) Oluştukları dönemle
E) Üzerlerindeki doğal bitki örtüsüyle
Yanıt: A

20

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

3. Bölüm. TÜRKİYE’NİN İKLİMİ, BİTKİ ÖRTÜSÜ VE TOPRAK TÜRLERİ

B) Türkiye’de Görülmeyen Kıyı Tipleri:
TÜRKİYE’NİN KIYI TİPLERİ 1. Fiyord Kıyı Tipi
2. Skayer Kıyı Tipi
3. Watt Kıyı Tipi
A) Türkiye’de Görülen Kıyı Tipleri: 4. Haliç Kıyı Tipi
1. Enine Kıyı Tipi:
 Dağlar kıyıya dik uzanır NOT: Fiyord ve Skayer kıyı tipleri buzul aşınımıyla oluş-
tukları için (orta kuşak→ matematik konum); Watt ve
 Girinti – çıkıntı fazladır. Gerçek kıyı uzunluğu faz- Haliç kıyı tipleri gel – git etkisiyle oluştukları için (okyanus
ladır. kıyıları→ özel konum) Türkiye’de görülmez.
 Koy – körfez, ada – yarımada sayısı fazladır. NOT: Türkiye’nin kuş uçuşu en uzun kıyıları Karadeniz
 Kıyı derinliği az; kıta sahanlığı geniştir. kıyılarıdır. Gerçekte en uzun kıyılar Ege kıyılarıdır.
 Biga Yarımada’sı – Bodrum arası Ege kıyılarında
görülür.
2. Boyuna Kıyı Tipi: TÜRKİYE’DE DOĞAL AFETLER

 Dağlar kıyıya paralel uzanır.
1. Erozyon: Dış kuvvetler tarafından (akarsular-rüzgarlar)
 Girinti – çıkıntı azdır. Gerçek kıyı uzunluğu azdır. toprak örtüsünün süpürülmesi olayıdır.
 Koy – körfez, ada – yarımada sayısı az ve falez Erozyonun Nedenleri:
oluşumu fazladır.
 Bitki örtüsünün fakır olması ya da tahrip edilmesi
 Kıyı derinliği fazla, kıta sahanlığı dardır.
 Yağış rejiminin düzensiz olması
 Karadeniz kıyıları ile Kale – Kaş arası hariç Ak-
deniz kıyılarında görülür.  Eğimin fazla olması

3. Ria Kıyı Tipi:  Arazinin yanlış kullanılması

 Akarsu vadilerinin deniz yükselmesi sonucu Meraların aşırı ve erken otlatılması
(epirojenez) deniz tarafından işgal edilmesiyle Tarlaların eğime paralel sürülmesi
oluşan kıyı tipidir. Anız örtüsünün yakılması
 Marmara kıyıları (İstanbul – Çanakkale Boğazla- Nadas uygulamasının yaygın olması
rı), Güney Ege (Bodrum – Marmaris arası) kıyıla-
rında görülür.
Erezyona Karşı Alınabilecek Önlemler:
4. Limanlı Kıyı Tipi:
 Bitki örtüsünü korumak, ağaçlandırma yapmak
 Kıyı set göllerinin oluştuğu kıyılarda görülen kıyı
 Sulama imkanlarını artırmak
tipidir.
 Araziyi doğru kullanmak
 Marmara Bölgesinde Çatalca Yarımadası’nın
güney ve kuzey kıyılarında görülür. Meraları korumak
5. Dalmaçya Kıyı Tipi: Tarlaları eğime dik sürmek
 Kıyıya yakın sıra dağların büyük bölümünün Anız örtüsünü yakmamak
deniz yükselmesi sonucu sular altında kalma- Nadas yerine nöbetleşe ekim yapmak
sıyla zirveleri su yüzeyinde birbirini takip eden
adalar şeklinde görülür. Bu kıyı tipine dalmaçya
Erozyonun Sonuçları:
kıyı tipi denir.
 Verimli tarım alanları daralır
 Akdeniz Bölgesi’nde Teke Yarımadası’nda (Kale
– Kaş arası) kıyılarda görülür.  Tarımsal üretim düşer
 Barajların ömrü kısalır
 Delta ovaları genişler
 Kırdan kente göç artar

21

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

NOT: Türkiye’de erozyon en fazla İç Anadolu, Doğu Türkiye’de Deprem Riski Az Olan Yerler:
Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülür.  Yıldız Dağları Bölümü
NOT: Türkiye’de erozyonla kaybedilen toprak miktarı  Karadeniz Kıyı Kesimi
Avrupa kıtasında kaybedilenden daha fazladır.
 Akdeniz Taşeli Platosu
 Marmara ergene Bölümü
2. Heyelan (Kütle Kayması): Toprağın, altındaki tabakay-
la birlikte eğim doğrultusunda hareket etmesi olayıdır.  Güneydoğu Anadolu’nun güneyi
 İç Anadolu’nun Tuz Gölü çevresi

4. Sel ve Su Taşkınları:
Sel: Sağanak yağışlarının görüldüğü ve bitki örtüsünün
fakir olduğu alanlarda fazla görüldüğü için en fazla İç
Anadolu Bölgesi’nde ilkbahar döneminde görülür.
Su Taşkınları: Sığ akarsu vadilerinin olduğu yerlerde
yağışların arttığı dönemde görülür. Türkiye’de bu özel-
Heyelanın Nedenleri: likle Marmara ve Ege bölgesi akarsularında yağışın arttığı
 Yağışın fazla olması kış döneminde sık görülür.

 Eğimin fazla olması
 Tabakaların yamaç eğimine paralel uzanması 5. Orman Yangınları: Orman bakımından zengin ve yaz
kuraklığının yaşandığı alanlarda sık görülür. Türkiye’de en
 Kar erimeleri olması fazla orman yangını riski Akdeniz ve Ege bölgesindedir.
 Killi, milli arazilerin varlığı En düşük risk düzenli yağış alan Karadeniz Bölgesi’ndedir.
 İnsan faaliyetleri (yok, köprü, tünel çalışmaları)
6. Çığ: Kar yağışının ve eğimin fazla oluğu alanlarda gö-
Heyelanın Sonuçları: rülür. Türkiye’de en fazla Doğu Anadolu ve Doğu Karade-
 Büyük çapta toprak ve kaya kütleleri yer değiştirir niz’de görülür. Diğer doğal afetlere göre sıklığı en az
olanıdır.
 Ulaşım yolları kapanır
 Yerleşim yerleri toprak altında kalır
 Akarsuların önünün kapanmasıyla heyelan set göl-
leri oluşur.

NOT: Türkiye’de heyelan en çok Karadeniz Bölgesi’nde
ilkbahar döneminde görülür. (Kar erimeleri)

3. Deprem:
A) Göçme Depremleri: Karstik arazinin yaygın olduğu
alanlarda yer altı boşluklarının (mağara-galeri) ta-
vanlarının çökmesi sonucu oluşan sarsıntılardır.
Şiddeti az, etki alanı dardır. Türkiye’de en fazla Ak-
deniz ve İç Anadolu bölgelerinde görülür.
B) Volkanik Depremler: Türkiye’de aktif yanardağ bu-
lunmadı için volkanik deprem görülmez.
C) Tektonik Depremler: Etki alanı ve şiddeti en fazla IDFHERRN
olan depremlerdir. Fay hatları üzerinde oluşan sar- .SVV'|NPDQ$UúLYL
sıntılardır. Türkiye’de BAF, KAF ve DAF üzeri birinci .SVV.D\QDN$UúLYL
derece deprem alanlarıdır.

22

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

TÜRKİYE’NİN İKLİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER TÜRKİYE’DE İKLİM ELEMANLARI

A) Türkiye’nin Matematik Konumunun İklim Üzerindeki A) Türkiye’de Sıcaklık ve Dağılışı:
Etkileri: Türkiye’de sıcaklık dağılışı üzerinde enlem, karasallıkde-
 Orta kuşakta bulunduğu için dört mevsim belirgin nizellik, yükselti ve bakı gibi faktörler etkilidir.
yaşanır. Enlem: Güneyden kuzeye sıcaklık düşer.
 Akdeniz iklim kuşağında yer alır. ( 30° - 40° enlem Yükselti: Batıdan doğuya sıcaklık düşer.
aralığı )
Karasallık: Yazın iç kesimler aşırı ısınır, kışın aşırı soğur.
 Batı rüzgarları etkisi altında olduğu için özellikler
kış döneminde cephe yağışları görülür. Denizellik: Yazın kıyılar daha serin, kışın daha ılıktır.

 Yaz döneminde 30° DYB alanı nedeniyle kuraklık Bakı: Dağların güney yamaçları daha sıcaktır.
yaşanır.
 Güneyinden kuzeyine doğru enleme bağlı ortalama NOT: Karadeniz kıyı kesiminde kış döneminde dağların
sıcaklıklar düşer. denize dönük kuzey yamaçları nemlilik nedeniyle güney
 Dağların güneşe dönük güney yamaçları daha sı- yamaçlarından daha sıcaktır. Yani burada bakı etkisi kış
caktır. döneminde kuzey yamaçlardadır.

 Kuzeyden soğuk, güneyden sıcak rüzgarlar etkisin-
dedir. Gerçek Sıcaklık: Bir yerin bulunduğu yükseklikte ölçülen
B) Türkiye’nin Özel Konumunun İklim Üzerindeki sıcaklığıdır.
Etkileri: İndirgenmiş Sıcaklık: Bir yerin gerçek sıcaklığının dikey
 Üç tarafındaki denizler ılımanlaştırıcı etki yapar. yönlü sıcaklık değişim kuralına göre deniz seviyesine in-
dirgenmesiyle (indirilmesiyle) hesaplanan sıcaklığıdır.
 Aynı anda farklı mevsim özellikleri yaşanır.
Yükseltiye bağlı (dikey yönlü) sıcaklık değişimi şu şekil-
 İklim çeşitliliği fazla olduğu için bitki örtüsü, toprak dedir: Deniz seviyesinden yükseldikçe her 200 metrede
türü ve tarım ürünü çeşitliliği de fazladır. sıcaklık 1° düşer. Deniz seviyesine doğru alçaldıkça da
 Batıdan doğuya doğru ortalama sıcaklıklar düşer. her 200 metrede 1° artar.
 Dağlar Karadeniz ve Akdeniz’de kıyıya paralel
uzandığı için hem karasal iklim alanı genişler, hem İndirgenmiş sıcaklık şekilleri:
de kıyılarla iç kesimler arası iklim farklılığı artar.
 İç Anadolu ve Güney Doğu Anadolu’da yüzey şekil-
leri sade olduğu için iklim farlılığı daha azdır.
 Ortalama yükseltinin fazla olması da karasal iklim Her 200 m’de -1°C
alanını genişletmiştir.
 Kışın Asya (Sibirya YB) ve Avrupa (İzlanda AB) üze- 0m
rinden gelen soğuk hava kütleleri sıcaklığı düşürür.
 Yazın Afrika (Asor YB) ve Arabistan ( Basra AB) üze-
rinden gelen sıcak ve kuru hava kütleleri sıcaklığı
artırır ve kuraklığa neden olur.
 Kıyıdan iç kesimlere doğru nemlilik ve yağış azaldığı
için sıcaklık farkları artar.
 Kışın kıyılar iç kesimlerden, yazın iç kesimler kıyı-
lardan genel olarak daha sıcaktır. (Denizellik-kara- Her 200 m’de +1°C
sallık)

0m

23

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Örnek: Türkiye Temmuz Ayı İndirgenmiş Sıcaklık Haritası:
Gerçek sıcaklık 10°C → A → 1000 m.
+1°C
+1°C
+1°C +1°C
+1°C
0 m. +1°C
 En yüksek sıcaklıklar karasallık ve enlem nedeniyle
Güney Doğu Anadolu Bölgesi’nde görülür.
 En düşük sıcaklıklar enlem ve karasallık nedeniyle
Batı Karadeniz kıyılarında görülür.
 Sıcaklıklar güneyden kuzeye doğru enleme uygun
Yükselti farkı olarak düşer.
İndirgenmiş sıcaklık= + Gerçek sıcaklık
200
Türkiye Ocak Ayı İndirgenmiş Sıcaklık Haritası:
1000
İndirgenmiş sıcaklık= + 10 = 15°C
200

İndirgenmiş sıcaklık

NOT: Deniz seviyesinden yüksekte bulunan her merkezin
indirgenmiş sıcaklığı daima gerçek sıcaklığından
 En yüksek sıcaklıklar enlem ve denizellik etkisi ne-
yüksektir.
deniyle Akdeniz kıyılarında görülür.
NOT: Yükselti arttıkça gerçek sıcaklık ile indirgenmiş
 Karasallık nedeniyle iç kesimlerde sıcaklıklar daha
sıcaklık arasındaki fark artar.
düşüktür.
→ Türkiye’de gerçek sıcaklık – indirgenmiş sıcaklık
 En düşük sıcaklıklar enlem ve karasallık nedeniyle
farkının en az olduğu bölge Marmara, en fazla olduğu
Kuzey Doğu Anadolu’da görülmektedir.
bölge Doğu Anadolu Bölge’sidir.
 Karasallık daha belirgindir. (Sıcaklık farkı fazla)
NOT: İndirgenmiş sıcaklık dağılışı haritalarında sıcaklık
farklılığında yükseltinin etkisi yoktur.
Türkiye Yıllık Sıcaklık Farkı Haritası:

Türkiye Yıllık Ortalama İndirgenmiş Sıcaklık Haritası:

 Yıllık sıcaklık farkları kıyıdan iç kesimlere doğru
artar. (denizellik – karasallık )
 En yüksek sıcaklık farkları Doğu Anadolu’da görü-
lür.
 En düşük sıcaklık farkları nemliliğin en yüksek oldu-
 En yüksek sıcaklıklar enlem ve karasallık nedeniyle
ğu Doğu Karadeniz kıyılarında görülür.
Güney Doğu Anadolu Bölgesi’nde görülür.
 Kıyılarda nemlilik nedeniyle sıcaklık farkı dü-şüktür.
 En düşük sıcaklıklar enlem ve karasallık nedeniyle
Doğu Anadolu Bölgesi’nde görülür. NOT: Türkiye’de kıyılar ile iç kesimler arası sıcaklık farkı
yaz dönemine göre kış döneminde daha belirgindir.
 Ortalama sıcaklıklar enleme uygun olarak güney-
Çünkü kışın aşırı soğuma nedeniyle karasallık daha da
den kuzeye doğru düşer.
şiddetlidir.

24

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

B) Türkiye’yi Etkileyen Basınç Merkezleri: Yükselici hava hareketi:
Yükselici hava hareketinin ol-
Atmosferi oluşturan gazların yerçekimi etkisiyle yeryü- duğu alanlarda yüzeye uygu-
züne uyguladığı ağırlık etkisine atmosfer basıncı denir. lanan ağırlık azalacağı için
45° enlemlerinde 0 metrede oluşan basınç normal hava basınç düşer ve alçak basınç
basıncı olarak kabul edilir ve bu değer 1013 mb (milibar) ala-nı oluşur.
dır.
AB
YB Normal hava
basıncının üzerine Alçalıcı hava hareketnin gö-
Normal Hava Basıncı (1013) Yüksek Basınç rüldüğü alanlarda yüzeye uy-
(YB), altına Alçak gulanan ağırlık artar ve yük-
Basınç (AB) denir. sek basınç alanı oluşur.
AB

YB

SİBİRYA YB Termik
(60°) İZLANDA AB Dinamik
Sibirya karasının kışın aşırı
Yıl boyunca etkilidir.
soğumasıyla oluşur.
Kışın daha etkilidir.
Sadece kışın etkilidir.
Kışların ılık ve yağışlı geçmesine
Özellikle Doğu Anadolu’da etkilidir.
neden olur.
Kuru ve soğuk hava getirir.
Soğuk hava kütleleriyle birleşirse
kar yağışı getirir. Etkili olduğunda kışlar çok soğuk geçer.

Yıl boyunca Mevsimlik
etkili basınçlar etkili basınçlar

(30°) ASOR YB Dinamik BASRA AB Termik
Yıl boyunca etkilidir. Sadece yazın etkilidir.
Yazın daha da etkilidir. Arap Yarım Adası’ndan sıcak ve kuru
Sıcak ve kuru hava getirir. hava getirir.
Etkili olduğunda yazlar sıcak ve Özellikle Güneydoğu Anadolu’da yazın
kurak geçer. sıcaklığı ve kuraklığı artırır.

25

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

C) Türkiye’yi Etkileyen Rüzgarlar Meltemler: Günlük sıcaklık farklarıyla oluşan rüzgarlar-
dır. Kara, deniz, dağ ve vadi meltemleri olmak üzere dört
tür meltem rüzgarı vardır.
1. Kara Meltemi: Gece soğuk karadan (YB), ılık
Yıldız
Karayel Poyraz denize (AB) doğru eser.
Etezyen

Fön

2. Deniz Meltemi: Gündüz serin denizden (YB),
Lodos Samyeli sıcak karaya (AB) doğru eser.
Fön Kıble
3. Dağ Meltemi: Gece soğuk dağ yamacından (YB)
ılık vadiye doğru eser.

Kuzey Soğuk 4. Vadi Meltemi: Gündüz serin vadiden (YB), sıcak
Güney Sıcak dağ yamacına doğru eser.

Karayel: Kuzeybatıdan esen soğuk ve kuru bir rüzgardır.
Özellikle Marmara ve Batı Karadeniz’de etkilidir. Kışın NOT: Meltem rüzgarları yazın kıyılarda (Akdeniz-Ege),
buralarda kar yağışına da neden olabilir. kışın iç bölgelerde etkilidir. Ege Bölgesinde yazın etkili
olan deniz meltemine “imbat” adı verilir.
Yıldız: Kuzeyden Karadeniz kıyılarına doğru esen soğuk
ve nemli bir rüzgardır. Kışın sıcaklıkları düşürür, yazın
serinletici etki yapar. D) Türkiye’de Nemlilik:
Poyraz: Kuzeydoğudan esen soğuk ve kuru bir rüzgardır. Atmosferde bulunan su buharına nem denir. Atmos-
Etkili olduğunda sıcaklıkları düşürür. Kışın kar yağışına ferdeki nemin kaynağı yüzey sularıdır.(Okyanus, deniz,
neden olur. göl, akarsu)
Lodos: Güneybatıdan esen sıcak ve nemli bir rüzgardır. Havadaki nemin üç farklı ifadesi vardır:
Daha çok Güney Marmara, Ege ve Batı Akdeniz kıyıla- a) Mutlak (Gerçek) Nem: 1 m³ hava kütlesi içinde
rında yağışlara neden olur. Kışın sıcaklığı artırır. bulunan nem miktarıdır.
Kıble: Güneyden sıcak ve nemli esen bir rüzgardır. Örnek: 1 m³
Akdeniz kıyılarında yamaç yağışlarına neden olabilir. İç
kesimlerde güneyden sıcak ve kuru olarak eser.
Samyeli: Güneydoğudan sıcak ve kuru olarak esen bir
rüzgardır. Özellikle Güneydoğu Anadolu’da sıcaklığı ve 10 gr.
kuraklığı artırır.
Föhn Rüzgarı: Dağ yamaçlarından aşağı doğru eserken Buharlaşma miktarı arttıkça mutlak nem miktarı
sürtünme etkisiyle fazla ısınan, sıcaklığı artıran kuru artar. Kıyılarımız mutlak nem miktarı iç kesimlere
rüzgarlardır. göre daha fazladır.
b) Maksimum (en fazla) Nem: Belli bir sıcaklıktaki
hava kütlesinin hacmi oranında alabileceği en fazla
Kuru Nem Nemli Hava nem miktarına denir.
100 m’de 100 m’de
1 derece artar 0,5 derece azalır Örnek:
Max. 80 gr.
Nem
Föhn rüzgarı kışın Doğu Karadeniz ve Batı Akdeniz kıyıla- Max. 50 gr.
rında yazın İç Anadolu’da (Konya Ovası) etkilidir. Föhn Nem
rüzgarları etkili olduğu alanlarda sıcaklığı artırır. Bazı
tarım ürünlerinin erken olgunlaşmasına, bazı tarım ürün- Mut. 10 gr. Mut. 10 gr.
lerinin de kurumasına neden olabilir. Nem Nem
10°C 15°C
NOT: Föhn rüzgarları etkisiyle kış sıcaklığı yükselen Doğu
Karadeniz kıyılarında turunçgil ve kivi, Çoruh Havzası’nda Sıcaklık arttıkça hava kütlesinin hacmi genişleyeceği için
zeytin yetişebilmektedir. maksimum nem miktarı artar. Sıcaklık düştükçe hava
hacmi daralacağından maksimum nem düşer.
Türkiye’de yıllık ortalama en yüksek maksimum nem
Etezyen: Ege denizinde Eylülden Marta kadar kuzeyden
miktarı Güneydoğu Anadolu’da fazladır. (sıcaklık)
esen soğuk rüzgarlardır.

26

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

c) Bağıl (Nispi) Nem: Bir hava kütlesi içindeki nem mik- Türkiye’de en fazla bağıl nem oranı Karadeniz kıyı
tarının (mutlak nemin) hava kütlesinin taşıyabilece- kesiminde görülür. Burada bağıl nemin yüksek ol-
ği en yüksek nem miktarına (maksimum neme) masının temel sebebi sıcaklığın düşük olması değil,
oranına denir. mutlak nemin fazla olmasıdır.
Bir hava kütlesinin yağış oluşturabilmesi için bağıl
Mutlak Nem
Bağıl Nem= x 100 nem oranının %100’ü geçmesi gerekir.
Max. Nem Bağıl nem oranı %100 olan hava kütlesi neme
doymuş demektir.
Örnek:
50 gr. Max.
Nem E) Türkiye’de Görülen Yağış Tipleri:
10 (Mut)
→B.N= x100→%20 1. Orografik (Yamaç) Yağışlar: Denizden gelen nemli
50 (Max)
10 gr. Mut. hava kütlelerinin kıyıya paralel uzanan dağ yamaç-
Nem ları boyunca yükselip soğuması sonucu oluşan yağış
 Bağıl nem oran ifadesi olduğu için % olarak belir- tipidir. Türkiye’de en fazla orografik yağışlar Kara-
tilir. deniz ve Akdeniz kıyı kesiminde görülür.

 Bir hava kütlesinin bağıl nem oranı iki şekilde de-
ğişebilir;
1. Sıcaklığı sabit mutlak nemi fazla olan hava kütlesinde
bağıl nem daha fazladır.

Örnek:
10°C 10°C
2. Konveksiyonel (Yükselim) Yağışları: Isınarak yükse-
50 gr. Max. 50 gr. Max.
len hava kütlesinin soğuması sonucu yine aynı
Nem Nem
30 gr. Mut. bölgeye yağış bırakması şeklinde oluşan yağış türü-
10 gr. Mut. Nem dür. Bu yağış türü ülkemizde daha çok iç kesimler-
Nem de görülür. İç Anadolu’da ilkbaharda, Erzurum –
Kars Bölümü’nde yaz döneminde görülür.
I. Hava Kütlesi II. Hava Kütlesi

B.N=%20 B.N=%60
Sonuç olarak mutlak nem arttıkça bağıl nem de artar.

2. Mutlak nem oranları eşit olan hava kütlelerinden
sıcaklığı düşük olanın bağıl nem oranı daha fazladır.
3. Cephe (Depresyon – Frontal) Yağışlar: Sıcak hava
Örnek:
ile soğuk havanın karşılaşma alanında (cephe) hafif
10°C 50 gr.(Max) olan sıcak havanın soğuk havanın üzerine doğru
5°C 30 gr.(Max) yükselmesi ve soğuması sonucu oluşan yağış türü-
dür. Bu yağış türleri içinde, Türkiye’de en fazla gö-
rülen yağış tipi cephe yağışlarıdır. En fazla Akdeniz,
10 gr.(Mut) 10 gr.(Mut)
Ege ve Marmara bölgelerinde görülür.

I. Hava Kütlesi II. Hava Kütlesi
B.N=%20 B.N=%33

Sıcaklık düştükçe bağıl nem artar.
Bağıl nem mutlak nemle doğru, sıcaklıkla ters oran-
tılıdır.

27

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

F) Türkiye’de Yağış Dağılışı:
NOT: Akdeniz Bölgesinde makilerin tahrip edildiği
alanlarda ortaya çıkan bitki örtüsüne “garig” denir.

2. Karadeniz İklimi
 Her mevsim düzenli yağış düşer.
 En fazla yağış sonbaharda, en az yağış ilkbaharda
görülür.
 En yüksek sıcaklıklar (temmuz) 18°C, en düşük sı-
caklıklar (ocak) 6-7°C dir.
Fazla Yağış Alan Yerler Az Yağış Alan Yereler  Yıllık sıcaklık farkının en az olduğu iklim tipidir.
Doğu ve Batı Karade- Tuz Gölü çevresi
 Karadeniz kıyı kesiminde görülür.
niz kıyıları Konya Ovası
Hakkari Bölümü Malatya – Iğdır Ovaları  Bulutlu gün sayısı en fazla olan iklimdir.
Menteşe Yöresi Çoruh – Kelkit Vadisi  Yıllık yağış miktarı 800mm-2200mm arasındadır.
Batı Toroslar Ergene Havzası  Orografik yağışlar yaygın olarak görülür.
Yıldız Dağları Güneydoğu Anado-  Bitki örtüsü karışık yapraklı gür ormanlardır.
lu’nun güneyi
 Karadeniz ikliminin görüldüğü ve gür orman örtü-
sünün bulunduğu alanlarda humus bakımından
NOT: Türkiye’de dağların kıyıya genel olarak paralel
uzanması, iç kesimlerin deniz etkisinde kapanmasına ve zengin kahverengi topaklar yer alır. Bu topraklarda
yağış miktarının düşmesine neden olmuştur. yıkanma fazla olduğu için tuz ve kireç oranı azdır.
Karadeniz kıyı kesiminde yaygın olarak görülür.
 Batı Karadeniz kıyı kesiminde “podol” toprakları
görülür.
Türkiye’de Görülen İklim Tipleri, Bitki Örtüleri ve
Toprak Tipleri
NOT: Doğu Karadeniz kıyı kesiminde föhn rüzgarlarının
etkisiyle sıcak ve nemli ikilim toprağı olan lateritler
bulunur. Humus bakımından fakir kırmızı renkli verimsiz
topraklardır.
NOT: Karadeniz Bölgesinde ormanların tahrip edilmesi
sonucu ortaya çıkan çalı türüne “psodömaki” (yalancı
maki) denir.

3. Karasal (Step) İklim:
1. Akdeniz İklimi:
 En fazla yağış ilkbaharda, en az yağış yazın düşer.
 Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır.
 Erzurum - Kars Bölümü hariç deniz etkisinin görül-
 Akdeniz ve Ege kıyı kesiminde, Güney Marmara’da
mediği tüm iç kesimlerde görülür.
ve Güneydoğu Anadolu’nun batısında görülür.
 En yüksek sıcaklıklar (Temmuz) 25°C, en düşük sı-
 Yıllık yağış miktarı 500mm-1000mm arasındadır.
caklıklar (Ocak) 0°C dir.
 Karlı-donlu gün sayısı azdır.
 Yıllık yağış miktarı 250mm - 600mm arasındadır.
 Daha çok cephe yağışları görülür.
 Yıllık sıcaklık farkı fazladır.
 En yüksek sıcaklık ortalaması (Temmuz) 28°C, en
düşük sıcaklık ortalaması (Ocak) 9-10° C dir.  Konveksiyonel (yükselim) yağışları görülür.
 Yıllık sıcaklık farkı azdır.  Step (bozkır) bitki örtüsü görülür. (ilkbahar yağış-
 Doğal bitki örtüsü maki ve sarıçam ormanlarıdır. larıyla yeşeren, yaz kuraklığıyla sararan kurakçıl
bitki örtüsü)
 İklime ait toprak türü maki bitki örtüsü altındaki
kireçli araziler üzerinde oluşan humus (organik  Karasal iklim bozkır bitki örtüsü altında kestane
madde) bakımında fakir Terra-Rosa (Kırmızı Akde- renkli step toprakları görülür. Bu topraklar üze-
niz Toprağı) görülür. rinde yağış ve yıkanma az olduğu için tuz ve kireç

28

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

oranı fazladır. Humus bakımından fakir verimsiz,
topraklardır. Tahıl tarımında kullanılan toprak-
lardır.

NOT: İç bölgelerde ormanların tahrip edilmesi sonucu
ortaya çıkan çalı türü kurakçıl bitkilere “antropojen
bozkır” (bozulmuş bozkır) denir.

4. Sert Karasal İklim:
 En fazla yağış yazın, en az yağış kışın düşer.
 Erzurum-Kars Bölümünde görülür.
 En yüksek sıcaklıklar (Temmuz) 16-17 :C, en düşük
sıcaklık (Ocak) -20 :C’dir.
 Yıllık yağış miktarı 400mm-600mm arasındadır.
 Konveksiyonel (yükselim) yağışları görülür.
 Yıllık sıcaklık farkı en fazla olan iklim tipidir.
 Bitki örtüsü yaz yağışlarıyla yeşeren Alpin dağ
çayırlarıdır.
 Gür çayır örtüsü altında humus bakımından dünya-
nın en zengin ve verimli toprağı olan çernozyom
topraklar (kara toprak) görülür.

29

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Geçmiş yıllarda bu konuyla ilgili sorulan KPSS soruları

(KPSS - 2006)
Türkiye’de iklimin aşağıdakilerden hangisi üzerinde etkisi olduğu söylenemez?
A) Tarımsal etkinliklerin çeşitlilik göstermesi
B) Akarsu rejimlerinin düzensiz olması
C) Deniz turizmine elverişli sürenin bölgeler arasında farklılık göstermesi
D) Bitki örtüsünün çeşitlilik göstermesi
E) Jeolojik yapının çeşitlilik göstermesi
Yanıt: E

(KPSS - 2006)
İklimleri göz önüne alındığında, aşağıdaki bölümlerin hangisinde nemli bölge toprakları görülmesi beklenir?
A) Orta Fırat B) Orta Kızılırmak
C) Ege D) Doğu Karadeniz
E) Erzurum – Kars
Yanıt: D

(KPSS - 2007)
Bağıl nem sıcaklıkla ters orantılı, yükseltiyle doğru orantılı olarak artar.

Buna göre, haritada numaralarla gösterilen yerlerin hangisinde yaz mevsiminde bağıl nemin en az olduğu
söylenebilir?
A) I B) II C) III D) IV E) V
Yanıt: E

(KPSS - 2007)
Bir ürünün herhangi bir yerde üretilmesi her zaman mümkün olsa bile, o üründen ekonomik değer taşıyacak ölçüde
yüksek verim alınması iklim koşullarına bağlıdır.
Buna göre, aşağıdaki illerin hangisinde yetiştirilen üzümde verimlilik ekonomik değer taşıyacak ölçüde değildir?
A) Nevşehir B) İzmir C) Denizli
D) Tekirdağ E) Artvin
Yanıt: E

(KPSS - 2011)

Buna göre, haritada numaralandırılmış rüzgarlardan hangisinin esiş yönü yanlış verilmiştir?
A) I B) II C) III D) IV E) V
Yanıt: C

30

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

4. Bölüm. TÜRKİYE BEŞERİ COĞRAFYASI

TÜRKİYE’DE NÜFUS

Türkiye'de Nüfus Yoğunluğu Haritası

TÜRKİYE’DE NÜFUS VE NÜFUS SAYIMLARI sık nüfusludur.
2. Yer şekilleri: İklim şartları elverişli olsa bile dağlık
Türkiye’de ilk nüfus sayımı 1927 yılında yapılmış olup, kesimler seyrek nüfuslanmıştır.
bundan sonra her beş yılda nüfus sayımı yapılmıştır. Son Örnek: Dünya üzerinde Alp-Himalaya dağları, Yurdu-
genel nüfus sayımı “Adrese Dayalı Nüfus Sayım Sistemi” muzda ise Menteşe Yöresi, Taşeli Platosu, Teke Yarı-
ile yapılmış ve nüfusumuzun Aralık 2011 itibarıyla madası, Toroslar gibi.
74.724.269 kişi olduğu tespit edilmiştir.
3. Su imkanı: Akarsu çevreleri su imkanı ve verimli
Nüfus Sayımı Yapılmasının Sebepleri tarım alanlarından dolayı sık nüfusludur.
1. Nüfusun miktarını öğrenmek, 4. Sanayi: Sanayinin gelişmiş olduğu yerler iş imka-
2. Köy-kent nüfusunu, nından dolayı sık nüfusludur.
3. Çalışan nüfusun sektörlere göre dağılışını, Örnek: İstanbul, Bursa, İzmir, Adana gibi.
4. Eğitim durumunu, 5. Tarım: Tarımsal faaliyetlerin gelişmiş olduğu yerler
5. İşsizlik oranını öğrenmek, sık nüfusludur.

6. Nüfus artış hızını, dağılışını öğrenmek, Örnek: Akhisar, Çukurova, Bafra, Çarşamba gibi.

7. Nüfusun yaş, cinsiyet durumunu, 6. Ulaşım: Ulaşımın gelişmiş olduğu yerlerde ticarette
geliştiği için sık nüfuslanmıştır.
8. Asker çağındakileri ve seçmen sayısını öğrenmek
gibi sebeplerle sayım yapılır. 7. Turizm: Turizmin gelişmiş olduğu yerlerde mevsim-
lik nüfus artışı görülür.
Örnek: Kıyı bölgelerimizde yaz döneminde, Bursa-
NÜFUSUN DAĞILIŞINDA ETKİLİ FAKTÖRLER Uludağ, Bolu-Kartalkaya, Kayseri-Erciyes’te ise kış döne-
1. İklim: Çok sıcak ve çok soğuk iklimler seyrek nüfus- minde nüfus artar.
ludur. Yağışların fazla, kışların ılık geçtiği iklim bölgeleri

31

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

8. Yeraltı kaynakları: Yeraltı kaynaklarının çıkarıldığı Aritmetik nüfus yoğunluğu en fazla olan bölgemiz iş
ve işlendiği yerler sık nüfusludur. olanaklarının fazla olduğu Marmara, en az olan bölge-
Örnek: Soma, Ereğli, Karabük, Seydişehir gibi miz ise doğal ve ekonomik koşulların olumsuzluğu nede-
niyle Doğu Anadolu’dur. Ayrıca bölgenin yüzölçümünün
9. Bitki örtüsü: Ormanların sık ve gür olduğu alanlar geniş olması da nüfus yoğunluğunun az olmasında etki-
seyrek nüfuslanmıştır. lidir.
10. Kara ve Denizlerin Dağılışı: Dünya nüfusunun Tarımsal Nüfus Yoğunluğu:
büyük bir kısmı kuzey yarım kürede ılıman kuşaktadır.
Sebebi, karaların geniş alan kaplama-sıdır. Tarımsal nüfus yoğunluğu, tarımla geçinen nüfusun
tarım alanları yüzölçümüne bölünmesiyle elde edilen
nüfus yoğunluğudur.
Not: Bir ülkede nüfusun dağılışı büyük ölçüde iklim ve Kırsal Nüfus
yer şekillerine bağlı ise o ülke geri kalmış, iklim ve yer Tarımsal Nüfus Yoğunluğu =
Tarım Alanları
şekillerinden bağımsız ise gelişmiş ülkedir. formülü ile hesaplanır.
Tarım alanlarının az, sulama olanakları ve yağışların
fazla olduğu yerlerde tarımsal nüfus yoğunluğu fazldır.
TÜRKİYE’DE NÜFUSUN DAĞILIŞI Örneğin Doğu Karadeniz kıyıları ile Doğu Anadolu’da
tarımsal yoğunluk 500 kişiyi bulurken, tarım arazisinin
geniş olduğu İç ve Güneydoğu Anadolu ile endüstrileş-
Türkiye’de nüfusun dağılımında, iklim, yer şekilleri, me ve kentleşme oranının yüksek olduğu Marmara’da
ulaşım, tarım olanakları, endüstri, madenler gibi doğal çok azdır.
ve ekonomik koşulların etkisi vardır. Bu koşulların
elverişli olduğu yerler sık nüfuslanmıştır. Arazinin dağlık Fizyolojik Nüfus Yoğunluğu:
ve engebeli olduğu, tarım alanlarının az bulunduğu, Bir ülkenin toplam nüfusunun tarım alanları yüzöl-
önemli yolların uzağında kalan, endüstri ve ticaretin çümüne bölünmesiyle elde edilen nüfus yo-ğunluğudur.
gelişmediği yerler ise seyrek nüfuslanmıştır
Fizyolojik Nüfus Yoğunluğu = Toplam Nüfus
. Tarım Alanları
TÜRKİYE’DE NÜFUS YOĞUNLUĞU formülü ile hesaplanır.
2
Belli bir alanda yaşayan nüfusun o alanın yüzölçümü- Ülkemizde 2007 yılı sayımına göre km ’ye 297 kişi dü-
ne oranıdır. Kişi/km2 olarak gösterilir. Nüfus yoğunluğu şer. Ancak bu yoğunluk, nüfusun tamamını tarımla geçi-
3 farklı biçimde ifade edilir. niyor kabul ettiği için sonuçları güvenilir değildir.

Aritmetik Nüfus Yoğunluğu:
Bir bölgenin veya ülkenin toplam nüfusunun bölgenin TÜRKİYE’DE NÜFUSUN YAPISI
yüzölçümüne bölünmesiyle elde edilen nüfus yoğun-
luğudur. Nüfusun sayısı ve yoğunluğundan daha önemli olan
nüfusun yapısıdır.
Nüfusun Yaş Gruplarına ve Cinsiyete Göre Dağılımı:
Aritmetik Nüfus Yoğunluğu = Toplam Nüfus
Yüzölçümü Nüfusun yapısını belirleyen en önemli özellik yaş grup-
formülü ile hesaplanır. ları ve cinsiyet dağılımıdır.

Ülkemizde 2007 yılı sayımına göre km2’ye 93 kişi Yaş Gruplarına Göre Dağılım:
düşer. Alanın genişliğine ve nüfusun fazlalığına göre Türkiye, genç nüfuslu bir ülkedir. Nüfus artış hızı yük-
değişen aritmetik nüfus yoğunluğu illere ve bölgelere sektir. Bu durum temel ihtiyaçların karşılanması konu-
göre farklılık gösterir. sunda sorunlar yaratır. Tüketici nüfus fazla, üretken
İllere Göre Nüfus Yoğunluğu: nüfus azdır. Bu nedenle ekonomik bağımlılık oranı
yüksektir. Okul çağındaki nüfus fazladır. Ortalama insan
Aritmetik nüfus yoğunluğu en fazla olan ilimiz İstan- ömrü kısadır.
bul, en az olan ilimiz Gümüşhane’dir. İllerin nüfus yo-
ğunlukları turizme ve tarımsal faaliyete bağlı olarak Cinsiyete Göre Dağılım:
mevsime göre değişir. Örneğin yaz mevsiminde Antal- Ülkemizde kadın erkek sayıları arasında genel bir
ya’nın nüfusu turizm nedeniyle artarken, Adana’nın denge vardır. Nüfusun bu cinsiyet dengesi göçlerle
nüfusu Çukurova’ya çalışmak için gelen işçiler nedeniyle değişir. Göç veren bölgelerde kadın sayısı, göç alan
artmaktadır. bölgelerde erkek sayısı daha fazladır. Çok göç veren iller
Bölgelere Göre Nüfus Yoğunluğu: arasında bulunan ve bu nedenle devamlı olarak kadın

32

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

nüfus fazlalığı olan Rize, Trabzon, Gümüşhane ve 1927 yılı sayımına göre nüfusun % 82 si tarımda çalı-
Giresun bu konu için iyi birer örnektir. şırken, 2007’de bu oran % 30,5’e düşmüştür. Sebebi,
tarım dışı sektörlerin gelişmesidir (sanayi ve kamu hiz-
metleri).
Nüfusun Eğitim Durumu:
Nüfus Artışı ve Sonuçları:
Bir ülkenin gelişmişlik düzeyini saptarken eğitim en
temel ölçüttür. Ülkemizde okuryazarlık oranı gittikçe Bir ülkede nüfus artmasında doğumların ölümler-den
artmakla birlikte, hala istenen düzeyde değildir. Buna fazla olması ve dış göçler etkilidir. Türkiye nüfusunun
bağlı olarak gazete, dergi ve kitap tüketimi gelişmiş artmasında en fazla doğum oranlarının yüksekliği etkili-
ülkelerdeki düzeyin çok altındadır. dir. Ayrıca; sağlık hizmetlerindeki gelişmeler, çocuk
ölümlerinin azalması, beslenme şartlarının iyileşmesi ile
Nüfusun, %96,1’ini ilkokul, %55,4’ünü ortaokul, ortalama insan ömrünün uzaması gösterilebilir.
%39,8’ini lise ve %14,2’sini yüksek öğrenim düzeyinde
eğitim alanlar oluşturmaktadır. Hiç eğitim almamış olan- Türkiye’de en az nüfus artışı 1940-45 yıllarında ol-
lar %3,6; okula gitmemiş okuryazarlar ise % 3.9’dur. muştur (%010,59). Sebebi İkinci Dünya Savaşından dola-
Kırsal kesimde iş gücüne duyulan ihtiyaç nedeniyle ço- yı genç nüfusun askerde olması (seferberlik durumu) ve
cukların okula gönderilememesi, kız çocuklarının eğiti- kıtlıktır. En fazla nüfus artışı 1955-60 yılları arasında
mine önem verilmemesi ve okullaşma oranının yeter- olmuştur (%o 28,58). Savaşların bitmesi, sağlık hizmet-
sizliği eğitimin istenen düzeye gelmesini engellemek- lerindeki gelişmeler gös-terilebilir.
tedir.
Hızlı Nüfus Artışının Olumsuz Etkileri:
A. Yaş Yapısı
Kalkınma hızı yavaşlar.
1. Genç nüfus (0-14 yaş): Gelişmiş ülkelerde genç
nüfusun oranı azdır. Doğum oranı düşük olduğu için. Kişi başına düşen milli gelir azalır.
Geri kalmış ve gelişmekte olan ülkelerde doğum oranla- Konut sıkıntısı olur. Sonuçta gecekondulaşma
rının fazlalığından dolayı genç nüfus fazladır. Ülkemizde olur.
bu nüfusun (0-14) oranı %36,2 ‘tir. Bu nüfus bağımlı İşsizlik artar. İç ve dış göçler artar.
(tüketici) nüfustur.
Tarım alanlarının amaç dışı kullanımı artar.
2. Olgun Nüfus (15-64 yaş): Çalışan (etkin) nüfus-
tur. Gelişmiş ülkelerde bu nüfus fazla iken, diğerlerinde Çevre sorunları artar.
azdır. Ülkemizde bu nüfusun oranı %59,7 dir. Tüketim artar. İhracat azalır veya ithalat artar.
3. İhtiyar Nüfus (65 yaş ve üstü): Genç nüfus kadar Demoğrafik (Nüfusa yapılan yatırım, yol su, elek-
olmasa da tüketici nüfustur. Gelişmiş ülkelerde ortala- trik, konut, hastane, okul gibi) yatırımlar artar.
ma yaşam süresi daha uzun olduğu için bu nüfusun Tasarruflar azalır.
oranı yüksektir. Ülkemizde bu nüfusun oranı %4,1 dir.

B. Cinsiyet Yapısı Bir ülkede milli gelir sürekli olarak artmasına rağmen,
kişi başına düşen gelir aynı şekilde artmıyorsa, o ülkede
Ülkemizde kadın erkek nüfus genelde birbirine yakın- nüfus artış hızı fazladır. Bir ülkede çalışan nüfusun yaş
dır. Fakat göç alan illerimizde erkek nüfusunda, göç ortalaması düşük ise, o ülkede doğum oranı yüksektir
veren illerimizde ise kadın nüfusunda bir fazlalık olmak- (nüfus artış hızı fazladır). Bir yerde nüfusun artması ile iş
tadır imkânları arasında bir paralellik varsa, orada nüfus
artışında dış göçler etkilidir.
C. Eğitim Durumu
Okuma-yazma seferberlikleri ile okuryazar oranımız
%90 lara çıkarılmıştır. Ancak bu oranda üniversite Hızlı Nüfus Artışının Olumlu Etkileri
mezunlarının oranı çok azdır. Mal ve hizmetlere talep artar.
Ekonomide çeşitlilik artar.
D. Köy-Kent Nüfusu
Ülke savunmasına katkısı olur.
1927 yılı sayımına göre nüfusumuzun %76’sı köylerde
yaşarken, 2007 de bu oran %35’lere düşmüştür. Sebebi İşçi ücretleri düşer. Dolayısıyla üretim ma-liyeti
köyden kente olan göçlerdir. azalır.

E. Ekonomik Faaliyetlere Göre Durumu

33

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

TÜRKİYE’DE YERLEŞME TİPLERİ Oba: Daha çok göçebe hayvancılık yapan toplulukla-
rın geçici olarak yerleşip, çadır kurdukları yerleşmeler-
Türkiye’de Yerleşmeler: Türkiye’de yerleşmeler eko- dir.
nomik etkinliğe bağlı olarak ikiye ayrılır. Mezra: Bazı ailelerin tarım alanlarının az olması, kan
davaları gibi nedenlerle bulundukları sürekli yerleşme-
1. Sürekli Yerleşmeler: lerden ayrılıp daha uzak bir yere yerleşmesiyle oluşmuş
Türkiye’de sürekli yerleşmeler ekonomik etkinlikleri- yerleşmelerdir. Tarımsal faaliyetler hayvancılığa göre ön
ne ve idari yapılarına göre gruplandırılır. Kent Yerleş- plandadır. Birkaç ev ve eklentilerden oluşan mezralar
meleri ve Kır Yerleşmeleri. zamanla sürekli yerleşme haline gelebilir. Örneğin Ela-
zığ, Harput’un bir mezrası iken zamanla büyüyerek kent
Kent Yerleşmeleri: Nüfusu 10.000’in üzerinde olan, haline gelmiştir.
kaymakam veya vali tarafından yönetilen, iş bölümünün
belirgin, tüketici nüfusun fazla, ekonomik faaliyetin en- Dam: Köy ailelerinin geçici bir süre için yararlan-
düstri, ticaret, turizm vb. olduğu yerleşim merkezleridir. dıkları yerleşme biçimidir. Bölge köy yerleşmelerinde bir
Kentler, iş olanaklarının daha fazla olması nedeniyle, kısım aileler, birkaç aylık süre için köylerinden ayrılarak,
kırsal kesimden sürekli göç alarak büyümektedir. Buna kendi bahçe, tarla ve otlaklarındaki damlarda oturduk-
bağlı olarak Türkiye’de hızlı bir kentleşme süreci devam tan sonra, tekrar köylerine dönerler.
etmektedir. 1990 nüfus sayımına göre toplam nüfusun Kom: Ekonomik faaliyetin büyük ölçüde hayvancılığa
33,8 milyonu (% 59,1) kentlerde yaşamaktadır. dayalı olduğu aileler veya kişiler tarafından oluşturulan
Kır Yerleşmeleri: Nüfusu 2000’den az olan, muhtar geçici yerleşmelerdir.
tarafından yönetilen, üretici nüfusun fazla olduğu, iş Ağıl: Hayvanların barındığı, çevresi taş veya ahşap ile
bölümünün belirgin olmadığı, ekonomik faaliyetin tarım çevrili yerlere ağıl adı verilmektedir. Ağıllar zamanla
ve hayvancılığa dayalı olduğu, konutlarda yapı malze- nüfusun artmasına bağlı olarak sürekli yerleşme haline
mesinin doğadan temin edildiği yerleşmelerdir. Yerleş- gelebilir. Sürü sahipleri tarafından kurulan ağıllar kış
meler arazinin yapısı ve su kaynaklarının özelliğine göre mevsiminde hayvanların korunması amacıyla kullanılır.
ikiye ayrılır.
Toplu Kır Yerleşmeleri, Dağınık Kır Yerleşmeleri: Türkiye’de Görülen Konut Tipleri:
Toplu Kır Yerleşmeleri: Evlerin birbirine çok yakın ol- Dünya’nın her yerinde olduğu gibi Türkiye’de de ko-
duğu kır yerleşmeleridir. Bu tür yerleşmelerde iklim nut tiplerini belirleyen temel etmen iklim koşullarıdır.
koşulları belirleyici olmuştur. Yerleşim birimleri su kay- Ayrıca jeolojik yapı, bitki örtüsü gibi doğa doğal koşullar
naklarının çevresinde toplanmıştır. İç Anadolu, Güney- da konut tiplerini belirlemektedir. Ülkemizde ekonomik
doğu Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde yaygın ve kültürel gelişme, doğal çevrenin konut tipleri üzerin-
olarak görülür. deki etkisini azaltmaktadır.
Dağınık Kır Yerleşmeleri: Evler arasında uzaklığın faz- Kerpiç Evler: Kerpiç evlerde yapı malzemesi olarak
la olduğu, geniş bir alana yayılan kır yerleşmeleridir. Bu killi toprak kullanılmaktadır. Killi toprak samanla karıştı-
tür yerleşmelerde arazinin engebelik durumu tarım top- rılarak çamur haline getirilir, kalıplara dökülerek kurutu-
raklarının küçük, parçalı ve dağınık olması belirleyici ol- lur. Kerpiç evler, yağışların az, iklimin kurak olduğu İç
muştur. Yağışların ve su kaynaklarının bol olması dağınık Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yaygın
yerleşmeyi kolaylaştırmıştır. Karadeniz Bölgesi’nde dağı- olarak görülür.
nık yerleş-me yaygındır. Taş Evler: Arazinin dağlık olduğu, ağacın ve toprağın
yeterince bulunmadığı yerlerde yaygın olan konut tipi-
2. Geçici Yerleşmeler (Köyaltı Yerleşmeleri): dir. Yapı malzemesi olarak kullanılan taşlar genellikle
Ülkemizde kır yerleşmelerinin, ekonomik açıdan ta- yakın çevreden karşılanır. Akdeniz’de Toros Dağları, İç
mamlayıcısı olarak gelişmiş, ekonomik faaliyetin tarım Anadolu’da Nevşehir, Ürgüp Yöresi, Güneydoğu Anado-
ve hayvancılığa dayalı olduğu yerleşmelerdir. Yayla, lu’da Mardin Yöresi taş evlerin yaygın olduğu yerlerdir.
mezra, oba, kom, ağıl gibi adlar verilen geçici yerleş- Ahşap Evler: İklimin nemli ormanın bol olduğu yer-
meler Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgele- lerde yapı malzemesi olarak ağacın kullanıldığı konut
rinde yaygın olarak görülür. Ayrıca mevsimlik olarak tipidir. Bazı yörelerde ağaçla birlikte taş veya kerpiç de
konaklamak amacıyla gidilen yazlık siteler, dağ ve bağ kullanılır. Taş evler ormanların geniş yer kapladığı Kara-
evleri de geçici yerleşmelerdir. deniz Bölgesi’nde yaygın olarak kullanılır.
Yayla: Yaz aylarında hayvan otlatmak veya tarımsal Betonarme Evler: Yapı malzemesi olarak demir, be-
faaliyette bulunmak amacıyla gidilen geçici yerleşme- ton ve tuğlanın kullanıldığı konut tipidir. Son yıllarda
lerdir. Yaylalar dinlenmek amacıyla gidilen yazlık sayfiye kullanımı artan betonarme evler, sanayileşme nedeniyle
yerleri de olabilir. Marmara ve Ege Bölgesi’nde yaygın olarak görülür.

34

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Şehirler, Fonksiyonlarına Göre Şu Gruplara Ayrılır:

Fonksiyonlar Şehirler
Ege Bölgesinde; Akhisar, Turgutlu, Salihli, Alaşehir, Ödemiş, Tire gibi.
Marmara Bölgesinde; Kırklareli, İnegöl, Lüleburgaz gibi…
Tarım Şehirleri
Karadeniz Bölgesinde; Bafra, Çarşamba, Giresun, Rize, Düzce, Niksar gibi…
İç Anadolu Bölgesinde; Karaman, Aksaray, Akşehir, Kırşehir, Nevşehir, Niğde gibi.
İstanbul, İzmir, Denizli, Manisa, Aydın, Ankara, Konya, Bursa, Kayseri, Eskişehir, Afyon, Malatya,
Ticaret Şehirleri
Van, Elazığ, Ş.Urfa, G.Antep gibi.
İstanbul, İzmit, Adapazarı, Bursa, İzmir, Adana, Batman, Karabük Ereğli, Kırıkkale, Seydişehir, İs-
Sanayi Şehirleri
kenderun gibi
Liman Şehirleri İstanbul, İzmir, Mersin, Antalya, Samsun, Trabzon, İskenderun, Zonguldak gibi
İstanbul, İzmir, Çeşme, Antalya, Bodrum; Marmaris, Fethiye, Kuşadası Alanya, Mersin, Bursa,
Turizm Şehirleri
Bolu, Nevşehir (Ürgüp-Göreme) gibi.
İdari Şehirler Ankara (başkent), İstanbul, Bursa, Konya, Edirne (geçmişte başkent olmaları)
Askeri Şehirler Sarıkamış, Çorlu, Erzurum, Konya, Malatya, Kırkağaç, Manisa gibi…
İstanbul, İzmir, Ankara başta olmak üzere bazı yerleşim merkezlerimizin gelişmesinde o merkez-
Kültürel Şehirler
lerde bulunan üniversiteler de etkili olmuştur.

GÖÇLER Köyden Kente Göçün Sonuçları:
1. Nüfusun dağılışında dengesizlik olur.
İÇ GÖÇLER 2. Konut sıkıntısı olur. Sonuçta gecekondulaşma
olur.

İç göçler 1950‘den sonra, ulaşımın gelişmesi ve 3. Sanayi tesisleri (fabrikalar) kent içinde kalır.
sanayileşme ile artış göstermiştir. 4. Çevre sorunları artar.
5. Trafik, eğitim-sağlık problemleri olur.
İç Göçün (Köyden Kente) Sebepleri: 6. Alt yapı hizmetlerinin götürülmesi zorlaşır. Yatı-
1. Hızlı nüfus artışı, rımların dağılışında dengesizlik olur.

2. Eğitim hizmetleri, alt yapı hizmetlerinin yetersiz- 7. İşsizlik ortaya çıkar.
liği, 8. Kültür çatışması olur.
3. Kan davaları ve terör. 9. Kırsal kesimdeki yatırımlarda verimsizlik olur.
4. İklim ve yer şekillerinin olumsuz etkileri.
5. Sağlık hizmetlerinin yetersizliği (en az etkili).
6. İş imkânlarının sınırlı olması, Köyden Kente Göçü Önlemek İçin;
7. Tarım alanlarının miras yoluyla küçük parçalara 1. Sulamalı tarım yaygınlaştırılmalı,
ayrılması, 2. Modern tarım yöntemleri yaygınlaştırılmalı.
8. Tarımda makinalaşma ile işsizliğin oluşması (bu 3. Besi ve ahır hayvancılığı geliştirilmeli.
genelleme Karadeniz bölgesi için geçerliliğini yi-
tirir). 4. Eğitim-sağlık hizmetleri geliştirilmeli.

9. Kentlerde sanayinin gelişmiş olması. 5. Tarıma dayalı sanayi kolları kırsal kesime kaydı-
rılmalı.
6. Alt yapı hizmetleri geliştirilmeli (yol, su, elektrik,
haberleşme).

35

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

DIŞ GÖÇLER

Ülkeler arası yapılan göçlerdir.

Dış Göçlerin Nedenleri:
1. Savaşlar, baskı, zulüm, tehdit.
2. Tabii afetler (Depremler, salgın hastalıklar, kıtlık
gibi)
3. Geçim sıkıntısı
4. Sınırların değişmesi
5. Uluslararası antlaşmalarla sağlanan nüfus deği-
şimi.

Dış Göçlerin Sonuçları:
1. Ülkeler arası ekonomik ilişkiler gelişir.
2. Kültür alışverişi olur.
3. Turizmin gelişmesine katkı sağlar.
4. Döviz girdisi artar.
5. İşsizlik kısmen azalır.
6. Aileler bölünür.
7. Göç alan ülkede nüfus artar.

Türkiye’de Göçlerin Sonuçları:
1. Kent nüfusu hızla artar
2. Alt yapı yetersizliği ve plansız kentleşme sorunla-
rı ortaya çıkar.
3. Kentlerde, ulaşım, konut, eğitim gibi alanlarda
sorunlar oluşur.
4. Kentlerde işsizlik artar
5. Kentlerde güvenlik bozulur
6. Kırsal alandaki yatırımlar verimsiz hale gelir.

36

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Geçmiş yıllarda bu konuyla ilgili sorulan KPSS soruları

(KPSS - 2006)
Aşağıdakilerden hangisi, Türkiye’de nüfus dağılışı üzerinde en az etkilidir?
A) Ulaşımın gelişmişliği
B) Endüstri kuruluşlarının dağılışı
C) Enerji üretim merkezlerine yakınlık
D) Ticaretin gelişmişliği
E) Verimli tarım alanlarının genişliği
Yanıt: C

(KPSS - 2006)
Türkiye’de kırsal nüfus oranı azalırken kentsel nüfus oranının artmasında aşağıdakilerden hangisi etkili değildir?
A) Tarımda makineleşmenin hızlanması
B) Tarım gelirlerinin artması
C) Kentlerde iş olanaklarının fazla olması
D) Kentlerde eğitim ve sağlık kuruluşlarının fazla olması
E) Arazinin miras yoluyla parçalanması
Yanıt: B

(KPSS - 2006)

Haritada numaralarla gösterilen yerlerin hangisinde doğurganlık oranı diğerlerinden daha yüksektir?
A) I B) II C) III D) IV E) V
Yanıt: E

(KPSS - 2007)
Aşağıdakilerden hangisinin Türkiye’de kırsal kesimden kentlere göçe neden olduğu söylenemez?
A) Geleneksel tarım yöntemlerinin terk edilerek makineli tarımın yoğunlaşması
B) Tarımı yapılan ürünlerin çeşitlenmesi
C) Kırsal kesimde iş olanaklarının çok kısıtlı olması
D) Eğitim ve sağlık hizmetlerinin kırsal kesimde yetersiz olması
E) Tarım topraklarının miras yoluyla parçalanması
Yanıt: B

(KPSS - 2008)
Aşağıdakilerin hangisinde verilen bölge özellikleri o bölgenin nüfusunu artırıcı rol oynar?
A) Doğu Anadolu Bölgesi’nde volkanik dağların geniş alan kaplaması
B) Karadeniz Bölgesi’nde engebenin fazla olması
C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yaz kuraklığının şiddetli olması
D) Akdeniz Bölgesi’nde karstik alanların yaygın olması
E) Ege Bölgesi’nde akarsuların vadi tabanlarının geniş olması
Yanıt: E

37

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

(KPSS - 2007)
Aşağıdaki grafikler, 2004 yılında Türkiye’de çalışan erkek ve kadınların ekonomik etkinliklere göre oransal dağılımını
göstermektedir.

Grafiklerdeki bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
A) Tarım sektöründe çalışan kadın sayısı erkeklerden fazladır.
B) Hizmet ve endüstri sektörlerinde çalışan kadınların toplam oranı hizmet sektöründe çalışan erkek oranından
fazladır.
C) Çalışan kadın ve erkeklerin sektörlere oransal dağılımı birbirine yakındır.
D) Hem kadınlarda hem de erkeklerde, hizmet sektöründe çalışanlar çoğunluktadır.
E) Tarım ve hizmet sektörlerinde çalışan erkeklerin toplam oranı aynı sektörlerde çalışan kadın oranından azdır.

Yanıt: E

(KPSS - 2008)
Aşağıdaki grafik, Türkiye’deki bir coğrafi bölgenin iki sayım dönemi arasındaki nüfus artış ve doğum oranlarını
göstermektedir.

Buna göre, bu bölgeyle ilgili olarak aşağıdaki yorumlardan hangisine kesin olarak gidilebilir?
A) Bölge dışından göç almıştır.
B) Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalaması üzerine çıkmıştır.
C) Okur yazar nüfus oranı yükselmiştir.
D) Kadın nüfus oranı erkekten fazladır.
E) Genç nüfus oranı yükselmiştir.

Yanıt: A

(KPSS – 2008)
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de köy altı yerleşmelerinin özelliklerinden biri değildir?
A) Ekonomik etkinliklerinin tarım ve hayvancılığa dayalı olması
B) Dağınık tip yerleşmenin yaygın olması
C) Su kaynaklarına yakın olması
D) Genellikle küçük ve az nüfuslu olması
E) Kent merkezlerine yakın olması

Yanıt: E

38

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

(KPSS – 2009)
Aşağıdaki tabloda 1950 ve 2000 yıllarında Türkiye’nin aritmetik, fizyolojik ve tarımsal nüfus yoğunlukları verilmiştir.
1950 2000
Aritmetik nüfus yoğunluğu 26 89
Fizyolojik nüfus yoğunluğu 131 282
Tarımsal nüfus yoğunluğu 107 98
Bu tablodaki bilgiler,
I) 2000 yılında kırsal kesimde yaşayan insan sayısı 1950 yılındakinden azdır.
II) 1950 - 2000 yılları arasında Türkiye’nin nüfusu üç kattan fazla artmıştır.
III) 2000 yılında tarım alanlarının toplam yüz ölçümü, 20001950 yılındakinden daha azdır.
yargılarından hangilerine ulaşmak için yeterlidir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III
D) I ve II E) II ve III
Yanıt: B

(KPSS – 2009)
Aşağıdakilerden hangisi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde nüfusun yoğun olduğu alanlar arasında yer almaz?
A) Su kaynaklarına yakın alanlar
B) Sulama olanakları iyileşen ovalar
C) Ulaşım açısından önemli kavşaklar
D) Endüstrinin yoğun olduğu yerler
E) Hidroelektrik enerjinin üretildiği yerler
Yanıt: E

(KPSS – 2009)
Türkiye’de, çalışan nüfus içinde tarım sektörünün oranı 1980 yılında % 60 iken, bu oran 2000 yılında % 48’e düşmüş-
tür.
Aşağıdakilerden hangisinin bu azalmaya neden olduğu söylenebilir?
A) Dış satımda tarım ürünleri payının azalması
B) Tarımda makineleşmenin artması
C) Kent sayısının artması
D) Ulaşım olanaklarının artması
E) Yetiştirilen tarım ürünü çeşidinin artması
Yanıt: B

(KPSS – 2010)
Benzer topoğrafik ve klimatik özelliklere sahip olmasına karşın İstanbul ilinin nüfus yoğunluğu Çanakkale ilinin 50
katıdır.
Bu yoğunluk farkının oluşmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi diğerlerinden daha fazladır?
A) İstanbul’un kapladığı alanın daha küçük olması
B) İstanbul’da ticaret ve endüstrinin çok gelişmiş olması
C) Çanakkale Boğazı’nın batı yakasını oluşturan Gelibolu Yarımadası’nın milli park olması
D) İstanbul’da kültür ve sanat etkinliklerinin daha fazla olması
E) Çanakkale’de tarım alanlarının geniş yer tutması
Yanıt: B

(KPSS – 2011)
Türkiye’de 1950 yılından sonra etkili olmaya başlayan iç göçlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Denize kıyısı olan coğrafi bölgelerin tümünde nüfus artışının başlıca nedeni bölge dışından alınan göçlerdir.
B) İç göçlerin önemli bir bölümü ekonomik ve sosyal alanlardaki değişimler ve doğal afetler gibi nedenlerle ol-
maktadır.
C) Göç hareketi daha çok doğudan batıya doğru olmaktadır.
D) Göç veren illerde doğum oranı genellikle yüksektir.
E) Türkiye’de nüfus hareketlerinin büyük çoğunluğunu iç göçler oluşturmaktadır.
Yanıt: B

39

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

5. Bölüm. TÜRKİYE’NİN EKONOMİK COĞRAFYASI

TÜRKİYE’DE TARIM 3. Tohum Islahı: Sulama ve gübre sorunu çözüldükten
sonra verimi daha da artırmak için kaliteli tohum kullanıl-
malıdır. Ülkemizde kalite tohum üretme konusunda dev-
Türkiye Topraklarından Yaralanma Oranları: let üretme çiftlikleri ve tohum ıslah istasyonları çalışma-
Ülkemiz arazisinin % 36'sı ekili dikili alan, % 32’si çayır lar yapmaktadır. Ancak kaliteli tohum ithali devam et-
ve otlak, % 26‘sı orman ve % 6’sı diğer alanlar (yerleşim mektedir.
birimleri, tarıma elverişsiz, çıplak kayalıklar gibi) dır. 4. Makine Kullanımı: Ürünün zamanında ekimi, hasadı
ve yüksek verim için makine kullanımı şarttır. Ancak ma-
Not: Tarımdaki makinalaşmanın etkisiyle çayır ve ot- kine kullanımı yurdumuzda yeterli ölçüde gelişmemiştir.
lakların alanı daralırken, tarım alanlarımız genişlemek-
tedir. Türkiye'de makineleşmenin gelişmemesinin neden-
leri:
Bölge Yüzölçümüne Göre Ekili Dikili Alanların Oranları: Makine kullanıma elverişsiz alanların varlığı,
Bölge Ekili-Dikili Alanların Oranı Makine kullanımının ekonomik olmadığı küçük
Marmara % 30 alanların varlığı,
İç Anadolu % 27 İş gücünün bazı bölgelerde daha ucuz olması,
Ege % 24
G. Doğu Anadolu % 20 Makine fiyatlarının çiftçinin alım gücünün üstün-
de olması.
Akdeniz % 18
Karadeniz % 16 5. Zirai Mücadele: Tarımdaki hastalıkların, yabani otla-
Doğu Anadolu % 10 rın ve haşerelerin meydana getireceği üretim düşüklü-
ğünü önlemek için ilaçlı mücadele şarttır. Zirai mücadele-
Türkiye’de Tarımı Etkileyen Faktörler: de daha çok ilaç kullanılmaktadır
1. Sulama: Türkiye tarımında en büyük sorun sulama 6. Toprak Bakımı: Tarla yağışlardan önce sürülmeli, ya-
sorunudur. Tarımda sulama ihtiyacının en fazla olduğu bancı otlardan arındırılmalıdır. Erozyona karşı korunma-
bölgemiz Güneydoğu Anadolu Bölgesi iken, bu sorunun lıdır.
en az olduğu bölgemiz Karadeniz Bölgesidir. Akarsuları- 7. Toprak Analizi: Toprak analizleri ile en iyi verim
mızın derin vadilerden akması ve rejimlerinin düzensiz alınabilecek ürün belirlenir. Ayrıca toprağın ihtiyacı olan
olmasından dolayı sulamada yeterince faydalanamıyo- mineraller tespit edilerek kullanılacak gübre belirlenir.
ruz. Bunun için mutlaka akarsular üzerindeki baraj sayısı 8. Destekleme Alımı ve Pazar: Verimi etkilemez. Üre-
artırılmalıdır. tim miktarını etkiler. Çiftçi ürettiği malı pazarda zarar
Sulama Sorunu Çözüldüğünde; etmeden satabilmelidir. Çiftçinin elverişsiz piyasa şartla-
Üretim artar. rından olumsuz etkilenmemesi için devlet bazı ürünlerde
destekleme alımı yapmaktadır (Destekleme alımı: Devle-
Nadas olayı ortadan kalkar. tin çiftçinin malını belirli bir taban fiyat üzerinden alması
Tarımda iklime bağlılık büyük oranda azalır. olayıdır.) Destekleme alımı yapılan ürünler: Pamuk, tü-
Üretimde süreklilik sağlanır ve üretim dalgalan- tün, şeker pancarı, buğday, çay, fındık, kuru üzüm, kuru
incir, kuru kayısı, haşhaş gibi dayanıklı ve sanayiye dayalı
maları önlenir.
ürünlerdir
Yılda birden fazla ürün alınabilir. Bu konuda en
şanslı bölgemiz Akdeniz, en şanssız bölgemiz
Doğu Anadolu Bölgesidir. TARIM ÜRÜNLERİ
Daha önce sebze tarımı yapılmayan bir yerde
sebze tarımı da yapılmaya başlanır.  BAKLAGİLLER
Tarım ürün çeşidi artar. İlk yetişme döneminde yağış ister. Hasat döneminde
kuraklık gerekir. Yurdumuz iklim şartları genelde no-
Köyden kente göçler azalır.
Nohut

hut tarımına elverişlidir. En fazla tarımı İç Anadolu
2. Gübreleme: Tarımda sulama sorunu çözüldükten Bölgesinde yapılmaktadır. Bu bölgemizi Akdeniz ve
sonra üretimi daha da artırmak için gübre kullanımı Ege Bölgeleri takip etmektedir.
artırılmalıdır. Ülkemizde hayvancılığın gelişmiş olması Kuraklığa dayanıklı olduğu için en fazla tarımı Güney
Fasulye Mercimek

tabii gübre imkanını oluşturmaktadır. Ancak; yurdumuz- Doğu Anadolu Bölgesinde gelişmiştir. Mercimek üre-
da tabii gübrenin yakacak olarak kullanılması bu olumlu timimizin yarıdan fazlası bu bölgeden karşılanır (kır-
durumu ortadan kaldırmaktadır. Ülkemizde üretilen suni mızı mercimek). Üretimde ikinci bölgemiz İç Anadolu
gübre yeterli olmadığı için ithal (Fas, Tunus, Cezayir gibi Bölgesidir. (yeşil mercimek)
ülkelerden) etmekteyiz. Bu da maliyeti artırdığından Yurdumuzda sulama imkanı olan her yerde tarımı
çiftçilerimiz yeterince gübre kullanamamaktadır. Gübre yapılabilir. Üretimde en büyük paya sahip bölgemiz İç
ihtiyacı, tabii gübrenin yakacak olmaktan kurtarılması ve Anadoludur.
gübre fabrikalarının artırılması ile karşılanabilir.

40

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

 TAHILLAR  SANAYİ BİTKİLERİ
İlk yetişme döneminde (ilkbaharda) yağış ister. Ol- Yurdumuzda tarımı 1925 yılında Uşak’ta başlamıştır
gunlaşma ve hasat döneminde kuraklık gerekir. Bu (İlk fabrika Uşak’ta 1926 yılında kuruldu). Bugün
özelliğinden dolayı Karadeniz kıyılarında tarımı yapı- fabrikaların kurulduğu her yerde tarımı yapılmak-
lamaz. Ayrıca düşük sıcaklılardan dolayı Doğu Ana- tadır. Belirli iklim ve toprak isteği yoktur. Sulama
dolu'nun yüksek yerlerinde tarımı yapılamaz. Bun- imkanı olan her yerde tarımı yapılabilir. Üretimde
ların dışında bütün bölgelerimizde tarımı yapılabilir. birinci bölge İç Anadolu Bölgesidir.
Buğday üretimi iklimdeki karasızlıktan dolayı bazı Şeker pancarı tarladan söküldükten sonra kısa bir
Buğday

yıllar artarken, bazı yıllar düşer. Üretimin en fazla süre sonra işlenmesi gerektiğinden tarımı fabrikalar

Şekerpancarı
olduğu bölgemiz İç Anadolu Bölgesidir. İl olarak en çevresinde yapılır. Ayrıca pancar küspesi hayvan yemi
fazla Konya, Ankara ve Adana’dır. olarak kullanıldığı için buralarda besi hayvan-cılığı da
Soğuğa ve sıcağa dayanıklıdır. Bundan dolayı buğ- gelişmiştir. Kıyı bölgelerimizde tarımı yapıl-maz.
dayın yetişebildiği her yerde yetişir. Ayrıca düşük Sebebi buralarda daha fazla gelir getiren ürünlere
sıcaklıktan dolayı buğdayın yetişemediği Doğu öncelik verilmesidir
Arpa

Anadolu’nun yüksek yerlerinde de tarımı yapılabilir. Alüvyal toprakları sever. Ayrıca yüksek sıcaklığa
Üretim en fazla İç Anadolu Bölgesinde gerçekleşir. ihtiyaç duyar. Yetişme döneminde bol su, hasat dö-
Olgunlaşma döneminde bol su ister. Bundan dolayı neminde kuraklık gerekir. Üretim alanları:
yurdumuzda sulama imkânı olan bütün her yerde Güneydoğu Anadolu Bölgesi. (En fazla Ş.Urfa
tarımı yapılabilir. Yağ elde edilmeye başlandıktan çevresi). Gap ile birlikte tarımı hızla gelişmektedir
sonra tarımı Akdeniz Bölgesinde hızla gelişmiştir. Ege Bölgesi (kıyıdaki bütün çöküntü ovalarında),
Bugün mısır üretimimizin yarısına yakını Akdeniz Akdeniz Bölgesi (başta Adana olmak üzere Hatay,
Bölgesinden elde edilir (Adana çevresi başta gelir). İçel, Antalya çevresi),
Üretimde 2. bölge Karadeniz Bölgesidir (Buğdayın Marmara Bölgesinde Balıkesir, Bursa ve Çanakka-
le çevresi,
Mısır

yerine tarımı yapılmaktadır.) Bölge halkının temel
Pamuk

besin maddesi olduğundan ticaret değeri yoktur. Doğu Anadolu Bölgesinde etrafı dağlarla çevrili
Çeltik ilk çimlenme döneminde bol su ister. Hasat çukur alanlarda tarımı yapılır. (Elazığ ve Iğdır çev-
döneminde kuraklık gerekir. Yurdumuzun sıcaklık resi).
şartları çeltik tarımına elverişlidir. Fakat su sorunu Kıraç arazilerde yetişebilir. İlk yetişme döneminde su
vardır. Bu sebeple tarımı akarsu kenarlarında geliş- ister. Daha sonra mutlaka kuraklık olmalı. Bütün böl-
miştir. Çeltik alanlarında sivrisinek çok geliştiğinden gelerimizde tarımı yapılabilir. Ancak kaliteli tütün
ekim alanları devletin kontrolündedir. (yerleşim yetiştirilmesi amacıyla ekim alanları devlet tarafın-
birimleri çevresinde tarımına izin verilmemektedir.) dan sınırlandırılmıştır. Üretim alanları:
Üretimde en büyük paya sahip bölgemiz Marmara Ege Bölgesidir (Manisa, İzmir, Aydın, Muğla, De-
nizli ve Uşak çevresi).
Tütün

Bölgesi’dir. Başta Edirne ilimiz gelmektedir. Ayrıca
Balıkesir, Çanakkale ve Bursa çevrelerinde de tarımı G.Doğu Anadolu Bölgesi
Çavdar Çeltik (Pirinç)

yapılır. Üretimde ikinci bölge Karadeniz Bölgesidir. Karadeniz Bölgesidir.
Başta Samsun olmak üzere, Çorum, Sinop, Kastamo- Tropikal iklim bitkisidir. Bol yağış ister. Bulutlu gün sa-
nu çevresinde tarımı gelişmiştir. Akdeniz bölgesinde yısı fazla olmalıdır. Kışlar ılık geçmelidir. Yurdumuzda
Silifke ve Amik ovaları önemli çeltik ekim alanıdır. en iyi yetişme şartlarını Doğu Karadeniz Bölümünde
Üretimimiz yeterli olmadığından ithal etmekteyiz. bulmuştur. Bugün Rize başta olmak üzere Ordu’dan
Serin yayla iklimi ister. Yem sanayisinde kullanılır. Gürcistan sınırına kadar olan kıyı kesimde tarımı ya-
En fazla tarımı İç Anadolu Bölgesinde gelişmiştir pılmaktadır. Yurdumuzda çay tarımı Cumhuriyetin ila-
Çay

nından sonra başlamıştır (1924). Çay tarımının tama-
mı Karadeniz Bölgesindedir.
 YUMRULU BİTKİLER Doğu Karadeniz kıyıları hariç bütün bölgelerimizde
Alüvyal ve kumlu topraklarda iyi yetişir. Bütün tarımı yapılabilir. Ancak; uyuşturucu elde edildiği için
bölgelerimizde tarımı yapılabilir. En fazla tarımı İç üretimi devlet kontrolündedir. Bugün başta Afyon
Sarmısak Patates

Anadolu Bölgesinde gelişmiştir (Nevşehir). Ayrıca olmak üzere Kütahya, Uşak, Denizli, Burdur, Isparta,
Ödemiş-İzmir, Sakarya, Trabzon, Erzurum diğer Konya çevresinde tarımı yapılır. Gıda sanayisinde ve
önemli patates üretim merkezlerimizdir. tıpta narkoz yapımında kullanılır. Son yıllarda tütün
Haşhaş

Bütün bölgelerimizde tarımı yapılabilir. Bursa-Ka- bitkisine altarnatif bitki olsun diye Manisa'nın kırsal
Soğan -

racabey önemli soğan üretim merkezi iken Kasta- kesimlerinde (Gördes, Demirci, Kula, Selendi gibi)
monu sarmısakta önemli merkezimizdir. Soğan- haşhaş tarımına müsaade edilmiştir.
sarmısak tarımı bütün bölgelerimizde yapılabilir. Lifleri dokuma sanayisinde, ip ve halat yapımında
Keten Keneviri

kulanılır. Yurdumuz üretiminin tamamına yakını Kara-
 SEBZECİLİK deniz Bölgesinden karşılanır. Başta Kastamonu olmak
Sebzeler çok fazla su ister. Yurdumuzda sebze ye- üzere Samsun, Amasya ve Çorum çevresinde tarımı
tiştiriciliği en fazla Akdeniz Bölgesinde gelişmiştir. Bu yapılır. Keten üretiminde birinci bölge Marmara'dır.
bölgeyi Ege ve Marmara Bölgeleri takip eder. En az (Kocaeli) Kenevirden uyuşturucu elde edildiğinden
geliştiği bölgemiz D.Anadolu bölgesidir. Sebebi yaz üretimi devlet kontrolündedir.
mevsiminin çok kısa sürmesidir. Ayrıca İç Anadolu
Bölgesinde de sulama yetersizliğinden dolayı sebze
tarımı gelişmemiştir. Sebze tarımı seracılık faaliyetleri
Sebzecilik

ile Akdeniz ve Ege Bölgelerinde bütün yıl yapılabil-
mektedir. Seracılığın buralarda gelişme sebepleri;
kışların ılık geçmesi ve güneşli gün sayısının fazla
olmasıdır.

41

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

 MEYVECİLİK  YAĞ BİTKİLERİ
Kışın –4 ºC ye kadar dayanabilir. Bu nedenle İlk yetişme döneminde su, hasat döneminde ku-
yetişme alanı en geniş olan meyvedir. raklık ister. Bundan dolayı Doğu Karadeniz kıyıları
Üzüm üretiminde başta Ege Bölgesi (Manisa, hariç bütün bölgelerimizde sulama ile tarımı yapılır.
İzmir, Denizli ) gelir. Üretim alanları:
G.Doğu Anadolu Bölgesidir. Marmara Bölgesi (Ergene Bölümü).
İç Anadolu Bölgesidir. Karadeniz Bölgesi (Orta Karadeniz)
Üzüm

Türkiye, dünya kuru üzüm üretiminde birinci İç Anadolu Bölgesi’dir.

Ayçiçeği
sıradadır ve ihraç etmektedir. Son yıllarda Akdeniz ve Ege Bölgelerinde tarımı
Üzümden sonra yetişme alanı en geniş olan hızla gelişme göstermektedir. Sebebi pamuk bitki-
meyvedir. Bütün bölgelerimizde tarımı yapıla- sine göre daha az masraflı olmasıdır.
bilir. Niğde, Nevşehir, Amasya, Tokat, Kastamo- Akdeniz iklim bitkisidir. Ancak Akdeniz Bölgesinde
nu, Bursa, Burdur, Isparta, Antalya önemli elma tarımı fazla gelişmemiştir. (Daha fazla gelir getiren
Elma

üretim merkezlerimizdir. En fazla İç Anadolu'da ürünlere öncelik tanınmasından dolayıdır.)
yetiştirilir. Üretim alanları:
Anavatanı Türkiye’dir. En iyi yetişme şartları Ka- Ege Bölgesi (Kıyı Ege Bölümündeki ova ve ke-
radeniz bölgesidir. Yurdumuz üretiminin %90 ‘ını narlarında-Manisa, Aydın, İzmir, Muğla, Denizli
Karadeniz bölgesi karşılar. En fazla Ordu-Giresun çevresi).
olmak üzere Karadeniz kıyılarında yetiştirilmek- Marmara Bölgesi-Güney Marmara kıyıları (en
tedir. Ayrıca Marmara Bölgesinde Sakarya çev- kaliteli sofralık zeytin bu bölgeden Gemlik çev-
Fındık

resinde tarımı yapılır. Türkiye dünya fındık üre- resinden elde edilir).
timi ve ihracatında ilk sırada yer alır. (%60-70) Akdeniz Bölgesi (Antalya çevresi en fazla).
Akdeniz iklim bitkisidir. Kış ılıklığı ister ve yaz Ayrıca Doğu Karadeniz’de Artvin. (Mikroklima)
kuraklığı ister. En fazla tarımı Ege Bölgesi’nde Güney Doğu Anadolu Bölgesi’nde Gaziantep
gelişmiştir (Başta Aydın gelir.) Üretimin %80 i bu çevresinde tarımı yapılır.
bölgeden karşılanır. Ayrıca Akdeniz Bölge- Zeytinin devirli üretim özelliğinden dolayı; üretim
Zeytin

si, Güney Marmara ve Güney Doğu Anadolu bir yıl fazla, bir yıl azdır.
Bölgesinin batısı ile Karadeniz kıyılarında (Doğu Türkiye, dünya zeytin üretiminde İtalya, İspanya ve
Karadeniz kıyıları hariç) tarımı yapılabilir. Yunanistan'dan sonra 4. sıradadır.
İncir

Türkiye Dünya kuru incir üretiminde ilk sırada Önceleri daha çok Doğu Karadeniz’de Ordu-Gire-
yer alır ve önemli ihracat ürünümüzdür. sun çevresinde tarımı yapılırdı. 1982 yılından sonra
Soya Fasulyesi

En iyi yetişme şartlarını Güney Doğu Anadolu'da yağ sanayisinde kullanılmaya başlanılınca tarımı
bulmuştur. (% 90). Başta Şanlı Urfa ve Gazian- Akdeniz Bölgesinde hızla gelişmiştir. Kısa sürede
tep gelir. Ayrıca Akdeniz ve Ege Bölgelerinde geliştiği için bölgede ikinci ürün olarak yetiştirilir.
Antep
Fıstığı

çitlembik ağaçlarının aşılanması ile de tarımı Adana başta olmak üzere İçel, Hatay çevresinde
yapılabilmektedir. Önemli ihracat ürünümüzdür. tarımı gelişmiştir. Türkiye üretiminin % 92 ‘sini
Akdeniz Bölgesi karşılar.
Tropikal iklim bitkisidir. Yurdumuzda tarımı en Akdeniz iklim şartlarında iyi yetişmektedir. En fazla
Mandalina, Limon, Greyfurt ve Turunç)

fazla Akdeniz Bölgesinde gelişmiştir (%88) Antal- tarımı bu bölgede Adana çevresinde gelişmiştir
Yer Fıstığı
Turunçgiller (Narenciye) - (Portakal,

ya başta olmak üzere bütün Akdeniz kıyılarında (%91). Ayrıca G. Doğu Anadolu Bölgesinin batısın-
tarımı yapılabilmektedir. da, Ege Bölgesi’nde Muğla, Manisa ve Aydın çevre-
Ayrıca Ege Bölgesinde İzmir’e kadar olan güney sinde tarımı yapılır.
kıyılarında, Güney Marmara Bölümünün soğuk- Çerez olarak tüketildiği gibi yağ da elde edilir.
tan korunmuş kıyılarında, Doğu Karadeniz Bölü- Sıcak iklim bitkisidir. Yurdumuzda başta Güney
münde Rize çevresinde ve Güney Doğu Anadolu
Susam

Doğu Anadolu Bölgesi olmak üzere Akdeniz ve Ege
Bölgesinin batısında tarımı yapılmaktadır. Bölgelerinde tarımı yapılır. Yağ elde edilir. Ayrıca
Ege Bölgesinde kıyıdan 200 km içerilere kadar helva yapımında kullanılır.
tarımı yapılabilmektedir. Sebebi bölgede dağla-
rın kıyıya dik uzanması sonucu deniz etkisinin iç
kesimlere kadar sokulabilmesidir.
Doğu Karadeniz Bölümünde yetiştirilebilmesi kış  İTHAL ETTİĞİMİZ TARIM ÜRÜNLERİ:
ılıklığı ile ilgilidir. (Mikroklima)
Pirinç, Kahve, Kakao, Muz, Kivi, Ananas, Hindistan
Tropikal iklim bitkisidir. Yurdumuzda Akdeniz Kı- cevizi ve Hurmadır.
yılarında tarımı yapılabilmektedir. Bugün tarımı
Muz

daha çok Alanya-Anamur arasında gelişmiştir.  ÖNEMLİ İHRACAT ÜRÜNLERİMİZ:
(% 100) Fındık, Antep fıstığı, Pamuk, Tütün, Kuru Üzüm,
Bütün bölgelerimizde tarımı yapılabilir. Kuru İncir, Kuru Kayısı, Haşhaş gibi.
Kayısı

En fazla tarımı Doğu Anadolu Bölgesi’nde Ma-
latya-Elazığ çevresinde gelişmiştir.

42

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

HAYVANCILIK Büyük baş hayvanlar içinde en fazla sığır (inek,
Tarımın bir kolu olan hayvancılık; ekonomik değeri öküz, dana, manda) yetiştiriciliği vardır. Sığırlar
olan hayvanların yetiştirilmesi, çeşitli şekillerde yararla- içinde de en fazla inek yetiştirilmektedir. Bütün
nılması ve pazarlanması olayıdır. Kırsal kesimlerde bölgelerimizde inek yetiştiriciliği vardır.
hayvancılık tarımın sigortası durumundadır. Ama en fazla Karadeniz Bölgesinin kıyı kesimi ile
Doğu Anadolu Bölgesinde Erzurum-Kars Bölü-
İklimdeki karasızlıkların tarımı olumsuz yönde etkile- münde gelişmiştir. Karadeniz Bölgesinde gelişmesi,
mesinden dolayı tarım ve hayvancılık birbirini destekler. yağışların fazla olmasından dolayı çayırların fazla
Örnek: Şeker fabrikaları çevresinde besi hayvancı- olmasıdır.
lığının gelişmesi, Erzurum-Kars bölümünde gelişmesi, yaz yağışlarıy-
la oluşan gür ot ve çayırlıklardır.
Doğu Anadolu Bölgesinde iklim ve yer şekillerinin
İnek yetiştiriciliği ayrıca şeker fabrikaları çevresin-
tarımsal faaliyetleri olumsuz etkilemesinden dolayı böl-

İnek
de de şeker pancarı küspesinin hayvan yemi olarak
gede birinci ekonomik faaliyet hayvancılıktır. kullanılmasından dolayı gelişmiştir.
Türkiye hayvan varlığı fazla olan bir ülkedir. Ancak Bol sulu, bataklık ve göl kenarlarında beslenir.
hayvanlarımızın et, süt, yumurta verimleri düşüktür. Yurdumuzda başta Karadeniz Bölgesi kıyı kesimi
olmak üzere G.Marmara Bölümünde yetiştiriciliği
yaygındır. Et kalitesi düşük olduğundan yetiştiricili-
HAYVANCILIĞIMIZI GELİŞTİRMEK İÇİN; ği fazla gelişmemiştir.

Manda
1. Hayvan soyları İyileştirilmelidir. (Islah edilmelidir.) Büyükbaş hayvancılık Doğu Bölgelerimizde mera
hayvancılığı şeklinde iken Batı Bölgelerimizde ahır
Yerli ırklar et-süt verimi yüksek olan ırklarla melez-
hayvancılığı şeklindedir.
leştirilmeli veya iyi cins hayvan ithal ederek sayısını ar-
tırmalıyız. İyi cins hayvan yetiştirmek amacıyla Cumhu-
riyetin ilk yıllarında çalışmalar başlatılmıştır. İyi cins  KÜÇÜKBAŞ HAYVANCILIK
hayvan yetiştiren çiftliklere hara denir. Örnek: Bursa- Bozkırların hayvanıdır. Hafif dalgalı düzlük-
Karacabey, Eskişehir-Çifteler. lerde iyi yetişir. Türkiye’nin iklim şartları
2. Mera hayvancılığı yerine ahır hayvancılığı geliş- genelde koyun yetiştiriciliğine elverişlidir.
tirilmelidir. Düşük sıcaklık sebebiyle Doğu Anadolu Böl-
Mera hayvancılığı otlaklarda yapılan hayvancılık şekli- gesinin doğusunda yetiştiriciliği gelişme-
dir. Masrafsızdır. Ancak verim düşüktür. Bundan dolayı miştir. Ayrıca Doğu Karadeniz Bölümünün
yem kullanımı fazla olan, fakat verimi yüksek olan ahır kıyı kesiminde yüksek nem ve gür çayır-
hayvancılığına önem verilmelidir. lardan dolayı koyun yetiştirilmez. En fazla
koyun yetiştiren bölgemiz bozkırların geniş
Türkiye’de genelde mera hayvancılığı gelişmiştir. Bun- alan kaplamasından dolayı İç Anadolu Böl-
dan dolayı hayvancılığımızın coğrafi dağılışında daha çok gesidir. Doğu Anadolu Bölgesi (batısı) ve
iklim etkilidir. Ayrıca et ve süt üretimi de iklimin etkisi G.Doğu Ana-dolu Bölgelerinde de koyun
altındadır. yetiştiriciliği gelişmiştir.
3. Otlaklar korunmalıdır. Koyun Türleri:
Kıvırcık: Soğuğa dayanıklı değildir. Et veri-
Otlaklarımız tarımda makinalaşma ile sürekli olarak mi yüksektir. Marmara ve Ege Bölgelerinde
daralmaktadır. Ayrıca otlaklarda aşırı otlatma sonucu yetiştirilir.
otlaklar bozulmaktadır. Bu olumsuzluklar sonucunda Sakız ve Dağlıç: Ege ve İç Batı Anadoluda
hayvanlarımız yeterince beslenememektedir. Hayvancı- yetiştirilir.
lığı geliştirmek için bu olumsuz durumlar önlenmelidir. Karaman: Ege, İç, Doğu ve G.Doğu Anadolu
Koyun

4. Yem üretimi artırılmalıdır. Bölgelerinde yetiştirilir.
5. Erken kesim önlenmelidir. (süt kuzu-süt dana) Merinos: G.Marmara Bölümünde yetiş-
tirilir. Merinos yünü için yetiştirilmek-tedir.
6. Salgın hastalıklarla mücadele edilmelidir. Dağlık bölgelerin hayvanıdır. Ağaçların fi-
7. Çiftçi eğitilmeli ve kredi desteği sağlanmalıdır. lizlerini yemek suretiyle beslenir. Orman-
lara zarar verdiği için sayılarının azaltılması
Kıl Keçisi

yoluna gidilmektedir. En fazla Akdeniz Böl-
HAYVANCILIĞIMIZIN COĞRAFİ DAĞILIŞI gesi ile Doğu Anadolu Bölgelerinde yetişti-
rilir.
Tiftiği için yetiştirilmektedir. Yurdumuzda
(Ankara

 BÜYÜKBAŞ HAYVANCILIK: (Sığır, at, eşek, katır,
Keçisi)

Ankara-Konya çevresi ile G.Doğu Anadolu
Keçisi
Tiftik

deve) Bölgesinde Siirt çevresinde yetiştirilmekte-
dir.
Sağılan ve kesilen hayvan sayısı az; üretilen süt ve
et miktarı fazla ise orada büyük baş hayvancılık  KÜMES HAYVANCILIĞI (Tavuk, horoz, hindi, kaz,
(inek yetiştiriciliği) gelişmiştir. ördek, devekuşu)
Sağılan ve kesilen hayvan sayısı fazla ise; üretilen Kümes hayvanları içinde en fazla yetiştirilen tavuktur.
et ve süt miktarı az ise küçükbaş hayvancılık geliş- Kümes hayvancılığı bütün bölgelerimizde yapılabilmek-
miştir (Koyun yetişitiriciliği). tedir. Ama en fazla Marmara ve Ege Bölgelerinde geliş-
miştir. İstanbul, İzmir, Manisa, Balıkesir, Ankara gibi
büyük kentler çevresinde gelişmiştir.

43

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

 ARICILIK 2. Bakır: Ülkemizin en zengin madenlerinden biri olan
Bal, bal mumu, polen, arı sütü elde etmek için arıcılık bakır yatakları, çoğu kez kurşun ve çinko ile birlikte
bütün bölgelerimizde yapılabilmektedir. En fazla Ege ve bulunur. En önemli bakır yataklarımız Karadeniz Bölge-
Doğu Anadolu Bölgelerinde gelişmiştir. Muğla, Manisa, si’nde bulunur. Murgul (Artvin), Küre (Kastamonu), Ça-
İzmir, Balıkesir, Çanakkale, Ağrı, Erzurum, Hakkâri, yeli (Rize) bu bölgedeki başlıca yataklardandır. Ayrıca
Rize (Anzer yöresinin balları çok ünlüdür.) Artvin, Ordu Maden (Elazığ) ve Ergani (Diyarbakır)'de de bakır yatak-
önemli bal üretim merkezlerimizdir. ları mevcuttur. Samsun, Diyarbakır ve Elazığ'da işletme-
leri vardır.
Türkiye değişik iklim bölgeleri ve coğrafyasından do-
layı çok zengin ve çeşitli arı florasına sahiptir. Bu özelliği 3. Krom: Paslanmayan ve çok sert bir maden oldu-
nedeni ile 4. sırada yer almaktadır. Türkiye'nin toplam ğundan, madeni eşya yapımında ve kaplamasında kul-
bal üretimi 65.000 tondur. Bunun 4.000-8.000 tonu dış lanılır. Krom yatakları altı ana bölgede toplanmıştır.
satıma gitmektedir. Ancak ülkede koloni başına orta- Fethiye, Köyceğiz, Denizli
lama bal verimi 15-17 kg civarında olup, arıcılıkta Guleman (Elazığ)
gelişmiş ülkelerdeki verimin 1/3' ü kadardır.
Bursa, Eskişehir
Adana, Kayseri, Mersin
 İPEK BÖCEKÇİLİĞİ
İskenderun, Kahraman Maraş, İslahiye
İpek böceği yetiştirme ve kozasından ipek elde etme
faaliyetidir. Dut yaprağı yemek suretiyle beslenir. Krom madeni Antalya ve Guleman’daki ferrokrom
tesislerinde işlenmektedir.
En fazla G.Marmara’da gelişmiştir. Bursa, Balıkesir,
Bilecik çevresinde çok gelişmiştir. İpekli dokumada ise 4. Boksit: Alüminyumun hammaddesi olan boksit, çok
Bursa-Gemlik-İstanbul gelişmiştir. hafif olduğundan uçak sanayisinde, otomobil, ev, elek-
trik malzemesi yapımında kullanılır.
Boksit yatakları Seydişehir (Konya), Akseki (Antalya),
 BALIKÇILIK İslahiye (Gaziantep) ve Milas (Muğla) civarında bulunur.
Yurdumuzun etrafı denizlerle çevrili, birçok akarsu ve Buralarda çıkarılan boksit, Seydişehir alüminyum tesis-
tatlı su gölümüz olmasına rağmen balıkçılık gelişme- lerinde işlenmektedir.
miştir. 5. Bor Mineralleri: Ülkemiz, bor rezervi bakımından
Balıkçılığın Gelişmemesinin Sebepleri: Dünya’nın en zengin yataklarına sahiptir. Bu nedenle,
Denizlerimizin balık bakımından zengin olma- bor madeninin çoğu ihraç edilmektedir. Bor madenin-
ması, den elde edilen boraks ve asit borik nükleer alanda, jet
ve roket yakıtında katkı maddesi olarak, ayrıca sabun,
Açık deniz (Okyanus) balıkçılığının yapılmayışı, tekstil, cam, kâğıt sanayi, vb. alanlarda kullanılır.
Taşıma ve depolama imkânlarının yetersizliği, Ülkemizde Balıkesir, Susurluk, Bigadiç çevresi ile Kü-
Zararlı avlanma yöntemlerinin uygulanması (di- tahya, Emet Niğde (Bor) ve Eskişehir çevresinde çıkarılır.
namit patlatma, trol avcılığı gibi) Çıkarılan mineraller Bandırma’daki tesislerde işlenir.
Denizlerimizdeki kirlenmenin önlenememesi, 6. Kükürt: Gübre, kimya ve boya sanayiinde kullanılır.
Ayrıca kauçuğun işlenmesinde ve sülfürik asit üretimin-
Türkiye’de Balık Üretiminin Denizlere Göre Dağılışı: de de kullanılır. Ülkemizde, kükürt yatakları Keçiborlu
1. Karadeniz % 67 (Isparta) ve Milas (Muğla) çevresinde bulunmaktadır.
2. Ege Denizi % 13 7. Zımpara Taşı: Çeşitli kesici, törpüleyici ve silici ale-
3. Marmara Denizi % 11 tlerin yapımında kullanılan zımpara taşı yönünden ülke-
miz çok zengindir. Tire (İzmir), Manisa, Söke (Aydın),
4. Akdeniz % 9 Milas (Muğla) ve Tavas (Denizli) da çıkarılır.
Bodrum kıyılarında sünger avcılığı gelişmiştir. 8. Tuz: Türkiye tuz yatakları bakımından son derece
zengindir. Kaya tuzu yatakları üçüncü jeolojik zamanda,
kapalı göl havzalarında suların buharlaşması ile oluş-
muştur. Son yıllarda tuz üretimimiz üç kat artmıştır.
MADENCİLİK VE ENERJİ KAYNAKLARI
Türkiye’deki tuz üretiminin çoğu, Tuz Gölü ile İzmir
Çamaltı tuzlasından sağlanır. Kaya tuzu yatakları, Çankı-
rı, Kars, Iğdır ve Nevşehir çevresinde bulunmaktadır.
MADENCİLİK
9. Cıva: Tek sıvı madendir. Zirai ilaç yapımında, kâğıt
sanayinde, suni gübre üretiminde ve boya sanayinde
Yerkabuğunun farklı derinliklerinden çıkarılan, ekono- kullanılır. Türkiye’de, Sarayönü (Konya), Ödemiş (İzmir),
mik değer taşıyan mineral ve elementlere maden denir. Manisa ve Uşak çevresinde çıkarılmaktadır.
Türkiye’de madencilik faaliyetleri 1935 yılında kurulan
MTA ile özel sektör tarafından yürütülmektedir. 10. Kurşun - Çinko: Genelde kurşun ve çinko bir arada
bulunur. Ülkemizde, Keban (Elazığ) ve Kayseri çevresin-
Türkiye’de çıkarılan önemli madenler: de kurşun-çinko yatakları vardır.
1. Demir: En zengin demir yataklarımız, Divriği (Sivas), 11. Lületaşı: Eskişehir çevresinde çıkarılır ve işlenir.
Hekimhan ve Hasançelebi (Malatya), Edremit (Balıkesir), Süs eşyası yapımında kullanılır.
Dikili ve Torbalı (İzmir) ve Simav (Kütahya) çevresinde
bulunmaktadır. Ereğli, Karabük ve İskenderun’da demir- 12. Oltu taşı: Erzurum’un Oltu ilçesinde çıkarılır ve
çelik fabrikaları bulunmaktadır. işlenir. Süs eşyası yapımında kullanılır.

44

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

13. Fosfat: Gübre hammaddesi olarak kullanılan fos- 6. Rüzgâr Gücü: Kıyı Ege'de Çeşme ve Bozcaada'da
fat ihtiyacımızı karşılamaz. Fas, Tunus ve Cezayir’de rüzgar tirbünleri bulunur. Yaygın değildir.
yaygın olarak görülür ve daha çok bu ülkelerden ithal 7. Jeotermal Enerji: Jeotermal enerji, yeraltındaki
edilir. Türkiye’deki en zengin fosfat yatakları Mazıdağı sıcak sulardan ya da su buharından elde edilir. Türkiye,
(Mardin), Adıyaman, Bingöl ve Bitlis’te bulunmaktadır. yakın bir jeolojik devirde oluştuğundan ve genç kıvrım
14. Manganez: Çeliğe sertlik kazandırmak ve direncini dağları kuşağında bulunduğundan dolayı, fay hatları ve
artırmak için kullanılır. Uşak, Afyon, Muğla, Adana, fay kaynakları oldukça yaygındır.
Artvin çevresinde manganez yatakları bulunur. İhtiyacı Özellikle Ege Bölgesi’ndeki Germencik (Aydın), Balço-
karşılamaz. Bu nedenle ithal edilir. va (İzmir), Sandıklı (Afyon), ve Sarayköy (Denizli) civa-
15. Mermer: Ülkemiz mermer bakımından zengindir. rında sıcak su kaynakları bulunmaktadır. Şu anda sadece
Afyon, Kütahya, Marmara Adası, Kırşehir, Tokat ve İzmir Sarayköy (Denizli) ve Germencik (Aydın) da elektrik
çevresinde çıkarılır. Yurt dışına ihracatı yapılır. Miktar enerjisi üreten jeotermal santral bulunmaktadır.
olarak en fazla ihraç edilen madendir. 8. Radyoaktif Mineraller: Radyoaktif mineraller, nük-
16. Volfram (Tungsten): Bursa Uludağ’da çıkarılıp leer enerji üretiminde kullanılır. Uranyum ve toryum
işletilmektedir. Fakat son yıllarda üretimi durmuştur. gibi radyoaktif maddelerin parçalanmasıyla enerji elde
edilir. Ülkemizde Aydın, Uşak, Manisa, Çanakkale ve
Yozgat yörelerinde uranyum, Eskişehir çevresinde tor-
ENERJİ KAYNAKLARI yum yatakları tespit edilmiştir. Fakat şu anda, ülkemizde
radyoaktif maddelerden nükleer enerji üretimi yapılma-
1. Taşkömürü: Türkiye’de Zonguldak, Amasra, Ereğli maktadır.
arasındaki sahada çıkarılır.
Demir-çelik sanayinde enerji kaynağı olarak tüketildi- 9. Güneş Enerjisi: Türkiye ve özellikle güney bölge-
ğinden, Karabük ve Ereğli demir-çelik fabrikaları buraya lerimiz, güneş enerjisinden iyi yararlanabilecek bir ko-
kurulmuştur. numa sahiptir. En fazla potansiyel Güneydoğu Anadolu,
Akdeniz ve Ege'de, en az potansiyel ise Karadeniz Böl-
2. Linyit: En zengin enerji kaynaklarımızdan biridir. gesindedir.
Bütün bölgelerde linyit rezervi bulunmaktadır. Taşkö-
mürüne göre kalorisi daha azdır. Ancak yaygın olduğun-
dan enerji ihtiyacımızın en önemli kısmını karşılamak- TÜRKİYE’DE SANAYİ
tadır.
Linyit yatakları; Afşin, Elbistan (K. Maraş), Tavşanlı, Hammaddenin mamül ve yarı mamül duruma getiril-
Seyitömer (Kütahya), Soma (Manisa), Yatağan (Muğla), mesi faaliyetlerine üretim, üretim tekniğine de sanayi ya
Aşkale (Erzurum), çevresinde bulunmaktadır. da endüstri denir.

Linyitten elektrik enerjisi elde eden termik santral-
lerimiz; Soma, Tunçbilek, Seyitömer, Afşin-Elbistan, Ya- SANAYİNİN KURULMASI İÇİN GEREKLİ KOŞULLAR
tağan termik santralleridir. 1. Hammadde
3. Petrol: Türkiye’de ki petrol yatakları fazla zengin Sanayide üretim yapılabilmesi için hammaddenin ol-
sayılmaz. İhtiyacımızın % 90'nına yakınını ithal etmekte- ması gerekmektedir. Ülkemizde, hammadde kaynakları
yiz. Petrol yataklarımızın % 98'i Güney Doğu Anadolu ile sanayi kuruluşları arasında son derece sıkı bir ilişki
Bölgesi’nde bulunur. Petrol, Raman, Garzan, Kurtalan, mevcuttur.
Adıyaman ve Mardin çevresinde çıkarılmaktadır. Örneğin:
Ülkemizde çıkarılan ve ithal edilen petrol, Orta Ana- Unlu gıda sanayi İç Anadolu’da,
dolu (Kırıkkale), Aliağa (İzmir), Ataş (Mersin), İpraş Dokuma sanayi Adana, İzmir, Denizli çevresinde,
(İzmit) ve Batman rafinerilerinde işlenmektedir.
Zeytinyağı sanayi Ege kıyılarında,
4. Doğal gaz: Ülkemiz, doğal gaz yatakları bakımından
zengin değildir. Şu anda sadece Trakya da Hamitabat ve Boya, plastik ve lastik fabrikaları rafineri kenarla-
Güneydoğu Anadolu’da Mardin-Çamurlu sahasında üre- rında yaygınlık göstermektedir.
tim yapılmaktadır. Doğalgaz ihtiyacımızın önemli bir 3. Enerji
kısmı, Rusya Federasyonu ve Cezayir’den ithal edilmek-
tedir. Doğalgaz ter-mik santrallerimiz Hamitabat, Ova- Fabrikaların çalışması için enerji gerekmektedir. Bu-
akça ve Ambarlı'dır. nun için, taşkömürü, petrol, linyit gibi kaynaklardan
yararlanılır. Ülkemizde petrol, taşkömürü, doğal gaz gibi
5. Su Gücü (Hidroelektrik enerjisi): Barajlardaki enerji kaynaklarının çoğu dışarıdan temin edildiğinden
suyun, elektrik üreten santralleri çalıştırması ile oluşan önemli bir döviz çıktısına neden olmakta, bu durum
enerjiye hidroelektrik enerjisi denir. sanayileşme hızını azaltmaktadır.
Türkiye’de, elektrik ihtiyacının %40’lık kısmı hidro- 5. Ulaşım
elektrik santrallerden elde edilmektedir. Keban, Kara-
kaya, Oymapınar, Atatürk, Hirfanlı, Seyhan, Kemer ve Sanayinin ihtiyacı olan hammadde ve mamül madde-
Demirköprü gibi birçok baraj, elektrik ihtiyacımızı nin taşınması faaliyetlerine ulaşım denir. Hammaddenin
karşılamaktadır. fabrikalara taşınması ve üretildikten sonra pazarlara
taşınması, yaygın ulaşım ağıyla mümkündür.
Dışarıya akıntısı olan bazı göllerimiz, tabii baraj özel-
liğindedir. Bunlardan elektrik üretilir. Başlıcaları; Hazar, Ülkemizde, sanayi tesisleri, genelde önemli ulaşım
Çıldır, Tortum ve Eğirdir gölleridir. yolları kenarlarında ve limanlara yakın yerlere kurul-
muştur. İstanbul, İzmir, Mersin, Adana gibi merkezlerin
çok gelişmesi ulaşımla çok yakından ilişkilidir.

45

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

6. Pazar 2. Dokuma, Tekstil ve Deri Sanayi
Üretilen her türlü sanayi ürününün satılması gerek- Dokuma ve giyim, Türkiye’de en
lidir. Bu bakımdan sanayi tesislerinin kurulmasında diğer gelişmiş ve üretimin önemli bir
etkenlerin yanında nüfusun kalabalık olduğu, tüketimin kısmının ihraç edildiği bir sanayi
fazla olduğu sahalar tercih edilmektedir. Örneğin, batı Açıklama koludur. Gelişmiş ülkelerle rekabet
bölgelerinde nüfus fazla olduğundan ürünlerin Pazar- edilebilmekte ve onların pazarlarına
lanması kolay olurken doğu bölgelerinde nüfus az oldu- dahi, girebilmektedir. Böylece ülkemize
ğundan ürünlerin pazarlanması zor olur. Bu durum sa- çok fazla döviz girdisi sağlanmaktadır.
nayi tesislerinin buralarda kurulmasını zorlaştırmakta- Fabrikalar Şehirler
dır. (Kümes hayvancılığı, et-süt ürünleri, unlu mamül- Pamuk ipliği ve Adana, Antalya, K. Maraş, Tarsus,
ler.) pamuklu Nazilli, Denizli, Manisa, İzmir, İstanbul,
dokuma Konya, Kayseri, Malatya, Bursa.
7. Yüzey Şekilleri
Yün ipliği ve Hereke, Bünyan, Siirt, Bursa, Tekirdağ,
Sanayi tesisleri, genelde düz sahalarda daha kolay yünlü kumaş İstanbul.
kurulabilmektedir. Dağlık ve engebeli yerlerde sanayinin Suni ipek ve
kurulması zordur. İstanbul ve Bursa
kumaş
Tabii ipek ve
Gemlik ve Bursa
kumaş
TÜRKİYE’DEKİ SANAYİ KOLLARI Hazır giyim İstanbul, Bursa, Denizli ve İzmir.
1. Besin Sanayi Isparta, Uşak, Gördes, Sivas, Ladik ve
Halıcılık
Hammaddesi, tarımsal ve hayvansal Kayseri.
ürünlerden oluşan sanayi dalıdır. Deri ve kösele İstanbul, İzmir, Bolu, Gerede, Erzurum
Ülkemizde, tarım ve hayvancılık işleme ve Uşak.
geliştiğinden ve nüfus fazla olduğundan
Açıklama
besin sanayi oldukça gelişmiştir. Kuruluş 3. Maden Sanayi (Metalurji Sanayi)
yerleri, genelde hammaddenin fazla Fabrikalar Şehirler
olduğu yerlerde veya büyük şehirlerin Karabük, Ereğli, İskenderun, Kırıkka-
kenarlarında toplanmıştır. Demir - çelik
le, Sivas ve İzmir’de bulunmaktadır.
Fabrikalar Şehirler
Alüminyum Seydişehir’de bulunmaktadır.
İlk defa 1926 yılında kurulmuştur.
Şekerpancarı kıyı kesimler hariç her yerde Samsun ve Artvin (Murgul), Elazğ
Bakır işleme
Şeker yetişir. Hemen işlenmesi gerektiğinden, (Maden) da bulunmaktadır.
fabrikaları fabrikaları üretim alanları yakınında Kurşun ve çinko Elazığ ve Kayseri’de bulunmaktadır.
kurulmuştur. Şu anda ülkemizde 30'a yakın Menteşe Yöresi’ndeki krom madeni
şeker fabrikası bulunmaktadır Antalya’da, Elazığ ve çevresindeki
Çay Trabzon - Rize arasındaki bölgede Krom işleme
kromlar da Guleman’daki
fabrikaları bulunmaktadır. fabrikalarda işlenmektedir.
Buğday, Doğu Karadeniz ve Batı Karadeniz
kıyıları dışında her yerde yetiştirilir. Aynı 4. Makine Sanayi
zamanda halkın temel besin maddesidir. Bu Fabrikalar Şehirler
Un
nedenle un fabrikaları her bölgeye
fabrikaları Otomobil İstanbul, İzmir, İzmit, Bursa, Adana.
dağılmıştır.
Makarna ve bisküvi fabrikaları daha çok İç Kamyon-
İstanbul, izmir, İzmit, Aksaray.
Anadolu’da yoğunlaşmıştır. Otobüs
Ege ve Güney Marmara’da yoğun olarak İstanbul, İzmir, İzmit, Konya, Adana,
Traktör
Zeytinyağı görülür. Özellikle Edremit, Ayvalık, Adapazarı
fabrikaları Burhaniye, Aydın, İzmir çevresinde Demiryolu
Eskişehir, Ankara, Sivas, Adapazarı.
yoğunlaşmıştır. Taşıtları
Trakya’da yoğun olmakla birlikte, İç Tersaneler
Ayçiçek İstanbul (Pendik, Tuzla), Gölcük, İzmir
Anadolu, Ege ve Güneydoğu Anadolu’da da (Gemi Yapımı)
yağı
görülür. Soya ve mısırdan ise Akdeniz Uçak Eskişehir, Ankara (Savaş uçağı)
fabrikaları
Bölgesi’nde yağ elde edilir.
Tütün İstanbul, İzmir, Samsun, Tokat, Malatya, 5. Kimya Sanayi
fabrikaları Adana ve Bitlis’te bulunmaktadır.
İspirtolu İstanbul, Yozgat, Diyarbakır, Tekirdağ, İzmir, Fabrikalar Şehirler
içki ve Ankara, Kırşehir, Gaziantep, Elazığ gibi Batman, İzmit, Mersin, İzmir ve Kırıkkale-
Petrokimya
şarap merkezlerde rakı, bira ve şarap fabrikaları de petrol rafinerileri bulunmaktadır.
fabrikaları bulunmaktadır. İstanbul, İzmir, Ankara, Adapazarı ve
Konserve İlaç Bursa çevresinde yoğunlaşmıştır. 130
Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinin kıyı civarında ilaç fabrikamız bulunmaktadır.
ve salça
kesimlerinde yaygındır. İzmit, Adapazarı ve Kırşehir’de
fabrikaları Lâstik
Süt İzmir, Balıkesir, Edirne, Erzurum, Elazığ, bulunmaktadır.
ürünleri Kars, İstanbul, Trabzon ve Bursa çevresinde Mersin, Bandırma, Elazığ, Kütahya, Tekir-
fabrikaları yer alırlar. Gübre dağ ve İskenderun’da bulunmaktadır. Ül-
kemizdeki gübre üretimi yeterli değildir.

46

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

6. Orman Ürünleri Sanayi 3. Deniz Yolları
Ağaç malzemeden üretilen tüm malzemeler En ucuz ve kaza riski en az olan ulaşım türüdür. Dış
orman ürünleri endüstrisine girer. ticarette en fazla kullanılan ulaşım türü deniz yollarıdır.
Açıklama
Karadeniz Bölgesi’nde hammadde fazla
bulunduğundan burada gelişmiştir Türkiye'de Başlıca Limanlar: İstanbul, Trabzon, Sam-
Fabrikalar Şehirler sun, Zonguldak, İzmit, Bandırma, İzmir, Antalya, Mersin
Kereste Düzce, Bartın, Ayancık, Rize, Ordu, Artvin, ve İskenderun yurdumuzun önemli limanlarıdır.
fabrikaları Antalya ve Isparta’da bulunur.
Adapazarı, Ankara, İnegöl, İstanbul, İzmir TÜRKİYE'NİN SINIR KAPILARI
Mobilya
ve Kayseri’de gelişmiştir. Türkiye mobilya
fabrikalatı Sınır Ülke Sınır Kapıları
ürünlerini ihraç edebilmektedir.
Mersin (Taşucu), Muğla (Dalaman), Afyon Dereköy (Kırklareli), Hamzabeyli,
Kâğıt Bulgaristan
(Çay), Zonguldak (Çaycuma), Kastamonu Kapıkule (Edirne)
fabrikaları
(Taşköprü), Giresun (Aksu), İzmit, Balıkesir. Yunanistan Uzunköprü, İpsala, Pazarkule (Edirne)
Yayladağı, Cilvegözü (Hatay), Islahiye,
7. Çimento, Cam, Seramik Sanayi Çobanbey, Karkamış (Gaziantep),
Bu sanayi koluna taşa, toprağa bağlı sanayi Suriye Öncüpınar (Kilis), Akçakale, Ceylanpınar,
Açıklama Mürşitpınar (Şanlıurfa), Şenyurt, Girmeli
kolu da denilmektedir.
Fabrikalar Şehirler (Mardin), Cizre (Şırnak)
Hammaddesi kolay temin edilir. Her Irak Habur (Şırnak)
bölgede, inşaat sanayinde kullanılır. Ayrıca Esendere (Hakkari), Kapıköy (Van),
İran
ulaşım masrafları maliyeti artırır. Bu Gürbulak (Ağrı)
nedenle çimento fabrikaları Türkiye’nin her Nahçıvan
Dilucu (Iğdır)
Çimento bölgesine dağılmıştır. İstanbul, İzmit, (Azerbaycan)
fabrikaları Adana, İzmir, Elazığ, Mersin, Yozgat, Ermenistan Akyaka (Kars), Alican (Iğdır)
Denizli, Adıyaman, Ordu gibi merkezler Gürcistan Türkgözü (Ardahan), Sarp (Artvin)
bunlardan bazılarıdır.
Cam İstanbul, Mersin, Kırklareli ve Sinop’ta cam
fabrikaları fabrikaları bulunmaktadır.
Çanakkale, Bilecik, Kütahya, İstanbul ve TİCARET
Seramik
İzmir’de bulunmaktadır. Üretimin bir kısmı
fabrikaları
yurt dışına ihraç edilir. Üretilen mal ve hizmetlerin alınıp satılmasına ticaret
denir. İç ve dış ticaret olmak üzere ikiye ayrılır.
İÇ TİCARET
ULAŞIM Ülke sınırları içinde, bölge ve bölümler arasında yapı-
lan ticarete iç ticaret denir. Türkiye’de çok canlı bir tica-
İnsanların ürettikleri çeşitli ham ve işlenmiş maddele- ret vardır. Bunda etkili olan faktörler şunlardır:
rin, haberlerin bir yerden başka bir yere nakledilmesine Sanayi kuruluşlarının dengesiz dağılımı,
ulaşım veya ulaştırma denilmektedir. Bölgeler arasında yetişen tarım ürünlerinin farklı
olması,
BAŞLICA ULAŞIM YOLLARI Nüfusun dengesiz dağılımı,
1. Kara Yolları Hayvansal maddelerin her yerde üretilememesi,
Yerşekillerinin engebeli olması, dağların doğu-batı yön- Ülkemizde bazı il merkezleri, ticaret şehirleri özelliği
lü uzanması karayolu ulaşım maliyetini arttırmaktadır. En kazanmışlardır. Bunlar, İstanbul, Bursa, İzmit, İzmir,
riskli fakat en çok gelişmiş ulaşım türüdür. Denizli, Adana, Gaziantep, Diyarbakır, Ankara, Konya,
Kuzey-güney yönlü geçitler; Kayseri, Samsun, Trabzon, Erzurum ve Malatya gibi
Trabzon-Günüşhane → Zigana illerdir. Bu merkezlerde ticaretin gelişmesinde, ulaşım
yolları üzerinde bulunmalarının büyük etkisi olmuştur.
Gümüşhane-Erzurum → Kop
İhracat (Dış satım): Bir ülkenin başka ülkelere yaptığı
Zonguldak-Ankara → Ecevit satışlardır.
Antalya-Isparta → Çubuk İthalat (Dış alım): Bir ülkenin başka ülkelerden aldığı
Mersin-karaman → Sertavul mallara denir.
Adana-Niğde → Gülek DIŞ TİCARET
Adana-Hatay → Belen Bir ülkenin başka ülkelerle yaptığı alışverişe dış ticaret
denir. Dış ticaretin para karşılığına, dış ticaret hacmi
denir. Gelişmiş ülkelerde dış ticaret hacmi fazla, geliş-
2. Demir Yolları memiş ülkelerde düşüktür. Yine, gelişmiş ülkelerde ihra-
Karayonula önem verildiği için demiryolu ulaşımı cat, genelde ithalattan daha fazladır. Bu ülkeler dışarıdan
gelişmemiştir. 1200 km. kadar demiryolu hattımız vardır. daha çok hammadde alıp dışarıya işlenmiş sanayi
ürünleri satarlar. Az gelişmiş ülkeler ise dışardan daha
Batı Akdeniz, Doğu Karadeniz ve Hakkari bölümlerinde çok işlenmiş sanayi ürünleri alıp, dışarıya tarım ürünleri
demiryolu ulaşımı yoktur. veya hammaddeler satarlar.

47

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Türkiye’de Dış Ticaret Turizme konu olan çekicilikler şunlardır:
Türkiye’de, Cumhuriyetin ilk yıllarında çok az olan dış Bazı hastalıkları tedavi edici kaplıca ve içmecele-
ticaret hacmi, artan nüfus ve canlanan ekonomiye bağlı rin bulunması
olarak artış göstermiştir. Tabii manzaranın güzel olması
Spor sahalarının ve denize girmeye uygun plajla-
1980'li yıllara kadar Türkiye’de; dış ticaret hacmi düşük, rın bulunması
ihracatta tarım ve maden ürünleri, ithalatta ise daha çok Tarihi kalıntıların bulunması
işlenmiş sanayi ürünleri önemliydi. 1980'li yıllardan son- Kaliteli malların pazarlandığı merkezler olması
ra, dış ticaret hacmi arttı. İhracatta sanayi ürünlerinin Kutsal ibadet yerlerinin varlığı
payı % 90’lara çıktı. İthalatta ise fabrika kuracak aletlerin,
yatırım mallarının ve hammaddelerin oranı artmıştır. Türkiye’de turizmi etkileyen faktörler:
Deniz turizmine ve kış turizmine elverişli iklim ko-
şulları
Başlıca İhraç Ürünlerimiz; Doğal ve tarihi zenginlikler
Tarım ürünleri (Pamuk, fındık, tütün, bakla- Turizm alt yapısının (ulaşım, tanıtım, konaklama)
giller, kuru ve yaş meyveler) yetersizliği
Dokuma ve tekstil ürünleri, ipekli dokuma ve Folklor zenginliği
giyim eşyaları
TÜRKİYE'NİN TURİZM DEĞERLERİ
Hayvan ve hayvansal ürünler (Deri, yumur-ta,
yün, tiftik) ve bitkisel yağlar Milli Parklarımız Bulunduğu İl
Bazı dayanıklı tüketim malları (Televizyon, buz- Karatepe-Aslantaş, Aladğlar Adana
dolabı, vs.) Kızıldağ, Kovada Dağı Isparta
Güllük Dğı, Beydağları, Köprülü Kanyon Antalya
Mobilya, çimento, cam ve seramik ürünleri
Beyşehir Gölü Konya
Madenler (krom, bakır, cıva, demir, bor, tuz) Saklıkent Muğla
Munzur Vadisi Tunceli
Başlıca İthal Ürünlerimiz; Sarıkamış Kars
Ağrı Dağı Ağrı
Fabrika kurmaya yarayan aletler,
Spil Dağı Manisa
Ham petrol, doğalgaz, fosfat, Riyem Şanılarabı Aydın
İlaç ve kimyasal maddeler, Honaz Dağı Denizli
Kaz Dağı Balıkesir
Elektronik ve motorlu araçlar, silah,
Nemrut Dağı Adıyaman
Optik araçlar, Göreme Nevşehir
Tropikal ürünler (muz, kahve, hurma, pirinç) Sultan Sazlığı Kayseri
Kağıt. Ilgaz Dağı Kastamonu
Altındere Vadisi Trabzon

Dış ticaretimizde önemli ülkeler: Kaplıcalar Bulunduğu İl
Almanya, İtalya, ABD, İngiltere, Fransa, Hollanda, Belçi- Çekirge-Armutlu-Oylat Bursa
ka, Japonya, İran, Suudi Arabistan ve son yıllarda Rusya Haymana-Kızılcahamam-Ayaş Ankara
Federasyonu, Gürcistan ve Orta Asya ülkeleri (Kaza- Balçova-Dikili İzmir
kistan, Azerbaycan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan) Pamukkale Denizli
Ülkemizde son yıllarda uygulanmak istenen diğer bir Sandıklı Afyon
ticaret şekli de serbest ticarettir. Serbest ticarette ülkeler Gönen-Güre-Derman Balıkesir
ürettikleri çeşitli malları, belli yerlerde kurulacak Pazar- Salihli Manisa
larda gümrük vergisi ödemeden pazarlamaktadır. Ülke- Çermik Diyarbakır
mizde serbest ticaret bölgesi olarak şu anda İstanbul, Kangal Sivas
Mersin, İzmir, İskenderun, Antalya ve Trabzon illeri belir- Sulusaray-Reşadiye Tokat
lenmiştir.
Emet-Tavşanlı-Simav Kütahya
Ilgın Konya
TURİZM
Karstik Şekiller Bulunduğu İl
İnsanların gezmek, görmek, eğlenmek ve dinlenmek İnsuyu Mağarasğı Burdur
amacıyla yaptığı gezilere turizm denir. Bu geziyi yapan Damlataş Mağarası, Karain Mağarası,
Antalya
kişilere de turist adı verilmektedir. Dim mağarası, Beldibi Mağarası
İç turizm: Vatandaşların kendi ülkeleri içinde yaptıkları Kadınini Mağarası, Öküzini Mağarası Isparta
gezilere denir. Narlıkuyu Mağarası, Cennet-Cehennem
Mersin
Dış turizm: Bir ülkeden başka ülkelere yapılan gezilere Obrukları
denir. Pamukkale Travertenleri, Karlık
Denizli
Dünya’nın çeşitli ülkelerindeki doğal güzellikler ve tarihi Mağarası
değerler insanlara çekici gelmektedir. Ballıca Mağarası Tokat
Tınaztepe, Büyük Düden Konya

48

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Tarihi Değerler Bulunduğu İl Ülkede ormancılık sektöründe kamu ve özel kesim
Yarımburgaz Mağarası İstanbul olarak yılda ortalama 29 milyon metreküp dolayında
Tarih Öncesi odun imalatı yapılmaktadır. Bunun yaklaşık % 68'i yaka-
Karain Mağarası Antalya
Devirlere Ait cak odun olarak kullanılmaktadır. Yurtiçi arz açığının
Kalıntılar Hacılar Höyüğü Burdur
kapatılması için 1985 yılından bu yana her yıl önemli
Harran Şanlıurfa miktarlarda odun ithalatı yapılmaktadır.
Boğazköy, Alacahöyük Çorum
Kültepe Kayseri
Aslantepe Malatya Ormanların bazı özellikleri;
Efes, Bergama İzmir Ormanların toz emici özelliği vardır.
İlk Çağa Ait Milet, Didim Aydın
Ormanların gürültüyü azaltıcı özelliği vardır.
Kalıntılar Sard Manisa
Assos Çanakkale Erozyonu ve sel oluşumunu önler.
Knidos (Datça) Muğla Ormanlar; bir ısı tamponu gibi görev yapar.
Midas Eskişehir Sıcağı ve soğuğu dengeler. Yaz sıcaklığını 5-8.5 ºC
Göreme, Ürgüp Nevşehir azaltırken, kış sıcaklığını da 1.5-2.8 ºC artırır. Kuru
havalarda bile havanın nemini sabit tutar.
Kıyı Turizmi Bulunduğu İl
Ormanlar; birçok yabani hayvan ve kuşların yanı
Çeşme, Foça, Dikili, Karaburun İzmir
sıra, çeşitli yiyecekleri barındırması nedeniyle
Kuşadası, Didim Aydın besin kaynakları açısından önemli bir ortamdır.
Alanya, Side, Kemer Antalya
Ormanlar biyolojik dengeyi korur. Yapraklı ağaç-
Fethiye-Ölüdeniz, Marmaris, Bodrum, lardan meydana gelen bir bölgede 50 kuş türü
Muğla
Datça yaşayabilir.
Kış Turizmi Bulunduğu İl Ormanlar; ağaçsız bir alana göre 8 kat fazla humus
Uludağ Bursa oluşturur ve toprak canlılarının yaşamasına olanak
sağlar.
Kartalkaya-Köroğlu Bolu
Ilgaz Kastamonu Ormanlar; egsoz ve benzeri zehirli gazları, kirli su-
Erciyes Kayseri ları filtre ederek temizler.
Palandöken Erzurum Oksijen üretir. Ülkenin akciğeridirler.
Sarıkamış Kars Orman ürünleri, asli orman ürünleri ve tali orman ürün-
Davraz Isparta leri olmak üzere 2 kategori altında toplanmaktadır.
Hasandağı Aksaray Asıl Orman Ürünleri: Tomruk, tel ve maden direği, sa-
Akdağ Antalya nayi ve kağıtlık odun, lif-yonga odunu, yakacak odun gibi.
Kop Dağı Bayburt
Tali Orman Ürünleri: Reçine, çıra, sığla yağı, defne,
Ladik-Akdağ Samsun
şimşir kök odunu, kekik, adaçayı, çam fıstığı, her çeşit bitki
Sapgör Bitlis
soğanı, mantarlar, kozalak gibi…
Ergan Dağı Erzincan

ORMANLARIN KORUNMASI
ORMANCILIK Orman yangınları önlenmeli.
Orman içinde ulaşımın çabuk sağlanabilmesi için
Türkiye topraklarının %26 oranındaki bölümü orman yollar yapılmalı.
rejimi altındadır. İyi vasıflı, verimli ormanların kapladığı
alan yalnızca %13 gibi çok düşük bir miktarı oluştur- Eğitilmiş yangın söndürme ve haberleşme ekipleri
maktadır. Ülkede kişi başına düşen verimli orman alanı ise bulundurmak.
0.14 hektardır. Yangınların yayılmasını önlemek için yer yer boş-
Türkiye’de ormanların dağılışında en fazla yağış miktarı luklar bırakmak.
etkilidir. Yağışların fazla olduğu kıyı bölgeler orman bakı- Kaçak kesimler önlenmeli.
mından da zengindir. Doğu Karadeniz kıyıları hariç tahrip
edilen ormanların kendini yenilemesi yurdumuzun birçok Orman içinde hayvan otlatmamak (kıl keçisi).
yerinde zordur. Yakacak olarak odun kullanımı azaltılmalı.
Ormanlarımızın Coğrafi Bölgelere Göre Dağılış Oranları Orman köylerine yeni iş ve geçim kaynakları oluş-
turulmalıdır.
Bölge Orman Oranı
Karadeniz % 25
Akdeniz % 24
Ege % 17
Marmara % 13
Doğu Anadolu % 11 IDFHERRN
İç Anadolu %7 .SVV'|NPDQ$UúLYL
G. Doğu Anadolu %3 .SVV.D\QDN$UúLYL

49

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

Geçmiş yıllarda bu konuyla ilgili sorulan KPSS soruları

(KPSS - 2006)
Türkiye’nin kıyı bölgelerinin tarımsal özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Dışsatımda önemli payı olan tarımsal ürünlerin bir bölümü kıyı bölgelerde üretilmektedir.
B) Tarımsal sulamaya, Akdeniz Bölgesi’nde Ege Bölgesi’nden daha fazla ihtiyaç duyulmaktadır.
C) Tarımsal etkinliklerin yıl boyunca en uzun süre yapıldığı yerler Akdeniz Bölgesi’nin kıyı kesimleridir.
D) Kıyı bölgelerin tümünde, kuzey yamaçlardaki tarım alanlarının oranı güney yamaçlara göre daha azdır.
E) Bölge yüzölçümlerine göre ekili dikili alanlar oranının en fazla olduğu bölge Marmara Bölgesi’dir.
Yanıt: D

(KPSS - 2008)
Türkiye’nin doğal koşulları düşünüldüğünde, ulaşım sektörüyle ilgili aşağıda verilen karşılaştırmalardan hangisi
yanlıştır?
A) Doğu Anadolu Bölgesi’nde kış aylarında kar yüzünden kapanan kara yolu sayısı, Güneydoğu Anadolu
Bölgesi’nden fazladır.
B) Karadeniz Bölgesi’nde havaalanı yapımı için uygun alanlar, Ege Bölgesi’nden fazladır.
C) Akdeniz Bölgesi’nde kara yollarında tünel ve köprü yapma zorunluluğu, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nden
fazladır.
D) Marmara Bölgesi’ndeki doğal limanların sayısı, Karadeniz Bölgesi’nden fazladır.
E) Akdeniz Bölgesi’nde demir yollarının kilometre başına yapım maliyeti, İç Anadolu Bölgesinden fazladır.
Yanıt: B

(KPSS - 2008)
Türkiye’de koyun, kısa boylu otluk alanların bulunduğu düzlüklerde yaygın olarak yetiştirilir.

Buna göre, yukarıdaki haritada numaralarla gösterilen yerlerin hangisi koyun yetiştirilmesi için daha az elverişlidir?
A) I B) II C) III D) IV E) V
Yanıt: C

(KPSS - 2008)
Aşağıdaki grafikte, Türkiye’de 1999 ve 2003 yıllarında üretilen elektriğin enerji kaynaklarına göre dağılışı
gösterilmiştir.

Yalnızca grafikteki bilgilerden yararlanarak aşağıdaki yorumlardan hangisine ulaşılamaz?
A) 1999 yılında doğal gaz, su gücü ve linyitten elde edilen enerji miktarları birbirine yakındır.
B) En büyük artış miktarı doğal gazla üretilen enerjide olmuştur.
C) Su gücünden elde edilen enerji miktarındaki artış, taş kömüründen elde edilenden fazladır.
D) 2003 yılında, yalnızca linyitten elde edilen enerji üretiminde azalma olmuştur.
E) 2003 yılında, taş kömürü ve akaryakıt kullanılarak elde edilen enerji miktarı birbirine yakındır.
Yanıt: C

50

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

(KPSS - 2009)
Türkiye’nin büyükbaş hayvancılığıyla ilgili olarak aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Et ve süt verimleri yüksek olan ırklar çoğunluktadır.
B) Büyükbaş hayvancılık için uygun otlaklar giderek artmaktadır.
C) Küçükbaş hayvancılığa göre daha yaygın bir etkinliktir.
D) Besicilik ve ahır hayvancılığı, kentlerin yakın çevresinde gelişmiştir.
E) Dış satımda canlı büyükbaş hayvanların payı fazladır.
Yanıt: D

(KPSS - 2009)
Aşağıda dört tarım ürününün,bölgelere göre Türkiye üretimindeki payları verilmiştir.
Bölgeler Oran (%)
Akdeniz 100
Güneydoğu Anadolu 93
Marmara 77
Doğu Anadolu 64
Bu bilgilere göre tabloda, aşağıdaki ürünlerden hangisine yer verilmemiştir?
A) Tütün B) Kırmızı mercimek C) Muz
D) Ayçiçeği E) Kayısı
Yanıt: A

(KPSS - 2009)
Türkiye’de aşağıdakilerden hangisinin ormana verdiği zararın diğerlerinden daha az olduğu söylenebilir?
A) Tarım alanı açma B) Keçi otlatma C) Yangınlar
D) Heyelan E) Kaçak kesim
Yanıt: D

(KPSS - 2009)
I. Afyonkarahisar – Et ve süt ürünleri
II. Kırıkkale – Petrokimya
III. Zonguldak – Orman ürünleri
IV. İstanbul – Pamuklu dokuma
Yukarıdaki illerden hangileri, birlikte verilen endüstri kolu için gerekli ham madde bakımından zengindir?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III
D) II ve IV E) III ve IV

Yanıt: B

(KPSS - 2009)
Türkiye’nin ekonomik etkinliklerine ait aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Elektrik enerjisinin büyük bir kısmı yenilenebilir enerji kaynaklarından elde edilir.
B) Kırsal kesimde en yaygın hayvancılık etkinliği arıcılık ve balıkçılıktır.
C) Tarım sektörünün millî gelirdeki payı diğer sektörlerden fazladır.
D) Dış ticarette ilk sırada yer alan ülke Amerika Birleşik Devletleri’dir.
E) Gıda endüstrisinde ham maddenin büyük bir kısmı ülke içinden karşılanmaktadır.
Yanıt: E

(KPSS - 2010)
Türkiye’de bir yıla ait buğday ve arpa üretim miktarları ile ekim alanlarının illere göre dağılışımı gösteren bir grafik-
ten yararlanılarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
A) Buğdaydan en yüksek verimin hangi ilden alındığına
B) Türkiye’nin yıllık toplam arpa üretimine
C) Buğday üretimi için hangi illerin daha uygun iklim koşullarına sahip olduğuna
D) Buğday ve arpanın hangisinden daha yüksek verim alındığına
E) Arpa üretim miktarının en fazla olduğu ile
Yanıt: C

51

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

(KPSS - 2010)
Bir yerde endüstrinin gelişebilmesi, ham maddenin varlığı, enerji kaynaklarına yakınlık, iş gücü temininin kolaylığı,
ulaşımın kolaylığı, üretim araçları ve ham maddenin getirilmesinin kolaylığı gibi etmenlere bağlıdır.
Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde verilen yerdeki endüstri kolu diğerlerinden farklı bir etmene bağlı olarak
gelişmiştir?
A) Adana ve çevresinde dokuma endüstrisi
B) Edremit-Ayvalık ve çevresinde sıvı yağ endüstrisi
C) Çanakkale’de konserve balık endüstrisi
D) Seydişehir’de alüminyum endüstrisi
E) Bursa ve çevresinde otomotiv endüstrisi
Yanıt: E

(KPSS - 2011)
Ege Bölgesi’nin elektrik üretimi göz önüne alındığında;
I. Akarsu,
II. Linyit,
III. Rüzgar
IV. Jeotermal
enerji kaynaklarından hangilerinin payı daha fazladır?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV
Yanıt: A

(KPSS - 2011)
Türkiye’de, 1990 yılında tarımsal ürünlerin dış satımından yaklaşık 2,4 milyar Amerikan doları gelir elde edilmiş ve bu
değer toplam dış satımın % 18,1’ini oluşturmuştur. 2007 yılında ise yaklaşık 11,4 milyar Amerikan dolarlık tarımsal ürün
dış satımının, toplam dış satımdaki payı % 10,7 olmuştur.
Buna göre, 1990-2007 yılları arasında Türkiye ekonomisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Dış satımda madenlerin ve endüstri ürünlerinin payı artmıştır.
B) Türkiye’nin tarımsal ürünlerine olan talep azalmıştır.
C) Dış ticaret açığı azalmıştır.
D) Tarımda modern tekniklerin uygulanması yaygınlaşmıştır.
E) Ulusal gelir yükselmiştir.
Yanıt: A

(KPSS - 2011)
Türkiye’de tarımda makineleşme ne kadar yaygınlaşırsa yaygınlaşsın yine de bazı ürünlerin yetiştirilmesinde insan
emeğine duyulan yoğun gereksinim devam edecektir.
Bu yargının doğruluğunu kanıtlamak için öncelikle;
I. Çeltik,
II. Buğday,
III. Çay,
IV. Mısır,
ürünlerinden hangilerinin yetiştirilme koşulları örnek gösterilebilir?
A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve III E) III ve IV
Yanıt: A

52

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

6. Bölüm. TÜRKĠYE’NĠN COĞRAFĠ BÖLGELERĠ

TÜRKĠYE'NĠN COĞRAFĠ BÖLGELERĠ

Türkiye’nin bölgelerini incelerken öncelikle bazı Türkiye'miz çok geniş bir ülkedir. Yurdumuzun
kavramların bilinmesi gerekir. Bunlar coğrafi bölge, doğal yapısı, iklim özellikleri her yerde aynı değildir.
coğrafi bölüm ve yöredir. Bazı yerler dağlık, bazı yerler düzlüktür. Bazı
yerler deniz kenarı, bazı yerler denizden uzaktır.
Coğrafi Bölge: Taşıdığı belirli coğrafi özellikleri Bazı yerler çok yağışlı, bazı yerler kuraktır. İşte
ile çevresinden ayrılan, kendi içinde benzerlik gös- yurdumuz yeryüzü şekilleri, iklim özellikleri ve yeti-
teren en geniş coğrafi birimdir. Coğrafi bölgelerin şen ürünlere göre "Yedi Coğrafya Bölgesi"ne ayrıl-
sınırları belirlenirken doğal koşullar, sosyal ve mıştır.
ekonomik özellikler temel alınır.
Ülkemiz 1941 yılında toplanan Birinci Coğrafya
Coğrafi Bölüm: Bir coğrafi bölge içinde doğal Kongresi’nde 7 coğrafi bölgeye ve 21 bölüme ayrıl-
koşullar, sosyal ve ekonomik özellikler bakımından mıştır.
farklılık gösteren küçük birimlerdir.

Yöre: Bölüm içerisinde farklı özelliklere sahip,
bölümden daha küçük birimlerdir. Iğdır Yöresi,
Göller Yöresi, Menteşe Yöresi gibi.

53

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

KARADENĠZ BÖLGESĠ Kıyı bölgesinde Kızılırmak ve Yeşilırmak deltala-
rının meydana getirdiği geniş ovalar ve bunların
hemen gerisinde 3500 m'yi aşan yüksekliğe sahip
Rize Dağları bulunur. Bu dağların en yüksek nok-
tası Kaçkar Tepesi 3932 m yüksekliktedir. Bu dağ-
lar Kop ve Zigana geçitleriyle aşılır. Doğu Karade-
niz bölümünün diğer iki dağı Akdağ ve Mescit Dağı-
dır. Orta Karadeniz bölümündeyse Giresun Dağ-
ları’nın batısında yer alan Canik Dağları bulunur.
En büyük bölgelerimizden biri olan Karadeniz Küre ve Köroğlu Dağları’nın yer aldığı batı bölü-
Bölgesi, ülkenin yaklaşık altıda birini teşkil eder. münde iyice alçalan sıradağlar Kızılırmak Vadisin-
Doğuda Ermenistan ve Gürcistan sınırı, batıda den sonra tekrar yükselir ve Ilgaz Dağı’nda bu
Adapazarı Ovası ve Bilecik dolayları, kuzeyde yükseklik yaklaşık 2550 m'yi bulur.
Karadeniz ve güneyde Çoruh ve Kelkit vadilerini Ancak yer şekilleri, iklim, tarım, yerleşme ve eko-
güney-den çeviren dağlarla çevrilidir. nomik etkinliklere bağlı olarak 3 bölüme ayrılmıştır.
Batı, Orta ve Doğu Karadeniz alt bölümlerinden Bunlar Batı, Orta ve Doğu Karadeniz’dir. Bölge adı-
meydana gelir. Bu bölgede dağlar, doğuya doğru nı komşu olduğu Karadeniz’den almıştır. Bölgenin
gittikçe yükselir ve kıyıya paralel birkaç sıra halin- tümü doğal, ekonomik ve beşeri özellikler bakımın-
de uzanır. dan benzer özellikler gösterir.

YER ġEKĠLLERĠ, ĠKLĠM VE BĠTKĠ ÖRTÜSÜ

Batı Karadeniz’de birbirine paralel üç sıra halinde uzanan dağlar, Orta Karadeniz’de kıyıdan
uzaklaşıp, tek sıra halinde uzanıken, ortalama yükselti azalır. Doğu Karadeniz’de ise dağlar
iki sıra halinde uzanır. Bölgenin en yüksek dağları bu bölümdedir. Dağ sıraları arasında ba-
Dağlar
tı-doğu yönlü uzanan çöküntü ovaları ile Çoruh-Kelkit, Gökırmak ve Devres vadileri yer alır.
Başlıca dağları; Kaçkar Dağı, Üçdonuk Dağı, Bulut Dağı, Mescit Dağı, Karagöl Dağı,
Çakırgöl Dağı, Kılıçlar Dağı, Kop Dağı’dır.
YERġEKĠLLERĠ

Bölgenin en geniş kıyı ovaları ÇarĢamba ve Bafra delta ovalarıdır. İç kesimlerde Suluova,
Ovalar TaĢova, Turhal, Merzifon, Tosya, Boyabat gibi çöküntü ovaları yer alır. Bu çöküntü
ovaları Türkiye’nin en aktif deprem bölgeleridir.
Yenice, Bartın, Kızılırmak, YeĢilırmak ve Çoruh, Sakary bölgenin önemli akarsularıdır.
Akarsular Yatak eğimleri fazla, rejimleri düzensiz akarsulardır. Kar erimelerine bağlı olarak ilkbahar
aylarında akım yüksektir.
Bölgede buzul gölleri ve heyelan set gölleri fazladır. Özellikle Doğu Karadeniz Dağları’nda
buzul etkisiyle oluşmuş buzul gölleri yaygındır. Sera (Uzungöl), Tortum, Borabay, Abant
Göller
ve Yedigöller başlıca heyelan set gölleridir. Diğer önemli gölleri; Balık Lagünü, Semenlik
Lagünü ve Melen Gölü’dür. Ayrıca bölgede çok sayıda baraj gölü bulunmaktadır.
Bölgenin kıyı şeridinde her mevsim yağışlı, yazları serin, kışları ılık geçen Karadeniz iklimi
ĠKLĠM etkilidir. Bu iklimin etkileri Orta Karadeniz’de yer şekillerine bağlı olarak iç kesimlere kadar
ulaşır. Batı ve Doğu Karadeniz’in iç kesimlerinde iklim karasallaşır, yağış miktarı azalır.
İklim koşullarının orman yetişmesine uygun olduğu Karadeniz Bölgesi’nde özellikle denize
DOĞAL BĠTKĠ
dönük dağ yamaçlarında sık orman görülür. Ormanlar deniz seviyesinden başlar ve 2200
ÖRTÜSÜ
metrelere kadar ulaşır.

54

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

BEġERĠ COĞRAFYA ÖZELLĠKLERĠ

Bölge, nüfus sayısı bakımından 3. sırada yer alır. Nüfusun büyük bölümü Doğu Kara-
deniz kıyıları, Orta Karadeniz’deki ovalar ve Batı Karadeniz’de Zonguldak Yöresi’nde
NÜFUS VE
toplanmıştır. Bölgede iklimin nemli olması ve tarımsal koşullar, kırsal nüfusun
YERLEġME
fazlalığına yol açmıştır. Arazinin engebeli olması, su kaynaklarının bolluğu dağınık
yerleşmeyi yaygınlaştırmıştır. Konut tipi olarak ahşap evler yaygındır.
Ülke Karadeniz Bölgesi ekonomik gelişmişlik açısından 5. sırada yer alır. Çay, fındık, ke-
Ekonomisine nevir, pirinç, mısır, tütün, deniz ürünleri, taşkömürü, bakır üretimi ile ekonomiye katkı
Katkısı sağlar.
Bölge ikliminin nemli olması, kıyıda yaz mevsiminin yağışlı geçmesi, buğday, arpa gibi
tahıl tarımını engellemiştir. Bol neme gereksinim duyan tarım ürünlerini yaygınlaştır-
mıştır. Tarım arazileri parçalı ve dar olup, genellikle eğimli arazilerdir. Bu durum tarım-
Tarım
da makine kullanımını engellemiştir. Doğu Karadeniz kıyılarında bahçe tarımı yaygın-
dır. Başlıca tarım ürünleri; Mısır, fındık, tütün, çay, pirinç, Ģekerpancarı, keten-
kenevir, elma, erik, üzüm ve kestanedir.
Gür otlaklar ve nemli iklimi büyükbaş hayvancılığı yaygınlaştırmıştır. Batı ve Orta Kara-
EKONOMĠK ÖZELLĠKLER

Hayvancılık deniz iç kesimlerinde tiftik keçisi yetiştirilir. Balıkçılık önemli geçim kaynağıdır. Bolu
Yöre’sinde arıcılık ve kümes hayvancılığı yaygındır.
Ormanların geniş yer kaplaması, ormancılığı önemli bir geçim kaynağına dönüştür-
Ormancılık müştür. Batı ve Doğu Karadeniz’de kereste, tomruk, parke ve kağıt fabrikaları bulu-
nur.
Madenler: Doğu Karadeniz’de Artvin ve Murgul (Göktaş), Batı Karadeniz’de, Kastamo-
nu-Küre’de bakır çıkartılır. Bölgede çıkarılan bakır, Samsun Bakır Fabrikasında işlenir.
Enerji Kaynakları: Zonguldak havzasında taĢkömürü çıkartılır. Türkiye üretiminin
Maden ve tamamını burası karşılar. Demir-çelik endüstrisinde enerji kaynağı olarak kullanılır.
Enerji Taşkömürü tozundan Çatalağzı termik santralinde elektrik üretilir. Bolu, Çorum,
Kaynakları Amasya ve Havza’da linyit yatakları işletilmektedir.
Enerji Üretim Tesisleri: Kızılırmak üzerinde Altınkaya, Yeşilırmak üzerinde Almus,
Hasan ve Suat Uğurlu hidroelektrik santralleri kuruludur. Hopa’da petrolle çalışan
termik santral yer alır.
Endüstri Batı Karadeniz Bölümü’nde gelişmiştir. Zonguldak Havzası Türkiye’nin ağır
sanayi bölgesidir. Başlıca endüstri tesisleri şunlardır:
ġeker: Kastamonu, Turhal (Tokat), Suluova (Amasya), Çorum, Çarşamba (Samsun),
Endüstri
Çay: Rize ve çevresi, Demir-çelik: Ereğli (Zonguldak) ve Karabük, Kağıt: Çaycuma
(Zonguldak), Taşköprü (Zonguldak), Aksu (Giresun), Kereste: Bolu, Düzce, Bartın,
Ayancık,
Yer şekilleri nedeniyle Orta Karadeniz Bölümü dışında bölgede ulaşım zordur. Samsun
ve Zonguldak dışında demiryolu ile ard bölgesine bağlı olan liman yoktur. Samsun ve
Turizm
Trabzon bölgenin gelişmiş liman kentleridir. Trabzon Limanı, Zigana ve Kop geçitleri ile
bölge içine ve oradan da komşu ülkelere bağlanmıştır.
Bölgede gerek tarihi kalıntılar gerekse doğal güzellikler turizm için önemli potansiyel
oluşturmaktadır. Bölge iklimi deniz turizminin gelişmesini engellemiştir. Batı Karade-
niz’de Amasya ve Sinop’ta deniz turizmi gelişmeye başlamıştır. Özellikle Kaçkar
ULAġIM
Dağları’ndaki buzul gölleri, değişik bitki türleri bölgenin deniz turizmindeki açığını
kapatacak derecede ilgi görmektedir.
Bolu Aladağlar ve Abant çevresi kış sporlarının yapıldığı önemli merkezlerdir.

55

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

MARMARA BÖLGESĠ

Türkiye'nin kuzeybatısında yer alır. Türkiye-
nin nüfus yoğunluğu en fazla olan bölgesidir.
Bölge ekonomik olarak, en gelişmiş bölge
özelliğini taşır.
Marmara bölgesi Trakya topraklarıyla Ana-
dolu topraklarının kuzeybatı kısmını ihtiva
eder. Bölgenin doğusunda yüksek Anadolu
Yaylası ve güneyinde de Kazdağı ve çevresi
bulunur.
Ülkenin en küçük bölgesi olup, toplam yü-
zölçümün % 8'ine sahiptir. Marmara bölgesi
Istranca (Yıldız) Dağları, Ergene, Güney Mar-
mara ve Çatalca-Kocaeli olmak üzere dört alt
bölümden meydana gelir. Bölgenin başlıca
dağlarından Samanlı, Biga Dağları, Mudanya Te-
peleri, Uludağ ve Kazdağı Anadolu toprakları üze- sektir. Bu kesimdeki Mayadağı’nın yüksekliği yak-
rindedir. laşık 1030 m'yi bulur. En önemli havza ve ovalar
Yıldız, Koru, Mayadağ ve Tekirdağ'ın bulunduğu ise; Ergene Havzası, Adapazarı, Pamukova ve
Trakya topraklarının ortası çukur ve kenarları yük- İnegöl ovalarıdır.

YER ġEKĠLLERĠ, ĠKLĠM VE BĠTKĠ ÖRTÜSÜ

Yer şekilleri bakımından sade görünümlü olan bölge, bölgeler arasında ortalama yüksekliği
en az olandır. Samanlı, Yıldız, Koru, Ganos ve Biga Dağları bölgedeki başlıca dağ sıraları-
Dağlar
dır. En yüksek dağ kütlesi Uludağ’dır. Bölgenin önemli dağları; Domaniç Dağı, Kaz Da-
YERġEKĠLLERĠ

ğı, Mahya Dağı, Ganos Dağı, Kesetepe Dağı, IĢıklar Dağı, Çene Dağı, Aydos Dağı’dır.
Ovalar Ergene, Adapazarı, YeniĢehir, Karacabey, Ġnegöl ve Balıkesir ovaları bölgenin önemli
ve ovalarıdır. Bölgede aşınmış tepelikler, dalgalı araziler, geniş yer tutar. Çatalca, Kocaeli,
Platolar Biga ve Gelibolu platoları yer alır.
Meriç, Sakarya ve Susurluk bölgenin en önemli akarsularıdır.
Akarsular
Bunlardan başka bölgede Nilüfer, Kirmasti, Biga ve Gönen Çayları da vardır.
Bölgenin başlıca gölleri; Ġznik, Manyas, Ulubat, Sapanca, Terkos, Küçükçekmece ve
Göller
Büyükçekmece gölleridir.
Bölge, Akdeniz iklimi, Karadeniz iklimi ve karasal iklim arasında geçiş alanıdır. Ergene
Bölümü dışında, bölgede bozulmuş Akdeniz iklimi görülür. Karadeniz ikliminin ve enlemin
etkisine bağlı olarak yaz kuraklığı Akdeniz Bölgesi’ne göre daha azdır. Kışın kar yağışı
ĠKLĠM olağandır. Ergene Bölümü’nde ise karasal iklim özellikleri görülür. Bölgenin kış mevsiminde
en soğuk bölümü burasıdır.
Marmara Bölgesi’nde çeĢitli iklim tiplerinin görülmesi, bitki örtüsünün ve tarım ürün-
lerinin çeĢitlenmesine yol açmıĢtır.
Marmara kıyılarında 250-300 m yükseltiye kadar maki görülür. Karadeniz kıyıları ile
DOĞAL BĠTKĠ Uludağ’da ormanlar yer alır. Yıldız Dağları Bölümü ise ormanların en geniş alan kapladığı
ÖRTÜSÜ yerdir. Orman bakımından 4. sırada yer alan bölgede iç kesimlere doğru gidildikçe antropo-
jen bozkırlar görülür.

56

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

BEġERĠ COĞRAFYA ÖZELLĠKLERĠ

Marmara en kalabalık bölgedir ve nüfus yoğunluğu bakımından ilk sırada yer alır.
NÜFUS VE Nüfuslanması, çok göç almasının bir sonucudur. Buna bağlı olarak kentleşme oranı en
YERLEġME yüksek olan bölgedir. Çatalca-Kocaeli Bölümü ile Bursa Yöresi yoğun nüfuslanmıştır.
Yıldız Dağları Bölümü, Biga ve Gelibolu Yarımadası bölgenin en tenha yerleridir.
Ülke Marmara Bölgesi endüstri ve ticaret sektörünün yoğunlaştığı Türkiye’nin en gelişmiş
Ekonomisi- bölgesidir. Ayçiçeği, sebze, zeytin, buğday, deniz ürünleri, ipek böcekçiliği, endüstri
ne Katkısı ürünleri, turizm, başlıca gelir kaynaklarını oluşturur.
Bölgenin fazla engebeli olmaması nedeniyle, yüzölçümüne göre ekli-dikili arazinin en
geniş alan kapladığı bölgedir. Tarımsal ürün çeşitliliğinin en fazla olduğu bölge
olmasında yükselti azlığı ve çeşitli iklimlerin geçiş alanında bulunması etkili olmuştur.
Modern tarım yöntemleri kullanıldığından, elde edilen verim yüksektir. Ancak tüketici
Tarım
nüfus fazlalığı nedeniyle tarım ürünleri bölge gereksinimini karşılayamaz.
Buğday, ayçiçeği, Ģekerpancarı, mısır, pirinç, Ģerbetçiotu, dut, zeytin, Ģeftali, ki-
raz, çilek, kestane, üzüm, domates, patates, sarımsak, soğan, patlıcan, kabak ve
biber bölgenin önemli tarımsal ürünleridir.
EKONOMĠK ÖZELLĠKLER

Makineli tarım nedeniyle otlak alanları daraldığından besi hayvancılığı ve mandıracılık
Hayvancı-
gelişmiştir. Büyük kentler çevresinde kümes hayvancılığı yaygındır. Bursa Yöresi’nde
lık
ipek böceği ve merinos koyunu yetiştirilir. Boğazlar ve Marmara’da balıkçılık yapılır.
Yıldız Dağları’nın kuzeye bakan yamaçlarında, Samanlı Dağları üzerinde ve Uludağ
çevresinde verimli ormanlar bulunur. Özellikle Karadeniz kıyılarındaki meşe orman-
Ormancılık larından yakacak odun üretiminde yararlanılır.
Yıldız Dağları Bölümü’ndeki ormanlardan odun kömürü ve kereste üretimi yapılır. Güney
Marmara Bölümü’ndeki ormanlar ise üretime en elverişli ormanlar arasındadır.
Madenler: Maden ve enerji üretiminde Türkiye ekonomisine katkısı azdır. En önemli
yeraltı zenginliği Susurluk, Bigadiç ve Mustafa Kemal Paşa Havzasında çıkarılan bor
mineralleridir.
Maden ve
Enerji Kaynakları: Trakya (Saray, Harmanlı), Çan ve Bilecik’te linyit yatakları bulun-
Enerji
maktadır. Trakya Hamitabat ve Marmara Ereğlisi’nde doğal gaz çıkarılır.
Kaynakları
Enerji Üretim Tesisleri: Enerji üretiminin en az, tüketiminin ise en çok olduğu bölgedir.
Hamitabattaki doğalgaz çevrim tirübünü ile Orhaneli’de linyitle çalışan termik santral
başlıca üretim tesisleridir.
Başlıca endüstri tesisleri şunlardır: ġeker: Alpulu, Susurluk, Adapazarı, Konserve:
Bursa, Çanakkale, Bitkisel Yağ: Trakya’da yoğunlaşır, Ġçki-Sigara: Tekirdağ, İstanbul,
Ġlaç: İstanbul, Dokuma: Bursa, İstanbul, Seramik: İstanbul, Çanakkale, Bilecik,
Endüstri
Elektrikli Ev EĢyaları: İstanbul, İzmit, Kâğıt: İzmit, Balıkesir, Cam: Kırklareli, İstanbul,
Petrol Rafinerisi: İzmit (İpraş), Petro-kimya: İzmit, Otomotiv: Bursa, İstanbul, İzmit,
Adapazarı, Traktör-Vagon: Adapazarı, Gemi Yapımı: İstanbul, Gölcük.
Marmara Bölgesi doğal güzelliklerinin yanı sıra tarihi ve kültürel zenginliğiyle de tu-
rizmde önemli bir paya sahiptir. Türkiye turizm gelirinin % 50’sini bu bölge sağlamak-
tadır. İstanbul ve Bursa bölgenin iki önemli turizm merkezidir. Ayrıca Edirne, İznik,
Turizm
Çanakkale ve Gelibolu tarihi turizmin geliştiği yerlerdir. Özellikle Bursa ve Gönen
çevresinde kaplıca turizmi gelişmiştir. Güney Marmara Bölümü’ndeki Kuş Cenneti ve
Uludağ milli parkları da bölge turizmine önemli katkıda bulunmaktadır.
Asya ve Avrupa kıtalarını birbirine bağlayan en kısa kara ve demiryolları bu bölgeden
geçer. Yer şekillerinin sade olması ve yükseltinin azlığı ulaşımı kolaylaştırmıştır.
Yıldız Dağları Bölümü ile Biga Yöresi’nde arazinin engebeli olması nedeniyle ulaşım
ULAġIM
gelişmemiştir.İstanbul, kara, hava, deniz ve demiryolu ulaşımının kesiştiği noktada yer
alır. Bursa ve Edirne de önemli yolların geçtiği diğer merkezlerdir. Bandırma, Kocaeli
(İzmit) ve Tekirdağ ise diğer önemli liman kentleridir.

57

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

EGE BÖLGESĠ

Türkiye'nin batısında yer alan Ege Bölgesi,
kuzeyde Edremit Körfezi kıyılarından güney-
de Köyceğiz'e kadar uzanır. Bu bölgemizin
Ege Denizi kıyıları çok girintili çıkıntılıdır.
Ülkenin yaklaşık olarak onda bir yüzölçü-
müne sahiptir.
Ege Bölgesi, Asıl Ege ve İç Batı Anadolu alt
bölümlerinden meydana gelir. Bu bölgenin
genellikle denize doğru dik inen dağları ara-
sında, doğu-batı doğrultusunda oluk şeklinde
ovalar bulunur. Asıl Ege bölümünde yer alan
bu geniş çöküntü ovalarının etrafını doğubatı
doğrultusunda uzanan orta yükseklikteki Kaz-
dağı, Kozak, Bozdağlar ve Aydın Dağları çe-
virir. İç Batı Anadolu bölümünün ortalama Ege Bölgesi, yer şekilleri, iklim ve bunun etkisine
yüksekliği 1000 m dolayındadır. Bu yaylaların bağlı olarak beşeri ve ekonomik yönden farklı olan
üzerlerinde Murad Dağı, Eğrigöz Dağı ve Emir iki bölüme ayrılmıştır. Bunlar; 1. Ege Bölümü ve 2.
Dağı gibi 2000 m'yi aşan engebeler bulunur. İç Batı Anadolu Bölümüdür.

YER ġEKĠLLERĠ, ĠKLĠM VE BĠTKĠ ÖRTÜSÜ

Bölgenin batısında, Ege Denizi’ne dik uzanan, doğu-batı yönlü dağlar ile bu dağlar arasın-
daki çöküntü ovaları yer alır.
Kuzeyden güneye doğru sıralanan Kaz Dağı, Mardan Dağı, Yunt Dağı, Bozdağlar ve Aydın
Dağlar
Dağları kırılma sonucu oluşan horstlardır. Manisa’nın Kula ilçesi yakınlarında genç volkan
konileri yer alır. Bölgede yer alan diğer önemlir dağlar; Honaz Dağı, Akdağ, Murad Dağı,
Baba Dağı, Sandıras Dağı, ġaphane Dağı, Eğrigöz Dağı, Simav Dağı
YERġEKĠLLERĠ

Doğu–batı yönlü uzanan dağ sıraları arasında yer alan Edremit, Bakırçay, Gediz, Küçük
Menderes ve Büyük Menderes ovaları kırılma sonucu oluşan grabenlerdir. Ege Bölümü’nde
Ovalar yüksekliği 250 metreden daha az olan çöküntü ovaları yer alır ve iç kesimlere doğru uzanır.
ve Bölgenin en güneyindeki Menteşe Yöresi’nde ise karstik ovalar yaygındır.
Platolar Bölgedeki platolar Ege grabenlerinin doğusunda, İç Batı Anadolu Bölümü’ndeki yüksek
düzlüklerdir. Kıyı Ege ovalarının bittiği yerde, plato görünümündeki İç Batı Anadolu eşiği
başlar.
Akarsu- Bölgenin akarsuları Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes’tir. Hepsi Ege
lar Denizi’ne dökülür. Akarsuların yatak eğimi az olduğu için hidroelektrik potansiyelleri de azdır.
Göl bakımından fakir olan Ege Bölgesi’nde Bafa (Çamiçi) ve Marmara gölleri yer alır. Bu
Göller
göller alüvyal set gölleridir. Suları tatlıdır.
Kıyı kesimindeki Asıl Ege Bölümü’nde Akdeniz iklimi özellikleri görülür. Kıyı kesiminde kışlar
oldukça ılımandır. Yaz mevsimi kıyı ovalarında oldukça sıcak ve kurak geçer.
İç Batı Anadolu Bölümü’nde ise Akdeniz ikliminden karasal iklime geçiş özelliği görülür.
ĠKLĠM
Sıcaklık farkları artar. İç Batı Anadolu’da kış mevsimi kıyı kesime göre daha soğuktur. Yaz
mevsimi ise kıyı kesime göre daha sıcaktır. İç Batı Anadolu’da kıyı kesimine göre azalan
yağışlar, ilkbahar mevsimine doğru kayar. Yaz kuraklığı kıyı kesimden daha azdır.
DOĞAL Ege Bölümü’nde 500-600 metrelere kadar makiler, daha yükseklerde iğne yapraklı
BĠTKĠ ağaçlardan oluşan ormanlar yer alır. İç Batı Anadolu Bölümü’nde çalılık ve ormanlarla, İç
ÖRTÜSÜ Anadolu’ya doğru bozkırlar görülür.

58

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

BEġERĠ COĞRAFYA ÖZELLĠKLERĠ

Nüfus sayısı bakımından 4., nüfus yoğunluğu bakımından 2. sıradadır. Nüfusun dağılışı
NÜFUS VE düzenli değildir. Kıyı kesimindeki ovalar sık nüfuslu, iç kesimler ise oldukça tenhadır. Ege
YERLEġME Bölümü’nde kentleşme oranı yüksek, göçler nedeniyle nüfus artışı fazladır. Ayrıca bu
bölümde yer alan turizm merkezlerinde yaz mevsiminde nüfus artar.
Ülke Ege Bölgesi sosyo-ekonomik gelişmişlik açısından Marmara Bölgesi’nden sonra 2.
Ekonomisi- sırada yer alır. İncir, pamuk, tütün, üzüm, zeytin, haşhaş, linyit, endüstri ürünleri, turizm
ne Katkısı başlıca ekonomik kaynaklarıdır.
Kıyı kesimindeki Ege Bölümü’nde verimli tarım topraklarının bulunması ve Akdeniz
ikliminin etkisi nedeniyle, ekonomik değeri yüksek olan ihraç ürünleri yetiştirilir.
Bu bölümde tarımda makine kullanımı yaygındır. Tarımsal nüfus yoğunluğu fazla olan bu
Tarım bölümde seracılık gelişmiştir. İç Batı Anadolu Bölümü’nde iklimin karasallaşması ve
sulamanın yaygın olmaması, tarımsal ürün çeşitliliğini azaltır.
Tütün, zeytin, üzüm, incir, pamuk, turunçgiller, pirinç, meyve ve sebze, haĢhaĢ,
tahıllar, Ģekerpancarı, ayçiçeği ve baklagiller en önemli tarım ürünleridir.
Bölgede hayvan otlatmaya elverişli alanlar pek fazla değildir. Otlaklar daha çok İç Batı
Anadolu’da görülür. Bölgenin kıyı kesiminde besi hayvancılığı, İç Batı Anadolu Bölü-
Hayvancı- mü’nde dağlıç ve sakız ırkı, İç Batı Anadolu platolarında karaman ırkı koyun yetiştirilir.
lık Özellikle maki alanlarında kıl keçisi yetiştiriciliği önem taşır.
EKONOMĠK ÖZELLĠKLER

Menteşe Yöresi’nde arıcılık gelişmiştir. Kümes hayvancılığı son yıllarda gelişme
göstermiştir. Ayrıca doğal balıkçılığın yanı sıra kültür balıkçılığı da yapılır.
Türkiye ormanları’nın %19’u Ege Bölgesi’nde yer alır. Ormanlar Asıl Ege Bölümü’nde
yoğunlaşır. Menteşe Yöresi, Aydın Dağları, Bozdağlar ve Kaz Dağı orman bakımından
Ormancılık
en zengin alanlardır. Menteşe Yöresi’nde sığla yağı üretimi yapılır. Günlük ağacı ve
meyan kökü de bölgedeki diğer önemli orman ürünleridir.
Madenler: Krom üretiminde ikinci sırayı alan bölgede, Köyceğiz, Marmaris, Emet’te
krom çıkarılır. Menteşe Yöresi’nde zımpara taĢı, Afyon’da mermer, Eymir, Ayazmand ve
Torbalı’da demir, Kütahya-Emet’te bor minerali çıkartılır. Ayrıca İzmir Çamaltı tuzla-
sında tuz üretilir.
Enerji Kaynakları: Linyit üretiminin %90’ı Ege Bölgesi’nden sağlanır. Çıkarıldığı yerler;
Maden ve
Muğla-Yatağan, Manisa-Soma, Kütahya’da Tavşanlı, Tunçbilek, Seyitömer ve Değirmi-
Enerji
saz’dır. Linyitin önemli bir bölümü termik santrallerde yakılarak elektrik enerjisi üretilir.
Kaynakları
Enerji Üretim Tesisleri: Termik santrallerin en çok olduğu bölgedir. Bu santraller;
Manisa-Soma, Muğla-Yatağan ve Gökova ile Kütahya-Seyitömer ve Tunçbilek’te kuru-
ludur. Termik enerjinin yanı sıra hidroelektrik enerjisi üretimi de yapılır. Demirköprü
(Gediz), Kemer ve Adı-güzel (Büyük Menderes) barajları bu bölgededir.
Denizli-Sarayköy’de jeotermal santral kuruludur.
Başlıca endüstri tesisleri şunlardır; Besin, Sıvı Yağ: İzmir, Ayvalık, Edremit, ġeker:
Uşak, Afyon, Kütahya, Sigara ve Ġçki: İzmir, Petrol Arıtma ve Petro Kimya: İzmir-Alia-
Endüstri ğa, Seramik, Çini, Porselen: Kütahya, Uşak, İzmir, Pamuklu Dokuma: İzmir, Aydın,
Nazilli, Söke, Bergama, Denizli ve Uşak, Otomotiv: İzmir, Tarım Makineleri: Manisa,
Aydın, Kağıt: Afyon (Çay), Azot–Gübre: Kütahya
Ege Bölgesi’nde özellikle kıyı kesimler tarihi ve doğal güzellikleriyle turizmin çok geliştiği
yerlerdir. Bodrum, Marmaris, Kuşadası, Çeşme, Didim, Foça deniz turizminin geliştiği
Turizm merkezlerdir. Denizli-Pamukkale’deki travertenler, kaplıcalar, Selçuk-Efes’te Meryem
Ana Kilisesi ve antik kent, Bergama, Sard, Didim, Milet, Afrodisyas anitk kentleri, Afyon
ve Kütahya kaplıcaları bölgenin diğer turizm zenginlikleridir.
Doğu-batı yönlü uzanan dağlar ve arasındaki ovalar, kıyı kesimle iç kesimi birbirine
ULAġIM bağlayan yolların yapımını kolaylaştırmıştır. İzmir limanı ard bölgesine kara ve demiryol-
larıyla bağlanmıştır. Türkiye’nin en önemli ihraç limanıdır.

59

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

AKDENĠZ BÖLGESĠ

Akdeniz Bölgesi, Akdeniz kıyılarını
ve bu kıyıların gerisinde birdenbire
yükselen Batı ve Orta Toros Dağları ile
Amanos Dağlarını içine alır.
Batısında Ege Bölgesi, kuzeyinde İç
Anadolu düzlükleri ve doğusunda Gü-
neydoğu Anadolu yaylaları ile Doğu
Anadolu Dağları yer alır. Yüzölçümü,
toplam yüzölçümün %15'ini meydana
getirir. Bölge adını komşu olduğu Akdeniz’den alır. Böl-
Bu bölge Türkiye' nin en çok engebeli alanların- ge, yer şekilleri ve bun bağlı olarak ekonomik
dan biri olup, büyük bir kısmı dağlar ve yüksek özelliklerin farklılığı nedeniyle iki bölüme ayrılmıştır.
yaylalarla kaplıdır. Bunlar Antalya ve Adana Bölümü’dür.

YER ġEKĠLLERĠ, ĠKLĠM VE BĠTKĠ ÖRTÜSÜ

Bölgenin çatısını oluşturan Toros Dağları, Alp kıvrım kuşağının ülkemizdeki uzantısıdır. Teke
Yarımadası’ndan itibaren başlayan Toroslar Batı, Orta ve Güneydoğu Toros Dağları adını
alarak Anadolu’nun güneyinde uzanır. Bölgenin doğusunda yükseltisi 3500 metreyi aşan
Dağlar dağlar burada kıyıdan uzaklaşır. İskenderun körfezinin doğusunda yer alan Amanos Dağları
kırılma ile oluşmuş horstlardır. Bölgenin başlıca dağları; Hasan Dağı, Demirkazık Tepesi,
Medetsiz Dağı, Akdağ (Bey Dağları), Bey Dağı, Berit Dağı, Dedegül Dağı, Geyik Dağı,
IĢık Dağı, Davras Dağı, Sultan Dağı ve Ahir Dağı’dır.
Adana Bölümü’ndeki Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin oluşturduğu Çukurova ile Göksu’nun
oluşturduğu Silifke Ovası bölgedeki delta ovalarıdır. Bu bölümde yer alan Amik ve Maraş
Ovalar
YERġEKĠLLERĠ

ovaları ise çöküntü ovalarıdır. Antalya Bölümü’nde yer alan Acıpayam, Tefenni, Elmalı ve
ve
Göller Yöresi ovaları karstik oluşumlu polyelerdir.
Platolar
Batı ve Orta Toroslar arasında, Göksu Irmağı ve kollarınca parçalanmış Taşeli Platosu yer
alır. Teke Yarımadası ve Taşeli Platosu karstik oluşumların en sık görüldüğü alanlardır.
Antalya Bölümü’nde Dalaman, Aksu, Köprüçayı ve Manavgat çayları, Adana Bölümü’nde ise
Göksu, Seyhan, Ceyhan ve Asi ırmakları Akdeniz’e dökülen önemli akarsulardır. Akarsuların
Akarsu-
rejimleri düzensizdir. En çok suyu kış aylarında taşıyan akarsuların, yaz aylarında yağış
lar
azalması ve sıcaklık nedeniyle suları çekilir.
Seyhan, Ceyhan, Göksu, Asi ve Aksu, bölgenin en önemli akarsularıdır.
Göl oluşumları bakımından zengin olan bölgenin önemli gölleri Antalya Bölümü’ndedir. Dağlar
arasındaki çukurluklarda, tektonik oluşumlu BeyĢehir, Eğirdir, Burdur, Acıgöl, Suğla Gölü
Göller gibi büyük göller yer alır. Buraya Göller Yöresi denir.
Teke Yarımadası’ndaki Kovada, Salda, YarıĢlı, Elmalı ve Ketsel karstik oluşumlu küçük
göllerdir. Köyceğiz Gölü alüvyal set gölüdür.
Kıyı kesiminde Akdeniz iklimi görülür. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Yıllık orta-
lama yağış miktarı 750-1000 mm kadardır. Toroslar’ın İç Anadolu’dan gelen soğuk hava
ĠKLĠM kütlelerini engellemesi, enlem ve denizellik özelliği nedeniyle kış mevsiminin en ılıman geçtiği
bölgedir. Antalya Bölümü’ndeki Göller Yöresi’nde iklim değişir ve karasala dönüşür. Bu
bölümde yağışlar azalıp, sıcaklık farkları artar.
Doğal bitki örtüsü Akdeniz iklimine ve yaz kuraklığına uyumlu makidir. Kıyıdan itibaren maki
DOĞAL
topluluğu içinde zeytin, mersin, keçiboynuzu, defne, zakkum, sandal ve kocayemiş gibi ağaç-
BĠTKĠ
lar bulunur. Daha yüksek kesimlerde kızılçam, toros sediri ve karaçam türlerinden oluşan iğne
ÖRTÜSÜ
yapraklı ormanlara geçilir. Orman bakımından Karadeniz Bölgesi’nden sonra ikinci sırayı alır.

60

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

BEġERĠ COĞRAFYA ÖZELLĠKLERĠ

Bölge genişliğine oranla çok az nüfuslanmıştır. Nüfus daha çok kıyı ovalarında ve Göller
Yöresi’nde toplanmıştır. Adana Bölümü’nde nüfus daha fazla olup, bu bölümdeki
NÜFUS VE
Çukurova ve Amik ovaları Türkiye’nin en yoğun nüfuslu yerlerindendir. Nedeni tarım
YERLEġME
arazisinin geniş olması ve ulaşım kolaylığıdır. Ayrıca Adana Bölümü’nün göç alması da
etkendir. Taşeli ve Teke platoları ile Toroslar’ın yüksek kesimleri tenhadır.
Ülke Akdeniz Bölgesi Türkiye’nin 4. gelişmiş bölgesidir.
Ekonomisi- Muz, turunçgiller, pamuk, yerfıstığı, sebze, meyve, orman ürünleri, turizm, başlıca ekono-
ne Katkısı mik kaynaklarını oluşturur
Yazların uzun ve sıcak, kışların ılık geçmesi nedeniyle yılda 2, 3 kez tarımsal ürün alınır.
Yaz kuraklığının tarımı olumsuz etkilemesi sulamayı zorunlu kılmıştır. Kışların ılık
geçmesi ve güneşlenme süresinin uzunluğu seracılık faaliyetlerini geliştirmiştir.
Antalya Bölümü’nde kalkerli arazinin yaygınlığı ve yaz kuraklığının belirginliği tarımı
olumsuz yönde etkiler.
Tarım Kıyı Bölgesi Tarım Ürünleri: Kış ılıklığına bağlı olarak turunçgil ve muz üretimi yapılır.
Muzun %100’ü, turunçgillerin % 88’i bu bölgede üretilir. Ayrıca Türkiye pamuk üretiminin
% 35’i, sebzenin % 26’sı, yerfıstığının % 88’i anasonun % 65’i ve susamın % 80’i bu
bölgeden sağlanmaktadır.
EKONOMĠK ÖZELLĠKLER

Göller Yöresi Tarım Ürünleri: Burada yetiştirilen ürünler kıyı kesiminden farklılaşır.
Tahıl, haĢhaĢ, anason, Ģeker pancarı, gül ve tütün yetiştirilir.
Akdeniz Bölgesi’nde çayır ve otlakların az yer tutmasına karşın beslenen hayvan sayısı
bir hayli fazladır. Bu durumun nedeni her zaman yeşil kalabilen ve 800 m’lere kadar
Hayvancı-
çıkabilen maki topluluğunun varlığıdır. Teke Yarımadası, Taşeli Platosu ve Toros
lık
Dağları’nda küçükbaş hayvancılık yaygındır. Özellikle kıl keçisi beslenir. Dağların yüksek
kesimlerinde koyun yetiştirilir. Antalya Yöresi’nde arıcılık önemlidir.
Türkiye ormanlarının yaklaşık % 24’ü bu bölgede bulunur. Buna bağlı olarak ormancılık
Ormancılık gelişmiştir. Orman ürünleri Göller Yöresi’ndeki kereste fabrikalarında işlenir. Dalaman
(Muğla), Silifke-Taşucu’nda (Mersin) ise kağıt fabrikaları bulunur.
Madenler: Antalya Bölümü maden bakımından daha zengindir. Bu bölümdeki Fethiye-
Dalaman havzası önemli bir krom çıkarım alanıdır. Ayrıca Adana-Kozan, Hatay, Amanos
Maden ve Dağları’nda krom çıkartılır. Antalya-Akseki ile Konya-Seydişehir arasında Türkiye’nin en
Enerji büyük boksit yatakları yer alır. Keçiborlu’da kükürt yatakları bulunur. Kahramanmaraş,
Kaynakları İskenderun-Payas’ta demir yatakları işletilir.
Enerji Üretim Tesisleri: Seyhan, Aslantaş, Menzelet, Oymapınar bölgedeki önemli
hidroelektrik santrallerdir
Antalya Bölümü’nde endüstriyel gelişim, ulaşım zorluğu nedeniyle daha geridir.
Başlıca endüstri tesisleri şunlardır; Besin - Bitkisel Yağ: Adana, Kahramanmaraş, An-
talya, ġeker: Burdur, Ġplik ve Pamuklu Dokuma: Adana, Tarsus, Kahramanmaraş, An-
Endüstri
talya, Halı Dokuma: Isparta, Burdur, Sigara - Ġçki: Adana, Demir - Çelik: İskenderun,
Petrol Rafinerisi: Mersin (Ataş), Alüminyum: Seydişehir, Gübre: Mersin, İskenderun,
Tarım Makineleri: Çukurova, Adana, Pil: Antalya
Bölgenin kıyı kesimindeki elverişli iklim koşulları, doğal güzellikler ve tarihi zenginlikler
Turizm turizmin gelişmesini sağlamıştır. Özellikle Antalya Bölümü’nde turizm gelişmiştir. Antalya,
Alanya, Side, Kaş, Kalkan bu bölümde deniz turizminin geliştiği merkezlerdir.
Toros Dağları’nın kıyıya paralel uzanması, ulaşımı güçleştirir. Adana Bölümü ulaşım
bakımından daha elverişlidir.
Çukurova, Gülek ve Belen geçitleri ile diğer bölgelere bağlanmıştır.
ULAġIM
Silifke ovası Sertavul geçidi ile Antalya ise Çubuk geçidi ile iç kesime bağlantılıdır.
Mersin ve İskenderun Limanları ard bölgelerine demiryolu ile bağlantılı olduğundan
gelişmiştir. Dörtyol ve Yumurtalık önemli petrol limanlarıdır.

61

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

ĠÇ ANADOLU BÖLGESĠ

İç Anadolu Bölgesi, ülkemizin ortasında yer
alır. Kuzeyde Karadeniz, güneyde Akdeniz,
batıda Ege, doğuda Doğu Anadolu bölgeleriyle
çevrilidir. Doğu Anadolu'dan sonra en büyük
bölgemizdir.
İç Anadolu Bölgesinin diğer bir adı da Orta
Anadolu'dur. Bölge kuzey ve güneyde yüksek
kenar dağlarla çevrilmiştir.
Batıda, Sultan Dağlarından Uludağ'a kadar
olan hat, bölgeyi Ege bölgesinden ayırır. Bölge
doğudan, yüksek bir dağ demetini andıran
Doğu Anadolu bölgesiyle sınırlanmıştır. Yüzöl-
çümü, Türkiye yüzölçümünün yaklaşık beşte
Yer şekilleri ölçüt alınarak bölge 4 bölüme ayrıl-
biri kadardır.
mıştır.
Kuzeyinden Kuzey Anadolu, güneyinden Toros
Bunlar; 1. Konya Bölümü, 2. Yukarı Sakarya Bö-
Dağları ile çevrili olan bölge, topoğrafik yönden
lümü, 3. Orta Kızılırmak Bölümü ve 4. Yukarı Kızı-
Anadolu’nun ortasında bir çanak şeklindedir.
lırmak Bölümü’dür.

YER ġEKĠLLERĠ, ĠKLĠM VE BĠTKĠ ÖRTÜSÜ

Bölgede orojenik ve volkanik dağ sıraları bulunur. Bunlar Akdağlar, Hınzır ve Tecer Dağla-
rı’dır. Elmadağı ve Sündiken gibi dağ kuşaklarının yükseltisi fazla değildir. Erciyes, Hasan
Dağlar Dağı, Melendiz Dağı, Karacadağ ve Karadağ bölgenin sönmüş volkanlarıdır.
Bölgenin diğer önemli dağları: Kızıldağ, Kösedağ, Tekeli Dağı, Hınzır Dağı, Yıldız Dağı ,
Karabada Dağı, Emir Dağı, Aladağ.
Ankara, Eskişehir, Kayseri ve Konya bölgenin önemli ovalarıdır.
YERġEKĠLLERĠ

Ovalar
Yer şekilleri sade olan bölgede Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Orta Kızılırmak, Bozok ve Yazı-
ve
lıkaya platolarının yüksekliği 1000 metreyi bulur. Kireçtaşlarından oluşmuş bu platolarda kars-
Platolar
tik şekillerden obruk yaygın olarak görülür.
Kızılırmak ve Sakarya Nehri ile Zamantı Çayı denize ulaşan önemli akarsulardır.
Akarsu-
İç Anadolu’nun güneyinde Tuz Gölü, Konya, Develi ve Afyon kapalı havzalarında çok sayıda
lar
kısa boylu akarsu boşalır.
Tuz Gölü, Eber, AkĢehir, ÇavuĢçu, Seyfe Gölleri tektonik oluşumlu başlıca göllerdir
Acıgöl ve Meke Tuzlası Gölleri volkanik oluşumludur. Bölgenin diğer önemli gölleri ise Eber
Göller
ve Tuzla Gölleridir.
Bölgedeki en büyük baraj gölü Kızılırmak üzerindeki Hirfanlı’dır.
Çevresindeki yüksek dağların etkisi ile deniz etkilerine kapalı olan bölgede iklim karasallaş-
tığından ılıman karasal (step) iklim özellikleri görülür. Kış mevsimi Doğu Anadolu’daki kadar
ĠKLĠM sert geçmez. Ancak doğuya doğru iklim sertleşir. Yaz mevsimi oldukça sıcak geçer.
Yağış miktarı en az olan bölgedir. Tuz Gölü ve çevresi Türkiye’nin en az yağış düşen yöresi-
dir. Bölgenin kuzeyine doğru yağışlar biraz artar.
Doğal bitki örtüsü yazın kuruyan ot topluluklarının oluşturduğu bozkırdır. Yağışların azlığı ve
DOĞAL
ormanların çok tahrip edilmiş olması nedeniyle antropojen bozkırlar geniş yer kaplar.
BĠTKĠ
Akarsu kıyılarında kavak ve söğüt ağaçları yoğunlaşır. Yozgat, Akdağlar’da ve Sündiken
ÖRTÜSÜ
Dağları’nda bölgenin en geniş ormanları yer alır.

62

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

BEġERĠ COĞRAFYA ÖZELLĠKLERĠ

Marmara’dan sonra en kalabalık bölgedir. Genişliğine oranla az nüfusludur. Nüfusun
büyük bölümü su kaynaklarının daha bol olduğu, bölge kenarındaki dağ eteklerinde
toplanmıştır. En yoğun nüfuslanan bölüm ulaşım yollarının kavşağında olan ve endüstri-
NÜFUS VE
nin geliştiği Yukarı Sakarya’dır.
YERLEġME
En az nüfuslanan bölüm ise yüksek, engebeli ve iklimi sert olan Yukarı Kızılırmak’tır.
Tuz Gölü çevresi Türkiye’nin en tenha yeridir. Kırsal kesimde evlerin bir arada olduğu
toplu yerleşmeler yaygındır.
Ülke
İç Anadolu Türkiye’nin gelişmişlik açısından 3. büyük bölgesidir
Ekonomisi-
Arpa, şekerpancarı, baklagiller, buğday, yapağı, hayvancılık başlıca gelir kaynaklarıdır.
ne Katkısı
Bölgenin ekonomisi tarıma dayanır. Ekili-dikili arazi bölgenin yaklaşık üçte birini kaplar.
Nadasa bırakılan arazi fazladır. Yaz kuraklığı tarımsal faaliyetleri sınırlandırır. Erozyon
nedeniyle tarımsal faaliyetler olumsuz etkilenir. Bölgenin iklimi tahıl tarımını yaygın-
Tarım
laştırır. Sulama yapılamayan alanlarda tahıl tarımı ön plandadır. Arpanın %39’u, buğ-
dayın %31’i bu bölgede üretilir. Bölgenin başlıca tarımsal ürünleri: Tahıllar, baklagiller,
patates, Ģekerpancarı, sebze ve meyve’dir.
Kurak iklimi, bitki örtüsünün bozkır olması ve düzlüklerin geniş yer kaplaması küçükbaĢ
hayvancılığı yaygınlaştırır. Tiftik keçisinin %78’i bu bölgede beslenir. Torosların İç Ana-
EKONOMĠK ÖZELLĠKLER

dolu’ya bakan yamaçlarında yaygındır:
Hayvancı- Özellikle Konya başta olmak üzere Karaman, Kayseri ve Sivas’ta karaman ırkı koyun
lık beslenir. En çok koyun beslenen bölge olan İç Anadolu’da mera hayvancılığı yaygındır.
Kırsal kesimde ailenin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik beslenen büyükbaş hayvanların
sayısında son yıllarda artış olmuştur.
Bölgede kümes hayvancılığı ile arıcılık (Toros yamaçlarında) da gelişmiştir.
Yağışların çok az olduğu ve ormanların tahrip edildiği İç Anadolu Bölgesi’nde ormanlar
Ormancılık çok dar bir alanda görülür. Ormanlar daha çok Sündiken Dağları ve Akdağlar’da bulunur
ve bölgenin sadece %7’lik bölümünü kaplar. Bu nedenle ormancılık gelişmemiştir.
Madenler: Eskişehir’de bor ve borasit, Ankara’da manganez, Kayseri’de demir çıkarı-
lır. Tuz Gölü, Çankırı, Kırşehir ve Sivas’ta tuz üretimi yapılır.
Maden ve
Enerji Kaynakları: Ankara’da linyit çıkarılır.
Enerji
Enerji Üretim Tesisleri: Enerji üretimi fazla değildir. Ankara Çayırhan ve Sivas-Kan-
Kaynakları
gal’da linyitle çalışan termik santraller kuruludur. Sarıyar, Gökçekaya, Hirfanlı ve Kesik-
köprü önemli hidroelektrik santralleridir.
Başlıca endüstri tesisleri şunlardır; ġeker: Eskişehir, Ankara, Konya, Kayseri, Sivas, Niğ-
de, Ġçki: Ankara, Nevşehir, Yozgat, Lokomotif: Eskişehir, Vagon-Demiryolu Malzeme-
Endüstri si: Sivas, Uçak: Eskişehir, Ankara, Silah: Kırıkkale, Çelik: Kırıkkale, Petrol Rafinerisi:
Kırıkkale, Pamuklu Dokuma: Eskişehir, Ereğli, Karaman, Kayseri ve Nevşehir, Madeni
EĢya: Kayseri
Bölgenin çok çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış olması nedeniyle tarihi turizm
açısından zengindir. Neolitik döneme ait yerleşmeler, Hititler’den kalma çeşitli eserler
önemli turizm çekicilikleridir.
Turizm Kayseri, Nevşehir, Niğde arasındaki Kapadokya Yöresi’nde peribacası oluşumları, yeraltı
kentleri ve kiliseler turizm bakımından önem taşıyan yerlerdir. Konya, Selçuklu eserleri
ve Mevlana Müzesi ile turizmin geliştiği bir merkezdir. Ayrıca Eskişehir, Ankara, Konya,
Niğde ve Kayseri’de kaplıca turizmi önem taşımaktadır.
Topoğrafyasının fazla engebeli olmaması nedeniyle kara ve demiryolu ağının en çok
geliştiği bölgedir. Demiryolu ağı tüm bölgelerle bağlantıyı sağlayacak durumdadır.
ULAġIM
Ankara, Eskişehir, Kayseri ve Sivas önemli yolların kavşağı durumundadır. Ayrıca
bölgede Ankara, Eskişehir, Konya ve Sivas’ta havaalanı bulunmaktadır.

63

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

DOĞU ANADOLU BÖLGESĠ

Kuzey Anadolu Dağlarıyla Güneydoğu To-
roslarının çevrelediği Doğu Anadolu Bölgesi,
Türkiye'nin en yüksek bölgesi olup, batıya doğ-
ru gidildikçe daralarak tepesi batıda, tabanı
doğuda olan bir kaba üçgen meydana getirir.
Türkiye yüzölçümünün % 21'e yakın büyük bir
bölümü bu bölgededir. En büyük coğrafi böl-
gemizdir. Kuzeydoğuda Gürcistan, Ermenis-
tan, Nahcivan, güneydoğuda İran ve Irak’la
sınır komşusudur.
1. Yukarı Fırat,
2. Erzurum-Kars,
3. Yukarı Murat-Van ve
4. Hakkâri olmak üzere dört alt bölüme
ayrılır.

YER ġEKĠLLERĠ, ĠKLĠM VE BĠTKĠ ÖRTÜSÜ

Bölgeyi kuzeyden çevreleyen Karasu-Aras Dağları ile güneyden çevreleyen Güneydoğu To-
roslar, Şerafettin Dağları, Hakkâri Dağları Türkiye’nin çatısını oluşturan önemli dağ sıralarıdır.
Volkanik arazinin en geniş yer kapladığı bölgedir. Ağrı, Süphan, Nemrut ve Tendürek başlıca
Dağlar
sönmüş volkanlardır.
Bölgenin diğer önemli dağları: Büyük ve Küçük Ağrı Dağları, Cilo Dağı, sat Dağı, Karadağ,
Başet Dağı, mengene Dağı, İspiriz Dağı, Esiş Dağı, Murad Dağı ve Cudi Dağı’dır.
Bölgenin düzlükleri kuzeyde, Erzincan, Tercan, Erzurum, Iğdır çöküntü ovalarıdır.
Güneyde ise Elbistan, Malatya, Elazığ, Bingöl ve MuĢ çöküntü ovaları yer alır. Yüksekova
YERġEKĠLLERĠ

Ovalar ve BaĢkale ovalarının yüksekliği 2000 metreden fazladır.
ve Bölge, kuzeydeki ve güneydeki çöküntü ovaları boyunca uzanan fay hatlarıyla, Türkiye’nin
Platolar önemli bir deprem bölgesidir.
Doğu Anadolu’da akarsularla yarılmış, çevresine göre alçakta ve yüksekte olan değişik plato-
lar bulunmaktadır. Uzunyayla, Erzurum-Kars platoları bunların başlıcalarıdır.
Bölgede yer alan Aras ve Kura nehirleri Hazar Denizi’ne dökülür ve kapalı havza oluştururlar.
Akarsu- Dicle, Fırat ve kolları olan Karasu ile Murat nehirleri bölgenin en önemli akarsularıdır. Bölge
lar akarsularının rejimi düzensizdir. Kar erimeleri ile beslendiklerinden yazın suları kabarır.
Yatak eğimleri fazla olduğundan hidroelektrik potansiyelleri fazladır.
Göl bakımından Türkiye’nin en zengin bölgesidir. Volkanik set gölü olan Van Gölü Türkiye’nin
Göller en büyük gölüdür. Suları sodalı olan gölde feribot taşımacılığı yapılır. Diğer önemli gölleri;
Erçek, Çıldır, AktaĢ (Hazapin), Hazar, Balık, Nazik, Arın, Haçlı ve Nemrut gölleridir.
Bölgenin denize uzak ve yüksek olması nedeniyle karasal iklimin etkisi görülür. Çok geniş bir
bölge olması ve yükseklik farklarına bağlı olarak iklim özellikleri farklılaşır.
Erzurum-Kars Bölümü kış mevsiminin en soğuk geçtiği, ortalama sıcaklıkların en düşük
ĠKLĠM
değerler gösterdiği yerdir. Burada yaz yağışları fazladır.
Yukarı Fırat Bölümü, daha güneyde yer alması ve yüksekliğin azalması nedeniyle bölgenin
sıcaklık bakımından en elverişli yeridir. Kış yağışları fazla olur, yaz mevsimi ise kurak geçer.
DOĞAL Bölgede orman örtüsü tahrip edilmiş olup, genellikle antropojen bozkırlar görülür. Kars-
BĠTKĠ Sarıkamış Yöresi’nde sarıçam ormanları yer alır. Bingöl ve Tunceli çevresinde meşe orman-
ÖRTÜSÜ ları yer alır. Yüksek kısımlar ile Erzurum-Kars Bölümü’nde gür çayırlar ve otlaklar bulunur.

64

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

BEġERĠ COĞRAFYA ÖZELLĠKLERĠ

Türkiye’nin en seyrek ve Güneydoğu Anadolu’dan sonra en az nüfuslu bölgesidir. Do-
ğum oranı çok yüksek olmasına karşın çok göç verdiğinden nüfusu azdır.
NÜFUS VE Bölgenin dağlık olması, iklim özellikleri ve terör olayları göçleri artırıcı etki yapmaktadır.
YERLEġME Kentleşme oranı düşüktür. Bölge nüfusunun büyük bölümü Yukarı Fırat Bölümü’ndeki
ovalarla, Iğdır Yöresi’nde toplanmıştır. Erzurum, Erzincan, Malatya ve Elazığ bölgenin en
kalabalık merkezleridir.
Kayısı, şekerpancarı, tahıl, tütün, süt, et, yapağı, hayvancılık, bakır, demir, krom, manga-
Ülke
nez, linyit ülke ekonomisine katkı sağlayan ürünlerdir.
Ekonomisi-
Not: Bölgede halkın ana geçim kaynağı tarımdır. Daha çok madencilik ve hayvancılığa
ne Katkısı
dayalı sanayi kolları yer alır. Ulaşımın güçlüğü endüstrinin gelişmesini engellemiştir.
Bölgenin yüksek ve engebeli olması nedeniyle tarım alanları oldukça azdır. Bunlar daha
çok tektonik kökenli oluklar ve platolarda yer alır. Malatya, Erzurum, Elazığ, Iğdır, Muş,
Bingöl ve Erzincan ovaları en çok ekim yapılan alanlardır. Karasallığın şiddetli olması
Tarım
nedeniyle 2000 m’nin üstünde tahıl tarımı yapılır. Tarım ürünü çeşidi az olan bölgede
buğday, arpa, Ģekerpancarı ve patates başlıca tarım ürünlerini oluşturur. Diğer tarım
ürünleri ise pamuk, tütün, sebze ve meyvedir.
Hayvancılık tarıma göre daha çok önemlidir. Nedeni; iklim koşullarının olumsuzluğu ve
EKONOMĠK ÖZELLĠKLER

tarım alanlarının azlığıdır.
Hayvancı- Erzurum-Kars Bölümü’nde yaz yağışları ve gür otlaklara bağlı olarak büyükbaş hayvan-
lık cılık, diğer bölümlerde ise küçükbaş hayvancılık yapılır. Hayvancılık mera hayvancılığı
şeklinde yapılır ve verim azdır.
Hakkari ve Kars yörelerinde arıcılık önemlidir.
Ormancılık Türkiye ormanlarının %7’si bu bölgededir. Bölge ekonomisinde önem taşımaz.
Doğu Anadolu Bölgesi’nde volkanik arazi yaygın olduğundan maden çeşidi boldur.
Madenler: Bölge maden ve enerji üretiminde ilk sırayı alır. Bölge krom, demir, bakır,
kurĢun, kaya tuzu, barit, oltu taĢı, manganez yatakları işletir.
Maden ve Enerji Kaynakları: En önemli linyit yatağı Afşin-Elbistan Havzası’ndadır. Kalorisi düşük
Enerji ve rezervi bol olan linyitler Afşin-Elbistan termik santralinde kullanılır.
Kaynakları Enerji Üretim Tesisleri: Hidroelektrik üretiminin en fazla olduğu yerdir. Fırat üzerinde
Keban, Karakaya ve Tercan barajları ile Kars’taki Arpaçay önemli hidroelektrik
santralleridir. Afşin-Elbistan termik santralinde linyit kömürü yakılarak elektrik üretilir.
Enerji tüketiminin en az olduğu bölgedir.
Başlıca endüstri tesisleri şunlardır: ġeker: Erzurum, Malatya, Erzincan, Elazığ, Ağrı,
Muş, Van-Erciş, Süt Ürünleri: Kars, Et Ürünleri: Van, Erzurum, Elazığ, Sigara: Malat-
Endüstri
ya, Bitlis, Pamuklu Dokuma: Malatya, Erzincan, Fosfat: Sivrice-Elazığ, Ferrokrom:
Elazığ, KurĢun: Keban.
Ulaşım güçlüğü ve konaklama tesislerinin yetersizliği nedeniyle turizm gelişmemiştir.
Dağcılık, kış turizmi ve doğal güzellikleri açısından önemli bir potansiyele sahiptir.
Nemrut Kaldera Gölü, Van Gölü, Gürlevik ve Bendimahi çağlayanları ilgi çeken doğa
Turizm
güzellikleridir.
Doğu Beyazıt’taki İshakpaşa Sarayı, Kars’taki Ani Harabeleri, Erzurum ve Ahlat’ta ki
Selçuklu eserleri önemli tarihi zenginliklerdir.
Kışların sert ve uzun geçmesi, arazinin dağlık olması ulaşımı güçleştirir. Bölgede doğu-
batı yönünde uzanan tektonik oluklar ve akarsu vadileri ulaşım açısından kolaylıklar
sağlamaktadır.
ULAġIM
Dağlık Hakkâri Bölümü ulaşımın en zor sağlandığı yerdir. Diğer bölümler kara ve demir-
yolu ile iç bölgelere bağlanmıştır. Ayrıca hava yolu ile ülkenin birçok kentine ulaşım
sağlanmaktadır.

65

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESĠ

Güneydoğu Toroslarla Suriye sınırı
arasında yer alan Güneydoğu Anadolu
bölgesi, ülkenin ancak %8 ine yakın bir
kısmını ihtiva eder.
Dicle ve orta Fırat alt bölümlerinden
meydana gelir. Yeryüzü şekilleri olukça
sade bir bölgedir. Yaylaları oldukça bol-
dur.
En küçük coğrafi bölge olan Güneydo-
ğu Anadolu Bölgesi yer şekilleri ve Buna
bağlı olarak yerleş-me ve ekonomik
özellikler açısından iki bölüme ayrılmıştır. Bunlar; 1. bölümlere ayıran sınır Karacadağ volkan konisin-
Orta Fırat Bölümü ve 2. Dicle Bölümü’dür. Bölgeyi den geçer.

YER ġEKĠLLERĠ, ĠKLĠM VE BĠTKĠ ÖRTÜSÜ

Bölgenin kuzey kesiminde Toros Dağ sırasının güney yamaçları uzanır. Burada asıl Toroslar
ile onun önünde ikinci bir kıvrımlı dağ kuşağı uzanır.
Dağlar Bölgenin ortasında 1938 m yükseltiye sahip sönmüş Karacadağ Volkanı yer alır. Bölgenin
batısında ise Gaziantep Platosu üzerinde yükselen Kartal Dağları önemli yükseklik oluşturur.
Bölgenin diğer önemli dağları şunlardır: Mazı Dağı, Raman Dağı, Tektek Dağı.
Karadağ’ın batısında Altınbaşak (Harran), Ceylanpınar ve Birecik ovaları yer alır. Dicle Nehri
ve kollarının toplandığı Diyarbakır Havzası’nda fazla geniş olmayan ancak çok verimli bir
YERġEKĠLLERĠ

Ovalar
ovaya geçilir.
ve
Karacadağ’ın batısındaki Şanlıurfa, Gaziantep, Adıyaman platoları Fırat ve kolları tarafından
Platolar
derin bir şekilde yarılmıştır. Karacadağ’ın doğusu ise daha engebeli bir yapı gösterir. Bu
bölümün güneyinde Mardin-Midyat Eşiği yer alır.
Bölgenin iki önemli akarsuyundan biri olan Fırat, kaynağını Doğu Anadolu Bölgesi’nden alır.
Akarsu- Bölgede ise Toroslar’dan gelen Kâhta ve Karadağ’dan gelen küçük akarsularla beslenir.
lar Güneydoğu Toroslar’ın güneye bakan yamaçlarından birçok kol halinde çıkan Dicle Nehri ise
bölgenin diğer önemli akarsuyudur. Her iki akarsu da Basra Körfezi’ne sularını boşaltır.
Bölgede doğal oluĢumlu göl yoktur. Ancak Fırat ve Dicle üzerinde kurulmuş baraj gölleri
Göller bulunmaktadır. Bölgenin ve ülkenin en büyük baraj gölü olan Atatürk Barajı bu bölge sınırları
içindedir.
Denizden uzak olduğu için sıcaklık bakımından karasal iklim özellikleri görülür. Kışlar oldukça
soğuk olup, en çok yağış bu mevsimde düşer. Yaz mevsimi ise enlemin, karasallığın ve
ĠKLĠM güneyden esen çöl rüzgarlarının etkisiyle çok sıcak ve kurak geçer.
Buharlaşma şiddeti çok fazla odluğundan yaz mevsiminin en kurak geçtiği bölgedir.
Ayrıca batıdaki Gaziantep Yöresi’nde belirgin olarak Akdeniz ikliminin etkileri görülür.
Bölgenin doğal bitki örtüsü bozkırdır. İç Anadolu bozkırlarına göre çok fakirdir. Bölgede
DOĞAL antropojen bozkırlar da geniş yer kaplamaktadır. Ormanların en az alan kapladığı bölge olan
BĠTKĠ Güneydoğu Anadolu’da mevcut ormanların büyük bölümü de tahrip edilmiştir.
ÖRTÜSÜ Toros Dağları eteklerinde görülebilen ormanlar ise kuraklık nedeniyle çok zayıftır. Dicle Nehri
boylarında yer yer kavak ve söğüt toplulukları görülür.

66

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

BEġERĠ COĞRAFYA ÖZELLĠKLERĠ

Nüfusu en az olan bölgemizdir. Ancak doğum oranının yüksek, yüzölçümünün küçük
olması nüfus yoğunluğunun fazla olmasına neden olmuştur.
NÜFUS VE
Orta Fırat Bölümü ve özellikle Gaziantep Yöresi yoğun nüfuslanmıştır. Yağışın azaldığı
YERLEġME
düzlüklerde nüfus azalır. Bölgede ekonomik gelişmenin yavaş olması, terör olayları gibi
nedenlerden dolayı göç veren bir bölgedir. Ayrıca mevsimlik işçi göçleri de olmaktadır.
Ülke
Bölgenin Türkiye ekonomisine katkısı çok azdır. Doğu Anadolu Bölgesi’nden sonra geri
Ekonomisi-
kalmış ikinci bölgemizdir.
ne Katkısı
Tarım halkın temel geçim kaynağıdır. Tarım arazisi geniş olmasına karşın kuraklık
nedeniyle tarımın en önemli sorunu sulamadır.
Tarım topraklarının çok parçalı, tarım işletmelerinin küçük işletmeler şeklinde olması
tarımsal verimi düşürmektedir. Tarım alanlarının üçte biri nadasa alınmaktadır.
Tarım
GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) ile birlikte sulu tarım alanları genişlemekte, nadas
arazisi azalmakta, tarım ürünü çeşitliliği artmaktadır.
Başlıca tarımsal ürünler: Buğday, arpa, pamuk, kırmızı mercimek, susam, çeltik,
üzüm, zeytin, tütün, meyve, sebze ve Antep fıstığı (Üretimin % 90’ı).
EKONOMĠK ÖZELLĠKLER

Bölgede hayvancılık önemli bir ekonomik faaliyettir. Bölgenin doğal özellikleri ve
Hayvancı- gelenekleri hayvancılığın gelişmesine zemin hazırlamıştır.
lık Bitki örtüsünün bozkır olması nedeniyle küçükbaş hayvancılık yaygındır. Bölgede en çok
koyun yetiştirilir. Ayrıca Toros Dağları’nda arıcılık yapılmaktadır.
Kuraklık nedeniyle ormanların en az bulunduğu bölgedir. Toroslar’ın eteklerinde bulunan
Ormancılık
ormanlar da çok zayıftır. Bu nedenle bölgede ormancılık gelişmemiştir.
Madenler: Bölge maden bakımından zengin değildir. Gaziantep, Islahiye ve Kilis’te
krom ve bakır yatakları bulunur. Kilis-Gölbaşı’nda fosfat çıkartılır. Ayrıca Toros Dağla-
rı’nda krom ve çinko yatakları vardır.
Enerji Kaynakları: Petrolün çıkarıldığı tek bölgedir. Diyarbakır Havzası’nda Raman,
Maden ve
Garzan, Şelmon yatakları ile Adıyaman’da Yanarsu Havzası’nda çıkartılır. Türkiye’nin
Enerji
petrol boru hatları bu bölge topraklarından geçer.
Kaynakları
Ayrıca Cizre’de önemli bir enerji kaynağı olan linyit çıkarılır.
Enerji Üretim Tesisleri: Bölge enerji üretiminde giderek önem kazanmaktadır. GAP
kapsamında 22 hidroelektrik santral kurulması planlanmıştır.Önemli barajları Atatürk,
Kralkızı ve Deve Geçidi’dir.
Başlıca endüstri tesisleri şunlardır: Besin: Diyarbakır, Şanlıurfa, Ġçki: Gaziantep,
Endüstri Şanlıurfa, Diyarbakır, Pamuklu Dokuma: Gaziantep, Adıyaman, Diyarbakır, Battaniye,
Kilim, Halı: Siirt, Gaziantep, Petrol Rafinerisi: Batman.
Doğal güzellikleri ve tarihi zenginliğine karşın bölge turizm açısından yeterince gelişeme-
miştir. Adıyaman’daki Nemrut Dağı’nda bulunan Komagene krallığına ait mezarlar ve
çeşitli anıtlar adeta açık hava müzesi durumundadır.
Turizm Şanlıurfa’daki Balıklı Göl halk tarafından kutsal sayılmakta, dinsel turizm için potansiyel
oluşturmaktadır. Diyarbakır’da bulunan Orta Çağ’a ait surlar, kuleler bölgedeki diğer
turistik zenginliklerdir. Ayrıca Gaziantep Yöresi’ndeki Karkamış ve Roma dönemine ait
kalıntılar çok fazla turist çekmektedir.
Bölgede önemli dağ sıralarının olmaması ulaşımı kolaylaştırmıştır. Ancak Güneydoğu
ULAġIM Toroslar, İç ve Doğu Anadolu ile olan ulaşıma engel olmaktadır. Irak ve Suriye’ye bağla-
nan önemli yollar da bölgeden geçmektedir.

67

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

IDFHERRN
.SVV'|NPDQ$UúLYL
GeçmiĢ yıllarda bu konuyla ilgili sorulan KPSS soruları
.SVV.D\QDN$UúLYL

(KPSS - 2006)
Akdeniz Bölgesi’nin kıyı kesiminde bazı yıllar tarımsal üretimin az olmasında,
I. don olaylarının olması,
II. yağışların sellere yol açması,
III. en yağışlı mevsimin kış olması,
IV. yaz sıcaklıklarının yüksek olması
nedenlerinden hangileri etkilidir?
A) I ve II B) I ve III C) II ve III
D) II ve IV E) III ve IV
Yanıt: A

(KPSS - 2006)
Doğu Karadeniz ve Erzurum-Kars bölümlerinde büyükbaĢ hayvancılığın yaygın olarak yapılmasında
aĢağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenebilir?
A) Elverişli çayırların bulunması
B) Nüfus yoğunluğunun fazla olması
C) Tarım alanlarının sınırlı olması
D) Kente göçün fazla olması
E) Akarsu ağının sık olması
Yanıt: B

(KPSS - 2007)
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde sulanabilen alanların geniĢlemesi sonucunda, aĢağıdaki endüstri
bitkilerinden hangisinin ekim alanındaki geniĢlemenin diğerlerinden daha fazla olduğu söylenebilir?
A) Antep fıstığı B) Zeytin C) Tütün
D) Pamuk E) Üzüm
Yanıt: D

(KPSS - 2007)
AĢağıdakilerin hangisi Orta Karadeniz Bölümü’yle Adana Bölümü’nün ortak özelliklerinden biri
değildir?
A) Sulamaya duyulan gereksinimin az olması
B) Nüfusun ovalarda yoğun olması
C) Maden işleyen endüstri kuruluşlarının olması
D) Endüstriyel tarım ürünlerinin yetiştirilmesi
E) Hidroelektrik enerji üretilmesi
Yanıt: A

(KPSS - 2007)
Türkiye’nin çeĢit ve rezerv bakımından en zengin yeraltı kaynaklarına sahip coğrafi bölümü
aĢağıdakilerden hangisidir?
A) Yukarı Fırat Bölümü B) Konya Bölümü
C) Ergene Bölümü D) Adana Bölümü
E) Orta Karadeniz Bölümü
Yanıt: A

(KPSS - 2006)
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde sulu tarımın yaygınlaĢmasının aĢağıdakilerden hangisi üzerinde
etkili olması beklenmez?
A) Tarımda makine kullanımının artmasında
B) Nüfusun bölge içinde dengeli dağılmasında
C) Tarım ürünlerinin çeşitlenmesinde
D) Tarımsal üretimin artmasında
E) Bölgeye göçün artmasında
Yanıt: B

68

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.
Diğer kitaplar ve testler için aşağıdaki linki tıklayınız.
www.izmirkpsskursu.net

(KPSS - 2008)
 Toprağı işlemeye ve ekime elverişli süre uzundur.
 Aynı yıl içinde iki kez ürün alma olanağı vardır.
 Elde edilen ürünlerin çeşidi fazla, ekonomik değeri yüksektir.
Tarımla ilgili bu özellikler, aĢağıdaki coğrafi bölümlerden hangisine aittir?
A) Yukarı Fırat B) Adana C) Konya
D) Orta Kızılırmak E) Ergene
Yanıt: B

(KPSS - 2008)
AĢağıdakilerin hangisinde bir bölüm, yer aldığı bölgenin ekonomisine katkısı az olan bir etkinlikle
birlikte verilmiĢtir?
A) Ege Bölümü – Ticaret
B) Antalya Bölümü – Turizm
C) Çatalca-Kocaeli Bölümü – Endüstri
D) Konya Bölümü – Madencilik
E) Hakkâri Bölümü – Hayvancılık
Yanıt: D

(KPSS - 2009)
Doğu Karadeniz ve Hakkâri bölümlerinde,
I. akarsuların akış hızının yüksek olması,
II. tarımsal ürün çeşidinin az olması,
III. yayla ve dağ turizminin gelişmiş olması,
IV. bölüm dışına göçün fazla olması
özelliklerinden hangileri ortaktır?
A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve III E) III ve IV
Yanıt: C

(KPSS - 2010)
Turizm geliri en yüksektir.
Endüstri kolu çeşitliliği en fazladır.
Enerji tüketimi en fazladır.
Okullaşma oranı en yüksektir.
Bu özelliklerin tümüne sahip olan bölge aĢağıdakilerden hangisidir?
A) Akdeniz B) Karadeniz C) Marmara
D) İç Anadolu E) Ege
Yanıt: C

(KPSS - 2011)
Ege Bölgesi’nde kıyı boyunca kuzeyden güneye doğru turistik amaçlı gezi yapan bir grup,
aĢağıdakilerden hangisine rastlamaz?
A) Antik kentlere B) Milli parklara
C) Yat limanlarına D) Kayak merkezlerine
E) Kaplıcalara
Yanıt: D

IDFHERRN
.SVV'|NPDQ$UúLYL
.SVV.D\QDN$UúLYL

69

EBİM KPSS Kurslarının öğretmen adaylara armağanıdır.