You are on page 1of 405

Sınıf Yönetimi

I.HAFTA
BÖLÜM-1
Sınıf Yönetiminin Temel Kavramları
Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör
Yapılandırmacı Yaklaşım

• Bilgi ve bilginin oluşumu
• Yeni düşünce ve görüşler
• 2005
• Özgürlük, bağımsızlık, sorumluluk alma
• Öğretmen açıklamaları ve anlatımı
• Öğretmen rehberliğinde etkinlik
• Grupla etkileşim ve iletişim
Sınıfta problem azlığının nedenleri
• Öğrencilerin sıkılmaması
• Öğrencilere saygı gösterilmesi,
• Öğrencilerin keşiflerine ve yaptıklarına değer
verilmesi,
• Öğrencilerin derste yaptıklarına ilişkin söz hakkı
olması,
• Etkinliklerde öğrencilerin fikirlerinin oluşması,
• Öğrencilerin kendilerine göre en iyi çalışma olanağına
sahip olması.
Sınıf içinde özgürlükler sınırsız mı?
• Sınıf kurallarının oluşumunda öğrenci katılımı,
• Öğrenme sözleşmesi,
• Öğretmenlerin görev ve sorumluluğunun artması,
• Elde edilen bilginin yeni duruma aktarılması,
• Karşılaştırma yapma,
• Özgün olanı keşfetme,
• Öz eleştiri, öz değerlendirme ve bilgiyi paylaşma.
Eğitim-okul ve sınıf yönetimi

• Eğitim, eğitilenlerin, karmaşık bir varlık olan insanın
bir bütün olduğunu benzerliklerin ve farklılıkların
olduğunu kısacası insan olmanın ne demek olduğunu
görmelerini sağlayan, bazı kesin bilgilerin yanında bir
problemle karşılaştıklarında üstesinden nasıl
gelebileceklerini, anlamayı öğreten ve birey olabilme
ve bir topluma aitlik bilincini kazandırabilen süreçtir.
• Okul değişimi sağlayan bir kurum mudur?
• Sınıfın yönetilmesi,
• Dikkat çekmek,
• Hedefleri açıklamak,
• Önceki konularla bağlantı kurmak,
• Farklı yöntem, teknik ve materyal kullanmak,
değerlendirme yapmak.
• Geleneksel yaklaşım, disiplin ve öğretmen
odaklı yönetim
• Çağdaş yaklaşım, demokratik öğrenci odaklı
yönetim
• Bunlar mükemmel midir?
Sınıf yönetimi tanımları

• Sınıfta var olan maddi ve manevi öğelerin
örgütün amaçları doğrultusunda etkili ve
verimli bir şekilde kullanılması,
• Yönetimsel stratejilerin, etkili, etkin öğretimi
kolaylaştırarak ve öğrenme çevresini
oluşturarak bunun devam ettirilmesi
İyi bir sınıf yönetimi

• İstenilen sınıf koşullarının tanımlanması,
• Var olan sınıf koşullarının analiz edilmesi,
• Yönetimsel yaklaşımlardan yararlanmak ve
uygulayacaklarını seçmek,
• Sınıf yönetiminin etkililiğini değerlendirmek.
Öğretmen yeterlikleri

• Alan
• Mesleki bilgi
• Genel kültür
MEB’in yeterlikleri
• Kişisel ve mesleki değerler-mesleki gelişim,
• Öğrenciyi tanıma,
• Öğrenme-öğretme süreci,
• Öğrenmeyi gelişimi izleme ve değerlendirme,
• Okul-aile ve toplum ilişkileri,
• Program ve içerik bilgisi.
Sınıf yönetimi model ve yaklaşımları

1. Geleneksel yaklaşım
2. Çağdaş yaklaşım
3. Tepkisel yaklaşım
4. Önleyici yaklaşım
5. Gelişimsel yaklaşım
6. Bütünsel yaklaşım
Geleneksel yaklaşım
• Öğretmen öğreten, öğrenci öğrenen,
• Öğretmen merkezli,
• Öğretmen sınıf kurallarını koyar,
• Öğretmen bilginin aktarıcısı, öğrenci olduğu
gibi bilgiyi kabul eder,
• Ezber
Çağdaş yaklaşım
• Öğretmen rehber,
• Merkezde öğrenci,
• Bilgi öğrenilir, araştırılır ve sorgulanır,
• Esnek ve katılımcı öğrenme,
• Demokratik sınıf yönetimi,
• Öğretmen davranışlarıyla öğrencilere model,
• Dewey’in ilerlemeciliği
Tepkisel Yaklaşım
• Sonuç tepki ilişkisi,
• Ödül-ceza
• İstenmeyen davranışa tepki,
• Kabul edilmeyen davranışların değiştirilmesi,
• Daha çok sınıf yönetimi bilgi, becerisi,
deneyimi zayıf olan öğretmen kullanır
Önleyici yaklaşım
• İstenmeyen davranışın önceden kestirilerek
önlemler alınması,
• Kestirilebilir sonuçların ortaya çıkmasını
önleyecek sınıf düzenlemesi ve işleyişi,
• Önlemler bireyi değil grubu dikkate alır.
Gelişimsel yaklaşım
• Fiziksel ve psikolojik gelişim dikkate alınır,
• Etkinliklerde öğrencilerin gelişim düzeyleri
dikkate alınır,
• Fiziksel, zihinsel, duyusal ve toplumsal gelişim.
Bütünsel yaklaşım
• Tüm öğelerin dikkate alınması,
• Önlemsel sınıf yönetimi ön planda,
• Önlemler yetersizse tepkisel yaklaşım,
• İyi düzenlenmiş ortamlar, istendik davranışlara
yöneltir.
Eğitimin işlevleri
• Bireysel; bireyin kendisini gerçekleştirmesine
katkıda bulunur,
• toplumsal; bireyin toplum içinde diğer
insanlarla ilişkilerinin geliştirilmesine yardım
eder,
• Ekonomik; iyi tüketici, iyi üretici,
• Politik; bireyin hak, özgürlük ve
sorumluluklarının farkına varıp anlamasına
yardım eder.
Sınıf yönetiminin boyutları
• Sınıfın fiziksel düzenlemesi,
• Sınıf kurallarının düzenlenmesi,
• Öğrencilerin benlik kavramının
güçlendirilmesi,
• Öğretme öğrenme zamanını düzenleme,
• Sınıf iklimini oluşturma
İnsana ilişkin bakış açıları ve sınıf yönetimi

• Hümanist yaklaşım,
• Davranışçı yaklaşım,
• Psikoanalitik yaklaşım,
• Etkileşimci yaklaşım,
• Bilişsel yaklaşım.
Hümanistik yaklaşım
• İnsan onuru her şeyin üstündedir,
• Kendi kararını kendi verebilme,
• Öğrencilerin sosyal ve akademik gelişimlerini
sağlayacak olumlu bir sınıf atmosferi
oluşturmak,
• Öğrencinin kendini keşfetmesine yardımcı
olmak,
• Öğretmen öğrencileri yönlendirmede etkin rol
oynar.
Davranışçı Yaklaşım
• İnsan ne iyi ne kötü olarak dünyaya gelir,
• Çevrenin ürünüdür,
• Öğretmen öğrencilerin davranışlarını kontrol
etmeli, yönlendirmeli ve şekillendirmelidir,
• Öğrenci davranışları ödül ve ceza ile
yönlendirilebilir.
Psikoanalitik yaklaşım
• İnsan davranışları iç etmenler ve çatışmalarla
şekillenir,
• Küçük yaşta yaşananlar sınıf içi davranışları
belirler,
• Sosyalleşmede aile etkilidir,
• Okul daha çok akademik konuları öğretmelidir,
• Eğitimin yönetiminde ailenin özellik ve
görüşleri önemlidir.
Etkileşimci Yaklaşım
• İnsan yaşamı ve anlamı sürekli oluşum
içindedir,
• İletişim ve etkileşimle öğrenciler sürekli yeni
davranış kazanır,
• Eğitim ve sınıf yönetimi etkinlikleri iletişimsel
süreçleri yönlendirmelidir,
• Öğrenci çevresinden etkilenir ve çevresini
etkiler.
Bilişsel yaklaşım
• Öğrencinin kişiliğinin oluşmasında, düşünce,
duygu, beklenti ve değerler etkilidir,
• Nasıl biliriz, nasıl anlarız, nasıl düşünürüz?
• Öğrenci sınıf içerisindeki kazanımlarla kendi
bilişsel dünyasını kurar.
Demokrasinin işleyişi ve sınıf yönetimi
• Bireysel farklılıklara saygı,
• Sınıf yönetiminde demokratik süreç,
• Öğrencilere karşı esneklik ve hoşgörü,
• Karar verme sürecine öğrencileri katma,
• Liderlik davranışının gelişmesine katkı,
• Her öğrenciye önem ve değer verme,
• İletişime ve eleştiriye açık olma.
Sınıf yönetiminde etkili olan ilkeler
• Öğrenciler nasıl öğrenmeye hazır hale getirilir?
hazırbulunuşluk
• İstekli hale nasıl getirilir? Güdüleme
• Nasıl daha etkin hale getirilir? Katılma
• Öğrenilenlerin kalıcılığı nasıl sağlanır? Tekrar
• Okumlu davranışın yerleşmesi nasıl sağlanır? Pekiştirme
• Doğru veya yanlış davranış öğrenciye nasıl duyurulur?
Geribildirim
• Öğrenilenlerin başka alanlara kullanımı nasıl yapılır? aktarma
Öğretmenin ilk derste yapması gerekenler
• Kendine güven ve hazırlık,
• Temel işlemlerin açıklanması,
• Sınıf kurallarının belirlenmesi ve onlara dikkat çekme,
• Açık, çabuk ve başarıyla tamamlanabilen bir öğretim
etkinliği,
• Tüm sınıfın katıldığı etkinlikler,
• Açık yönergeler, geri bildirim,
• Yeterli ve iyi hazırlanmış olduğunun gösterilmesi,
• Destekleyici bir sınıf ortamı
İyi yönetilen sınıfın özellikleri
• Başarı duygusu,
• Öğretmenin yönlendirdiği etkinlikle meşgul
olma,
• Boşa geçen zaman, karışıklı ve kesintinin azlığı,
• İşe yönelmiş zaman ve atmosfer rahat ve hoş,
• Sınıfta disiplin olayları az,
• Öğrencinin etkin katılımı.
Sınıf İçinde Etkili Öğrenme Ortamı Oluşturmanın
Yolları

• Hazırlıklı olmak
• Yönetimi planlamak
• Sınıfı yönetmek
• İstendik davranışı pekiştirme
• Göz teması kurma
• Açık ve net yönergeler verme
• Öğrenciye yapabileceği kadar iş verme
• Sınıf içinde etkileşim oluşturma
• Öğrencilerin dikkatini çekme
• Derse etkili bir şekilde hazırlanma
Sınıf Yönetimine İlişkin Yaklaşımlar

• Davranışın dıştan kontrolüne odaklı (Davranışçı yaklaşım),
• Davranışın içten kontrolüne odaklı,
• Sınıfın doğal çevresine odaklı,
• İletişim odaklı,
• Öğretim programı odaklı,
• Kişiler arası odaklı
Davranışçı Yaklaşım

• Dikkatli gözlem ve öğrenci davranışını analiz etmek,
• İstendik öğrenci davranışında ödüllendirmek ve övmek,
• Ödüllerin neye göre kazanılacağını açıklamak,
• İstenmeyen öğrenci davranışında pekiştireci ortadan
kaldırmak,
• İstenmeyen öğrenci davranışını yok saymak,
• İstenmeyen davranışlarda öğrenciyi cezalandırmak,
• İstendik davranışlar için model oluşturmak,
• Sembol ve puanlarla pekiştireç sağlamak,
• Sönme davranışını fark etmek,
• Uyumlu davranışları pekiştirmek,
• Korku ve kaygıyı gidermek için rahat bir ortamı sağlamak.
Davranışın İçten Kontrolüne Odaklı
• Öğrencilerin sosyal duygusal becerilerini geliştirmek
(farkındalık, kararlarının sorumluluğunu almak, başkalarının
farkında olmak),
• Öğrencilerle insancıl ilişkiler geliştirmek,
• Öğrencilerle olan ilişkilerde belirgin sınırlar koymak ve adil
olmak,
• Sorumlulukları öğrencilerle paylaşmak,
• Duygusal ve sosyal yeterlilikleri öğretmek,
• Özenli ilişkiler kurmak,
• Öğrenci ile olan ilişkilerde adaletli olup belirgin sınırlar
koymak,
• Öğrencilerle sorumlulukları paylaşmak,
• Öğrencileri hakkında karar verirken güvenilir kanıtlara
dayanmak,
• Verilen kararların nedenlerini açıklamak,
• Öğrencilere açıklama yaparken tartışmadan akılcı yollara
başvurmak,
• Etkinliklerle ilgili amaçları açıkça ifade etmek,
• Yapıcı ve uygun geri dönüt sağlamak (kişi yerine davranışa
göre),
• Geri dönüt sağlarken gurur kırmamaya dikkat etmek,
• Saygı göstermek.
Sınıfın Doğal Çevresine Odaklı

• Sınıfta yapılacak iş ve işlemleri geliştirmek
• Grup normları oluşturmak,
• Okul yılının başında sınıf içi kuralları oluşturmak,
• Ders içi etkinlikleri akıcı olarak düzenlemek,
• Öğrenci ile ilişki kurarken göz teması ve beden dilini etkili
kullanmak,
• Birebir ilişkiler geliştirirken öğretimin akıcılığını bozmamak,
• Sınıfta gelişen olayların herkesin gözü önünde olduğunu
unutmamak,
• Aynı anda birden fazla olayla ilgilenmek zorunda olduğunu
bilmek,
• Öğrencilere ödevlerini ve sorumluluklarını tekrar edip
hatırlatmak,
• Öğrenci sıraları arasında dolaşmak,
• Sınıfın bütününün katıldığı öğretim etkinlikleri düzenlemek,
• Yazı tahtasına ders planını yazmak,
• Ders boyunca neler yapılacağını önceden öğrencilere
anlatmak.
İletişim Odaklı

• Öğrencileri aktif olarak dinlemek,
• Öğrenciler arasındaki konuşmaları dinlemek,
• Etkileşim biçimlerini anlamaları ve uygulamaları için zaman
tanımak,
• Etkinliklerde gözlemleyerek tutum ve algıları anlamaya
çalışmak,
• İletişim zorluğu yaşayan öğrencilerin katılımını sağlamaya
çalışmak,
• Çatışmaların gerilim yaratmasını engellemek,
• İletişim yanlışlıklarının öğretimi de engelleyeceğinin farkında
olmak.
Öğretim Programı Odaklı
• Öğrencinin akademik merakını teşvik etmek,
• Yeteneği olan öğrencilere çözebileceği zor ödevler vermek,
• Özgün öğretimsel etkinlikler uygulamak,
• Öğretim etkinliklerinde gerçek yaşamdan örnekleri ele almak,
• Ders hazırlığı yaparken içeriği ve uygulama sürecini birlikte
planlamak
• Sınıfta yapılandırılmış farklı etkinlikleri gerçekleştirmek,
• Sık sık konu testi uygulayıp dönüt vermek,
• Önceki derslerden kalan anlaşılmayan konuları açıklığa
kavuşturmak.
Kişiler Arası Odaklı

• Beden dilini kullanarak öğrencilere mesajlar iletmek,
• Kontrolün kendisinde olduğunu göstermek,
• Davranışı düzeltirken dostça davranmak,
• Duygularını açıkça göstermek,
• Grup liderleriyle işbirliğine girmek,
• Davranış düzeldikten sonra ilişkilerin normalleştiğini sınıfa
göstermek,
• Öğrencileri sınıfın önünde olumsuz eleştirmekten kaçınmak,
Sınıf Yönetimi
II. HAFTA
BÖLÜM-2
Sınıf yönetimini etkileyen etmenler
Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör
Sınıf yönetiminin sosyolojik boyutları
• Toplumla etkileşim
• Sembolik etkileşimcilik ve etnometodoloji
• İnsanların gündelik hayatlarında düzen ve
anlamı nasıl yarattıklarına odaklanılarak
toplumun içinden analiz (mikro yaklaşım)
• İnsanlar birer özne
• Birey kendi değerleriyle, düşünceleriyle,
beklenti ve istekleriyle topluma dahil
• Etkileşim, fiziksel olarak aynı ortamda bulunan
bireylerin karşılıklı olarak birbirinin eylemleri
üzerindeki etkileridir.
• Benliğin yeniden inşası,
• Ekonomik, kültürel ve sosyal sermaye,
• Ekonomik; her bir kişinin ekonomik birikimi,
ekonomik kaynağıdır,
• Kültürel;her birimizin çocukluktan başlayarak dil ve
bedenimizi kullanmayla başlayan sanat, bilim vb
ürünlerden yararlanarak biriktirdiğimiz bilgi ve
becerilerden oluşan donanım,
• Sosyal; sosyal bağlantı, sosyal ilişki içerisinde kişilerin
birbirine bağlanması, gruplara üyeliği ve bunun
sonucunda kişinin sahip olduğu ayrıcalık güven
saygınlık vb. donanımlardır.
• İçsel kısıtlılık
• Dışsal kısıtlılık
Toplumsal etkileşim ve sınıf
• Sınıf mikro özneler dünyasıdır
• Sıra düzeni,
• Kullanılan dil (sınırlı kodlar, cümle, kelime sayı ve
içeriği)
Sınıf yönetiminin psikolojik boyutları

• Öğrenci özellikleri
- Bireysel farklılıklar (cinsiyet, ihtiyaç, yetenek,
ilgi, beklenti, hazırbulunuşluk vs.),
- İhtiyaçlar; fizyolojik, güvenlik, ait olma, sevgi,
sevecenlik, saygınlık, kendini gerçekleştirme,
• Güdüleme düzeylerinin farklılığı,
- Davranışa enerji ağlayan organizmanın içindeki
ve dışındaki güçler,
- Davranışın yönünü belirleyen ve rotasını veren
unsur ve süreçler,
- Davranışın devamını ve enerjisinin
sürdürülebilirliğini sağlayan etmenler ve
süreçler.
• Zeka,
- sosyo-ekonomi zeka ilişkisi
- Zeka testleri,
- Şehrin farklı bölgelerinin etkisi,
- Ailenin etkisi
• Epistemolojik inanç, bilginin ne olduğu, bilme
ve öğrenmenin nasıl gerçekleştiği ile ilgili öznel
inançlar.
- Zeka değil epistemolojik inanç mı başarıda
önemli?
• Disiplin
-İçten denetim,
-Dıştan denetim,
-Olumlu-olumsuz pekiştireç
Öğretmenin özellikleri
• Öğrenci başarısını sağlama,
• Etkili iletişim,
• Öğrenciye karşı açıklık,
• Samimi, kararlı, duyarlı, sevecen, hoşgörülü,
anlayışlı,
• Konusuna ve öğretim yöntemine hakim,
• Sözsüz ileti,
• Meslek bilgisi ve kişilik özellikleri,
• Öğrencilerin özelliklerine uygun yaşantı
yoluyla öğretim,
• Planlılık,
• Materyal,
• Yaklaşım, yöntem ve teknik,
• Birey ve grup çalışmaları,
• Değerlendirme,
• Güdüleme, meslek seçimi,
• Temel beceriler geliştirme,
• Özel eğitim olanakları,
• Kişisel gelişim, yönetimle, velilerle ilişkiler.
• Fiziksel, kıyafetinin özenli,
• Sosyal, anlayışlı, saygılı, liderlik, dürüstlük
özellikleri, insan doğasını anlayan,
• Diğer kişisel özellikler, öğrenmeye ilgili,
duygusal denge, neşeli, kendine güven,
hoşgörü
• Öğrencilere karşı açık görüşlü ve nesnel,
• Öğrencilerin beklenti ve gereksinimlerini dikkate
alma,
• Eğitimle ilgili sorunlara yanıt verebilme,
• Eğitimde bireysel farklılıkları dikkate alma,
• Yenilik ve gelişimlere açık olma ve kendini sürekli
yenileme,
• Toplumsal değişmeleri anlayıp yorumlayabilme,
• Eğitim teknolojisindeki gelişmeleri yakından izleme,
• Araştırmacı yapı, yüksek başarı beklentisi.
Sınıf yönetiminin eğitsel boyutları
• Okul yönetiminin tutumu ve işleyişi,
- Yönetim şekilleri (sosyal kulüp yönetimi,
otoriter yönetim, orta yolcu yönetim, zayıf
yönetim, takım yönetimi, kültürel yönetim,
hiyerarşi vb.)
- Öğretmen niteliğinin metaforik boyutu
Okulun amaçları
• Ortak kültür oluşturma,
• Çözüm üretme,
• İyi yurttaş, iyi üretici ve tüketici
• Var olan toplumsal düzeni devam ettirme,
• Eşitsizliği süreklileştirme, meşrulaştırma
• Yoksullarla varlıklılar aynı okula giderse fark
olur mu?
• Okul, zorunlu bir programa, tam zamanlı
devam gerektiren yaşa özgü, öğretmene
bağımlı bir süreçtir (Illich).
• Öğrencilerin öğrendikleri üzerinde öğretmen
ne derece etkilidir?
• Okul yaratıcılık ve özgünlüğü öldürür mü?
Sınıf Yönetiminin Faktörleri
• Sınıf İçi Faktörler
– Öğretmen
– Öğrenci
– Program
– Sınıfın fiziki durumu
• Sınıf Dışı Faktörler
– Uzak çevre
– Yakın çevre
– Aile
– Okul
SINIF YÖNETİMİ
BÖLÜM-3

Sınıf Ortamının Fiziksel Olarak
Düzenlenmesi
Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör
Sınıfın fiziksel düzenini oluşturma
• Eğitim ortamının özellikleri
- Ortam, davranışın gerçekleştirilebilmesi
için gerekli fiziksel, sosyal ve psikolojik
etkenlerin tümünü kapsar
- Öğrencilerin gelişim özellikleriyle
uyumluluk
Psikolojik Çevre
• Duygusal mesafe: 0-25 cm.
– İstenmeyen durumların önlenmesi
– Motivasyonu arttırma
– Güven aşılama
• Kişisel Mesafe: 25-70 cm.
– İlgili olma, önemseme, dikkate alma
– Değer verme (duygusal içerikli)
• Sosyal Mesafe: 70 cm +
– Resmi otoriteye dayalı ilişkiler
Fiziksel Çevre
Fiziksel ortamın önemi
• Sıra, masa, dolap
• Isı, ışık, renk
• Spor alanları, laboratuarlar, atölyeler, sınıf
büyüklüğü, koridorların genişliği,
merdivenlerin uzunluğu, tuvaletlerin sayısı,
lavaboların yüksekliği
• Okul binalarının şekillendirici etkisi
Fiziksel ortamın değişkenleri
• Sınıf büyüklüğü,
• Öğrenci sayısı,
• Sınıfın yerleşim düzeni,
- Sıralı yerleşim düzeni,
- Bireysel yerleşim düzeni,
- Çok gruplu yerleşim düzeni,
- Tek grup düzeni
Sıralı Yerleşim Düzeni
• Kalabalık sınıflar
• Otokratik sınıf yönetimi
• Sunuş yoluyla öğretim
Bireysel yerleşim düzeni
• 25 öğrenci ve daha az mevcudu olan sınıflarda
• Soru cevap, beyin fırtınası, online öğrenme ve
öğretime uygun
• Öğrenci merkezli yerleşim düzeni
Çok gruplu yerleşim düzeni
• Küçük grup çalışmaları, tartışma, proje temelli
öğrenme
• Takım çalışması becerilerini geliştirme, işbirlikli
çalışmalar
Tek grup düzeni

• Daire ve U şeklinde
• 20 öğrenciden az sınıflarda
• Soru-cevap, beyin fırtınası ve drama
• Proje çalışmalarında oturma düzeni,
• İklimlendirme,
• Aydınlatma,
• Renklendirme,
• Temizlik,
• Gürültü,
• Sınıfın estetik görünümü
Farklı Sınıf Yerleşim Düzen Örnekleri
öğretmen
Sınıf Yönetimi
III. HAFTA
BÖLÜM-4
Sınıfta Grup Dinamiği ve Bütünleşme
Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör
• Sınıfta Grup Dinamiği
• Grup Birlikteliği Kavramı
• Grubun Performans Üzerine Etkisi
• Grup Dinamiği, Mentorluk, Deneyim Paylaşım Toplulukları ve
Yansıtıcı Düşünceye
• Dayalı Sınıf İklimi
• Öğretmen-Veli İlişkileri ve Öğrenci Tanıma
• Devam Etmeyen Veliler
• Olumlu Grup Dinamikleri Oluşturabilmek ve Sürdürebilmek
İçin Örnek Etkinlikler.
• Öğrencilere Yönelik Etkinlikler
• Öğretmen Adaylarına Yönelik Etkinlikler
Sınıfta Grup Dinamiği

• Grup içerisinde çalışır, sosyalleşir, oyun oynarız; kendi görüş ve
tutumlarımızı gruplar aracılığıyla oluşturur, ifade eder ve
paylaşırız.

• Ait olduğumuz gruplar, konuştuğumuz dili, sahip olduğumuz
tutumları, benimsediğimiz kültürel değerleri ve büyük resimde
kim olduğumuzu belirler.

• Öğrenciler birbirlerinin haklarına saygılı, kendi öğrenmeleri
kadar akranlarının öğrenmelerini de destekleyen bireyler
olarak yetiştirilmelidirler.
• bazı gruplar kalabalık (uluslar gibi)
• bazıları küçük (aile gibi),
• bazıları kısa ömürlü (arkadaş grubu, komite gibi),
• bazıları binlerce yıla dayanan (etnik gruplar, dinler gibi),
• bazıları organize yapılara sahip (ordu, hastane acil ekibi gibi),
• bazıları gayri resmi yapılara sahip (futbol kulübü taraftarlığı
gibi),
• bazıları göreceli olarak otokratik (polis, ordu gibi),
• bazıları ise göreceli olarak demokratiktir (üniversitede bir
bölüm gibi).
• Bazı grupların doğal üyesi olursunuz (aile, milliyet, din gibi),

• Bazı gruplara isteyerek ama seçilmeden üye olursunuz (futbol
takımı taraftarlığı gibi),

• Bazı gruplara ise üye olmak istersiniz ancak seçilmeniz gerekir
(okulda oluşturulmuş belli bir grup, Avrupa Birliği üyeliği gibi).
• Bunun yanında, bireylerin bir arada bulunduğu her oluşum
psikolojik anlamda bir grup özelliği olmayabilir.

• Örneğin, yeşil gözlü kişiler, doktorun bekleme odasında
bekleyen kişiler, plajdaki insanlar, otobüs bekleyenler gibi.

• Bunlar, daha çok birbirleri ile ilişkili olmayan bireylerin bir
araya gelmesiyle oluşan sosyal yığınlardır.
Sosyal Grup Tanımları
• Birbiriyle etkileşim içerisinde olan bireylerden oluşan
topluluktur;

• Kendilerini bir gruba ait gören iki ya da daha fazla sayıda
bireyin oluşturduğu sosyal birimdir;

• Karşılıklı bağımlılık ilişki içerisinde olan bireylerden oluşan bir
topluluktur;

• Bir hedefe ulaşmak için bir araya gelen bireylerden oluşan bir
topluluktur;
• Bir ihtiyacı gidermek üzere ortak bir örgüt çatısı altında bir
araya gelen bireylerden oluşan bir topluluktur;

• Aralarındaki etkileşim belli normlara ve rollere göre
düzenlenmiş olan bireylerden oluşan bir topluluktur;

• Birbirlerini etkileyen bireylerden oluşan bir topluluktur.
Grup “iki ya da daha fazla sayıda bireyin yüz yüze etkileşime
girdiği, her birinin kendi grup üyeliğinin farkında olduğu, her
birinin gruba üye olan diğer kişilerin farkında olduğu ve her
birinin ortak hedeflere ulaşmaya çalışırken kendi pozitif
bağımlılıklarının farkında olduğu bir oluşumdur”
Grup Birlikteliği

• Grubun en temel özelliklerinden birisi üyeleri arasında bir
birliktelik (dayanışma duygusu, takım ruhu, moral)
oluşturmasıdır.

• Birliktelik üyelerin aralarında sıkı bir bağ kurarak davranış
birliğine ulaşmaları ve birbirlerine karşılıklı destek olmaları ve
böylece kendi kendine yeterli varlık haline gelmelerini anlatır.

• Gruplar zamanla değişen dinamik yapılardır.
Küçük grupların geçirdiği beş evre
1. Oluşum – yönelim ve aşinalık evresi;

2. Fırtına – çatışma evresi: üyeler hedef ve uygulamalar
konusunda anlaşmazlığa düşer, böylece birbirlerini tanıma fırsatı
bulurlar.

3. Norm oluşumu – fırtına evresini atlattıktan sonra söz birliği,
birliktelik ve ortak kimlik ile amaç duygusu kendini gösterir.
4. Performans – bu dönemde grup, ortak norm ve hedeflere, iyi
bir morale ve çalışma iklimine sahip bir birim olarak faaliyet
gösterir.

5. Dağılma – grup çözülür, çünkü hedeflerine ulaşmıştır ya da
üyeler ilgi ve motivasyonlarını yitirmiştir.
• Gruplar, üyelerinin davranışlarını düzenlemek, grubu
tanımlamak ve onu diğer gruplardan ayırmak için normlar
geliştirir.

• Gruplar, kendi içlerinde, etkileşimi düzenleyen ve grubun
ortak çıkarına en iyi hizmet eden farklı rollere göre de
yapılanırlar.
• Öğretmen tarafından resmi olarak oluşturulan gruplar,
öğrenmeye yönelik işlerin yerine getirilmesi amacıyla
oluşturulur.

• Öğrencilerin işbirliği halinde çalıştırılması, öğrenmedeki
başarıya katkısına ek olarak;
- Öğrencilerin bilişsel yeteneklerinin artmasına,
- Başkalarının görüşlerine değer vermelerine,
- Değişik etnik, dinsel vb. gruplardan gelen arkadaşlarını
tanımalarına katkı sağlayacağı ve
- Grup içinde çatışmaları iyi yönetme becerilerinin geliştirileceği
Öğretmenin;
• sınıftaki tüm öğrencileri dikkatle izlemesi,
• sınıf içinde oluşabilecek gayri resmi alt gruplardan haberdar
olması,
• bu alt gruplar arasındaki ilişkileri takip edebilmesi,
• gruplardan dışlanan öğrencilerin varlığından haberdar olması
gerekir.
Grubun Performans Üzerine Etkisi

• Gruplarla öğrenme arasında doğrudan ilişki bulunmaktadır.

• Grupla öğrenme ve sınıfta oluşturulacak küçük gruplar arası
rekabetçi etkinliklerle öğrencilerin performansları
desteklenebilir (sosyal kolaylaştırma teorisi).
İşe ilişkin taksonomi
1. İş, bölünebilir midir yoksa tek midir? (İş bölümüne elveren bir
iş midir yoksa kravat bağlamak gibi alt işlere bölünemeyen bir iş
midir?)

2. İş, maksimizasyonu mu yoksa optimizasyonu mu
hedeflemektedir? (maksimizasyon, amacın niceliği mümkün
olduğunca artırmak olduğu, optimizasyon ise amacın önceden
kararlaştırılan standardı tutturmak olduğu işlerdir).

3. Bireysel girdiler grubun ürettiğiyle nasıl bir ilişki içerisindedir?
a. Toplamalı iş (grubun ağaç dikmesi gibi grubun ortaya koyduğu
ürünün bütün bireysel girdilerin toplamından ibaret olduğu iş)

b. Tamamlayıcı iş (belli bir konuda tahmin yürütmeye çalışan bir
grupta olduğu gibi, grubun ortaya koyduğu ürünün bireysel
girdilerin ortalamasından ibaret olan iş)
c. Ayırıcı iş (hafta sonunda ne yapılacağına dair farklı öneriler
sonucunda bir kişinin önerisinin kabul edilmesi gibi grubun
bireysel bir girdiyi kendi ürünü olarak benimsediği iş)
d. Birleştirici iş (bir montaj bandında çalışan işçiler gibi grubun
ortaya koyduğu ürünün grubun en ağır ya da en beceriksiz
üyesinin performansı tarafından belirlendiği iş)
• Grubun üye sayısı arttıkça, her bir bireyin uyguladığı kuvvet
azalmaktadır. Yani, üyelerin birbirlerinin hareketini
engellemesi, dikkatin dağılması ve başkalarının daha az emek
harcadığı düşüncesi katılımcıların tüm potansiyellerini ortaya
koymalarını engeller ve/veya katılımcılar daha az motive
olurlar ve olanca güçleriyle çabalamazlar.

• Sosyal kaytarma, bireylerin, bir iş yaparken, gruptaki diğer
kişilerin nasıl olsa çalıştıkları düşüncesiyle gereğince çaba
göstermekten imtina etmesidir.
Peki, insanlar niçin kaytarır?
• Çıktı hakkaniyeti; insanlar grup içerisindeyken insanların
kaytardıklarına inanırlar, böylece ortaklarının kaytaracağı
beklentisine girerler ve hakkaniyeti sağlamak için kendileri de
kaytarırlar.
• Değerlendirme kaygısı; insanlar tek başlarına çalışırken
bireysel performanslarını değerlendirmek mümkündür ve bu
yüzden kendilerini yaptıkları işe verirler ancak grup içinde bir
anonimlik ve tanınmama duygusu olabilir.
• Standarda uymak; insanlar kaytarırlar çünkü net bir
performans standartları yoktur. Kişisel, sosyal ya da grupsal
performansa dair net bir standardın olması sosyal kaytarmayı
azaltacaktır.
Grup Dinamiği, Mentorluk, Deneyim Paylaşım Toplulukları ve
Yansıtıcı
Düşünceye Dayalı Sınıf İklimi
• Öğretmenlerin mentorluk ve deneyim paylaşım kavramlarını
sınıflarına uyarlarken, sınıfındaki her bir öğrenciyi, kişilik
yapısı, geçmiş deneyimi ve ailesiyle bir bütün olarak tanıması,
öğrencideki güçlü ve zayıf yönleri iyi tanımlaması
gerekmektedir.

• Öğretmenin, öğrencileri arasındaki farklılıkları uyumlu bir
şekilde harmanlayarak, sınıf içinde grup dinamiği ve
bütünleşmeyi sağlamaya yönelik stratejiler geliştirmesi
gerekmektedir.
• Yansıtıcı düşünce de sınıf içinde grup dinamiği ve
bütünleşmeyi sağlayan temel felsefe olarak yer almaktadır.

• Deneyim süresinde yansıtma, deneyim sonrası yansıtma,
planlı yansıtma, kişisel yansıtma ve eleştirel yansıtma.
Öğretmen-Veli İlişkileri ve Öğrenci Tanıma

• Öğrencilerin kişilik özellikleri,
• öğrenme stilleri,
• öğrenmeye yönelik tutumları,
• kişiler arası ilişkilere yönelik tutumları,
• ailelerinin sosyo – ekonomik durumları,
• ailede yaşanan sıkıntılar vs.
Bir öğretmen
olarak velilerle iletişimde olmak için bir kaç sebep

• Açık, iki taraflı iletişim oluşturmak ve arkadaşça ilişkiler
kurmak
• Öğrencilerin ev koşullarını anlamak
• Velileri akademik beklentiler ve öğrenci performansı ile ilgili
bilgilendirmek.
• Disiplin açısından beklentiler ve eylemler hakkında velileri
bilgilendirmek.
• Öğrenci hakkında velinin desteğini alma.
Sosyo ekonomik çeşitliliği çok olan bir okulda öğretmen olduğunuzu
var sayın. Bazı velileriniz okulun ilk haftası yapılan bilgilendirme
toplantısına ve dönem içinde
yaptığınız veli görüşmelerine gelmediler.

• Bu velilerin neden katılım göstermediklerini nasıl bulursunuz?
• Bu velilere, bu toplantılara katılmaları gerektiğini ve sonuçta
bu katılımdan kendi çocuklarının faydalanacağını nasıl
iletebilirsiniz? Nasıl iletişim kurarak bunu sağlayabilirsiniz?
• Bu velilerle iletişime geçerken, okul idaresinden ne tür bir
destek isteyebilirsiniz?
Grup kuralları oluşturmada ilk gün

1. Öğrencileri kapıda gülerek karşılayın.
2. Oturma düzeni hakkında onları bilgilendirin
3. Sınıfa uygun olmayan şekilde girenleri hemen uyarın
4. İdari işleri halledin.
5. Tanışma/tanıştırma etkinlikleri yapın.
6. Sınıf kurallarını ve rutinleri tartışın.
7. Dersle ilgili gereklilikleri anlatın.
8. Bir başlangıç etkinliği yürütün.
Öğrenme
sürecinde başarısız grupların genel özellikleri

• Sınıftaki bireyler, grupla uyum içinde değiller.
• Gergin, rahatsız, olumsuz bir atmosfer var.
• Grup üyeleri kendi bireysel isteklerine önem veriyorlar ve
uzlaşmaya ya da öğrenme yönelik ortak grup hedefleri
belirlemeye isteksizler.
• Grubun bazı üyeleri grup etkinliklerine katılmıyor.
• Grubun bazı üyeleri grupta daha baskın rol alıyor.
• Bazı grup üyeleri grubun diğer üyeleriyle eşit derecede
etkileşimde bulunmuyor.
• Grup üyeleri bir birlerini dinlemiyorlar.
• Grup üyeleri bir birleri ile ilgilenmiyor ve hatta bir birlerine
karşı düşmanca olabiliyorlar.
• Grup üyeleri bağımsız hareket edemiyorlar ve öğretmene
bağımlılar.
• Grup üyeleri bir birlerine güvenmiyorlar.
• Gruptaki bireyler rekabetçi ve dikkat çekmek istiyorlar.
• Grup üyeleri kültürel ve kişisel farklılıklara karşı toleranslı
değiller.
• Grup üyelerinin sabit ya da katı fikirler var ve değiştirmeye
yönelik isteksizler.
• Grup üyelerinin sorumluluk duygusu gelişmemiş: bir çaba
göstermeye ya da kendiliğinde girişimde bulunmaya yönelik
çok isteksizler).
Başarılı bir grupta şu davranışlar görülür

• Grup uyumlu, üyelerinin bir grup olma anlayışı var.
• Olumlu, destekleyici bir atmosfer var: grup üyelerinin olumlu
öz imajları var; kendilerini ifade ederken güvende
hissediyorlar.
• Grup üyeleri uzlaşmaya hazırlar. Grup olarak bir yönelimleri
var ve grup hedeflerini belirleyebiliyorlar.
• Grup üyeleri her bireyle barışık.
• Grup üyeleri bir birlerini dinliyorlar ve sıralarını bekliyorlar.
• Grup üyeleri bir birlerine karşı ilgili ve ortak bir yönleri
olduğunu hissediyorlar.
• Grup kendi kendine var olabiliyor ve bir sorumluluk duygusu
var. Öğretmene yönelmeden problemlerini çözebiliyorlar.
• Grup, üyelerine karşı toleranslı; üyeleri kendilerini güvende ve
kabul edilmiş hissediyorlar.
• Üyeler görevleri yerine getirirken iş birliği halinde çalışıyorlar
ve üretkenler.
• Grup üyeleri bir birlerine güveniyor.
• Bireyler bir birlerine karşı rekabetçi değiller ve
birisinin/birilerinin pahasına bireysel ilgi beklemiyorlar.
• Grup üyeleri birbirlerine empatide bulunabiliyor ve kendileri o
fikirde olmasalar bile başkalarının bakış açılarını
anlayabiliyorlar.
• Grup üyeleri açık fikirli, esnek ve yeni fikirlere açıklar.
• Grup üyelerinin öğrenen olarak kendilerine ve öğrenme
deneyimine yönelik olumlu tutumları var.
Sınıf Yönetimi
BÖLÜM-5

Kurallar ve Kural Koyma
Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör
• Etkili Öğrenme Ortamının Özellikleri
• Etkili Öğrenme Ortamı Oluşturmada Sınıf Kurallarının Yeri ve
Önemi
• Otoritenin Oluşturulması Sürecinde Uzlaşı
• Rutinler ve Kurallar
• Rutinler
– Sınıf Rutinlerine İhtiyaç Duyulan Alanlar
– Sınıf Rutinlerini Oluşturma Süreci
• Kurallar
– Sınıf Kuralları
– Sınıf Kurallarını Oluşturma ve Uygulama
– Sınıf Kuralları ve Sonuçları
– Öğrenci Yaptırımları için Yedi Kategori
– Kuralları ve Uyulmazsa Sonuçlarını Kim Belirler?
Etkili Öğrenme Ortamının Özellikleri

• Öğretmenler, öğrencilerin öğretmenden izin almalarına gerek
kalmadan kişisel ve süreçsel ihtiyaçlarını giderebilecekleri bir
kurallar sistemi oluşturmalıdırlar.
• Öğretmenler öğrencilerin çalışmalarını izlemek amacıyla sınıf
içerisinde dolaşmalıdırlar ve davranışlarının farkında
olduklarını öğrencilere iletmelidirler.
• Öğretmenler, verilen çalışmaların ilginç ve yapmaya değer
ama aynı zamanda da öğretmen yönlendirmesine gerek
kalmadan öğrenci tarafından yapılabilecek kadar kolay
olmasını sağlamalıdırlar.
• Öğretmenler, yönerge vermek ve sınıfın düzenlenmesine
yönelik etkinlikleri minimumda tutmaya gayret
göstermelidirler.
• Öğretmenler ders kitabı, çalışma kâğıdı gibi kalem-kâğıda
dayalı etkinlikleri daha fazla oranda kullanmalıdırlar.
• İstenmeyen davranışları zamanında önlemeli, bu davranışların
diğer çocuklara yayılması ya da onları etkilemesine izin
verecek kadar beklememelidirler.
• Öğretmenler “hedef hatası”nda kaçınmalıdırlar, yani disipline
yönelik bir eylemi, probleme asıl sebep olan öğrenciye
yönelterek yerine getirmelidirler.
Etkili Öğrenme Ortamı Oluşturmada Sınıf Kurallarının
Yeri ve Önemi

• Öğretmenler için en önemli yönetim görevi, sınıf
etkinliklerinde öğrenci işbirliğini sağlayarak ve sürdürerek
düzen ve uyumu başarmaktır.

• Öğretim kademeleri arasında kural farklılıkları.
• Öğrenmeye erişim: Her sınıf etkinliğinin, katılım kuralları
ayrıdır. İyi bir sınıf yönetiminin ilk hedefine ulaşabilmek için –
öğrenmeye erişim – sınıftaki herkesin sınıf etkinliklerine nasıl
katılmaları gerektiğini bildiğinden emin olmanız gerekir.
• Kurallarınız ve beklentileriniz neler?
• Bunlar öğrencilerinizin kültürel geçmişleri ve ev deneyimleri
göz önünde bulundurulduğunda anlaşılabilir kurallar mıdır?
• Katılım için uygun yolları açık biçimde iletiyor musunuz?
• Öğrenmeye daha fazla zaman ayırma: Sınıf yönetiminin
önemli hedeflerinden biri de öğrenme için ayrılmış zamanı
artırmaktır. Ancak öğrenme için ayrılmış zamanı artırmak
otomatik olarak öğrenci öğrenmesini artırmayacaktır.

• Öz yönetim için yönetim: Öğretmenler öğrencinin itaat
etmesine odaklanırlarsa, öğretim/”öğrenim zamanının çoğunu
izleme ve düzeltmeye harcayacaklardır.
• Özdenetim yoluyla öğrenciler sorumluluk – başkalarının
haklarına ve ihtiyaçlarına müdahale etmeden kendi
ihtiyaçlarını karşılama yeteneği, ortaya koyarlar.
Otoritenin Oluşturulması Sürecinde Uzlaşı

• Meşru Otoriteyi Kurma Gerginliği:
• Öğrencilere ilgi gösterme (onları önemseme) isteği ve sınıf
ortamı ve öğrencilerin eylemlerini kontrol etme isteği
arasındaki gerginlik,
• Bireysel sorumluluklara odaklanma ve grup dayanışmasına
odaklanma arasındaki gerginlik.
Meşru otoriteyi kurma gerginliğini azaltmada uzlaşı

• Uzlaşı, öğrencileri önemsediğinizi göstermenin bir boyutudur.
Uzlaşı öğrencilerin üzerinde değil, öğrencilerle birlikte güç
oluşturmanın temelidir.

• Uzlaşı, kişinin kendisi için sorumluluk duygusunu birleştiren bir
bireysel bağlılık olmadan oluşturulamaz. Ya da uzlaşma, ortak
çıkarları aramayı ve çatışmalarla direkt yüzleşmeyi sağlayan bir
sosyal sorumluluk duygusu olmadan da oluşturulamaz.

• Uzlaşı ile güç paylaşımı ilişkisi
• Kural ve hedefleri belirlemek, müfredatı geliştirmek ve sınıf
etkinliklerini düzenlemek
Rutinler ve Kurallar
• Trafik kuralları
• Sınıflarda öğrencinin davranışını yönlendirmek ve yönetmek
için kullanılır.
• Sınıfının kontrolünü daha fazla elinde tutmayı tercih eden
öğretmenler kural ve süreçleri öğrencilerine danışmadan
kendileri belirleyeceklerdir.
• Öğrencileri bir dereceye kadar sürece dahil etmek isteyen
öğretmenler öğrencilerle tartışacaklar ve sonra rutin ve
kurallara birlikte karar vereceklerdir.
• Çok fazla öğrenci odaklı öğretmenler, tartışmayı tamamen
öğrencilere bırakabilir ve rutin ve kurallara onların karar
vermelerini isteyebilirler.
Rutinler
• Rutinler sınıftaki etkinliklerin düzen içerisinde ilerleyebilmesi
için tamamlanması gereken metotlardır.

• Sınıfta belirli görevleri başarmak için izlenmesi gereken
onaylanmış yollar.

• Rutinler sınıflarda etkinliklerin nasıl sürdürüleceğini
tanımlarlar ama çok nadir durumlarda yazılı olarak
iletilebilirler.
• Sınıf Kullanım Rutinleri
• Sınıfa Giriş ve Sınıftan Çıkış
• Sınıf Dışı Rutinler
• Tüm Sınıf Etkinlikleri ve Yönerge ve Oturma Gruplarına Yönelik
Rutinler
• Küçük Grup Çalışmaları Esnasında Rutinler
• Ortaokul Sınıfları için Diğer Genel Rutinler
Sınıf Rutinlerini Oluşturma Süreci
• rutinlere olan ihtiyacı irdelemek
• rutinleri seçim aşaması
• rutinleri öğretme ve tekrar etme aşaması
(1) belli bir etkinliği ilk defa yaparken, onunla ilgili süreci açıklayın,
(2) süreci göstererek açıklayın,
(3) anlaşılıp anlaşılmadığını uygulama yaparak görün,
(4) geri bildirim verin,
(5) gerekirse bir daha öğretin,
(6) ilk birkaç hafta her durumdan önce rutinlerin üzerinden geçin,
(7) uzun tatillerden sonra rutinlerin üzerinden geçin.
• Öğrencilerin sıralarını, sınıf araçlarını ve diğer mekânları
korumalarına yönelik rutinleri belirleyin,

• Sınıfa nasıl gireceklerini ve sınıftan nasıl çıkacaklarına karar
verin,

• Öğrencilerin dikkatini çekmek için sinyaller belirleyin ve
bunları öğrencilerinize öğretin,

• Sınıfta öğrenci katılımı için rutinler belirleyin,

• Ödevleri nasıl vereceğinizi, toplayacağınızı ve iade edeceğinizi
belirleyin.
Kurallar
• Bütün öğrenciler için en uygun öğrenme ortamı sağlayacak
öğrenci davranışları için gerekli sınırlılıklar.

• Sınıf kuralları, sınıfta uyulması gereken genel davranış
standartları ya da beklentiler.

• Rahatsız edici davranışlardan kaçınmak için bireysel davranışı
düzenleyen genel davranış kurallarıdır.
• Kurallar öğrencilerin birbirleriyle etkileşimini, derse
hazırlanmalarını ya da ders esnasında davranışlarını
yönlendirmek için konulabilir
• Rutinlerden farklı olarak, kurallar genellikle yazılıdırlar ve
duvara asılırlar çünkü kurallar sınıfta beklenen ve yasaklanan
eylemleri belirtirler.
• Sınıf yaşamının yapılması ve yapılmaması gerekenleridir.
• Rutinler sınıfta işlerin nasıl yapıldığını belirlerken kurallar
sınıfta uygun görülen ve kabul görmeyen davranışları belirler.
• Kurallar sayı olarak daha azdır ve rutinlere göre daha açıktır
Sınıf Kuralları
• İhtiyaç duyulan bütün materyalleri sınıfa getirin.

• Zil çaldığında sıranıza oturun ve derse hazır bekleyin.

• Herkese karşı saygılı ve kibar olalım.

• Bir başkası konuşurken oturalım ve dinleyelim.

• Diğerlerinin eşyalarına saygılı olalım.

• Bütün okul kurallarına uyalım.
Sınıf Kurallarını Oluşturma ve Uygulama

• Kurallara olan ihtiyacın irdelenmesi
• Kuralların seçilmesi
– öğretmenin öğretme hakkı korunmalıdır,
– öğrencilerin öğrenme hakkı korunmalıdır,
– öğrencilerin psikolojik ve fiziksel güvenliği korunmalıdır,
– mülk korunmalıdır
• Ödül ve yaptırımların belirlenmesi
• Kuralları öğretin ve tekrarlayın
• Taahhütte bulundurun
Sınıf Kurallarını Öğretme ve Gözden Geçirme Esasları
• İlk derste kuralların üzerine tartışın.
• Kuralların gerekçeleri üzerine tartışın.
• Her kuralla ilgili beklentileri belirleyin.
• Her kurala örnek verin ve olumlu yanına vurgu yapın.
• Kurallara uyulduğunda ya da uyulmadığında sonuçlarının ne olacağı
ile ilgili bilgilendirin.
• Kuralların anlaşılıp anlaşılmadığı doğrulayın.
• Disiplin politikanızın bir kopyasını velilere ve müdüre gönderin.
• Kuralları önemli yerlere asın.
• Kuralları hatırlatmak için öğrencilerin kuralı ihlal etmesini
beklemeyip zaman zaman kuralları hatırlatın.
• Kuralları düzenli olarak gözden geçirin.
Sınıf Kuralları ve Sonuçları
• Tepkiniz, eylemle eylemi yapanı birbirinden ayırmak olmalıdır
• Öğrencilere, eylemlerini seçme gücüne sahip olduklarının ve
dolayısıyla kontrolü kaybetmekten kaçınabileceklerinin üzerini
çizin.
• Öğrenci yansıtmaları, öz değerlendirmeleri ve problem
çözümünü destekleyin - hep öğretmenin vaaz vermesinden
kaçının.
• Öğrencilerin benzeri bir durumda bir dahaki sefere neyi,
neden farklı yapabileceklerini belirlemelerine yardımcı olun.
Öğrenci Yaptırımları için Yedi Kategori

• Hayal kırıklığına uğrama ifadeleri
• Ayrıcalıkları kaybetme
• Kısa Ara - Gruptan dışlamak
• Problemle ilgili yazılı yansıtmalar
• Müdürün odasına ziyaretler
• Alıkonmalar
• Veliyle irtibata geçmek
Sınıf Yönetimi
IV. Hafta
BÖLÜM-6
Sınıf Disiplini
Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör
DİSİPLİN

Sınıflar, öğrenme-öğretme etkinliklerinin gerçekleştirilmesi
amacıyla oluşturulmuş özel alanlardır. Bu alanlarda eğitimsel
amaçlar gerçekleştirilir. Eğitimsel amaçların
gerçekleşebilmesi için öğrenme sürecinde bir düzene
gereksinim vardır. Bu düzeni tehdit eden her türlü değişken,
sınıf içerisinde öğrenme sürecini olumsuz etkilemekte,
kayıplara yol açmaktadır. Öğrenme düzeninin sağlıklı bir
şekilde oluşturulması disiplin kavramı ve buna bağlı olarak
kural kavramını karşımıza çıkarmaktadır.

129
Disiplin ve Önemi

Disiplin, en kısa şekilde davranış denetimi olarak
tanımlanmaktadır
Disiplin kavramı, en çok kabul gören anlamı ile mevcut
yasa, kural, ilke ve düzenlemelere uygun davranma
olarak tanımlanabilir.
Disiplinin amacı, belirli amaçlarla bir araya gelmiş
insanların, söz konusu amaçları daha iyi
gerçekleştirebilmek için konulmuş kurallara uyumunu
sağlamaktır.
130
Disiplin; öğrenmeyi sağlayıcı bir sınıf ortamının
yaratılması amacıyla, kural koyma ve istenmeyen
davranışların önlenmesini de içeren daha genel bir
kavramdır. Disiplinin temel amacı, öğrenmeyi
kolaylaştırmaktır.

131
• Disiplin kontrol etmek değildir.
• Disiplin kavramı çoğu kez ceza kavramı ile eş
tutulmaktadır. Oysa disiplin ceza ile
karıştırılmamalıdır.
• Disiplin başkaları tarafından işbirliğine
kapalı, saldırgan ya da diğer engelleyici
tepkilere maruz bırakılmış insanların
haklarını korumaya yöneliktir.

132
Yapıcı disiplin
• Yapıcı disiplin anlayışında öğretmenin
istenmeyen davranışlara tepkisi, istenmeyeni
azaltmak ve isteneni çoğaltmak biçiminde
ifade edilebilir. Temel amaç, istenmeyen
davranışların meydana gelme riskini azaltmak,
sınıf içi disiplini bozan davranışları çabuk ve
etkili şekilde zayıflatmak ve aynı zamanda iyi
davranışı güçlendirmektir.

133
Disiplin problemlerini etkileyen olgular
(son 30–40 yıl)
• Bilgi patlaması ve otoriteye saygının azalması,
• Şiddetin medyatikleşmesi,
• Aile yapısının değişmesi
• Öğretmenlerin bilgilerinin yetersiz kalması
• Farklı ailelerden, toplumsal statülerden gelen ve
bireysel özellikleri farklılıklar gösteren çok sayıda
öğrencinin uzun bir süre bir arada bulunması

134
Okullarda Disiplin Sorunlarına
Kaynaklık Eden Durumlar
• Yaşantıya yönelik olmayan öğretim
• Düşünme becerilerini öğretmede yetersizlik
• Gerçek olmayan yüksek başarı beklentisi
• Yarışmacı sınıf ilişkiler dokusu
• Yanlış disiplin süreçleri kullanma

135
Sınıftaki Disiplin Sorunlarının Olası
Sonuçları
• Sınıf düzeninin engellenmesi
• Failin kendi öğreniminin engellenmesi
• Diğer öğrencilerin öğreniminin engellenmesi
• Diğer öğrencilerde fiziksel, duygusal huzursuzluk
• Öğretmende ilerlemiş gerginlik düzeyleri
• Öğretmenin ya da öğrencinin kontrolsüz tepkisine kulak
misafiri olan öteki sınıfların karışması
• Öğretmenin ya da öğrencinin malının zarar görmesi

136
Öğrencilerden Kaynaklanan Disiplin
Sorunları

137
Öğrencilerin kontrolsüz Öğrencilerin aşırı kontrollü
disiplin sorunları disiplin sorunları
Sınıfta Sınıfta
 Sınıfa gürültülü bir biçimde  Yeni durumlara karşı korku içinde
girmek olmak
 Başkalarına bağırmak  Çekingenlik
 Otururken sıraya vurmak  Uç noktada utangaçlık
 Komik olmaya çalışmak  Seçici dilsizlik
 Derste çevresine dönmek  Aşırı akademik çalışmalar
 Sınıfta söz almadan  Sıklıkla hayallere dalma
konuşmak
 Sandalyeleri sallamak  Yersiz kaygılanma
 Arkadaşlarla konuşmak ve  "Başka bir dünyada kaybolmuş"
fısıldaşmak görünmek
 Sınıfta izinsiz dolaşmak  Zayıf öğrenme dürtüsü
138
Öğrencilerin kontrolsüz Öğrencilerin aşırı kontrollü
disiplin sorunları disiplin sorunları
 Başkalarının dikkatini dağıtmak  Takıntılı ya da içsel duyumların
esiri olma
 Sırayı dizlerle kaldırmak  Gereğinden fazla kesinlik
 Şarkı söylemek ya da  Kılı kırk yarma
mırıldanmak
 Sürekli nesnelerle oynamak  Akademik performansa ilişkin
yersiz kaygı
 Sınıfta etrafa uçaklar fırlatmak  Aşırı "Mükemmel" öğrenci olma
isteği
 Öğrencilerin çalışmasına  Kabul görme ve övgüye zayıf
müdahale etmek tepki verme
 Öğrencileri kızdırmak ve onlara  Seslenildiğinde yanıt vermede
sataşmak başarısızlık
139
Öğrencilerin kontrolsüz Öğrencilerin aşırı kontrollü
disiplin sorunları disiplin sorunları
 Huysuzluk patlamaları  Sınıf öğretmenine aşırı bağlanma
sergilemek
 Diğer öğrencilerin sahip  Hiçbir biçimde yardım rica
olduklarını çalmak etmeme
 İlgisiz yorumlarda bulunmak  Göz göze gelmeme
 Öğrencilerin veya öğretmenin  Sıklıkla bir cümlenin ortasında
malına zarar vermek iken konuşmanın kesilmesi
 Sınıftan kaçmak  Sorulara ilgisiz yanıtlar verme
 Okul üniforması vb. ile ilgili  Soruları yanıtlarken uç noktada
kuralları çiğnemek gerginlik
 Derslere geç kalmak  İşten kaçınma

140
Öğrencilerin kontrolsüz Öğrencilerin aşırı
disiplin sorunları kontrollü disiplin sorunları
Sınıf Dışında Sınıf Dışında

 Küstah ya da münasebetsiz  Diğer öğrencilerle bağlantı
ifadeler kullanmak eksikliği
 Diğer öğrencilere kabadayılık  Yalnız kalmak
taslamak
 Sigara içmek  Okul oyunlarından uzak durma
 Okul koridorlarında yarışmak  Ders aralarında ayrı durma

 Öğretmenleri ve diğer öğrencileri  Okul etkinliklerinde yer
taciz etmek almama
 Okul malına zarar vermek  Arkadaşsızlık

141
Öğretmenlerden Kaynaklanan
Disiplin Sorunları
Öğretmenlerin kontrolsüz disiplin Öğretmenlerin aşırı
sorunları kontrollü disiplin sorunları
 Öğrencilere bağırmak  Utangaç ve sıkılgandırlar
 Öğrencilere emretmek, hükmetmek  Edilgendirler
ve onları kontrol etmek
 Alaycılığı ve küçümsemeyi kontrol  Çekingendirler
aracı olarak uygulamak
 Dalga geçmek, azarlamak,  Memnun etmek için aşırı
eleştirmek kaygı içindedirler
 Öğrencileri "donuk", "zayıf,  Hayır demekte zorlanırlar
"tembel" vb. olarak nitelemek

142
Öğretmenlerin kontrolsüz disiplin Öğretmenlerin aşırı kontrollü
sorunları disiplin sorunları
 Öğrencileri fiziksel olarak tehdit  Mükemmeliyetçidirler
etmek
 Öğrencilere dik dik bakmak  Değişimden nefret ederler
 Öğrencilerin üzerine yürümek ve  Öğrencilerin kendilerinden
onları iteklemek hoşlanmalarını isterler
 Öğrencilere karşı sert olmak  Öğrencilerden korkarlar
Yanlışlar için asla özür
dilememek,
 "Ceza olarak fazladan okul  Meslektaşlannm kendilerine
çalışması ya da "aynı satırı dair görüşlerinden
defalarca yazma ödevi" vermek kaygılıdırlar
143
Öğretmenlerin kontrolsüz Öğretmenlerin aşırı kontrollü
disiplin sorunları disiplin sorunları
 Öğrencileri gözden çıkarmak  Öğrencilerin istenmeyen
davranışlarına göz yumarlar
 Konu iyice öğrenilmeden  Sınıf yönetimine ilişkin
diğer derse geçmek sorunları açığa vurmazlar
 Bir öğrenciyi bir başkası ile  Derslere hazırlanırken
karşılaştırmak gereğinden fazla çaba harcarlar
 Yargılayıcılık, içe dönüklük  Kayıtsızdırlar (Denemekten
vazgeçmişlerdir)
 Gözde öğrencilere sahip  Sağı solu belli olmayan,
olmak, bazı öğrencileri tutarsız kişilerdir
sevmemek
144
Öğretmenlerin kontrolsüz Öğretmenlerin aşırı kontrollü
disiplin sorunları disiplin sorunları
 Bir dersi anlamada ağır  Kendilerinden emin değillerdir,
kalan öğrencilere karşı diğer öğretmenlerle ya da
sabırsızlık yöneticilerle yüz yüze gelmezler
 Öğrencilerden gereğinden  Büyük akademik başarılar isterler
fazlasını beklemek
 Yanlışları ve başarısızlıkları  Öğretmenler odasından uzak
cezalandırmak dururlar
 Huysuz davranışlar, tutarsız  Meslektaşları ile toplantılarında
tepkiler gösteririler sessiz kalırlar

145
Öğretmenlerin kontrolsüz Öğretmenlerin aşırı kontrollü
disiplin sorunları disiplin sorunları
 Öğrencilere karşı kabalık,  Sınav sonuçları üzerine yersiz
Öğrencilere hakaret etmek endişe duyarlar
 Dersin ortasında sınıftan  Kendilerini aşırı derecede
ayrılma öğretmeye adamışlardır
 Dersler için hazırlanmamak,  Kendilerini aşırı derecede
Zamanı ziyan etmek öğretmeye adamışlardır

146
Disiplin sorununu önleyici yöntemler
• Öğrencilerle birlikte kural oluşturma
• Etkinliklerde planlı çalışma ve akıcı etkinlik
• Öğretmen tutarlılığı
• Dolaşarak ve görsel taramayla öğretmen
kontrolü

147
Disiplin sorununa tepki yöntemleri

• Görmezlikten gelme,
• İstenmeyen davranışı yapan öğrenciye
yakınlık, göz teması ve sözsüz uyarıcı
kullanmak, yeniden yönlendirmek,
• Yalnız bırakmak, yerini değiştirmek,
• Sözel azarlama ve eleştirmek,

148
• Sessizlik zamanı vermek, güçlü vazgeç ifadeleri
kullanmak, kısa ara vermek,
• Mantıksal sonuçlar çıkarmak,
• Yüz yüze konuşmak, problemi tanımlamak ve
çözmek.

149
Sınıf disiplin modelleri
• Canter ve Canter Modeli: Etkin Disiplin
• Glasser Modeli: Gerçekçi Terapi
• Kounin Modeli: Grup Yönetimi
• Davranışçı Model: Skinner Modeli
• Etkili Öğretmenlik Eğitimi Modeli: Etkin
Dinleme, Ben Dili ve Kaybeden Yok
• Mantıksal Sonuç Modeli: Öz Disiplini
Geliştirme

150
Canter ve Canter Modeli: Etkin disiplin

• Hoşgörü düzeyi,
• Kurallar ve uymama durumunda sonuçlar,
• Ödül ve ceza,
• Nezaket ve sorumlu davranışlar,
• Tehdit yok, sonuçlara katlanma,
• Tutarlılık,
• Aile ve okul yönetimi işbirliği

151
Üstün yönleri Zayıf yönleri

• Kullanımı çok basit • Yanlış davranış yapanları
uyarma biçimi, diğerlerini de
yanlışa itebilir
• Yanlış davranış yapanları
• Öğretmenin kişisel cezalandırma onları
isteklerini yerine getirir utandırabilir
• Sorunun asıl kaynağına inmeyi
engeller
• Disiplin süreçlerine yönetici • Cezada olumlu pekiştireç
kullanma pek olmaz
ve aile katılımı
• Ceza pek çok olumsuz
davranışı uyandırır ve özendirir

152
Glasser Modeli: Gerçekçi Terapi
• Bireyi gerçek hayat koşullarında ihtiyaçlarını
karşılayacak şekilde sorumluluk sahibi olma
yönünde destekleyerek, gerçeğe yönlendiren
bir rehberlik etkinliğidir.
• Açık ilişki, olumlu seçimler yapmasına yardım.

153
• Sevme, kabul görme, özgürlük ve eğlence
gereksinimleri,
• Öz kontrol,
• İyi seçeneğe yönlenmede destek,
• Gerçek ihtiyaçları karşılamak için rehberlik,
• Uygun tercih için rehberlik,
• Kurallara uyma,
• Özür kabul derecesi,
• Yetersiz davranışın kabul edilemezliği,
• Sorumluluk, bilinçlendirilme, değer yargıları
154
• Üstün yönleri • Zayıf yönleri

• Özerklik ve sorumluluk • Öğretmenin tepki
göstermesinde zorluk
• Davranışların olası • Süre kısıtlılığı
sonuçlarını gösterme • Kontrol sağlayarak özerklik
• Öz disiplin duygusu yaşatma zorluğu
• Gereksinimi anlama ve • Okulu istemeyen
karşılama öğrencilerde davranış
• Şiddetten kaçınma değiştirme zorluğu,
• Disiplin sorunlarını anlama • Öğrencilerde beceri
eksikliği
• Sınırsız hoşgörü ve
iyimserlik 155
Kounin Modeli: Grup Dinamiği
• Düzeltilen bir öğrenci davranışı diğerlerini de
etkiler,
• Açıklık, kararlılık,
• Dalga etkisi,

156
• Her şeyi bilme, uyanık olma,
• Anında ve uygun tepkide bulunma,
• Aynı anda çok etkinlik yapabilme, sınıfın her
yerinde olma,
• Derste başka konulara yumuşak geçiş,
• İlgi toplama, derse katma,
• Grup etkinliklerinde bireysel ihtiyaçlara
yanıt verebilme
157
ÜSTÜN YÖNLERİ ZAYIF YÖNLERİ

• Öğretmen sürekli sınıfta • Dersin akışına hakimiyet
tarama yapar sağlanamayabilir
• Önemli olan disiplin • Önemsiz disiplin sorununa
sorununa odaklanma derse odaklanma derse ilgi ve
hakimiyeti ve ilgiyi arttırır hakimiyeti azaltabilir
• Soruna hoşgörü ve anlayışla • Soruna her zaman hoşgörü
yaklaşma ve anlayışla yaklaşmama
aksi tepkilere neden olabilir

158
Davranışçı model: Skinner Modeli
• Çevre
• Ödül-pekiştireç
• Davranışların kontrol altına alınıp
değiştirilebilmesi,
• Övme, not, hediyeler veya yiyecek, şeker, çikolata
• İlgiden ve ödülden yoksun bırakılma,
cezalandırma
• Model alma,
• Olumlu dil kullanma
159
Üstün yönleri Zayıf yönleri

• Kullanımı çok basittir • Kalıcılık kısa süreli
• Ödüllerdeki sınırlama başarıyı da
• Hemen sonuç alınır sınırlar
• Davranışların kontrol altına • Kendi davranışını yönetmede
alınması sorunlar
• Ödül-başarı hissi • Rüşvetçi duruma düşme
• Sorunları anlamada körlük
• Davranışlar tek, sürekli ve
• Aşırı sınıf denetimi
açık
• Duyguları açığa vurma, karar
• Yaşın önemi yok verme, yetenek geliştirmede
• Sürekli çalışma sorunlar
• İçsel güdülerin ölümü
• Ödül niteliği azaltır
160
Etkili öğretmenlik eğitimi modeli

• Olumlu öğretmen-öğrenci ilişkileri
• Açık ve kışkırtıcı olmayan iletişim
• Problem öğrencinin ise, etkin dinleme çözüme
öğretmen yardımı
• Problem öğretmenin ise ortaklaşa çözüm bulma,
• Ben dili kullanma,
• Kaybeden yok tekniği (sorunu tanımlama, çözümler üretme,
çözümleri değerlendirme, karar verme, uygulamaya karar verme,
değerlendirme)
• Çözüm becerileri geliştirme
161
Üstün yönleri Zayıf yönleri

• İyi öğretmen-öğrenci ilişkisi • Etkin dinlemeden, öğrenciyi
• Kişisel sorun ve duyguların yönetme ve kontrol etmeye
ele alınması yönlenme
• Gereksinimleri ve duyguları • Öğretmenler, öğrencilerle
tanımaya ve anlamaya aralarındaki farklı değerleri
yardım kabul etmede zorluk
yaşayabilir

162
Mantıksal sonuçlar modeli
• Özdisiplin geliştirme,
• Gerçek yaşantı deneyimleri,
• Kendi davranışından sorumluluk duyma,
• Yaşayarak öğrenme ve uygun tercihler yapma
• Sınıf kuralları kural ihlalleri
• Kabul edilme onaylanma
• Yanlış amaçlar (dikkat çekme, güç gösterisi,
intikam ve içine kapanma),
• Yanlış amacı tanıma,
• Yaptırım. 163
Üstün yönleri Zayıf yönleri

• Özerkliği arttırır • Günlük hareketleri
• Önleyici disiplin yaklaşımı belirlemede zorluk,
içermez, • Davranışın altında yatan
• Yapılanın nedenini anlama, nedeni belirlemede zorluk
• Doğru davranış öğrenme, • Duygusal olgunluk ve
• Keyfi ceza ve sistematik iletişim yeterliği düzeyi
pekiştirme yerine mantıksal • Cezanın uygulanabilirliği
sonuçlara güvenme, • Küçük cezadan büyük
• Davranışın nedenine cezaya tırmanma
odaklanma

164
Özellikler

Et. Öğrt. Eğt.
Glasser M

Mantıksal
Kounin M
Canter M

sonuç M
Dav. M.

M.
Sorumlu davranışı teşvik X X
Kural oluşturma X X X X
Hatalı davranışa uygun karşılık X X X
Dalga etkisini kullanma X
Uygun davranış karşılığı pakiştirme X X
Sorunları çözüme görüşme yoluyla karar ver X
Davranışın kaynağına yönelik bilinçlendirme X X X
Açık sınırlamaların etkisi X X X X
Öz disiplin amacı X X
Amaç güdümlü davranış X
Önlemlere önem X
İletişime önem X 165
Sınıfta Disipline İlişkin Yaygın Yanlış
İnanışlar
• Öğrenciler kısa süre içerisinde nasıl davranması
gerektiğini bilmelidir.
• Kuralar üzerinde duracak fazla zamanım yok, çünkü
kuraları yerleştirmek mücadele gerektirir.
• Kuralları ilk günden bildirmeme rağmen öğrencilerin
kurallara neden uymadıklarını anlayamıyorum.

166
Sınıfta Disipline İlişkin Yaygın Yanlış
İnanışlar
• Kural öğretimi kesin olarak bir sorundur.
• Öğrenciler sınıf kurallarını sevmezler ve
uymazlar.
• Eğer kural koyarsam öğrenciler benden
hoşlanmazlar.

167
Sınıf Yönetimi
IV. Hafta
BÖLÜM-7

Öğretim Sürecinde İletişim

Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör
İyi bir öğretmen olabilmek için iletişim sürecini
çok iyi bilmek gerekir.
Öğretme ve öğrenme sürecinde de bir eğitimcinin bir
konuyu etkili bir şekilde öğretebilmesi için öğrencileri
ile sağlıklı iletişim kurması, ayrıca öğrenciler arasında
da sağlıklı iletişim kurulmasına rehberlik etmesi
gerekir.
İletişim Nedir?
İletişim: Duygu, düşünce ya da
bilgilerin bireyler, gruplar ve
toplumlar arasında akla
gelebilecek her türlü yolla (söz,
yazı, görüntü, hareketler vb.)
karşılıklı olarak aktarılmasıdır.
İletişimin amacı

İletişimi alan ve veren arasında düşünce ve
tutum ortaklığı yaratmaktır.
İletişim neyin, ne zaman, nasıl söylenmesi
gerektiğini sağlar.
İletişim karşılıklılığı gerektirir.

171
Sözcüklerin, resimlerin figürlerin grafiklerin vb.
sembollerin
kullanılarak bilgi, düşünce, duygu ve becerileri
aktarılması sürecidir.

Bir sistem olarak görebilmekteyiz.

İLETİŞİM SÜRECİ VE TEMEL ÖGELERİ
Kaynak Mesaj Kanal Alıcı

Feed-Back
İletişim Süreci ve Öğeleri

Kim Ne söyledi Hangi yolla Kime

KAYNAK İLETİ KANAL ALICI

Ne etkisi oldu

GERİBİLDİRİM
174
Gerçek bir iletişim içinde,
konuşulanları anlama ve
düşünülenleri söyleme vardır.

İLETİŞİMİN AMACI:
ANLAŞILMAKTIR
Kaynak (öğretmen-öğrenci)

Kaynak; bir iletişim sürecinde hedeflediği kişi ya
da grupta davranış değişikliği oluşturmak
üzere iletişim sürecini başlatan kişidir.

Kaynağın tutumları, yetenekleri, sosyal rolleri,
sosyal statüsü, benlik kavramı, karşısındakine
ilişkin algıları, konuya ilişkin bilgi düzeyi gibi
faktörler iletinin oluşturulma ve iletilme süreci
üzerinde belirleyici rol oynamaktadır.

Aynı biçimde, bu faktörler iletinin alınıp
yorumlanmasını da belirlemektedir.

176
• İnanılırlığı ve güvenilirliği yüksek kaynaklardan gelen
iletiler tutum değişmelerini daha kolay sağlamaktadır.

• Birey iletinin, kendisine, referans bir kaynaktan
geldiğine inanırsa, ikna olma olasılığı artacaktır.

• Eğer birey, ileti kaynağını kendi üzerinde denetleyici ya
da gözetleyici bir güç olarak algılıyorsa, tutumunu
iletide önerilen yönde değiştirecektir.

177
Sağlıklı bir iletişimin sağlanması için
kaynağın;
 Net açıklamalar yapmak,

 Kendi davranışını betimleme,

 Duyguları tanımlama,

 Dönüt (geribildirim)

gönderme becerilerine sahip olması gerektiğini
belirtmektedir.

178
Eğitimde iletişim sürecinin işleyişinde kaynak
öğretmen, alıcı öğrencidir.
Bazen tersine durumlar da yaşanır. Öğretim
ortamında öğrenciler ve öğretmenler birbiriyle
sözel ya da sözel olmayan yollarla iletişim veya
etkileşimde bulunurlar.
Özellikle;
öğrenci – öğrenci iletişimi çok yoğun
olup ve aynı anda bir çok duygu ve
düşünce harekete geçtiği için bazen
dersin akışını etkileyebilir.
İleti
 İleti; kaynağın alıcıyla paylaşmak istediği düşünce, duygu
ve davranışları temsil eden sembollerdir.

İletinin kodlanması çok kısa, çarpıcı, dikkat çekici, kolay ve
akılda kalıcı olmalıdır.

Genellikle düşük korku dozu, tutum değişiminde etkin
olabilmektedir.

Olumsuz duyguların uyandırılması sonucu; kaçınma ve
iletişime karşı savunma mekanizmalarının harekete
geçmesine neden olabilir.

181
• Sonuçların iletide bildirilmesi, tutum değişimini (iknayı)
çok daha olası kılmaktadır.

• İleti içeriğinde alıcının ödüllendirileceğine ilişkin bir içerik
genellikle, iletinin güdüleyici etkisini arttırmaktadır.

• İletiye aktif olarak katılım sağlanması tutum değişimini
kolaylaştırmaktadır.

• İkna edici iletideki savın iki yanlı sunulmasının
çoğunlukla, tek yanlı sunulmasından daha etkilidir.

• Önce sunulan içerikle, sonra sunulan içerik arasında
geçen süre uzadıkça, son verilen ileti daha etkili
olmaktadır.

182
• Yeni bilgiler, insanların belli konulardaki tutumlarını
pekiştirmeye yarayabilir.

• Karmaşık iletilerle sağlanan tutum değişimi, basit ve açık
iletilerle sağlanan tutum değişimine oranla daha kalıcı
olmaktadır.

• Duygulara seslenen iletilerin bilgi verici iletilerden daha etkili
olup olmadığı, ortam etkenlerine ve bireysel psikolojik
farklara bağlıdır.

• Özellikle çocuklara yönelik iletişimde hiciv ve güldürü
unsurları tutum değişikliğini olumlu etkilemektedir.

183
Kanal
• Kanal; iletişim sürecinde kaynağın amaçları doğrultusunda
alıcıya gönderdiği iletileri taşıyan araç-gereç, yöntem ve
tekniklerdir. Kanal, iletinin gönderildiği ve alındığı ortamdır.

• Eğitim sürecinde öğretmenin konuşması, kullanılan teknolojik
araç-gereçler, ders kitapları ve bilgisayar yazılımları kanallara
örnek olarak verilebilir.

• Kaynak, hedef kitleye en kolay ve en etkili biçimde hangi
kanaldan ulaşabileceğini de tasarlamalıdır.
• Karmaşık konuları kavrama ve hatırlamada basılı iletişim
araçları önemli bir üstünlüğe sahiptir.

184
• Eğitim- öğretim sürecinde yüz yüze ilişkiler yoluyla
gerçekleşen iletişim, kitle iletişiminden daha güçlü etkiye
sahiptir.

• İletinin alıcının baskın algılama kanalına uyumlu bir şekilde
biçimlendirilmesi etkililiği artıracaktır.

• Görsel algılaması baskın olanlar; görerek öğrenmeye
yatkındırlar. Sözel olmayan iletileri daha öncelikle algılarlar.
Yüzleri ve davranışları içerikten daha çok önemser ve
hatırlarlar. Çevrelerini daha çok gözleriyle tarar ve işleme
koyarlar.

185
• Duyusal algılaması baskın olanlar; olaylarla ilgili
değerlendirmelerini kulaklara gelen uyarıcılara göre
değerlendirirler. Söylenen sözler, sözlerin söyleniş şeklinden
daha önemlidir.

• Kinestetik (hissetme) algılaması baskın olanlar,
çevreden gelen uyarıcıların duygu taşıyan veya yansıtan
öğelere karşı duyarlıdırlar. Olayları yarattıkları duygularla
veya yaşayarak algılamayı yeğlerler. Olayla ilgili duygu
halini hatırlarlar

186
Alıcı
• Alıcı; kaynağın gönderdiği iletilere hedef olan kişi ya da
kişilerdir.

• Alıcı, iletiyi okuyan, dinleyen ya da izleyen kişi, grup,
topluluk ya da kitledir.

• İletişim sürecinde istenen tepkiyi vermesi beklenenler,
süreçte “alıcı” rolünü üstlenirler.

• Alıcı, iletişim süreci boyunca birbirini izleyen dikkat,
anlama, benimseme, saklama ve anımsama, eylem
(davranış) aşamalı bir yol izler.

187
• Alıcılar sahip oldukları siyasal, ekonomik, toplumsal ve
kültürel ilişki biçimleri gönderilen iletiyi algılama,
anlamlandırma ve kullanma süreçlerini etkilemektedir.

• Bireyin, danışma grubuna bağlılık derecesi, tutumun grup
normlarına uyacak şekilde, ne ölçüde değişeceğini belirler.

• Sonuca ilişkin ipuçlarının ileti içeriğinde belirtilmesinin zeki
kişilerin tutum değişimine fazla etki yapmadığı, ancak donuk
zeki olanlar için önemli olduğu belirlenmiştir.

188
• Zeka ile ikna edilebilirlik arasında genel olarak belli bir ilişki
olduğu söylenebilir.

• Basit ve iyi savunulmayan iletilerin, öz-saygısı az
kişiliklerde daha çok iknaya neden olurken, karmaşık ancak
iyi savunulan iletilerin, öz-saygısı az kişiliklerde daha az
iknaya neden olduğu saptanmıştır.

• İkna ile otoriter kişilik yapısı arasında da ilişki kurulmuştur.

• Otoriter kişiler, otoriter iletilerden etkilenerek tutum
değişimi göstermekte, otoriter olmayan kişiler ise gerçek
bilgilere dayanarak tutum değişimine daha açık olmaktadır.

189
Geribildirim
• Kaynak, alıcısına gönderdiği iletilerin alınıp
alınmadığını, alındıysa anlaşılıp anlaşılmadığını
ya da ne derece anlaşıldığını alıcıdan kendisine
gelen tepkilerden anlayacaktır. Alıcıdan kaynağa
yönelen bu tepkilere “geribildirim”
denilmektedir.

• İletişim sürecinin istenilen yönde gerçekleştirilip
gerçekleştirilmediği, kaynağın hedef üzerindeki
istek ve beklentilerinin ne ölçüde sağlandığının
ölçülmesinde geribildirim can alıcı bir öneme
sahiptir.

190
• İletişime süreç niteliğini kazandıran geribildirimdir.

• Her geribildirim sonraki iletileri belirler ya da değiştirir.

• Geribildirim her türlü etkileşimde iki kanallı bir süreçtir.

• Kaynak, hedef tarafından başlatılan geribildirim sürecinden
hareketle, gönderdiği iletinin etkisinin ne olduğunu
anlayabilir ve daha sonraki iletilerin ona göre aynı biçimde
göndermeye devam edebilir, iletişim tarzını değiştirebilir ya
da tümüyle sonlandırabilir.

191
• Olumlu geribildirim vermenin düşük sosyo- ekonomik
düzeyden gelen ve başarı düzeyi düşük öğrenciler daha
etkili olduğunu göstermektedir.
• Belirgin, açık ve betimleyici geribildirim öğrencilerin
başarılarının sorumluluğunu almasına yardımcı olur.
• Öğretmenin öğretim sürecinde süreç değerlendirmesinde,
duruma göre, öğrencinin derste anladıklarını özetlemesi
ve/veya konuşmacının konuşmasını özetlemesini istemesi,
iletilmek istenen iletiyle, alınan ileti arasında fark olup
olmadığını anlamak açısından gereklidir

192
İletişim Biçimleri

193
Sözlü iletişim
• Konuşarak gerçekleşen iletişim (duygu,
düşünce, izlenim, tasarım)
• Dil (karşılıklı konuşma; ne söyledikleri) ve dil
ötesi (ses tonu, hızı, şiddeti, vurgusu,
duraklama vs; nasıl söyledikleri)

194
Sözlü iletişim becerisi gelişmiş bir öğrenci;

• Soru soran,
• Düşünen,
• Düşündüren ve
• Etkin olandır.
• Özgüveni yüksektir

195
Öğretmeni bekleyen tuzaklar

• Çok malzemeyi kullanmak isteği,
• Yeterli hazırlanmayabilir,
• Düzensiz ve tertipsiz olarak algılanabilir,
• Öğrenciyi pasif olmaya itebilir,
• Öğrenci dönütlerini dikkate almayabilir,
• İyi örnekler sunamayabilir,
• Dikkati dağıtan verimsiz bir konuşma yapabilir.

196
Tuzaklardan korunma yolları

• Konuşma kaygısı konusunda bilgilenme
• Ortamı önceden düzenleme,
• Her derse plan yapma,
• Konferans ve diğer teknikleri birleştirme,
• Konuşmanın yapılandırılması,
• Öğretim ortamlarından yararlanma,
• Metne hakimiyet
• Tepkileri değerlendirme

197
Sözlü iletişim nitelikleri

• Sesleri yutmama, karıştırmama
• Doğru ve anlaşılır sözcükler
• Cümleyi anlamlı yargılarla bitirme,
• Yabancı ve gereksiz sözcük kullanmama
• Sesin alçaklığı ve yüksekliği,
• Diyaframı kullanma,
• Açık, anlaşılır doğru cümleler,
• Ton ve vurgulama,
• Akışı bozacak duraksama
• Jest, mimik uyumu
• Yerel ağız ve argo
198
Sözsüz iletişim
• Her iletişim işitilmez. sözcükleri kullanma tarzımız
kadar; bakış, duruş, hareket, sesin kullanımı ve
kıyafetimiz yoluyla da sürekli olarak mesajlar
göndeririz.

• Sözsüz iletişim tesadüfi veya planlı ve kontrollü
olabilir.

199
Yüz ifadelerinin dili; yüz ifadeleri kişisel
duyguların iletiminde kelimelerden sonra gelen ilk
iletişim kanalıdır.

• Yüz ifadeleri bilinçli olarak veya istenmeden
kolayca izlenebilir.
• Kısa süreli yüz ifadeleri genellikle istenmeden
olur ve hemen başka ifadelerle örtülür.
• Bilinçli yüz ifadeleri genellikle korku, kızgınlık,
mutluluk veya hayret gibi duyguların şiddetli
olarak hissedilmesi ile ortaya çıkar.

200
Göz teması; sözsüz iletişimde kullanılabilecek en
etkin kanal gözlerdir.

• Göz teması ile iletişim başlatılabilir, sürdürülebilir veya
bitirilebilir.
• Sınıfta göz teması genellikle, konuşmasını istedikleri öğrenci
ile göz teması kurar konuşmayı kendileri sürdürmek
isterlerse de göz temasını keserler.
• Öğretmenler genellikle göz temasını soruyu hangi
öğrencinin cevaplandırabileceğini, kimin ödevini
tamamlamadığını veya dersi izlemediğini anlamak
maksadıyla kullanırlar.
• Göz teması, davranışların değiştirilmesi için de kullanılabilir.

201
Beden dili; başın, kolların, ellerin ve vücudun diğer unsurları
ile yapılan jestler, sözsüz iletişimin kapsamına girmektedir.

• Jestler,
ellerimizle bir şekil oluşturduğumuzda betimleyici,
bir öğrenci konuşurken onu başımızı hareket ettirerek
onayladığımızda pekiştirici,
tahtadaki yazıya vurduğumuzda vurgulayıcı,
elimizle sıraya veya ayaklarımızla yere vurduğumuzda
dikkat toplayıcı işlev görebilir.
• Çok fazla jest kullanıldığında önemli noktanın hangisi
olduğu anlaşılmaz, dikkatin mesajdan çok jestlere
yönelmesine neden olabilir.
• Duruşunuz ve genel tavrınız da bilgi iletir. Gergin bir vücut
iletişime kapalılığı ve güvensizliği belirtir.
202
Dokunma; sözsüz iletişimde son derece güçlü bir etkiye
sahiptir.

• Öğrencilerin yaşları dikkate alınmalıdır. Dokunma
ilköğretim birinci kademe öğrencileri için ihtiyaç iken daha
büyük yaşlı öğrenciler için uygun olmayabilir.
• Küçük öğrenciler öğretmenin fiziksel temasına ihtiyaç
duyarlar.
• Fiziksel temas ait olma duygusunun oluşması ile güvenlik ve
ilgiye dayalı ilişkilerin oluşturulması açısından önemlidir.
• Lise öğrencilerine dokunmadan genellikle kaçınılmalıdır.

203
Çevre kullanımı ve hareketlerin dili; çevreyi ve
öğretim ortamını nasıl kullandığınız da bir mesaj iletir.

• Düzensiz bir sınıftaki nesneler monotonluk,
yorgunluk baş ağrısı sinirlilik ve düşmanlık
tepkileri yaratırken;
• iyi düzenlenmiş sınıflardaki nesneler rahatlık,
memnuniyet, önem ve görevleri yerine
getirmekten zevk alma gibi tepkiler ortaya
çıkarmaktadır.

204
Zamanın dili; öğretmen tarafından sınıfın zamanının
nasıl kullanılacağına karar verilmesi önemli bir bilgi iletir.

• Bir konuya az zaman ayrılması veya bu konunun geçilmesi
ya konunun önemsiz olduğunu veya öğretmenin bu konuya
ilgi duymadığını iletir.

• Susma, önemli bir konudan önce veya sonra yapılan
duraklama, konunun önemini belirtir ve vurgular.

• Uzun süren susmalar strese ve korkuya neden olabilir.

205
Etkili iletişim geliştirme

• Öğrencileri tanıma,
• Öğrencilerle ilişkileri gözden geçirme,
• Öğrencilerle kişisel yakınlaşmalar için fırsatlar
yaratma

206
Etkili iletişim becerileri

• Etkili konuşma becerisi,
• Empati kurma becerisi,
• Etkin dinleme becerisi,
• Sözel olmayan iletişim becerisi

207
Etkili İletişim Davranışları

• Öğrencinin konuşmasına izin vermeli,
• Sözcükleriyle beden dilini uyumlu kullanmalı,
• Öğrenciyi motive edici bir üslup kullanmalı,
• Konuşmadan önce vereceği mesajı iyi kurgulamalı,
• Konunun özüne çabuk girmeli,
• Öğrencinin görüşüne saygı göstermeli,
• Yapmacık davranışlardan kaçınarak doğal davranmalı,
• Tekrar vurgulamak istediği yerleri diğer yollardan farklı
sözcüklerle anlatmalı,

208
• Öğrencisi konuşurken onun yüzüne bakmalı ve göz teması
kurmalı,
• Etkin dinlemeye odaklanmalı,
• Öğrencilerine isimleriyle hitap etmeli,
• Olumlu sıcak bir sınıf atmosferi yaratmalı,
• Eleştiriyi kişiye değil davranışa yapmalı,
• Hatalı davranışlarında sınıf arkadaşlarının önünde değil
öğrenciyle özel olarak görüşmeli.

209
• Göz teması kurma
• Alanında yeterli olma
• Adalet ve eşitlik
• Düzenli, temiz ve bakımlı olma
• Empati kurma
• Ben ve sen dili
• İletişimde saygıya yer verme
• Mesajı farklı yollarla tekrarlama
• Anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol etme
• Güven duygusu geliştirme

210
Sınıf İçi İletişim Biçimleri

• Tek yönlü iletişim

211
• Doğrusal iletişim

212
• Çok Yönlü iletişim

213
Fiziksel Dinlemenin Özellikleri

• Konuşanın yüzüne doğru bakmak,
• Beden olarak ona yönelmek,
• Gözle iyi bir ilişki kurmak,
• Konuşana doğru eğik durmak,
• Dinlerken rahat olmak gerekir.
Neden Dinleriz?

• Bilgi almak için
• Zevk için
• Geri bildirim vermek için
• Anlamak için
• Kişisel çıkar için
• Güç elde etmek için
Kişi; söylenen şeyin ilginç, önemli ve yararlı
olduğunu düşündüğü zaman dinler.
İyi Bir Dinleyicinin Özellikleri

• Söz kesmez
• Yargılamaz
• Karşılık vermeden önce düşünür
• Yüzü konuşana dönüktür
• Konuşanı işitebileceği uzaklıkta durur
• Sözel ulmayan mesajları gözler
• Ne dendiğine odaklaşır
• Dinlerken ne diyeceğinin provasını yapmaz
• Son sözü söyleme çabasına girmez.
Karşıdaki Kişinin Sorununa Çözüm Önermek

• Emir vermek,yönlendirmek
• Uyarmak,gözdağı vermek
• Ahlak dersi vermek
• Öğüt vermek,çözüm yada öneri getirmek
• Öğretmek,nutuk çekmek, mantıklı
düşünceler üretmek
Karşıdaki Kişiyi Yargılamak, Değerlendirmek,
Bastırmak

• Yargılamak,
eleştirmek, suçlamak
• Ad takmak, alay etmek
• Yorumlamak, analiz
etmek
Karşıdaki Kişinin, Kendisini İyi Hissetmesini
Sağlama

• Övmek, aynı düşüncede
olmak, olumlu
değerlendirme yapma
• Güven vermek,
desteklemek, avutmak
Karşıdaki Kişiyi Sınamak Ve Sorguya Çekmek İçin Soru
Sormak

• Soru sormak, sınamak,
sorguya çekmek, çapraz
sorgulamak
Sınıf Yönetimi
V. Hafta
BÖLÜM-8

SINIFTA ZAMAN YÖNETİMİ

Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör

222
Bölüm kazanımları

Bu bölümü başarıyla tamamlayan öğrenci,
• Zaman yönetiminden ne anlaşılması gerektiğini bilme
• Zaman yönetiminin boyutlarını bilme
• Kişisel zamanı etkili planlamanın yollarını bilme
• Sınıfta zamanı etkili planlamanın önemini kavrama
• Zamanı etkili planlamanın önündeki engelleri fark etme
• Ders içerisindeki akademik zamanı planlayabilme

223
Öğretmenlerin zamanlarını en fazla
çalan nedenler

• İstenmeyen öğrenci davranışları,
• Disiplin olayları ve öğretmenin bunlara
müdahale etmek zorunda kalması,
• Öğrencileri derse motive etmeye çalışması,
• Etkili bir başlangıç yapabilmek

224
Zaman Yönetimi

• Zaman, olayların geçmişten bugüne gelip, geleceğe
doğru birbirlerini takip ettiği kesintisiz bir süreçtir.

225
Zaman Yönetimi

Zaman ölçülebilirlik açısından nesnel ve öznel zaman
biçiminde ikiye ayrılır.

• Nesnel zaman: Bazı doğal olaylar ya da saat gibi
araçlar yardımıyla ölçülebilen zaman nesnel
zamandır.
• Öznel zaman: Bireyin içinde bulunduğu psikolojik
durum ve niteliğine bağlı olarak hissedilen ya da
algılanan zamandır.

226
Zaman yönetiminin kendine özgü yönleri vardır.

• Zaman herkese eşit dağıtılmış kıt bir kaynaktır
• Zaman Geri Döndürülemez
• Zaman Biriktirilemez
• Zaman alınıp satılan veya kiralanan ticari bir meta
değildir
• Zaman Çoğaltılamaz
• Zaman yönetimi karar ve planlama ile ilgilidir

227
Zaman Yönetimi Nedir?

•Zaman yönetimi, daha çok çalışmak ya da her günü
son dakikasına kadar doldurup saatle yarışmak ve de
geceleyin yorgun ve bitkin düşmek olmayıp; zamanı
daha akıllıca kullanacak şekilde çalışmaktır.

•Yapılması gereken işi bir daha asla yapmak zorunda
kalmamaktır.

228
Zaman Yönetimi Nedir?

•Zaman yönetimi zamanı yönetme işi değildir.

•Zamanı etkili olarak kullanma ve herkesin eşit kullandığı
birim zamanda daha fazla ürün elde etmek için
yapabileceğimizin en çoğunu yapmamızdır.

229
Zaman Nasıl Yönetilir?

Etkili bir Zaman yönetimi için kişinin:
• Kendisini ve önceliklerini tanıması,
• Hedef belirlemesi,
• Kısa ve uzun vadeli planlar yapması,
• Stresle başa çıkmanın yollarını araştırması,
• Zaman kaybına son vermesi gerekir.

230
Zaman Kaybının Nedenleri

• 1. Plansızlık ya da Yetersiz Planlama
• 2. Dağınık Büro/Sınıf ve Masa/Sıra Düzeni
• 3. Ertelemek veya İşleri Yarıda Bırakmak
• 4. İletişim Sorunları
• 5. Açık Kapı Politikası ve “Hayır” Diyememe

231
Zaman Kaybının Nedenleri

• 6. Yetersiz Personel/Öğrenci ve Acelecilik
• 7. Kendini Gereğinden Fazla İşe Adamak
• 8. Yetki ve Sorumlulukların Belirsizliği
• 9. Çalışmaları Kesintiye Uğratan Gereksiz Telefon ve
Ziyaretçiler
• 10. Beklenmedik/Yeterince Planlanmamış İş Gezileri
ve Toplantılar

232
Zaman Kaybının Nedenleri

• 11. Öncelikleri Belirleyememek veya Sıralayamamak
• 12. Kırtasiyecilik, Rutin ve Gereksiz İşler
• 13. Kararsızlık
• 14. Verimsiz Okuma

233
ZAMAN YÖNETİMİNDE TEMEL YAKLAŞIMLAR-1 (Kişisel
Zaman Yönetimi)

• 1. Düzen (Kendini Toparlama) Yaklaşımı: Zaman
yönetimindeki sorunların büyük bir kısmının
yaşamımızdaki düzensizlikten kaynaklandığını
savunur. günlük eşyaları düzenleme, görevleri
düzenleme ve işbölümü yapmak

• 2. Zamana Sahip Çıkma (Savaşçı/Hayatta Kalma)
Yaklaşımı: Kendine ayrılan zamanın korunması
üzerine odaklanır.

234
• 3. Başarı (Hedef) Yaklaşımı: Bu yaklaşım «Ne
istediğini bil ve başarmak için çaba harca» felsefesini
temel alır. Amaçlarını ortaya koyup ne yapmak
istediğini bilen bireylerin zamanı etkili kullanacağını
varsayar.

235
• 4. ABC Yaklaşımı: Yapılacak işler önemine göre
öncelik sırasına konulması esasına dayanır.
İşler önem derecesine göre A, B ve C olarak
sıralanır.

236
• 5. Covey’in Zaman Yönetimi Yaklaşımı:
Yapılacak işlerin öncelik ve önemine göre
sıraya konulması esasına dayanır. ABC
yaklaşımından farkı yapılacaklar sadece
önemine göre değil, bazen de önceliğine göre
sıraya konulması esasına dayandırılmasıdır.

237
• 6. Teknoloji (Sihirli Araç ) Yaklaşımı: Bu
yaklaşım bize doğru araç-gereçlerin yaşam
kalitesi geliştirme gücünü vereceği savına
dayanır. Etkili ve verimli zaman yönetimi için
doğru araç-gereçlerin doğru bir şekilde
kullanılmasını savunur.

238
• 7. Beceri Yaklaşımı: Bu yaklaşım zamanın
etkin kullanılması için bireylerin kimi becerilere
sahip olması gerektirdiğini savunur. Bu
beceriler; doğru karar verme, amaç belirleme,
planlı iş yapabilme, öncelikleri sıralama, akılcı
yetki devretmedir.

239
8. Kendini Akıntıya Bırak Yaklaşımı (Uyum)

• Bu yaklaşım akıntıya kapılmayı öğrenip, yaşamın
doğal akışına dönmek esasına dayanır. Böylece
bireyler yaşamın doğal ritmine dönerek,
yaşamlarında beklenmedik fırsatlar açabilirler.
• Bu yaklaşımda, iç benliğin tutarlığı ile doğanın akışına
uyum vurgulanmaktadır.
• Geleneksel zaman yönetimine karşı çıkan bir
düşünceyi temsil eder.

240
• 9. İyileştirme (Öz bilinç) Yaklaşımı: Bu yaklaşıma
göre zamanın işlevsiz kullanımı, sosyo-psikolojik çevre
ve kalıtım etkenlerine bağlıdır.
• Zamanın etkili kullanılamaması, kendi amacımıza
uygun davranmama, mükemmeliyetçi olma ve
çevreye yenik düşmekten kaynaklanır.

241
• 10. Kounin Yaklaşımı: Bu yaklaşım büyük
ölçüde öğretmenin göstereceği sınıfta olup
bitenden haberdar olma anlamına gelen
“içindelik davranışı” ile ilgilidir.

242
• 11. Jones Yaklaşımı: Olumsuz tutum ve davranışların
nedenini anlayamayan öğretmenler zamanı etkin
yönetemezler. Bunun için öğretmenlerin öncelikle
öğrencilerini bütün yönleriyle tanıması, öğrencilerin
özelliklerine göre davranarak zamanı çalan
olumsuzlukları gidermesi gerekir.

243
• 12. Dreikurs Yaklaşımı: Öğrenim zamanının verimli
kullanılması geniş ölçüde sınıfta egemen olan
öğrenim ortamının niteliğine bağlıdır. Bunu için
öğretmen, olabildiğince sınıfta demokratik bir ortam
oluşturmalıdır.

244
• 13. Glasser Yaklaşımı: Normal şartlarda öğrencilerin
öğrenmeye istekli olduklarını, derslere isteksizliğin
çeşitli nedenlerinin olabileceğini savunan bir
yaklaşımdır.

245
• 14. Lee ve Canter’in Yaklaşımı: Öğretmenin yaptırım
gücünün önemi üzerine odaklanan yaklaşıma göre,
öğretmenlerin içebakış disiplin yaklaşımıyla önce
kendilerini sorguladıklarında öğrencilere iyi birer
model olabilecekleri savunulmaktadır.

246
• 15.Davranışçı Yaklaşım: Bu yaklaşıma göre, her türlü
davranış öğrenme yoluyla kazanılır veya değiştirilir.
Öğrencinin ders öncesi, derste ve ders sonrasında
zamanı etkin kullanması da öğretilebilir.

247
SINIFTA ZAMAN YÖNETİMİ (akademik zaman
yönetimi)
• 1. Ders Öncesinde Zaman Yönetimi
• 2. Derse Başlarken Zaman Yönetimi
• 3. Derste Zaman Yönetimi
• 4. Ders Sonrasında zaman Yönetimi

248
Ders İçerisinde Zaman Yönetimi

• Ayrılmış Zaman: Belli bir konuya ayrılan toplam süredir.

• Öğretim Zamanı: Öğretim için kalan süreyi kapsamaktadır.

• Meşgul Olunan Zaman: Öğrencinin aktif olarak öğrenme
etkinliklerine katıldığı, dikkatini derse verdiği süredir.

• Akademik Öğrenme: Öğrencinin öğrenme etkinlikleriyle
meşgul edildiği yani öğrenmenin oluştuğu süredir.

249
Sınıfta Etkili Zaman Yönetimi İçin Öneriler

• Derse hazırlıklı ve planlı gidiniz, plansızlık
başarısızlığın nedenidir.

• Dersin % 20’sini beklenmedik durumlarda kullanmak
üzere ayırınız.

• Plan yapmaya yeterince zaman ayırınız. Plan yapmayı
aceleye getirmeyiniz.

250
• Masanızın üstünü düzenli tutunuz. Tüm dosyaları
masanın üstünde tutmak yerine, ihtiyaç olduğunda
kolayca ulaşacağı bir yere kaldırınız.

251
• Bir ajandaya hatırlatıcı notlar alın ve bunu sürekli
elinizin altında bulundurunuz.

• Başladığınız işi bir an önce bitirmeyi alışkanlık haline
getiriniz.

• Gerektiğinde öğrencilerden yardım isteyiniz.

252
• Dikkati dağıtan şeylerden uzaklaşarak üzerinde
çalıştığınız konuya konsantre olun ve öğrencinin de
konsantre olmasını sağlayınız.

• Günlük olağan işlerden beklenilen sonuçları
standartlaştırmayı ve sonuçları değerlendirmeyi
unutmayınız.

253
Sınıfta Etkili Zaman Yönetimi İçin Öneriler

• İşler bitirildikten sonra kendinizi ve öğrencilerinizi
ödüllendiriniz.

• Mesajlarınızın kısa ve anlaşılır olmasına dikkat ediniz.

• Bir görev verilirken anlaşılıp anlaşılmadığını mutlaka
denetleyiniz.

• Sınıf içi ve dışı iletişim için uygun zaman ve araçların
seçildiğinden emin olunuz.
254
• Değer yargılarının, eğitim ve çevresel faktörlerin
iletişimi algılamada ve yorumlamada farklılıklar
yaratabileceğini unutmayınız.

• Konuşmalarınızın kısa, kullandığınız cümlelerin açık
ve sade olmasına özen gösteriniz.

255
• Düşünülmeden “evet” denildiğinde, zor durumda
bırakacak isteklerle karşı karşıya gelebileceğinizi
unutmayınız.
• Öğrencilerin performanslarını arttırmalarını
sağlayacak, motive edilmelerini kolaylaştıracak
çözümler düşününüz.
• Öğrencilere tutamayacağınız sözler vermeyiniz.
• Mükemmeliyetçilikten vazgeçiniz.
• Sınıfta cep telefonunuzu mümkünse kapalı konuma
ya da sessiz konuma getiriniz.
256
• Sınıfta ders esnasında ziyaretçi kabul etmeyiniz.
• Kırtasiyecilikten uzak durunuz.
• Verimli okuma alışkanlığı kazanın ve öğrencilerinizin
de bu alışkanlığı kazanmalarına destek verin.
• Derse zamanında giriniz erken çıkmayınız.
• Derste zamanının ağırlıklı bir bölümü akademik
öğrenme zamanı olarak kullanmaya özen gösteriniz.

257
• Sınıf kurallarını öğrencilerin katılımıyla belirleyin ve
sınıf kurallarına uyulmasını sağlayınız.
• Sınıfta olumlu bir havanın oluşmasına çalışınız.
• Kullanacağınız araç gereç ve kaynakları önceden
kullanıma hazır hale getiriniz.
• Dersin amaç ve içeriğine uygun öğretim yöntem ve
teknikleri seçiniz.
• Zaman zaman farklı öğretim yöntem ve teknikleri
uygulayınız.

258
• Öğrencileri kısa sürede tanıyınız. Ve isimleriyle hitap
ediniz.
• Duyuru, eğitsel kol çalışmaları için seçim vb işleri
dersin sonuna bırakınız. Mümkünse ders dışı etkinlik
olarak organize ediniz.
• Deney, gözlem araştırma gibi kimi çalışmalar için
öğrencilere fırsat veriniz.
• Sınıfta zaman tuzaklarını belirleyerek önlem
geliştiriniz.
• Dersi olumlu iletilerle bitiriniz.
259
Öğretmenlerin Sınıf Ortamında Zamanı Etkili Kullanmayı Engelleyen
Faktörler
İstenmeyen Öğrenci Davranışları

• Küçük yanlışları görmezden • Ödül ve ayrıcalıktan yoksun
gelme bırakma
• Göz ilişkisi kurma • Sınıftan alıkoyma
• Mesafe olarak yaklaşma • İsteğini yapmama
• Sözlü olarak uyarma • Öğrencinin ailesiyle ilişki
• Öğrencinin yerini değiştirme kurma
• Espri yapma • Öğrenci ile anlaşma yapma

260
• Okul Kaynaklı Faktörler
• Kişisel Faktörler
• Geçiş Süresini Kontrol Edememek

261
Sınıf Yönetimi
V. Hafta
BÖLÜM-9

SINIF İÇİ ÖĞRETİM ETKİNLİKLERİNİN
YÖNETİMİ

Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör
İÇİNDEKİLER
Öğretimin Yönetimi
Etkili Öğretmenler
Öğretmenlerin Öğretimsel İşlevi
Öğretimin Planlanması
Öğretimin Uygulanması
Derse Hazırlık
Dersin Sunumu
Bireysel ve Grupla Öğrenme Etkinlikleri
Dersin Kapanışı
Öğretimin Değerlendirilmesi
Etkili Öğretim ve Davranış Yönetimi
Öğretimin Yönetiminde Öğrenme/Öğretme Yaklaşımları
Öğretimin Yönetimi

sınıfta davranış sorunlarını
önlemek için dersin iyi bir şekilde
planlanması, yürütülmesi ve
değerlendirilmesi sürecidir.
Öğretmenler,
okula devam eden toplum üyelerinin zihinsel,
bireysel ve
sosyal gelişimine
yardım etmek için
toplum tarafından ücretlendirilmiş sosyal
temsilcilerdir.
• Öğretmenlik bir sanat mı bilimsel yollarla yapılan
bir iş mi?

• Öğretmenlerin öğrenci başarısı üzerinde etkisi
var mıdır?

•Etkili öğretmenin özellikleri neler olabilir?
İdeal öğretmen özellikleri
Bilişsel yetenekler,
Kişilik özellikleri,
Öğrenme stili,
Disiplin.
Öğretmenlerin Öğretimsel İşlevi

Planlama Uygulama Değerlendirme

DÖNÜT VE YANSITMA
ÖĞRETİMİN PLANLANMASI;

öğrencilerin gereksinimleri,
bu gereksinimleri karşılamaya yardım eden
amaçlar,
öğretilecek içerik,
güdüleme,
amaçları elde etmek için en uygun öğretim
yöntem ve stratejileri hakkında
karar vermeyi gerektirir.
Planlama;
• Önceden belirlenen eğitim hedeflerine
ulaşmak için öğretim konusu içinde yer alan
etkinliklerden hangilerinin seçileceğinin,
• Bunların öğrencilere nasıl yapılacağının,
• Ne gibi tamamlayıcı ve yardımcı araç ve
kaynakların kullanılacağının,
• Elde edilen başarının nasıl
değerlendirileceğinin
• Önceden tasarlanıp kağıt üzerinde
saptanmasıdır.
Öğretmenler plan yaparken şu soruları
yanıtlandırmalıdır:

• Öğretilecek içerik ne olmalıdır?
• İstenilen öğrenci ürünleri nelerdir?
• Öğretim için gereksinim duyulan materyaller
nelerdir?
• Konuyu tanıtmak için en iyi yol nedir?
• Amaçlanan öğrenmeyi gerçekleştirmek için en
iyi öğretimsel strateji nedir?
• Ders nasıl bitirilmelidir?
• Öğrenciler nasıl değerlendirilmelidir?
Planlamanın işlevleri

• Genel bakış, büyük resim
• Etkili öğretim,
• Amaçlı öğrenme,
• Sıralı ve adım adım öğretim süreci,
• Öğretim-kaynak bağı,
• Ani değişikliklere hazır olma,
• Ekonomik zaman,
• Yeniden öğrenme,
• Etkinlik çeşitliliği,
• Güven, gelecek yıla hazırlık, denetim kolaylığı.
Plan Yapma İlkeleri
• Öğrenci merkezli, bireyselleşmiş öğretim, tam
öğrenme, aktif öğrenme etkinliklerine uygun,
• Gelişmeler, çevre özellikleri, bireysel gelişim
özelliklerine uygun,
• Esneklik,
• Hedeflere ve özel amaçlara uygunluk,
• Yaklaşımlar, araç-gereç, kaynak deney vs.
uygunluk,
• Süreli,
• Niteliğe, seviyeye, konuya vs. uygun olmalı.
Plan çeşitleri
• Ünitelendirilmiş yıllık plan,
• Ders planı
• Gezi, gözlem, deney planları
Ünitelendirilmiş yıllık plan
• İşlenecek konuların aylara, haftalara ve saatlere
bölünmesiyle oluşturulan süre,
• Bilişsel, duyuşsal ve psikomotor alanda
öğrencilerde oluşacak kazanımlar;
• Bu kazanımların öğrencide oluşmasını sağlayacak
sınıf-okul içi ve okul dışı etkinlikler;
• İşlenen konunun farklı dersler ve ders konularıyla
bağlantısını sağlayacak ders içi, diğer dersler ve
ara disiplinlerle ilişkilendirme;
• Dersin işleneceği haftada yer alan yerel ve
evrensel kültüre ait belirli gün ve haftalar ile
Atatürkçülük;
• Öğrencilerin düzeyi, dersin hedef ve konu
içeriği dikkate alınarak hazırlanan öğrenme-
öğretme yöntem ve teknikleri;
• Etkili öğrenmenin gerçekleşmesini sağlayacak
gezi, gözlem, deney, inceleme;
• Derste kullanılacak eğitim teknolojileri, araç
ve gereçler ile
• Dersin hedeflere ulaşma derecesini saptamaya
yönelik ölçme ve değerlendirme boyutlarında
hazırlanır
Ders planı
• Dersin adı, sınıfı, ünitenin adı, konu ve dersin süresinin
yazıldığı tanıtıcı bilgi,
• Öğrenci kazanımları, ünite kavram ve sembolleri,
güvenlik önlemleri (varsa),
• öğretme-öğrenme yöntem ve teknikleri (örneğin;
anlatım, soru-cevap, slayt gösterisi, beyin fırtınası),
• kullanılan eğitim teknolojileri-araç ve gereçleri
(örneğin; bilgisayar, projeksiyon, yazı tahtası, tahta
kalemi vb.),
• Dikkat çekme, güdüleme, gözden geçirme, derse geçiş,
özet ve değerlendirme gibi öğretme-öğrenme
etkinliklerini kapsamaktadır.
ÖĞRETİMİN UYGULANMASI

• Dersehazırlık,
•Dersin uygulanması
DERSE HAZIRLIK;
derse başlanmadan önce öğrencide sağlayacağı
kazanımların belirlemesi
yöntem strateji,
araç-gereç,
bireysel ve grup etkinlikleri,
öğrencilerin
dikkatini ve ilgisini derse çekme,
güdüleme ve
amaçtan haberdar etme
1. Dikkat Çekme;

öğrencilerin karşısında sessizce beklemek,
konuşmaya çok düşük ses tonuyla
başlamak,
ses tonunu giderek arttırmak,
mimikleri kullanmak,
öğretmenin hareketli olması.
Anlatacağı konuya uygun materyal kullanma.
İlgi Çekme;
konuyla öğrencilerin ilgi duyduğu alanları
ilişkilendirmektir.

öğrenme konuları;
öğrencinin ilgi duyduğu alanlarla bağlantılı olursa,
öğrenciler yapılan çalışmaya dikkatlerini verirlerse,
öğrenme daha kolay gerçekleşir.
2. Öğrenciye dersin hedefleri hakkında bilgi
verme

3. Ön koşul öğrenmenin hatırlanması,
4. Uyarıcı materyalin sunumu

Her şeyin aşama aşama,
basitten karmaşığa, yakından uzağa, bilinenden
bilinmeyene, somuttan soyuta ve
art arda gelen bir sıralama ile verilmesine özen
gösterilmesi.
Öğretilecek noktaların kilit kavramlar halinde
yer alması.
Gerekli anahtar sorular,
kurallar, şekiller ve benzeri hususların
kısa ve öz biçimde verilmesi.
Dersin Sunumunda İzlenebilecek
Yollar
• Tümdengelim modeli
• Tümevarım modeli
• Parça-bütün modeli
• Ardışık sıralama
• Karşılaştırma ilişkileri
• Model olma
5. Öğrenmeye rehberlik etme,
6. Öğrencinin hedeflenen davranışı göstermesi,
7. Dönüt verme,
8. Edimi değerlendirme,
9. Hatırda tutma ve transferi arttırma.
DERSİN KAPANIŞI

Kapanışın amacı,
dersin bitişine dikkat çekmek,
öğrencilerin öğrendiklerini birleştirmeye yardım
etmek,
öğrenilen temel konuları pekiştirmektir.
Öğretimin Yönetiminde Etkili Öğrenme Ve Öğretme
Yaklaşımları

• Sunuş Yoluyla Öğretim,
• Keşif yoluyla öğretim
• Araştırma ve İnceleme Yoluyla Öğretim
• Programlı Öğretim
• Proje Tabanlı Öğrenme
• Beyin Fırtınası Yöntemi
• Problem Çözme Yöntemi
• Çoklu Zekâ Kuramı ve Öğretme Öğrenme Süreci
• İşbirlikli Öğrenme
Sunuş Yoluyla Öğretim,
• Özellikle kavram, genelleme ve sınıflamaların yani
bilgi düzeyindeki hedef davranışların öğretiminde
kullanılan bir yöntemdir

• Öğretmen, daha çok sözel öğrenme üzerinde
dursa da dersi örnekler verme, resimler
gösterme, şemalarla vb. somut uyarıcılarla anlamlı
ve etkin kılabilir
• anlatım, gösterip-yaptırma yöntemleri, gösteri,
beyin fırtınası, soru-cevap vb. teknikler
kullanılabilir
Keşif Yoluyla Öğretim
• Bruner
• Bilme anlık olay değildir. Ancak yaşantılar yoluyla
kazanılır ve kalıcı olabilir
• Tümevarım akıl yürütme yoluyla öğrenmeyi sağlayan bu
yaklaşımda esas örneklerden kurallara ve
genellemelere ulaşma süreci kullanılır
• Tartışma, problem çözme, örnek olay vb. yöntemlerin,
çember tartışması, münazara, panel, soru-cevap, beyin
fırtınası vb. gibi tekniklerin kullanıldığı yaklaşımdır.
Araştırma ve İnceleme Yoluyla
Öğretim
• Bu stratejinin kullanılabilmesi için konunun hedef
davranış boyutunun en az uygulama ve daha üst
düzeyde olması gereklidir.

• Problem çözme, proje tabanlı öğrenme vb. yöntemler,
benzetişim, drama, rol oynama, görüşme, gözlem,
deney, grupla çalışma, bireysel çalışma vb. teknikler
kullanılabilir.

• Keşfetme, tartışma ve yeni içeriği sunma, uygulama ve
genişletme.
Programlı Öğretim
• Küçük Adımlar İlkesi
• Etkin Katılım İlkesi
• Başarı İlkesi
• Aşamalı İlerleme İlkesi
• Bireysel Hız İlkesi
Problem Çözme Yöntemi
• Öğretmenin problem durumlarını öğrenciye
sunmayı ve onları problemi incelemeye
yöneltmeyi ve kendi kendilerine çözüm
bulmalarını sağlar.

• Öğrencinin araştırma becerilerini geliştirir.

• Öğrencinin kendi yeteneklerinin farkında
olmasına katkıda bulunur.

• Öğrenme çevresi, açık, aktif öğrenci katılımı
sağlayan ve özgür bir öğrenme atmosferi
gerektirir.
• Öğrenciyi probleme yöneltme,

• Öğrenci çalışmalarını örgütleme,

• Bağımsız veya grup incelemesine yardım etme,

• İncelenenleri sergileme,

• Değerlendirme.
Çoklu Zeka Kuramı

• Sözel/Dilsel Zeka
• Mantıksal/Matematiksel Zeka
• Görsel/Uzaysal Zeka
• Fiziksel/Bedensel Zeka
• Müzikal Zeka
• Sosyal Zeka
• Bireysel Zeka
• Doğa Zekası
Çoklu Zeka Kuramında
Anahtar Noktalar

• Her birey sekiz zeka alanına sahiptir.
• İnsanların çoğu her bir zekayı yeterli düzeyde
geliştirebilir.
• Zekalar genellikle karmaşık yollarla çalışır.
• Her kategori içinde değişik zeka etkinlikleri
vardır.
Çoklu Zekaları Geliştirme

• Biyolojik yapı, kalıtsal ya da genetik
faktörler.
• Bireyin yaşam deneyimi.
• Kültürel ve tarihsel geçmiş.
Zekaları Harekete Geçiren ve Geçirmeyen
Etmenler

• Olanaklar.
• Tarihsel-kültürel faktörler.
• Coğrafi faktörler.
• Ailesel faktörler.
• Durumsal faktörler.
Öğrencilerin Çoklu Zekalarını
Değerlendirme

• Doküman toplama.
• Okul kayıtlarını inceleme.
• Diğer Öğretmenlerle Konuşma.
• Aileleriyle Konuşma.
• Öğrencilere Sorma.
• Özel Etkinlikler Yapma.
Çoklu Zeka Kuramının Öğretimi İçin
Etkinlikler
• Meslek günleri.
• Alan Gezileri.
• Biyografiler.
• Ders Planları.
• Deneysel Etkinlikler.
• Duvar Panoları.
• Sergiler.
• Okuma.
• Çoklu Zeka Masaları.
• Zeka Avı.
• Çoklu Zeka Hikayeleri/ Şarkıları/ Oyunları.
İşbirliğine Dayalı Öğrenme
• Gruptaki tüm bireylerin yeteneklerinden
yararlanmayı, birlikte çalışma ve sorumluluğu
paylaşmayı kolaylaştıran görevler sağlar.

• Grup bağlılığını, olumlu ilişkileri ve akran
desteğini geliştirir.

• Kendine saygı, sosyal beceriler ve stres
yönetimi üzerinde olumlu etki yapar.

• Demokratik düşünme ve uygulama, aktif
öğrenme ve işbirliği davranışı gerektirir.
İşbirlikli öğrenmeyi etkili kılacak olan
ilkeler
• Grup ödülü
• Küme amaçları
• Bireysel Sorumluluk
• Olumlu bağımlılık
• Yüzyüze destekleyici etkileşim
• Toplumsal beceriler
• Küme işleyişinin değerlendirilmesi
• Küme büyüklüğü
• Karma küme
• Başarı için eşit fırsat
Yapılandırmacı Yaklaşım
• Bilişsel yapılandırmacılık, Piaget’in bireyin
kendi başına oluşturduğu şemalara dayanır.
Özümleme, uyarlama ve denge kavramlarını
bilişsel yapıların gelişimini açıklamak için
kullanır.
• Sosyal yapılandırmacılık, Vygotsky’nin,
“öğrendiklerimizin çoğunu başkalarından
öğrendiğimiz” düşüncesinde temellenir. Bu
öğrenmede dille kaydedilen kavram ve ilişkiler,
sosyal bir ortamda aktarılır ve kazanılır
• Von Glasersfeld tarafından ortaya konulan
radikal yapılandırmacılık her bireyin her
konuda önceden ortaya konulmuş bilgileri
öğrenmek zorunda oldukları düşüncesini
reddederler. Bireyler ilgi ve ihtiyacına göre
hayatlarının idamesi için gerekli olan bilgileri
edinmektedirler
Yapılandırmacı Öğrenme Kuramı
• Öğrenci, öğrenme ortamının odağındadır.
• Öğrenme sürecinde sosyal etkileşim önemlidir.
• Öğrenme, öğrenciler öğrenme olayları ve ders
materyalleriyle etkileşimde bulunur ve kendi
fikirlerini yaratırsa oluşur.
• Anlatmaya değil, öğrenmeye odaklanır.
• Öğrenci, edinilecek bilgiyi kendi kendine denemek
ve öğrenme sorumluluklarını almak için teşvik edilir.
• Sosyal etkileşime sahip bir sınıf çevresi yaratmak
önemlidir.
• Öğretmen, kolaylaştırıcıdır,
• Öğretmen, işbirliğine dayalı öğrenmeyi ve sınıf
tartışmalarını teşvik eder.
Yapılandırmacı Etkinlikler

• Karmaşık, meydan okuyan öğrenme
çevrelerini ve gerçek öğrenme görevlerini,
• Öğrenmenin bir parçası olarak sosyal
görüşmeyi ve sorumluluk paylaşmayı,
• Çok yönlü içerik sunumlarını,
• Bilginin yapılandırma sürecini anlamayı,
• Öğrenci merkezli öğretimi önerir.
Yapılandırmacı Yaklaşıma Göre Dersin
Uygulama Aşamaları

Başlangıç aşaması (soru, problem)
Keşif aşaması (etkinlik, grup temelli)
Çözümleme ve derinleştirme/Yansıtma
(düşünce) aşaması (etkinliği kontrol, diğer
gruplarla ve öğretmenle tartışma, analiz)
Uygulama ve tartışma aşaması (bütün sınıfın
tartışması ve sonuca ulaşma)
Sınıf Yönetimi
VI. Hafta
BÖLÜM-10

SINIFTA GÜDÜLEME

Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör
GİRİŞ

• Neden bazı öğrenciler derse devam etmezler veya derse geç
gelir?
• Neden bazı öğrenciler dersi dinlemede isteksizdirler?
• Neden bazı öğrenciler ders esnasında istenmeyen davranışlar
gösterirler?
• Neden bazı öğrenciler ders esnasında kendi hayal
dünyasındadırlar?
• Neden bazı öğrenciler sürekli teneffüs olmasını
istemektedirler?
GİRİŞ

• Bu ve benzeri sorular bizi öğrencinin güdülenmesi ve
güdülenmenin önemine götürmektedir.

• Sınıfta ortaya çıkan öğrenme güçlükleriyle, disiplin olaylarının
önemli bir kısmının kaynağı güdülenmeyle ilgilidir.
Güdüleme

• Güdüleme temelde bireyin davranışlarıyla ilgilidir.
• İngilizce ve Fransızca ”motive” kelimesinden türetilen
motive teriminin Türkçe karşılığı güdü bir insanı belirli bir
amaç için harekete geçiren güç demektir.
• Güdüleme (motivasyon) bir veya birden çok insanı, belirli
bir yöne (veya amaca) doğru devamlı şekilde harekete
geçirmek için yapılan çabaların toplamıdır.
• Güdülenme, kişileri belli faaliyetleri yapmaya yönelten,
enerji veren ve insanların içinde oluşan fizyolojik, bilişsel
ve duyuşsal boyutları olan bir güçlenme durumudur.
Güdüleme Süreci

• Güdüleme süreci kişinin ihtiyaçlarını belirlemekle başlar. Bu
ihtiyaçlar kişinin herhangi bir zamanda eksikliğini hissettiği
psikolojik, sosyal ihtiyaçlar olabilir.

• Güdüleme sürecinde üç aşamadan söz edilmektedir
1) Davranış tetiklenir ve kişi kendisine bir takım hedefler
(fizyolojik veya psikolojik) koyar.
2) Hedefe yönelik davranışlarda bulunulur.
3) Hedefe ulaşılır.
Güdülenmiş
davranışın temel özellikleri

• a. Amaçlılık
• b. İsteklilik
• c. Harekete geçiricilik
• d. Harekete yön vericilik
• e. Hareketinin gücünü belirleyicilik
• f. İhtiyaç gidericilik
• g. Hareketi devam ettiricilik, ısrarcılık
• h. Başka davranışlara kaynaklık edicilik
• i. Başkalarını etkileyicilik
• j. Risk aldırıcılık
• k. Geliştiricilik.
MOTİVASYONU ENGELLEYEN
DIŞ ETKENLER

AİLE

314
MOTİVASYONU ENGELLEYEN
İÇ ETKENLER

315
ÖĞRENMEDE İÇSEL ve DIŞSAL GÜDÜLEME

• Öğrenme güdüsünü etkileyen içsel ve dışsal etkenler vardır.

• Dışsal etkenler çok çeşitlidir.

• İçsel etkenler ise daha çok öğrenmeye ve başarmaya karşı olan
tutumlarınız, ilgileriniz, dikkat düzeyiniz ve kişilik özellikleriniz
gibi içsel sebeplerle ilgilidir.
İçsel güdüleme

• İçsel güdüleme, bireyin kendisinden kaynaklanan ihtiyaçların
oluşturduğu motivasyondur.

• İçsel güdülemenin kaynağı bireyin içinden gelen merak, ilgi,
öğrenme ihtiyacı, yeterlik ve gelişme duygusu olabilir.

• İçsel güdülenme, özerk olmak, başarılı olmak, bir topluluğa
veya gruba ait olmak ve kendi kendimizi iyi hissetmek için
gereklidir
İçsel güdüleme

 İçsel güdülemeyi destekleyici etmenler
• sırtını okşama,
• sosyal destekleyiciler,
• cesaretlendirici görevler,
• muayyen becerilerin üstesinden gelme arzusu,
• destekleyici sınıf ortamı,
• öğrencinin istekli olması,
• eğitim yaşantısından hoşnut olma, becerilerine inanma,
• umutsuzluktan kaçınma,
• başarı fırsatları yaratma,
İçsel güdüleme

• öğrencileri fert olarak değerlendirme,
• risk alma davranışını cesaretlendirme,
• ilgiyi iletişime katma,
• kendini değerli algılamasını oluşturma,
• güvenle kabul etme,
• bilgi edinme arzusu,
• içgörü geliştirme,
• merak,
• otonomi- Faaliyetlerin kendi seçimi olması özdeşleşme ve
içselleştirmedir
Dışsal güdüleme

• Dışsal güdüleme, bir görevin yada bir etkinliğin
tamamlanabilmesi için başka biri tarafından sağlanan ödüllerle
oluşturulan motivasyondur.

• Dışsal güdüleme, dışsal uyarıcılara bağlıdır.

• Dışsal uyarıcılar ödül, ceza, takdir edilme, baskı, rica, sevilmek,
kabul görmek olabilir.
Dışsal güdüleme

• Dışsal güdülemeyi destekleyici etmenler not, mükâfat, ödül,
sertifika, kupa, madalya, öğrenci gençlik teşkilatına üyelik,
rekabet, tasdik edilme arzusu, öğretmen baskısı, ebeveyn
baskısı, arkadaş baskısıdır.

• Olumsuz dış odaklı güdüleme faktörleri ise alay, aşağılama,
sözlü olarak incitme, azarlama, saldırma, cezalandırma,
haklarını geri almadır
GÜDÜLEME KURAMLARI

• Davranışçı yaklaşım, insancıl yaklaşım, bilişsel yaklaşım,
beklenti ve değer kuramları, sosyal öğrenme yaklaşımları

• Güdüleme kuramlarını “içerik” ve “süreç” kuramları adı altında
da incelenmektedir.
Davranışçı yaklaşım

• Davranışların saptaması,
• Bu davranışların pekiştirilmesi,
• Güdüsüz ya da ilgisiz davranışların ise sınıfın düzenini ve
dersin akışını bozmamak koşuluyla görmezden gelinmesi
• Okullarda öğretmenler öğrencileri not, yıldız, artı, elmasının
kızarması gibi ödüller kullanarak başarılı olmaları için
güdülemeye çalışmaktadırlar.
İnsancıl Yaklaşım ve Maslow’un Gereksinim Kuramı

• I. Fizyolojik İhtiyaçlar: Yemek yeme, su içme, uyku
• II. Güvenlik ihtiyaçları: Can ve iş güvenliği, tehlikelerden
korunma
• III. Sosyal ihtiyaçlar: Gruba ait olma, kabul edilme, sevgi,
dostluk
• IV. Kendini gösterme (değer ihtiyacı): Tanınma ve saygınlık
kazanma, kendine
• güven duyma
• V. Kendini gerçekleştirme (özgerçekleştirim): Sahip olunan
potansiyeli geliştirme, yaratıcılık.
Bilişsel Yaklaşım

• Davranış bilginin içselleştirilmesi ve yorumlanmasından
kaynaklanır.
• Bilişsel dengesizlik, öğrencinin bir konuda bilgi edinme
ihtiyacının karşılanmasıdır.
• İçsel etmenlere önem verir.
• Dışsal pekiştireçlerin önemsiz olduğunu ve içsel
güdülenmede kişinin kendisinin etkin olduğunu
vurgulamaktadır.
• Bilinmeyenler dengesizlik yaratmaktadır. Bilişsel denge
yeniden kuruluncaya kadar dengelenme güdüsü kişiyi
harekete geçirmektedir.
Beklenti ve Değer Kuramları-I

• Beklenti, o davranışın amaca ulaştırma olasılığı; değer ise o
amacın önem derecesidir.

• Bir insanın birçok amacı olabilir. Örneğin; bir öğrenci hem
sınava çalışmayı, hem de futbol oynamayı isteyebilir.

• Sınava ne kadar çalışırsa çalışsın başarısız olacağını
düşünüyorsa futbol oynamayı tercih edecektir
Beklenti ve Değer Kuramları-II

• Beklenti-değer kuramına göre bireyler çeşitli seçenekleri
değerlendirebilirler,
• Birbirleri ile karşılaştırabilir,
• Sonunda kendi değer verdiği ve gerçekleşme olasılığı en
yüksek olanı seçebilir.
• Bundan dolayı öğretmenler öğrencilerini etkili öğrenmeye
güdüleyebilmek için yapacakları etkinliklerin değerini ve
amacını belirtmelidirler
Sosyal Öğrenme Yaklaşımları

• Davranışçı, bilişselci ve kişisel faktörler
• Sadece dışsal uyarıcılardan etkilenmeyiz, sadece içsel
etkilerle de yönlendirilemeyiz.
• Çevresel değişkenler ve bilişsel özellikler kadar, öz yeterlilik
(kendi kendine yetme) bağımlılık, başarı vb. özelliklerde
öğrencilerin davranışlarını etkiler.
• Öğrencilerin dersi başarma beklentileri ve o dersin öğrenci
gözünde önemi yüksek ise göstereceği tepki olumlu yönde
olacaktır.
• Bu kurama göre öğrencilerin neden başarıya ulaşmak
istedikleri bilinirse onları güdüleyecek stratejiler daha
sağlıklı bir şekilde seçilebilir
Başarı güdüsü kuramı
Başarı güdüsü kuramı
Boyut Baş. Güdü Baş. Güdü
yük düş
Amaç Orta güçlükte Çok kolay ya
da çok zor
Niyet Öğrenmek Mış gibi

Yeterlik Duy. Gelişmiş Gelişmemiş

Yükleme Çaba=başarı Şans

Güçlüğe tavır Aşma Çaresizlik,
yılgınlık
Öğrencileri güdülemek için öğretmenlere çıkarımlar

• Öğrencilere istenilen davranışları kazandırmak için model
olun
• Başarılarından dolayı öğrencileri uygun sözcükler
kullanarak övün
• Öğrencilere önem verdiğinizi gösterin
• Öğrencilerden beklentilerinizi açık bir şekilde ortaya koyun
• Zamanında geri bildirim verin
• Öğrencilerin çabalarını adaletli biçimde ödüllendirin
• Başarı güdüsü yüksek olan öğrencilere daha zor amaçlar
gösterin
• Öğrenciden yapabileceğinin en iyisi beklenmelidir (Bu
öğrenciden öğrenciye büyük farklılıklar gösterir.)
• Öğrencinin başarısını değerlendirme ölçüt “kendi
kapasitesi” olmalıdır.
Öğrencileri güdülemek için öğretmenlere çıkarımlar-2

• Öğretim yaşantıları öğrencilerin yaşantılarına uygun olmasını
sağlayın
• Öğrencilerin kendilerini güvenlikte hissedecek güvenilir ve
demokratik bir sınıf atmosferi yaratın
• Öğrencilere öğrenilecek konunun yararını anlatın
• Öğrencilerin öğretimden önce fiziksel ihtiyaçlarını giderin
• Varsa öğrencinin kaygıları, korkuları bunların altında yatan
sebepleri bularak gidermeye çalışın
• Sınıfın fiziksel düzenlemesini öğrencinin ihtiyaçlarını göz
önünde bulundurarak yapın
• Öğrenilecekleri bir sorunla ilişkilendirin
ÖĞRENCİLERİ ÖĞRENMEYE GÜDÜLEME

• Eğer öğrenciler, ifade edilenleri davranışları
gösterebiliyorlarsa güdülenmemiş oldukları söylenebilir
• Öğrencinin güdülenmesiyle ilgili özellikleri bilmek öğretmene
3 açıdan yarar sağlar
1) Etkili bir öğretim planı öğrenciyi kılavuzlama için uygun
malzeme seçimi
2) Öğrencinin başarı güdüsünü geliştirerek öğrenmenin
etkinliğini artırma
3) Öğrencinin başarı güdüsünü engelleyen davranışları
değiştirme
ÖĞRENCİLERİ ÖĞRENMEYE GÜDÜLEME

• Güdülemeyi belli amaçlara ulaşmak için bir güç
kazanma hali olarak aldığımızda, sınıfta gerekli şekilde
güdülenmemiş öğrencinin şu davranışları göstermesi
söz konusudur.
– Öğrenci derse düzenli olarak devam etmez,
– Dikkatli dinlemez, ilgisini arkadaşlarına ya da dışarıdaki
hadiselere yöneltmiştir,
– Ödevlerinde güçlükle karşılaşınca onlara cevap aramak
istemez,
– Derslere- konuya ilgisiz görünür, öğretmen tarafından derse
çekilmekte güçlük çekilir.
– Buna karşılık güdülenmesi yüksek olan öğrenci ise derslerine
hazırlıklı gelir, sürekli soru sorar, tartışmalara katılır,
araştırmacıdır, enerjisi yüksektir.
ÖĞRENCİLERİ ÖĞRENMEYE GÜDÜLEME

• Güdülenmenin öğrenmede bireye sağladığı yararları şöyle
sıralamak mümkündür:
– Bireysel enerjiyi artırır ve etkinliklerdeki bireysel ilgi düzeyini yükseltir.

– Bireysel hedefler doğrultusunda onlara ulaşma etkinliklerini yönetir.

– Bireylerin etkinliklerinde sorumluluk alarak, kararlılıkla ilerlemelerini
sağlar. Bireysel etkinliklerde karşılaştıkları güçlükleri yenmede sebat
etmelerini sağlar.

– Bireylerin kişisel öğrenme stratejilerini ve bilişsel süreçlerini etkiler.
Çalışma ve uygulamalarda gösterdikleri dikkati artırır.
ÖĞRENCİLERİ GÜDÜLEMEDE KULLANILABİLECEK
STRATEJİLER

• Sınıf ortamında öğrencileri güdülemek için kullanılabilecek
stratejiler şunlardır:
 Öğrencilerin ilgilerini anlama
 Konunun kullanılabilirliğini açıklama
 Öğrencilerin başarı beklentisi geliştirmelerine yardımcı olma
 Dersi ilginç hale getirme
 Öğrencilerde istek uyandırma
 Ödüller kullanma
 Destekleyici bir çevre oluşturma
Sınıf Yönetimi
VI. Hafta
BÖLÜM-11

İstenmeyen Davranışların
Yönetimi
Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör
Giriş

• İstenmeyen davranışları azaltmak,

• İstenen davranışları arttırmak,

• Öğrenci katılımı.

• Sınıf düzeni sağlamak için geçen zaman.
İstenmeyen Davranış Nedir?

1) Öğretmen tarafından problemli, uygun olmayan ve
rahatsız edici görülen davranış,

2) Öğretim sürecini ve okulun normal çalışma sürecini
ciddi şekilde sekteye uğratan davranış,

3) Öğrencinin belli bir zamanda akademik eylemleri
tehdit eden ve sınıf etkinliklerinin akışını olumsuz
etkileyen her türlü öğrenci davranışı
• Öğrenmeyi engelleyen, diğerlerinin öğrenme
hakkını elinden alan ve diğerlerine psikolojik
ya da fiziksel olarak zarar veren her türlü
davranışa istenmeyen davranış denir.
İstenmeyen davranış kategorileri

 Saldırı
 Ahlaksızlık
 Otoriteye karşı gelme
 Sınıf içi saygısızlıklar
 Zamanı boşa geçirme
İstenmeyen davranış örnekleri

• Ders izlemeyi engelleme, kendisinin ya da
arkadaşlarının öğrenmesini engelleme.
• Çocuğun, öğretmeni ve arkadaşlarıyla etkileşimine zarar
verme.
• Kendi ya da arkadaşlarının güvenliğini tehlikeye sokma,
• Okulun araç ve gereçlerine ya da arkadaşlarının
eşyalarına zarar verme.
Haklar Sorumluluklar
• Saygı görmek • Diğerlerine saygı
• Zorbalık kurbanı olmama • Diğerlerine zorbalık
• Kendini güven içinde yapmama
hissetme • Diğerlerinin güvenliğini
sağlayıcı mantıklı
• İyi bir eğitim almak, davranışlar sergileme
• Müdahale olmaksızın • Diğerlerini dinleme
çalışmak • Destek kabul etmek
• Hoş bir çevrede çalışmak • Derslere hazırlıklı gelme
• Öğrenmeyi engellememe
• Çevreye saygı gösterme
İstenmeyen davranışlarla başa çıkma
stratejileri
Davranışları neler belirler?

• Geçmiş sonuçları belirleyebilir

• Duygular belirleyebilir

• Düşünme ya da düşünme süreçleri
belirleyebilir.
1. DAVRANIŞIN SONUÇLAR TARAFINDAN
BELİRLENMESİ
• Pekiştirme,
• Sosyal öğrenme kuramı,
Olumlu davranışları pekiştirme,
İstenmeyen davranışı görmezden gelme,
Cezalandırma,
İstenmeyen davranışların yönetimine ilişkin
stratejiler
1. ABC Yaklaşımı, niçin böyle davrandığını
keşfetme
A-davranıştan önce ne oldu?
B-davranış ne?
C- davranışın sonucunda ne oldu?
Davranış öncesi (A) Davranış (B) Davranışın Sonucu (C)

Çalışmaya başlamak için Zaten bu sınıfta Öğretmen, dışarı çıkarır.
bir şeye ihtiyacın var mı? yapılanların hepsi Öğrenci dışarı çıkar, ders
aptalca boyunca koridorda
bekler. Koridordan geçen
kişilerle sohbet eder

Öğretmene karşı kızgınlık Çalışma kağıtlarını Öğrenci için ceza değil
ittirme ödül
2. Verimli bir öğrenme ortamı
yaratma
• Meşgul olma
• Başarı duygusu
• Öğrencinin yapabileceklerini, yapamayacaklarını
bilme
 Öğretmenin derse hazırlıklı gelmesi,
 Önemli noktalar üzerinde durma,
 Önemli kavram ve fikirleri zenginleştirme,
 Öğrenmeyi izleme.
3. Onları iyi davranırken yakala

• İstenen davranışın gözden kaçması, istenmeyenin
yakalanması,
• Olumlu davranırken ödüllendirmek,
• Hafif olumsuz davranışları görmezden gelmek.
4. Övgüyü kullanma

• İçten övgü,

• Özel övgü, kişi bunu bilmeli

• Geçerli övgü, övgünün nedenini bilme,
Etkili övgü cümleleri Az etkililer

Söylenenleri takip etme ve dinlemede bu kez mükemmelsin İyi iş

Beni takip ediyor ve sessizce dinliyorsun. Öğrenmeye hazır Süper
olduğunu bana gösterdiğin için teşekkür ederim

Harika bu gün makine gibi çalışıyorsun. Matematik çalışmasını İyi çalışma
bütün sınıftan önce doğru olarak tamamladın

Harika, herkesin fikirlerini kapsayan yolları bularak, grubun Müthiş
hepsine önemli olduklarını hissettirerek yardım ettin
5. Olumlu dil kullanmak

Komutlar ve beklentilerin olumlu cümlelerle
ifadesi
İsteklere vurgu olumsuza değil olumluya,
Olumsuz Olumlu

Gürültü yapmayın Sessiz çalışın

Derse geç gelmeyin Derse zamanında gelin

Koşmayın Yavaş yürüyün

Sandalyede böyle geriye yaslanma Sınıfta oturmak için kurallarımız var
Olumsuz dil kategorisi Örnek

Etiketleme Senin gibi insanlar asla hiçbir şey
olmaz

Kıyaslama Asla ablan kadar iyi olamayacaksın

Küçümseme Ahırda mı doğdun

Uzak tutma Seni daha fazla dinlemek istemiyorum

Aşağılamak için yaş kullanmak Bunu ancak üç yaşındakiler yapabilir
6. Model olmak

• Sosyal öğrenme,
 Açık sosyal model (kişi, görüntü, ses kaydı)
 Sembolik model (çizgi, eğlence karakterleri)
 Örtük model (hayal gücü)
7. Özel konuşmak

• Tartışmanın özel yapılması
• Başbaşa konuşma,
8. Görmezden gelme

• Sönme formu olarak görmezden gelme (davranışı
zayıflatmak, azaltmak, ortadan kaldırmak)
- Öğrencinin dikkat çekme isteği
• Temel davranışa odaklanma ve ikincil olanı
görmezden gelme.
9. Göz teması

• Öğretmenin olumsuz davranışı görmesi,

• Onaylamayan bakış,
10. Öğrenciye yakınlaşma

• Öğrenciye doğru yürüme,

• Yanında durarak ders anlatma
11. Öğrenciyle anlaşma yapma

• Yazılı anlaşma
• Öğrenci-öğretmen, öğrenci-öğrenci
arasında
• Karşılıklı kabul, detaylı, kısa vadeli
• Ödül ve yaptırımlar
• Olumlu maddeler
12. Ceza

• Birinci tip ceza (istenmeyen davranışın sonucu
verilen olumsuz uyarıcı)
-hile yapma, okuldan kaçma, yalan söyleme,
saklanma, çekinme……
• İkinci tip ceza (istenmeyen bir davranışın sonucu
olarak olumlu bir uyarıcı veya olumlu pekiştirecin
kaldırılması)
Okulda Uygulanan Ceza Türleri

• Sözel uyarı

• Doğal sonuçlar (çalışmamışsa sınavdan düşük
not alma)

• Mantıksal sonuçlar (kirletene temizletme)

• Davranış cezası (ikinci tip ceza)
2. DAVRANIŞ DUYGULAR TARAFINDAN
BELİRLENİR
• Davranışı değiştirmek için duyguları değiştirmek,

• Duygu farkındalığının gelişimi, duyguların keşfedilmesi ve
bütünleştirilmesi.

• Duyguları ve duygu durumlarını denetim altında tutmak
(benlik, benlik algısı, ideal benlik, öz saygı)
İstenmeyen davranışların yönetimine
ilişkin stratejiler

• Öğretmenin rolü, destek ya da utandırma,
• Dil özsaygıya zarar vermemelidir,
• Dönüt, yapıcı olmalıdır,
• Kişi ve davranışı birbirinden ayırmak,
• Duygusal farkındalık modeli olmak,
• Etkin dinleme.
Etkin dinleme

• Ben ve sen arasındaki farklılıkları bilme
• Saygı ve kabul tutumunu sürdürme
• Olumlu vücut ve sesli mesajları göndermek
• Başkalarının beden dilini okumak
• Sözlü ve sözsüz teknikler
3. DAVRANIŞLAR DÜŞÜNCELER YA DA DÜŞÜNME
SÜREÇLERİ TARAFINDAN BELİRLENİR

 Başarısız olmayı bekleyen kişi kendini başarısızlığa
hazırlar
İstenmeyen davranışın yönetimine ilişkin
stratejiler

• Düzeltici dil,
• Davranışların diğerleri üzerinde etkisini farkına
vardırmak,
• Tepki için zaman vermek,
• Dil seçimi,
• Davranış ve sonuçları arasındaki ilişkiyi vurgulamak,
• Kuralları öğrenciyle birlikte belirlemek
İstenmeyen davranışların yönetiminde
öğretmenlere öneriler
• Öğrencileri meşgul et
• Tetikte ol
• Sempatik ol,
• Israrlı ol,
• Öğrencilerini tanı,
• Öğrencilerin en yakın arkadaşı olmaya çalışma,
• Öğrencilerin kabusu olmaya çalışma
• İyi davranışları takdir et.
Sınıf Yönetimi
VII. Hafta
BÖLÜM-12

Özel Gereksinimi Olan Öğrencilerin
Yönetimi
Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör
Özel Gereksinimli Bireyler ve Özel Eğitim

• Bedensel ve/veya öğrenme özellikleri özel eğitimi
gerektirecek ölçüde “ortalamadan/normalden
farklılık gösteren öğrencilerdir.

• Eğitimsel, tıbbi ya da psikolojik gereksinim
Özel Gereksinimli Çocuk

1) Öğrenme ve/veya davranış problemi gösteren

2) Bedensel veya duyusal yetersizliği olan,

3) Zihinsel açıdan üstün ya da özel yetenekleri olandır.
Özel eğitim

• Özel eğitim gereksinimi olan bireylerin
bağımsız yaşama olasılığını en üst düzeye
çıkarmayı hedefleyen,
• Bireysel olarak planlanan,
• Sistematik olarak uygulanan,
• Dikkatli biçimde değerlendirilen öğretim
hizmetlerinin bütünüdür.
Özel eğitimle ilgili tanımlar

 Zedelenme/sapma: Beyin zedelenmesi, kol kaybı
 Yetersizlik: Yeterliliği sınırlandıran etken
 Engel: Çevreyle etkileşim sonrası ortaya çıkan
problem
 Risk altındaki çocuklar: Doğum ya da ev
koşullarından kaynaklı.
 Kaynaştırma: Destek sağlanarak normal
sınıflarda öğrenim görme
 Özel eğitim destek hizmetleri: Kaynak oda, sınıf
içi yardım, eğitim danışmanlığı.
 Kaynak oda: Düzenlenen ortam.
 En az kısıtlayıcı çevre: En fazla topluma ve
okula katılacağı ortam.
 Bireyselleştirilmiş eğitim programı: Bireye göre
hazırlanmış plan vs.
Sınıflandırma
Zihinsel
İşitsel
Görsel
Ortopedik
Sinir sistem zedelenmesi
Dil ve konuşma güçlüğü
Özel öğrenme güçlüğü
Birden fazla alanda yetersizlik
Duygusal uyum güçlüğü
Süreğen hastalık
Otizm
Sosyal uyum güçlüğü
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
Üstün ve özel yetenek
Problemli davranışlar ve özel gereksinimli
öğrenciler
Öğrencilerin sınıf ortamında etkili işlev
görmesini engelleyen ve güvenliği tehlikeye
sokan davranışlar
Öğrenmeye engel olan,
Sosyal ilişki ve etkileşimi engelleyen,
Çevreye zarar veren davranışlar.
Uygun olmayan davranışlar

 Ders sırasında konuşma,

 Kavga etme

 Kalkma, dolaşma,

 Küfür etme vs..
Zayıf çalışma becerileri

• Ödevleri tamamlamama,
• Yönergelere uymama,
• Dersi dinlememe vs….
Problemli davranışlarla baş etme yolları

1. Problemli davranışın tanımlanması
2. Problemli davranışların gözlenmesi ve kayıt
edilmesi
3. Problemli davranışların kontrol edilmesi ve
4. Davranış değiştirme planının hazırlanması
Uygulama programının izlenmesi
1. PROBLEMLİ DAVRANIŞIN TANIMLANMASI

• Yorum ve sonuç yerine tanım,
• Gözlenebilir, ölçülebilir somut tanım,
 Tanım yanlış anlamalara yer vermez,
 Tanım, davranış programını değerlendirmede
kolaylık sağlar,
 Tanım, davranışın ilgililerce gözlemlenmesinde
tutarlılık sağlar
2. PROBLEMLİ DAVRANIŞLARIN GÖZLENMESİ VE
KAYIT EDİLMESİ

• Davranışın doğrudan gözlenmesi
• Davranış envanterleri
Davranışın doğrudan gözlenmesi

1. Gözlenecek davranışın belirlenmesi.
• Yüzde,
• sıklık (kaç dk kaç kez yaptı),
• süre (kaç dk sürdü),
• aralıklar (zaman aralığının kaçında ortaya çıktı)
2. Ölçüm sisteminin seçilmesi

• Davranışın özelliğine göre ölçüm sistemini seçme,

A. Kesin (olay, süre ve bekleme süresi) ve

B. Yaklaşık kayıt teknikleri (aralık kaydı ve zaman
örneklemesi)
Kesin kayıt teknikleri

• Olay kaydı: davranışın bir zaman dilimindeki kaydı
(bir öğretim gününde kaç kez ayağa kalktı)
• Süre kaydı: davranışın süresinin kaydı (Aslı 10 dk
ağladı, %)
• Bekleme süresi kaydı: yönerge ve savranışın
gerçekleşmesi arasında geçen süre (yerine oturur
musun?-oturdu. kaç dk geçti)
Yaklaşık kayıt teknikleri

• Zaman aralığı kaydı: Belli zaman aralığı,
davranış gerçekleşti mi, gerçekleşmedi
mi?
• Anlık zaman örneklemesi: Zaman
aralığına bölme zamanın sonunda
gözlem yapma
Anekdot kaydı

• Bireyin belirli bir ortam davranışları ve
davranışlarının öncesi ve sonrasında yer alan
olaylar kaydedilir.
davranış nedenlerinin belirlenmesinde etkilidir.
• İkinci tip ceza (istenmeyen bir davranışın sonucu
olarak olumlu bir uyarıcı veya olumlu pekiştirecin
kaldırılması)
3. Gözlemi kimin yapacağına ve
gözlemin hangi sıklıkla yapılacağına
karar verme

• Başkasından yardım alma,

• Öğrenciye kayıt tutturma,

• Gözlem zamanını iyi ayarlama
4. Başlangıç verisi toplanması ve grafikle
gösterilmesi

• Sınıfın doğal ortamından veri toplanması,

• En az beş gün,

• Grafikle gösterme.
3. PROBLEM DAVRANIŞLARIN KONTROL
EDİLMESİ (problemli davranışlarla baş etme yolları)

A. Uygun davranışın arttırılması,
B. Problemli davranışın önlenmesi,
C. Bazı problemli davranışların hoş görülmesi,
D. Problem davranışları azaltma yöntemleri.
A. Uygun davranışın arttırılması,

• Pekiştirme ve pekiştireç türleri

• Pekiştirme, bir davranışı izleyen ve o davranışın
ileride gerçekleşme olasılığını arttıran duruma
denir.
 Olumlu pekiştirme, davranışı hoşa giden, olumlu
ve davranışın yeniden ortaya çıkmasını sağlayan
bir olayın izlemesidir.
 Gülümseme, onaylama, aferin, oyuncak para
 Olumsuz pekiştirme, öğretmenin olumsuz
eleştirilerini almamak için ödevini yapma,
konuşmayı kızgın bakışlardan kurtulmak için
bırakma vs.
Pekiştireçler

• Birincil pekiştireç, yiyecek içecek gibi biyolojik
gereksinimleri karşılama

• Sosyal pekiştireç, olumlu etkileşim; gülümseme,
sarılma, övgü vs..

• Etkinlik pekiştireçleri, uğraşı yerine getirme; kitap
okumak, öğretmene yardım etmek (premack ilkesi, en
az hoşlandığından en çok hoşlandığına doğru sıralama)

• Simge pekiştireçler, başka bir pekiştireçle değiştirilen
araçlar; 10 yıldız topla, sebest etkinlik yap.
Pekiştirme tarifeleri

• Sürekli pekiştirme-pekiştirmeme
• Oranlı pekiştirme; sabit ve değişken miktar
• Aralıklı pekiştirme; sabit ve değişken zaman
B. Problem davranışın önlenmesi

• Sınıf kurallarının belirlenmesi
• Sınıfın işleyişinin düzenlenmesi ve sınıfa
açıklanması
• Sınıfın düzenlenmesi fiziksel yapısı
C. Bazı problem davranışlarının hoş
görülmesi

• Görmezden gelme,

• İşaret etme,

• Çocuğa yaklaşma, günlük rutini takip etme,

• Dikkat dağıtan nesneleri ortadan kaldırma,
D. Problem davranışı azaltma yöntemleri
(4 düzey)

 1. Ayrımlı pekiştirme, bir davranışı azaltmak için
pekiştirecin kullanılması (5 düzey)

a. Diğer davranışları ayrımlı pekiştirme, istenen davranış
gözlem süresi boyunca hiç yapılmadığında, gözlem
süresi sonunda ilk yapılan herhangi bir davranışın
pekiştirilmesidir.
b. Alternatif davranışları ayrımlı pekiştirme, azaltılması
amaçlanan uygun olmayan davranışın daha uygun
biçiminin pekiştirilmesi.

c. Karşıt davranışları ayrımlı pekiştirme, fiziksel olarak
uygun olmayan davranışla aynı anda olmayan
davranışların pekiştirilmesidir.

d. Seyrek yapılan davranışları ayrımlı pekiştirme,
davranışları yapma dozu önemlidir.

e. Sık yapılan davranışları ayrımlı pekiştirme, davranış
dağarcığında bulunan ancak yeterli sıklıkla ortaya
çıkmayan davranışın pekiştirilmesi.
2. Sönme
• Davranışın sürdürülmesini sağlayan pekiştirecin
kaldırılması

 3. Hoşa giden uyaranı çekme, tepkinin bedeli (aldığı
pekiştireçlerin geri alınması) ve mola (ödüllerden ve
ödüllendirme olasılığında uzaklaşılması)

 4. Hoşa gitmeyen uyaran verme, hoşa gitmeyen
davranışı azaltmak için itici uyaran verme
4. DAVRANIŞ DEĞİŞTİRME PLANI HAZIRLAMA VE
UYGULANAN PROGRAMIN İZLENMESİ (problemli
davranışlarla baş etme yolları)

• A. Hedef davranışı belirleme
• B. hedef davranışı tanımlamak,
• C. Davranışla ilgili kayıt tutma
• D. Hedef davranışla ilgili davranışsal amaç yazmak
• E. Uygun pekiştireçleri belirleme
• F. Kullanılacak tekniğe karar verme
• G. Davranış değiştirme tekniği uygulamak
• H. Uygulama sırasında kayıt tutmaya devam etmek
• I. Karar vermek
Sınıf Yönetimi
VII. Hafta
BÖLÜM-13

Çağdaş Gelişmelerin Sınıf Yönetimine
Etkisi
Yrd. Doç. Dr. Sabri Güngör
• Ekonomik
– Gelir düzeyleri
– Meslekler
• Sosyal
– Aile yapısı
– Kentlileşme
• Teknolojik
– İnternet
– Akıllı tahta, tablet
• Tarım toplumu
• Sanayi toplumu
• Bilişim toplumu
– Sanal sınıflar
– Sosyal paylaşım siteleri
– İnternet bağımlılığı
• Medya
– İkna
– Propaganda
– Televizyon bağımlılığı
– Medya okur-yazarlığı
• Küreselleşme
– Ekonomik
– Siyasal
– Bilimsel
– Kültürel
• Toplumsal sorunlar