You are on page 1of 4

Ένα αγροτικό πείραµα [ελευθεριακός κοµµουνισµός

στην επαναστατική Ισπανία]

H. E. Kaminski*

Το χωριό Alcora καθιέρωσε τον ”ελευθεριακό κοµµουνισµό". Δεν πρέπει να


πιστεύουµε ότι αυτό το σύστηµα αντιστοιχεί σε επιστηµονικές θεωρίες. Ο
απελευθερωτικός κοµµουνισµός στην Alcora είναι το έργο των αγροτών που
αγνοούσαν εντελώς όλους τους οικονοµικούς νόµους. Η µορφή που έδωσαν στην
κοινότητά τους ανταποκρίνεται περισσότερο στην πραγµατικότητα στις ιδέες των
πρώτων χριστιανών παρά σε εκείνες της βιοµηχανικής µας εποχής. Οι αγρότες
θέλουν να τα έχουν "όλα κοινά" και πιστεύουν ότι ο καλύτερος τρόπος για να
επιτευχθεί ισότητα για όλους είναι η κατάργηση του χρήµατος. Στην πραγµατικότητα
τα χρήµατα δεν κυκλοφορούν µεταξύ τους πλέον. Όλοι παίρνουν αυτό που
χρειάζονται. Από ποιόν;Από την Επιτροπή, φυσικά.

Ωστόσο, είναι αδύνατο να ικανοποιηθούν πέντε χιλιάδες άτοµα µέσω ενός ενιαίου
κέντρου διανοµής. Καταστήµατα εξακολουθούν να υπάρχουν στην Alcora, όπου είναι
δυνατό να αποκτήσετε ό,τι είναι απαραίτητο όπως και πριν. Αλλά αυτά τα
καταστήµατα είναι µόνο κέντρα διανοµής. Είναι ιδιοκτησία ολόκληρου του χωριού και
οι πρώην ιδιοκτήτες δεν αποκοµίζουν κέρδη. Ο ίδιος ο κουρέας ξυρίζεται µόνο µε
αντάλλαγµα ένα κουπόνι. Τα κουπόνια διανέµονται από την Επιτροπή. Η αρχή
σύµφωνα µε την οποία πρέπει να ικανοποιηθούν οι ανάγκες όλων των κατοίκων δεν
εφαρµόζεται τέλεια, καθώς τα κουπόνια κατανέµονται σύµφωνα µε την ιδέα ότι ο
καθένας έχει τις ίδιες ανάγκες. Δεν υπάρχει ατοµική διάκριση. Μόνο η οικογένεια
αναγνωρίζεται ως µονάδα. Μόνο άγαµα άτοµα θεωρούνται άτοµα.

Κάθε οικογένεια και υπαρκτό πρόσωπο έχει λάβει µια κάρτα, στην οποία κάθε µέρα
γίνεται µια τρύπα στον τόπο εργασίας, κάτι που κανείς δεν µπορεί να εγκαταλείψει.
Τα κουπόνια διανέµονται σύµφωνα µε την κάρτα. Και εδώ βρίσκεται η µεγάλη
αδυναµία του συστήµατος: για την έλλειψη µέχρι στιγµής οποιουδήποτε άλλου
προτύπου, έπρεπε να καταφύγουν σε χρήµατα για να αποτιµήσουν το έργο που έχει
γίνει. Όλοι, εργαζόµενοι, καταστηµατάρχες, γιατροί, λαµβάνουν κουπόνια εργασίας
για κάθε µέρα µε αξία πέντε πεσέτες. Στη µία πλευρά του κουπονιού είναι γραµµένος
ο όρος ψωµί. Κάθε κουπόνι αξίζει ένα κιλό. Αλλά η άλλη πλευρά του κουπονιού
αντιπροσωπεύει ρητά µια αντίθετη αξία σε χρήµα.

Ωστόσο, αυτά τα κουπόνια δεν µπορούν να θεωρηθούν ως τραπεζογραµµάτια.


Μπορούν να ανταλλάσσονται µόνο µε εµπορεύµατα για κατανάλωση και µόνο σε
περιορισµένη ποσότητα. Ακόµη και αν το ποσό των κουπονιών ήταν µεγαλύτερο, θα
ήταν αδύνατο να αγοραστούν µέσα παραγωγής και έτσι να γίνει κανείς καπιταλιστής,
ακόµη και σε µικρή κλίµακα, επειδή πωλούνται µόνο καταναλωτικά αγαθά. Τα µέσα
παραγωγής ανήκουν στην κοινότητα. Η κοινότητα εκπροσωπείται από την Επιτροπή,
η οποία αποκαλείται Περιφερειακή Επιτροπή. Έχει στα χέρια της όλα τα χρήµατα της
Alcora, περίπου εκατό χιλιάδες πεσέτες. Η Επιτροπή ανταλλάσσει τα προϊόντα του
χωριού µε προϊόντα που δεν διαθέτει και όταν δεν τα αποκτά µε ανταλλαγή τα
αγοράζει. Αλλά τα χρήµατα θεωρούνται αναπόφευκτο κακό, µόνο για να
χρησιµοποιηθούν για όσο διάστηµα ο υπόλοιπος κόσµος δεν ακολουθεί το
παράδειγµα της Alcora.

Η Επιτροπή είναι ο “πάτερ φαµίλιας”. Διαθέτει τα πάντα, κατευθύνει τα πάντα,


ασχολείται µε τα πάντα. Κάθε ιδιαίτερη επιθυµία θα πρέπει να υποβληθεί σε αυτήν.
Είναι, στην τελευταία περίπτωση, ο µόνος δικαστής. Μπορεί κανείς να αντιτάξει το
επιχείρηµα ότι τα µέλη της Επιτροπής διατρέχουν τον κίνδυνο να γίνουν
γραφειοκράτες ή ακόµη και δικτάτορες. Αλλά οι αγρότες έχουν σκεφτεί και γι’ αυτό.
Έχουν αποφασίσει ότι η Επιτροπή θα πρέπει να αλλάζει σύνθεση ανά τακτά χρονικά
διαστήµατα ώστε κάθε µέλος του χωριού να είναι µέλος της για µια ορισµένη
περίοδο.

Υπάρχει κάτι συναρπαστικό για την εφευρετικότητα του συνόλου αυτής της
οργάνωσης. Θα ήταν λάθος να βλέπουµε σε αυτό κάτι περισσότερο από µια
προσπάθεια αγροτών για την καθιέρωση του ελευθεριακού κοµµουνισµού και άδικο
να την επικρίνουµε πολύ σοβαρά. Δεν πρέπει να ξεχνάµε ότι οι αγρότες και ακόµη
και οι καταστηµατάρχες του χωριού έζησαν πολύ άσχηµα µέχρι τώρα. Οι ανάγκες
τους είναι ελάχιστα διαφοροποιηµένες. Πριν από την επανάσταση ένα κοµµάτι κρέας
ήταν µια πολυτέλεια γι’ αυτούς. Μόνο λίγοι διανοούµενοι που ζουν µεταξύ τους
επιθυµούν πράγµατα πέρα από τις άµεσες ανάγκες. Ο αναρχικός κοµµουνισµός της
Alcora έχει πάρει τη φύση του απο την πραγµατικότητα. Ως απόδειξη, πρέπει να
παρατηρήσουµε ότι η οικογενειακή κάρτα βάζει τους πιο καταπιεσµένους
ανθρώπους στην Ισπανία, τις γυναίκες, υπό την πλήρη εξάρτηση των ανδρών.

"Τι συµβαίνει", ρωτώ, "αν κάποιος θέλει να πάει στην πόλη για παράδειγµα;"
“Είναι πολύ απλό’, απαντά κάποιος, “πηγαίνει στην Επιτροπή και ανταλλάσσει τα
κουπόνια για χρήµατα”.

"Τότε µπορεί κανείς να ανταλλάξει όσα κουπόνια θέλει µε χρήµατα;"

"Φυσικά και όχι."

Αυτοί οι καλοί άνθρωποι είναι αρκετά έκπληκτοι που καταλαβαίνω τόσο αργά.

"Αλλά πότε µπορεί κάποιος να έχει χρήµατα τότε;"

"Όσο συχνά τα χρειάζεσαι. Πρέπει µόνο να το πεις στην Επιτροπή”.

“Και η Επιτροπή εξετάζει το λΌγο ή τους λόγους τότε;"

"Φυσικά".

Είµαι λίγο τροµοκρατηµένος. Αυτή η οργάνωση µου φαίνεται ότι αφήνει πολύ λίγη
ελευθερία σε ένα “ελευθεριακό κοµµουνιστικό” καθεστώς. Προσπαθώ να βρω λόγους
για ταξίδια που θα δεχόταν η Επιτροπή της Alcora. Δεν βρίσκω πολλοΎς, αλλά
συνεχίζω την ερώτησή µου.

"Αν κάποιος έχει µια αρραβωνιαστικιά έξω από το χωριό θα πάρει τα χρήµατα για να
πάει να την δει;"

Ο αγρότης µε καθησυχάζει: θα τα πάρει.

"Όσο συχνά θέλει;"

“Δόξα τω Θεώ, µπορεί ακόµα να πάει από την Alcora να δει την αρραβωνιαστικιά του
κάθε βράδυ αν θέλει”.

"Αλλά αν κάποιος θέλει να πάει στην πόλη να πάει στον κινηµατογράφο. Θα τΟυ
δοθούν χρήµατα; “

“Ναί”'

"Όσο συχνά θέλει;"

My new friend thinks for a few moments and then says: “But you need bread too?”

Ο αγρότης αρχίζει να έχει αµφιβολίες για τους λόγους µου. "Στις διακοπές, βέβαια.
Δεν υπάρχουν χρήµατα για τέτοιο ξόδεµα”.

Μίλησα µε έναν νεαρό, φαινοµενικά έξυπνο αγρότη, και έχοντας αποκτήσει φιλία µαζί
του, τον πήρα στη µία πλευρά και του είπα: "Εάν σου πρότεινα να σου δώσω µερικά
κουπόνια ψωµιού, θα τα αντάλλασες µε χρήµατα;"
Ο νέος φίλος µου σκέφτεται για λίγα λεπτά και στη συνέχεια λέει: “Ναι, αλλά
χρειάζεσαι και το ψωµί;"

"Δεν µου αρέσει το ψωµί, µου αρέσουν µόνο τα γλυκά. Θα ήθελα να ανταλλάξω όσα
κερδίζω µε γλυκά”.

Ο αγρότης κατανοεί πολύ καλά την υπόθεση, αλλά δεν χρειάζεται να σκέφτεται πολύ.
Αρχίζει να γελάει.
"Είναι πολύ απλό! Εάν θέλεις γλυκά, πρέπει να ενηµερώσεις την Επιτροπή. Έχουµε
αρκετά γλυκά εδώ. Η Επιτροπή θα σου δώσει άδεια και θα πας στο φαρµακείο και
θα τα πάρεις. Στο χωριό µας όλοι λαµβάνουν αυτό που χρειάζοναι”.

Μετά από αυτήν την απάντηση έπρεπε να εγκαταλείψω κάθε περαιτέρω


προσπάθεια.
Μετά από αυτήν την απάντηση έπρεπε να το εγκαταλείψω. Αυτοί οι αγρότες δεν ζουν
πλέον στο καπιταλιστικό σύστηµα, ούτε από ηθική ούτε από συναισθηµατική άποψη.
Αλλά ζούσαν ποτέ σε αυτό;

*Το άρθρο του Hanns-Erich Kaminski εµφανίστηκε για πρώτη φορά στο βιβλίο του
“Ceux de Barcelone" (Παρίσι 1937). Ο ίδιος ήταν δηµοσιογράφος που γεννήθηκε στη
Γερµανία, στις 29 Νοέµβρη 1899 και πέθανε στην Αργεντινή το 1963. Στα αγγλικά το
κείµενο αυτό εµφανίστηκε στο αγγλικό περιοδικό “Anarchy: a journal of anarchist
ideas” (“Αναρχία: ένα περιοδικό αναρχικών ιδεών”, τεύχος 5, Ιούλης 1961.
Α ν α δ η µ ο σ ι ε ύ τ η κ ε ε δ ώ : h t t p s : / / w w w. k a t e s h a r p l e y l i b r a r y. n e t / b n z t b k ?
fbclid=IwAR2vfmtr7IjdFTDQY0vr0BQwVaXCv9vgkC4nLGfReG0W-bliBbOncuG39Gc
Ελληνική µετάφραση: Ούτε Θεός-Ούτε Αφέντης.