You are on page 1of 8

การวัดอัตราไหลของของเหลว 21

การวัดอัตราไหลของของเหลว
Flow rate measurement

วัตถุประสงค์
ศึกษาเทคนิคการวัดอัตราไหลของของเหลวด้วยเครือ่ งมือวัดแบบต่างๆ

ทฤษฎี
อัตราการไหล (Volume flowrate,Q) คือปริมาตรของของไหลซึง่ ไหลผ่านท่อหรือช่องการ
ไหลใดๆ ในหนึ่งหน่ วยเวลา หรืออีกนัยหนึ่งก็คอื ของไหลทีไ่ หลผ่านพืน้ ทีห่ น้าตัดในแนวตัง้ ฉาก (A)
ด้วยความเร็วค่าหนึ่ง (V) ซึง่ สามารถแสดงได้ดงั สมการต่อไปนี้

[m3/s]

อัตรามวลไหล (Mass flowrate) คือมวลของของไหลซึง่ ไหลผ่านท่อหรือช่องการไหลใดๆ


ในหนึ่งหน่วยเวลา

[kg/s]

เครื่องมือวัดอัตราการไหล
(1) Rotameter คือเครื่องวัดอัตราการไหลของของเหลวหรือก๊าซโดยอาศัยการไหลผ่านท่อ
ปิ ดซึง่ มีพน้ื ทีห่ น้าทีไ่ ม่สมํ่าเสมอ (Tapered Tube) ซึ่งผ่านในท่อดังกล่าวจะบรรจุทุ่น (Float) ไว้
ภายในดัง รูปที่ 1

หลัก การทํา งาน อาศัย ความสมดุ ล ของแรงที่ก ระทํา ต่ อ ทุ่น เมื่อ มีข องไหลไหลผ่า นท่ อ
กล่าวคือ แรงโน้มถ่วงของโลก (Gravity, ) แรงลอยตัว (Buoyancy, ) และแรงต้านการไหล
(Drag, ) ซึง่ สามารถแสดงดังสมการ

หรือ

 
22 การวัดอัตราไหลของของเหลว

ดังนัน้

จากสมการข้า งต้น จะได้ สมการแสดงอัต ราการไหลของของไหลเมื่อ ไหลผ่า นท่ อ ซึ่ง มี


ความสัมพันธ์กบั พืน้ ทีห่ น้าตัดของวงแหวนระหว่างท่อและทุ่น ซึง่ จะแปรผันตามระดับความสูงของ
ทุน่ เมือ่ อัตราการไหลเปลีย่ นไป

โดยที่ คือค่า drag coefficient


คือพืน้ ทีห่ น้าตัดของทุน่
(y) คือพืน้ ทีห่ น้าตัดของวงแหวนระหว่างท่อและทุน่ ซึง่ แปรผันตามระดับความสูง y
คือปริมาตรของทุน่
คือค่าคงทีข่ องมิเตอร์
y
FD
FD
Tapered tube
Af FB
FB

Aa

Float
WFG

Flow

รูปที่ 1 Rotameter

 
การวัดอัตราไหลของของเหลว 23
 

(2) Pitot tube คือเครือ่ งมือวัดความเร็วของของไหลโดยอาศัยผลต่างของความดันทีเ่ กิดขึน้


เมือ่ มีของไหลไหลผ่านท่อดังกล่าว ท่อพิโทต์มลี กั ษณะแสดงดังรูป
Total pressure

V
Total pressure
Static pressure

รูปที่ 2 Pitot Tube

หลักการทํางาน อาศัยการตรวจวัดผลต่างความดันของของไหล ระหว่างค่าความดันรวม


(Total Pressure, pt) และค่าความดันสถิต (Static Pressure, ps) ทําให้ได้ผลลัพธ์ในรูปของความดัน
ไดนามิค (Dynamic Pressure, pd) ซึง่ มีความสัมพันธ์กบั ค่าความเร็วการไหลของของไหลดังสมการ

[m/s]

กรณีใช้มานอมิเตอร์วดั ผลต่างความดันของของไหล

[m/s]

โดยที่ คือค่านํ้าหนักจําเพาะของของเหลวในมานอมิเตอร์
คือระดับความสูงของแท่งนํ้าในมานอมิเตอร์
คือค่าคงทีข่ องท่อพิโทต์
สําหรับการวัดอัตราการไหลของของไหลภายในท่อกลม โดยท่อพิโทต์นนั ้ สามารถทําได้โดย
การวัดค่าความเร็วทีต่ ําแหน่งกึง่ กลางท่อและสามารถคํานวณหาค่าอัตราการไหลได้จากสมการ

 
24 การวัดอัตราไหลของของเหลว

[m3/s]

โดยที่ คือพืน้ ทีห่ น้าตัดของท่อ


คือความเร็วทีก่ ง่ึ กลางท่อ

(3) Orifice/ Venturi คือเครือ่ งมือวัดอัตราการไหลของของไหลโดยอาศัยการตรวจวัดความ


ดันสูญเสียเมือ่ ของไหลไหลผ่านสิง่ กีดขวาง

หลักการทํางาน อาศัยการไหลของของไหล เมื่อไหลผ่านสิง่ กีดขวาง (การลดพืน้ ทีห่ น้าตัด


หรือช่องการไหล) จะก่อให้เกิดความดันสูญเสียเกิดขึน้ เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงทิศทางและ
ความเร็วของการไหล ดังนัน้ หากตรวจวัดผลต่างความดันทีเ่ กิดขึน้ ได้ ก็จะสามารถนําไปคํานวณหา
อัตราการไหลซึง่ มีสมั พันธ์กบั ความดันสูญเสียทีเ่ กิดขึน้ ดังสมการ

[m3/s]

กรณีใช้มานอมิเตอร์วดั ผลต่างความดันของของไหล

[m3/s]

โดยที่ คือค่า Discharge Coefficient


คือค่าความดันก่อนและหลังผ่านสิง่ กีดขวาง (Orifice/Venturi)
คือเส้นผ่านศูนย์กลางคอคอดของสิง่ กีดขวาง
คืออัตราส่วนเส้นผ่านศูนย์กลางระหว่างเส้นผ่านศูนย์กลางคอคอดกับเส้น
ผ่านศูนย์กลางท่อ
คือค่าคงทีข่ อง Orifice หรือ Venturi

 
การวัดอัตราไหลของของเหลว 25
 

ผลต่างความดัน

(ก) 

ผลต่างความดัน

(ข)

รูปที่ 3 Venturi Meter

(4) Turbine flow meter คือเครือ่ งมือวัดอัตราการไหลของของไหลโดยอาศัยการตรวจวัด


รอบการหมุนของใบพัดภายในมิเตอร์

รูปที่ 4 Turbine flow meter

 
26 การวัดอัตราไหลของของเหลว

หลักการทํางาน อาศัยการจับสัญญาณความเร็วรอบการหมุนของใบพัด (Impellor) ซึง่ ถูก


ติดตัง้ ไว้ภายในตัวเรือนของมิเตอร์ ลําเจ็ต (Jet) ของของไหลจะถ่ายเทโมเมนตัมเชิงมุม เป็ นผลทํา
ให้ใบพัดหมุนไปตามกระแสของลําเจ็ต ดังนัน้ ความเร็วรอบการหมุนของใบพัดและอัตราการไหลจะมี
ความสัมพันธ์กบั ตามสมการ

[m3/s]

โดยที่ คือค่าคงทีข่ องมิเตอร์


คือค่าความเร็วเชิงมุมของใบพัด (ความเร็วรอบการหมุน)

อุปกรณ์การทดลอง
1. ชุดทดลองวัดอัตราการไหล (ดังรูปที่ 6) ประกอบด้วย
1.1 Rotameter
1.2 Orifice
1.3 Venturi
1.4 Pitot tube
1.5 Turbine flow meter
1.6 มานอมิเตอร์
2. นาฬิกาจับเวลา
3. ทีส่ บู ลม

 
การวัดอัตราไหลของของเหลว 27
 

Rotameter

Pitot tube
Venturi Orifice

Venturi
Orifice
Rotameter

Flow meter
Pitot tube

Valve A Manometers
Valve B

Tank

Valve C
Pump

Reservoir

รูปที่ 6 Schematic diagram ของอุปกรณ์ชุดทดลองวัดอัตราการไหล

ขัน้ ตอนการทดลอง
1. ใช้ทส่ี บู ลมไล่อากาศในมานอมิเตอร์ให้ระดับความสูงของแท่งนํ้าทัง้ หมดอยูใ่ นระดับเดียวกัน
2. ตรวจสอบระดับนํ้าในถังพัก (Reservoir)
ั ๊ างาน
3. เปิ ดวาล์ว A และ วาล์ว B เต็มทีจ่ ากนัน้ เปิดสวิทช์ให้ปมทํ
4. ระบายนํ้าในถังถังวัดปริมาตร (Tank) โดยเปิดวาล์ว C จนหมด แล้วทําการปิดวาล์ว C
5. ปล่อยให้ระบบเข้าสูส่ มดุล เริม่ บันทึกระดับนํ้าในถังวัดปริมาตรพร้อมทัง้ เริม่ จับเวลา
6. บันทึกผลต่างของระดับความสูงของแท่งนํ้าในมานอมิเตอร์ (Orifice Venturi และ Pitot
Tube)
7. บันทึกค่าอัตราการไหลจาก Rotameter และ Turbine Flow Meter
8. หยุดเวลา แล้วทําการบันทึกระดับนํ้าในถังวัดปริมาตรทีเ่ พิม่ ขึน้ พร้อมทัง้ เวลาทีใ่ ช้
9. หรีว่ าล์ว B เพือ่ เปลีย่ นอัตราการไหลใหม่ และทําการทดลองตามขัน้ ตอนที่ 4-8
10. ทําขัน้ ตอนที่ 9 จนครบ 5 อัตราการไหล
11. เปิดวาล์ว A วาล์ว B และวาล์ว C แล้วทําการปิดสวิทช์เพือ่ หยุดการทํางานของปมั ๊

 
28 การวัดอัตราไหลของของเหลว

ตารางบันทึกผลการทดลอง
ขนาดพืน้ ทีห่ น้าตัดของ Tank ______________ ตารางเมตร
ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางภายในของท่อ______________ เซนติเมตร

Methods
No Tank Rotameter Turbine meter Orifice Venturi Pitot tube
h1 [cm] h2 [cm] t [sec] [ ] [ ] [cm] [cm] [cm]
1
2
3
4
5

คําถาม
1) Pitot Tube เป็ นอุปกรณ์ทใ่ี ช้วดั ความเร็วของของไหลหากนํามาใช้วดั อัตราการไหล
ภายในท่อจะต้องมีเทคนิคและวิธกี ารวัดอย่างไรเพือ่ ให้คา่ อัตราการไหลทีว่ ดั ได้มคี วามถูกต้อง
น่าเชื่อถือ
2) อะไรคือข้อดี ข้อด้อยของอุปกรณ์แต่ละประเภททีไ่ ด้ใช้ในการทดลองนี้ อธิบายและให้
เหตุผลประกอบ