You are on page 1of 94

‫جزوه تراش ‪CNC‬‬

‫مطابق با استاندار کد ‪8 -33/84/2/3‬‬


‫‪ 260‬ساعت‬

‫بسمه تعالي‬

‫‪1‬‬
‫‪ .1‬توانايي بكارگيري كامپيوتر و مديريت فايلها‬

‫اشنايي با مفهوم سيستم عامل‬ ‫‪:1-1‬‬

‫سيستم عامل محيطي است كه در ان با كامپيوتر تان ارتباط بر قرار مي كنيد و فضايي است كه كامپيوتر برنامه هايتان را در ان‬

‫اجرا مي كند و سيستم عامل بر چگونگي كاركرد كامپيوتر شما نظارت دارد‬

‫سيستم عامل را بايد تكميل كننده سخت افزار كامپيوتر بدانيم كه بدون حضور ان كامپيوتر يك دستگاه بي فايده و بي مصرف است‬

‫كه ميتوان از جمله سيستم عاملها سيستم عامل ……‪DOS – WINDOWS,‬‬

‫‪ : 2-1‬اشنايي با سيستم عامل ويندوز‬

‫سيستم عامل ويندوز ساخت شركت نرم افزاري ماكروسافت يك برناهه موضوع گرا ميباشد كه در محيط گرافيكي بدليل پشتيباني از‬

‫حالت چند كاربره و چند وطيفه اي هر برنامه را بصورت جداگانه در قالب يك پنجره اجرا و مديريت مي نمايد كه به همين دليل سيستم‬

‫مي گويند‬ ‫پنجره ها يا ‪WINDOWS‬عامل‬

‫‪ : 3-1‬اشنايي با منو كارويندوز و اجزا ان‬

‫در سيستم عامل ويندوز دو محيط متفاوت وجود دارد‬ ‫‪.1‬‬

‫ويرايش يا ‪: EDIT‬محيطي كه بوسيله صفحه كليد متن را وارد و يا ويرايش مي كنيم‬ ‫‪.2‬‬

‫گرافيك ‪ :‬محيطي كه به كمك ماوس به ايكن و يا موضوعات ديگر اشاره مي كنيم‬ ‫‪.3‬‬

‫‪ 4-1‬اشنايي با ‪ ICON‬مفهوم و چگونگي ايجاد ان‬

‫جهت معرفي و نمايش هر موضوع از شكلكي گرافيكي استفاده گرديده كه به ان ايكن مي گويند در زاقع اين شكلك ها با نماد متفاوت بوده‬

‫و فقط جهت معين نمودن موقعيت و موجوديت موضوع مي باشند و به هر شكل ديگري ممكن است موجود باشند ولي نمادها حالتي كامال‬

‫استاندارد و سمبليك دارند‬

‫‪ : 5-1‬اشنايي با پنجره و اجزاي ان‬

‫پنجره ناحيه ايست مستطيلي شكل كه در روي صفحه جدا شده است و هر كدام از برنامه ها را در ان ميتوان مديريت نمود كليه پنجره‬

‫هاي باز شده در روي نوار وظيفه كليدي را نمايش مي دهند به عنوان مثال ‪:‬‬

‫‪Titel bar‬‬

‫‪Menu bar‬‬

‫‪ : 6-1‬اشنايي با ‪ folder‬و مديريت ان‬

‫با هدف دستيابي به كل فضاي ديسك با توجه به جدول تخصيص فايلها و طبقه بندي بهتر اطالعات از پوشه استفاده مي گردد پوشه ها‬

‫‪2‬‬
‫فضايي براي قرار گرفتن پوشه ها و يا فايلهاي ديگر است به پوشه تو در تو ‪ Subfolder‬گويند‬

‫براي ايجاد يك پوشه جديد كافي است در مقصد قرار گرفته و به كمك فرمان ‪ NEW‬از منوي فايل و زير منوي گشوده شده‬

‫فرمان ‪ NEW FOLDER‬را صادر نماييد و نامگذاري كنيد‬

‫‪ : 7-1‬اشنايي با ‪ FILE‬و مديريت ان‬

‫ركورد ها( به مجموعه از كاراكترهاي به هم مرتبطبراي ثبت اطالعات اعم از تام نام خانوادگي شماره پرسنلي و‪ ) ...‬به هم مرتبط‬

‫تشكيل فايل مي دهند و فايلهاي به هم مرتبط تشكيل بانكهاي اطالعاتي ‪.‬‬

‫فايلها كوچكترين جز اطالعاتي هستند كه جهت نقل و انتقال اطالعات از ان استفاده مي شود فايلها داراد دو فاكتور اصلي محتوا و ماهيت‬

‫مي باشندكه در واقع قالب و منطق قرار گرفتن محتويات ماهيت انها را تشكيل مي دهند‬

‫نام گذاري فايلها‬

‫فايلها داراي مشخصاتي مي باشند كه عبارتند از‬

‫نام ‪ -‬پسوند – اندازه – تاريخ ساخت – ساعت ساخت – خصلت (صفت)‬

‫‪ : 8-1‬شناسايي كپي انتقال و حذف فايلها‬

‫دستور ‪: COPY‬‬

‫اين دستور با توجه به وجود دو جز اصلي مبدا و مقصد به دو قسمت تقسيم مي گردد و با وجود يك حافظه موقت به عنوان ميانجي‬

‫عمل مي كند با توجه به توضيح داده شده ميتوان فرمان نسخه برداري از موضوع يا موضوعات را به دو فرمان ديگر تجزيه نمود‬

‫‪COPY TO = COPY & PASTE‬‬

‫دستور ‪: MOVE‬‬

‫اين دستور دقيقا مانند ‪ COPY‬ميباشد با اين تفاوت كه موضوع انتخابي از مبدا حذف مي گردد بديهي است كه بعد از چسباندن مورد‬

‫موجود در حافظه موقت اين حافظه كال پاك شده و قابل استفاده براي مقاصد ديگر نخواهد بود‬

‫دستور ‪Delete‬‬

‫به كمك اين فرمان مي توان موضوع و يا موضوعات انتخابي را كه در روي سيستم وجود دارند حذف و پاك نمود ‪ .‬هنگام پاك كردن‬

‫موضوع يا موضوعات ابتدا به سطل بازيافت منتقل مي گردند سپس با طي شدن زمان معيني و قرار گرفتن موضوعات پاك شده ديگر‬

‫در آن ‪ ،‬سطل به صورت خودكار تخليه گرديده و قابل بازيابي نمي باشند‪.‬‬

‫هنگام فراخواني اطالعات مي توان با استفاده ازفرمان ‪ Restor‬موضوع ياموضوعات را به محل قبل خودبازيابي نمود‪.‬درغيراين‬

‫صورت با انتخاب دستور ‪ delete‬موضوعات را از سطل بازيابي نيز تخليه كرد‪.‬جهت تخليه سطل مي توان از فرمان‬

‫‪ Empty Recycle Bin‬نيز استفاده نمود ‪.‬‬

‫توجه ‪ :‬به علت مهم بودن اين ف رمان سيستم با استفاده از يك كادر محاوره اي تاييدي از كاربر مي خواهد ‪.‬‬

‫‪3‬‬
‫‪: 9-1‬آشنايي با روش جستجوي فايلها‬

‫در سيسنم عامل ‪ windows‬امكان جستجو نمودن موضوعات مختلفي كه در درايو هاي محلي و يا درايوهاي شبكه وجود دارند‪ ،‬افراد‬

‫و كامپيوترهاي ديگري كه بر روي شبكه م عرفي شده اند و آدرسهاي اينترنتي و شبكه هاي مختلف را فراهم نموده اند ‪ .‬جهت رسيدن به‬

‫امكانات جستجوي فايل يا پوشه مي توان برنامه ‪ windows explorer‬را در حالت ‪ search‬باز كنيم كه در اين حالت پانلي در سمت‬

‫چپ صفحه به نام ‪ search‬گشوده مي شود ‪ .‬روش ديگر آن كه از منوي ‪ start‬فرمان ‪ search‬و سپس از زير منوي گشوده شده‬

‫فرمان ‪ for files or folders….‬را صادر مي كنيم ‪ .‬در اين حالت ‪ explorer‬از تصاوير متحركي بعنوان دستيار استفاده مي كند وبا‬

‫سواالتي كه مي نمايد سعي در پاسخگويي به كاربر را دارد ‪.‬‬

‫‪ : 10-1‬آشنايي با چگونگي بكارگيري ‪Help‬‬

‫روش دسترسي به سيستم راهنما به صورت زير مي باشد ‪:‬‬

‫‪ : 1‬بعد از كليك كردن منوي ‪ Help‬در نوار منو ‪ ،‬گزينه ‪ auto cad help topics‬را انتخاب كنيد ‪ .‬با اين كار پنجره ‪ help‬ظاهر‬

‫خواهد شد‪.‬‬

‫‪ : 2‬اگر صفحه مربوط به دكمه ‪ content‬در حالت فعال قرار ندارد ‪ ،‬دكمه مزبور را كليك كنيد ‪ .‬اين پنجره جدولي از محتويات را‬

‫ظاهر مي كند ‪ .‬در اينجا ‪ 2‬دكمه ديگر نيز وجود دارد كه با برچسب ‪ index‬و ‪ find‬مشخص شده اند و در پيدا كردن سرفصل هاي‬

‫خاص مفيد واقع مي شوند‪.‬‬

‫‪ : 3‬صفحه نمايش را به سمت چپ پايين جستجو كنيد تا سرفصلي با عنوان ‪ command refrence‬را پيدا كنيد ‪ .‬سپس آنرا به صورت‬

‫مضاعف كليد كنيد ‪ .‬با اين كار فهرست سرفصل ها گسترش بيشتري مي يابد ‪.‬‬

‫‪ : 4‬آيتمي كه با برچسب ‪ commands‬مشخص شده است را به صورت مضاعف كليك كنيد با اين كار پنجره ‪ help‬فهرستي از دستورها‬

‫را ظاهر مي كند ‪.‬‬

‫‪ :5‬در قسمت باالي فهرست ‪ ،‬مجموعه اي از دكمه هاي الفبا وجود دارند ‪.‬‬

‫‪ :6‬دكمه ‪ help topics‬كه در قسمت باالي پنجره قرار دارد را كليك كنيد با اين كار كادر مكالمه ‪help topics‬ظاهر خواهد شد ‪.‬‬

‫‪ :7‬دكمه ‪find‬را كليك كنيد ‪.‬‬

‫‪ :8‬براي پذيرفتن گزينه هاي پيش فرض دكمه ‪ next‬را در كادر مكالمه مربوطه كليك كنيد ‪ .‬با اين كار فهرستي از گزينه هاي مختلف‬

‫ظاهر مي شود ‪ .‬مي توانيد كلمه اي كه بايد جستجو شود را در كادري كه در باالي فهرست قرار دارد وارد كنيد ‪.‬‬

‫‪: 11-1‬شناسايي اصول ‪format‬كردن‬

‫براي فرمت كردن يك درايو از كامپيوتر مي توان به شكل زير عمل كرد ‪:‬‬

‫‪ :1‬ابتدا روي درايو مربوطه راست كليك كرده ‪.‬‬

‫‪ :2‬از منوي باز شده گزينه ‪format‬را انتخاب مي كنيم ‪.‬‬

‫‪ :3‬پنجره مربوط به عمليات ‪ format‬باز مي شود ‪ .‬با كليك كردن روي گزينه ‪ format‬عمل مربوطه انجام مي شود ‪.‬‬

‫‪4‬‬
‫‪ :4‬همچنين از بخش ‪ format option‬مي توان گزينه ‪ quick format‬را تيك زد تا عمليات ‪ format‬سريعتر صورت گيرد‬

‫‪: 1-12‬ذخيره يك فايل با پسوند‬

‫‪ .2‬توانايي اجراي نرم افزاروشناخت محيط ومنوها در ‪auto cda‬‬

‫‪AUTOACAD‬‬ ‫‪RELEASE‬‬

‫حداقل سيستم مورد نياز جهت نصب اتوكد‬

‫‪.1‬يك دستگاه كامپيوتر پنتيوم سازگار با ‪IBM‬‬

‫‪ .2‬يك گرداننده ‪CD - RAM‬‬

‫‪ .3‬حداقل ديسك سختي ( ‪ ) Hard‬به ظرفيت ‪ 70 MB( 100 MB‬براي نصب اتوكد )‬

‫‪ .4‬حداقل ‪ 32‬مگا بايت ‪ 16MB ( RAM‬براي ويندوز ‪ 95‬و براي ويندوز ‪ NT‬حداقل‪) 24 MB‬‬

‫‪ .5‬ماوس ‪MOUSE‬‬

‫مراحل نصب اتوكد‬

‫‪ CD .1‬را داخل ‪ CD - RAM‬قرار دهيد‬

‫‪ .2‬از ‪ MY COMPUTER‬درايو ‪ CD‬را انتخاب كنيد‬

‫‪ .3‬فايل مربوط به ‪ acad‬را ‪ Open‬نمائيد‬

‫‪ .4‬سپس ‪ setup‬يا ‪ Unzip‬را انتخاب نمائيد‪.‬‬

‫‪ serial number‬و ‪ cd key‬را سوال مي كند‬ ‫‪ .5‬پس از چند مرحله انتخاب ‪ NEXT‬از شما‬

‫‪ .6‬سريال ‪-------------- ---------‬را وارد نمائيد‪.‬‬

‫‪ .7‬مجدد چند مرحله ‪ NEXT‬را انتخاب نماييد تا ‪ ACAD‬نصب شود‬

‫‪ : 2-1‬شناختي از محيط اتوكد‬

‫‪ : 2-2‬منوي كركره اي يا پايين كشيد ني يا ‪: Menu Bar‬‬

‫را ساده اي براي دستيابي به كنترلها و دستورات عمومي ميباشد‬

‫‪5‬‬
‫يعني اين گزينه داراي انتخابهاي ديگري نيز ميباشد‬ ‫الف‪ -‬عالمت‬ ‫در اين منو سه جزء وجود دارد ‪:‬‬

‫ب – ‪ ......‬يعني اين گزينه كادر تبادلي بهمراه خود دارد‪.‬‬

‫ج – دستوراتي كه فاقد عالمت هستند كه بصورت مستقل عمل مي كنند‪.‬‬

‫الف ‪ :‬نوار ابزار استاندارد يا ‪: Standard Toolbar‬‬

‫جهت نمايش صفحه جديد (‪ -) New‬باز كردن فايل (‪ – )Open‬ذخيره كردن ترسيمات تحت فايل مشخص با پسوند ‪) SAVE ( DWG‬‬

‫‪.......– Print‬بكار برده ميشود‪.‬‬

‫ب ‪ :‬نوار ابزارويژگيهاي شيء يا ‪: Object Properties‬‬

‫ويژگيهاي يك اليه – كنترل اليه – معرفي اليه جاري – رنگ اليه – اطالعاتي در مورد وضعيت اليه را بر عهده دارد و اليه پوششي‬

‫است كه امكان جدا سازي انواع مختلف اطالعات را بصورت نا محدود فراهم مي سازد‬

‫ج ‪: FLY OUT :‬‬

‫مجموعه اي از ابزارهاي نهفته شبيه به منوي ابشاري كه مرتبط با ابزار انتخاب شده است و بصورت فلش كوچك اشاره گري در گوشه‬

‫پايين سمت راست ابزار قرار دارد‪.‬‬

‫د‪ :‬نوار ابزار ها ‪:‬‬

‫اين نوار سه نوع عمل مختلف شبيه فرمانهاي منوي كركره اي يعني ‪:‬‬

‫الف – ارائه گزينه هاي اضافي‬

‫ب – باز نمودن كادر تبادلي‬

‫ج – ف راميني كه نياز به ورودي صفحه كليد يا مكان نما را دارد صادر مي نمايد‪.‬‬

‫را انتخاب و از كادر تبادلي نوار ابزار مورد‬ ‫‪Menu bar‬‬ ‫‪View‬‬ ‫جهت دستيابي به نوار ابزارها بايد مسير ‪Toolbars‬‬

‫نظررا عالمت زد از ويژگهاي نوار ابزار قابليت حركت وجابجايي انهاست‪.‬‬

‫‪ : 2-3‬اعالن فرمان يا خط فرمان ‪:‬‬

‫مي بايست دستورات را بصورت مستقيم تايپ نمود كه به ان پنجره ‪ Comanad‬گويند در اين پنجره ‪ 3‬خط متن ديده ميشود كه اين‬

‫پيامهاروش برقراري ارتباط اتوكد كاربرد است‪.‬‬

‫چنانچه بخواهيم از طريق صفحه كليد كادر تبادلي را مشاهده نماييم قبل از دستور عالمت ( ـــ ) قرار دهيد مثل ‪Layer‬‬

‫الف ‪ :‬نوا ر وضعيت يا‪: status Bar‬‬


‫اطالعاتي را در مورد ترسيم و فضاي ‪ – Model - Paper‬وضعيت ‪ Snap-Grid-Ortho-Osnap‬مختلف در اختيار كاربر قرار‬

‫ميدهد‪.‬‬

‫‪6‬‬
‫ب ‪ :‬نكته ابزار ‪:‬‬
‫در بر گيرنده ابزارهايي هستند كه فرامين را نشان ميدهند يك نكته ابزار درست زير فلش مكان نما وقتي كه مكان نما بر روي ابزار نگه‬

‫داشته ميشود ظاهر ميگردد‪.‬‬

‫ج‪ .‬شمايل ‪ UCS‬يا مختصات جهاني ‪:‬‬


‫در گوشه سمت چپ ناحيه ترسيم فلش ‪ L‬شكلي وجود دارد كه نمايش دهنده مختصات جهاني ‪ UCS‬ميباشد‪.‬‬

‫اين شمايل امكان تعيين جهت در ترسيم را فراهم ميكند وبراي دو بعدي و سه بعدي كارايي خوبي دارد اين شمايل در حالت فضاي مدل‬

‫وفضاي كاغذ شكلهاي مختلفي دارد‪ .‬در صورتي كه شمايل ‪ UCS‬مي تواند خاموش يا روشن باشد ‪.‬يا متواند در فضاي كاغذ يا مدل‬

‫شكلهاي مختلفي داشته باشد‬

‫‪ : 2-5‬ناحيه ترسيم ‪:‬‬


‫ناحيه اي است كه ترسيمات با توجه به محدود ه تعريف شده ( ‪ ) limits‬در ن ترسيم مي گردد ‪.‬‬

‫الف ‪.:‬فايل الگويي ‪:‬‬


‫فايلهاي الگويي عبارتند از ‪DWT , DXF‬‬

‫جابجايي نوارهاي ابزار‬

‫يكي از ويژگيهاي منحصر به فرد نوارهاي ابزار اتوكد قابليت حركت انهاست ميتوانيد انها را به هر كجايي از پنجره اتوكد ببريد ويا‬

‫در هر محلي ثابت كنيد منظور از ثابت كردن ابن است كه انرا در مقابل قابهاي ( ‪ ( borders‬بااليي و كناري پنجره اتوكد قرار دهيد‬

‫به نحوي كه نوار ابزار حداقل فضا را اشغال كند‪.‬‬

‫معرفي نوار ابزارها ‪:‬‬

‫‪– OBJECT SNAP – MODIFY - DRAW - OBJECT PEROPERTIES –STANDARD TOOLBAR‬‬

‫‪…… INQUIRY - ZOOM - SOLIDS -VIEW POINT - DIMENSION‬‬

‫‪ : 2-7‬استفاده از چاپگر در ‪ACAD 2000‬‬

‫‪ = Plot device‬پيش نمايش چاپ بر اساس نوعي ابزار خروجي‬

‫‪ = Drawing‬جهت قرار گرفتن كاغذ‬

‫‪= Limits‬از محدوده ترسيم براي تعيين خروجي چاپي استفاده مي شود‬

‫‪ = Extents‬ترسيم كل رسم وحذف قاب ترسيم‬

‫‪ = Display‬چاپ از ترسيم جاري بر صفحه نمايش‬

‫‪=View‬از نماي ذخيره شده قبلي براي تعيين انچه چاپ ميشود استفاده مي كند‬

‫‪ =Window‬انتخاب پنجره اي از يك ناحيه ترسيم‬


‫‪7‬‬
‫‪ =Scale‬تغيير مقياس‬

‫‪ =Plot offset‬موقعيت مختصاتي جهت پرينت‬

‫‪ =Full preview‬نمايش منطقهاي كه جهت پرينت انتخاب شده است‬

‫‪ .3‬توانايي شناخت روشهاي مختصاتي و شناخت زوايا در اتوكد‬


‫‪ : 1-3‬اشنايي با روشهاي مطلق‬

‫در اين روش مختصات تمام نقاط نسبت به مبدا مختصات‬

‫محاسبه مي گردد و فرمت ان بصورت زيز نمايش داده ميشود ‪X,Y‬‬

‫‪ : 2-3‬اشنايي با مختصات قطبي‬

‫در اين روش مختصات نقطه اول به صورت مطلق و مختصات نقاط‬

‫‪@ X<α‬‬ ‫بعدي نسبت به نقطه قبلي با استفاده طول و زاويه و فرمت ان بصورت زيز نمايش داده ميشود‬

‫‪: 3-3‬اشنايي با نسبي كردن روشهاي مختصاتي‬

‫در اين روش مختصات نقطه اول به صورت مطلق و مختصات نقاط‬

‫بعدي نسبت به نقطه قبلي با استفاده از نماد @ و فرمت‬

‫‪@ X,Y‬‬ ‫ان بصورت زيز نمايش داده ميشود‬

‫‪.4‬توانايي اجراي دستورات ترسيمي در اتوكد‬

‫‪8‬‬
‫‪ : 1-4‬شناسايي اصول روش اجراي دستور ‪ LINE‬و ‪XL‬‬

‫رسم خطوط نا محدود‬

‫رسم خطوط افقي‬

‫يك نقطه جهت تثبيت خط انتخاب نمائيد‬

‫رسم خطوط عمودي‬

‫يك نقطه جهت تثبيت خط انتخاب نمائيد‬

‫رسم خطوط زاويه دار‬

‫اندازه زاويه دلخواه را وارد نماييد‬

‫خطي را كه ميخواهيد تغيير زاويه بدهيد انتخاب كنيد‬

‫زاويه جديد را وارد كنيد‬

‫رسم نيمساز زاويه‬

‫راس زاويه را انتخاب نماييد‬

‫نقطه شروع را انتخاب كنيد‬

‫نقطه پايان را انتخاب كنيد‬

‫رسم خطوط موازي با فاصله محدود‬

‫‪ : 4-2‬رسم كمان‬

‫رسم كمان با استفاده از سه نقطه‬

‫رسم كمان با انتخاب نقطه پايان – مركز‪ -‬شروع‬

‫رسم كمان با انتخاب زاويه – مركز‪ -‬شروع‬

‫رسم كمان با انتخاب طول وتر كمان – مركز‪ -‬شروع‬

‫رسم كمان با انتخاب زاويه – پايان – شروع‬

‫رسم كمان با انتخاب تعيين جهت مماس– پايان – شروع‬

‫رسم كمان با انتخاب شعاع – پايان – شروع‬

‫رسم كمان با انتخاب پايان – شروع – مركز‬

‫رسم كمان با انتخاب زاويه – شروع – مركز‬

‫رسم كمان با انتخاب طول وتر كمان – شروع – مركز‬

‫امتداد دادن كمان از اخرين نقطه پايان‬

‫‪9‬‬
‫رسم دايره‬ ‫‪: 3-4‬‬

‫مختصات نقطه مركز را وارد كنيد‬

‫( شعاع )‪ /‬قطر را وارد نماييد‬

‫رسم دايره با استفاده ازمختصات سه نقطه‬

‫مختصات نقطه اول‬

‫مختصات نقطه اول‬

‫مختصات نقطه اول‬

‫رسم دايره با استفاده ازمختصات دو نقطه‬

‫مختصات نقطه اول‬

‫مختصات نقطه اول‬

‫رسم قوس مماس بين دو دايره‬

‫روي محيط يك دايره كليك نماييد‬

‫روي محيط دايره ديگر كليك نماييد‬

‫شعاع دايره مماس را وارد نماييد‬

‫‪10‬‬
‫‪ : 4-4‬رسم بيضي‬

‫(مختصات نقطه اول از قطر) ‪ /‬مختصات مركز‪/‬رسم كمان‬

‫مختصات نقطه دوم از قطر‬

‫زاويه چرخش ‪ /‬مختصات يك نقطه از قطر ديگر‬

‫زاويه چرخش حول قطر بزرگترا وارد كنيد‬

‫كمان‬
‫مختصات مركز‪(/‬مختصات نقطه اول از قطر)‬

‫مختصات مركزبيضي‬

‫مختصات يك نقطه از قطر‬

‫مختصات نقطه ديگر از قطر‬

‫زاويه چرخش ‪ /‬مختصات يك نقطه از قطر ديگر‬

‫(انتخاب نقطه شروع زاويه) ‪ /‬رسم مقداري از زاويه‬

‫( نقطه شروع جهت رسم مقداري از زاويه) ‪ /‬زاويه‬

‫(نقطه پاياني زاويه) ‪ /‬مقدار مانده از ترسيم ‪ /‬رسم مقداري از‬

‫مقدار زاويه اي كه مي خواهيد باقي بماند‬

‫‪ : 5-4‬عالمت گذاري يا نقطه يا ‪point‬‬

‫يك نقطه‬

‫بيش از يك نقطه‬

‫تقسيم يك موضوع به چند قسمت مساوي‬

‫تقسيم يك موضوع بر اساس واحدعالمت گذاري كنيد‬

‫مدلهاي از نقطه‬

‫اندازه نقطه را وارد كنيد‬

‫اندازه نقطه را متناسب با ابعاد صفحه طراحي تنظيم مي كند‬

‫اندازه نقطه را متناسب با ‪ point size‬تعريف مي كند‬

‫‪11‬‬
‫‪polygon‬‬ ‫رسم چند ضلعي هاي منتظم‬

‫از ‪ 3‬ضلع تا ‪ 1024‬ضلع را متوانيد انتخاب نماييد‬

‫انتخاب ‪ E‬مختصات دو سر از يك چند ضلعي‪/‬مركز چند ضلعي‬

‫روش ‪ I‬رسم چند ضلعي محاطي وروش ‪ C‬چند ضلعي محيطي‬

‫شعاع دايره را وارد نماييد‬

‫رسم مربع مستطيل ‪RECTANGEL‬‬

‫پخ زدن موضوع‬

‫مقدار عددي را براي انتخاب اول ودوم بترتيب وارد نماييد‬

‫سطح ارتفاع‬

‫مقدار عددي را وارد كنيد‬

‫گرد كردن لبه‬

‫مقدارشعاع راجهت گرد كردن وارد نماييد‬

‫حجم دادن‬

‫مقدارحجم مورد نظر را وارد كنيد‬

‫ضخامت دادن‬

‫مقدار ضخامت را وارد كنيد‬

‫‪12‬‬
‫رسم هاشور‬

‫نماييد‬ ‫يك نقطه درداخل سطح جهت هاشور انتخاب‬

‫( انتخاب الگو هاي از هاشور)‬

‫موضوع را جهت هاشور بر گزينيد‬

‫باز نگري موضوع انتخاب شده‬


‫انتخاب هاشور براساس نام‬

‫رسم هاشور در حالت ‪ .1--‬يك در ميان‬

‫خارجي‬ ‫‪ .2‬فقط سطح‬

‫‪. 3‬رسم هاشور در تمام سطوح‬

‫باز نگري محل هاشور خورده‬


‫تغيير مقياس هاشور‬
‫تغيير زاويه هاشور‬

‫تجزيه كردن هاشور‬

‫درج متن‬

‫ارتفاع‬
‫ارتفاع متن را وارد كنيد‬

‫روشهاي ترسيمي از متن‬


‫متن در قسمت ‪000‬و‪ 000‬كادر انتخابي قرار گيرد‬

‫(باالوچپ) (پاين وچپ‪ /‬پايين و مركز‪ /‬پايين و راست ‪ /‬وسط وراست‪/‬وسط ومركز‪/‬‬

‫وسط و چپ‪/‬باال و راست‪/‬باال و وسط‪/‬باال و چپ)‬

‫چرخاندن‬
‫زاويه چرخش را وارد نماييد‬

‫مدلهاي از متن و تنظيمات وتغييرات ان‬


‫توجه ‪:‬توصيه مي شود از مسير …‪ format---text style .‬انتخاب گردد(جدول‬
‫زير)‬

‫پهنا يا ضخامت متن را تعريف كنيد‬

‫ارتفاع فونت مدلهاي از فونت نام فونت‬


‫نوشتن متن بصورت وارونه‬ ‫اندازه ضخامت‬

‫نوشتن متن از راست به چپ‬ ‫تغيير زاويه متن‬

‫نوشتن متن بصورت عمودي‬

‫‪13‬‬
‫درج متن بصورت ديناميكي‬

‫با حفظ شكل وخصوصيات فونت ارتفاع متن را متناسب‬

‫با پهنا (فاصله بين دو نقطه) تعيين مي كند‬

‫مختصات نقطه اول از درج متن‬

‫مختصات نقطه دوم از درج متن‬

‫ارتفاع متن‬

‫نوشتن متن‬

‫جهت فشرده يا كشيدن متن بين دو نقطه در حالتي كه ارتفاع متن مهم نباشد‬

‫مختصات نقطه اول از درج متن‬

‫مختصات نقطه دوم از درج متن‬

‫ارتفاع متن‬

‫نوشتن متن‬

‫متن نسبت نقطه انتخابي در مركز قرار گيرد‬

‫مختصات نقطه مركز‬

‫ارتفاع متن‬

‫زاويه چرخش متن‬

‫نوشتن متن‬

‫متن از لحاظ ارتفاعي در وسط قرار گيرد‬

‫مختصات نقطه وسط‬

‫ارتفاع متن‬

‫زاويه چرخش متن‬

‫نوشتن متن‬

‫متن در سمت راست نقطه شروع‬

‫مختصات يك نقطه‬

‫ارتفاع متن‬

‫زاويه چرخش متن‬

‫نوشتن متن‬

‫‪14‬‬
‫‪ .5‬توانايي اجراي دستورات ويرايشي در اتوكد‬

‫حذف يا پاك كردن ترسيمات‬

‫انتخاب فقط يك موضوع‬

‫انتخاب كل موضوعات ترسيمي‬

‫فقط موضوعاتي كه كامال داخل پنجره قرار گيرند حذف ميشوند‬

‫موضوعاتي كه داخل يا با پنجره تقاطع كند حذف ميشوند‬

‫يك چند ضلعي كه مانند ‪ window‬عمل مي كند‬

‫يك چند ضلعي كه مانند‪ crossing‬عمل مي كند‬

‫هر موضوعي كه در تقاطع خطي قرار گيرد حذف مي گردد‬

‫اخرين موضوع ترسيمي حذف مي گردد‬

‫آخرين موضوعي را كه توسط ‪ ERASE‬حذف شده باشد‬

‫را فرا خواني ميكند‬

‫نسخه برداري يا كپي‬

‫موضوع را انتخاب نماييد‬

‫يك نقطه بعنوان گيره برگزينيد ‪ /‬براي تعداد كپي بيشتر از يكي حرف‪M‬‬

‫نقطه گيره‬

‫مرتبا نقطه دوم را سوال ميكند‬

‫‪15‬‬
‫ايينه يا قرينه سازي‬

‫موضوع را انتخاب نماييد‬

‫نقطه اول جهت قرينه سازي‬

‫نقطه دوم جهت قرينه سازي‬

‫تكرار موضوعات در فاصله هاي معين‬

‫مقدار فاصله را وارد كنيد ‪/‬انتخاب حرف ‪ T‬يعني بصورت ديناميكي‬

‫موضوع را انتخاب نماييد‬

‫جهت تكرار را مشخص كنيد‬

‫نسخه برداري چندگانه يا كپي چندگانه‬

‫موضوع را انتخاب نماييد‬

‫روش قطبي (حول يك محور يا مركز) يا روش سطري وستوني‬

‫نقطه گيره يا مركز‬


‫انتخاب موضوع‬

‫تعداد ثكثير‬
‫تعداد در سطر‬

‫زاويه چرخش‬
‫تعداد در ستون‬

‫فاصله بين سطرها‬

‫فاصله بين ستونها‬

‫‪16‬‬
‫جابجايي يا تغيير مكان موضوعات‬

‫موضوع را انتخاب نماييد‬

‫يك نقطه پايه يا گيره بر گزينيد‬

‫نقطه دوم را جهت جابجايي بر گزينيد‬

‫چرخاندن يك موضوع حول يك محور يا مركز‬

‫موضوع را انتخاب نماييد‬

‫يك نقطه پايه يا گيره بر گزينيد‬

‫زاويه چرخش را وارد كنيد‬

‫تغيير مقياس يك ترسيم‬

‫موضوع را انتخاب نماييد‬

‫يك نقطه پايه يا گيره بر گزينيد‬

‫ضريب بزرگنمايي را وارد كنيد‬

‫امتداد دادن قسمتي از ترسيم يا كشيدن موضوع‬

‫موضوع را انتخاب نماييد‬

‫يك نقطه پايه يا گيره بر گزينيد‬

‫نقطه دوم را جهت جابجايي بر گزينيد‬

‫‪17‬‬
‫تغيير طول شي’ها‬

‫كوتاه يا بلند كردن يك موضوع با طول معين‬

‫مقدار عددي جهت افزايش يا كاهش را وارد كنيد براي تغيير زاويه حرف‪A‬‬

‫موضوع را جهت اعمال تغييرات بر گزينيد‬

‫طول جاري را بصورت درصدي ترسيم مي كند‬

‫مقدار درصد را وارد كنيد براي تغيير زاويه حرف‪A‬‬

‫موضوع را جهت اعمال تغييرات بر گزينيد‬

‫امكان تغيير كل طول به مقدار داده شده‬

‫مقدار عددي جهت تغييرات را وارد كنيد براي تغيير زاويه حرف‪A‬‬

‫موضوع را جهت اعمال تغييرات بر گزينيد‬

‫بريدن يك موضوع بشرط تقاطع در فضا‬

‫موضوع را انتخاب نماييد‬

‫ترسيمي كه بايد بريده شود را انتخاب نماييد‬

‫امتداد دادن يك موضوع تا موضوع ديگر‬

‫موضوع را انتخاب نماييد‬

‫ترسيمي كه بايد امتداد داده شود را انتخاب نماييد‬

‫بريدن يك موضوع‬

‫موضوع را انتخاب نماييد‬

‫با دو نقطه قسمتي كه بايد بريده شود را انتخاب نماييد‬

‫‪18‬‬
‫پخ زدن گوشه ها‬

‫اولين فاصله جهت پخ‬

‫دومين فاصله جهت پخ‬

‫پخ زدن با زاويه‬

‫مقدار عددي جهت طول پخ‬

‫زاويه پخ را وارد كنيد‬

‫حذف قسمتهاي اضافه‪/‬عدم حذف قسمتهاي اضافه‬

‫پخ زدن با زاويه ‪/‬پخ زدن با فاصله‬

‫ويژگيهاي شئي‬

‫‪ .6‬توانايي روش اليه بندي نقشه در اتوكد‬

‫اليه = طلقهاي شفافي هستند كه جهت سهولت‬

‫در طراحي بكار برده ميشود‪.‬‬

‫‪ = On‬اليه را فعال ميكند‬

‫‪ = Off‬اليه را غير فعال ميكند‬

‫‪ = Current‬جاري ساختن اليه‬

‫‪ =Freeze‬منجمد كردن يا مانع جاري سدن اليه ميشود‬

‫‪ =Thaw‬جهت خروج از حالت ‪freeze‬‬

‫‪ = Lock‬مانع عمليات ويرايشي ميشود يا اليه را قفل ميشود‬

‫‪ = Unlock‬از حالت ‪ lock‬خارج ميشود‬

‫‪ = Color‬تعيين رنگ‬

‫‪ = New‬ايجاد اليه جديد كردن‬

‫‪ = Delete‬حذف اليه هاي ايجاد شده بغير از اليه ‪0‬‬

‫‪ = Line type‬تغيير نوع خط‬

‫‪ = Current‬جاري ساختن‬

‫‪ = Load‬بارگذاري كردن خطوط‬


‫‪19‬‬
‫‪ = Delete‬حذف خطوط‬

‫نمايش انواع خطوط جاري‬

‫نمايش انواع خطوط تعريف شده در ‪ acad‬جهت بارگذاري‬


‫‪ = Center‬خط محوريا اكس‬

‫‪ = Hidden‬خطوط نديد‬

‫رجوع جهت تغييرات ويرايشي از قبيل‬

‫‪ = Color‬تغييررنگ‬

‫‪ = Layer‬تغييراليه‬

‫‪ = Linetype‬تغييرنوع خط‬

‫‪ = Tickness‬تغييرضخامت‬

‫‪ = Scale‬تغييرمقياس‬

‫‪ = From point‬از مختصات ‪X,Y,Z‬‬

‫‪ = To point‬به مختصات ‪X,Y,Z‬‬

‫‪ .7‬توانايي دستورات اتوكد ‪ SETTING‬در اتوكد‬

‫كليد هاي تابع اتوكد‬


‫‪ .1‬كليد ‪ ESC‬جهت كنسل نمودن دستورات استفاده ميشود‪.‬‬

‫پنجره ‪ Help‬رافراخواني ميكند‪.‬‬ ‫‪F1‬‬ ‫‪.2‬كليد‬

‫جهت بازبيني پنجره متن بكاربرده ميشود‪.‬‬ ‫‪F2‬‬ ‫‪.3‬كليد‬

‫جهت فعال نمودن ‪ ( OSNAP‬پنجره ثبوت كمك رسمها ) بكاربرده ميشودو معادل كليد ‪ CTRL+F‬ميباشد‪.‬‬ ‫‪F3‬‬ ‫‪.4‬كليد‬

‫فعال نمودن نقاط ‪ GRID‬بكاربرده ميشود‪.‬‬ ‫‪F7‬‬ ‫‪ .5‬كليد‬

‫حالت ‪ ( ORTHO‬ترسيم خطوط بموازات محورهاي ‪ ) X- Y- Z‬را فعات مي كند‪.‬‬ ‫‪F8‬‬ ‫‪ .6‬كليد‬

‫جهت فعال نمودن ‪ ( SNAP‬محدود كننده حركت مكان نما) بكار ميرود‪.‬‬ ‫‪F9‬‬ ‫‪.7‬كليد‬

‫كادر تبادلي جهت ‪ SAVE‬را بهمراه دارد‪.‬‬ ‫‪CTRL+S‬‬ ‫‪.8‬كليد‬

‫جهت چرخش بيضي در حالت ‪ ISOPLANE‬در سه حالت ‪ TOP-LEFT-RIGHT‬بكار ميرود‪.‬‬ ‫‪.9‬كليد ‪CTRL+E‬‬

‫جهت فعال نمودن ‪ PLOT –PRINT‬استفاده ميشود‪.‬‬ ‫‪.10‬كليد ‪CTRL+P‬‬

‫‪ .11‬شمايل ‪ UCS‬يا مختصات جهاني ‪:‬‬

‫‪20‬‬
‫در گوشه سمت چپ ناحيه ترسيم فلش ‪ L‬شكلي وجود دارد كه نمايش دهنده مختصات جهاني ‪ UCS‬ميباشد‪.‬‬

‫شمايل‬ ‫اين‬
‫تعيين‬ ‫امكان‬
‫در‬ ‫جهت‬
‫را‬ ‫ترسيم‬
‫ميكند‬ ‫فراهم‬

‫وبراي دو بعدي و سه بعدي كارايي خوبي دارد اين شمايل در حالت فضاي مدل‬

‫وفضاي كاغذ شكلهاي مختلفي دارد‪ .‬در صورتي كه شمايل ‪ UCS‬مي تواند خاموش يا روشن باشد ‪.‬يا متواند در فضاي كاغذ يا مدل‬

‫شكلهاي مختلفي داشته باشد‬

‫‪ .8‬توانايي اندازه گيري نقشه در اتوكد‬

‫روشهاي اندازه گذاري‬

‫به موازات سطوح عمودي وافقي‬


‫انتخاب كنيد اولين نقطه يا جهت انتخاب اينتر نماييد‬

‫دومين نقطه از موضوع را انتخاب كنيد‬

‫متن اندازه‬

‫عدد يا متن اندازه را وارد كنيد‬

‫زاويه متن‬

‫زاويه متن را وارد كنيد‬

‫جهت اندازه گذاري سطوح افقي‬

‫جهت اندازه گذاري سطوح عمودي‬

‫زاويه چرخش خطوط اندازه را وارد كنيد‬

‫اندازه گذاري خطي غير قائم‬

‫انتخاب كنيد اولين نقطه يا جهت انتخاب اينتر نماييد‬

‫دومين نقطه از موضوع را انتخاب كنيد‬

‫مكان قرار گرفتن خط اندازه را مشخص كند‬

‫‪21‬‬
‫بكار گيري اندازه هاي طولي وعرضي‬

‫انتخاب كنيد قسمت مورد نظر را‬

‫با خط راهنماجهت اعالم مختصات ‪ X‬مسير را انتخاب كنيد‬

‫مختصات نقطه را اعالم ميكند‬

‫با خط راهنماجهت اعالم مختصات ‪ Y‬مسير را انتخاب كنيد‬

‫مختصات نقطه را اعالم ميكند‬

‫اندازه گذاري شعاع‬

‫انتخاب كنيد كمان يا دايره را‬

‫محل قرار گرفتن خط اندازه را تعيين كنيد‬

‫اندازه گذاري قطر‬

‫انتخاب كنيد كمان يا دايره را‬

‫محل قرار گرفتن خط اندازه را تعيين كنيد‬

‫اندازه گذاري زاويه‬

‫انتخاب كنيد كمان يا دايره يا خط را‬

‫انتخاب كنيد دومين قسمت را‬

‫محل قرار گرفتن خط اندازه را تعيين كنيد‬

‫مقدار زاويه را اعالم ميكند‬

‫‪22‬‬
‫رسم اندازه از خط توسعه اصلي يا طبقه اي‬

‫فقط نقطه دوم را انتخاب نماييد‬

‫مقدار فاصله را اعالم ميكند‬

‫رسم خطوط اندازه متوالي ياادامه دادن اندازه‬

‫فقط نقطه دوم را انتخاب نمايي‬

‫مقدار فاصله را اعالم ميكند‬

‫رسم خطوط راهنما‬

‫نقطه شروع‬

‫نقطه بعدي‬

‫فرمتهاي از خطوط راهنما‬

‫نمايش تلرانسهاي هند سي و وضعي‪/‬كپي‪/‬بلوك‬

‫تعامد‪ /‬موازي بودن ‪/‬تقارن ‪/‬هم محور وهم مركز‪/‬موقعيت‬

‫راستي ‪ /‬گردي ‪/‬تختي ‪ /‬استوانهاي ‪ /‬زاويه دار بودن‬

‫‪ / --‬تترانس دوراني كل ‪ /‬تلرانس دوراني ‪ /‬فرم خطي ‪ /‬فرم سطحي‬

‫موضوع را انتخاب كنيد‬

‫بلوك‬

‫نام بلوك را وارد كنيد‬

‫با مختصات يك نقطه بلوك را درج كنيد‬

‫‪23‬‬
‫نمايش تلرانسهاي هند سي و وضعي‬

‫عالمت گذاري در مركز دايره‬


‫دايره يا كمان را انتخاب نماييد‬

‫ويرايش در روي متن وخطوط اندازه‬


‫متن در فرم خود قبل از تغيير‬

‫نوشتن متن جديد‬

‫انتخاب كنيد موضوع را‬

‫چرخاندن‬

‫زاويه چرخش متن را وارد كنيد‬

‫انتخاب كنيد موضوع را‬

‫زاويه چرخش خطوط رابط‬

‫تغيير مكان متن اندازه‬


‫انتخاب كنيد اندازه را‬

‫انتخاب كنيد مكان متن را (تغيير زاويه ‪ /‬به حالت ماقبل از تغيير‬
‫‪/‬راست ‪ /‬چپ )‬

‫‪ .9‬توانايي اجراي دستورات مربوط به ذخيره سازي و فراخواني فايلها در اتوكد‬

‫ايجاد صفحه جديد‬

‫تعيين ابعاد صفحه طراحي وتغيير واحد اندازه گيري‬

‫تعيين كادر و جدول مشخصات‬

‫تبد يل واحد متريك به اينچي‬

‫نمايش ليستي از فايلها‬

‫‪24‬‬
‫راهنمايي‬

‫جهت فراخواني يك فايل‬

‫انتخاب كنيد مسير فايل مورد نظر را‬

‫كمك رسمها‬

‫= جهت پيدا كردن يك مختصات و رسم موضوع بدون اثر گذاري‬ ‫‪TRACKING‬‬

‫= جهت پيدا كردن نقطه پاياني‬ ‫‪END POINT‬‬

‫= جهت پيدا كردن وسط يك خط‬ ‫‪MID POINT‬‬

‫‪ = INTERSECTION‬جهت پيدا كردن نقطه تالقي بين دو يا چند موضوع‬

‫= جهت پيدا كردن امتداد يك موضوع‬ ‫‪INTERSECT‬‬

‫= جهت پيدا كردن نقطه مركزي‬ ‫‪CENTER‬‬

‫= جهت پيدا كردن نقاط ‪0‬و‪90‬و‪180‬و‪ 270‬روي محيط دايره‬ ‫‪QUADRANT‬‬

‫= جهت رسم مماس خط بر دايره‬ ‫‪TANGENT‬‬

‫‪ = PERPENDICULAR‬جهت رسم عمود بر يك موضوع‬

‫= جهت درج بلوك‬ ‫‪INSERT‬‬

‫= جهت پيدا كردن اثر يك نقطه‬ ‫‪NODE‬‬

‫= جهت اتصال يك موضوع به موضوع ديگر‬ ‫‪NEAREST‬‬

‫= بطور موقت كمك رسم را خنثي ميكند‬ ‫‪QUICK‬‬

‫= كمك رسم را حذف ميكند‬ ‫‪NONE‬‬

‫= پنجره ‪object snap‬را جهت ثبوت كمك رسمها فعال مي كند‬ ‫‪SETTINGS‬‬

‫فصل اول‬

‫هندسه و رياضيات پايه‪:‬‬

‫زاويه‪:‬‬

‫‪25‬‬
‫از برخورد دو نيم خط كه نقطه مشتركي داشته باشند‬

‫زاويه به وجود مي آيد‪ .‬مثال ) ˆ‪(‬‬

‫واحد زاويه‪:‬‬

‫اگر محيط دايره را به ‪ 360‬درجه تقسيم كنيم؛ به هر قسمت يك درجه مي گويند‪.‬‬

‫اجزاي درجه‪ 0( :‬نشان درجه‪ ' ،‬نشان دقيقه و " نشان ثانيه)‬

‫‪1  60‬‬
‫‪1  60‬‬
‫‪1  3600‬‬
‫زواياي متمم‪:‬‬

‫باشد‪.‬‬ ‫دو زاويه در صورتي متمم يك ديگرند كه مجموع آنها ‪90‬‬

‫‪ˆ  ˆ  90‬‬

‫زواياي مكمل‪:‬‬

‫دو زوايه در صرتي مكمل يك ديگرند كه مجموع آنها ‪ 180‬باشد‪.‬‬

‫‪ˆ  ˆ  180‬‬
‫‪‬‬

‫قضيه دو خط موازي و دو خط مورب‪:‬‬

‫هر گاه دو خط موازي را با يك خط كج يا موربي قطع كند‪ ،‬زواياي‬

‫متقابل برابر يك ديگر مي باشند‪.‬‬

‫توجه‪( :‬مطابق شكل داده شده زواياي زوج با يك ديگر و زواياي فرد با هم برابر مي باشند)‪.‬‬

‫̂‪1̂  3̂  5̂  7‬‬
‫̂‪2̂  4̂  6̂  8‬‬
‫زواياي داخلي مثلث‪:‬‬

‫مجموع زواياي داخلي يك مثلث برابر ‪ 180‬مي باشد‪.‬‬

‫‪ˆ  ˆ  ˆ  180‬‬
‫‪45  85  50  180‬‬
‫توجه‪ :‬زاويه خارجي مثلث برابر مجموع دو زاويه غير مجاور داخلي‬

‫‪26‬‬
‫همان مثلث مي باشد‪.‬‬

‫‪ˆ  ˆ  ˆ 2  50  80  130‬‬


‫‪‬‬

‫حالت هاي تشابه دو مثل‪:‬‬

‫دومثلث به سه حالت زير مي توانند با يك ديگر متشابه باشند‪:‬‬

‫‪ – 2‬دو ضلع و يك زاويه بين مساوي باشند‪.‬‬ ‫‪ – 1‬سه ضلع مساوي با يك ديگر باشند‪.‬‬

‫‪ – 3‬دو زوايه و يك ضلع مساوي باشند‪.‬‬

‫قضيه تالس‪:‬‬

‫اگر خطي با يك ضلع مثلث موازي باشد و دو ضلع ديگر را قطع كند‪ ،‬نسبت پاره خط هايي كه روي يك ضلع پديد مي آيند‪ ،‬برابر است با نسبت پاره خط هايي كه‬
‫روي ضلع ديگر ايجاد مي شود‪ .‬در مثلث ‪ ABC‬و ‪DEC‬‬

‫باشد‪.‬‬
‫‪AB‬‬ ‫‪DE‬‬ ‫اگر‪:‬‬

‫‪AB DE‬‬ ‫‪AB DE‬‬


‫‪‬‬ ‫‪‬‬
‫‪AC DC‬‬ ‫يا‬ ‫‪BC EC‬‬ ‫آن گاه‪:‬‬

‫نسبت هاي مثلثاتي‪:‬‬

‫در مثلث قائم الزوايه روابط چنين مي باشد‪:‬‬

‫‪a‬‬
‫‪sin  ‬‬
‫‪c‬‬ ‫تقسيم بر وتر‪.‬‬ ‫‪ = ‬ضلع مقابل به زاويه ‪‬‬ ‫سينوس‬

‫‪b‬‬
‫‪cos  ‬‬
‫‪c‬‬ ‫= ضلع مجاور تقسيم بر وتر‪.‬‬ ‫‪‬‬ ‫كسينوس‬

‫تقسيم برضلع مجاور‪.‬‬ ‫تانژانت ‪ = ‬ضلع مقابل به زاويه ‪‬‬


‫‪a‬‬
‫‪tan  ‬‬
‫‪b‬‬

‫‪b‬‬
‫‪cot  ‬‬
‫‪a‬‬ ‫تقسيم بر ضلع مقابل‪.‬‬ ‫كتانژانت ‪ = ‬ضلع مجاور به زاويه ‪‬‬

‫‪sin ‬‬
‫‪tan  ‬‬
‫‪sin2   cos2   1‬‬ ‫‪cos ‬‬

‫‪27‬‬
‫‪cos ‬‬
‫‪cot  ‬‬
‫‪tan   cot   1‬‬ ‫‪sin ‬‬
‫قوانين سينوس ها و كسينوس ها در هر مثلث‪:‬‬

‫‪a‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪c‬‬


‫‪‬‬ ‫‪‬‬
‫‪sin  sin  sin ‬‬ ‫‪ – 1‬قانون سينوس‪:‬‬

‫‪a 2  b2  c2  2bc. cos ‬‬ ‫‪ – 2‬قانون كسينوس‪:‬‬

‫‪b2  a 2  c2  2ac. cos ‬‬

‫‪c2  a 2  b2  2ab. cos ‬‬

‫محاسبات مخروط‪:‬‬

‫ب) مخروط ناقص‬ ‫الف) مخروط كامل‬

‫‪ – 1‬محاسبه به روش رشد مخروطي (باريك شدن‪ ،‬نسبت مخروطي)‬

‫‪D‬‬ ‫‪1 D‬‬


‫‪tan  ‬‬ ‫‪‬‬
‫‪L‬‬ ‫يا‬ ‫‪K L‬‬ ‫مخروط كامل‬

‫‪Dd‬‬ ‫‪1 Dd‬‬


‫‪tan  ‬‬ ‫‪‬‬
‫‪L‬‬ ‫يا‬ ‫‪K‬‬ ‫‪L‬‬ ‫مخروط ناقص‬

‫طول پاره خط ‪:‬‬

‫در صورتی که پاره خطی مورب داشته باشيم ان را می توانيم به دو روش محاسبه نماييم که هر دو روش در واقع يکی نباشند‬

‫استفاده از فرمول طول پاره خط‬ ‫‪.1‬‬

‫استفاده از قضيه فيثاغورس ‪ .‬در اين روش تصوير پاره خط را بر روی محور مختصات انتقال داده (نسبت به افق و عمود ) سپس با استفاده از قضيه‬ ‫‪.2‬‬
‫فيثاغورس ان را حساب نمود‬

‫‪28‬‬
‫دايره و طول کمان دايره‬

‫دايره مکان هندسی نقاطی از صفحه می باشد که از يک نقطه ثابت واقع در ان صفحه به يک اندازه باشد بهتر بگوييم دايره دارای بينهايت شعاع برابر است‬

‫چند ضلعی کردن محيط دايره‬

‫‪29‬‬
‫قضيه فيثاغورث‪:‬‬

‫در مثلث قائم الزوايه مجموع مربع هاي دو ضلع مثلث برابر است با مربع وتر‬

‫‪c2  a 2  b2‬‬

‫‪C  a 2  b 2 a 2  c2  b2 ‬‬

‫‪b2  c2  a 2‬‬

‫مساله ها و تمرين ها‬

‫را به دقيقه تبديل كنيد؟‬ ‫‪5,15‬‬ ‫‪-1‬‬

‫‪(5  60)  15  315‬‬

‫‪120  60  2‬‬ ‫‪ 120 - 2‬چند درجه مي باشد؟‬

‫‪ – 3‬زاويه مورد نظر چند درجه مي باشد؟‬

‫زوايا متمم مي باشند‪.‬‬

‫‪ˆ  ˆ  90  90  25  65‬‬


‫‪‬‬

‫‪ – 4‬زاويه مورد نظر را به دست آوريد‪.‬‬

‫‪ˆ  ˆ  180  180  45  135‬‬


‫‪‬‬ ‫زاويا مكمل مي باشند‪.‬‬

‫‪ – 5‬زاويه مورد نظر را به دست آوريد؟‬

‫چون خط موربي دو خط موازي را قطع كرده پس زاويه خواسته شده‬

‫مكمل زاويه داده شده مي باشد و در ضمن زواياي متقابل به راس با يك ديگر برابرند‪.‬‬

‫‪ˆ  ˆ  180  180  115  65‬‬


‫‪‬‬

‫‪30‬‬
‫‪ – 6‬زاويه داخلي مثلث داده شده چند درجه مي باشد؟‬

‫‪ˆ  ˆ  ˆ  180‬‬
‫‪‬‬

‫‪180  (85  60)  35‬‬

‫‪ – 7‬زاويه بيروني خواسته شده در مثلث مورد نظر چند درجه مي باشد؟‬

‫‪ˆ  ˆ  ˆ 2  40  70  110‬‬


‫‪‬‬

‫‪ – 8‬طول ‪ EC‬در مثلث داده شده چند سانتيمتر است؟‬

‫‪AB DE‬‬ ‫‪40 22‬‬


‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 33mm‬‬
‫‪BC EC‬‬ ‫‪60 EC‬‬

‫‪ – 9‬طول ‪ AB‬را در مثلث داده شده بدست آوريد؟‬

‫طول ‪EC‬‬

‫‪85  51  34‬‬

‫‪AB DE‬‬ ‫‪AB 18‬‬


‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 45‬‬
‫‪BC EC‬‬ ‫‪85 34‬‬
‫‪ – 10‬با استفاده از نسبت هاي مثلثاتي زاويه شكل داده شده را بدست آوريد؟‬

‫با استفاده از جدول مثلثاتي زاويه مورد نظر‬

‫‪31‬‬
‫‪a‬‬ ‫‪22‬‬
‫‪sin  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 0.6285  38,56‬‬
‫‪c‬‬ ‫‪35‬‬
‫‪ – 11‬با توجه به شكل پرسش قبل‪ ،‬طول ضلع ‪ b‬را از طريق نسبت هاي مثلثاتي به دست بياوريد؟‬

‫‪2‬‬ ‫‪22‬‬
‫‪cos 38,56 ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 28.13‬‬
‫‪b‬‬ ‫‪782‬‬
‫‪ – 12‬با استاده از نسبت هاي مثلثاتي طول ضلع هاي ‪ a ،b‬را حساب كنيد؟‬

‫‪a‬‬
‫‪sin 40 ‬‬ ‫‪ 0.6428  30  19.28‬‬
‫‪c‬‬

‫‪b‬‬
‫‪cos 40 ‬‬ ‫‪ 0.766  30  22.98‬‬
‫‪c‬‬
‫‪ – 13‬با استفاده از نسبت هاي مثلثاتي طول ضلع ‪ a‬را حساب كنيد؟‬

‫‪a‬‬
‫‪tan 35 ‬‬ ‫‪ 0.7002  50  35‬‬
‫‪50‬‬
‫‪ – 14‬طول ضلع ‪ b‬در مثلث داده شده را حساب كنيد؟‬

‫روش اول‪:‬‬

‫‪a‬‬ ‫‪b‬‬ ‫‪73.41‬‬ ‫‪b‬‬


‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬
‫‪sin  sin ‬‬ ‫‪sin 47 sin 38‬‬

‫‪73.41‬‬ ‫‪b‬‬
‫‪‬‬ ‫‪ b  61.8‬‬
‫‪0.7314 0.6157‬‬

‫‪b2  a 2  c2  2ac cos ‬‬ ‫روش دوم‪:‬‬

‫‪32‬‬
‫‪b  (73.41)2  (100)2  2(73.41100  0.788)  61.8‬‬

‫‪ – 15‬ق طر كوچك و زاويه تنظيم (شيب مخروطي) مخروط داده شده در شكل داده شده را حساب كنيد؟‬

‫‪1 Dd‬‬
‫‪‬‬
‫‪K‬‬ ‫‪L‬‬

‫‪1 60  d‬‬
‫‪‬‬ ‫‪ 80  180  3d  3d  180  80‬‬
‫‪3‬‬ ‫‪80‬‬

‫‪100‬‬
‫‪d‬‬ ‫‪ 33.33‬‬
‫‪3‬‬

‫‪1 1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪  0.1666‬‬
‫‪K 3‬‬ ‫‪2K 6‬‬

‫‪1 1‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪1‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪  0.1666‬‬
‫‪K 3‬‬ ‫‪2K 6‬‬

‫‪1‬‬
‫‪ tan     9,25‬‬
‫‪2K‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪2‬‬ ‫با استفاده از جدول مثلثاتي‬

‫‪ – 16‬با توجه به شكل نسبت باريك شدن شيب مخروطي و مقدار زاويه تنظيم مخروط داده شده را به دست آوريد؟‬

‫‪1 Dd‬‬
‫‪‬‬
‫‪K‬‬ ‫‪L‬‬ ‫رشد مخروطي‬

‫‪1 55  30 25‬‬
‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 0.555‬‬
‫‪K‬‬ ‫‪45‬‬ ‫‪45‬‬

‫‪1‬‬ ‫‪Dd‬‬
‫‪‬‬
‫‪2K‬‬ ‫‪2L‬‬ ‫شيب مخروطي‬

‫‪1‬‬ ‫‪55  30 25‬‬ ‫‪1‬‬


‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪ 0.2777‬‬ ‫‪ tan   0.2777  15,35‬‬
‫‪2K 2  45 90‬‬ ‫‪2K‬‬ ‫‪2‬‬
‫‪33‬‬
‫‪ – 17‬طول پاره خط مورد نظر را به دست آوريد؟‬

‫الف) با استفاده از فرمول‪:‬‬

‫‪AB  (x B  x A )2  ( yB  yA ) 2‬‬

‫‪AB  (14  5)2  (7  16)2  92  (9)2  81  81  12.72‬‬

‫ب) با استفاده از قضيه فيثاغورث‪:‬‬

‫‪C2  a 2  b 2  C  a 2  b 2‬‬

‫‪C  a 2  b2  92  92  162  12.27‬‬


‫‪ – 18‬طول پاره خط مورد نظر را به دست آوريد؟‬

‫الف) با استفاده از فرمول‪:‬‬

‫‪AB  (x B  x A )2  ( yB  yA ) 2‬‬

‫‪AB  (20  10)2  (16  8)2  100  64  12.8‬‬

‫ب) با استفاده از قضيه فيثاغورث‪:‬‬

‫‪C2  a 2  b 2  C  a 2  b 2‬‬

‫‪C  a 2  b2  82  102  164  12.8‬‬

‫‪ - 19‬طول كمان دايره داده شده را حساب كنيد؟‬

‫‪34‬‬
‫‪ d    ‬‬
‫‪b‬‬
‫‪360‬‬
‫‪ 80  3.14  135‬‬
‫‪b‬‬ ‫‪ 94.2‬‬
‫‪360‬‬
‫‪ - 20‬طول كمان دايره داده شده را حساب كنيد؟‬

‫‪ d    ‬‬
‫‪b‬‬
‫‪360‬‬
‫‪ 60  3.14  40‬‬
‫‪b‬‬ ‫‪ 20.93‬‬
‫‪360‬‬
‫‪ – 21‬طول وتر مثلث رسم شده را با استفاده از قضيه فيثاغورث به دست آوريد؟‬

‫‪C2  a 2  b2‬‬

‫‪C  82  122  208  14.42‬‬


‫‪ – 22‬طول ضلع ‪ a‬در مثلث رسم شده را با استفاده از قضيه فيثاغورث به دست آوريد؟‬

‫‪a 2  c2  b2  a  c2  b2‬‬

‫‪a  142  82  11.49‬‬

‫‪ – 23‬اندازه ‪ d‬در شكل داده شده را به دست آوريد؟‬

‫داده شده مثلث‬ ‫چون در تصوير اندازه پخ ‪4  45‬‬

‫شده متساوي الساقين است پس ارتفاع آن نيز ‪ 4‬بوده و‬

‫‪35‬‬
‫بدين خاطر‬

‫‪2h  4  4  8‬‬

‫‪d  D  2h  60  8  52‬‬
‫در ضمن پخ با هر زاويه كه باشد را مي توان با استفاده از نسبت هاي مثلثاتي حساب كرد‪.‬‬

‫‪36‬‬
37
38
39
40
41
‫‪ -10‬توانايي شناخت انواع ماشينهاي ‪ CNC‬و كاربرد ان‬
‫‪ – 1-10‬اشنايی با انواع ماشينهای ‪ cnc‬و کاربرد ان‬

‫مقدمه اي بر ماشينهاي كنترل عددي‬

‫‪ 1-1‬تاريخچه ماشينهاي كنترل عددي‬

‫بعد از جنگ جهاني دوم ضرورت وجود دستگاههاي كه توانايي ساخت قطعات پيچيده و دقيق را براي صنايع هوا فضا داشته باشند احساس مي شد‪ .‬تا قبل از سال‬
‫‪ 1949‬كارهايي در زمينه كنترل ماشينها با استفاده از كارتهاي مخصوص سوراخدار انجام شده بود‪ .‬در سال ‪ john parsons 1949‬از شركت پارسونز اولين‬
‫قرارداد خود را با نيروي هوايي آمريكا جهت ساخت اولين دستگاه با كنترل عددي ‪ NC‬منعقدكرد‪ .‬در سال ‪ 1951‬اين پروژه به انيستيتوي تكنولوژي ماساچوست‬
‫)‪ (MIT‬واگذار شد‪.‬‬

‫در سال ‪ 1952‬كوششها و تحقيقات آزمايشگاه سرو مكانيزم انيستيتو تكنولوژي ماساچوست به بار نشست و اولين ماشين فرز‪ NC‬با كنترل سه محوري ساخته شد‪.‬‬
‫هم زمان با پيشرفت وتوسعه دستگاههاي ‪ N‬تالشهاي زيادي براي به وجود آوردن دستگاههاي كنترل پيشرفته تر انجام شد‪ .‬با ورود كامپيوتر به سيستمهاي ‪NC‬‬
‫تحول ديگري در تكنولوژي ‪ NC‬به وجود آمد كه امروزه‪ ،‬ماشينهاي ‪ CNC‬باتعداد محورهاي كنترلي بيشتر و دقت وسرعت بهتر به وفور ديده مي شود كه مي‬
‫توان اتوماسيون را در سطح بسيار بااليي در سيستمهاي ‪ CIMS,CAD/CAM,DNC‬مشاهده نمود‪.‬‬

‫تاريخچه دستگاه های نيمه خودکار و خودکار‪:‬‬

‫از ديرباز انسان بهر نوعی که در توانش بود در تفکر و تالش بوده تا با درايت خود و خلق آثار‪ ،‬امکانات و تجهيزات مورد نيازش‪ ،‬جهت رشد و کمال و فايق آمدن‬
‫بر حال و آينده بتواند افق های روشن تری را برای خود و جامعه اش ترسيم نمايد‪ ،‬توليدات دستی و سنتی و کم حجم ديگر جوابگوی نيازهای رو به رشد روز‬
‫افزون جوامع بشری نبودند‪ .‬اب تکارات‪ ،‬نوآوری و اختراعات شخصی و گروهی در زمينه های گوناگون بستری مناسب تر را فراروی نيل به آرمان های واالی‬
‫بشری فراهم نمودند‪ .‬کم کم ساخت تجهيزات و دستگاه ها به صورت نيمه خودرکار و تمام خودکار جايگاه خود را در صنعت و زندگی روزمره نمايان تر نمود‪.‬‬
‫انسان های هوشمند و ساعی‪ ،‬نهادها و شرکت های طالب رشد و تحول و دگرگونی در هر شرايطی که بودند با درک اين ضرورت که برای توليد قطعات با حجم‬
‫باال‪ ،‬يکسان‪ ،‬پيچيده‪ ،‬دقيق و ارزانتر بايد از امکانات‪ ،‬تجهيزات و دستگاه های مدرن تری استفاده نمايند و اين چرخ عظيم تحول را به همت واالی خود به حرکت‬
‫درآودند‪ .‬به طور مثال برخی از افراد و نهادهای شاخص بدين قرار بودند‪ .‬در اوايل قرن هيجدهم جان ويکنسو ماشينی برای سوراخکاری ابداع نمود و ژاکو با‬
‫مکانيزم های کنترلی و با استفاده از کارت سوراخ دار يک دستگاه بافندگی ساخت‪ .‬در اوايل قرن هيجدهم نيز جان تی پارسونز کارتهای سوراخ دار که موقعيت‬
‫داده ها بر روی آن حک شده بود ابداع نمود‪ .‬در اين اثنا مکانيزم های بادامکی و هيدروليکی برای هدايت ابزارهای برشی به کمک صنعت شتافتند‪ .‬در اوايل ‪1940‬‬
‫نيروی هوايی اياالت متحده بنا به ض رورت ساخت قطعاتی که روز به روز پيچيده تر و در طراحی های مهندسی متحول می شدند نياز به تحولی در دستگاه های‬
‫ساخت و توليد ديد و بدين خاطر در پی راه حل هايی برآمد و از افراد برجسته و امکانات مناسبی جهت تداوم رو به رشدش استفاده شايان توجه ای نمود‪ .‬با تالش‬
‫جان پارسونز برای به حرکت درآوردن ميز ماشين فرز در جهات طولی و عرضی و استفاده از ميز مختصاتی برای ماشينکاری مسيرها و مکانهای محاسبه شده‬
‫براساس داده های عددی موقعيت ابزار و استفاده از تجارب شخصی شرکت پارسونز توانست از حرکت سه محور به طور همزمان در ماشينکاری قطعات پيچيده‬
‫استفاده نمايد‪.‬‬

‫ويليام‪ .‬تی‪ .‬وبستر و تعدادی از مهندسان از ‪ Air Material Command‬يک مجموعه رايانه ديجيتال و سرور مکانيزمها را برای دست يابی به فناوری‬
‫ماشينکاری پروفيلهای بادقت باالی توليد به کار گرفتند‪ .‬در اکتبر سال ‪ 1949‬ميالدی انيستيتو فناوری ماساچوست ( ‪Massachusetts Institute of‬‬
‫‪ ) Technology= M.I.T‬مطالعاتی در خصوص سروو مکانيزمها انجام داد و اولين ماشين فرز عمودی سه محور همزمان با کنترل سيستم جديد را در سال‬
‫‪ 1952‬ميالدی ساخت‪ .‬اين ماشين با واحد کنترل هيبريد ديجيتال‪ -‬آنالوگ با استفاده از نوارهای سوراخ شده باينری که ماشين کنترل عددی ( ‪Numerically‬‬
‫‪ ) Controlled Machine‬ناميده شد‪ .‬برای توليد قطعه توسط اين دستگاه کافی بود برنامه روی يک نوار به صورت سوراخ شده ذخيره شود‪ .‬در طی سالهای‬
‫‪ 1952‬تا ‪ 1995‬ميالدی پژوهشهای ديگری برای پيشرفت سيستم ماشينهای کنترل عددی (‪ )NC‬توسط ‪ M.I.T‬و نيروی هوايی آمريکا صورت پذيرفت که پی آمد‬
‫آن اصالح تکنيکهای برنامه نويسی ‪ NC‬از ريلهای بدون اصطکاک با اجزای رولينگ ميان ريل و اين قطعات استفاده شد‪ ،‬در ضمن در محورها به جای پيچهای‬
‫ذوزنقه ای از محورهای سامچه ای استفاده شد‪ .‬مکانيزمهای حرکتی آنتی بک لش (‪ ) AntiBacklash‬برای به حداقل رساندن خطاهای مکان يابی در نتيجه پس‬
‫‪42‬‬
‫زنی (‪ ) Backlash‬اجزای متحرک گسترش يافتند‪ .‬به جای يک موتور مرکزی‪ ،‬موتورهای جريان مستقيم مجزا برای حرکت دادن محورهای مختلف به کار گرفته‬
‫شدند‪ .‬دستگاه های ‪ NC‬به سيستم های فيدبک و اندازه گيری دقيق تر و يا انکودرها (‪ )encoder‬برای موقعيت مکانی حرکتهای خطی و زاويه ای مجهز شدند‪.‬‬
‫برای ماشينکاری قطعات پيچيده نيازمند حرکات اضافی و با دقت پيشرفتهای شايان توجه ای صورت نپذيرفت‪ .‬در کنترل کننده های اوليه ‪ NC‬از المپهای خالء و‬
‫رله های الکتريکی استفاده می شد و يک سروو م کانيزم هيدروليکی را کنترل می کرد‪ .‬با پيشرفت الکترونيک‪ ،‬نسل دوم و سوم کنترلهای ‪ NC‬با مدارهای‬
‫ديجيتالی با استفاده از ترانزيستورها و مدارات الکترونيکی وارد بازار شدند‪ .‬برنامه های ‪ NC‬تحت کدهای ويژه روی يک نوار کاغذی سوراخدار نوشته شده و از‬
‫طريق نوارخوان وارد کنترل کننده می شد‪ .‬در پايان سال ‪ 1960‬ميالدی امکان کارگذاری سخت افزارهای رايانه ای يعنی ‪ ROM‬ذخيره و در صورت نياز آن را‬
‫از واحد کنترل دستگاه (‪ )MCU‬بازخوانی نمود‪ .‬در سال ‪ 1970‬ميالدی با به کارگيری يک رايانه شخصی ماشينهای کنترل عددی رايانه ای ( ‪Copmuter‬‬
‫‪ )Numerical Control= CNC‬و سپس کنترل رايانه ای مستقيم (‪ )Direct Numerical Control= DNC‬يعنی کنترل و هدايت چندين دستگاه توسط يک‬
‫رايانه مرکزی ارائه شد‪ .‬حال ما شاهد پيشرفت های شگرفی در خصوص ساخت و توليد می باشم به طور مثال ورود ليزر و نانوتکنولوژی باز هم شاهد نوآوری‬
‫هايی خواهيم بود‪.‬‬

‫اساس عملکرد دستگاه های نيمه خودکار و خودکار‪:‬‬

‫دستگاه های نيمه خودکار و خودکار برای انجام کارهايی که بايد انجام دهند‪ ،‬نياز به برنامه ريزی و آماده سازی قبلی دارند و برای اينکه فرمانها به موقع اجرا‬
‫شوند‪ ،‬بايد دستگاه درست تنظيم و آماده باشد‪ .‬برای شروع و پايان هرگونه تغييرات خودکار در هر يک از عوامل کاری همچون سرعت برش‪ ،‬مقدار پيشروی‪،‬‬
‫دوران محور کار يا ابزار و موارد ديگر نياز به دادن فرمانهای ويژه ای از جانب دستگاه برای اجرا می باشد‪ ،‬بدين خاطر می توان گفت که عمل فرمان در‬
‫ماشينهای ابزار به يکی از شيوه های بيان شده اعمال می شود‪.‬‬

‫الف) فرمانهای راهنمايی شونده‬

‫ب) فرمانهای برنامه ريزی شونده‬

‫فرمان دادن در دو صورت بيان شده در باال به کمک يکی از عوامل بيان شده و يا ترکيبی از موارد بيان شده انجام می گيرد‪.‬‬

‫‪ )1‬مکانيکی‬

‫‪ )2‬هيدروليکی‬

‫‪ )3‬پنوماتيکی‬

‫‪ )4‬الکتريکی‬

‫‪ )5‬الکترونيکی‬

‫الف) فرمانهای راهنمايی شونده‪:‬‬

‫هريک ابزار کار در يک مسير ويژه راهنمايی شده و يک رابطه ثابت بين هدايت کننده و ابزار برقرار و يا به عبارتی ديگر مسير حرکت ابزار تايعی از مقدار‬
‫راهنمايی باشد فرمان را راهنمايی شونده گويند‪ .‬برای مثال عملکرد دستگاه کپی تراش را می توان نام برد که در اين مکانيزم شابلن عضو عالمت دهنده و ميله‬
‫لمس کننده عضو فرمان دهنده و شير راه دهنده روغن برای مجموعه سيلندر و پيستون عضوگيرنده فرمان و عضوهای متحرک شامل سيلندر و پيستون هيدروليک‬
‫می باشند‪.‬‬

‫ب) فرمانهای برنامه ريزی شونده‪:‬‬

‫در اين ن وع فرمانها عمليات کاری الزم برای ساخت قطعه کار به صورت برنامه ای منظم آماده و به دستگاه داده می شود‪ .‬برای انتقال اين برنامه ها به عضوهای‬
‫متحرک ماشين از جمله طبلک های منحنی‪ ،‬بادامک ها‪ ،‬صفحات منحنی‪ ،‬سيستم های هيدروليکی پنوماتيکی‪ ،‬الکتروپنوماتيکی‪ ،‬نوار سوراخدار‪ ،‬نوار مغناطيسی و‬
‫‪ ...‬و يا ترکيب تعدادی از آنها که به نوع کار بستگی دارد نياز می باشد‪ .‬فرمانها می توانند برحسب تکميل مرحله ای از کار‪.‬‬

‫زبانهای برنامه نويسی‪:‬‬

‫‪43‬‬
‫برخی از زبانهای برنامه نويسی مورد استفاده در ماشينهای افزار عبارتند از‪:‬‬
‫‪ )1‬زبان )‪APT (Automaticaly Programmed Tool‬‬
‫‪ )2‬زبان )‪NEL APT (National Engineering Laboratory‬‬
‫‪ )3‬زبان (‪2CL )2Continue Linear‬‬
‫‪ )4‬زبان ‪PC APT‬‬
‫‪ )5‬زبان )‪ADAPT (Adaptation of APT‬‬
‫‪ )6‬زبان )‪Miturn (Metal Reserch Institute turning‬‬
‫‪ )7‬زبان ‪Batchcurve‬‬
‫‪ )8‬زبان ‪AUTOSPOT‬‬
‫‪ )9‬زبان ‪Compact‬‬

‫کاربرد دستگاه های ‪: CNC‬‬

‫با توجه به رشد روزافزون دستگاه های ‪ CNC‬و کاربرد آنها در صنايع مختلف برای نمونه برخی از اين موارد را يادآوری می نماييم که عبارتند از‪:‬‬

‫‪ )1‬تراشکاری‬

‫‪ )2‬فرزکاری‬

‫‪ )3‬سنگ زنی و ابزار تيزکنی‬

‫)‪ )4Coordinates Measuring Machine‬اندازه گيری سه بعدی يا (‬

‫‪ )5‬سوراخکاری (مته کاری و پانچ)‬

‫‪ )6‬وايرکات‬

‫‪ )7‬اسپارک‬

‫‪ )8‬جوشکاری‬

‫‪ )9‬برشکاری‬

‫‪ )10‬خمکاری و فرم دهی‬

‫‪ )11‬درودگری‬

‫براي درك بهتر اتوماسيون در ماشينهاي افزار به سير تكاملي خودكاري سازي از ماشينهاي كنترل مكانيكي تا‬

‫ماشينهاي كنترل عددي مي پردازيم‪.‬‬

‫انواع سيستمهاي خودكار‬

‫سيستمهاي خودكار مكانيكي‬

‫در اين نوع خودكاري سازي فرمان دهي به كمك اجزاي مكانيكي مثل بادامكها‪ ،‬طبلكها و صفحه منحني ها كه به صورت دوبعدي و سه بعدي مي باشند صورت مي‬
‫گيرد‪.‬‬

‫شكل ‪ 1-1‬تامين حركت اتومات پيشرو ي را براي ابزارهاي مختلف در يك ماشين تراش رولور توسط صفحه منحني نمايش مي دهد‪.‬‬

‫‪44‬‬
‫همان طور كه در شكل مشخص است با گردش يك دور كامل ميل بادامك عمليات تراش كاري الزم براي يك قطعه كار انجام مي شود و سپس به طور اتومات برش‬
‫داده شده با تغذيه مجدد ميله توسط طبلك شماره ‪ 2‬سيكل انجام كار‬

‫تكرار مي گردد‪ .‬طبلك شماره ‪ 3‬عمل باز وبسته شدن قطعه كار را انجام مي دهد‪.‬‬

‫بادامك شماره ‪ 4‬حركت عوضي رابراي سوپرت فراهم مي كند كه منجر به برش خوردن قطعه مي شود‪ .‬طبلك شماره ‪ 5‬نيز حركت طولي راايجاد مي كند‪.‬‬

‫مجهز كردن ماشين به طبلكها‪ ،‬صفح ات منحني و بادامكها و تنظيم آنها احتياج به دقت زيادي داشته و كاري بسيار وقت گير مي باشد و در ضمن كار نيز احتياج به‬
‫كنترل و مراقبت دقيقي و دائمي دارد‪ .‬بدين جهت استفاده از اين فرمانها فقط در سري سازي مقرون به صرفه است‪.‬‬

‫از طرفي بادامكها‪ ،‬صفحه منحني ها و طبلكه ا مختص يك نوع كار ويژه طراحي گرديده و سپس اقدام به ساخت آنها كرده اند و براي توليد هر قطعه ديگر الزم است‬
‫بادامكها‪ ،‬طبلكها و ساير تجهيزات به فرم مطلوب طراحي و ساخته شوند‪.‬‬

‫سيستمهاي خودكار هيدروليكي‬

‫در اين نوع سيستمها از شيرهاي هيدروليكي به عنوان فرمان ده نده استفاده شده است‪ .‬يكي از نمونه هاي اين سيستمها كپي تراش هيدروليكي است كه روي بعضي‬
‫از ماشينهاي تراش نصب مي شود و براي كپي كردن و توليد سري قطعات از روي شابلون يا مدل مورد استفاده قرار مي گيرد‪.‬‬

‫شكل ‪ 1-3‬كپي تراش هيدروليكي رانمايش مي دهد‪ .‬ميله لمس كننده كه در تماس دائم با شابلون هنگام حركت طولي سوپرت حركاتي را بنا بر شكل شابلون دريافت‬
‫و به شر سه حالته هيدروليكي منقل مي نمايد‪ .‬شير تحت تاثير حركات لمس كننده در يكي از حاالت سه گانه خود (حركت به باال‪ ،‬حركت به پايين و خالص) قرار‬
‫گرفته باعث مي شود قطعه كار نهايتا به شكل شابلون تراشيده شود‪.‬‬

‫‪45‬‬
‫سادگي كنترل سرعت و نيرو به طور غيرپله اي‪ ،‬دقت باال‪ ،‬كنترل قدرتهاي زياد با نيروي كم‪ ،‬راندمان باال وغيره از جمله مزاياي سيستمهاي هيدروليكي نسبت به‬
‫سيستمهاي مكانيكي مي باشد‪ .‬البته ضمن محاسن فوق معايبي نظير احتياج به بستهاي قوي به علت باال بودن فشار‪ ،‬احتياج به بازديد و سرويسهاي خاص و نيز‬
‫حساسيت به گردوغبار‪ ،‬كثافات‪ ،‬زنگ زدگي و حرارت زياد كه باعث افت شديد راندمان و يا از كارافتادن سيستم مي شود‪ ،‬وجود دارد‪.‬‬

‫سيستمهاي خودكار پنوماتيكي‬

‫از شيرهاي پنوماتيكي بهعنوان فرمان دهنده استفاده شده است‪ .‬اين سيستمها نسبت به سيستمهاي هيدروليكي به دليل تراكم هوا از دقت كمتري برخوردار مي باشند‪.‬‬
‫اما با اين حال داراي سرعت باالي هستند‪.‬‬

‫شكل ‪ 1-4‬استفاده از يك كنترل پنوماتيكي در فرزكاري شيار در يك ماشين فرز مخصوص توليدانبوه را نمايش مي دهد ‪ .‬باتحريك شير ‪ 1.1‬ابتدا پيستون ‪ 1‬قطعه‬
‫كار را مي گيرد‪ ،‬بعد از گرفته شدن كامل قطعه كار‪،‬پيستون شماره ‪( 2‬حركت ابزار) به صورت اتومات و آهسته به عمق مشخصي از قطعه كار نفوذ مي كند و‬
‫سپس ميز حركت رفت خود را انجام مي دهد كه منجر به ايجاد شيار در قطعه مي دهد واين عمل مي تواند مجددا با تحريك شير ‪ 1.1‬تكرار شود‪.‬‬

‫‪46‬‬
‫بهره گيري از سيال ارزان‪ ،‬سرعت باال‪ ،‬قيمت پايين‪ ،‬تعمير ونگهداري ارزان وتميزي از جمله مزاياي سيستمهاي پنوماتيكي نسبت به سيستمهاي هيدروليكي مي‬
‫باشد و ايجاد سروصداي زياد‪ ،‬عدم ايجاد سرعت يكنواخت (به دليل قابليت تراكم هوا) و راندمان بسيار كم از جمله معايب سيستمهاي پنوماتيكي محسوب مي شود‪.‬‬

‫سيستمهاي خودكار الكتريكي‬

‫در اين نوع خودكاري سازي فرمان دهي به كمك كنتاكتورها انجام مي شود‪ .‬سرعت ودقت باال از جمله مشخصه هاي سيستمهاي كنترل الكتريكي مي باشد‪ .‬شكل ‪-5‬‬
‫‪ 1‬يك كپي تراش الكتريكي را نمايش مي دهد‪ .‬از اين فرما ن براي انتقال حركت از يك موتور الكتريكي به محور عرضي سوپرت ماشين تراش استفاده شده است كه‬
‫منجر به تراش قطعه كار مطابق با شابلون مي شود‪.‬‬

‫انواع ديگري از سيستمهاي خودكار وجود دارد كه تلفيقي از سيستمهاي مكانيكي‪ ،‬هيدروليكي يا پنوماتيكي با فرمانهاي الكتريكي مي باشد كه سيستمهاي خودكار‬
‫الكتروهيدروليكي‪ ،‬الكتروپنوماتيكي و الكترومكانيكي ناميده ميشود‪.‬‬

‫‪ – 2-10‬اشنايی با مزايا و معايب ماشينهای ‪cnc‬‬

‫مزاياي ماشينهاي ‪CNC‬‬

‫‪ -1‬دقت وكيفيت باال‬

‫‪ -2‬سرعت باال‪ ،‬سرعت خطي ثابت و كاهش زمان ماشين كاري‬


‫‪47‬‬
‫‪ -3‬كاهش خطاي انساني‬

‫‪-4‬توانايي ساخت قطعات پيچيده‬

‫‪-5‬انعطاف پذيري باال درتعويض يا ارتقاي توليد ‪ :‬برخالف ساير سيستمهاي خودكارسازي كه هرگونه تغيير درتوليد مستلزم تغيير يا تعويض اجزاي سخت افزاري‬
‫(بادامكها‪ ،‬طبلكها‪ ،‬شيرها‪ ،‬كنتاكتورها‪ IC ،‬ها و غيره) مي باشد در ‪ CNC‬به دليل نرم افزاري بودن كنترل هر گونه تغيير‪ ،‬اصالح و يا ارتقاي توليد به راحتي با‬
‫اضافه يا پاك كردن نمودن اعداد‪ ،‬حروف وعالئم ميسر مي باشد‪.‬‬

‫‪ -6‬استفاده بهينه از نيروي انساني‬

‫‪ -7‬خطر كمتر براي اپراتور‬

‫‪ -8‬كاهش زمان تنظيم اوليه‬

‫‪ -9‬كاهش هزينه ساخت قيد و بندها ‪ :‬به دليل توانايي حركتهاي متنوع ابزار بر روي وجوه مختلف قطعه كار مي باشد‪ .‬مثال اگر بخواهيم با يك ماشين فرز معمولي‬
‫يك چند ضلعي بتراشيم حتما نياز به دستگاه تقسيم داريم اما در ماشينهاي ‪ CNC‬هر فرم و شكلي با حداقل قيد وبند قابل ساخت است‪.‬‬

‫‪ -11‬به دليل دقت باالي قطعات توليد شده توسط ‪ CNC‬سرعت مونتاژ كاري باال رفته ‪,‬و مونتاژ ميتواند به صورت اتومات انجام شود‪.‬‬

‫‪ -12‬كاهش هزينه ابزار سازي‬

‫‪ -13‬امكان استفاده از ماشين ‪ CNC‬براي عمليات متناوب ‪ 20‬ساعت كار در شبانه روز‪ ،‬در صورتي كه ماشينهاي سنتي براي كار بيش از ‪ 8‬ساعت دچار مشكل‬
‫مي شوند‪.‬‬

‫‪ -14‬امكان دستيابي به قابليت تكرار تلرانس ها و دقتهاي مورد نياز‬

‫‪ -15‬ا مكان شبيه سازي وتست نمودن برنامه قبل ازاجراي برنامه بر روي ماشين واطمينان از درستي آن‪.‬‬

‫‪-16‬امكان كنترل از راه دور ماشين و متصل شدن به سيستمهاي ‪. CIMS , CAD/CAM‬‬

‫معايب ماشينهاي ‪CNC‬‬

‫‪ -1‬سرمايه اوليه براي خريد وراه اندازي زياد است‪.‬‬

‫‪ -2‬تعمير و نگهداري ماشينهاي ‪ CNC‬به دليل طراحي مكانيكي متفاوت از م اشينهاي سنتي و استفاده ازتجهيزات كامپيوتري‪ ،‬الكترونيكي‪ ،‬الكتريكي‪ ،‬هيدروليكي‬
‫وپنوماتيكي پيچيده و گران است‪.‬‬

‫‪ -3‬نياز به آموزش اوليه در زمينه اپراتوري و برنامه نويسي‬

‫‪ - 10-3‬اشنايی با انواع سيستمهای کنترل در ‪cnc‬‬

‫انواع کنترل‪:‬‬

‫‪ ) 1‬کنترل سخت افزاری (سيم بندی مثل کنترل دستگاه های ماشين افزار معمولی که با سيم کشی برقی کنترل می شوند)‬

‫‪ ) 2‬کنترل نرم افزاری که در صنايع به روشهای متفاوتی کنترل می شوند مثل ‪ PLC‬در الکترونيک‪ ،‬الکتروتکنيک و ‪ ...‬مورد استفاده قرار می گيرد‪، CNC .‬‬
‫‪ NC‬در ماشينهای افزار و کنترل عددی به کار گرفته می شوند و چند نوع کنترل ديگر از جمله ‪IPC ،DCS‬‬

‫شرکتهای سازنده انواع کنترلهای مورد استفاده در ماشينهای افزار ‪:CNC‬‬

‫‪48‬‬
‫‪ )1‬شرکتهای فانوک )‪(Fanuc‬‬

‫‪ )2‬سين سيناتی )‪(Cincinati‬‬

‫‪ )3‬گرونديک (‪)Grundig‬‬

‫‪ )4‬کاديالک‬

‫‪ )5‬چارميلز (‪ )charmilles‬از آمريکا‬

‫‪ )6‬شرکتهای زيمنس (‪)Siemens‬‬

‫‪ )7‬هايدن هاين (‪ )Heiden Hain‬از آلمان‬

‫‪ )8‬شرکت فيليپس (‪ )Philip‬از هلند‬

‫‪ )9‬شرکت امکو (‪ )Emco‬از اطريش‬

‫‪ )10‬شرکت فاگور (‪ )Fagor‬از اسپانيا‬

‫‪ )11‬ميتسوبيشی (‪)Mitsubishim‬‬

‫‪ )12‬اوکوما (‪ )Okuma‬از ژاپن‬

‫سيستمهاي كنترل عددي‬

‫در اين سيستمها فرمان دهي توسط يك سري از اعداد‪ ،‬حروف وعالئم رمز بندي شده كه براي واحد كنترل قابل فهم است‪ ،‬انجام مي شود‪ .‬اين كدها پس از‬
‫رمزگشايي به پالس هاي الكتريكي جريان تبد يل مي شود واز اين پالس ها براي روشن و خاموش كردن سيستم محركه (موتورها)‪ ،‬كالچ و تجهيزات استفاده مي‬
‫گيرد‪ .‬به اين نوع سيستمها كه از اعداد‪ ،‬حروف و عالئم كدبندي شده استفاده مي كنند‪ ،‬كنترل عددي اطالق مي شود‪.‬‬

‫كدهاي رمزبندي شده (برنامه) بر روي كارتها و نوارهاي سورخدار‪ ،‬نوار مغناطيسي وديسك مغناطيسي تهيه مي شوند‪.‬‬

‫كنترل عددي كامپيوتري‬

‫كنترل عددي كامپيوتري )‪ (CNC‬يك سيستم ‪ NC‬مبتني بر استفاده از كامپيوتر به عنوان واحد كنترل است‪ ،‬در اين كنترلها سرعت پردازش اطالعات به دليل‬
‫استفاده از كامپيوتر بسيار باال مي باشد و برخالف ماشينهاي ‪ NC‬كه برنامه را خط به خط مي خوانند قادر است تمام خطوط را برنامه بخواند‪ ،‬چك كند و سپس‬
‫اجرا نمايد‪.‬‬

‫سرعت و انعطاف پذيري باالي ماشينهاي ‪ CNC‬به كاربران آن اين شهامت را مي دهد كه آنچه را كه در ذهن دارند در اسرع وقت بيازمايندو به ارتقاي محصول‬
‫بينديشند و به سرعت نيازمندي هاي مشتريان خود را تامين نموده و در اسرع وقت خود را با نيازمندي هاي بازار هماهنگ نمايند‪.‬‬

‫قسمتهای تشکيل دهنده يک دستگاه ‪:CNC‬‬


‫دستگاه های ‪ CNC‬از دو قسمت عمده تشکيل شده اند‪:‬‬
‫‪ )1‬قسمت سخت افزاری‬
‫‪ )2‬قسمتهای نرم افزاری‬
‫‪ )1‬قسمتهای سخت افزاری‪:‬‬
‫قسمتهای سخت افزاری شامل قسمتهای است که با چشم قابل ديدن باشند و برخی از آنها عبارتند از‪:‬‬

‫‪49‬‬
‫‪ )1‬بدنه اصلی‬
‫‪ )2‬موتورهای محرکه اصلی‪ ،‬سروو موتورها يا موتورهای پله ای‬
‫‪ ) 3‬قطعات مورد نياز هيدروليکی‪ ،‬پنوماتيکی و الکتروپنوماتيکی و الکترونيکی‬
‫‪ )4‬انکودرها و سنسورها‬
‫‪ )5‬جعبه کليد و مانيتور‬
‫‪ )6‬ابزارگير‪ ،‬مخزن ابزار و مهار کننده قطعه کار‬
‫‪ )7‬محورهای حرکات (محور ساچمه ای يا ‪)Ball screw‬‬

‫‪ ) 1‬بدنه اصلی از چدن خاکستری ريخته گری شده تا ارتعاشات و هزينه ساخت و موارد ديگر را بهبود بخشد‪.‬‬
‫‪ )2‬موتورهای الکتريکی برای دوران محورگلويی‪ ،‬مايع خنک کننده و براده کش و غيره به کار گرفته می شوند و موتورهای پله ای و يا سروو موتورها از طريق‬
‫سيگنالها و يا پالسها برای جابجايی محورهای طولی‪ ،‬عرضی و ارتفاعی به کار گرفته می شوند‪.‬‬
‫‪ )3‬قطعات و عناصر هيدروليکی‪ ،‬پنوماتيکی و الکتروپنوماتيکی در جابجايی ها و حرکات مورد نياز به کار گرفته می شوند‪.‬‬
‫‪ )4‬انکودرها (‪ )Encoder‬و سنسورها‪ ،‬موقعيت مکانی محورهای ‪ x ،y ،z‬را مشخص می نمايند‪.‬‬
‫‪ ) 5‬جعبه کليد و مانيتور که داده ها از طريق کليدهای مربوطه به دستگاه داده می شوند و مانيتور برای ديده موارد مورد نياز از جمله داده ها ديده شبيه سازی برنانه‬
‫داده شده‪ ،‬ديده خطاها و پيامها می باشد‪.‬‬
‫‪ )6‬ابزارگير مخزن ابزار و مهارکننده قطعه کار‪ ،‬برای مهار ابزاره ای مورد نياز و قطعه کار (سه نظام) در عمليات کاری به کار گرفته می شوند‪.‬‬
‫‪ )7‬محور ساچمه ای (‪ ) Ball Screw‬برای کاهش اصطکاک و لقی در ماشينهای کنترل عددی به جای پيچهای ذوزنقه ای مورد استفاده قرار می گيرند‪.‬‬

‫‪ )2‬قسمتهای نرم افزاری‪:‬‬


‫قسمتهای نرم افزاری شامل قسمتهايی است که با چشم قابل ديدن نباشند‪:‬‬
‫مجموعه نرم افزارهايی که باعث اجرای فرمانها و برنامه های خواسته شده باشند‪.‬‬
‫کنترل و پروسه‪:‬‬
‫به مجموعه عملياتی که هدايت و رهبری پروسه را به عهده داشته باشد کنترل گويند و به مجموعه عملياتی که منجر به توليد (نرم افزاری و يا سخت افزاری) شود‬
‫را پروسه گويند‪.‬‬

‫‪50‬‬
‫انواع کنترل‪:‬‬
‫‪ ) 1‬کنترل سخت افزاری (سيم بندی مثل کنترل دستگاه های ماشين افزار معمولی که با سيم کشی برقی کنترل می شوند)‬
‫‪ ) 2‬کنترل نرم افزاری که در صنايع به روشهای متفاوتی کنترل می شوند مثل ‪ PLC‬در الکترونيک‪ ،‬الکتروتکنيک و ‪ ...‬مورد استفاده قرار می گيرد‪، CNC .‬‬
‫‪ NC‬در ماشينهای افزار و کنترل عددی به کار گرفته می شوند و چند نوع کنترل ديگر از جمله ‪IPC ،DCS‬‬
‫شرکتهای سازنده انواع کنترلهای مورد استفاده در ماشينهای افزار ‪:CNC‬‬
‫‪ )1‬شرکتهای فانوک )‪(Fanuc‬‬
‫‪ )2‬سين سيناتی )‪(Cincinati‬‬
‫‪ )3‬گرونديک (‪)Grundig‬‬
‫‪ )4‬کاديالک‬
‫‪ )5‬چارميلز (‪ )charmilles‬از آمريکا‬
‫‪ )6‬شرکتهای زيمنس (‪)Siemens‬‬
‫‪ )7‬هايدن هاين (‪ )Heiden Hain‬از آلمان‬
‫‪ )8‬شرکت فيليپس (‪ )Philip‬از هلند‬
‫‪ )9‬شرکت امکو (‪ )Emco‬از اطريش‬
‫‪ )10‬شرکت فاگور (‪ )Fagor‬از اسپانيا‬
‫‪ )11‬ميتسوبيشی (‪)Mitsubishim‬‬
‫‪ )12‬اوکوما (‪ )Okuma‬از ژاپن‬

‫مزايای ماشينهای ‪:CNC‬‬


‫‪ )1‬دقت وکيفيت در ساخت قطعه‬
‫‪ )2‬امکان تکرار به دفعات مورد نياز‬
‫‪ )3‬کاهش خطای انسانی در ساخت و توليد متناسب با برنامه داده شده‬
‫‪ )4‬امکان توليد قطعات پيچيده‬
‫‪ ) 5‬در شرايط مساوی از نظر ابزار‪ ،‬جنس قطعه و برنامه‪ ،‬قطعات يکسانی توليد می شود‬
‫‪ )6‬صرفه جويی در زمان و برخی از هزينه ها می شود‪.‬‬
‫‪ )7‬نياز به کنترل مکرر ابعاد در جريان کار نمی باشد‪.‬‬
‫‪ )8‬هنگام کار و اطمينان از شرايط اجرای قلبی نياز به کنترل از نزديک دستگاه نمی باشد‪.‬‬
‫‪ )9‬امکان شبيه سازی و کنترل برنامه می باشد‬
‫‪ ) 10‬امکان کنترل از طريق رابانه مرکزی برای يک و يا چندين دستگاه وجود دارد‪.‬‬
‫‪ )11‬در صورت سايش ابزار می توان آن را از طريق محل تنظيمات جبران نمود‪.‬‬
‫‪ )12‬از نرم افزارهای ‪ CAM‬می توان استفاده نمود‪.‬‬
‫‪ )13‬درگيری اپراتور در صورت اطمينان از شرايط موجود کاهش می يابد‬
‫‪ )14‬امکان استفاده از زيربرنامه وجود دارد‪.‬‬
‫‪ )15‬برنامه وارده را می توان بالفاصله ويرايش نمود‪.‬‬

‫معايب ماشينهای ‪:CNC‬‬


‫‪ )1‬اپراتوری بايد آموزشهای الزم را گذرانده و تجربه کافی داشته باشد‪.‬‬
‫‪ )2‬برنامه برنامه نويسی نياز به متخصص مجرب می باشد‪.‬‬
‫‪ )3‬تعمير و نگهداری آنها نياز به مهارت و هزينه بااليی است‪.‬‬
‫‪ ) 4‬به علت داشتن قطعات حساس بايد شرايط محيطی مناسبی داشته باشند‪.‬‬
‫‪ )5‬هزينه خريد و راه اندازی بااليی دارند‬
‫‪ ) 6‬اجرای هرگونه برنامه در صورت برنامه ارائه شده از دست فرد خارج شده مگر با توقف بهر نوع ممکن‪.‬‬

‫‪51‬‬
‫مزايای نوار پانچ شده يا کاغذهای سوراخ دار‪:‬‬

‫‪ )1‬ذخيره کردن داده ها به مدت طوالنی‬


‫‪ )2‬عدم حساسيت در برابر آلودگی و کثافات‬
‫‪ )3‬عدم پاک شدن ناگهانی داده ها‬

‫معايب نوار پانچ شده يا کاغذهای سوراخ دار‪:‬‬


‫‪ )1‬ظرفيت کم ذخيره داده ها‬
‫‪ )2‬عدم قابليت تصحيح داده ها‬
‫‪ )3‬نياز به امکانات‪ ،‬تخصص برنامه نويسی و صرف زمان باال‪.‬‬

‫فصل سوم‬
‫اندازه گيری مسير يا موقعيت يابی مسير در ماشينهای ‪:CNC‬‬
‫ماشينهای ‪ CNC‬برای حرکت به نقطه هدف تعيين شده نياز به يک سيستم مکان يابی دقيق دارند تا مراحل حرکتی را مطابق فرمانهای داده شده اجرا نمايند‪ .‬به‬
‫طور مثال سوپرت دستگاه مختصات يک نقطه مسير را دقيق می پيمايد و توسط مدار تنظيم وضعيت می توان بدين مهم دست يافت‪ ،‬قسمت کنترل دستگاه هنگام‬
‫حرکت وضعيت دلخواهی که توسط دستگاه تعيين شده (مقدار اسمی اندازه) مقايسه نموده اعالم وضعيت می نمايد‪ .‬اين شرايط توسط امکاناتی همچون خط کش‬
‫نوری‪ ،‬انکودر (‪ )Encoder‬و مجموعه سنسورها صورت می پذيرد‪.‬‬
‫انواع سيستم های مکان يابی مسير‪:‬‬
‫سيستم های مکان يابی از يک مقياس خطی‪ ،‬چرخشی يا زاويه ای با تجهيزات الزم برای موقعيت يابی به کار گرفته می شوند‪ .‬انکودرها (‪ )Encoder‬به طور‬
‫معمول در يکی از سه محل بيان شده نصب‬
‫می شوند‪.‬‬
‫‪ )1‬در راستای ميز و کشويی های ماشين‬
‫‪ )2‬انتهای محور موتورها‬
‫‪ )3‬انتهای محور پيچ ساچمه ای (‪)Ball Screw‬‬
‫اندازه گيری و دقت آن بستگی به محل نصب انکودرها دارد که می توان چنين بيان نمود‪.‬‬
‫‪ )1‬اندازه گيری مستقيم‬
‫‪ )2‬اندازه گيری غير مستقيم‬
‫در اندازه گيری های مستقيم از خط کش های ديجيتالی که در راستای محورهای مختصات دستگاه نصب می شود‪ ،‬اما در اندازه گيری غير مستقيم از نوع چرخشی‬
‫يا زاويه ای استفاده می شود‪.‬‬

‫‪52‬‬
‫اندازه گيری موقعيت نقاط نسبت به نقطه صفر دستگاه ‪:CNC‬‬
‫برای اندازه گيری موقعيت نقاط نسبت به صفر دستگاه از دو روش استفاده می شود‪.‬‬
‫‪ )1‬اندازه گيری مطلق‬
‫‪ )2‬اندازه گيری نسبی يا افزايشی‬
‫‪)1‬اندازه گيری مطلق نقاط نسبت به صفر دستگاه‪:‬‬
‫در اندازه گيری مطلق وضعيت تمام نقاط در محدوده معين شده دستگاه نسبت به صفر دستگاه مشخص می شوند و به هر دليلی که دستگاه خاموش و روشن شود‬
‫نيازی به رفرنس گيری مجدد نمی باشد و کشويی ها يا ميز دستگاه در هر مکانی که متوقف بااتری نسبت به نوع افزايشی در بر دارد‪ .‬مثل ماشين تراش ‪CNC-‬‬
‫‪ CTX210‬شرکت دکل آلمان‪.‬‬

‫‪ )2‬اندازه گيری نسبی يا افزايشی نقاط نسبت به صفر دستگاه‪:‬‬


‫در اندازه گيری افزايشی يا نسبی در صورتی که دستگاه به هر دليلی خاموش و روشن شود نياز به رفرنس گيری مجدد دستگاه می باشد‪ .‬مثل دستگاه تراش ‪CNC-‬‬
‫‪ TCN10‬ماشين سازی تبريز‪.‬‬

‫انواع سيستم های کنترل دستگاه های ‪ CNC‬از نظر عملکرد‪:‬‬


‫واحد کنترل ماشينها به دو نوع‪:‬‬
‫الف) واحد کنترل مدار باز (‪)open loop‬‬
‫ب) واحد کنترل مدار بسته (‪ )Closed loop‬تقسيم می شوند‪.‬‬
‫الف) واحد کنترل مدار باز (‪:)Open Loop‬‬
‫در اين نوع واحد کنت رل چون نياز به دقت بااليی نمی باشد‪ ،‬بيشتر در ماشينهای آموزشی به کار گرفته‬
‫می شوند و بين فرمان صادره و اجرا شونده و ارتباطی برقرار نمی باشد و بدين خاطر هرگونه خطا و اشتباه جابجايی توسط دستگاه اصالح و برطرف نمی شود‪.‬‬
‫ب) واحد کنترل مدار (‪:)Closed Loop‬‬
‫در اين نوع واحد کنترل بين فرمان صادره و اجرا بازخور يا فيدبک وجود داشته و خطاها و اشتباهات در ميزان جابجايی نسبت به داده ها مورد بررسی و اصالح‬
‫می گردد و خود به دو نوع‬
‫‪ )1‬واحد کنترل مستقيم‬
‫‪ )2‬واحد کنترل غير مستقيم‬
‫تقسيم می شود‪ .‬در نوع مستقيم که دارای امنيت بيشتری نسبت به غيرمستقيم می باشد با استفاده از انکودرهای خطی خروجی ها با داده ها مطابقت داده می شوند‪.‬‬
‫اما در نوع غيرمستقيم انکودرها بر روی استپ موتورها يا سروو موتورها نصب می شوند‪.‬‬

‫‪53‬‬
‫سيستم اندازه دهی محورهای مختصات‪:‬‬
‫برای مشخص نمودن اشکال گوناگون هندسی از جمله نقطه‪ ،‬خط‪ ،‬منحنی‪ ،‬صفحه و حجم نياز به سيستم مختصات می باشد‪ .‬در ماشينهای ‪ CNC‬نيز بر اجرای‬
‫‪ ) 4‬کروی تقسيم‬ ‫‪ )3‬استوانه ای‬ ‫‪ )2‬قطبی‬ ‫عمليات کاری‪ ،‬درک و دانستن اين سيستم مهم و ضروری می باشد‪ .‬سيستم مختصات ‪ )1‬دکارتی (کارتزين)‬
‫شده که خود در دو سيستم اندازه دهی الف) مطلق ب) نسبی بيان می شوند‪.‬‬
‫الف) سيستم اندازه هی مطلق (تام‪)Absolute ،‬‬
‫ب) سيستم اندازه دهی نسبی (افزايشی‪ ،‬زنجيره ای ‪.)Incremental ،Relative‬‬
‫الف) سيستم اندازه هی مطلق (تام‪)Absolute ،‬‬
‫در سيستم اندازه دهی مطلق‪ ،‬تمام نقاط قرار گرفته در محورهای دوگانه ياصفحه (‪ )X,Y‬سه گانه يا حجم (‪ )X.YZ‬نسبت به يک نقطه به نام مبدأ يا مرجع سنجيده‬
‫می شوند و مثبت می باشند‪ .‬مزيت اين سيستم اين است که در صورت اشتباه در يک نقطه‪ ،‬تنها در همان نقطه اشتباه روی می دهد و در نقاط ديگر تأثيری در‬
‫اندازه دهی ندارد اين سيستم با عالمت بيان می شود‪.‬‬

‫ب) سيستم اندازه دهی نسبی (افزايشی‪ ،‬زنجيره ای ‪.)Incremental ،Relative‬‬


‫در اين سيستم هر نقطه نسبت به نقطه يا مکان قبلی خود سنجيده می شود و بازگشت به عقب يا پايين منفی می شود‪ .‬مزيت اين سيستم سادگی محاسبات آن می باشد‬
‫ولی معايب آن اين است که در صورت خطا در يک نقطه اشتباه به ديگر نقاط نيز سرايت می نمايد‪ .‬به طور مثال هرگاه از نقطه ‪ O‬به ‪ 02‬رفتيم‪ ،‬نقطه ياد شده‬
‫مرجع يا مبدأ می باشد و ديگر نقاط نسبت به اين نقطه سنجيده می شوند‪ .‬چنانچه از نقطه ياد شده بخواهيم به نقطه ‪ 0o‬برويم بايد ‪ x =-17‬و ‪ Y =-16‬واحد جابجايی‬

‫بيان می شود‪.‬‬ ‫در دو محور داشته باشيم‪ .‬اين سيستم با عالمت‬

‫سيستم مختصات دکارتی (کارتزين ‪)Cartesian‬‬


‫در اين سيستم محورها نسبت به يکديگر عمود بوده و به صورت دو بعدی (صفحه) و يا سه بعدی (حجم) ترسيم می شوند‪ .‬بايد توجه نمود که محورها طبق قانون‬
‫دست راست ترسيم می شوند‪.‬‬
‫‪54‬‬
‫سيستم مختصات قطبی (‪:)polar‬‬
‫در اين دستگاه به نقطه شروع (‪ )P0‬يا مرکز قطب‪ ،‬طول مسير (‪ )L‬و زاويه ايجاد شده نسبت به افق (‪ )α‬نياز می باشد‪ .‬بهتر است هنگامی که قطعه يا نقشه کار‬
‫شامل کمانهای دايره ای يا ابعادی برحسب درجه باشد از سيستم مختصات قطبی استفاده نمود‪.‬‬

‫سيستم مختصات استوانه ای‪:‬‬


‫ساختار سيستم مختصات استوانه ای همچون قطبی بوده و در فضای سه بعدی می باشد‪.‬‬
‫سيستم مختصات کروی‪:‬‬
‫ساختار سيستم مختصات کروی همچون قطبی بوده و در فضای سه بعدی می باشد‪.‬‬
‫بردار يکه‪:‬‬
‫بردار واحدی که بر روی محورهای مختصات سه گانه طبق شکل داده شده مشخص می شوند‪.‬‬

‫قانون دست راست و ترسيم محورهای مختصات‪:‬‬


‫مطابق شکل و طبق قانون دست راست جهت تعيين محورهای مختصات در دستگاه های ‪ CNC‬چنانچه سه انگشت ميانی‪ ،‬اشاره و شصت را نسبت به هم عمود‬
‫بگيريم‪ ،‬انگشت شصت در راستای محور ‪ ،+X‬انگشت اشاره در راستای محور ‪ +Y‬و انگشت ميانی در راستای محور ‪ +Z‬قرار می گيرد و خالف آنها منفی می‬
‫باشد‪.‬‬

‫محورهای مختصات در ماشينهای کنترل عددی‪:‬‬

‫‪55‬‬
‫محورهايی که در دستگاه های کنترل عددی بيانگر راستای حرکتی ميز يا ابزار در مسيرهای خطی يا چرخشی در برنامه نويسی برای دستگاه های کنترل عددی‬
‫قابل درک باشند‪ .‬محورهای کنترل‬
‫دستگاه های تراش دو تا چهار محور و در دستگاه های فرز ‪ 4 ،3 ،2/5‬و ‪ 5‬محور بوده که منظور از ‪ 2/5‬محور اين است که همزمان دو محور می تواند جابجا‬
‫شود به طور مثال‪ XY :‬يا ‪ XZ‬و يا ‪ YZ‬در يک زمان می تواند جابجا شود‪.‬‬
‫الف) محورهای اصلی‬
‫ب) محورهای کمکی‬
‫ج) محورهای دورانی يا چرخشی‬
‫الف) محورهای اصلی‪:‬‬
‫محورهای اصلی همان محورهای مختصات دو بعدی يا سه بعدی می باشند که در دستگاه های تراش به طور معمول دو بعدی (‪ )X,Z‬که حرف ‪ X‬بيانگر قطر يا‬
‫شعاع و ‪ Z‬بيانگر طول می باشد‪ .‬در دستگاه های فرز محورهای سه بعدی شامل (‪ )X,Y,Z‬می باشند که ‪ X‬بيانگر طول‪ Y ،‬بيانگر عرض و ‪ Z‬بيانگر ارتفاع می‬
‫باشد‪.‬‬

‫ب) محورهای کمکی‪:‬‬


‫در برخی موارد به محورهای کمکی که هر کدام در راستای محورهای اصلی می باشند نيازبوده که طبق شکل بدين قرار می باشند محورهای (‪ )X,U,P‬با يکديگر‬
‫در يک راستا و به موازات هم می باشند‪.‬‬

‫محورهای (‪ )Y,V,Q‬نيز با يکديگر موازی و در يک راستا می باشند‪ ،‬و همچنين محورهای (‪ )Z,W,R‬در يک راستا و موازی هم می باشند‪.‬‬

‫ج) محورهای دورانی يا چرخشی‪:‬‬


‫در برخی از موارد به محورهای دورانی يا چرخشی نياز می باشد و محورهايی که حول محورهای اصلی دوران دارند محورهای چرخشی يا دورانی گويند‪ .‬به‬
‫طور مثال محور دورانی گلکی يا ميز ماشين‪ .‬محور ‪ +A‬حول محور ‪ X‬در جهت خالف عقربه ساعت می چرخد‪ ،‬محور ‪ +B‬حول ‪ Y‬در جهت خالف عقربه‬
‫ساعت می چرخد و ‪ +C‬نيز در جهت خالف عقربه ساعت حول محور ‪ Z‬می چرخد‪ .‬بايد توجه نمود که نوک پيکان محور مقابل ديدگان مان باشد (مطابق شکل)‪.‬‬

‫‪56‬‬
‫فرمانهای حرکات پيشروی ابزار در هنگام براده برداری‪:‬‬

‫‪ )1‬فرمان نقطه ای (محلی)‬


‫‪ )2‬فرمان خطی (مستقيم)‬
‫‪ )3‬فرمان سه بعدی (پيوسته)‬

‫‪ )1‬فرمان نقطه ای (محلی)‪:‬‬


‫ساده ترين نوع فرمان بوده که ابزار در صفحه دو بعدی يک نقطه به نقطه ديگر رفته و عمليات کاری را انجام می دهد مثل عمليات سوراخکاری قالويزکاری و‬
‫برقوکاری‬

‫‪ )2‬فرمان خطی (مستقيم)‪:‬‬


‫در اين نوع فرمان عمليات براده برداری در يک مسير مستقيم در راستای يکی از محورهای ‪ X,Y,Z‬يا يکی از صفحات ‪ XY,XZ,YZ‬حرکت پيشروی نموده و‬
‫اين فرمان در فرزکاری برای ايجاد شيارها‪،‬‬
‫پله ها‪ ،‬روتراشی و ‪ ...‬و در تراشکاری برای روتراشی‪ ،‬پيشانی تراشی به کار گرفته می شود‪.‬‬

‫‪ )3‬فرمان سه بعدی (پيوسته)‪:‬‬


‫برای ايجاد قطعات پيچيده‪ ،‬سطوح شيبدار‪ ،‬منحنی ها و رويه ها از فرمانهای سه بعدی يا پيوسته استفاده می شود و دستگاه هايی که برای اين نوع فرمان به کار‬
‫گرفته می شوند بايد بتوانند اينگونه احجام يا اشکال پيچيده را ايجاد نمايند‪.‬‬

‫وارد کردن داده ها يا برنامه به ماشينهای کنترل عددی‪:‬‬


‫اجرا و تکميل مراحل گوناگون عمليات کاری به کمک داده های ذخيره شده در دستگاه که به صورت برنامه رمزبندی شده بوده و بدون دخالت ماشينکار صورت‬
‫می پذيرد را کنترل عددی گويند‪ .‬با وارد کردن داده ها به دستگاه‪ ،‬کنترل دستگاه آنها را دريافت و به طور سريع و مطمئن به شيوه ای که برايش قابل درک باشد‬
‫تبديل می نمايد‪ .‬داده ها به صورت عالئم الکتريکی صفر و يک (‪ )1،0‬يعنی سيستم باينری (دودويی) تبديل می شوند‪ .‬سيگنالی که بتواند وضعيت باينری را‬
‫بپذيرد‪ ،‬دارای واحد اطالعاتی يک بيت (‪ ) Bit‬می باشد‪ .‬البته واحدهای بزرگتری همچون بايت‪ ،‬کيلوبايت‪ ،‬مگابايت‪ ... ،‬نيز کاربرد دارند‪ .‬عالئم در سيستم باينری‬
‫که از صفر و يک تشکيل شده در دو نوع ‪ ASCII/ISO‬يا ‪( EIA‬استاندارد آمريکا) استاندارد شده اند‪ .‬يک بايت از ‪ 8‬بيت تشکيل شده هر کيلوبايت از ‪= 1024‬‬
‫‪ 210‬بايت تشکيل شده ‪.......‬‬

‫روش انتقال برنامه ها يا داده ها به دستگاه‪:‬‬

‫‪ )1‬استفاده از صفحه کليد دستگاه‬


‫‪ ) 2‬استفاده از نوار سوراخ دار (روش خواندن نوارها به صورت مکانيکی و يا نوری می باشد)‬
‫‪57‬‬
‫‪ )3‬استفاده از ديسکت‬
‫‪ )4‬استفاده از نوار مغناطيسی‬
‫‪ )5‬استفاده از رايانه‬

‫فصل چهارم‪:‬‬

‫نقاط صفر و مرجع در ماشينهای ‪:CNC‬‬

‫در دستگاه های ‪ CNC‬برای ارتباط بين حرکات دقيق و برنامه ريزی شده ابزار و قطعه و درک بهتر داده ها توسط دستگاه و همچنين اپراتور و برنامه نويس‪ ،‬بايد‬
‫نقاط و مراجعی برای دو طرف شناخته شده و مطرح باشند که عبارتند از‪:‬‬

‫‪ )1‬نقطه صفر دستگاه )‪Machine Zero Point (M‬‬

‫‪ )2‬نقطه مرجع )‪Reference Point (R‬‬

‫‪ )3‬نقطه صفر قطعه کار )‪Work Zero Point (W‬‬

‫‪ )4‬نقطه صفر ابزارگير )‪Tool Reference Point (F‬‬

‫‪ )5‬نقطه پارک يا تعويض ابزار )‪Tool change Point (P‬‬

‫‪58‬‬
‫‪ )1‬نقطه صفر دستگاه )‪Machine Zero Point (M‬‬
‫اين نقطه توسط شرکت سازنده برای دستگاه تعريف شده و غيرقابل تغيير و جابجايی می باشد‪ .‬در دستگاه های تراش ‪ CNC-TCN-10‬تبريز بر روی محور‬
‫گلويی در قسمت انتهايی سه نظام واقع شده‪ .‬اما در دستگاه های فرز ‪ VMC-850‬محورهای ‪ X ،Y‬در منتهی اليه گوشه سمت راست و پايين ميز و محور ‪ Z‬در‬
‫راستای دو محور باالترين نقطه دستگاه تعريف می شوند که در دستگاه فرز ‪ VMV-850‬نقطه صفر دستگاه و رفرنس يکی و برهم منطبق می باشد‪ ،‬به طور کلی‬
‫برای اين منظور و اطمينان خاطر برای هر نوع دستگاهی بايد به راهنمای دستگاه مربوطه مراجعه نمود‪.‬‬

‫‪ )2‬نقطه مرجع )‪Reference Point (R‬‬


‫نقطه مرجع يا رفرنس‪ ،‬فاصله بين دو نقطه صفر اندازه گير تا صفر دستگاه می باشد‪ .‬نقطه مرجع به طور معمول در منتهی اليه محدوده کاری دستگاه تعريف می‬
‫شود که پس از روشن نمودن دستگاه‪ ،‬ابزارگير يا ميز بدان سمت به طور تک به تک يا همراه هم حرکت نموده و با استقرار در آن محل موقعيت را که فاصله بين‬
‫صفر ابزارگير و صفر دستگاه می باشد را با اعداد اعالم می نمايد‪ .‬بايد توجه نمود در دستگاه هايی که دارای سيستم اندازه گيری مطلق هستند‪ ،‬نقطه مبدأ را‬
‫هرجايی که سوپورتها را متوقف نموديم می توان به عنوان نقطه مرجع معرفی نمود مثل دستگاه تراش ‪ CTX210‬از شرکت دکل‪ .‬ولی در دستگاه هايی که دارای‬
‫سيستم اندازه گيری افزايشی می باشند (مثل دستگاه تراش ‪ TCN10‬تبريز) نقطه ای خاص وجود دارد که ابزارگير بدان نقطه مراجعه و متوقف شده و آنجا را نقطه‬
‫رفرنس اعالم می نمايد‪ .‬در دستگاه تراش ‪ TCN210‬نقطه رفرنس در منتهی اليه سمت راست دستگاه و در باال قرار دارد ولی در دستگاه فرز‪ VMC850 -‬نقطه‬
‫صفر دستگاه و نقطه رفرنس يکی و محورهای ‪ X ،Y‬در منتهی اليه سمت راست و قسمت پايين ميز و محور ‪ Z‬در باالترين نقطه و در راستای دو محور قرار‬
‫دارد‪ .‬شايان ذکر است که در برخی موارد عالمت رفرنس يا نقطه مرجع چنين می باشد‪.‬‬

‫‪ )3‬نقطه صفر قطعه کار )‪Work Zero Point (W‬‬


‫برای اينکه برن امه نويسی و اجرای نقشه ساده تر و اجرايی تر شود از طرف برنامه نويس و يا اجرا کننده کار‪ ،‬نقطه ای بر روی قطعه کار در مکانی مناسب‬
‫انتخاب و نقاط ديگر نسبت بدان سنجيده می شوند‪ .‬بر روی قطعه کار امکان دارد چندين نقطه صفر برای سهولت در نظر گرفته شود‪.‬‬

‫‪ )4‬نقطه صفر ابزارگير )‪Tool Reference Point (F‬‬


‫نقطه صفر ابزارگير نسبت به ابزارگير ثابت بوده ولی نسبت به مجموعه به همراه ابزارگير دارای حرکت می باشد و در فواصل مختلف در صورت جابجايی صفر‬

‫نمايش داده می شود‪.‬‬ ‫ابزار نسبت به نقطه صفر دستگاه يا صفر قطعه کار تعيين و با عالمت‬

‫‪ )5‬نقطه پارک يا تعويض ابزار )‪Tool change Point (P‬‬


‫برای جلوگيری از برخورد ابزار هنگام تعويض ابزارها محدوده ای برای ابزارگير در نظر گرفته می شود که در هنگام چرخش و يا تعويض ابزار آسيبی به‬
‫ابزارگير و يا قسمت های ديگر دستگاه يا قطعه کار وارد نشود‪.‬‬

‫برنامه نويسی ماشينهای ‪: CNC‬‬


‫برنامه نويسی در ماشينهای ‪ CNC‬به چند روش صورت می پذيرد‪.‬‬
‫‪ )1‬برنامه نويسی توسط کدهای استاندارد شده (‪)G,M‬‬
‫‪ )2‬برنامه نويسی توسط زبانهای برنامه نويسی همچون ‪APT‬‬
‫‪ )3‬برنامه نويسی توسط نرم افزارهای ‪ShopMill, Shop Turn,CAD/CAM‬‬
‫‪ )4‬برنامه نويسی پارامتری (ماکروها)‬

‫‪59‬‬
‫‪ )1‬برنامه نويسی توسط کدهای استاندارد شده (‪:)G,M‬‬
‫اين نوع برنامه نويسی در دو سيستم ‪ EIA(RS-2740),ISO 693/1‬استاندارد و کدبندی شده اند که در کنترل های گوناگون نيز دارای اختالفهايی می باشند‪ .‬به‬
‫طور مثال در کنترل های فانوک از سه تيپ ‪ A,B,C‬استفاده شده که کاربرد نوع ‪ C‬رايج تر می باشد‪ .‬اما بايد توجه نمود که در پايه يکی می باشند‪ .‬مثل حرکتهای‬
‫خطی با پيشروی معين (‪ ،)G01‬حرکت پيشروی خرگوشی يا سريع (‪ )G00‬و يا حرکات قوس تراشی (‪)G02/G03‬‬
‫کدهای عملياتی‪:‬‬
‫برای دسترسی به توابع ذخيره شده در حافظه رايانه از کدهای عملياتی استفاده می شود و به طور کلی ارتباط بين کاربر و دستگاه از طريق کدهای عملياتی‬
‫صورت می پذيرد‪ .‬اين کدها به سه گروه تقسيم‬
‫می شوند‪.‬‬
‫الف) کدهای اصلی )‪(G‬‬
‫ب) کدهای کمکی (‪)M‬‬
‫ج) متغيرهای وابسته‬
‫الف) کدهای اصلی )‪: (G‬‬
‫کدهای اصلی عمليات ماشينکاری و براده برداری را به عهده دارند‪ .‬اين کدها از طرف شرکت سازنده مربوطه طبقه بندی می شوند که حتی در کنترلهای ساخت‬
‫يک شرکت باز هم تفاوتهايی را در بر دارند‪.‬‬
‫ب) کدهای کمکی (‪)M‬‬
‫کدهای کمکی يا فرعی نقش توابع کمکی برای عمليات ماشينکاری ر ا به عهده دارند‪ .‬به طور مثال‪ ،‬جهت دوران محور گلويی‪ ،‬روشن و خاموش کردن مايع کننده‪،‬‬
‫‪...‬‬
‫ج) متغيرهای وابسته‬
‫اين متغيرها به خودی خود مفهومی نداشته بلکه به همراه کدهای اصلی معنی و مفهوم پيدا می کنند‪ .‬در کنترلرهای متفاوت‪ ،‬تفاوتهايی با يکديگر دارند‪ .‬به طور‬
‫مثال در کنترل فانوک پارامتر ‪ D5‬در هنگام پيچ بری با کد ‪ G85‬پارامتر معرفی زاويه پيچ می باشد و هنگام سيکل تراشی با کد ‪ G86‬به عنوان رنده شيار تعريف‬
‫می شود و يا اينکه در کد ‪ G04‬وقتی از ‪ X1‬استفاده شد‪ ،‬يعنی توقف يک ثانيه ولی اگر از ‪ P1000‬استفاده شده هم يعنی يک ثانيه برای مکث در نظر گرفته شده‪.‬‬

‫‪ )2‬برنامه نويسی توسط زبانهای برنامه نويسی همچون ‪:APT‬‬


‫توسط زبان برنامه نويسی (‪ APT )Automaticaly Programmed Tool‬که اساس بيشتر زبانهای برنامه نويسی می باشد می توان برای قطعات سه بعدی ساده‬
‫تا پيچيده را برنامه نويسی نمود و همچنين قا در است در ماشينهای افزار با پنج محور را کنترل نمايد‪ ،‬به شرطی که برنامه را روی يک رايانه بزرگی وارد نمود و‬
‫سپس از آن طريق مورد استفاده قرار داد‪ .‬پس مزيت اين زبان در برنامه نويسی قطعات پيچيده می باشد ولی معايب آن نياز به مهارت باالی برنامه نويس می باشد‪.‬‬

‫‪ )3‬برنامه نويسی توسط نرم افزهای ‪:ShopMill, ShopTurn, CAD/CAM‬‬


‫نقشه مورد نظر در محيط ‪ CAD‬طراحی شده و با فرستادن به محيط ‪ CAM‬تبديل به زبان مورد درک کنترل دستگاه مورد نظر می گيردد و در صورت لزوم با‬
‫تغييرات اندکی برنامه نقشه مورد نظر آماده اجرا می شود‪ .‬در برخی موارد طراحی در محيط ‪ CAM‬صورت می پذيرد‪ .‬برای اين منظور نرم افزارهای متنوعی‬
‫در رشته ساخت و توليد عرضه شده که هرکدام دارای مزايای ويژه ای می باشند‪ .‬از جمله اين نرم افزارها می توان از ‪Mastercam, Surfcam,‬‬
‫‪ Catia,Powermill, Edgecam‬و ‪ ...‬نام برد‪ .‬اما نرم افزارهای ‪ ShopMill, ShopTurn‬اين نرم افزار که بر روی کنترل های جديد زيمنس نصب شده اند‬
‫برنامه نويسی را آنچنان ساده نموده اند که ديگر نيازی به حفظ کردن کدهای مورد نياز نمی باشد‪ .‬البته مزايای ديگری داشته که در صورت نياز توضيح داده می‬
‫شود‪ .‬مزيت اين روش برنامه خروجی گرفتن برنامه قطعات پيچيده کاهش زمان برنامه نويسی‪ ،‬ارسال مستقيم برنامه از طريق رايانه به دستگاه‪ ،‬مشاهده گرافيکی‬
‫برنامه در رايانه و ‪ ...‬اما معايب آن نياز به تخصص در زمينه به کارگيری نرم افزار موردنظر و هزينه تهيه نرم افزار‪ ،‬تهيه برنامه به صورت خطی و ‪...‬‬

‫‪ )4‬برنامه نويسی پارامتری (ماکروها)‬


‫برنامه نويسی ماکرو يا پارامتريک برای تهيه برنامه های پيش ساخته و برنامه نويسی قطعات سخت مورد استفاده قرار می گيرند که اين نوع برنامه نويسی دارای‬
‫دستورات شرطی‪ ،‬دستورات تکرار و توانايی عمليات رياضی می باشد که در صورت مهارت برنامه نويس در برنامه نويسی دستی می توان حجم برنامه را کم‬
‫نموده و نيازی به برنامه نويسی مجدد در قطعات مشابه ندارد‪.‬‬

‫‪60‬‬
‫ساختار کلی برنامه نويسی در ماشينهای کنترل عددی‪:‬‬

‫شماره سطر‬ ‫داده های مسير‬ ‫داده های کار‬


‫شرط مسير‬ ‫محورهای مختصات‬ ‫پارامترهای ميان‬ ‫پيشروی‬ ‫دوران محور‬ ‫داده های ابزار‬ ‫تابع کمکی‬
‫يابی‬
‫‪N‬‬
‫‪X,Y,Z‬‬ ‫‪I,J,K,R‬‬ ‫‪F,E‬‬ ‫‪S‬‬ ‫‪T,D,H‬‬ ‫‪M‬‬
‫‪G‬‬ ‫‪U,V,W‬‬
‫‪P.Q.R‬‬
‫‪A,B,C‬‬

‫قبل از اينکه به برنامه نويسی بپردازيم بايد برخی تعاريف و اصطالحات مورد نياز را در خصوص برنامه نويسی بدانيم‪.‬‬
‫کلمه‪:‬‬
‫کلمه يا ‪ word‬شامل دو قسمت می باشد‪.‬‬
‫الف) آدرس يا فرمان‬
‫ب) کد يا مقدار‪ ،‬عدد‬
‫الف) آدرس يا فرمان‪ :‬آدرس طبق ‪ DIN66025‬استاندارد شده اند (‪)G,F,S,M‬‬
‫ب) کد‪ :‬کدها به گروه تقسيم می شوند‪ )1 .‬کدهای واحددار (آدرس) ‪ )2‬کدهای بدون واحد (فرمان)‬
‫مثال‪ :‬کدهای بدون واحد يا فرمان مقدارشان ثابت بوده ولی کدهای واحددار يا آدرس مقدارشان متغير می باشد‪.‬‬
‫توجه‪ :‬آدرسهايی که بيش از يک کاراکتر دارند از عالمت مساوی برای بيان مقدار آنها استفاده می شود‪.‬‬
‫مثال‪ :‬در کنترل زيمنس تراش ‪ TCN-10‬برای بيان گردی ‪ RND=3‬و يا برای بيان مقدار پخ می نويسيم ‪ .CHR=4‬در اين خصوص به برنامه نويسی توجه‬
‫نماييد‪.‬‬

‫جمله‪ ،‬سطر يا خط (‪:)Block, Line‬‬


‫به مجموعه دستوراتی که در يک سطر نوشته شود جمله يا بلوک گويند‪ .‬يا می توان گفت مجموعه ای از کلماتی که در يک سطر باشند‪ ،‬بلوک يا سطر را تشکيل‬
‫می دهند‪.‬‬
‫مثال‪N50 G01 X20 Z5 F0.2 :‬‬

‫برنامه (‪:)Program‬‬
‫از مجموع چندين سطر يا بلوک برنامه به وجود می آيد‪ .‬بايد توجه نمود که اين برنامه با توجه به دستورالعمل کتابچه راهنمای دستگاه مورد نظر دارای چه قالب‬
‫بندی باشد‪ .‬به طور مثال‪ :‬قالب بندی شروع برنامه (‪ %....‬و ‪ o..‬با عدد يا نام فايل‪ .‬پسوند مثل ‪ )MPF‬متن برنامه و پايان برنامه همگی واضح و درست باشند (در‬
‫صفحات ديگر به اين قالب بندی توجه شود)‪.‬‬

‫زيربرنامه (برنامه فرعی ‪:)Sub Program‬‬


‫گاهی برای اجرای يک نقشه نياز به برنامه نويسی فرعی می باشد که با اشاره در برنامه اصلی توسط کد مربوطه‪ ،‬دستگاه برنامه فرعی ا فراخوانی و پس از اجرا‬
‫دوباره با کد مربوطه به برنامه اصلی باز می گردد‪( .‬زير برنامه بايد دارای نام و يا دارای نام و پسوند باشد مثال‪ :‬نام برنامه‪ .‬پسوند مثل ‪)SPF‬‬
‫تقسيم بندی فرمانها‪:‬‬
‫فرمانها را به سه روش تقسيم بندی می نمايند‪:‬‬
‫روش اول‪:‬‬
‫الف) فرمانهای خودنگهدار (‪)Self Holding, Modal‬‬

‫‪61‬‬
‫ب) فرمانهای غير خودنگهدار (‪)Non Modal‬‬
‫روش دوم‪:‬‬
‫الف) فرمانهای هم گروه‬
‫ب) فرمانهای حاکم‬
‫روش سوم‪:‬‬
‫الف) فرمانهای عملياتی‬
‫ب) فرمانهای آماده سازی‬
‫شرح روش اول‪:‬‬
‫الف) فرمانهای خودنگهدار يا پايدار (‪)Self Holding,Modal‬‬
‫فرمانهايی که در يک سطر نوشته شوند و در سطرهای ديگر نيز فعال بوده و نيازی به تکرار آنها نباشد‪ .‬البته برخی از کدهای پايدار با آمدن کدهای هم گروه شان‬
‫لغو می شوند‪ .‬مثل (‪G90 G94 , M03 , M04 , ... G00 , G01 , G02 , G03 , G40 , G70 . )G02,G03‬‬
‫ب) فرمانهای غير خودنگهدار يا ناپايدار (‪)Non Modal‬‬
‫فرمانهايی که در هر سطر نوشته شد تنها در همان سطر سطر اجرا شده و در صورت نياز در سطرهای ديگر بايد آنها را بيان نمود‪ .‬مثل ‪G04,G09 ...‬‬

‫شرح روش دوم‪:‬‬


‫الف) فرمانهای هم گروه‬
‫فرمانهای هم گروه خودنگهدار بوده و با آمدن فرمانهای هم گروه شان کنسل می شوند‪ .‬مثل‪(G70,G71) ، (G00,G01,G02,G03) ، )G90,G91( :‬‬
‫(‪ .) G80,G81,…G89‬بايد توجه نمود که در يک سطر نمی توان از کدهای هم گروه استفاده نمود‪.‬‬
‫ب) فرمانهای حاکم‪:‬‬
‫فرمانهايی که با روشن شدن دستگاه به صورت پيش فرض فعال می باشند و براساس دستگاه فرق‬
‫می کنند‪ .‬به طور مثال در دستگاه تراش ‪ TCN-10‬تبريز پيش فرض ‪ G90,G18,G71‬و ‪ ...‬می باشد ولی در دستگاه فرز ‪ VMC-850‬تبريز ‪ G91‬پيش فرض‬
‫می باشد‪.‬‬
‫ب) فرمانهای غير خودنگهدار (‪)Non Modal‬‬

‫شرح روش سوم‪:‬‬


‫الف) فرمانهای عملياتی‪:‬‬
‫در فرمانهای عملياتی حرکت فيزيکی رخ داده و منجر به کاری می شود‪ ،‬مثل …‪.G01,G02,G03,‬‬
‫ب) فرمانهای آماده سازی‬
‫در فرمانهای آماده ساری حرکت فيزيکی رخ نمی دهد‪ ،‬مثل ‪ G91 , G20 , ... G70 , G71 , G90‬در اين حالت سيستم تغيير می کند‪ .‬البته بايد توجه نمود که‬
‫برخی از فرمانها به صورت پارامتری بيان‬
‫می شوند‪ .‬به طور مثال ‪ WALIMOF WALIMON‬که از اين فرمان برای فعال کردن و يا غيرفعال کردن کدهای ‪ G25,G26‬استفاده می شود‪.‬‬

‫شرايط برنامه نويسی توسط دستگاه های کنترل عددی‪:‬‬


‫‪ ) 1‬آشنايی با دستگاه و کنترل مربوطه (به طور مثال در کنترل زيمنس و يا فانوک برنامه با چه‬
‫مشخصه ای شروع‪ ،‬ادامه و پايان می يابد)‪.‬‬
‫‪ )2‬مطالعه دقيق نقشه کار و شرايط اجرايی از جمله واحدهای اندازه گيری (‪ )G20,G21,G70,G71‬سيستم مختصات دهی (‪ )G90,G91‬صفحات کاری‬
‫(‪ )G17,G18,G19‬و تعيين نقاط صفر قطعه کار (‪ )G54....G57‬و در فرز (‪)G54…..G59‬‬
‫‪ )3‬استفاده از امکانات برنامه نويسی کنترل مربوطه ( در صورت داشتن مراحل سيکل تراشی‪ ،‬برنامه نويسی فرعی و غير و بهتر است به جای حرکات خطی از‬
‫سيکل استفاده نمود و يا اينکه از به طور مثال در دستگاه تراش ‪ TCN-10‬با کنترل زيمنس از ‪ R‬پارامترها نيز استفاده نمود)‪.‬‬
‫‪ ) 4‬رعايت تناسب ابزارهای مورد استفاده با نقشه کار مورد نظر‪.‬‬
‫‪ ) 5‬اطمينان از شرايط اجرا و برطرف نمودن هرگونه خطای موجود (در هنگام شبيه سازی می توان بدين مهم بهتر دست يافت)‪.‬‬

‫‪62‬‬
‫فصل پنجم‪:‬‬

‫برخی از کدهای اصلی مورد استفاده تراش ‪ TCN-10‬کنترل زيمنس ‪:810-D‬‬

‫کد اصلی‬ ‫عملکرد‬

‫‪G00‬‬ ‫حرکت سريع يا خرگوشی با تعريف پيشروی توسط شرکت سازنده‬

‫‪63‬‬
‫‪G01‬‬ ‫ميان يابی حرکت خطی با پيشروی تعريف شده‬

‫‪G02‬‬ ‫ميان يابی حرکت قوسی موافق عقربه ساعت‬

‫‪G03‬‬ ‫ميان يابی حرکت قوسی مخالف عقربه ساعت‬

‫‪G04‬‬ ‫مکث زمانی (در خزينه يا برقوزنی در انتهای سوراخها ‪ F‬به ثانيه و مکث ‪ S‬به ازاء تعداد دوران اسپيندل)‬

‫‪G17‬‬ ‫انتخاب صفحات ‪X,Y‬‬

‫‪G18‬‬ ‫انتخاب صفحات ‪Z,X‬‬

‫‪G19‬‬ ‫انتخاب صفحات ‪Y,Z‬‬

‫‪G25‬‬ ‫حداقل جابجايی محورها که در سيستم مطلق تعريف می شود و نسبت به صفر قطعه کار می باشد‪ .‬حداقل کردن دوران‬

‫محور گلويی (اسپيندل)‪.‬‬

‫‪G26‬‬ ‫حداقل جابجايی محورها که در سيستم مطلق تعريف می شود و نسبت به صفر قطعه کار می باشد‪ .‬حداکثر کردن دوران‬

‫محور گلويی (اسپيندل)‪.‬‬

‫‪G33‬‬ ‫پيچ بری تک مرحله ای (پيچهای کم عمق ساده‪ ،‬مخروطی يا مارپيچ ارشميدس)‬

‫‪G34‬‬ ‫ايجاد پيچ بری با گام افزايشی‬

‫‪G35‬‬ ‫ايجاد پيچ بری با گام کاهشی‬

‫‪G40‬‬ ‫کنسل کردن کدهای ‪( G41,G42‬کنسل کننده کدهای جبران شعاع ابزار)‬

‫‪G41‬‬ ‫شعاع جبرانی ابزار وقتی رنده در سمت راست مسير يا کانتور حرکت خود باشد‪.‬‬

‫‪G42‬‬ ‫شعاع جبرانی ابزار وقتی رنده در سمت چپ مسير يا کانتور حرکت خود باشد‬

‫‪G53‬‬ ‫کنسل کردن کدهای ‪ G54‬تا ‪G57‬‬

‫‪G54‬‬ ‫تغيير نقطه صفر قطعه کار (انتخاب نقطه صفر قطعه کار) ‪1‬‬

‫‪G55‬‬ ‫تغيير نقطه صفر قطعه کار (انتخاب نقطه صفر قطعه کار)‪2‬‬

‫‪G56‬‬ ‫تغيير نقطه صفر قطعه کار (انتخاب نقطه صفر قطعه کار) ‪3‬‬

‫‪G57‬‬ ‫تغيير نقطه صفر قطعه کار (انتخاب نقطه صفر قطعه کار) ‪4‬‬

‫‪G63‬‬ ‫قالويزکاری بدون هماهنگی‬

‫‪G64‬‬ ‫توقف دقيق (توقف صحيح يا درست)‬

‫‪64‬‬
‫‪G70‬‬ ‫سيستم اندازه گيری اينچی‬

‫‪G71‬‬ ‫سيستم اندازه گيری ميليمتری‬

‫‪G74‬‬ ‫نقطه رفرنس با هماهنگی‬

‫‪G75‬‬ ‫رفرنس کردن دستگاه درون برنامه‬

‫‪G90‬‬ ‫مختصات دهی مطلق‬

‫‪G91‬‬ ‫مختصات دهی نسبی (افزايشی‪ ،‬زنجيره ای)‬

‫‪G94‬‬ ‫سرعت پيشروی برحسب ميليمتر بر دقيقه ‪ mm/min‬يا اينچ بر دقيقه ‪in/min‬‬

‫‪G95‬‬ ‫پيشروی محور برحسب ميليمتر بر دور ‪ mm/rev‬يا اينچ بر دور ‪in/rev‬‬

‫‪G96‬‬ ‫سرعت برشی متغير (دوران محورگلويی متغير)‬

‫‪G97‬‬ ‫دوران ثابت محور گلويی (سرعت برشی ثابت)‬

‫‪G331‬‬ ‫قالويزکاری در حالت رفت (ايجاد قالويز)‬

‫‪G332‬‬ ‫قالويزکاری در حالت برگشت (درآمدن قالويز از کار)‬

‫‪65‬‬
‫کدهای کمکی مورد استفاده در تراش ‪ TCN-10‬با کنترل زيمنس ‪: 810-D‬‬

‫کد اصلی‬ ‫عملکرد‬

‫‪M00‬‬ ‫توقف برنامه (جهت اندازه گيری و موارد لزوم چون اسپيندل می چرخد ولی برنامه متوقف می باشد)‬

‫‪M01‬‬ ‫توقف اختياری يا توقف شرطی برنامه در صورت فعال بودن کليد مربوطه‬

‫‪M02‬‬ ‫پايان برنامه بدون برگشت به اول برنامه‬

‫‪M03‬‬ ‫دوران محور گلويی موافق عقربه ساعت‬

‫‪M04‬‬ ‫دوران محور گلويی مخالف عقربه ساعت‬

‫‪M05‬‬ ‫توقف دوران محور گلويی (اسپيندل)‬

‫‪M06‬‬ ‫تعويض ابزار‬

‫‪M08‬‬ ‫روشن شدن پمپ مايع خنک کننده‬

‫‪M09‬‬ ‫خاموش شدن پمپ مايع خنک کننده‬

‫‪M16‬‬ ‫بيرون آمدن استوانه مرغک گير دستگاه مرغک‬

‫‪M17‬‬ ‫پايان برنامه فرعی‬

‫‪M18‬‬ ‫داخل رفتن استوانه مرغک گير دستگاه مرغک‬

‫‪M26‬‬ ‫باز شدن فکهای سه نظام‬

‫‪M27‬‬ ‫بسته شدن فکهای سه نظام‬

‫‪M30‬‬ ‫پايان برنامه و برگشت به شروع مجدد (با ‪ Reset‬به اول برنامه می رود)‬

‫‪M46‬‬ ‫فک رو (کد حاکم) برای مهار قطر بيرونی قطعات‬

‫‪M47‬‬ ‫فک وارو برای مهار قطر داخلی قطعات‬

‫‪M81‬‬ ‫حرکت براده کش‬

‫‪M82‬‬ ‫توقف حرکت براده کش‬

‫‪66‬‬
‫اپراتوری و برنامه نويسی دستگاه تراش ‪ CNC. TCN-10‬با کنترل زيمنس ‪:810-D‬‬

‫دستگاه تراش ‪ TCN-10‬کنترل زيمنس دارای ابزارگير ‪ 12‬تايی بوده که ابزارهای داخل تراش و مته ها را در خانه های عدد فرد (چون ابزارگير به صورت چند‬
‫ضلعی بوده و فاصله مرکز سوراخ حفره های فرد تا لبه خارجی ابزارگير کمتر بوده و بدين خاطر ميزان جابجايی ابزار در اين حفره های بهتر می باشد و‬
‫ابزارهای روتراش‪ ،‬پيشانی تراش‪ ،‬شيار تراش‪ ،‬برش را در خانه های عدد زوج توسط نگهدارنده های مربوطه و استاندارد ( ‪Base Holder, Collet, Holder‬‬
‫‪ ) Collet‬مهار می نمايند‪ .‬بايد بدين نکته اشاره نمود و آن اينکه در اين کنترل برای هر ابزار می توان تعداد ‪ 9‬صفحه جهت درج مشخصات باز نمود (به طور مثال‬
‫برای ‪ 12‬ابزار می توان چنين باشد ‪ 12×9 =108‬صفحه)‪ .‬مثال برای رنده شيار يا برش چون پهنای آن جهت محاسبات شيار و جابجايی الزم می باشد بايد ‪2‬‬
‫‪ New‬مشخصات صفحه قبلی همين ابزار را در صفحه ‪2‬‬ ‫صفحه برای آن در نظر گرفت و اين کار را پس از تعريف ابزار‪ ،‬با طی مسير‪ NewTooledge‬‬
‫نوشته و در قسمت محور (‪ Z )Length2‬صفحه باز شده‪ ،‬پهنای رنده را در قسمت ‪ Wear‬قد می کنيم تا از اين طريق در محاسبات مربوط به اين رنده مشکلی پيش‬
‫نيايد‪ .‬مثال برای بيان ابزار مورد نظر و فراخوانی صفحه داده ها چنين می باشد (‪ T02D1‬يعنی ابزار شماره ‪ 2‬که در حفره تارت قرار گرفته و فراخوانی‬
‫اطالعات از صفحه اول تعريف شده برای اين ابزار در قسمت ‪ PARAMETER‬نرم افزار‪.‬‬

‫برای اندازه دستگاه تراش ‪ TCN-10‬با کنترل زيمنس ‪ 810-D‬نياز به دانستن برخی مواردی است که بتوان داده ها را به دستگاه مورد نظر داده و سپس با نهايت‬
‫هوشياری دقت و رعايت نکات ايمنی آن را تحت فرمان درآورد‪ .‬بدين منظور نکات زير يکی از ارکان کار با دستگاه ياد شده می باشد‪.‬‬

‫‪ )1‬اطمينان از آمادگی دستگاه برای عمليات کاری‬


‫‪ ) 2‬آشنايی با دکمه ها‪ ،‬کليدها محيط های برنامه نويسی و اجرای برنامه (… ‪)MDA,Auto,Single Block,reset,jog,Ref Point ,‬‬

‫جعبه کنترل شامل سه قسمت مهم می باشد که عبارتند از‪:‬‬


‫‪ ) 1‬مانيتور (نمايشگر) و دکمه های نرم افزاری مربوطه افقی و عمودی‪.‬‬
‫‪ )2‬دکمه های وارد کردن داده های عددی‪ ،‬حروفی‪. ... ،‬‬
‫‪ )3‬کليدها و دکمه های کنترل ماشين‬

‫‪ )1‬مانيتور (نمايشگر) و دکمه های نرم افزاری مربوطه افقی و عمودی‬


‫اين قسمت از يک نمايشگر و تعداد ‪ 8‬عدد دکمه عمودی در سمت راست نمايشگر و همچنين تعداد ‪ 12‬عدد دکمه که به صورت افقی و در زير نمايشگر می باشد‪،‬‬
‫تشکيل شده که هرکدام در شرايطی وظايفی را به عهده دارند‪.‬‬

‫‪67‬‬
‫‪ )1‬دکمه نرم افزاری محيط ماشين‬
‫‪ )2‬دکمه فراخوانی و بازگشت پنجره های ديگر‬
‫‪ )3‬دکمه های نرم افزاری افقی‬
‫‪ ) 4‬دکمه باز کردن مابقی نرم افزارهای موجودی که از ديد پنهان می باشند‪.‬‬
‫‪ )5‬کليد نرم افزاری انتخاب منو‬
‫‪ )6‬کليدهای نرم افزاری عمودی‬

‫‪ )2‬دکمه های وارد کردن داده های عددی‪ ،‬حروفی‪... ،‬‬


‫از اين قسمت برای وارد کردن داده های عددی‪ ،‬حروف نمايش تصويری سيکلها استفاده از فلش های جهت نما برای جابجايی در سطرها جابجايی صفحه به صفحه‬
‫نوشته ها پاک کردن پيغامها يا خطاها‪ ،‬استفاده از دکمه تغيير حروف و اعداد رفتن به پايان سطرها و وارد کردن داده ها استفاده می شود‪.‬‬

‫‪ )3‬دکمه های کنترل ماشين‪:‬‬


‫اين قسمت را می توان به چهار قسمت تقسيم نمود‪.‬‬
‫الف) دکمه های جابجايی شامل دکمه حرکت و جابجايی محورها ‪ ،Jog‬دکمه رفرنس دستگاه‪ ،‬دکمه حرکت و جابجايی افزايشی (جابجايی محورها به اندازه دلخواه‪،‬‬
‫يک‪ ،‬ده‪ ،‬صدهزار و ده هزار ميکرون) دکمه ‪ ،Auto‬دکمه ‪ MDA‬دکمه ‪ ،Single Block‬دکمه ‪ ،Teach in‬دکمه ‪ ،Repos‬شستی اضطراری دکمه ‪ Reset‬و‬
‫دکمه های ‪ Cycle Star stop ،Cycle‬می باشد‪.‬‬

‫ب) دکمه های اسلش‪ ،‬آب صابون‪ ،‬چرخش تارت يا ابزارگير دکمه توقف اختياری يا شرطی‪ ،‬دکمه هشداردهنده و سيستم روغنکاری سوپورتها‪ ،‬دکمه گرافيک می‬
‫باشد‪.‬‬

‫ج) دکمه جابجايی محورها و چرخش سه نظام‪.‬‬

‫د) و لوم چرخشی تغييرات درصدی حرکت پيشروی و تغييرات درصدی دوران سه نظام و توقف حاالت بيان شده و همچنين کليد تغيير برنامه جهت دسترسی به‬
‫موارد خواسته شده از جمله تغييرات و تنظيمات دستگاه و غيره‪.‬‬

‫‪68‬‬
‫کليدها و شستی های قسمت زيرين جعبه کنترل‪:‬‬
‫مجموعه شستی های رنگی که برای اتصال به رايانه يا شبکه‪ ،‬راه اندازی هيدروليک دستگاه‪ ،‬باز و بستن درب‪ ،‬جلو و عقب کردن مرغک‪ ،‬حرکت و توقف نقاله‬
‫حمل براده و سايکل استارت می باشند‪.‬‬

‫روشن کردن و راه اندازی دستگاه‪:‬‬


‫‪ )1‬روشن کردن دستگان توسط کليد اصلی برق (در وضعيت ‪ ON‬قرار دادن کليد اصلی)‬

‫را می زنيم‪.‬‬ ‫‪ ) 2‬پس از باال آمدن سيستم شستی سبز رنگ هيدروليک را زده و برای برطرف نمودن خطا‪ ،‬دکمه قرمز ‪Resset‬‬
‫‪ ) 3‬پس از روغن کاری دستگاه و خاموش شدن چراغ روغنکاری و مشاهده روشن بودن چراغ دکمه ‪ ،Jog‬محورهای ‪ X،Z‬را کمی جابجا و سپس دکمه ‪Ref‬‬
‫‪ Point‬را زده تا چراغ آن نيز روشن شود‪ .‬ابتدا ولوم چرخان درصد پيشروی را تنظيم و دکمه محور ‪ +Z‬و بالفاصله دکمه محور ‪ +X‬را زده تا محورها به سمت‬
‫نقطه رفرنس حرکت نمايند‪ .‬پس از مشاهده عالمتهای رفرنس در محيط نمايشگر برای دو محور از رفرنس حرکت نمايند‪ .‬پس از مشاهده عالمتهای رفرنس در‬
‫محيط نمايشگر برای دو محور از رفرنس شدن دستگاه و با زدن مجدد دکمه ‪ Ref Point‬و خاموش شدن چراغ مربوطه در حالت ‪ Jog‬محورها را در جهتهای‬
‫منفی با تنظيم ولوم چرخان پيشروی و يا حالت ‪ Rapid‬شکـــــل جابجا می نماييم‪.‬‬

‫نشان دادن وضعيت سيستم مختصات کاری (‪ )WCS‬در حالت ‪ Jog‬وضعيت سيستم مختصات ماشين (‪ )MCS‬يا رفرنس دستگاه در حالتهای ‪ Jog‬و ‪Ref Point‬‬
‫در صفحه نمايشگر يا مانيتور دستگاه‪.‬‬

‫روش جابجايی محورهای ‪ Z‬و ‪ X‬به صورت افزايشی‪:‬‬

‫می توان محورها را به اندازه داده شده در دکمه ها و يا با استفاده‬ ‫در مد ‪ Jog‬به صورت دستی با استفاده از دکمه های حرکتی‬
‫از دکمه ‪ VAR‬اندازه دلخواه در واحد ميکرون جابجا نمود و مراحل کاری آن چنين می باشد‪.‬‬

‫‪ )1‬قرار داشتن در مد ‪ Jog‬و زدن يکی از دکمه های‬


‫‪ ) 2‬جابجا کردن محورها با فعال بودن هرکدام از دکمه ها (به ازاء هربار زدن روی يکی از دکمه های جابجايی محورها به اندازه همان عدد محور به ميکرون‬
‫جابجا می شود‪.‬‬
‫مثال‪ :‬با فعال شدن دکمه شکـــــــل ‪ 2‬ص ‪ 56‬و زدن دکمه ‪ –Z‬محور بيان شده هربار به اندازه ‪ 100‬ميکرون جابجا می شود‪ .‬اما برای جابجايی محورها به اندازه‬
‫دلخواه از دکمه ‪ VAR‬استفاده می شود مراحل آن چنين می باشد‪.‬‬
‫‪ )1‬قرار داشتن در مد ‪ Jog‬و فعال کردن دکمه ‪VAR‬‬
‫‪ )2‬زدن دکمه نرم افزاری ‪ INC‬زير نمايشگر (مانيتور)‬
‫‪ )3‬نوشتن عدد مورد نظر (مثال ‪)754‬‬
‫‪ )4‬تأييد کردن (‪)OK‬‬
‫‪ ) 5‬دکمه محور مورد نظر پس در هر بار محور مورد نظر به اندازه ‪ 754‬ميکرون جابجا می شود‪.‬‬

‫‪69‬‬
‫برنامه نويسی در مد دستی يا ‪MDA‬‬
‫در اين مد می توان برنامه های متنوعی را نوشته و اجرا نمود‪.‬‬
‫مثال‪ :‬برای دوران محور گلويی (اسپيندل) مراحل زير را انجام می دهيم‪.‬‬

‫برای راه انداری نقاله حمل براده‪.‬‬

‫برای قفل کردن سه نظام که در ‪ 120‬درجه سه نظام قفل می شود‪.‬‬

‫دکمه اجرای خط به خط برنامه‬


‫از اين دکمه برای اجرای خط به خط برنامه استفاده می شود و بايد توجه نمود که برای اجرای هر سطر بايد مجدد از دکمه سايکل استارت شکـــــــــل استفاده نمود‪.‬‬

‫دکمه ‪Repos‬‬
‫از اين دکمه برای توقف برنامه در هنگامی که ابزار صدمه ديده باشد و يا موردی پيش آيد استفاده‬
‫می شود و پس از برطرف کردن مورد و با زدن دکمه سايکل استارت از همان نقطه ای که برنامه متوقف شده شروع به کار می نمايد‪ .‬و روش کار چنين می باشد‪.‬‬
‫پس از مشاهده صدکه بالفاصله دکمه ‪ Cycle Stop‬را زده و در مد ‪ Jog‬محورها را جابجا نموده و با تعويض نوک ابزار مورد نظر دکمه ‪ Repos‬را زده و با‬
‫زدن دکمه ‪ Cycle Start‬و در مد ‪ Jog‬در جهت مورد نظر اوليه توسط دکمه های جهت دار محورهای ‪ Z‬و ‪ X‬جابجايی را تا توقف محورها ادامه داده و پس از‬
‫توقف در مد ‪ Auto‬قرار گرفته و با زدن دکمه ‪ Cycle Start‬برنامه از همان نقطه توقف قبلی شروع به کار می نمايد‪.‬‬

‫دکمه ‪Teach in +MDA‬‬


‫توسط اين دو دکمه می توان برنامه هايی را نوشته و پس از ذخيره سازی و با زدن دکمه ‪ Cycle Start‬مدهای بيان شده اجرا نمود که اين روش بيشتر جنبه‬
‫آموزشی دارد‪.‬‬

‫دکمه اجرای خودکار برنامه‬


‫توسط اين دکمه برنامه های نوشته شده به صورت خودکار اجرا می شود‪ .‬البته بايد توجه نمود که برنامه انتخاب ‪ Alter enable‬باشد در غير اينصورت دستگاه‬
‫برنامه انتخابی قبل را اجرا می نمايد‪.‬‬

‫دکمه ‪Reset‬‬
‫اين دکمه دستگاه را رست نرم افزاری می نمايد و برای برطرف کردن خطاها‪ ،‬استفاده در هنگام ويرايش برنامه که سطر موردنظر را آماده ويرايش می نمايد و يا‬
‫پس از هر اصالحی بايد ‪ Reset‬نمود و با زدن اين دکمه جهت نما به اول برنامه رفته و در حالت اجرای برنامه در صورت استفاده از اين دکمه برنامه متوقف می‬
‫شود‪.‬‬

‫‪70‬‬
‫دکمه ‪)Page Up ،Page Down‬‬
‫برای تعويض صفحات ايجاد شده يا از صفحه ای به صفحه ديگر رفتن به کار گرفته می شود و يا از برنامه ای به برنامه ديگر رفتن‪.‬‬

‫دکمه فاصله گذاری‬


‫برای ايجاد فاصله بين کاراکترها يا نوشته ها به کار گرفته می شود‪.‬‬

‫دکمه پايان‬
‫برای رفتن به انتهای برنامه به کار گرفته می شود‪.‬‬

‫دکمه پيغام خطا‬


‫برای برطرف کردن خطاهای پيش آمده به کار گرفته می شود‪.‬‬

‫دکمه اطالعات و نمايش موارد داده ها‬


‫با فعال کردن اين دکمه هنگام برنامه نويسی می توان گرافيک سيکلهای خواسته شده را ديد و مطالب خواسته شده را تکميل نمود و به طور کلی دکمه کمکی و‬
‫راهنما می باشد‪.‬‬

‫دکمه تغيير وضعيت پارامترها‬


‫توسط اين دکمه می توان پارامترهايی را تعويض نمود‪ ،‬به طور مثال در جبران اندازه محورها در قسمت تنظيم پارامترهای دو محور ‪ Z‬و ‪ X‬را تغيير داد‪.‬‬

‫دکمه تغيير کانال يا پنجره‬


‫توسط اين دکمه می توان کانال يا پنجره ديگری را انتخاب نمود‬
‫‪.‬‬

‫دکمه تغيير وضعيت‬


‫توسط اين دکمه وضعيت دکمه های حروف و اعداد عوض می شوند‪.‬‬

‫دکمه جايگزينی‬
‫از اين دکمه جهت جايگزينی کاراکترها و تغيير يک داده در حافظه استفاده می شود‪.‬‬

‫دکمه وارد کردن داده ها‬


‫اين دکمه برای وارد نمودن داده ها به حافظه دستگاه مورد استفاده قرار می گيرد‪.‬‬

‫دکمه بک اسپس‬
‫برای پاک کردن آخرين کاراکتر نوشته شده‪.‬‬

‫روش برنامه نويسی در دستگاه تراش ‪ TCN-10‬با کنترل زيمنس ‪:810-D‬‬

‫‪71‬‬
‫‪ ) 1‬با روشن کردن دستگاه پس از رفرنس گيرس با زدن دکمه نرم افزاری ماشين محيط زير باز می شود‪.‬‬

‫‪ ) 2‬با زدن دکمه نرم افزاری انتخاب منو تصوير زير ظاهر می شود‪.‬‬

‫‪ ) 3‬برای نوشتن برنامه‪ ،‬زيربرنامه جديد‪ ،‬انتخاب و فعال کردن برنامه و زيربرنامه مورد نظر بايد مسيرهای بيان شده را طی نمود‪.‬‬

‫الف) مسير نوشتن برنامه اصلی‪:‬‬

‫ب) مسير نوشتن برنامه فرعی‪:‬‬

‫ج) مسير فعال نمودن و انتخاب برنامه اصلی و فرعی‪:‬‬

‫‪72‬‬
‫مسير تعريف ابزار و صفحه ابزار‪:‬‬

‫الف) معرفی ابزار جديد يا صفحه ابزار جديد‪:‬‬

‫ب) معرفی لبه دوم يا صفحه دوم ابزار مورد نظر‪:‬‬

‫ج) شماره تيپ لبه برنده ابزارها‪:‬‬

‫مثالهايی برای شماره تيپ لبه برنده ابزارها‪:‬‬

‫مسير تنظيم ابزار‪:‬‬

‫‪73‬‬
‫تنظيم رنده روی محور ‪:X‬‬

‫تنظيم رنده روی پيشانی قطعه يا محور ‪:Z‬‬

‫تعويض شماره ابزار و صفحه ابزار در محيط‪: Tool offset‬‬


‫برای تعويض شماره ابزار و صفحه ابزار با فعال کردن دکمه های نرم افزاری عمودی کنار صفحه نمايشگر استفاده می شود‪ .‬شماره ابزارها با ‪ T ‬و شماره‬
‫صفحه ابزارها با ‪ D ‬نمايش داده شده اند‪.‬‬

‫مسير جبران طولی و شعاعی ابزار توسط کدهای (‪: )G54 …G57‬‬

‫فعال کردن شبيه سازی برنامه و اصالح مجدد سطر يا سيکل های مورد نظر‪:‬‬

‫‪74‬‬
‫استفاده از ‪ R‬پارامترها‪:‬‬
‫با تعريف مقدار ‪ R‬پارامترها می توان معادل آنها را در برنامه قيد نمود و برنامه از ‪ R‬پارامترها مقدار را در اجرا می گنجاند‪.‬‬
‫مثال‪ :‬اگر در ‪ R‬پارامتر جلوی ‪ R0=20‬قرار داديم و در در برنامه نويسی به جای عدد جلوی محور ‪ X‬ها چنين نوشتن (‪ )XR0‬محور ‪ X‬ها با خواندن ‪ R0‬به اندازه‬
‫‪ 20‬ميليمتر جابجا می شوند‪.‬‬

‫برنامه نويسی در دستگاه تراش ‪ TCN-10‬کنترل زيمنس ‪:810-D‬‬


‫‪ )1‬برنامه اصلی‬
‫‪ )2‬برنامه فرعی‬
‫در اين قسمت به قالب بندی برنامه نويسی اصلی و فرعی خواهيم پرداخت و در نهايت در روند برنامه نويسی طبق نقشه های متنوع به مسائل کلی برنامه نويسی‬
‫اشاراتی خواهد شد‪.‬‬
‫‪ )1‬برنامه اصلی‪:‬‬
‫قالب بندی برنامه اصلی چنين می باشد‪:‬‬
‫نام برنامه اصلی‬ ‫پسوند‬
‫دادن نام مورد نظر‬ ‫)‪MPF(Main Program File‬‬
‫‪ )2‬برنامه فرعی‪:‬‬
‫قالب بندی برنامه فرعی چنين می باشد‪:‬‬
‫نام برنامه اصلی‬ ‫پسوند‬
‫دادن نام مورد نظر‬ ‫)‪SPF(Su b Program File‬‬

‫برخی از فرمانهای پارامتری‪ ،‬پيامها‪ ،‬کدهای اصلی و کمکی در دستگاه تراش ‪ TCN-10‬کنترل زيمنس‪:‬‬
‫فرمان های پارامتری (‪ WALIMON )Work Area Limit On‬و ‪WALIMOF(Work Area‬‬
‫(‪: Limit Off‬‬
‫فرمانهای محدوده ناحيه کاری‪ ،‬از اين فرمانها برای فعال و يا غيرفعال کردن فرمانهای ‪ G25/G26‬استفاده می شود که ‪ WALIMON‬برای کد ‪ G25‬و برای‬
‫‪ G26‬از فرمان ‪ WALIMOF‬استفاده‬
‫می شود‪.‬‬

‫‪75‬‬
‫فرمانهای ‪: ATRANS , TRANS‬‬
‫از اين فرمانها جهت انتقال نقطه صفر قطعه کار در داخل برنامه استفاده می شود که با فرمان ‪ TRANS‬انتقال نسبت به صفر (‪ )G54 … G57‬صورت می‬
‫پذيرد و با فرمان ‪ ATRANS‬نقطه صفر ‪ TRANS‬شده قبلی را انتقال می دهد‪ .‬بايد توجه نمود که ‪ ATRANS‬آخرين ‪ TRANS‬را انتقال می دهد و برای کنسل‬
‫کردن اين فرمان به صورت بيان شده عمل می شود‪.‬‬

‫فرمان ‪: SCALE,ASCLE‬‬
‫از اين فرمانها برای بزرگ کردن و يا کوچک کردن نقشه قطعه کار در جهت هريک از محورهای ‪ X,Z‬استفاده می شود و اين فرمان پس از ‪ G54‬می آيد‪ ،‬که‬
‫حالت کلی چنين می باشد‪.‬‬
‫‪Scale X0.8 Z1.5‬‬ ‫مقدار اصلی را بزرگی می کند‬
‫‪Ascle X2‬‬ ‫‪Z0.5‬‬ ‫مقدار بزرگ شده را بزرگتر می کند‬
‫در قسمت باال مقدار ‪ X = 0.8×2 = 1.6‬و مقدار ‪ Z = 1.5 × 0.5 = 7.25‬پس به هر کدام هر مقدار داديم به همان اندازه بزرگ می کند‪ .‬در صورتی که بخواهيم‬
‫به مقياس اوليه بازگرديم چنين می نويسيم‪.‬‬
‫‪Scale X1 Z1‬‬

‫فرمان ‪: DIAMON , DIAMOF‬‬


‫از اين فرمانها برای برنامه نويسی قطری (‪ )D‬و يا شعاعی (‪ )R‬در محور ‪ X‬استفاده می شود ‪ DIAMON‬برای قطری و پيش فرض دستگاه بوده و حاکم می‬
‫باشد‪.‬‬

‫عالمت سيمی کالون (;) ‪:‬‬


‫از اين عالمت برای نوشتن اطالعات اضافی در داخل برنامه و انصراف از يک سطر خاص در اول آن سطر نوشته می شود‪.‬‬
‫فرمان پيام ‪( Msg‬پيام) يا مسيج‪:‬‬
‫از اين فرمان جهت نوشتن پيام در داخل برنامه استفاده می شود‪ ،‬به طوری که اين پيام در حين اجرای برنامه روی صفحه مانيتور در قسمت پيام (مسيج) ديده می‬
‫شود‪ .‬در صورتی که پيامهای نوشته با استفاده از سيمی کالون(;) بر روی صفحه مانيتور ظاهر نمی شود و فقط در هنگام ويرايش کردن (‪ )Edit‬برنامه می توان‬
‫مشاهده نمود‪.‬‬

‫‪76‬‬
‫فرمان پرش شرطی ( ‪:)Condition Slash /‬‬
‫چنانچه اين عالمت در اول هر سطر از ب رنامه قرار گيرد‪ ،‬به شرطی که کليد آن فعال باشد ( ‪ ) /‬آن سطر اجرا نخواهد شد‪ .‬ولی در صورت غيرفعال بودن کليد‬
‫مربوطه اين عالمت در برنامه بی تأثير می باشد‪.‬‬
‫فرمان ‪:GOTOB , GOTOF‬‬
‫از اين فرمانها جهت پرش به قسمتی از برنامه و تکرار آن استفاده می شود‪ ،‬به طوری که از فرمان )‪ GOTOB (Back‬برای برگشت به عقب و از ‪GOTOF‬‬
‫)‪ (Forward‬برای به جلو رفتن استفاده‬
‫می شود‪.‬‬
‫………… ‪N 10‬‬ ‫………… ‪N 40‬‬
‫………… ‪N 20‬‬ ‫‪R1=0‬‬
‫………… ‪N 30‬‬ ‫‪AA:‬‬
‫………… ‪N 40‬‬ ‫………… ‪N 50‬‬
‫‪AA:‬‬ ‫در اين دستور فرمان ‪ 5‬بار تکرار به عقب را اجرا می کند‪........... .‬‬
‫‪N 50‬در اين دستور بينهايت تکرار می شود ‪.....‬‬ ‫‪N 110 ………….. R1=R1+1‬‬
‫…………‪N ….‬‬ ‫‪N 120 … IF R<5 GOTO B‬‬
‫‪AA‬‬
‫…………‪N ….‬‬ ‫‪N 130 G00 X 200 Z 200‬‬
‫…………‪N200‬‬ ‫‪N 140 M30‬‬
‫‪GOTO B AA‬‬

‫فرمان ‪:IF‬‬
‫از اين فرمان جهت مشخص کردن تکرار در فرمانهای پرش استفاده می شود‪ .‬به طور مثال در فرمان باال که ‪ 5‬بار تکرار داشتيم‪.‬‬
‫فرمان )‪: SPOS (Spindle Position‬‬
‫از اين فرمان برای قفل کردن محور گلويی (اسپيندل) در زاويه های دلخواه از صفر تا ‪ 359‬درجه استفاده می شود‪ .‬با اين فرمان برای باز و بستن فکهای سه نظام‬
‫و يا تراشيدن پيچ های چند راهه استفاده می شود‪ .‬مثال در مد دستی (‪ )MDA‬که در برخی کتابها مد دستی را با (‪ )MDI‬می نويسند بدين صورت انجام می گيرد‪:‬‬
‫در جای خودش قفل شده و امکان باز و بست سه نظام را‬ ‫‪ Spos= 120‬با زدن کليد سبز رنگ سايکل استارت (‪ )Cycle Start‬محور گلويی با چرخش ‪120‬‬
‫می دهد‪.‬‬
‫فرمان مماس بر (‪:)CT‬‬
‫چنانچه بخواهيم در مسيری که قوسی با يک خط راست برخورد داشته‪ ،‬بدون زائده باشد از فرمان ‪ CT‬استفاده می کنيم که دستگاه شعاع قوس را با دستور مماس‬
‫پيدا می کند‪.‬‬
‫به طور مثال‪:‬‬
‫‪N80‬‬ ‫‪G01‬‬ ‫…‪X1‬‬ ‫…‪Z1‬‬ ‫‪F0.2‬‬ ‫‪ X1‬و ‪ Z1‬مختصات شروع قوس‬
‫‪N90‬‬ ‫‪CT‬‬ ‫…‪X2‬‬ ‫…‪Z2‬‬ ‫‪F0.2‬‬ ‫‪ X2‬و ‪ Z2‬مختصات پايان قوس‬

‫فرمان حرکت خطی ‪:G01‬‬


‫‪N50 G1‬‬ ‫از فرمان (‪ G01 )G1‬برای عمليات براده برداری خط با دادن پيشروی الزم استفاده می شود و قالب بندی آن چنين می باشد‪.‬‬
‫‪X30‬‬ ‫‪Z-20 F0.2‬‬
‫فرمان حرکت خرگوشی يا سريع (‪:)G00‬‬
‫از اين فرمان که پيشروی آن توسط کارخانه سازنده تعريف شده برای ايجاد حرکت خطی سريع يا خرگوشی جهت برخی انتقال ها از جمله جابجايی ابزار بدون‬
‫‪N40‬‬ ‫‪X100‬‬ ‫‪Z100‬‬ ‫عمليات براده برداری استفاده می شود و قالب بندی آن چنين می باشد‪.‬‬
‫فرمانهای قوس تراشی ‪: G02 /G03‬‬

‫‪77‬‬
‫از فرمانهای ‪ G02/G03‬جهت ماشينکاری مسيرهای قوسی شکل استفاده می شود که کد ‪ G02‬در زدن قوسهايی که موافق گردش عقربه ساعت هستند مورد‬
‫استفاده قرار می گيرد و کد ‪ G03‬در زدن قوسهايی که مخالف گردش عقربه ساعت هستند مورد استفاده قرار می گيرد‪ .‬قالب بندی آنها به دو صورت می باشد‪.‬‬
‫(‪ X,Z‬مختصات نقطه پايانی قوس‪ CR ،‬شعاع قوس‪ I,K ،‬مختصات مرکز قوس تا شروع قوس می باشد‪ .‬چون مرکز قوس بر روی خط مرکز و در سمت راست‬
‫شروع قوس قرار گرفته پس مقدار ‪ I=0‬و ‪ K= -15‬يعنی به اندازه شعاع منفی می باشد)‪.‬‬

‫روش اول‪:‬‬

‫روش دوم‪:‬‬

‫که به هر دو صورت می توان قوس مورد نظر را ايجاد نمود‪.‬‬


‫پارامترهای ‪ I,K‬در برنامه نويسی دستگاه تراش ‪:CNC‬‬

‫با توجه به اشکال داده شده در صورتی که نقطه شروع در يکی از نقاط قطر واقع شده باشد يکی از پارامترها صفر و ديگری معادل شعاع (چنانچه شروع قوس در‬
‫سمت راست يا باالی مرکز قوس باشد شعاع منفی و در صورتی که نقطه شروع قوع در سمت چپ و يا پايين مرکز قوس باشد شعاع مثبت را در نظر می گيريم)‪.‬‬
‫اما اگر نقطه شروع قوس بر روی کمانهای بين چهار ربع دايره قرار داشت‪ ،‬معادل تصوير نقاط بر روی محورهای ‪ X, Z‬را با استفاده از روابط مثلثاتی محاسبه‬
‫خواهيم نمود‪.‬‬

‫فرمان مکث زمانی ‪:G04‬‬


‫از اين فرمان برای مکث زمانی در برنامه استفاده می شود و قالب بندی آن چنين می باشد‪.‬‬
‫‪G04‬‬ ‫… ‪S/F‬‬
‫در صورتی که از حرف ‪ S‬استفاده شد مکث به ازاء تعداد دوران محور گلويی (اسپيندل) می باشد ولی اگر از حرف ‪ F‬استفاده شد‪ ،‬مکث به ثانيه می باشد‪.‬‬
‫فرمانهای ‪:G17 ،G18 ،G19‬‬

‫‪78‬‬
‫از اين فرمانها برای انتخاب صفحه کاری استفاده می شود‪ .‬که از کد ‪ G17‬برای تعريف صفحه کاری در عمليات سوراخکاری بر روی پيشانی قطعه کار استفاده‬
‫می شود‪ ،‬مثل مته مرغک زدن و انواع مته ها‪ ،‬برقوکاری ‪ ...‬از کد ‪ G18‬برای تعريف صفحه کاری در عمليات روتراشی‪ ،‬داخل تراشی‪ ،‬پيشانی تراشی‪ ،‬پيچ بری‬
‫و شيار تراشی استفاده می شود‪.‬‬

‫فرمان پيچ تراشی تک مرحله ای (‪:)G33‬‬


‫اين فرمان برای پيچ بری تک مرحله ای که معموال در پيچهای کم عمق با شيارهای روغنکاری است در مورد استفاده قرار می گيرد‪ .‬و دارای سه حالت می باشد‪.‬‬
‫حالت اول‪ :‬در اين حالت قالب بندی آن چنين می باشد‪.‬‬
‫‪G33‬‬ ‫‪Z … K … SF= 0‬‬
‫‪ Z‬طول پيچ‪ K ،‬گام پيچ و ‪ SF‬زاويه شروع پيچ می باشند‪ .‬در صورتی که بخواهيم در چند مرحله پيچ بری نماييم بايد از ‪ G01‬در رفت و برگشت و پا در برگشت‬
‫نيز می توان از ‪ G00‬استفاده نمود‪.‬‬

‫حالت دوم‪ :‬در اين حالت پيچ مخروطی می باشد و قالب بندی آن چنين می باشد‪.‬‬

‫‪G33 X.. Z… I / K …SF=0‬‬


‫شرط‬
‫(برای ‪ 45‬درجه فرقی نمی کند)‬ ‫‪  45 K‬‬
‫‪  45 I‬‬

‫حالت سوم‪ :‬در اين حالت می توان پيچ ارشميدس را ايجاد نمود و بايد توجه داشت که‪:‬‬
‫‪ )1‬در وسط پيشانی قطعه حفره ای جهت جلوگيری از آسيب رنده باشد‪.‬‬
‫‪ ) 2‬عمق پيچ را به صورت خطی می دهيم و قالب بندی آن چنين می باشد‪.‬‬

‫‪ X‬قطر پيچ‪ I ،‬گام پيچ و ‪ SF‬زاويه شروع پيچ می باشد‪.‬‬


‫‪G33‬‬ ‫‪X… I……SF = 0‬‬
‫فرمانهای قالويزکاری ‪:G331 / G332‬‬
‫از اين فرمانها برای زدن قالويز استفاده می شود که فرمان ‪ G331‬در مرحله رفت و فرمان ‪ G332‬برای مرحله برگشت قالويز استفاده می شود‪ .‬الزم به توضيح‬
‫می باشد که جهت گردش قالويز در صورتی که ‪ +K‬بود معادل ‪ M03‬و چنانکه ‪ –K‬بود معادل ‪ M04‬می باشد‪ .‬در اين فرمان از قالويز تکی استفاده‬
‫می شود‪ .‬قالب بندی اين فرمان چنين می باشد‪.‬‬
‫…‪G331 Z… K‬‬ ‫‪ =Z‬طول کل قسمت قالويز شده (در مرحله رفت)‬
‫‪G332 Z… K….‬‬ ‫‪ =Z‬فاصله لبه قطعه کار تا کف قالويز (در حالت برگشت)‬

‫‪79‬‬
‫فرمانهای تغيير نقطه صفر قطعه کار (‪ )G54 … G57‬و کنسل کننده آنها ‪G53‬‬
‫از فرمانهای ‪ G54‬تا ‪ G57‬برای جابجايی و تغيير نقطه صفر قطعه کار استفاده می شود که برای کنسل و يا حذف آنها از کد ‪ G53‬استفاده می شود‪.‬‬

‫انواع افست ها (خارج از مرکز يا محور) در ابزارهای تراشکاری‪:‬‬


‫‪ )1‬افست طولی (‪)L1‬‬
‫‪ )2‬افست عرضی (‪)L2‬‬
‫‪ )3‬افست شعاعی (‪)R‬‬

‫همانگونه که در شکل مشاهده می شود در دستگاه تراش ‪ TCN-10‬مرکز سوراخ فارت (ابزارگير) به عنوان نقطه صفر ابزار (‪ )F‬در نظر گرفته شده و افست‬
‫طولی (‪ )L1‬افست عرضی (‪ )L2‬از نقطه مذکور (‪ )F‬تا نوک الماسه نصب شده می باشد اما افست شعاعی (‪ )R‬باتوجه به شکل داده شده‪ ،‬به علت وجود قوسی که‬
‫در نوک الماسه ها وجود دارد بدين خاطر برای جبران شعاع طولی بايد به جای نقطه تالقی اضالع يعنی نقطه تئوری (‪ )P‬در برخی شرايط پيش آمده نقاط مماس‬
‫لبه الماسه در حرکتهای افقی و يا عمودی با قطعه کار نقاط (‪ )O,Q‬باشد‪ .‬برای اين منظور از کدهای اصالح مسير ‪ G41,G42‬با توجه به داده ها به دستگاه می‬
‫توان اين مشکل را حل نمود و در صورتی که نياز به اين کدها نبود بايد توسط کد ‪ G40‬آنها را کنسل نمود‪ .‬بايد يادآوری نمود که کد ‪ G40‬پيش فرض می باشد‪.‬‬

‫فرمانهای جبران شعاع نوک ابزار (‪ )G41,G42‬و کنسل کننده آنها ‪:G40‬‬
‫با توجه به اشکال داده شده از کدهای ‪ G41,G41‬چه در روتراش و چه در داخل تراشی استفاده‬
‫می شود‪ .‬در صورتی که رنده چپ بر روتراش و در سمت چپ مسير قرار گرفته و به سمت چپ نيز حرکت کند از ‪ G42‬برای جبران شعاعی ابزار استفاده می‬
‫شود و در صورتی که رنده راست بر روتراش و سمت راست مسير واقع شده و به سمت راست رود از کد ‪ G41‬برای جبران شعاعی ابزار استفاده‬
‫می شود‪ .‬اما در داخل تراشی عکس اين قضيه صادق می باشد‪ .‬البته به چند نکته بايد توجه نمود‪.‬‬
‫‪ )1‬نوع رنده (چپ يا راست)‬
‫‪ )2‬نوع تراشکاری (روتراشی يا داخل تراشی)‬
‫‪ ) 3‬نوع ورود رنده و نزديک شدن به قطعه (ورود رنده به سمت قطعه از باال يا پايين باشد)‬

‫‪80‬‬
‫سيکل های مورد استفاده در دستگاه تراش ‪ TCN-10‬کنترل زيمنس ‪:810-D‬‬
‫‪ )1‬سيکل طول تراشی و پيشانی تراشی (سيکل کانتور تراشی يا مرکب کاری)‪:‬‬
‫)‪Cycle 95 ("NPP", MID, FALZ, FALX, FAL, FF1, FF2, FF3, VARI, DI, DAM,VRT‬‬
‫"‪ "NPP‬نام برنامه فرعی يا زيربرنامه‪.‬‬
‫‪ MID‬عمق براده در هر مرحله برحسب ميليمتر‬
‫‪ FALZ‬مقدار بار مانده جهت پرداخت در محور ‪ Z‬برحسب ميليمتر‬
‫‪ FALX‬مقدار بار مانده جهت پرداخت در محور ‪ X‬برحسب ميليمتر‬
‫‪ FAL‬مقدار بار مانده جهت پرداخت در محورهای ‪ X‬و ‪ Z‬برحسب ميليمتر‬
‫‪ FF1‬مقدار پيشروی در خشنکاری برحسب ميليمتر (بستگی به کدهای ‪ G95‬و ‪ G94‬دارد)‬
‫‪ FF2‬مقدار پيشروی در نفوذ يا عمق بار برحسب ميليمتر‬
‫‪ FF3‬مقدار پيشروی در نفوذ يا عمق بار در پرداختکاری برحسب ميليمتر‬
‫‪ VARI‬تيپ ماشينکاری (مراجعه به جدول مربوطه)‬
‫‪ DI‬مکث زمانی جهت براده شکنی بر حسب ثانيه‬
‫‪ DAM‬فاصله طولی مسير بين هر مکث زمانی برحسب ميليمتر‬
‫‪ VRT‬مقدار بلند شدن ابزار از سطح کانتور در هنگام برگشت برحسب ميليمتر به صورت افزايشی‬

‫جدول تيپ ماشينکاری سيکل کانتور تراشی يا سيکل مرکب کاری (‪:)Cycle 95‬‬
‫در جهت محور ‪( Z‬طولی)‬ ‫در جهت محور ‪( X‬قطری)‬
‫خشنکاری‬ ‫پرداختکاری‬ ‫کامل‬ ‫خشنکاری‬ ‫پرداختکاری‬ ‫کامل‬
‫رو تراشی‬ ‫‪1‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪10‬‬
‫داخل تراشی‬ ‫‪3‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪12‬‬

‫‪ ) 2‬سيکل سوراخکاری تک مرحله ای‪ ،‬مته مرغک زنی يا سوراخهای کم عمق بدون مکث زمانی‪:‬‬
‫)‪Cycle 81(RTP, RFP,SDIS, DP, DPR‬‬
‫‪ RTP‬سطح برگشت مته بعد از سوراخکاری برحسب ميليمتر به صورت مطلق‬
‫‪ RFP‬سطح مبنای سوراخ (سطح مبنای قطعه) به صورت مطلق‬
‫‪ SDIS‬فاصله ايمنی نوک ايمنی نوک مته با سطح قطعه برحسب ميليمتر بدون عالمت‬
‫‪ DP‬عمق سوراخ برحسب ميليمتر به صورت مطلق‬
‫‪ DPR‬عمق سوراخ نسبت به صفر قطعه به صورت نسبی يا افزايشی‪.‬‬

‫‪81‬‬
‫‪ ) 3‬سيکل سوراخکاری و خزينه کاری تک مرحله ای با مکث زمانی در ته سوراخ‪:‬‬
‫)‪Cycle 82 (RTP , RFP , SDIS , DP , DRP, DTB‬‬
‫‪ RTP‬سطح برگشت مته بعد از سوراخکاری بر حسب ميليمتر به صورت مطلق‪.‬‬
‫‪ RFP‬سطح مبنای سوراخ (سطح مبنای قطعه) به صورت مطلق‬
‫‪ SDIS‬فاصله ايمنی نوک مته با سطح قطعه برحسب ميليمتر بدون عالمت‬
‫‪ DP‬عمق سوراخ برحسب ميليمتر به صورت مطلق‬
‫‪ DPR‬عمق سوراخ نسبت به صفر قطعه به صورت نسبی يا افزايشی‬
‫‪ DTB‬مکث زمانی در ته سوراخ جهت براده شکنی برحسب ثانيه‬

‫‪ )4‬سيکل سوراخکاری‪ ،‬سوراخهای عميق‪:‬‬


‫)‪Cycle 83 (RTP , RFP , SDIS , DP , DPR , FDPR , DAM , DTB , DTS , FRF , VARI‬‬
‫‪ RTP‬سطح برگشت مته بعد از سوراخکاری بر حسب ميليمتر به صورت مطلق‬
‫‪ RFP‬سطح مبنای سوراخ (سطح مبنای قطعه) به صورت مطلق‬
‫‪ SDIS‬فاصله ايمنی نوک مته با سطح قطعه بر حسب ميليمتر بدون عالمت‬
‫‪ DP‬عمق سوراخ بر حسب ميليمتر به صورت مطلق‬
‫‪ DPR‬عمق سوراخ نسبت به صفر قطعه به صورت نسبی يا افزايشی‬
‫‪ FDEP‬عمق اوليه سوراخ به صورت مطلق‬
‫‪ FDPR‬عمق اولين نفوذ به صورت نسبی‬
‫‪ DAM‬درصد کاهش نفوذهای بعدی (به صورت عدد با درصد مورد نظر)‬
‫‪ DTB‬مکث زمانی در ته سوراخ جهت براده شکنی برحسب ثانيه‬
‫‪ DTS‬مکث زمانی در حين سوراخکاری جهت خنک کاری‬
‫‪ FRF‬فاکتور کاهش پيشروی برای اولين نفوذ که مقدار آن از ‪ 0.001‬تا ‪ 1‬می باشد‪.‬‬
‫‪ VARI‬تيپ ماشينکاری صفر يا يک‪ .‬اگر صفر داده شده بعد از هر مرحله سوراخکاری يک ميليمتر عقب نشينی کرده و دوباره عمليات سوراخکاری را اجرا می‬
‫نمايد‪ .‬در صورتی که يک داده شد به نقطه صفر برگشته و با تخليه براده دوباره سوراخکاری را ادامه می دهد‪.‬‬

‫‪82‬‬
‫‪ )5‬سيکل قالويزکاری‪:‬‬
‫)‪Cycle84 (RTP,RFP,SDIS,DP,DPR,DTB,SDAC,SDAC,MPIT,PIT,POSS, SST,SST1‬‬
‫‪ RTP‬سطح برگشت مته بعد از سوراخکاری برحسب ميليمتر به صورت مطلق‬
‫‪ RFP‬سطح مبنای سوراخ (سطح مبنای قطعه) به صورت مطلق‬
‫‪ SDIS‬فاصله ايمنی نوک مته با سطوح قطعه برحسب ميليمتر بدون عالمت‬
‫‪ DP‬عمق سوراخ برحسب ميليمتر به صورت مطلق‬
‫‪ DPR‬عمق سوراخ نسبت به صفر قطعه به صورت نسبی يا افزايشی‬
‫‪ DTB‬مکث زمانی در ته سوراخ جهت براده شکنی برحسب ثانيه‬
‫‪ SDAC‬دوران اسپيندل به جای ‪ M04‬و ‪ M03‬تنها از اعدد ‪ 3‬يا ‪ 4‬استفاده می شود‪.‬‬
‫‪ MPIT‬نرم پيچ که قطر اسمی را می نويسيم‪ .‬مثال ‪ M20‬را تنها ‪ 20‬می نويسيم‪.‬‬
‫‪ PIT‬گام قالويز برحسب ميليمتر‬
‫‪ POSS‬زاويه شروع قالويزکاری (پيش فرض صفر می باشد)‬
‫‪ SST‬سرعت چرخش قالويز در حين قالويزکاری ( در اين حالت دوران بيشتر از هنگام برگشت می باشد)‬
‫‪ SST1‬سرعت چرخش قالويز در حين برگشت‬

‫‪ )6‬سيکل پيچ بری‪:‬‬


‫)‪Cycle97(PIT, MPIT, SPL, FPL, DM1, DM2, APP, ROP, TDEP, FAL, IANG, NSP, NRC, NIP, VARI, NUMTH‬‬
‫‪ PIT‬گام پيچ برحسب ميليمتر‬
‫‪ MPIT‬قطر اسمی پيچ برحسب ميليمتر در صورت غير استاندارد بودن اين قسمت صفر می باشد‬
‫‪ SPL‬نقطه شروع پيچ در محور ‪Z‬‬
‫‪ FPL‬نقطه پايان پيچ در محور ‪Z‬‬
‫‪ DM1‬قطر شروع پيچ برحسب ميليمتر (در صورت غيراستاندارد بودن پيچ يعنی عدم مطابقت گام با قطر اسمی پيچ‪ DM1, DM2 ،‬را داده ولی در صورت‬
‫استاندارد بودن پيچ اين دو را خالی می گذاريم)‪.‬‬
‫‪ DM2‬قطر پايانی پيچ برحسب ميليمتر‬
‫‪ APP‬فاصله طول پيشرو رنده برحسب ميليمتر‬
‫‪ ROP‬فاصله طول پس رو رونده برحسب ميليمتر‬
‫‪ TDEP‬عمق دنده برحسب ميليمتر (‪ h = 0.6134 × p‬جهت پيچ و ‪ t = 0.5413 × p‬جهت مهره در سيستم ايزو)‪.‬‬
‫‪ FAL‬مقدار بار جهت پرداخت نهايی برحسب ميليمتر‬

‫‪83‬‬
‫‪ IANG‬نصف زاويه راست پيچ برحسب درجه‬
‫‪ NSP‬زاويه شروع پيچ (برای يک راهه پيش فرض صفر می باشد)‬
‫‪ NRC‬تعداد مراحل خشنکاری نسبت به عمق دنده برحسب ميليمتر‬
‫‪ NIP‬تعداد مراحل ماشينکاری بدون بار‬
‫‪ VARI‬تيپ ماشينکاری (مراجعه به جدول مربوطه)‬
‫‪ NUMTH‬تعداد راه پيچ‬
‫عمق بار يکنواخت‬ ‫عمق بار با روند کاهشی‬
‫رزوه خارجی (پيچ)‬ ‫‪1‬‬ ‫‪3‬‬
‫رزوه داخلی (مهره)‬ ‫‪2‬‬ ‫‪4‬‬

‫‪ )7‬سيکل شيار تراشی‪:‬‬


‫)‪Cycle93 (SPD, SPL, WIDG, DIAG, STA1, ANG1, ANG2, RCO1, RCO2, RCI1RCI2, FAL1, FAL2, IDEPL, DTB,VARI‬‬
‫‪ SPD‬نقطه شروع شيار در جهت محور ‪ X‬برحسب ميليمتر‬
‫‪ SPL‬نقطه شروع شيار در جهت محور ‪ Z‬برحسب ميليمتر‬
‫‪ WIDG‬پهنای شيار برحسب ميليمتر‬
‫‪ DIAG‬عمق شيار برحسب ميليمتر‬
‫‪ STA1‬زاويه نقطه شروع شيار نسبت به افق برحسب درجه‬
‫‪ ANG1‬زاويه ديواره شروع شيار نسبت به عمود برحسب درجه‬
‫‪ ANG2‬زاويه ديواره پايانی شيار نسبت به عمود برحسب درجه‬
‫‪ RCO1‬گردی (در صورت مثبت بودن عدد) يا پخ (در صورت منفی بودن عدد) لبه شروع بااليی شيار برحسب ميليمتر (در صورت صفر بودن گردی و پخی‬
‫نخواهيم داشت)‪.‬‬
‫‪ RCO2‬گردی (در صورت مثبت بودن عدد) يا پخ (در صورت منفی بودن عدد) لبه پايانی بااليی شيار برحسب ميليمتر (در صورت صفر بودن گردی و پخی‬
‫نخواهيم داشت)‪.‬‬
‫‪ RCI1‬گردی (در صورت مثبت بودن عدد) يا پخ (در صورت منفی بودن عدد) لبه شروع پايينی شيار برحسب ميليمتر (در صورت صفر بودن گردی و پخی‬
‫نخواهيم داشت)‪.‬‬
‫‪ RCI2‬گردی (در صورت مثبت عدد) يا پخ (در صورت منفی بودن عدد) لبه پايانی بااليی شيار برحسب ميليمتر (در صورت صفر بودن گردی و پخی نخواهيم‬
‫داشت)‬
‫‪ FAL1‬مقدار بازمانده جهت پرداخت کف شيار برحسب ميليمتر‬
‫‪ FAL2‬مقدار بازمانده جهت پرداخت ديواره های شيار برحسب ميليمتر‬
‫‪ IDEPL‬مقدار عمق نفوذ در شيار بدون عالمت‬
‫‪ DTB‬مکث زمانی در کف شيار برای شکستن براده برحسب ثانيه‬
‫‪84‬‬
‫‪ VARI‬تيپ ماشينکاری (مراجعه به جدول مربوطه)‬

‫تيپ های ماشينکاری شيار‪:‬‬

‫‪ )8‬سيکل گاه زنی‪:‬‬


‫الف) سيکل گاه در سنگ زنی‬
‫ب) سيکل گاه در پيچ تراشی‬
‫الف) سيکل گاه در سنگ زنی‪:‬‬
‫)"‪Cycle94 (SPD, SPL, "FORM‬‬

‫‪ SPD‬قطر اوليه شروع گاه بر حسب ميليمتر‬


‫‪ SPL‬طول انتهايی گاه برحسب ميليمتر (تا ديواره يا موقعيت پيشانی)‬
‫‪ Form‬فرم گاه به صورت ‪E,F‬‬

‫ب) سيکل گاه در پيچ تراشی‪:‬‬


‫)"‪Cycle96 (DIATH, SPL, "FORM‬‬

‫‪85‬‬
‫‪ .2‬کوتاه ‪)B‬‬ ‫الف) فرم خارجی (‪ .1‬نرمال ‪A‬‬
‫‪ .2‬کوتاه ‪)D‬‬ ‫ب) فرم داخلی (‪ .1‬نرمال ‪C‬‬
‫‪ DIATH‬قطر اسمی پيچ بر حسب ميليمتر‬
‫‪ SPL‬طول انتهايی گاه برحسب ميليمتر (تا ديواره يا موقعيت پيشانی)‬
‫‪ FORM‬فرم گاه به صورت ‪ A,B‬برای گاه خارجی و ‪ C,D‬برای گاه داخلی‪.‬‬

‫شيوه برنامه نويسی دستگاه تراش ‪ TCN-10‬با کنترل زيمنس ‪:810-D‬‬


‫نقشه شماره يک‬

‫نقشه شماره دو‬

‫‪86‬‬
‫نقشه شماره سه‬

‫نقشه شماره چهار‬

‫‪87‬‬
‫نقشه شماره پنج‬

‫نقشه شماره شش‬

‫‪88‬‬
‫نقشه شماره هفت‬

‫‪89‬‬
90
‫نقشه شماره هشت‬

‫‪91‬‬
‫نقشه شماره نه‬

‫‪92‬‬
93
94