You are on page 1of 111

Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Bai 1: KiÓm tra chÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt ®éng c¬


I. Kh¸i qu¸t chung
Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng, ®éng c¬ sÏ ph¸t ra c¸c th«ng sè
biÓu hiÖn t×nh tr¹ng cña nã, thêng gäi lµ c¸c tham sè ra, nh
c«ng suÊt cã Ých, thµnh phÇn khÝ x¶, suÊt tiªu thô nhiªn liÖu vµ
dÇu b«i tr¬n, ®é lät khÝ xuèng c¸c te, lîng m¹t kim lo¹i trong
dÇu bôi tr¬n, tiÕng gâ kim lo¹i, nhiÖt ®é ®éng c¬, ¸p suÊt xy
lanh cuèi kú nÐn, ¸p suÊt dÇu b«i tr¬n, møc rung ®éng, .v.v.
Mçi tham sè nµy ®Òu ph¶n ¸nh t×nh tr¹ng cña mét cÆp chi
tiÕt, mét bé phËn hay toµn bé ®éng c¬ trong mét t¬ng quan
nhÊt ®Þnh. VÝ dô c«ng suÊt ®éng c¬ gi¶m cho biÕt t×nh tr¹ng
lµm viÖc chung cña ®éng c¬ lµ xÊu (®é mµi mßn c¸c cÆp chi
tiÕt lín, sù lµm viÖc kÐm cña hÖ thèng nhiªn liÖu, ®¸nh löa,
phèi khÝ…). Møc ®é lät khÝ xuèng c¸c te cµng nhiÒu cho they
®é mµi mßn cña nhãm pitt«ng – xy lanh – xÐc m¨ng cµng lín,
¸p suÊt dÇu b«i tr¬n gi¶m sót cho biÕt khe hë cña c¸c cÆp trôc
b¹c t¨ng, ®é mµi mßn cña b¬m, vv..
Do ®ã, b»ng c¸ch ®o gi¸ trÞ cña mét tham sè ra nµo ®ã, ta
biÕt ®îc t×nh tr¹ng cña mét bé phËn, mét cÆp chi tiÕt cña
®äng c¬. ViÖc lµm nµy chÝnh lµ ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh t×nh
tr¹ng ®éng c¬ kh«ng th¸o m¸y hay lµ chÈn ®o¸n t×nh tr¹ng
nµo ®ã cña ®éng c¬, «t«.
§Ó tiÕn hµnh c«ng viÖc nµy ®ßi hái ph¶i cã nh÷ng ®iÒu kiÖn
sau:
* Tríc tiªn, ph¶i lùa chän ®îc tham sè ra phï hîp nhÊt dïng ®Ó
ph¸n ®o¸n, ®ã lµ tham sè mµ mçi gi¸ trÞ sè ®o ®îc ph¶n ¸nh
duy nhÊt mét t×nh tr¹ng nµo ®ã.
VÝ dô: møc ®é lät khÝ xuèng c¸c telµ mét tham sè phï hîp ®Ó
chÈn ®o¸n ®é kÝn khÝt cña nhãm pitt«ng- xÐc m¨ng- xy lanh,
v× mét lîng khÝ lät xuèng c¸c te ta ®o ®îc trong mét giai ®o¹n
nµo ®ã chØ thÓ hiÖn duy nhÊt mét t×nh tr¹ng kÝn khÝt cña
nhãm chi tiÕt nµy. ViÖc x¸c ®Þnh lîng khÝ lät ®îc x¸c ®Þnh
nhanh chãng b»ng thiÕt bÞ ®o lu lîng kiÓu so s¸nh.
* Thø hai, ph¶i biÕt gi¸ trÞ giíi h¹n cña c¸c tham sè ra t¬ng øng
víi t×nh tr¹ng ®éng c¬ kh«ng thÓ tiÕp tôc lµm viÖc. Nh÷ng gi¸
trÞ nµy sÏ lµm chuÈn ®Ó ®a ra kÕt luËn vÒ biÖn ph¸p kh¾c
phôc, söa ch÷a.
VÒ nguyªn t¾c, ®éng c¬ chØ ®îc phÐp vËn hµnh khi tÊt c¶
tham sè ra cña nã ®Òu cha vît qu¸ trÞ sè giíi h¹n. ChØ cÇn mét
tham sè ra cã gi¸ trÞ sè vît qu¸ giíi h¹n sö dông còng ph¶i dõng
m¸y ®Ó kh¾c phôc.
* Cuèi cïng ph¶i cã c¸c ph¬ng ph¸p vµ thiÕt bÞ ®o ®Çy ®ñ,
®¶m b¶o tèn Ýt thêi gian chuÈn bÞ, ®¹t ®îc ®é chÝnh x¸c cÇn
thiÕt.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
1
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

II. chÈn ®o¸n ®éng c¬ theo c«ng suÊt cã Ých Ne


C«ng suÊt cã Ých Ne lµ mét th«ng sè dïng ®Ó chÈn ®o¸n chung
t×nh tr¹ng kü thuËt ®éng c¬.
2 .1. C¸c yÕu tè ¶nh hëng ®Õn c«ng suÊt ®éng c¬
- ChÊt lîng qu¸ tr×nh n¹p (®Òu, ®ñ). ViÖc b¶o ®¶m chÊt lîng
n¹p do hÖ thèng phèi khÝ, hÖ thèng n¹p quyÕt ®Þnh.
- §iÒu kiÖn ch¸y: Tc, pc ... do t×nh tr¹ng nhãm bao kÝn buång
ch¸y quyÕt ®Þnh.
- ChÊt lîng nhiªn liÖu: thÓ hiÖn qua tÝnh chÊt cña nhiªn liÖu
kh¶ n¨ng bay h¬i, thµnh phÇn chng cÊt, nhiÖt ®é bÐn löa, trÞ
sè Cªtan, èc tan...
- ChÊt lîng lµm viÖc cña hÖ thèng ®¸nh löa (®éng c¬ x¨ng):
gãc ®¸nh löa, chÊt lîng tia löa, ®iÖn ¸p thø cÊp U2.
- ChÊt lîng lµm viÖc cña hÖ thèng nhiªn liÖu: lîng nhiªn liÖu,
gãc phun sím, ¸p suÊt phun, møc ®é t¬i (®éng c¬ Diesel), ®é
®Ëm hçn hîp (®éng c¬ x¨ng).
- ChÊt lîng lµm viÖc cña hÖ thèng b«i tr¬n, hÖ thèng lµm m¸t.
* Theo thèng kª trªn ®éng c¬ x¨ng, tû lÖ h háng dÉn ®Õn gi¶m
c«ng suÊt ®éng c¬ nh sau:
- Do hÖ thèng ®¸nh löa43%
- Do hÖ thèng nhiªn liÖu18%
- Do nhãm Piston - xilanh -xecm¨ng13%
- Do c¬ cÊu khuûu trôc- thanh truyÒn12%
- Do c¬ cÊu phèi khÝ7%
- Do hÖ thèng lµm m¸t4%
- Do hÖ thèng b«i tr¬n1%
Nh vËy, Ne gi¶m chñ yÕu lµ do hÖ thèng ®¸nh löa, hÖ thèng
nhiªn liÖu, khi ®iÒu chØnh sai gãc ®¸nh löa hay gãc phun sím
cã thÓ lµm gi¶m c«ng suÊt 20 - 30%. NhÊt lµ khi cã hiÖn tîng
bá m¸y.
* C¸c hiÖn tîng cña ®éng c¬ khi cã Ne gi¶m ¸p suÊt cuèi kú
nÐn yÕu (pc gi¶m),
- §éng c¬ qu¸ nãng.
- Kh¶ n¨ng t¨ng tèc kÐm.
- KhÝ th¶i mµu xanh sÉm.
- M¸y rung ®éng nhiÒu.
2. 2. C¸c ph¬ng ph¸p ®o c«ng suÊt ®éng c¬ dïng trong
chÈn ®o¸n
* Ph¬ng ph¸p ®o kh«ng phanh: ®©y lµ ph¬ng ph¸p ®¬n gi¶n
v× kh«ng ph¶i th¸o ®éng c¬ ra khái xe. Ngêi ta lîi dông tæn
thÊt c¬ giíi cña c¸c xi lanh kh«ng lµm viÖc ®Ó lµm t¶i cho xi
lanh cÇn ®o. Khi ®o thanh r¨ng ë vÞ trÝ cùc ®¹i (hoÆc bím ga
më hÕt), ®¸nh chÕt c¸c xi lanh dïng lµm t¶i, chØ ®Ó l¹i mét xi
lanh lµm viÖc ®o tèc ®é cña ®éng c¬, thêi gian ®o chØ
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
2
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

kho¶ng 1 phót. LÇn lît thay ®æi c¸c xi lanh kh¸c vµ ghi kÕt qu¶
®o sè vßng quay.
* C«ng suÊt ®éng c¬ sÏ ®îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc:
Ne = Ne®m(1- N) (ml)
trong ®ã:
N e®m :lµ c«ng suÊt ®Þnh møc cña ®éng c¬ theo thiÕt kÕ
(ml)

N =
(nNe – ntb)K
100

N :lµ ®é chªnh c«ng suÊt so víi ®Þnh møc (%)


Ne lµ sè vßng quay cña ®éng c¬ khi lµm viÖc víi mét xi lanh
khi ë t×nh tr¹ng cßn míi (theo tµi liÖu kü thuËt).
ntb sè vßng quay trung b×nh cña c¸c xi lanh khi lµm viÖc riªng
rÏ (®o khi chÈn ®o¸n).
k: hÖ sè kinh nghiÖm
- §èi víi ®éng c¬ m¸y kÐo: k = 0,055
- §èi víi ®éng c¬ « t«: k = 0,02 - 0,04
VÝ dô: víi ®éng c¬ D50 cã 4 xi lanh, c«ng suÊt ®Þnh møc 55
m· lùc, sè vßng quay ®Þnh møc khi lµm viÖc víi mét xi lanh lµ
1370 v/ph. HÖ sè k = 0.055.
n1 = 1090v/ph. n2 = 1210 v/ph. n3 = 1215 v/ph. n4 = 1105
v/ph.

n1 + n2 + n3 + n4
ntb 4
=
= 1150v/p
(1370-1150)0,055
N 100 =12.1%
=
Ne = 55(1- 0.121) = 48 m· lùc.
* §o c«ng suÊt theo ph¬ng ph¸p gia tèc: dùa trªn nguyªn t¾c sù
®æi tèc ®é gãc cña ®éng c¬ phô thuéc vµo c«ng suÊt ®éng
c¬, khi c«ng suÊt ®éng c¬ cµng lín th× gia tèc gãc cµng lín.
Thùc chÊt cña dông cô ®o lµ ®o thêi gian t¨ng tèc tõ tèc ®é
thÊp ®Õn tèc ®é ®Þnh møc khi t¨ng tèc ®ét ngét, chØ thÞ sÏ
lµ c«ng suÊt ®éng c¬.
* §o c«ng suÊt b»ng phanh thö c«ng suÊt: ®©y lµ ph¬ng ph¸p
®o chÝnh x¸c nhÊt, nhng yªu cÇu ph¶i th¸o ®éng c¬ ra khái «
t« ®Æt lªn phanh thö. G©y t¶i cho phanh cã thÓ b»ng ma s¸t
(phanh c¬ khÝ), lùc c¶n cña níc (phanh thuû lùc) hoÆc lùc
®iÖn tõ (phanh ®iÖn). C«ng suÊt ®éng c¬ ®îc tÝnh theo c«ng
thøc:
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
3
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Ne = Me. ω = Me. π.n


30
Me c©n b»ng víi m« men c¶n Mc cña phanh.
III. ChÈn ®o¸n ®éng c¬ theo thµnh phÇn khÝ th¶i
3.1. §Æc ®iÓm ph¬ng ph¸p
Thµnh phÇn khÝ th¶i lµ mét th«ng sè ra ph¶n ¸nh chÊt lîng qu¸
tr×nh ch¸y cña ®éng c¬. Thµnh phÇn khÝ th¶i lµ th«ng sè chÈn
®o¸n chung v× nã phô thuéc nhiÒu yÕu tè: ®é ®Ëm hçn hîp
ch¸y, chÊt lîng hoµ trén nhiªn liÖu vµ kh«ng khÝ, kh¶ n¨ng bay
h¬i cña nhiªn liÖu x¨ng, ®é phun s¬ng vµ ®ång ®Òu cña vßi
phun, tr¹ng th¸i nhiÖt ®é, ¸p suÊt trong xi lanh, thêi ®iÓm
phun hoÆc thêi ®iÓm ®¸nh löa...
§èi víi ®éng c¬ Diesel, hçn hîp ch¸y víi hÖ sè d lîng kh«ng khÝ
lu«n lín h¬n 1. Trong khi ®ã, ë ®éng c¬ x¨ng th× tuú thuéc
chÕ ®é lµm viÖc mµ hÖ sè nµy dao ®éng quanh gi¸ trÞ 1. V×
vËy, nång ®é c¸c chÊt thµnh phÇn trong khÝ th¶i ë hai lo¹i
®éng c¬ kh¸c nhau, nhng c¬ b¶n c¸c thµnh phÇn ®éc h¹i nh
nhau bao gåm: CO, CO2, H2O (h¬i), SO2, NOx, HC, bå hãng.
3. 2. Ph¬ng ph¸p chÈn ®o¸n
- Sö dông c¸c thiÕt bÞ ph©n tÝch khÝ ®Ó ph©n tÝch c¸c thµnh
phÇn trong khÝ th¶i. Khi CO t¨ng th× do hçn hîp ®Ëm.
- X¸c lËp vÞ trÝ tay ga øng víi c¸c chÕ ®é lµm viÖc cña ®éng
c¬. Khi m¸y ch¹y æn ®Þnh vµ nhiÖt ®é ®óng qui ®Þnh th×
míi tiÕn hµnh ®o.
- Khi ë chÕ ®é kh«ng t¶i: HC t¨ng vµ kh«ng tån t¹i O2.
- T¨ng dÇn t¶i CO2 t¨ng, O2 gi¶m, HC, CO gi¶m dÇn.
- Khi toµn t¶i chñ yÕu tån t¹i CO.
ë chÕ ®é t¨ng tèc vµ khëi ®éng tån t¹i HC.
ë chÕ ®é t¶i trung b×nh th× c¸c thµnh phÇn trªn æn ®Þnh.
NÕu kh«ng b×nh thêng th× c¸c thµnh phÇn trªn sÏ dao ®éng
rÊt lín.
- Xö lý kÕt qu¶
ë chÕ ®é kinh tÕ mµ tån t¹i HC vµ O2 th× chøng tá cã hiÖn tîng
bá m¸y.
- Khi t¨ng tèc nÕu HC kh«ng t¨ng th× chøng tá bé phËn t¨ng tèc
trôc trÆc.
- Khi ch¹y toµn t¶i mµ tån t¹i HC vµ O2 th× chøng tá cã m¸y bÞ
bá.
- ThiÕt bÞ ph©n tÝch khÝ x¶
- §èi víi ®éng c¬ x¨ng, sö dông thiÕt bÞ AVL DiGas 4000
- §èi víi ®éng c¬ Diesel sö dông thiÕt bÞ AVL DiSmoke 4000
IV. ChÈn ®o¸n ®éng c¬ theo hµm lîng m¹t kim lo¹i trong
dÇu b«i tr¬n

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


4
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

4.1. §Æc ®iÓm ph¬ng ph¸p


Khi c¸c chi tiÕt mµi mßn, hµm lîng m¹t kim lo¹i trong dÇu t¨ng
lªn, x¸c ®Þnh hµm lîng nµy ®Ó ®¸nh gi¸ møc ®é mßn cña c¸c
chi tiÕt. Mçi chi tiÕt cã nh÷ng thµnh phÇn kim lo¹i ®Æc trng.
Do vËy, khi ®o c¸c thµnh phÇn nµy sÏ cho phÐp biÕt ®îc chi
tiÕt nµo mßn nhiÒu. Trong chÕ t¹o thö chi tiÕt mÉu cã thÓ cÊy
thªm chÊt ®ång vÞ phãng x¹ vµo ®Ó ®o møc ®é mßn khi thö
nghiÖm.
- Theo thèng kª xi lanh ®Æc trng bëi: Fe, C, Ni.
- Trôc khuûu: Fe, Cr.
- Piston: Al, Si. B¹c lãt: Al, Sn (thiÕc).
4.2. Ph¬ng ph¸p chÈn ®o¸n
MÉu dÇu ®îc lÊy nhiÒu lÇn, thêng trong c¸c kú b¶o dìng cÊp
hai. LÊy mÉu dÇu kho¶ng 100cc khi ®éng c¬ ®ang lµm viÖc
hoÆc míi ngng lµm viÖc, nÕu th¸o läc tríc th× kÕt qu¶ chÝnh
x¸c h¬n. MÉu ®îc lÊy sau tõng kho¶ng thêi gian lµm viÖc qui
®Þnh. §a mÉu lªn m¸y ph©n tÝch ®Ó x¸c ®Þnh lîng kim lo¹i
thµnh phÇn. So s¸nh kÕt qu¶ ph©n tÝch víi mÉu dÇu cña ®éng
c¬ chuÈn (thêng lµ ®å thÞ). NÕu gi÷a hai lÇn lÊy mÉu cã thay
dÇu th× ph¶i céng thªm kÕt qu¶ cña lÇn tríc.
Xö lý kÕt qu¶ Theo ®å thÞ h×nh 1.1:

§êng 1: DÇu b×nh thêng.


§êng 2: DÇu kÐm phÈm chÊt.
§êng 3: Cã sù cè trôc b¹c.
§êng 4: Läc bÞ t¾c.

H×nh 1.1. §å thÞ hµm lîng m¹t


kim lo¹i trong dÇu nhên theo thêi
gian
V. chÈn ®o¸n ®éng c¬ theo tiÕng ån, mµu khãi, mïi khãi
5.1. ChÈn ®o¸n theo tiÕng ån
- TiÕng ån trong ®éng c¬ bao gåm hai lo¹i chÝnh: tiÕng ån c¬
khÝ vµ tiÕng ån qu¸ tr×nh ch¸y.
- TiÕng ån c¬ khÝ
- Do mµi mßn, khe hë c¸c chi tiÕt t¨ng lªn g©y ra va ®Ëp, ®ã
chÝnh lµ nguyªn nh©n g©y ån. Mçi vïng chi tiÕt cã tiÕng ån
®Æc trng kh¸c nhau vµ xuÊt hiÖn ë c¸c chÕ ®é kh¸c nhau.
* Qui tr×nh:

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


5
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- Cho ®éng c¬ ch¹y kh«ng t¶i, ph¸t hiÖn tiÕng gâ bÊt thêng
theo c¸c vïng.
- Cho ®éng c¬ lµm viÖc ë chÕ ®é toµn t¶i vµ 2/3 møc ®é tèi
®a cña sè vßng quay, ph¸t hiÖn tiÕng gâ bÊt thêng cho c¸c
vïng.
- C¸c vïng nghe tiÕng gâ:

H×nh 1.2 C¸c vïng nghe tiÕng gâ ®éng c¬


-Vïng 1: bao gåm tiÕng gâ cña xup¸p, con ®éi, trôc cam, ©m
thanh ph¸t ra nhá, ®Æc biÖt râ khi ®éng c¬ ë chÕ ®é kh«ng
t¶i.
* Nguyªn nh©n:
- Khe hë lín gi÷a ®u«i xup¸p vµ cam hay con ®éi.
æ ®ì vµ trôc cam cã khe hë lín.
- Mßn biªn d¹ng cam…
-Vïng 2: bao gåm tiÕng gâ cña sÐc m¨ng, piston víi xi lanh, chèt
®Çu nhá, ®Çu nhá vµ b¹c ®Çu nhá thanh truyÒn, ®Æc biÖt râ
khi ®éng c¬ lµm viÖc ë chÕ ®é thay ®æi t¶i träng. VÞ trÝ
tiÕng gâ t¬ng øng víi vÞ trÝ bè trÝ trong xi lanh.
* Nguyªn nh©n:
- Khe hë lín gi÷a piston vµ sÐc m¨ng, hay cã thÓ ®· bÞ g·y sÐc
m¨ng.
- Khe hë gi÷a piston vµ xi lanh lín, cã thÓ do mßn phÇn ®¸y
dÉn híng piston. Mßn nhiÒu xi lanh.
- Khe hë gi÷a chèt ®Çu nhá, ®Çu nhá vµ b¹c ®Çu nhá thanh
truyÒn…
-Vïng 3: bao gåm tiÕng gâ cña trôc khuûu víi b¹c ®Çu to, ©m
thanh ph¸t ra trÇm, ®Æc biÖt râ khi ®éng c¬ lµm viÖc víi chÕ
®é thay ®æi t¶i träng.
* Nguyªn nh©n:
- H háng b¹c ®Çu to víi trôc khuûu: mßn b¹c, ch¸y b¹c do thiÕu
dÇu b«i tr¬n.
BÞ xoay ®Þnh vÞ b¹c biªn, mßn, mÐo cæ trôc…
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
6
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

-Vïng 4: bao gåm tiÕng gâ cña trôc khuûu víi b¹c cæ trôc chÝnh,
©m thanh ph¸t ra trÇm nÆng, nghe râ ë mäi chç däc theo
chiÒu dµi trôc khñyu, ®Æc biÖt râ khi ®éng c¬ lµm viÖc ë chÕ
®é thay ®æi t¶i träng, vµ c¶ khi sè vßng quay lín.
* Nguyªn nh©n:
- H háng trong phÇn b¹c cæ trôc khuûu víi trôc khuûu: mßn b¹c,
ch¸y b¹c do thiÕu dÇu b«i tr¬n.
- BÞ xoay ®Þnh vÞ b¹c biªn, mßn, mÐo cæ trôc.
- Mßn c¨n däc trôc khuûu.
- Láng èc b¾t b¸nh ®µ…-Vïng 5: bao gåm tiÕng gâ cña c¸c cÆp
b¸nh r¨ng dÉn ®éng trôc cam, ©m thanh ph¸t ra ®Òu, nghe râ
ë mäi chÕ ®é t¶i träng ®éng c¬.
* Nguyªn nh©n:
- Mßn c¸c cÆp b¸nh r¨ng cam.
æ ®ì trôc b¸nh r¨ng háng.
- C¸c lo¹i ®éng c¬ kh¸c nhau sÏ cã c¸c vïng nghe tiÕng gâ kh¸c
nhau, v× vËy muèn chÈn ®o¸n ®óng ph¶i n¾m v÷ng kÕt cÊu
c¸c lo¹i ®éng c¬ ngµy nay bè trÝ trªn « t«, t×m hiÓu c¸c quy
luËt cña sù cè vµ rÌn luyÖn kh¶ n¨ng ph©n biÖt tiÕng gâ tèt
(kinh nghiÖm).
X¸c ®Þnh tiÕng ån b»ng que th¨m hoÆc èng nghe.
- TiÕng ån qu¸ tr×nh ch¸y
* Nguyªn nh©n do dao ®éng ©m thanh cña dßng khÝ tèc ®é
cao khi tho¸t ra ngoµi khÝ quyÓn.
- §èi víi ®éng c¬ x¨ng khi gãc ®¸nh löa sím kh«ng ®óng g©y
ra tiÕng ån kh¸c nhau. §¸nh löa muén m¸y nãng, tiÕng næ ªm
®ång thêi cã thÓ cã tiÕng næ trong èng x¶. §¸nh löa sím qu¸
nghe tiÕng næ rßn ®anh, nÕu kÝch næ nghe cã tiÕng rÝt rÊt
chãi tai nh tiÕng kim lo¹i miÕt trªn nÒn cøng.
- CÇn chó ý ph©n biÖt hai lo¹i tiÕng ån ®Ó cã thÓ ph¸n ®o¸n
chÝnh x¸c.
5. 2. ChÈn ®o¸n theo mµu khãi vµ mïi khãi
§èi víi ®éng c¬ cã thÓ dïng c¶m nhËn mµu s¾c ®Ó chÈn ®o¸n
t×nh tr¹ng kü thuËt cña ®éng c¬. Th«ng qua c¶m nhËn mµu
s¾c khÝ x¶, bugi (®éng c¬ x¨ng), mµu s¾c dÇu nhên b«i tr¬n
®éng c¬.
Mµu khÝ x¶
a. Mµu khÝ x¶ ®éng c¬ diesel:
- Mµu n©u nh¹t: m¸y lµm viÖc tèt, qu¸ tr×nh ch¸y triÖt ®Ó.
- Mµu n©u sÉm chuyÓn ®en: m¸y qu¸ thõa nhiªn liÖu.
- Mµu xanh nh¹t (liªn tôc hay kh«ng liªn tôc) mét vµi xi lanh
kh«ng lµm viÖc.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


7
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- Mµu tr¾ng: m¸y thiÕu nhiªn liÖu hay nhiªn liÖu lÉn níc, rß rØ
níc vµo buång ®èt do c¸c nguyªn nh©n kh¸c nhau.
- Mµu xanh ®en: dÇu nhên lät vµo buång ®èt do h háng sÐc
m¨ng, piston, xi lanh.
b. Mµu khÝ x¶ ®éng c¬ x¨ng:
- Kh«ng mµu hay xanh nh¹t: ®éng c¬ lµm viÖc tèt.
- Mµu tr¾ng: ®éng c¬ thiÕu nhiªn liÖu, hay thõa kh«ng khÝ do
hë ®êng n¹p, buång ®èt.
- Mµu xanh ®en hay ®en: hao mßn lín trong khu vùc sÐc m¨ng,
piston, xi lanh, dÇu nhên lät vµo buång ®èt.
c. Mµu khÝ x¶ ®éng c¬ x¨ng hai kú:
- T¬ng tù ®éng c¬ x¨ng, ngoµi ra cßn lu ý ®Õn nguyªn nh©n
pha trén dÇu nhên vµo nhiªn liÖu.
- Mµu xanh ®en: tû lÖ trén dÇu nhên lín qu¸ quy ®Þnh.
- Mµu tr¾ng nh¹t: tû lÖ trén dÇu nhên nhá díi quy ®Þnh.
- ViÖc x¸c ®Þnh chÊt lîng ®éng c¬ th«ng qua mµu khÝ x¶ cã
thÓ ®¸nh gi¸ chÊt lîng ®éng c¬ nhÊt lµ hÖ thèng cung cÊp
nhiªn liÖu vµ ®¸nh löa. Khi ®¸nh gi¸ chung t×nh tr¹ng kü thuËt
cÇn tham kh¶o c¸c th«ng sè kh¸c.
5. 3. Mµu chÊu bugi
- ChÊu bugi cã mµu g¹ch non (hång): ®éng c¬ lµm viÖc tèt.
- ChÊu bugi cã mµu tr¾ng: thiÕu nhiªn liÖu.
- ChÊu bugi cã mµu ®en: thõa nhiªn liÖu.
- ChÊu bugi cã mµu ®en vµ ít dÇu: dÇu nhên kh«ng ch¸y hÕt
do mßn sÐc m¨ng-xi lanh, bã kÑt sÐc m¨ng, g·y xÐc m¨ng, hay
hiÖn tîng lät dÇu qua èng dÉn híng xu p¸p. Khi t¶i ®Þnh møc
nÕu tèt th× khÝ th¶i kh«ng mµu hoÆc mµu nh¹t.
KiÓm tra m¸y bÞ bá cã thÓ b»ng c¸ch ®¸nh chÕt m¸y hoÆc sê
cæ x¶ khi míi khëi ®éng. Nèi t¾t bu gi ®Ó ®¸nh chÕt m¸y tr-
êng hîp ®éng c¬ x¨ng, chó ý nèi tõ m¸t vµo ®Çu cao ¸p, kh«ng
®îc nèi ngîc l¹i. §èi víi ®éng c¬ Diesel níi èng cao ¸p c¾t dÇu
diesel.
5. 4. Mµu dÇu nhên b«i tr¬n ®éng c¬
- Mµu nguyªn thñy dÇu nhên b«i tr¬n ®éng c¬ kh¸c nhau nh:
tr¾ng trong, vµng nh¹t, xanh nh¹t, n©u nh¹t. Sau qu¸ tr×nh sö
dông mµu cña dÇu b«i tr¬n cã xu híng biÕn thµnh mµu n©u
®en. ViÖc x¸c ®Þnh chÊt lîng ®éng c¬ th«ng qua mµu dÇu
nhên cÇn ph¶i so s¸nh theo cïng lîng km xe ch¹y.
- Mµu dÇu nhên chuyÓn sang ®Ëm nhanh h¬n khi chÊt lîng
®éng c¬ gi¶m, do vËy cÇn cã mÉu dÇu nguyªn thñy ®Ó kiÓm
chøng.
- HiÖu qu¶ nhÊt lµ ph¸t hiÖn c¸c m¹t kim lo¹i nh: s¾t, nh«m,
®ång lÉn trong dÇu nhên t¹o nªn mµu riªng biÖt cña kim lo¹i cã
trong dÇu nhên.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
8
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Dïng c¶m nhËn mïi


5. 5. Khi ®éng c¬ ho¹t ®éng c¸c mïi cã thÓ c¶m nhËn ®îc
lµ: mïi ch¸y tõ s¶n phÈm dÇu nhên, nhiªn liÖu, vËt liÖu ma s¸t.
C¸c mïi ®Æc trng dÔ nhËn biÕt lµ:
- Mïi khÐt do dÇu nhên rß rØ bÞ ch¸y xung quanh ®éng c¬, do
dÇu b«i tr¬n bÞ ch¸y tho¸t ra theo ®êng khÝ x¶, c¸c trêng hîp
nµy nãi lªn chÊt lîng bao kÝn bÞ suy gi¶m, dÇu nhên bÞ lät vµo
buång ch¸y.
- Mïi nhiªn liÖu ch¸y kh«ng hÕt th¶i ra theo ®êng khÝ x¶ hoÆc
mïi nhiªn liÖu tho¸t ra theo c¸c th«ng ¸p cña buång trôc khuûu.
Mïi cña chóng mang theo mïi ®Æc trng cña nhiªn liÖu nguyªn
thñy. Khi lîng mïi t¨ng cã thÓ nhËn biÕt râ rµng th× t×nh tr¹ng
kü thuËt cña ®éng c¬ bÞ xÊu nghiªm träng.
- Mïi khÐt ®Æc trng tõ vËt liÖu c¸ch ®iÖn. Khi xuÊt hiÖn mïi
khÐt, tøc lµ cã hiÖn tîng bÞ ®èt ch¸y qu¸ møc t¹i c¸c ®iÓm nèi
cña m¹ch ®iÖn, tõ c¸c tiÕp ®iÓm cã vËt liÖu c¸ch ®iÖn nh:
t¨ng ®iÖn, c¸c cuén d©y ®iÖn trë, c¸c ®êng d©y…
- Mïi khÐt ®Æc trng tõ vËt liÖu b»ng cao su hay nhùa c¸ch
®iÖn.
Nhê tÝnh ®Æc trng cña mïi khÐt cã thÓ ph¸n ®o¸n t×nh tr¹ng
h háng hiÖn t¹i cña c¸c bé phËn ®éng c¬.
VI. chÈn ®o¸n nhãm bao kÝn buång ch¸y
6. 1. ChÈn ®o¸n theo ®é lät khÝ xuèng c¸c te
* §Æc ®iÓm cña ph¬ng ph¸p
§é lät khÝ c¸c te phô thuéc vµo:
- Møc ®é kÝn khÝt cña nhãm piston - xilanh - xecm¨ng.
- Møc ®é t¶i cña ®éng c¬, khi thay ®æi t¶i ®é lät khÝ thay
®æi.
- ChÕ ®é tèc ®é cña ®éng c¬.
- NhiÖt ®é ®éng c¬.
Møc ®é lät khÝ c¸c te khi m¸y míi ®Õn khi mßn giíi h¹n thay
®æi tõ 10 - 12 lÇn. * M« t¶ dông cô
Thùc chÊt lµ dông cô ®o lu lîng, nhng thang ®o chØ thÞ ®é më
cña cöa th«ng. Khi ®o, ®iÒu chØnh ®é më cöa 5 ®Ó lu«n
duy tr× ®é chªnh ¸p gi÷a phÇn khoang ®Çu dông cô vµ häng
th«ng ®éng c¬ lµ 15mm H2O. X©y dùng b¶ng chuÈn b»ng lu l-
îng kÕ chuÈn. §å thÞ chuÈn cña dông cô thÓ hiÖn quan hÖ ®é
më cöa víi lu lîng khÝ. ®Æc ®iÓm ph¬ng ph¸p nµy rÊt chÝnh
x¸c, c¸c sai sè chÕ t¹o ®Òu ®îc khö khi chuÈn dông cô. Sai sè
cña phÐp ®o tuú thuéc vµo sai sè cña lu lîng kÕ chuÈn.
H·ng AVL (Céng hoµ ¸o) chÕ t¹o thiÕt bÞ ®o lät khÝ c¸c te
AVL442, sö dông c¸c èng ®o lu lîng khÝ lät qua tÊm tiÕt lu víi
c¶m biÕn ¸p ®iÖn, víi nhiÒu kÝch cì kh¸c nhau ®Ó ph¸t hiÖn l-

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


9
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

îng khÝ lät thÊp nhÊt 0,2 lÝt/phót vµ lín nhÊt tíi 2400 lÝt/phót.
C¸c kÕt qu¶ ®Òu ®îc sè ho¸.
Khëi ®éng ®éng c¬, cho vËn hµnh ®Õn nhiÖt ®é theo qui
®Þnh, mang t¶i cho ®éng c¬ theo qui ®Þnh (nÕu kh«ng ®Æt
t¶i chÊp nhËn sai sè). NÕu ®éng c¬ dïng ph¬ng ¸n th«ng h¬i
cacte hë th× ph¶i nót lç th«ng h¬i l¹i. C¾m ®Çu ®o vµo häng
®æ dÇu cña ®éng c¬. Muèn kiÓm tra xi lanh nµo ®¸nh chÕt
m¸y xi lanh ®ã, nÕu m¸y tèt ®é lät khÝ c¸c te gi¶m (trong khi
kh«ng thay ®æi ®é më cöa).
6. 2. ChÈn ®o¸n ®éng c¬ theo ¸p suÊt pc
* §Æc ®iÓm ph¬ng ph¸p
- Nhãm bao kÝn buång ch¸y gåm: Piston, xilanh, xecm¨ng,
gio¨ng ®Öm, n¾p m¸y, xup¸p. Khi nhãm bao kÝn buång ch¸y
kh«ng kÝn do mßn hoÆc háng sÏ lµm ¸p suÊt cuèi kú nÐn gi¶m.
¸p suÊt pc phô thuéc:
- §é kÝn khÝt cña c¸c chi tiÕt trong nhãm bao kÝn buång ch¸y.
- Tû sè nÐn.
- NhiÖt ®é ®éng c¬.
- Tèc ®é ®éng c¬.
§Æc ®iÓm ph¬ng ph¸p nµy lµ kh«ng cÇn mang t¶i cho ®éng
c¬. §o pc chñ yÕu dïng ®Ó ®¸nh gi¸ chÊt lîng söa ch÷a. Khi
dïng pc ®Ó chÈn ®o¸n th× cã thÓ cã sai sè.
Ph¬ng ph¸p ®o pc trªn ®éng c¬ x¨ng
Dïng ¸p kÕ cÇm tay ®Ó ®o cã thang ®o 10 - 15 at.
Cho ®éng c¬ næ ®Õn nhiÖt ®é qui ®Þnh, t¾t m¸y, th¸o toµn
bé bu gi, ®æ qua lç bu gi kho¶ng 20cc dÇu b«i tr¬n. C¾m ®Çu
®o ¸p kÕ vµo lç bu gi cña xi lanh cÇn ®o, cho m¸y khëi ®éng
lµm viÖc kho¶ng 10 - 12 vßng, ®äc kÕt qu¶ ¸p suÊt trªn ®ång
hå ®o. Ngõng kho¶ng 2 phót míi tiÕn hµnh ®o xi lanh kh¸c.

Ph¬ng ph¸p ®o pc trªn ®éng c¬ Diesel


Dïng ¸p kÕ cÇm tay ®Ó ®o cã thang ®o
40 - 50 at.Cho ®éng c¬ næ ®Õn nhiÖt ®é
qui ®Þnh, ®iÒu chØnh sè vßng quay nhá
nhÊt vµ æn ®Þnh, th¸o vßi phun cña xi
lanh cÇn ®o vµ l¾p ¸p kÕ vµo, ®o nhanh
®Ó khái nãng ¸p kÕ, ®äc kÕt qu¶ ¸p suÊt
trªn ®ång hå ®o. HiÖn nay cã lo¹i ¸p kÕ
H×nh 1.2.¸p kÕ cÇm tay
cã b¨ng giÊy tù ghi cho phÐp ghi l¹i kÕt
a-dïng cho ®éng c¬ x¨ng.
qu¶ cña tõng xi lanh ®Ó so s¸nh.
b-dïng cho ®éng c¬ Diesel
1-van; 2-¸p kÕ.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


10
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

TrÞ sè pc cña mét sè ®éng c¬ trªn b¶ng sau:


pc
§éng c¬ n(v/ph) pctb pc
min
50 -6 - 0,7 -
Zil 130 5,6
180 6,8 1
180 -8 -
Gaz 24 8 1
200 8,8
AMZ 236 500 34 26 2
Kamaz
500 30 2
740
* ChÈn ®o¸n theo møc lät khÝ qua nhãm bao kÝn buång ch¸y
§Æc ®iÓm ph¬ng ph¸p
¦u ®iÓm kiÓm tra khi ®éng c¬ tÜnh. Nguyªn t¾c ®a dßng khÝ
nÐn cã ¸p suÊt æn ®Þnh 1,6 ¸t vµo xi lanh nÕu cã lät khÝ th×
¸p suÊt chØ thÞ trªn ®ång hå sÏ gi¶m. ¸p kÕ ®îc kh¾c v¹ch
theo % ®é lät khÝ.
M« t¶ dông cô

H×nh 1.3: Dông cô ®o lät khÝ qua nhãm bao kÝn buång
ch¸y
1- BÇu gi¶m ¸p. 2- §êng dÉn kh«ng khÝ. 3,5- VÝt ®iÒu chØnh. 4-
§êng cÊp khÝ nÐn. 6- Van cÊp khÝ xi lanh. 7-§Çu c¾m. 8-¸p kÕ
(% ®é lät khÝ). 9-GÝc l¬ æn ¸p. 10-VÝt chuÈn ¸p kÕ. 11-GÝc l¬
æn ¸p cho ¸p kÕ
- Ph¬ng ph¸p ®o
Næ m¸y ®Õn nhiÖt ®é qui ®Þnh. Th¸o vßi phun, bu gi. §æ vµo
xi lanh kho¶ng 20 cc dÇu b«i tr¬n. Quay trôc khuûu vµi vßng.
Nèi ®Çu 7 vµo trong lç bu gi (vßi phun) cña xi lanh cÇn ®o. §äc
trÞ sè ®é lät khÝ trªn ®ång hå 8.
Xö lý kÕt qu¶

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


11
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh ®iÓm chÕt


a. C¨n cø theo thø tù lµm viÖc cña ®éng c¬ nh×n con ®éi
hoÆc ®ßn g¸nh.
VÝ dô: ®éng c¬ 4 xi lanh thø tù lµm viÖc 1-3-4-2. X¸c ®Þnh xi
lanh 1 th× nh×n xup¸p cña xi lanh 4. Xi lanh 2 th× nh×n xup¸p
cña xi lanh 3.

NÐ Th¶
XL1 Hót Næ
n i
NÐ Th¶
XL2 Næ Hót
n i
Th¶ NÐ
XL3 Hót Næ
i n
Th¶ NÐ
XL4 Næ Hót
i n
b. KiÓm tra nhãm Piston, Xi lanh, Secm¨ng
Khi xup¸p ®ãng kÝn piston ë trong xi lanh cã hai vÞ trÝ: cuèi
nÐn ®Çu kú gi·n në (§CT) vµ cuèi thêi kú gi·n në (§CD).
Gäi Y1 trÞ sè lät khÝ khi Piston ë §CT
Y2 trÞ sè lät khÝ khi Piston ë §CD. (xi lanh phÇn díi Ýt mßn)
Nh vËy: Y1 ®¸nh gi¸ møc ®é kÝn khÝt nhãm P, X,S.
Y2 ®¸nh gi¸ møc ®é kÝn cña Piston,Secm¨ng.
HiÖu sè Y1 - Y2 ®¸nh gi¸ t×nh tr¹ng cña xilanh.
Y1, Y2 cho phÐp ®îc qui ®Þnh theo ®êng kÝnh xi lanh vµ lo¹i ®éng c¬.
TrÞ sè §éng c¬ x¨ng §éng c¬ Diesel
51<75 76<100 101<130 75<100 101<130
D D D D D
[Y1] >16 28 50 45 52
[Y2] >8 14 23 14 29
[Y1-Y2] 12 20 30 22 30
c. KiÓm tra ®é kÝn xup¸p - ®Õ:
Nèi van cÊp khÝ vµo xi lanh vµ dïng èng s¸o hoÆc cßi kiÓm tra.
VD: Khi piston xilanh 1 ë §CT nÕu xup¸p n¹p hë sÏ cã lät khÝ ë xi
lanh 3. NÕu xup¸p th¶i hë sÏ cã lät khÝ ë xi lanh 4.
d. KiÓm tra kÝn khÝt cña ®Öm n¾p m¸y:
- §Öm cã thÓ hë theo ®êng níc, kiÓm tra cã sñi bät ë kÐt níc
kh«ng.
- §Öm hë ra xung quanh dïng níc xµ phßng kiÓm tra.
- §Öm hë tõ xi lanh nµy sang xilanh kh¸c dïng cßi kiÓm tra.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


12
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Bµi 2: KiÓm tra chÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt c¬ cÊu


phèi khÝ ph©n
I. NhiÖm vô
C¬ cÊu ph©n phèi khÝ cã nhiÖm vô ®iÒu khiÓn qu¸ tr×nh
thay ®æi khÝ trong xi lanh ®éng c¬ b»ng c¸ch ®ãng, më c¸c
cöa n¹p cöa vµ cöa th¶i ®óng lóc ®Ó n¹p ®Çy khÝ n¹p vµo xi
lanh vµ th¶I khÝ th¶i ra ngoµi
II. KiÓm tra chÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt c¬ cÊu ph©n
phèi khÝ
C¸c chi tiÕt cña c¬ cÊu ph©n phèi khÝ ®îc dÉn ®éng liªn
hoµn tõ trôc cam ®Õn xu p¸p, lµm viÖc trong ®iÒu kiÖn ma
s¸t vµ va ®Ëp nªn thêng bÞ mßn. Sù mµi mßn cña bÊt kú chi
tiÕt nµo trong c¬ cÊu ®Òu cã thÓ dÉn ®Õn hiÖn tîng xu p¸p
®ãng, më kh«ng ®óng yªu cÇu vµ ¶nh hëng xÊu ®Õn qu¸
tr×nh lµm viÖc cña ®éng c¬ nãi chung.
Xup¸p vµ ®Õ xup¸p lµ c¸c chi tiÕt lµm viÖc trong ®iÒu kiÖn
nÆng nhäc nhÊt cña c¬ cÊu ph©n phèi khÝ, võa chÞu ma s¸t,
va ®Ëp, võa bÞ ®èt nãng ë nhiÖt ®é cao, ®Æc biÖt lµ xup¸p
th¶i. Do ®ã, bÒ mÆt lµm viÖc cña xu p¸p vµ ®Õ xup¸p kh«ng
nh÷ng bÞ mßn mµ cßn bÞ ch¸y rç bÒ mÆt, dÉn tíi ®ãng kh«ng
kÝn, g©y lät khÝ, lµm gi¶m c«ng suÊt vµ tiªu hao nhiªn liÖu
cña ®éng c¬.
èng dÉn híng xup¸p nÕu bÞ mßn nhiÒu sÏ g©y va ®Ëp cho
xup¸p, ®ång thêi cã thÓ g©y lät dÇu vµo trong xi lanh ®éng
c¬ qua khe hë gi÷a èng dÉn híng vµ th©n xup¸p, do ®ã lµm
t¨ng tiªu hao dÇu vµ kÕt muéi than trong buång ch¸y.
C¸c chi tiÕt dÉn ®éng xu p¸p nh cÇn bÈy, trôc cÇn bÈy, lß xo
vµ c¸c chi tiÕt l¾p ghÐp chóng nÕu bÞ mßncòng sÏ ¶nh hëng
xÊu ®Õn sù lµm viÖc cña xu p¸p.
Trôc cam thêng bÞ mßn ë c¸c cæ trôc vµ b¹c do ma s¸t víi nhau
vµ mßn ë c¸c vÊu cam do ma s¸t vµ va ®Ëp víi ®¸y con ®éi.
Sù mµi mßn cña cæ trôc vµ b¹c lµm t¨ng khe hë l¾p ghÐp gi÷a
chóng vµ dÉn tíi lµm gi¶m ¸p suÊt dÇu b«i tr¬n cña ®éng c¬
nÕu khe hë lín h¬n 0,08mm. VÊu cam bÞ mßn lín lµm gi¶m
hµnh tr×nh n©ng con ®éi vµ do ®ã lµm gi¶m ®é më cña xu
p¸p.
Con ®éi cã thÓ bÞ mßn ë phÇn th©n, phÇn ®¸y vµ ®Çu tiÕp
xóc víi ®òa ®¼y. PhÇn th©n bÞ mßn lín sÏ g©y tôt ¸p suÊt dÇu
cña ®éng c¬ nÕu phÇn nµy b«I tr¬n cìng bøc. Víi con ®éi c¬
khÝ, sù mµi mßn cña ®¸y vµ ®Çu con ®éi sÏ lµm t¨ng khe hë
gi÷a ®Çu cÇn bÈy vµ ®u«i xup¸p, do ®ã g©y va ®Ëp vµ lµm
gi¶m ®é më cña xu p¸p.
Bé truyÒn dÉn ®éng trôc cam gåm c¸c b¸nh r¨ng hoÆc c¸c
b¸nh r¨ng cïng víi xÝch hoÆc dai nÕu bÞ mßn sÏ lµm sai lÖch
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
13
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

pha phèi khÝ cña ®éng c¬, tøc lµ thêi ®iÓm ®ãng, më c¸c xu
p¸p kh«ng ®óng yªu cÇu, ®ång thêi g©y ån khi lµm viÖc
Khi cã tiÕng ån( gâ ë ®u«i xu p¸p vµ cß mæ) th× tiÕn hµnh
®iÒu chØnh khe hë nhiÖt.
§é lín cña khe hë nhiÖt cña c¸c ®éng c¬ cô thÓ thêng ®îc nhµ
chÕ t¹o quy ®Þnh trong tµi liÖu híng dÉn vµ b¶o dìng. NÕu
kh«ng cã sè liÖu riªng, cã thÓ ®iÒu chØ trong kho¶ng 0,15 –
0,4 mm tuú thuéc vµo xu p¸p n¹p hay th¶I vµ truc cam ®Æt
trªn n¾p xi lanh hay díi th©n m¸y. NÕu khe hë nhiÖt qu¸ lín sÏ
g©y ån vµ lµm gi¶m ®é më cña xu p¸p, do ®ã lµm cho ®éng
c¬ yÕu, kh«ng phat hÕt c«ng suÊt thiÕt kÕ. Ngîc l¹i, nÕu khe
hë nhiÖt qu¸ nhá sÏ lµm xu p¸p bÞ kªnh, dÉn tíi lät khÝ, vµ chay
bÒ mÆt lµm viÖc cña xu p¸p vµ ®Õ xu p¸p.
Nguyªn t¾c ®iÒu chØnh khe hë nhiÖt lµ ®iÒu chØnh ®éng c¬
ë tr¹ng thai nguéi vµ xu p¸p ë tr¹ng th¸i ®ãng, tøc lµ khi mÆt l-
ng ( mÆt c¬ së) cña cam tiÕp xóc víi con ®éi.
Ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh thêi ®iÓm ®iÒu chØnh khe hë nhiÖt
cña ®éng c¬ nh sau:
- §èi víi c¬ cÊu ph©n phèi khÝ cã xu p¸p vµ trôc cam ®Æt trªn
n¾p xi lanh, cã thÓ quay trôc khuûu vµ nh×n trùc tiÕp vµo
cam ®Ó x¸c ®Þnh thêi ®iÓm mét c¸ch dÔ dµng. Sau ®ã, sau
mçi lÇn quay trôc khuûu cã thÓ ®iÒu chØnh ®îc tÊt c¶ c¸c xu
p¸p mµ chi tiÕt dÉn ®éng vÉn ®ang tiÕp xóc víi mÆt lng cña
cam.
- §Ó thùc hiÖn viÖc nµy víi ®éng c¬ mét xi lanh, quay trôc
khuûu ®éng c¬ tõ tõ sao cho dÊu x¸c ®Þnh ®iÓm chÕt trªn ë
puly ho¨c banh ®µ tiÕn dÇn tíi dÊu trªn th©n m¸y, ®ång thêi
quan s¸t c¸c cÇn bÈy kh«ng chuyÓn ®éng th× ®ã chÝnh lµ
thêi ®iÓm cuèi nÐn, ®Çu sinh c«ng vi lóc nµy c¸c xu p¸p ®Òu
®ãng vµ cã thÓ ®iÒu chØnh khe hë nhiÖt
§èi víi ®éng c¬ nhiÒu xi lanh, cã thÓ ®iÒu chØnh khe hë nhiÖt
cña c¸c xu p¸p ë c¸c xi lanh theo thø tù næ cña ®éng c¬. Tríc
tiªn, ®iÒu chØnh khe hë nhiÖt cña c¸c xu p¸p cña xi lanh thø
nhÊt. Chó ý lµ dÊu x¸c ®Þnh ®iÓm chÕt trªn cña ®éng c¬
nhiÒu xi lanh chÝnh lµ ®iÓm chÕt trªn cña xi lanh thø nhÊt
tÝnh tõ ®Çu trôc khuûu. Sau ®ã, quay trôc khuûu ®i mét gãc
b»ng gãc lÖch c«ng t¸c cña ®éng c¬ vµ ®iÒu chØnh khe hë
nhiÖt, cø nh vËy cho ®Õn khi ®iÒuchØnh hÕt c¸c xu p¸p.

Bµi 3: KiÓm tra chÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt hÖ thèng


b«i tr¬n vµ lµm m¸t

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


14
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

I. kiÓm tra chÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt hÖ thèng b«I


tr¬n
1.1. NhiÖm vô:
HÖ thèng b«i tr¬n lµ ®a dÇu liªn tôc ®Õn b«i tr¬n vµ t¶n nhiÖt
cho c¸c bÒ mÆt ma s¸t ®Ó gi¶m mµi mßn, t¨ng tuæi thä cña
chi tiÕt vµ gi¶m tæn thÊt c«ng suÊt cho ®éng c¬.
Ngoµi nhiÖm vô chÝnh hÖ thèng b«i tr¬n cßn:
- Röa s¹ch bÒ mÆt ma s¸t cña c¸c chi tiÕt khái m¹t kim lo¹i bong
t¸ch trong qu¸ tr×nh ma s¸t. C¸c m¹t kim lo¹i nµy ®îc dÇu b«i
quÊn theo vÒ cacte sau ®ã ®îc c¸c phÇn tö läc gi÷ l¹i nªn
kh«ng g©y cµo xíc bÒ mÆt chi tiÕt
- Bao kÝn khe hë gi÷a c¸c chi tiÕt pitt«ng- xÐcm¨ng- xilanh lµm
gi¶m lät khÝ, ®iÒn ®Çy khe hë gi÷a truc vµ b¹c lµm gi¶m va
®Ëp.
1.2. KiÓm tra chÊt lîng dÇu b«i tr¬n
- ChÊt lîng dÇu b«i tr¬n phô thuéc
- Thêi gian lµm viÖc cña ®éng c¬.
- DÇu b«i tr¬n dïng cã ®óng lo¹i kh«ng.
- Kh¶ n¨ng läc s¹ch cña läc.
- Tèc ®é hao mßn c¸c bÒ mÆt ma s¸t.
- ChÊt lîng nhiªn liÖu (hµm lîng lu huúnh trong nhiªn liÖu).
- Lý do dÇu gi¶m chÊt lîng
- Do lîng t¹p chÊt c¬ häc trong dÇu (m¹t kim lo¹i)
- Do s¶n phÈm ch¸y sinh ra bÞ ngng tô (bå hãng).
1. 3. C¸ch kiÓm tra chÊt lîng dÇu
Dïng c¸c thiÕt bÞ ph©n tÝch dÇu ®Ó ph©n tÝch c¸c tÝnh chÊt
cña dÇu cã cßn ®¶m b¶o hay kh«ng.
Ph¬ng ph¸p quan s¸t: h©m nãng dÇu ®Õn
nhiÖt ®é 60oC, ®Ó tÊm giÊy läc lªn n¾p m¸y
cßn nãng. Nhá bèn giät dÇu lªn bèn tÊm giÊy
läc, ®Ó 10 phót ®o c¸c trÞ sè D, d1, d2. LÊy
gi¸ trÞ trung b×nh. D lµ ®êng kÝnh ngoµi lín
nhÊt cña vÕt, d1 ®êng kÝnh trong cña vÕt,
d2 ®êng kÝnh cña h¹t. Xem h×nh 9.6.K =
D/d1 ®Æc trng cho sù cã mÆt cña chÊt phô H×nh 3.1:
gia. K<1,3 dÇu kh«ng cßn1,3 dÇu cßn dïng MÉu dÇu trªn giÊy
®îc.K chÊt phô gia, gi¶m kh¶ n¨ng trung hoµ läc
axit, kh«ng dïng ®îc n÷a.
NÕu vÕt h¹t dÇu cã mµu ®en hay x¸m th× x¸c ®Þnh thªm hÖ
sè K1 = d1/d2. (K1 ®Æc trng cho lîng t¹p chÊt c¬ häc).
1,4 lîng t¹p chÊt cßn trong giíi h¹n choK1 phÐp.
K1 < 1,4 lîng t¹p chÊt ngoµi giíi h¹n cho phÐp cÇn ph¶i thay.
* KiÓm tra b¬m dÇu, läc dÇu
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
15
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- B¬m dÇu dïng ®ång hå ®o lu lîng kiÓm tra trªn b¨ng.


- §èi víi läc ly t©m, x¸c ®Þnh thêi gian r«to cßn quay sau khi ®·
t¾t m¸y kh«ng nhá h¬n 20 - 30s, hoÆc ®o tèc ®é cña r«to.
- Läc thÊm kiÓm tra thêi gian thÊm nhiªn liÖu Diesel qua läc.
NhiÖt ®é cña dÇu ph¶i ®óng qui ®Þnh cña qui tr×nh thö. VÝ
dô víi ®éng c¬ CMD14, thêi gian ngÊm qua läc kh«ng nhá h¬n
45s, nhiÖt ®é dÇu 20oC.
* KiÓm tra ¸p suÊt ®êng dÇu chÝnh
- §éng c¬ x¨ng ¸p suÊt dÇu trªn ®êng dÇu chÝnh kh«ng nhá
h¬n 2 - 4 kG/cm2
- §éng c¬ Diesel ¸p suÊt dÇu trªn ®êng dÇu chÝnh kh«ng nhá
h¬n 4 - 8 kG/cm2. ¸p suÊt nµy thêng ®îc theo dâi trªn ®ång hå
b¸o ¸p suÊt dÇu l¾p tríc ®êng dÇu chÝnh. Còng cã thÓ mét sè
®éng c¬ l¾p ®Ìn b¸o nguy khi ¸p suÊt dÇu b«i tr¬n gi¶m ®Ìn
sÏ s¸ng.
- ¸p suÊt dÇu gi¶m do
- ¸p kÕ chØ sai.
- DÇu bÞ rß rØ qua ®Öm.
- NhiÖt ®é ®éng c¬ qu¸ cao.
- DÇu trong cacte thiÕu.
- §é nhít dÇu kh«ng ®óng hoÆc ®· bÞ gi¶m.
- Khe hë æ trôc qu¸ lín.
- B¬m dÇu kh«ng ®¶m b¶o lu lîng.
- Líi läc bÞ t¾c, èng hót, èng ®Èy bÞ t¾c.
- B¬m bÞ mßn qu¸.
- Van an toµn kh«ng kÝn, lß xo van yÕu, chØnh sai.
- BÇu läc dÇu háng.
- Van an toµn kh«ng kÝn, lß xo yÕu.
- §êng dÇu bÞ t¾c, läc bÞ t¾c.
- §èi víi läc ly t©m khe hë trôc, b¹c qu¸ lín. C¸c mèi ghÐp kh«ng
kÝn.
- Khi ¸p suÊt dÇu gi¶m tõ tõ thêng do hao mßn, hay läc bÞ t¾c.
Khi ¸p suÊt gi¶m ®ét ngét thêng do cã sù cè trªn trôc, b¹c.
HoÆc sau khi söa ch÷a ®iÒu chØnh lß xo van an toµn sai, khe
hë b¹c c¹o qu¸ lín, ®Öm l¾p ghÐp bÞ hë kh«ng kÝn. Khi ¸p suÊt
gi¶m kh«ng cho phÐp ®iÒu chØnh van an toµn v× kh«ng gi¶i
quyÕt tËn gèc nguyªn nh©n.
¸p suÊt t¨ng
- Do ®êng dÇu bÞ t¾c, hoÆc do l©u ngµy sö dông dÇu ®ãng
cÆn trªn thµnh ®êng dÇu chÝnh.
II. kiÓm tra chuÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt hÖ thèng
lµm m¸t
2.1. NhiÖm vô, ph©n lo¹i cña hÖ thèng lµm m¸t
* NhiÖm vô:
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
16
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Thùc hiÖn qu¸ tr×nh truyÒn nhiÖt tõ khÝ ch¸y qua thµnh buång
ch¸y ®Õn m«i chÊt lµm m¸t ®Ó ®¶m b¶o cho nhiÖt ®é c¸c chi
tiÕt kh«ng qu¸ nãng nhng còng kh«ng qu¸ nguéi.
* Ph©n lo¹i:
- HÖ thèng lµm m¸t b»ng giã.
- HÖ thèng lµm m¸t b»ng níc:
- HÖ thèng lµm m¸t b»ng níc kiÓu bèc h¬i.
- HÖ thèng lµm m¸t b»ng níc kiÓu ®èi lu tù nhiªn.
- HÖ thèng lµm m¸t b»ng níc kiÓu tuÇn hoµn cìng bøc.
- HÖ thèng lµm m¸t b»ng níc kiÓu nhiÖt ®é cao.
- §èi víi hÖ thèng lµm m¸t b»ng níc gåm cã mét sè bé phËn
chÝnh sau: kÐt lµm m¸t, van h»ng nhiÖt, b¬m níc, qu¹t giã, èng
dÉn, khãa...
2. 2. C¸c d¹ng h háng cña hÖ thèng lµm m¸t
* §ãng cÆn
- Khi sö dông dung dÞch lµm m¸t kh«ng ®óng hoÆc ®éng c¬
lµm viÖc l©u ngµy sÏ t¹o cÆn trong th©n, n¾p m¸y vµ kÐt níc
lµm m¸t.
* H háng b¬m níc
- Mßn bi trôc b¬m, lµm c¸nh b¬m cã kh¶ n¨ng ch¹m vµo vá
g©y mßn vÑt, gi¶m lu lîng vµ ¸p suÊt níc cung cÊp, hë bé phËn
bao kÝn khiÕn níc rß rØ ra ngoµi.
* H háng qu¹t giã
- §èi víi lo¹i qu¹t ®îc truyÒn ®éng trùc tiÕp, h háng lµ sù cong
vªnh c¸nh qu¹t do va ch¹m trong qu¸ tr×nh lµm viÖc hay th¸o
l¾p kh«ng cÈn thËn g©y ra hoÆc d©y ®ai bÞ chïng.
- §èi víi lo¹i qu¹t truyÒn ®éng gi¸n tiÕp qua khíp ®iÖn tõ hoÆc
khíp nèi thñy lùc, sù h háng ë c¸c khíp nµy nh rß rØ dÇu lµm
gi¶m m« men truyÒn lùc, ho¹t ®éng kh«ng tèt cña bé phËn
c¶m biÕn nhiÖt ®é, khiÕn qu¹t lµm viÖc kÐm chÝnh x¸c.
* H háng kÐt níc
- C¸c èng dÉn, èng t¶n nhiÖt cã thÓ bÞ t¾c, nøt, thñng.
- T¾c van ¸p suÊt, ch©n kh«ng dÉn ®Õn sai lÖch ¸p suÊt ®iÒu
chØnh.
- Van h»ng nhiÖt lµm viÖc kh«ng chÝnh x¸c do ®é ®µn håi
th©n van vµ c¬ cÊu c¸nh van lµm viÖc kÐm, do c¸c chÊt d·n në
chøa trong hép van bÞ rß rØ, dÉn ®Õn hiÖn tîng van kh«ng më
hay më kh«ng ®ñ g©y nãng m¸y khi ®éng c¬ ho¹t ®éng ë
c«ng suÊt cao. Cã trêng hîp van kh«ng ®ãng kÝn khi nhiÖt ®é
cßn thÊp g©y tæn thÊt nhiÖt.
2. 3. ChÈn ®o¸n hÖ thèng lµm m¸t
- §éng c¬ qu¸ nhiÖt
- ChÊt lµm m¸t thiÕu hoÆc bÈn.
- §ai chïng.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
17
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- N¾p ¸p suÊt bÞ háng.


- Bé t¶n nhiÖt hoÆc b×nh ngng bé ®iÒu hßa kh«ng khÝ bÞ
nghÑt.
- Van h»ng nhiÖt bÞ kÑt, ®ãng.
- Qu¹t bÞ kÑt.
- C«ng t¾c hoÆc ®éng c¬ qu¹t ®iÖn bÞ h.
- Sù lu th«ng chÊt lµm nguéi bÞ c¶n trë.
- §éng c¬ kh«ng ®¹t ®Õn nhiÖt ®é lµm viÖc, khëi ®éng chËm
- Van h»ng nhiÖt më hoÆc kh«ng ho¹t ®éng.
- Rß rØ, thÊt tho¸t chÊt lµm m¸t
- N¾p ¸p suÊt vµ ®Öm kÝn bÞ h.
- Rß rØ bªn ngoµi.
- Rß rØ bªn trong.

Bµi 4 : KiÓm tra chÈn ®o¸n hÖ thèng liÖu nhiªn


I. CHẨN ĐOÁN HỆ THỐNG NHIÊN LIỆU ĐỘNG CƠ XĂNG
1. 1. NhiÖm vô vµ ph©n lo¹i
* NhiÖm vô: ChuÈn bÞ vµ cung cÊp hçn hîp h¬i x¨ng vµ kh«ng
khÝ cho ®éng c¬, ®¶m b¶o vÒ sè lîng vµ thµnh phÇn cña khÝ
hçn hîp lu«n phï hîp víi chÕ ®éng cña ®éng c¬.
* Ph©n lo¹i:
- HÖ thèng nhiªn liÖu dïng bé chÕ hoµ khÝ cung cÊp nhiªn liÖu
tù ch¶y.
- HÖ thèng nhiªn liÖu dïng bé chÕ hoµ khÝ cung cÊp nhiªn liÖu
cìng bøc.
- HÖ thèng nhiªn liÖu phun x¨ng ®iÒu khiÓn ®iÖn tö.
1.2. C¸c h háng hÖ thèng nhiªn liÖu.
* §éng c¬ khã hoÆc kh«ng khëi ®éng ®îc
Nguyªn nh©n:
- Thao t¸c kh«ng ®óng: lóc khëi ®éng ®ãng bím giã l©u qu¸,
g©y sÆc x¨ng.
- Kh«ng cã hßa khÝ vµo xi lanh.
- Thïng chøa hÕt x¨ng.
- Van kh«ng khÝ ë n¾p x¨ng bÞ kÑt.
- T¾c b×nh läc x¨ng.
- Cã níc hoÆc chÊt bÈn trong cèc läc l¾ng.
- Van kim trong buång phao bÞ kÑt.
- BÇu läc kh«ng khÝ bÞ t¾c.
* Tiªu thô nhiÒu x¨ng:
Nguyªn nh©n:
- Møc x¨ng trong buång phao qu¸ cao do: van kim ®ãng kh«ng
kÝn, mßn khuyÕt hay kÑt bÈn, phao bÞ thñng.
- GÝc l¬ chÝnh mßn lín.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
18
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- Van lµm ®Ëm ®ãng kh«ng kÝn.


- Tèc ®é kh«ng t¶i qu¸ cao.
- Läc kh«ng khÝ bÞ t¾c.
* §éng c¬ mÊt c«ng suÊt ë tèc ®é cao, xe kh«ng vät (gia tèc
kÐm)
Nguyªn nh©n:
- B¬m t¨ng tèc bÞ mßn, háng.
- M¹ch x¨ng chÝnh bÞ nghÏn.
- Van lµm ®Ëm kh«ng më khi nhÊn hÕt ch©n ga.
- Møc x¨ng trong buång phao qu¸ thÊp.
- Lâi läc bÇu läc kh«ng khÝ bÞ t¾c.
- §êng èng n¹p phÇn sau BCHK hë.
* Ch¹y kh«ng t¶i kh«ng æn ®Þnh
Nguyªn nh©n:
HiÖu chØnh c¸c vÝt x¨ng, vÝt giã cña m¹ch kh«ng ®¹t yªu cÇu
hoÆc do m¹ch x¨ng kh«ng t¶i bÞ t¾c nghÏn.
C¸c h háng
B¬m x¨ng
- Mµng b¬m chïng, r¸ch lµm gi¶m ¸p suÊt ®Èy, gi¶m lu lîng
Qbx.
- Lß xo b¬m x¨ng yÕu lµm gi¶m ¸p suÊt ®Èy.
- Van hót, van ®Èy kh«ng kÝn lµm gi¶m Qbx vµ p®.
- Trôc cÇn ®Èy b¬m x¨ng bÞ mßn lµm cho trôc bÞ tú vµo æ trªn
th©n b¬m dÉn ®Õn gi¶m hµnh tr×nh cña b¬m.
- MÆt l¾p ghÐp n¾p vµ th©n b¬m bÞ hë.
- Lät khÝ trªn ®êng x¨ng cÊp.
* Bé chÕ hoµ khÝ
- H háng gÝc l¬.
- C¸c mÆt l¾p ghÐp kh«ng kÝn.
- Mßn trôc bím ga vµ lç trªn th©n bé chÕ hoµ khÝ.
- H háng b¬m t¨ng tèc.
- Van lµm ®Ëm bÞ ®iÒu chØnh sai hoÆc kim van bÞ mßn. Lµm
cho cung cÊp hçm hîp ®Ëm kh«ng ®óng thêi ®iÓm cÇn thiÕt
(>80% ®é më bím ga).
- Møc x¨ng trong buång phao kh«ng ®óng.
1.3. ThiÕt bÞ chÈn ®o¸n:
- HÖ thèng dïng dÇu cho phÐp kiÓm tra b¬m x¨ng, møc x¨ng
trong buång phao, lu lîng b¬m t¨ng tèc.
* KiÓm tra b¬m x¨ng
- L¾p b¬m x¨ng cÇn kiÓm tra nh s¬ ®å, ®ãng kho¸ K1 më
kho¸ K2, kiÓm tra ¸p suÊt hót. §ãng kho¸ K2, më kho¸ K1 kiÓm
tra ¸p suÊt ®Èy cña b¬m. NÕu c¸c van ®ãng kÝn th× c¸c gi¸
trÞ ¸p suÊt kh«ng thay ®æi. L¾p vµo bÖ B1 gÝc l¬ kiÓm tra lu
lîng cña b¬m, më kho¸ K1 vµ K2, cho b¬m lµm viÖc nÕu lu lîng
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
19
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

®óng th× trªn ¸p kÕ 10 sÏ chØ gi¸ trÞ theo qui ®Þnh cña qui
tr×nh thö, nÕu lu lîng thÊp ¸p suÊt sÏ chØ thÊp h¬n.
* KiÓm tra møc x¨ng trong buång phao
Më kho¸ K1 vµ K2, më van K3 th«ng víi K4, më van K4 th«ng víi
èng 12 vµ 14. §ãng kÝn kho¸ K5. Cho b¬m lµm viÖc, møc dÇu
trong èng 12 vµ 14 d©ng lªn cho ®Õn khi kh«ng nÐn ®îc cét
kh«ng khÝ trªn mÆt tho¸ng n÷a th× dõng l¹i. Xoay van K4 nèi
th«ng víi van V1 ®Ó nèi nhiªn liÖu vµo BCHK, më kho¸ K5, quan
s¸t møc nhiªn liÖu trªn èng quan s¸t cña BCHK hoÆc m¾t quan
s¸t.
KiÓm tra lu lîng cña b¬m t¨ng tèc
§Ó kiÓm tra b¬m t¨ng tèc, t¾t b¬m dËp tay ga 10 lÇn quan s¸t
møc nhiªn liÖu gi¶m trªn èng 14 ®Ó biÕt lu lîng cung cÊp sau
10 lÇn b¬m.
HÖ thèng dïng níc cho phÐp kiÓm tra gÝcl¬, ®é kÝn van kim,
hÖ thèng lµm ®Ëm vµ ®iÒu chØnh ®¸nh löa sím dïng ch©n
kh«ng.

H×nh . HÖ thèng dïng dÇu thö b¬m x¨ng vµ CHK trªn thiÕt
bÞ MBKV-2
1-Thïng nhiªn liÖu. 2-Cèc läc. 3-èng hót. 4-B¬m x¨ng cÇn kiÓm
tra. 5- §éng c¬ ®iÖn. 6- Trôc cam. 7-C¬ cÊu ®iÒu chØnh hµnh
tr×nh cam. 8-èng ®Èy. 9-B×nh æn ¸p. 10 -¸p kÕ 11.- Ch©n
kh«ng kÕ. 12-èng kh«ng khÝ. 13-èng th«ng. 14-èng kh¾c v¹ch.
K1,K2 - kho¸ hai ng¶. K3 -kho¸ ba ng¶. B1- bÖ l¾p gÝc l¬ thö lu
lîng b¬m.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


20
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

KiÓm tra gÝc l¬: Bé phËn cung cÊp níc gåm thïng chøa níc díi,
b¬m níc, hÖ thèng dÉn ®éng dïng ®éng c¬ ®iÖn, thïng chøa
níc trªn cã m¸ng trµn 11 ®¶m b¶o cét ¸p t¹i gÝc l¬ lµ 0,1 ¸t.
èng quan s¸t 10 ®Ó kiÓm tra níc trµn. GÝc l¬ kiÓm tra ®îc l¾p
trªn ®Çu g¸ 15 theo chiÒu ®óng nh khi nhiªn liÖu ch¶y qua.
Cèc 17 dung tÝch ®ñ ®Ó høng hÕt lîng níc th«ng qua gÝc l¬
trong 1 phót. C¬ cÊu ®iÒu khiÓn gåm cÇn 13, tÊm ch¾n 16 vµ
®ång hå bÊm gi©y 14. Khi kÐo cÇn 13 tÊm ch¾n sÏ më ra cho
níc ch¶y qua lç xuèng cèc 17 ®ång thêi vÊu tú sÏ khëi ®éng
®ång hå bÊm gi©y ®Ó tÝnh thêi gian, nh vËy viÖc phèi hîp ®o
lu lîng vµ tÝnh thêi gian ®îc thùc hiÖn ®ång bé.
KiÓm tra ®é kÝn van kim: Van kim ®îc l¾p trªn bÖ B2, ®u«i
van quay lªn trªn ®Ó dïng träng lîng van bÞt kÝn lç th«ng. Cho
b¬m níc lµm viÖc, kho¸ K7 më, ®ãng dÇn kho¸ K6, xuÊt hiÖn
®é ch©n kh«ng trong b×nh 3, do b×nh 3 th«ng víi K7 vµ èng 9
nªn níc sÏ ®îc hót ngîc lªn èng 9 , cho níc d©ng lªn ®Õn 1 vÞ
trÝ dÔ quan s¸t th× ®ãng nhanh kho¸ K7 l¹i ®Ó duy tr× cét níc.
NÕu van kim hë th× cét níc trong èng 9 sÏ tôt xuèng.
KiÓm tra c¸c hÖ thèng dïng ch©n kh«ng: Nèi c¸c bé phËn cÇn
kiÓm tra (nh bé lµm ®Ëm ch©n kh«ng) víi van V2. Cho b¬m níc
lµm viÖc, K7 ®ãng chÆt vµ ®iÒu chØnh K6 ®ãng dÇn ®Ó t¹o
®é ch©n kh«ng trong b×nh 3. NÕu t¹i ®é ch©n kh«ng qui
®Þnh piston b¬m ph¶i ®îc rót lªn
H×nh HÖ thèng kiÓm tra bé chÕ hoµ khÝ dïng níc trªn
thiÕt bÞ MBKV2
1-Thïng nhiªn liÖu. 2-Cèc läc. 3-B×nh t¹o ch©n kh«ng. 4-B¬m n-
íc. 5- §éng c¬ ®iÖn. 6- Trôc cam. 7-B×nh æn ¸p. 8- Ch©n
kh«ng kÕ. 9-èng thuû tinh chia ®é. 10-èng quan s¸t níc trµn.11-
M¸ng trµn. 12-Thïng níc trªn. 13- Tay ®iÒu khiÓn. 14- §ång hå
bÊm gi©y. 15-§Çu g¸ gÝc l¬ kiÓm tra. 16-TÊm ch¾n. 17-Cèc ®o
lu lîng. V- van lÊy ch©n kh«ng. K6,K7, K8 -kho¸ . B2- bÖ l¾p
van kim kiÓm tra

II. chÈn ®o¸n hÖ thèng nhiªn liÖu diesel


1.NhiÖm vô
* NhiÖm vô:
- Chøa nhiªn liÖu dù tr÷, ®¶m b¶o cho ®éng c¬ ho¹t ®éng liªn
tôc trong mét kho¶ng thêi gian qui ®Þnh.
- Läc s¹ch níc vµ t¹p chÊt c¬ häc lÉn trong nhiªn liÖu.
- Cung cÊp lîng nhiªn liÖu cÇn thiÕt cho mçi chu tr×nh øng víi
chÕ ®é lµm viÖc qui ®Þnh cña ®éng c¬.
- Cung cÊp nhiªn liÖu ®ång ®Òu vµo c¸c xi lanh ®éng c¬ theo
tr×nh tù lµm viÖc qui ®Þnh cña ®éng c¬.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


21
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- Cung cÊp nhiªn liÖu vµo xi lanh ®éng c¬ ®óng theo mét qui
luËt ®· ®Þnh.
- Phun t¬i vµ ph©n bè ®Òu h¬i nhiªn liÖu trong thÓ tÝch m«i
chÊt buång ch¸y.
- HÖ thèng nhiªn liÖu ®éng c¬ Diesel bao gåm thïng chøa, läc
th« nhiªn liÖu, b¬m chuyÓn nhiªn liÖu, läc tinh nhiªn liÖu, b¬m
cao ¸p, ®êng èng cao ¸p, vßi phun, ®êng dÇu håi.
2. C¸c triÖu chøng cña ®éng c¬ Diesel khi h háng hÖ
thèng nhiªn liÖu
* §éng c¬ kh«ng khëi ®éng ®îc
a. Kh«ng cã nhiªn liÖu vµo xi lanh
Kh«ng cã nhiªn liÖu trong thïng chøa.
Kho¸ nhiªn liÖu kh«ng më, ®êng èng t¾c.
Tay ga cha ®Ó ë vÞ trÝ cung cÊp nhiªn liÖu, hoÆc bÞ kÑt.
Läc dÇu bÞ t¾c.
Trong ®êng èng cã kh«ng khÝ.
Van cña b¬m chuyÓn ®ãng kh«ng kÝn.
Van cao ¸p ®ãng kh«ng kÝn, bÞ kÑt.
Piston bÞ kÑt.
Lß xo piston bÞ g·y.
CÆp piston xi lanh b¬m bÞ mßn nghiªm träng.
Vµnh r¨ng bÞ láng kh«ng kÑp ®îc èng xoay.
Kim phun bÞ kÑt hoÆc lç phun t¾c.
b. Cã nhiªn liÖu vµo nhiÒu trong buång ch¸y
Vßi phun bÞ kÑt, mßn mÆt c«n ®ãng kh«ng kÝn.
Lß xo vßi phun yÕu, g·y.
c. Cã kh«ng khÝ trong ®êng èng cao ¸p
d. Rß rØ nhiªn liÖu ë ®êng cao ¸p
e. Trong nhiªn liÖu cã níc, hoÆc bÞ biÕn chÊt
f. §iÒu chØnh thêi ®iÓm phun kh«ng ®óng
* §éng c¬ khi næ cã khãi ®en hoÆc x¸m
Do nhiªn liÖu ch¸y kh«ng hÕt.
Thõa nhiªn liÖu: Lîng nhiªn liÖu kh«ng ®ång ®Òu trong c¸c
nh¸nh b¬m, nhiªn liÖu phun muén qu¸, ®éng c¬ bÞ qu¸ t¶i.
ThiÕu kh«ng khÝ: Søc c¶n ®êng th¶i lín, bÞ t¾c èng th¶i, g©y
ra khÝ sãt nhiÒu. Søc c¶n ®êng èng hót lín do läc kh«ng khÝ
t¾c, khe hë xup¸p lín lµm xup¸p më kh«ng hÕt.
ChÊt lîng phun tåi: do vßi phun, do nhiªu liÖu sai lo¹i hoÆc
kh«ng ®óng phÈm chÊt.
* §éng c¬ khi næ cã khãi xanh
Do lät dÇu b«i tr¬n vµo buång ch¸y.
* §éng c¬ khi næ cã khãi tr¾ng
Cã thÓ cã xi lanh kh«ng næ.
Cã níc trong nhiªn liÖu.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
22
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

* §éng c¬ kh«ng ph¸t huy ®îc c«ng suÊt


Cung cÊp nhiªn liÖu vµo ®éng c¬ kh«ng ®ñ: Läc, ®êng èng
thÊp ¸p t¾c, cã kh«ng khÝ lät vµo ®êng thÊp ¸p, b¬m chuyÓn
bÞ yÕu, van khèng chÕ ¸p suÊt trong b¬m cao ¸p chØnh thÊp
qu¸, piston xi lanh b¬m cao ¸p mßn, kh«ng ®ång ®Òu lîng
nhiªn liÖu gi÷a c¸c nh¸nh b¬m, gãc lÖch cung cÊp gi÷a c¸c
nh¸nh b¬m kh«ng ®óng, ®iÒu chØnh sè vßng quay lµm viÖc
cña ®iÒu tèc thÊp h¬n qui ®Þnh, cã rß rØ nhiªn liÖu trªn ®êng
cao ¸p, ®êng èng cao ¸p bÞ bÑp, th©n kim phun mßn nghiªm
träng.
ChÊt lîng phun nhiªn liÖu kh«ng ®óng yªu cÇu: Kh«ng ®¶m b¶o
®é phun t¬i, ph©n bè h¹t nhiªn liÖu kh«ng ®óng trong kh«ng
gian buång ch¸y.
Thêi ®iÓm phun kh«ng ®óng: CÆp piston xilanh mßn, ®Æt
b¬m kh«ng ®óng dÊu, l¾p kh«ng ®óng dÊu cÆp b¸nh r¨ng
truyÒn ®éng. ChØnh gãc lÖch gi÷a c¸c nh¸nh kh«ng ®óng.
Qui luËt phun nhiªn liÖu sai: CÆp piston xi lanh mßn nhiÒu,
chiÒu cao con ®éi chØnh sai, cam mßn, lç phun bÞ t¾c, ®é
n©ng kim phun kh«ng ®óng, dïng sai lo¹i vßi phun.
* §éng c¬ lµm viÖc kh«ng æn ®Þnh
Cã hiÖn tîng bá m¸y hoÆc næ kh«ng ®Òu: Cã xi lanh kh«ng ®-
îc cÊp nhiªn liÖu. Cã kh«ng khÝ trong ®êng èng nhiªn liÖu. §iÒu
kiÖn ch¸y kh«ng ®¶m b¶o.
- HiÖn tîng m¸y ró liªn håi: Piston b¬m cao ¸p bÞ kÑt, vÝt kÑp
vµnh r¨ng bÞ láng, lß xo qu¶ v¨ng ®iÒu tèc kh«ng ®Òu.
- Tèc ®é m¸y t¨ng cao qu¸: èc h¹n chÕ tèc ®é chØnh sai, thanh
r¨ng bÞ kÑt, møc dÇu trong ®iÒu tèc cao.
- Cã tiÕng gâ: Do chØnh sím gãc phun sím.
* Ph©n tÝch c¸c d¹ng h háng cña b¬m cao ¸p
B¬m chuyÓn nhiªn liÖu:
Mßn xi lanh, piston: ¸p suÊt ®Èy vµ lu lîng b¬m kh«ng ®ñ,
®éng c¬ lµm viÖc kh«ng æn ®Þnh.
Mßn cam vµ con l¨n: G©y gi¶m hµnh tr×nh cña b¬m, ®éng c¬
lµm viÖc kh«ng æn ®Þnh.
Go¨ng kh«ng kÝn: do háng, vªnh rß rØ, lät khÝ, tèc ®é ®éng c¬
kh«ng æn ®Þnh, kh«ng t¨ng sè vßng quay ®îc.
Lß xo ®Èy piston yÕu: gi¶m hµnh tr×nh lµm lu lîng gi¶m.
Lß xo van hót, ®Èy yÕu, van kh«ng kÝn: Khã khëi ®éng, tèc ®é
®éng c¬ kh«ng æn ®Þnh, lu lîng vµ cét ¸p gi¶m.
Lät khÝ ®êng hót cña b¬m lµm cho gi¶m lu lîng b¬m vµ cã thÓ
g©y ra bät khÝ ë ®êng ®Èy.
- B¬m cao ¸p

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


23
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Mßn xi lanh, piston b¬m: Lµm gi¶m lu lîng Qct, m¸y yÕu, kh«ng
t¨ng tèc ®îc, kh«ng ph¸t huy ®îc c«ng suÊt, tiªu hao nhiªn liÖu
t¨ng.
- Van cao ¸p kh«ng kÝn: Lß xo yÕu, mßn, kÑt g©y khãi ®en do
phun rít, m¸y nãng, ®ãng muéi trong buång ch¸y.
- Con ®éi, cam mßn: Do mßn, hiÖu chØnh sai lµm muén thêi
®iÓm phun, sai qui luËt cung cÊp, khãi ®en, m¸y nãng.
- æ bi trôc cam mßn lµm sai lÖch gãc phun sím, sai hµnh tr×nh.
- C¬ cÊu vµnh r¨ng bÞ láng: Do vÝt kÑp bÞ láng, ®éng c¬ lµm
viÖc rung, ®«i khi kh«ng næ ®îc do kh«ng thay ®æi ®îc lîng
nhiªn liÖu cung cÊp chu tr×nh.

H×nh4.3. Mßn xi lanh vµ piston b¬m cao


¸p
A-mßn xi lanh vµ piston ë phÝa cöa n¹p. B-mßn xi lanh vµ
piston ë phÝa cöa x¶
- Thanh r¨ng bÞ kÑt: x¶y ra víi b¬m cao ¸p vßi phun lµm cho
kh«ng thay ®æi lîng nhiªn liÖu cung cÊp, khi gi¶m t¶i g©y vît
tèc.
- Lß xo håi vÞ piston yÕu, g·y, kÑt cã thÓ lµm thay ®æi hµnh
tr×nh cÊp hoÆc kh«ng cÊp nhiªn liÖu ®îc.
- §èi víi bé ®iÒu tèc: lß xo g·y, yÕu, khíp truyÒn ®éng bÞ g·y,
láng, kÑt cã thÓ do thiÕu dÇu lµm bé ®iÒu tèc mÊt t¸c dông.
- §èi víi bé ®iÒu chØnh gãc phun sím tù ®éng: lß xo g·y, yÕu,
chèt quay bÞ mßn lµm sai lÖch thêi ®iÓm ®iÒu chØnh gãc
phun sím. L¾p b¬m sai dÊu cã thÓ lµm cho ®éng c¬ kh«ng næ
®îc.
- Van æn ¸p ®êng dÇu vÒ nÕu chØnh kh«ng ®óng cã thÓ lµm
cho ®éng c¬ lµm viÖc kh«ng æn ®Þnh.
* Ph©n tÝch c¸c d¹ng h háng cña vßi phun
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
24
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Mßn kim phun vµ ®Õ kim: mßn ë th©n lîng phun gi¶m, ®éng
c¬ lµm viÖc yÕu. Mßn ë ®Çu c«n g©y phun rít, ®éng c¬ cã
khãi ®en, cã thÓ g©y t¾c lç phun, c«ng suÊt ®éng c¬ gi¶m,
dÇu diesel lät xuèng c¸c te.T¾c lç phun: do ®ãng muéi, lµm
cho qui luËt ph©n bè tia nhiªn liÖu kh«ng ®óng, g©y tiªu hao
nhiªn liÖu t¨ng, m¸y nãng, c«ng suÊt gi¶m, ®éng c¬ lµm viÖc
kh«ng æn ®Þnh.Lß xo kim phun yÕu, g·y do mái: g©y khãi
®en, m¸y yÕu, m¸y nãng, ®ãng muéi. Kim bÞ kÑt: do l©u
kh«ng sö dông, läc kÐm, ®éng c¬ kh«ng næ ®îc.
Hë gi÷a vßi phun vµ n¾p m¸y: do ®Öm ®ång kh«ng ®ñ ®µn
håi, ®éng c¬ yÕu.

H×nh 4. 4: ThiÕt bÞ thö vßi


phun K562
1-th©n thiÕt bÞ; 2-cÇn
b¬m; 3-èng dÉn híng; 4-
cÆp piston xilanh thñy lùc;
5-van t¨ng ¸p; 6-®ai èc
th©n b¬m; 7,13-tay vÆn; 8-
th©n cña ®Çu ph©n nh¸nh;
9-¸p lùc kÕ; 10-b×nh chøa
nhiªn liÖu; 11-bÇu läc; 12-
khãa; 14-®Çu nèi; 15-vßi
phun; 16-èng høng; 17-khay
®Õ; 18-van x¶ khÝ.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


25
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 4.5. Mßn th©n kim


phun vµ ®Õ
1.Mßn phÇn c«n kim A vµ
chèt B
2.Mßn phÇn c«n ®Õ kim A
vµ lç chèt B

KiÓm tra ¸p suÊt phun, kiÓm tra ®é kÝn cña


mÆt c«n cña kim víi ®Õ, kiÓm tra gãc chãp
cña chïm tia vµ sù ph©n bè h¹t nhiªn liÖu.Dïng
Macximet ®Ó kiÓm tra ¸p suÊt phun, l¾p
macximet nèi tiÕp trªn ®êng cao ¸p tríc vßi
phun cÇn kiÓm tra.

H×nh 4.7 : KiÓm


tra gãc chïm tia
.
phun
H×nh 4.6: KiÓm tra chÊt lîng chïm
tia phun
*ThiÕt bÞ kiÓm tra b¬m cao ¸p:
*ThiÕt bÞ kiÓm tra b¬m cao ¸p nh»m kiÓm tra:
- §é kÝn cña bé ®«i th«ng qua thêi gian gi¶m ¸p.
- §é ®ång ®Òu cña c¸c nh¸nh b¬m.
- Lu lîng phun.
- Thêi ®iÓm phun.
- KiÓm tra ho¹t ®éng cña ®iÒu tèc.
* KiÓm tra ®ång ®Òu lîng phun
KiÓm tra ë sè vßng quay ®Þnh møc lu lîng cung cÊp øng víi 100
lÇn phun. Nèi c¸c ®êng èng cao ¸p tõ b¬m vµo vßi phun chuÈn,
vßi phun chuÈn ®îc ®iÒu chØnh ®óng víi ¸p suÊt phun qui
®Þnh. BËt ®éng c¬ ®iÖn cho b¬m lµm viÖc, ®iÒu chØnh tèc
®é cña b¬m øng víi ®Þnh møc, tèc ®é nµy b»ng mét nöa tèc
®é ®éng c¬. KiÓm tra xem c¸c nh¸nh b¬m cã trôc trÆc g×
kh«ng, cã cÊp nhiªn liÖu kh«ng. Lóc nµy tÊm ch¾n 6 che kÝn
miÖng cèc ®o kh«ng cho nhiªn liÖu vµo cèc. §Æt bé ®Õm t¬ng øng víi 100 lÇn phun,
g¹t tay g¹t 9 cho tÊm ch¾n 6 më ®Ó nhiªn liÖu vµo cèc ®o.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


26
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 4. 7: S¬ ®å hÖ thèng nhiªn liÖu cña


b¨ng thö.
1- B¬m cao ¸p, 2- Vßi phun chuÈn, 3- èng ®o, 4- Phao b¸o møc
nhiªn liÖu, 5- NhiÖt kÕ, 6,10- Thïng chøa nhiªn liÖu, 7- B¬m cÊp
nhiªn liÖu cña b¨ng thö, 8- BÇu läc nhiªn liÖu, 9- ¸p kÕ, 11- Van
kho¸, 12- Khay høng nhiªn liÖu, 13-B¬m chuyÓn nhiªn liÖu cÇn
kiÓm tra.
X¸c ®Þnh lîng nhiªn liÖu cung cÊp chu tr×nh øng víi chÕ ®é t¶i
®Þnh møc, thanh r¨ng ë vÞ trÝ cung cÊp nhiªn liÖu lín nhÊt. Sau
®ã tÝnh ®é kh«ng ®Òu lîng cung cÊp chu tr×nh theo c«ng
thøc:
Gi¸ trÞ nµy ph¶i nhá h¬n 3%, ®èi víi chÕ ®é tèc ®é kh«ng t¶i
lín nhÊt th× gi¸ trÞ nµy nhá h¬n 30%.
KiÓm tra thêi ®iÓm phun

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


27
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 8: S¬ ®å dÉn ®éng b¨ng thö b¬m


cao ¸p
1 - B¬m cao ¸p cÇn kiÓm tra, 2- §êng èng cao ¸p, 3 - Vßi phun
chuÈn, 4 - Vá c¶m biÕn b¸o thêi ®iÓm phun, 5 - TiÕp ®iÓm ®Ìn
b¸o thêi ®iÓm phun, 6 - TÊm ch¾n, 7 - Cèc ®o, 8 - Bé ®Õm sè
lÇn phun, 9 - Tay g¹t nèi víi bé ®Õm, 10- Trôc dÉn ®éng, 11- §Ìn
xung, 12- §iÓm dÊu, 13-§Üa chia ®é, 14-Khíp nèi, 15-Gi¸ ®ì, 16-
B¬m chuyÓn nhiªn liÖu
* §éng c¬ AMZ 236 thø tù lµm viÖc lµ 1-4-2-5-3-6, gãc lÖch t-
¬ng øng cña c¸c nh¸nh b¬m so víi nh¸nh thø nhÊt lµ: 1=0o.
4=45o. 2=120o. 5=165o. 3=240o. 6=285o. B¬m cña AMZ 236
lµ b¬m th¼ng hµng.
* §éng c¬ KaMaZ 740 thø tù lµm viÖc lµ: 1-5-4-2-6-3-7-8, gãc
lÖch t¬ng øng cña c¸c nh¸nh b¬m so víi nh¸nh thø nhÊt lµ:
1=0o. 5=45o. 4=90o. 2=135o. 6=180o. 3=225o. 7=270o.
8=315o. (Chó ý b¬m cña KaMaZ lµ b¬m ch÷ V).
Sö dông ®Ìn ho¹t nghiÖm 11 ®Ó kiÓm tra thêi ®iÓm phun
nhiªn liÖu. §Ìn ®îc m¾c song song víi c¸c c¶m biÕn 5, sè c¶m
biÕn b»ng sè nh¸nh b¬m. Khi vßi phun phun nhiªn liÖu tiÕp
®iÓm 5 ®ãng th«ng qua bé khuyÕch ®¹i lµm cho ®Ìn 11 s¸ng.
LÇn lît nh vËy ®Ìn 11 sÏ s¸ng víi sè lÇn s¸ng trong mét vßng
quay cña trôc b¬m b»ng sè nh¸nh b¬m cÇn thö. Quan s¸t sÏ
thÊy tia s¸ng chiÕu qua khe cña ®Üa ®éng. Khi c¸c gãc phun
®Òu nhau sÏ thÊy tia s¸ng gÇn nh cè ®Þnh, nÕu nh gãc phun
lÖch nhau sÏ thÊy sè tia s¸ng lín h¬n 1, ®èi chiÕu víi v¹ch dÊu
trªn ®Üa cè ®Þnh 12 sÏ biÕt ®îc gãc phun sím lµ bao nhiªu.
Muèn kiÓm tra xem nh¸nh b¬m nµo bÞ lÖch th× t¾t c«ng t¾c
cña nh¸nh b¬m ®ã, khi ®ã tia s¸ng lÖch sÏ mÊt.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


28
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

§Ó x¸c ®Þnh thêi ®iÓm phun còng cã thÓ dïng èng thuû tinh
l¾p trªn ®Çu ra ®êng cao ¸p, quan s¸t khi nhiªn liÖu b¾t ®Çu
d©ng lªn øng víi gãc quay cña trôc cam bao nhiªu ®é.
KiÓm tra sè vßng quay ®iÒu tèc h¹n chÕ tèc ®é lµm viÖc
§Èy thanh r¨ng cung cÊp nhiªn liÖu cùc ®¹i, t¨ng dÇn sè vßng
quay cho ®Õn khi ngõng cung cÊp nhiªn liÖu, hoÆc vÞ trÝ tèc
®é mµ thanh r¨ng bÞ kÐo ngîc trë l¹i, ®ã chÝnh lµ sè vßng
quay giíi h¹n, nÕu kh«ng ®óng chØnh l¹i søc c¨ng lß xo.

Bµi 5: KiÓm tra chÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt hÖ thèng


khëi ®éng ®¸nh löa

I. chÈn ®o¸n hÖ thèng ®¸nh löa


1. NhiÖm vô cña hÖ thèng ®¸nh löa
- T¹o ra tia löa ®iÖn m¹nh vµ ®óng thêi ®iÓm ®Ó ®èt ch¸y
hçn hîp trong ®éng c¬ ®¸nh löa cìng bøc
- §èi víi hÖ thèng ®¸nh löa b¸n dÉn, cã thªm côm ®iÒu khiÓn
b¸n dÉn ECM hay ECU. HÖ thèng ®¸nh löa hiÖn ®¹i, thêi ®iÓm
®¸nh löa ®îc ®iÒu khiÓn hoµn toµn do nh÷ng bé phËn ®iÖn
tö, kh«ng cßn tån t¹i c¬ cÊu ®¸nh löa sím ly t©m hay ch©n
kh«ng n÷a.
2. C¸c d¹ng h háng cña hÖ thèng ®¸nh löa
* H háng cña biÕn ¸p
Nøt, ch¸y sÐm n¾p cao ¸p, chËp m¹ch gi÷a c¸c vßng d©y,
háng ®iÖn trë phô.
* H háng bé chia ®iÖn
TiÕp ®iÓm bÞ ch¸y, mßn kh«ng ®Òu, khi tô ®iÖn b¶o vÖ yÕu
vÝt tÜnh bÞ lâm, ngîc l¹i vÝt ®éng lâm khi tô ®iÖn qu¸ m¹nh.
Khe hë m¸ vÝt ë tr¹ng th¸i më hoµn toµn kh«ng ®óng do chØnh
sai vÞ trÝ m¸ tÜnh, nÕu nhá qu¸ cã thÓ g©y ch¸y rç m¸ vÝt,
nÕu lín qu¸ lµm gi¶m dßng s¬ cÊp. Nøt ch¸y n¾p ph©n phèi
g©y rß ®iÖn cao ¸p, mßn cam, mßn vÊu cÇn tiÕp ®iÓm g©y
muén thêi ®iÓm ®¸nh löa. Lß xo l¸ Ðp cÇn tiÕp ®iÓm yÕu g©y
ra tia löa chËp chên. VÝt b¾t chÆt m¸ tÜnh bÞ láng còng g©y
hiÖn tîng t¬ng tù. Lß xo bé ®iÒu chØnh gãc ®¸nh löa sím theo
sè vßng quay bÞ yÕu, g·y lµm thay ®æi thêi ®iÓm t¸c dông
®iÒu chØnh. Mµng ch©n kh«ng bÞ chïng, r¸ch, lß xo yÕu còng
lµm sai lÖch thêi ®iÓm ®iÒu chØnh gãc ®¸nh löa theo phô t¶i.
* H háng cña bugi
- Vá sø bÞ nøt, rß ®iÖn tõ cùc gi÷a ra thµnh, khe hë ®iÖn cùc
qu¸ lín, ®iÖn cùc bÞ mßn, bÞ ch¸y, ®ãng cÆn lµm t¨ng ®iÖn
trë.
- ChÈn ®o¸n hÖ thèng ®¸nh löa
* Tia löa yÕu
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
29
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- Cã nghÜa lµ ®iÖn thÕ cao ¸p thÊp, cã thÓ do biÕn ¸p ®¸nh


löa bÞ háng, chËp, do m¸ vÝt bÈn, rç, d©y cao ¸p bÞ rß ®iÖn,
bÞ hë, do bu gi bÞ bÈn, ®iÖn cùc mßn qu¸, khe hë bu gi qu¸ lín.
* §¸nh löa kh«ng ®óng thêi ®iÓm
- §¸nh löa sím qu¸: BiÓu hiÖn khi khëi ®éng cã hiÖn tîng quay
ngîc, chÕ ®é kh«ng t¶i kh«ng æn ®Þnh, khi t¨ng tèc cã tiÕng
kÝch næ, nhiÖt ®é ®éng c¬ cao, tiªu hao nhiªn liÖu t¨ng.
Nguyªn nh©n do: ®Æt löa sai, do khe hë m¸ vÝt qu¸ lín. CÇn
tiÕn hµnh ®Æt löa l¹i.
- §¸nh löa qu¸ muén: §éng c¬ khã khëi ®éng, cã tiÕng næ
trong ®êng th¶i, nhiÖt ®é ®éng c¬ t¨ng cao, tiªu hao nhiªn
liÖu t¨ng, kh«ng t¨ng tèc ®îc. Nguyªn nh©n do ®Æt löa sai,
khe hë m¸ vÝt qu¸ nhá.
KiÓm tra trªn b¨ng thö chuyªn dïng chiÒu dµi tia löa vµ ho¹t
®éng cña c¸c hÖ thèng ®iÒu chØnh gãc ®¸nh löa sím tù
®éng.
* C¸ch ®Æt löa trªn ®éng c¬
- L¾p delco ¨n khíp víi trôc dÉn ®éng. Quay trôc khuûu vµ quan
s¸t vÞ trÝ con quay ®Ó x¸c ®Þnh m¸y thø nhÊt. L¾p c¸c d©y
cao ¸p theo ®óng thø tù lµm viÖc cña ®éng c¬. Xoay delco øng
víi vÞ trÝ tèc ®é ®éng c¬ lín nhÊt vµ kh«ng cã tiÕng gâ.
* ThiÕt bÞ kiÓm tra ®¸nh löa trªn ®éng c¬
CÊu t¹o: gåm cã ®Ìn ho¹t nghiÖm 1, hép kÑp c¶m øng 2, c¸c
kÑp b×nh ¸c qui ©m, d¬ng 3 víi d©y nèi ®iÖn.

H×nh 5.1 : KiÓm tra thêi ®iÓm ®¸nh löa b»ng ®Ìn ho¹t
nghiÖm
1-§Ìn ho¹t nghiÖm, 2-Hép c¶m øng, 3-KÑp ®iÖn,
* C«ng dông:

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


30
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- KiÓm tra viÖc ®Æt löa, c©n löa ban ®Çu cã ®óng yªu cÇu kü
thuËt hay kh«ng.
- KiÓm tra t×nh tr¹ng ho¹t ®éng cña c¸c c¬ cÊu ®¸nh löa sím
tù ®éng.
- KiÓm tra gãc ngËm m¸ vÝt
KiÓm tra ®iÓm c©n löa trªn ®éng c¬ nhiÒu xi lanh:
1. KÑp ®iÖn d¬ng vµo cäc d¬ng ¸c qui, kÑp ®iÖn ©m vµo cäc
©m ¾c qui 12V.
2. KÑp hép c¶m øng vµo d©y c¸ch ®iÖn cao thÕ bugi sè 1.
3. Khëi ®éng ®éng c¬ cho ®¹t ®Õn nhiÖt ®é vËn hµnh.
4. ChØnh cho ®éng c¬ næ kh«ng t¶i ®óng sè vßng quay trôc
khuûu qui ®Þnh.
5. Híng ®Ìn vµo puli trôc khuûu vµ dÊu c©n löa, bÊm c«ng t¾c.
Quan s¸t dÊu c©n löa trªn puli vµ sè ghi ®é n¬i c¸c te. VÝ dô
qui ®Þnh ®¸nh löa sím 50, dÊu c©n löa trªn puli ph¶i ngay nÊc
50 mçi khi ®Ìn chíp s¸ng.
6. NÕu ®¸nh löa muén, ta níi láng èc siÕt vá delco vµo th©n
m¸y, xoay nhÑ vá delco ngîc chiÒu roto ®Ó t¨ng thªm gãc
®¸nh löa sím. NÕu ®¸nh löa qu¸ sím, ta xoay vá delco theo
chiÒu quay cña roto.
* KiÓm tra c¬ cÊu ®¸nh löa sím tù ®éng ly t©m:
1. T¸ch èng ch©n kh«ng n¬i c¬ cÊu ®¸nh löa sím tù ®éng
ch©n kh«ng t¹i delco, bÞt èng l¹i.
2. Cho ®éng c¬ næ kh«ng t¶i, bÊm ®Ìn ho¹t nghiÖm quan s¸t
dÊu c©n löa. T¨ng ga cho vËn tèc trôc khuûu ®¹t ®Õn
2000v/ph.
3. Khi t¨ng tèc dÊu c©n löa trªn puli ph¶i tõ tõ di chuyÓn lui,
ngîc víi chiÒu quay cña puli ®Ó t¨ng lín dÇn gãc ®¸nh löa sím.
4. NÕu khi t¨ng ga, dÊu c©n löa vÉn ®øng yªn ë vÞ trÝ nh lóc
®éng c¬ næ kh«ng t¶i, hoÆc ®éng t¸c ch¹y lïi kh«ng ®Òu,
kh«ng æn ®Þnh, ph¶i kiÓm tra c¬ cÊu ®¸nh löa sím ly t©m.
* KiÓm tra c¬ cÊu ®¸nh löa sím tù ®éng ch©n kh«ng:
1. Nèi èng vµo c¬ cÊu ®¸nh löa sím tù ®éng b»ng ch©n kh«ng
n¬i delco, cho ®éng c¬ næ kh«ng t¶i.
2. T¨ng tèc ®é trôc khuûu lªn 2000v/ph, gãc ®¸nh löa sím ph¶i
t¨ng nhiÒu h¬n lÇn kiÓm tra trªn.
3. DÊu c©n löa ph¶i di ®éng lïi nhanh h¬n lÇn kiÓm tra trªn.
NÕu kÕt qu¶ kiÓm tra kh«ng ®¹t ®îc nh thÕ lµ do hë h¬i hép
ch©n kh«ng n¬i delco, m©m löa bÞ kÑt, hÖ thèng dÉn ®éng
ch©n kh«ng bÞ háng.
II. chÈn ®o¸n hÖ thèng khëi ®éng
1. NhiÖm vô, ph©n lo¹i cña hÖ thèng khëi ®éng.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


31
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

* NhiÖm vô: Dïng n¨ng lîng bªn ngoµi ®Ó quay ®éng c¬ tíi
“tèc ®é khëi ®éng” tøc lµ tíi mét tèc ®é ®¶m b¶o cho nhiªn
liÖu ®a vµo ®éng c¬ bèc ch¸y.
* Ph©n lo¹i:
- Khëi ®éng b»ng ®éng c¬ ®iÖn.
- Khëi ®éng b»ng kh«ng khÝ nÐn.
- Khëi ®éng b»ng ®éng c¬ x¨ng phô.
- Khëi ®éng b»ng tay quay.
- Khëi ®éng b»ng ®éng c¬ thuû lùc.
2. C¸c d¹ng h háng cña hÖ thèng khëi ®éng
- Ch¸y rç tiÕp ®iÓm.
- ChËp ®øt cuén d©y r¬le ®ãng m¹ch.
- Mßn khíp mét chiÒu hoÆc mßn r·nh xo¾n.
- Mßn r¨ng.
- G·y hoÆc gi¶m ®é cøng lß xo khíp khëi ®éng.
III. chÈn ®o¸n hÖ thèng phun x¨ng.
Víi hÖ thèng ®iÒu khiÓn phun phøc t¹p vµ tinh vi, khi x¶y ra sù
cè kü thuËt, (m¸y kh«ng ch¹y chËm ®îc, kh«ng thÓ kÐo t¶i ®îc,
tèc ®é kh«ng t¨ng ®îc...) kh«ng dÔ ph¸t hiÖn ®îc sù cè kü
thuËt x¶y ra. §Ó gióp ngêi sö dông xe, thî söa ch÷a nhanh
chãng ph¸t hiÖn h háng trong hÖ thèng phun x¨ng, ECU ®îc
trang bÞ hÖ thèng tù chÈn ®o¸n. Nã sÏ ghi l¹i toµn bé nh÷ng sù
cè ë ®a sè c¸c bé phËn quan träng trong hÖ thèng vµ lµm s¸ng
®Ìn kiÓm tra (Check engine lamp), th«ng b¸o cho l¸i xe biÕt hÖ
thèng cã sù cè. Khi thÊy ®Ìn b¸o hiÖu sù cè s¸ng l¸i xe sÏ ngõng
xe ®Ó chÈn ®o¸n. C¸ch chÈn ®o¸n cña mçi h·ng kh¸c nhau, ë
®©y chØ giíi thiÖu hÖ thèng chÈn ®o¸n trªn lo¹i xe TOYOTA.
Trong m¹ng ®iÖn cña xe cã bè trÝ nh÷ng gi¾c hë (®îc ®Ëy
n¾p b¶o vÖ) ®îc gäi lµ gi¾c kiÓm tra (check conector). §èi víi
hÇu hÕt c¸c xe TOYOTA, c¸ch thao t¸c gåm hai bíc:
- Normal mode: ®Ó t×m chÈn ®o¸n h háng ë c¸c bé phËn xe.
- Test mode: Dïng ®Ó xãa bé nhí cò (code cò) vµ n¹p l¹i tõ ®Çu
(code míi) sau khi ®· söa ch÷a h háng.
* Normal mode: ph¶i ®¸p øng c¸c ®iÒu kiÖn sau:
HiÖu ®iÖn thÕ accu b»ng hoÆc lín h¬n 11V.
C¸nh bím ga ®ãng hoµn toµn (c«ng t¾c ë c¶m biªn vÞ trÝ bím
ga ®ãng).
Tay sè ë vÞ trÝ sè kh«ng.
Ng¾t tÊt c¶ c¸c c«ng t¾c t¶i ®iÖn kh¸c.
BËt c«ng t¾c vÒ vÞ trÝ ON (kh«ng næ m¸y).

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


32
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Dïng ®o¹n d©y ®iÖn nèi t¾t


2 ®Çu cña gi¾c kiÓm tra: lç
E1 vµ TE1. Khi ®ã check
engine chíp theo nh÷ng nhÞp
phô thuéc vµo t×nh tr¹ng cña
hÖ thèng. NÕu t×nh tr¹ng
b×nh thêng th× ®Ìn chíp
®Òu ®Æn 2 lÇn/gi©y (víi lo¹i
xe dïng c¶m biÕn ®o giã lo¹i H×
c¸nh, kho¶ng c¸ch gi÷a nh 5.2. HÖ thèng ho¹t ®éng b×nh
nh÷ng lÇn ®Ìn s¸ng vµ ®Ìn thêng
t¾t kh¸c nhau).
NÕu xe cã sù cè ë bé phËn
nµo cña hÖ thèng phun x¨ng
th× b¸o sù cè sÏ chíp theo Code 21 Code 32 Code
nh÷ng chuçi kh¸c nhau, mçi
chuçi chíp øng víi mét m· sè
h háng.VÝ dô: §èi víi lo¹i
phun x¨ng cã c¶m biÕn ®o
giã c¸nh trît:§Ìn chíp hai lÇn
c¸ch nhau 0,5s, nghØ 1,5s
chíp 1 lÇn (m· 21).NghØ 2,5s
chíp 3 lÇn c¸ch nhau 0,5s
nghØ 1,5s chíp 2 lÇn (m·
32).NghØ 4,5s chíp 2 lÇn H×nh 5.3. HÖ thèng cã sù cè
c¸ch nhau 0,5s chíp 1 lÇn (m·
21).
NÕu trong hÖ thèng chØ cã mét sù cè th× c¸c m· nµy sÏ lÆp
sau kho¶ng nghØ 4,5s. NÕu cã nhiÒu sù cè th× hÖ thèng chÈn
®o¸n sÏ ph¸t lÇn lît c¸c m· sè sù cè tõ thÊp ®Õn cao. Kho¶ng
nghØ gi÷a sù cè nµy víi sù cè kia lµ 2,5s. Sau khi ph¸t hÕt lÇn l-
ît c¸c m· sù cè ®Ìn sÏ t¾t 4,5s vµ l¹i lÇn lît ph¸t l¹i c¸c m· sè cho
®Õn khi nµo ta rót d©y nèi t¾t lç E1 vµ TE1 ë gi¾c kiÓm tra
ra. §Ó kh«ng bÞ nhÇm lÉn tèt nhÊt nªn ghi l¹i chuçi m· sù cè vµi
lÇn.
C¨n cø vµo m· sù cè vµ b¶ng m· ta cã thÓ t×m pan kh¾c phôc.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


33
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

ë mét sè xe TOYOTA, viÖc


chÈn ®o¸n cã thÓ kh«ng
b¸o b»ng ®Ìn check
engine mµ b¸o b»ng m¸y
quÐt m· lçi (scanner). Khi
thùc hiÖn thao t¸c chÈn
®o¸n th× trªn mµn h×nh
m¸y quÐt sÏ b¸o lu«n c¸c
m· sù cè b»ng sè nh ë
h×nh. H×nh 5.4: HÖ thèng chuÈn ®o¸n
b»ng m¸y quÐt
* Test mode: ph¶i tháa m·n c¸c ®iÒu kiÖn sau:
- HiÖu ®iÖn thÕ accu b»ng 11 V hoÆc lín h¬n.
- C«ng t¾c c¶m biÕn vÞ trÝ bím ga ®ãng.
- Tay sè ë vÞ trÝ sè kh«ng.
- TÊt c¶ c¸c c«ng t¾c phô t¶i kh¸c ph¶i t¾t.
Dïng ®o¹n d©y ®iÖn nèi t¾t ch©n E1 vµ TE2 cña TDCL (Toyota
Diagnostic Communication Line) hoÆc check connector. Sau ®ã
bËt c«ng t¾c sang ON, quan s¸t ®Ìn check engine chíp, t¾t cho
biÕt ®ang ho¹t ®éng ë chÕ ®é test mode.
Khëi ®éng ®éng c¬ lóc nµy bé nhí RAM sÏ xãa hÕt c¸c m· chÈn
®o¸n vµ ghi vµo bé nhí c¸c m· chÈn ®o¸n míi. NÕu hÖ thèng
chÈn ®o¸n nhËn biÕt ®éng c¬ vÉn cßn bÞ h háng th× ®Ìn
check engine vÉn s¸ng. Muèn t×m l¹i m· sù cè chóng ta thùc
hiÖn l¹i c¸c bíc ë Normal mode vµ sau khi kh¾c phôc sù cè, ph¶i
xãa bé nhí. NÕu kh«ng xãa, nã sÏ gi÷ nguyªn c¸c m· cò vµ khi
cã sù cè míi ta sÏ nhËn ®îc th«ng tin sai. Cã thÓ tiÕn hµnh xãa
bé nhí b»ng c¸ch ®¬n gi¶n sau: th¸o cÇu ch× chÝnh cña hÖ
thèng phun x¨ng ra Ýt nhÊt lµ 10s, sau ®ã l¾p l¹i. NÕu kh«ng
biÕt cÇu ch× ®ã ë ®©u th× cã thÓ th¸o cäc accu ra kho¶ng
15s.
* Chøc n¨ng fail-safe:
Khi cã sù cè kü thuËt trong hÖ thèng phun x¨ng khi xe ®ang
ho¹t ®éng (mÊt tÝn hiÖu tõ c¶m biÕn) viÖc ®iÒu khiÓn æn
®Þnh xe trë nªn khã kh¨n h¬n? V× thÕ, chøc n¨ng, fail-safe ®îc thiÕt
kÕ ®Ó ECU lÊy c¸c d÷ liÖu tiªu chuÈn trong bé nhí tiÕp tôc ®iÒu khiÓn ®éng c¬ ho¹t
®éng hoÆc ngõng ®éng c¬ nÕu c¸c sù cè nguy hiÓm ®îc nhËn biÕt.
TÝn hiÖu mÊt HiÖn tîng Chøc n¨ng fail-safe
H háng ë hÖ thèng ®¸nh löa
TÝn hiÖu
vµ viÖc ®¸nh löa kh«ng thÓ Ngõng phun nhiªn
®¸nh löa cña
x¶y ra (tÝn hiÖu IGF kh«ng liÖu
(IGF)
gëi ®Õn ECU)

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


34
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

TÝn hiÖu tõ NÕu mÊt tÝn hiÖu tõ c¶m NÕu nèi t¾t cùc T
c¶m biÕn ¸p biÕn nµy lîng x¨ng phun c¬ vµ E1 ECU sÏ lÊy gi¸
suÊt ®êng b¶n kh«ng ®îc tÝnh vµ kÕt trÞ tiªu chuÈn (30
èng n¹p (MAP qu¶ lµ ®éng c¬ bÞ chÕt m¸y kPa) ®Ó thay thÕ
sensor). hoÆc khã khëi ®éng. cho tÝn hiÖu nµy.
NÕu mÊt tÝn hiÖu nµy ECU Gi¸ trÞ chuÈn ®îc
kh«ng thÓ nhËn biÕt lîng giã lÊy tõ tÝn hiÖu
TÝn hiÖu ®o n¹p ®Ó tÝnh lîng x¨ng phun kh«ng t¶i cho viÖc
giã c¬ b¶n, kÕt qu¶ lµ ®éng c¬ tÝnh lîng x¨ng phun
bÞ chÕt m¸y hay khã khëi vµ thêi ®iÓm ®¸nh
®éng. löa.
NÕu mÊt tÝn hiÖu nµy ECU
kh«ng thÓ nhËn biÕt vÞ trÝ ECU sÏ lÊy gi¸ trÞ
TÝn hiÖu vÞ
bím ga më hay ®ãng hoµn tiªu chuÈn trong bé
trÝ c¸nh bím
toµn. §iÒu nµy sÏ lµm ®éng nhí ®Ó thay thÕ
ga
c¬ chÕt m¸y hay ch¹y kh«ng cho tÝn hiÖu nµy.
ªm.
MÊt tÝn liÖu nµy ECU sÏ hiÓu ECU sÏ lÊy gi¸ trÞ
TÝn hiÖu c¶m
r»ng nhiÖt ®é níc < - 500C chuÈn trong bé nhí
biÕn nhiÖt ®é
hay >1390C. §iÒu nµy sÏ lµm tïy thuéc vµo lo¹i
níc lµm m¸t
tØ lÖ hoµ khÝ trë nªn qu¸ ®éng c¬ víi nhiÖt
vµ c¶m biÕn
giµu hay qu¸ nghÌo. KÕt qu¶ ®é níc: 890C vµ
nhiÖt ®é khÝ
lµ ®éng c¬ bÞ chÕt m¸y nhiÖt ®é khÝ n¹p lµ
n¹p.
hoÆc ch¹y kh«ng ªm. 200C
NÕu vá bäc ngoµi cña c¶m
biÕn o xy bÞ ®ãng bÈn. ECU Kh«ng thÓ thùc
TÝn hiÖu tõ kh«ng thÓ nhËn biÕt hµm l- hiÖn viÖc hiÖu
c¶m biÕn o xy îng o xy trong khÝ th¶i v× chØnh håi tiÕp tû lÖ
thÕ nã kh«ng thÓ duy tr× tû hßa khÝ.
lÖ hßa khÝ ë møc tèi u.
NÕu mÊt tÝn hiÖu nµy, ECU
TÝn liÖu tõ kh«ng thÓ nhËn biÕt khi §iÒu chØnh thêi
c¶m biÕn ®éng c¬ bÞ kÝch næ v× thÕ ®iÓm ®¸nh löa trÔ
kÝch næ. nã sÏ kh«ng ®iÒu chØnh tèi ®a.
gi¶m gãc ®¸nh löa sím.
NÕu mÊt tÝn hiÖu tõ c¶m LÊy gi¸ trÞ ¸p suÊt
biÕn nµy, ECU sÏ hiÓu r»ng khÝ trêi ë møc tiªu
C¶m biÕn ¸p ¸p suÊt khÝ trêi lu«n ë gi¸ trÞ chuÈn lµ 101 kPa
suÊt khÝ trêi. tèi ®a hay tèi thiÓu. §iÒu (60 mmHg) thay
nµy lµm hßa khÝ qu¸ nghÌo thÕ cho tÝn hiÖu
hay qu¸ giµu. nµy.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


35
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

TÝn hiÖu
NÕu cã h háng trong ECU Kh«ng hiÖu chØnh
®iÒu khiÓn
®iÒu khiÓn hép sè, hép sè gãc ®¸nh löa theo
hép sè tù
ho¹t ®éng kh«ng tèt. søc kÐo.
®éng.
NÕu cã sù t¨ng bÊt thêng
TÝn hiÖu tõ ¸p trong ¸p suÊt t¨ng ¸p ®éng Ngõng cung cÊp
suÊt t¨ng ¸p c¬ hoÆc lîng giã n¹p. §iÒu nhiªn liÖu cho ®éng
®éng c¬. nµy cã thÓ lµm h háng ®éng c¬.
c¬.
Chøc n¨ng Back-up:
Chøc n¨ng Back-up ®îc thiÕt kÕ ®Ó khi cã sù cè kü thuËt ë
ECU, Back-up IC trong ECU sÏ lÊy toµn bé d÷ liÖu lu tr÷ ®Ó duy
tr× ho¹t ®éng ®éng c¬ trong thêi gian ng¾n.
ECU sÏ ho¹t ®éng ë chøc n¨ng Back-up trong c¸c ®iÒu kiÖn sau:
ECU kh«ng göi tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn ®¸nh löa (IGT).
MÊt tÝn hiÖu tõ c¶m biÕn ¸p suÊt ®êng èng n¹p (PIM).
Lóc nµy Back-up IC sÏ lÊy tÝn hiÖu dù tr÷ ®Ó ®iÒu khiÓn thêi
®iÓm ®¸nh löa vµ thêi ®iÓm phun nhiªn liÖu duy tr× ho¹t
®éng ®éng c¬. D÷ liÖu lu tr÷ nµy phï hîp víi tÝn hiÖu khëi
®éng vµ tÝn hiÖu tõ c«ng t¾c kh«ng t¶i ®ång thêi ®Ìn Check-
engine sÏ b¸o s¸ng th«ng b¸o cho l¸i xe.

Bµi 6: KiÓm tra chÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt hÖ thèng


truyÒn lùc vµ cÇu chñ ®éng
I. ChÈn ®o¸n ly hîp
1.1. NhiÖm vô vµ ®iÒu kiÖn lµm viÖc cña li hîp
Ly hîp cã nhiÖm vô nh lµ mét khíp nèi, ®ãng nh¶ thêng xuyªn
khi thay ®æi sè truyÒn. Do cÇn ph¶i ®ãng tõ tõ, ªm dÞu, v×
vËy dÉn ®Õn hiÖn tîng mßn g©y trît li hîp. Kh«ng ®îc phÐp b«i
tr¬n bÒ mÆt ma s¸t.
1.2. C¸c háng hãc thêng gÆp vµ ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh
cña li hîp
a. Ly hîp bÞ trît: biÓu hiÖn khi t¨ng ga, tèc ®é xe kh«ng t¨ng
theo t¬ng øng.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


36
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

§Üa ma s¸t vµ ®Üa Ðp bÞ mßn


nhiÒu, lß xo Ðp bÞ g·y hoÆc yÕu.§Üa
ma s¸t bÞ dÝnh dÇu hoÆc bÞ chai
cøng.Bµn ®¹p ly hîp kh«ng cã hµnh
tr×nh tù do, thÓ hiÖn xe kÐo t¶i
kÐm, ly hîp bÞ nãng.
H×nh 6.1. Ly hîp mét ®Üa ma
s¸t
1-vá bao b¸nh ®µ, 2-vá bé ly hîp, 3-
lß xo bªn ngoµi, 4-b¸nh ®µ, 5-trôc
dÉn ®éng hîp sè, 6-lß xo chèng
rung, 7-®Üa bÞ dÉn, 8-cÇn ng¾t ly
hîp, 9-®Üa Ðp, 10-®Üa chèng rung
cã bé phËn h¾t dÇu, 11-khíp ng¾t ly
hîp

b. C¸c ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh tr¹ng th¸i trît:


- Gµi sè cao, ®ãng ly hîp
Chän mét ®o¹n ®êng b»ng, cho xe ®øng yªn t¹i chç, næ m¸y,
gµi sè tiÕn ë sè cao nhÊt (sè 4 hay sè 5), ®¹p vµ gi÷ phanh
ch©n, cho ®éng c¬ ho¹t ®éng ë chÕ ®é t¶i lín b»ng tay ga, tõ
tõ nh¶ bµn ®¹p ly hîp. NÕu ®éng c¬ bÞ chÕt m¸y chøng tá ly
hîp lµm viÖc tèt, nÕu ®éng c¬ kh«ng t¾t m¸y chøng tá ly hîp
®· trît lín.
- Gi÷ trªn dèc
Chän ®o¹n ®êng ph¼ng vµ tèt cã ®é dèc (8-10) ®é. Xe ®øng
b»ng phanh trªn mÆt dèc, ®Çu xe theo chiÒu xuèng dèc, t¾t
®éng c¬, tay sè ®Ó ë sè thÊp nhÊt, tõ tõ nh¶ bµn ®¹p phanh,
b¸nh xe kh«ng bÞ l¨n xuèng dèc chøng tá ly hîp tèt, cßn nÕu
b¸nh xe l¨n chøng tá ly hîp trît.
- §Èy xe
Chän mét ®o¹n ®êng b»ng, cho xe ®øng yªn t¹i chç, kh«ng næ
m¸y, gµi sè tiÕn ë sè thÊp nhÊt (sè 1), ®Èy xe. Xe kh«ng
chuyÓn ®éng chøng tá ly hîp tèt, nÕu xe chuyÓn ®éng chøng
tá ly hîp bÞ trît. Ph¬ng ph¸p nµy chØ dïng cho « t« con, víi lùc
®Èy cña 3 ®Õn 4 ngêi.
c. X¸c ®Þnh ly hîp bÞ trît qua mïi khÐt
X¸c ®Þnh ly hîp bÞ trît qua mïi khÐt ®Æc trng khi « t« thêng
xuyªn lµm viÖc ë chÕ ®é ®Çy t¶i. C¶m nhËn mïi khÐt chØ khi
ly hîp bÞ trît nhiÒu, tøc lµ ly hîp ®· cÇn tiÕn hµnh thay ®Üa bÞ
®éng hay c¸c th«ng sè ®iÒu chØnh ®· bÞ thay ®æi.
- Ly hîp ng¾t kh«ng hoµn toµn: biÓu hiÖn sang sè khã, g©y va
®Ëp ë hép sè.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
37
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Hµnh tr×nh tù do bµn ®¹p ly hîp qu¸ lín.


C¸c ®Çu ®ßn më kh«ng n»m trong cïng mÆt ph¼ng do ®Üa
ma s¸t vµ ®Üa Ðp bÞ vªnh. Do khe hë ®Çu ®ßn më lín qu¸
kh«ng më ®îc ®Üa Ðp lµm cho ®Üa Ðp bÞ vªnh.
æ bi T bÞ kÑt.
æ bi kim ®ßn më r¬.
§èi víi ly hîp hai ®Üa ma s¸t, c¸c c¬ cÊu hay lß xo vÝt ®Þnh vÞ
®Üa chñ ®éng trung gian bÞ sai lÖch.
C¸c ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh tr¹ng th¸i ng¾t kh«ng hoµn toµn:
- Gµi sè thÊp, më ly hîp
- ¤ t« ®øng trªn mÆt ®êng ph¼ng, tèt, næ m¸y, ®¹p bµn ®¹p
ly hîp hÕt hµnh tr×nh vµ gi÷ nguyªn vÞ trÝ, gµi sè thÊp nhÊt,
t¨ng ga. NÕu « t« chuyÓn ®éng chøng tá ly hîp ng¾t kh«ng
hoµn toµn, nÕu « t« vÉn ®øng yªn chøng tá ly hîp ng¾t hoµn
toµn.
- Nghe tiÕng va ch¹m ®Çu r¨ng trong hép sè khi chuyÓn sè
¤ t« chuyÓn ®éng thùc hiÖn chuyÓn sè hay gµi sè. NÕu ly hîp
ng¾t kh«ng hoµn toµn, cã thÓ kh«ng cµi ®îc sè, hay cã va
ch¹m m¹nh trong hép sè. HiÖn tîng xuÊt hiÖn ë mäi tr¹ng th¸i
khi chuyÓn c¸c sè kh¸c nhau.
-Ly hîp ®ãng ®ét ngét:
§Üa ma s¸t mÊt tÝnh ®µn håi, lß xo gi¶m chÊn bÞ liÖt.
Do l¸i xe th¶ nhanh bµn ®¹p.
Then hoa may ¬ ®Üa ly hîp bÞ mßn.
Mèi ghÐp ®Üa ma s¸t víi may ¬ bÞ láng.
- Ly hîp ph¸t ra tiÕng kªu:
NÕu cã tiÕng gâ lín: r¬ láng b¸nh ®µ, bµn Ðp, háng bi ®Çu
trôc.
Khi thay ®æi ®ét ngét vßng quay ®éng c¬ cã tiÕng va kim lo¹i
chøng tá khe hë bªn then hoa qu¸ lín (then hoa bÞ r¬)
NÕu cã tiÕng trît m¹nh theo chu kú: ®Üa bÞ ®éng bÞ cong
vªnh.
ë tr¹ng th¸i lµm viÖc æn ®Þnh (ly hîp ®ãng hoµn toµn) cã tiÕng
va nhÑ chøng tá bÞ va nhÑ cña ®Çu ®ßn më víi b¹c, bi T .
- Li hîp më nÆng:
Trî lùc kh«ng lµm viÖc, do kh«ng cã khÝ nÐn hoÆc khÝ nÐn bÞ
rß rØ ë xi lanh trî lùc hay van ®iÒu khiÓn.
C¸ch ®iÒu chØnh
e. KiÓm tra vµ ®iÒu chØnh hµnh tr×nh tù do cña bµn ®¹p li hîp
Hµnh tr×nh tù do cña bµn ®¹p ly hîp gi¸n tiÕp ¶nh hëng ®Õn
khe hë gi÷a ®Çu ®ßn më víi æ bi tª (b¹c më ly hîp), trùc tiÕp
¶nh hëng ®Õn sù trît vµ më kh«ng døt kho¸t cña ly hîp. KiÓm
tra hµnh tr×nh tù do cña bµn ®¹p ly hîp b»ng thíc ®o ®Æt
vu«ng gãc víi sµn xe vµ song song víi trôc bµn ®¹p ly hîp. Dïng
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
38
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

tay Ên bµn ®¹p xuèng ®Õn khi c¶m thÊy nÆng th× dõng l¹i,
®äc trÞ sè dÞch chuyÓn cña bµn ®¹p trªn thíc. So s¸nh gi¸ trÞ
®o ®îc víi gi¸ trÞ hµnh tr×nh tù do tiªu chuÈn nÕu kh«ng ®óng
ta ph¶i tiÕn hµnh ®iÒu chØnh.
Nguyªn t¾c cña ®iÒu chØnh lµ: lµm thay ®æi chiÒu dµi ®ßn
dÉn ®éng ®Ó thay ®æi khe hë gi÷a bi tª (b¹c më) víi ®Çu
®ßn më (®¶m b¶o kho¶ng 3- 4mm)
Hµnh tr×nh tù do cña lo¹i dÉn ®éng c¬ khÝ lín h¬n lo¹i dÉn
®éng b»ng thuû lùc, hµnh tr×nh tù do cña bµn ®¹p ly hîp mét
sè lo¹i xe th«ng dông ®îc cho trong b¶ng díi ®©y:

Hµnh
tr×nh tù
do cña
Lo¹i « t«
bµn ®¹p
ly hîp
(mm)

28-
UAZZIL130,131GAZ,66IFA,W50LKAZAZTOYOTA 38,35-
CARINA, CORONA, COROLLA (c¸c xe dÉn ®éng thuû 50,30-
lùc cña NhËt) 37,30-35,
6-12,
,5-15

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


39
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 6.2 . KiÓm tra vµ ®iÒu chØnh hµnh tr×nh tù do cña bµn
®¹p li hîp
a) KiÓm tra hµnh tr×nh tù do. b) §iÒu chØnh hµnh tr×nh tù do
®èi víi lo¹i dÉn ®éng c¬ khÝ. c) §iÒu chØnh hµnh tr×nh tù do
®èi víi lo¹i dÉn ®éng thuû lùc.
1-bµn ®¹p ly hîp. 2-®ßn dÉn ®éng. 3-lß xo håi vÞ. 4-dÉn ®éng
®Õn cµng cua më ly hîp. 5- ®ai èc (èng ren) ®iÒu chØnh ®Ó
thay ®æi chiÒu dµi ®ßn dÉn ®éng. 6-cµng cua më ly hîp. 7-bi
tª (b¹c më ly hîp). 8-®ai èc h·m. 9-khung xe. 10-®ßn më li hîp,
ë c¸c cÊp b¶o dìng cao ngêi ta cßn ®iÒu chØnh ®é ®ång
ph¼ng cña c¸c ®Çu ®ßn më (®é kh«ng ®ång ph¼ng b»ng 0,1
mm) hoÆc ®iÒu chØnh bu l«ng h¹n chÕ sù dÞch chuyÓn cña
®Üa Ðp trung gian vÒ phÝa ®Üa Ðp chÝnh (lo¹i hai ®Üa ma
s¸t)...
II. ChÈn ®o¸n hép sè
1. NhiÖm vô vµ cÊu t¹o chung hép sè
Thay ®æi tû sè truyÒn vµ m« men xo¾n tõ ®éng c¬ xuèng
b¸nh xe cña « t« phï hîp víi søc c¶n chuyÓn ®éng cña « t«. CÇn
ph¶i thay ®æi sè khi t¶i thay ®æi. Thay ®æi chiÒu chuyÓn
®éng cña « t«. DÉn ®éng c¸c bé phËn c«ng t¸c kh¸c ®èi víi xe
chuyªn dïng.
Hép sè bao gåm nh÷ng côm chi tiÕt chÝnh:
C¸c b¸nh r¨ng
C¬ cÊu gµi sè
Bé ®ång tèc
Trôc hép sè
Vá vµ n¾p hép sè, c¸c æ bi.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


40
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 6.3. Hép sè TOYTA- 3FS


1-khíp nh¶ ly hîp. 2-trôc dÉn ®éng. 3-n¾p vßng bi trôc dÉn
®éng. 4-hép ly hîp. 5-bé ®ång tèc cña sè truyÒn IV vµ V. 6-n¾p
trªn cña hép sè. 7-lß xo víi bi ®Þnh vÞ. 8-b¸nh r¨ng cña sè
truyÒn V trôc bÞ dÉn. 10-bé ®ång tèc cña sè truyÒn II vµ III. 11-
b¸nh r¨ng cña sè truyÒn II trôc bÞ dÉn. 12-b¸nh r¨ng cña sè
truyÒn I vµ sè lïi trôc bÞ dÉn. 13-vá hép sè. 14-n¾p vßng bi trôc
bÞ dÉn. 15-mÆt bÝch ®Ó b¾t chÆt trôc c¸c ®¨ng. 16-trôc bÞ
dÉn. 17-n¾p vßng bi cña trôc trung gian. 18-trôc trung gian.19-
b¸nh r¨ng cña sè truyÒn II trôc trung gian, 20-bé gom cña b¬m
dÇu nhên. 21-b¸nh r¨ng cña sè truyÒn III trôc trung gian. 22-
b¸nh r¨ng cña sè truyÒn V trôc trung gian. 23-b¸nh r¨ng dÉn
®éng trÝch c«ng suÊt. 24-b¸nh r¨ng chèng rung. 25-b¬m dÇu
nhên. 26-trôc cña khèi b¸nh r¨ng sè lïi. 27-khèi b¸nh r¨ng sè lïi.
2. C¸c h háng cña hép sè
a. Sang sè khã, vµo sè nÆng: thanh trît cong, mßn, khíp cÇu
mßn, bé ®ång tèc mßn nhiÒu (r·nh c«n ma s¸t bÞ mßn khuyÕt,
hèc h·m bÞ mßn nhiÒu). R¨ng ®ång tèc mßn, cµng cua mßn, æ
bi trôc s¬ cÊp mßn g©y sµ trôc. C¸c khíp dÉn ®éng trung gian
cÇn sè bÞ r¬, cong.
b. Tù ®éng nh¶y sè: bi, hèc h·m mÊt t¸c dông (do mßn nhiÒu),
lß xo bÞ yÕu hoÆc g·y. R¬ däc trôc thø cÊp.
c. Cã tiÕng va ®Ëp m¹nh: b¸nh r¨ng bÞ mßn, æ bÞ mßn, dÇu
b«i tr¬n thiÕu, kh«ng ®óng lo¹i. Khi vµo sè cã tiÕng va ®Ëp do

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


41
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

hèc h·m ®ång tèc mßn qu¸ giíi h¹n lµm mÊt t¸c dông cña ®ång
tèc. B¹c b¸nh r¨ng lång kh«ng bÞ mßn g©y tiÕng rÝt.
d. DÇu bÞ rß rØ: gio¨ng ®Öm c¸c te hép sè bÞ liÖt háng, c¸c
phít ch¾n dÇu bÞ mßn, hë.
KiÓm tra vµ b¶o dìng
- Ta cã thÓ dïng èng nghe (nghe tiÕng gâ) ®Ó kiÓm tra mßn
b¸nh r¨ng, æ bi, dïng tay l¾c ®Ó kiÓm tra mßn then hoa hay
láng c¸c bu l«ng mèi ghÐp l¾p mÆt bÝch c¸c ®¨ng.
- KiÓm tra møc dÇu vµ thay dÇu: møc dÇu ph¶i ®¶m b¶o
ngang lç ®æ dÇu, nÕu Ýt sÏ kh«ng ®¶m b¶o b«i tr¬n, lµm t¨ng
hao mßn chi tiÕt, nãng c¸c chi tiÕt, nãng dÇu, nÕu nhiÒu qu¸
dÔ ch¶y dÇu vµ søc c¶n thuû lùc t¨ng.
Khi ch¹y xe ®Õn sè km qui ®Þnh hoÆc kiÓm tra ®ét xuÊt thÊy
chÊt lîng dÇu kh«ng ®¶m b¶o ta ph¶i tiÕn thay dÇu b«i tr¬n:
Thay dÇu b«i tr¬n theo c¸c bíc:
- Khi xe võa ho¹t ®éng vÒ (dÇu hép sè ®ang nãng), nÕu xe
kh«ng ho¹t ®éng ta ph¶i kÝch cÇu chñ ®éng, næ m¸y, vµo sè
®Ó mét l¸t cho dÇu nãng sau ®ã t¾t m¸y, x¶ hÕt dÇu cò trong
hép sè ra khay ®ùng.
- §æ dÇu röa hoÆc dÇu ho¶ vµo hép sè.
- Næ m¸y, cµi sè 1 cho hép sè lµm viÖc vµi phót ®Ó lµm s¹ch
cÆn bÈn, dÇu bÈn, keo cÆn sau ®ã x¶ hÕt dÇu röa ra.
Cã thÓ cho dÇu lo·ng vµo ®Ó röa s¹ch dÇu röa, næ m¸y cµi sè 1
vµi phót, sau ®ã x¶ dÇu lo·ng ra.
- §æ dÇu b«i tr¬n hép sè ®óng m· hiÖu, chñng lo¹i ®Çy ngang
lç dÇu, hoÆc ®óng v¹ch qui ®Þnh.
+ §èi víi truyÒn ®éng c¸c ®¨ng: ta b¬m më vµo c¸c æ bi kim,
æ bi trung gian (nÕu cã), vµo r·nh then hoa, siÕt chÆt c¸c mÆt
bÝch...
+ ë b¶o dìng c¸c cÊp cao ngêi ta th¸o rêi hép sè ®Ó kiÓm tra
mßn, cong, g·y, r¹n nøt...c¸c chi tiÕt.
+ Víi c¸c hép sè, hép ph©n phèi thuû lùc ph¶i thay dÇu truyÒn
®éng ®óng m· hiÖu, chñng lo¹i.
III. ChÈn ®o¸n trôc c¸c ®¨ng
Sö dông khi muèn truyÒn chuyÓn ®éng gi÷a hai trôc kh«ng
n»m trªn cïng ®êng th¼ng.
Rung ë vïng tèc ®é nµo ®ã do mßn then hoa.
Kªu ë khíp c¸c ®¨ng do æ bi kim bÞ mßn hoÆc kh« mì.
Kªu ë mèi ghÐp bÝch æ ch¹c ch÷ thËp.
IV. ChÈn ®o¸n cÇu chñ ®éng
(Träng t©m truyÒn lùc chÝnh)
4.1. NhiÖm vô vµ cÊu t¹o truyÒn lùc chÝnh
- T¨ng m« men vµ biÕn chuyÓn ®éng quay däc cña ®éng c¬ thµnh chuyÓn ®éng quay
ngang cña hai b¸n trôc.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
42
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 6.4. TruyÒn lùc chÝnh kÐp IFA –W50l


1-MÆt bÝch b¸nh r¨ng dÉn ®éng. 2-Vßng ch¾n dÇu. 3-N¾p. 4-
Vßng ®Öm b¸nh r¨ng dÉn ®éng. 5-§Öm. 6-Vßng bi tríc cña trôc
b¸nh r¨ng c«n. 7-èng lãt cña c¸c te bé truyÒn ®éng chÝnh. 8-
Vßng ®iÒu chØnh cña vßng bi trôc b¸nh r¨ng c«n dÉn ®éng. 9-
Vßng bi sau cña b¸nh r¨ng c«n dÉn ®éng. 10-§Öm ®iÒu chØnh
sù ¨n khíp cña c¸c b¸nh r¨ng c«n. 11-B¸nh r¨ng c«n dÉn ®éng.
12-B¸nh r¨ng c«n bÞ ®éng. 13-§Öm ®iÒu chØnh. 14, 29-Vßng
bi trôc b¸nh r¨ng dÉn ®éng h×nh trô. 15,28-N¾p vßng bi. 16-
B¸nh r¨ng dÉn ®éng h×nh trô. 17-c¸c ®¨ng bé truyÒn ®éng
chÝnh. 18-N¾p vßng bi bé vi sai. 19-§Üa tùa cña b¸nh r¨ng nöa
trôc. 20-N¾p bªn ph¶i hép vi sai. 24-Vßng bi hép vi sai. 25-®ai
èc ®iÒu chØnh vßng bi hép vi sai. 26-Nöa trôc. 27-DÇm cÇu
sau. 30-Tói dÇu nhên.
4.2. ChÈn ®o¸n kü thuËt truyÒn lùc chÝnh
TruyÒn lùc chÝnh lµm viÖc ån: khe hë æ trôc b¸nh r¨ng c«n chñ
®éng (qu¶ døa) t¨ng. §é r¬ tæng céng cña truyÒn lùc chÝnh
t¨ng, kiÓm tra b»ng c¸ch kÝch b¸nh xe lªn, kÐo phanh tay l¾c
nÕu dÞch chuyÓn qu¸ 45mm theo chu vi th× ph¶i ®iÒu chØnh
khe hë æ bi.
¤n do mßn bé truyÒn, mßn æ bi. §iÒu chØnh khe hë b»ng c¸ch
thay ®æi c¸c tÊm ®Öm vµ siÕt c¨ng c¸c æ bi c«n.
Moay ¬ b¸nh xe ®¶o, do mßn r¬ æ cña moay ¬.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
43
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

ThiÕu dÇu b«i tr¬n trong vá truyÒn lùc chÝnh. Sù ¨n khíp cña
cÆp b¸nh r¨ng c«n kh«ng ®óng, ®iÒu chØnh b»ng c¸ch dÞch
trôc cña c¸c b¸nh r¨ng theo s¬ ®å.
§iÒu chØnh æ bi ®ì bé vi sai sau ®ã ®iÒu chØnh vÕt ¨n khíp cña b¸nh r¨ng qu¶ døa vµ b¸nh
r¨ng vµnh chËu. VÕt tiÕp xóc liªn quan ®Õn ¸p suÊt tiÕp xóc mÆt r¨ng, ¶nh hëng ®Õn t¶i
träng t¸c dông lªn r¨ng.

§iÒu chØnh khe hë æ bi b¸nh r¨ng qu¶ døa (b¸nh r¨ng chñ
®éng). §iÒu chØnh khe hë æ bi moay ¬. C¸c khe hë nµy liªn
quan ®Õn ®é r¬ tæng céng cña b¸nh xe.

Bµi 7: KiÓm tra chÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt hÖ


thèng l¸i
I. NhiÖm vô.
* NhiÖm vô hÖ thèng l¸i
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
44
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Gi÷ xe chuyÓn ®éng æn ®Þnh theo yªu cÇu cña ngêi l¸i.
Nhê hÖ thèng l¸i « t« cã thÓ:
- Quay vßng mµ b¸nh xe Ýt bÞ trît.
- Lùc trªn vµnh l¸i hîp lý vµ t¹o c¶m gi¸c ®¸nh l¸i phï hîp.
- §¶m b¶o « t« cã kh¶ n¨ng tù trë vÒ tr¹ng th¸i chuyÓn ®éng
th¼ng.
- Gi¶m c¸c va ®Ëp tõ mÆt ®êng lªn vµnh l¸i t¹o ®iÒu kiÖn
thuËn lîi cho viÖc ®iÒu khiÓn chÝnh x¸c híng chuyÓn ®éng.
KÕt cÊu cña hÖ thèng l¸i rÊt ®a d¹ng, c¸c h háng trong hÖ
thèng l¸i tïy thuéc vµo cÊu tróc cña nã vµ c¸ch bè trÝ b¸nh xe
dÉn híng.
* HÖ thèng l¸i bao gåm: v« l¨ng, c¬ cÊu l¸i, bé trî lùc l¸i, trô
quay ®øng, h×nh thang l¸i.
= 00 - Gãc nghiªng ngang cña trô quay ®øng 160
= -30 -  Gãc nghiªng däc cña trô quay ®øng 100’
= -50 - 50 Gãc do·ng
0 - 6mm  §é chôm A-B

H×nh 7.1. Gãc ®Æt b¸nh xe


* Ph©n lo¹i hÖ thèng l¸i
- HÖ thèng l¸i c¬ khÝ bao gåm: vµnh l¸i, c¸c trôc dÉn ®éng c¬
cÊu l¸i, c¬ cÊu l¸i, ®ßn liªn kÕt c¸c b¸nh xe dÉn híng, c¸c khíp
trô hay cÇu. Toµn bé hÖ thèng lµ c¸c côm c¬ khÝ.
- HÖ thèng l¸i c¬ khÝ cã trî lùc b»ng thñy lùc bao gåm: c¸c côm
c¬ khÝ cña hÖ thèng l¸i c¬ khÝ, hÖ thèng trî lùc b»ng thñy lùc.
HÖ thèng trî lùc b»ng thñy lùc ®îc l¾p ghÐp tõ c¸c bé phËn:
b¬m thñy lùc, van ph©n phèi ®iÒu khiÓn ®ãng më ®êng dÇu,
xi lanh thñy lùc, c¸c khíp, c¸c ®ßn liªn kÕt víi hÖ thèng l¸i c¬
khÝ. Lo¹i trî lùc nµy dïng phæ biÕn trªn c¶ « t« con vµ « t« t¶i.
- HÖ thèng l¸i c¬ khÝ cã trî lùc khÝ nÐn bao gåm: c¸c côm c¬
khÝ cña hÖ thèng l¸i c¬ khÝ, hÖ thèng trî lùc khÝ nÐn. HÖ
thèng trî lùc khÝ nÐn ®îc l¾p ghÐp tõ c¸c bé phËn: b¬m khÝ

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


45
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

nÐn, van ph©n phèi ®iÒu khiÓn ®ãng më ®êng khÝ nÐn, c¸c
khíp, c¸c ®ßn liªn kÕt víi hÖ thèng l¸i c¬ khÝ.
- Ngoµi ra trªn hÖ thèng l¸i trî lùc cßn cã thªm c¸c bé phËn
®iÖn, ®iÖn tö kh¸c nh»m hoµn thiÖn kh¶ n¨ng ®iÒu khiÓn h-
íng chuyÓn ®éng « t«, mét sè « t« cßn cã thªm gi¶m chÊn cho
hÖ thèng l¸i.

H×nh 7.2. C¬ cÊu kiÓu trôc vÝt-con l¨n


1- C¸cte cña c¬ cÊu; 2- trôc cña ®ßn quay ®øng; 3- con l¨n ba
r¨ng; 4- miÕng lãt; 5- trôc vÝt; 6- nót; 7-vßng ®Öm chÆn; 8-
®ai èc mò; 9- trôc con l¨n; 10-trôc l¸i; 11-vÝt ®iÒu chØnh; 12-
chèt h·m; 13- vßng phít; 14- ®ßn quay ®øng; 15- ®ai èc; 16-
èng lãt b»ng ®ång thanh.
* Ph©n lo¹i c¬ cÊu l¸i
- Trôc vÝt lâm (globoit) con l¨n: trôc vÝt lµ phÇn chñ ®éng cña
c¬ cÊu l¸i, con l¨n cã thÓ cã hai hoÆc ba tÇng r¨ng ¨n khíp víi
r¨ng cña trôc vÝt vµ l¨n tù do trªn trôc con l¨n, trôc con l¨n ®Æt
trªn trôc quay ®îc gäi lµ trôc bÞ ®éng cña c¬ cÊu l¸i.

H×nh 7.3. C¬ cÊu l¸i cña xe MazTrôc vÝt ªcu bi thanh r¨ng b¸nh
r¨ng:

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


46
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Trôc vÝt lµ phÇn chñ ®éng cña c¬ cÊu l¸i, liªn kÕt víi thanh r¨ng
nhê c¸c viªn bi, c¸c viªn bi ®iÒn ®Çy trong c¸c r·nh t¹o nªn bëi
ren trôc vÝt vµ r·nh thanh r¨ng, thanh r¨ng ¨n khíp víi mét phÇn
b¸nh r¨ng, trôc cña b¸nh r¨ng lµ trôc bÞ ®éng cña c¬ cÊu l¸i.
Khi trôc vÝt quay thanh r¨ng chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn lµm cho
b¸nh r¨ng vµ trôc bÞ ®éng quay.
B¸nh r¨ng thanh r¨ng: b¸nh r¨ng lµ phÇn chñ ®éng, ¨n khíp víi
thanh r¨ng. R¨ng cña b¸nh r¨ng cã thÓ lµ th¼ng hay nghiªng.
Thanh r¨ng cã thÓ lµ ®ßn ngang dÉn ®éng l¸i. Nh vËy thanh
r¨ng lµ phÇn bÞ ®éng cña c¬ cÊu l¸i. Lo¹i c¬ cÊu l¸i nµy hay
dïng trªn « t« con víi hÖ thèng treo cÇu tríc lµ d¹ng ®éc lËp. Khi
ho¹t ®éng b¸nh r¨ng quay, cßn thanh r¨ng chuyÓn ®éng tÞnh
tiÕn.
* DÉn ®éng l¸i
- DÉn ®éng l¸i lµ phÇn liªn kÕt tõ c¬ cÊu tíi c¸c b¸nh xe dÉn h-
íng.
Trªn hÖ thèng treo phô thuéc thêng dïng c¬ cÊu bèn kh©u:
dÇm cÇu, hai ®ßn bªn vµ ®ßn ngang. Thêng thÊy kÕt cÊu nµy
trªn « t« t¶i, « t« buýt vµ c¸c lo¹i « t« con cã kh¶ n¨ng c¬ ®éng
cao.
Trªn hÖ thèng treo ®éc lËp lµ dÉn ®éng nhiÒu kh©u, kÕt cÊu
cña nã rÊt ®a d¹ng vµ phô thuéc vµo kh«ng gian bè trÝ. DÉn
®éng nhiÒu kh©u thêng gÆp trªn « t« con.
Nh×n chung dÉn ®éng l¸i bao gåm c¸c ®ßn, khíp liªn kÕt. Sù
mµi mßn c¸c kh©u khíp hay cong, biÕn d¹ng c¸c thanh liªn kÕt
lµm sai lÖch quan hÖ cña dÉn ®éng l¸i, tøc lµ lµm xÊu kh¶ n¨ng
®iÒu khiÓn chÝnh x¸c híng chuyÓn ®éng « t«.
Mét sè tiªu chuÈn c¬ b¶n trong kiÓm tra hÖ thèng l¸i
* Tiªu chuÈn ch©u ¢u
Lùc trªn vµnh l¸i khi cã hay kh«ng cã trî lùc tèi ®a kh«ng vît qu¸
600N. ¤ t« cã t¶i träng ®Æt trªn cÇu dÉn híng lín h¬n 3,5 tÊn
ph¶i cã trî lùc.
§é r¬ vµnh l¸i cho phÐp nh sau:
B¶ng. §é r¬ vµnh l¸i cho phÐp theo ECE 79-1988
<
Vmax trªn b¶ng tablo (km/h) > 100 25 - 100
25
§é r¬ vµnh l¸i cho phÐp (®é) 18 27 36
* Tiªu chuÈn ViÖt Nam
B¶ng . §é r¬ vµnh l¸i cho phÐp theo 22-TCN 224
¤ t« ¤t«
¤ t« con¤ t« kh¸ch <=12
Lo¹i « t« kh¸ch>12 t¶i>1500
chç «t« t¶i <=1500 kG
chç kG
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
47
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

§é r¬ vµnh l¸i
10 13 28
cho phÐp (®«)
II. C¸c h hang, chÈn ®o¸n c¬ cÊu l¸i
2.1. C¬ cÊu l¸i
a. Mµi mßn c¬ cÊu l¸i
C¬ cÊu l¸i lµ mét côm ®¶m b¶o tû sè truyÒn lín trong hÖ thèng
l¸i. Th«ng thêng tû sè truyÒn « t« con n»m trong kho¶ng 14 -
23, ë « t« t¶i vµ « t« buýt kho¶ng 18 - 32. Do vËy c¸c vÞ trÝ lµm
viÖc cña c¬ cÊu l¸i bÞ mµi mßn rÊt nhanh, mÆc dï trong chÕ
t¹o ®· cè g¾ng sö dông vËt liÖu cã ®é bÒn cao vµ cã kh¶ n¨ng
chÞu mµi mßn tèt. C¬ cÊu l¸i thêng cã kÕt cÊu c¬ khÝ nªn lu«n
lu«n tån t¹i khe hë ban ®Çu. Khi « t« cßn míi, khe hë ban ®Çu
trong c¬ cÊu l¸i ®· t¹o nªn gãc r¬ vµnh l¸i. Gãc r¬ nµy ®· ®îc
tiªu chuÈn kü thuËt h¹n chÕ tíi møc tèi thiÓu ®Ó ®¶m b¶o kh¶
n¨ng nhanh chãng ®iÒu khiÓn xe chuyÓn híng khi cÇn thiÕt,
chóng ta thêng dïng kh¸i niÖm “®é r¬ vµnh l¸i”.
Sù mµi mßn trong c¬ cÊu l¸i tham gia phÇn lín vµo viÖc t¨ng
®é r¬ vµnh l¸i. ViÖc t¨ng ®é r¬ vµnh l¸i lµm cho ®é nh¹y cña
c¬ cÊu l¸i gi¶m, t¹o nªn sù va ®Ëp trong khi lµm viÖc vµ lµm
mÊt kh¶ n¨ng ®iÒu khiÓn chÝnh x¸c híng chuyÓn ®éng.
Sù mµi mßn trong c¬ cÊu l¸i cã thÓ chia thµnh c¸c d¹ng chÝnh
sau:
Mµi mßn theo quy luËt th«ng thêng, cã nghÜa lµ khi chuyÓn
®éng « t« thêng ho¹t ®éng theo híng chuyÓn ®éng th¼ng, v×
vËy sù mµi mßn trong c¬ cÊu l¸i x¶y ra nhiÒu nhÊt t¹i l©n cËn
vÞ trÝ ¨n khíp trung gian, sù mµi mßn gi¶m dÇn ë c¸c vïng biªn.
Do vËy ®Ó ®¸nh gi¸ sù mµi mßn, chóng ta thêng ®Æt vµnh l¸i
t¬ng øng víi chÕ ®é « t« ®i th¼ng vµ kiÓm tra ®é r¬ vµnh l¸i.
Mµi mßn ®ét biÕn x¶y ra do chÕ ®é nhiÖt luyÖn bÒ mÆt
kh«ng ®ång ®Òu, do sai sãt trong chÕ t¹o. HiÖn tîng nµy x¶y
ra theo quy luËt ngÉu nhiªn vµ kh«ng cè ®Þnh t¹i mét vÞ trÝ
nµo. Tuy nhiªn cã thÓ x¸c ®Þnh ®îc khi chóng ta ®¸nh l¸i ®Òu
vÒ hai phÝa vµ x¸c ®Þnh sù thay ®æi lùc ®¸nh tay l¸i.
Sù mµi mßn c¬ cÊu l¸i cßn do nguyªn nh©n mßn c¸c æ bi, b¹c
tùa, thiÕu dÇu, mì b«i tr¬n. HËu qu¶ cña mµi mßn nµy lµ: g©y
nªn ®é r¬ vµnh l¸i, t¨ng lùc ®iÒu khiÓn vµnh l¸i, ®«i khi cßn cã
thÓ xuÊt hiÖn ®é ån trong khi quay vµnh l¸i.
Víi c¬ cÊu l¸i trôc vÝt con l¨n sù mµi mßn chñ yÕu x¶y ra ë chç
¨n khíp cña trôc vÝt víi con l¨n. C¬ cÊu l¸i b¸nh r¨ng thanh r¨ng
mµi mßn chñ yÕu lµ b¸nh r¨ng víi thanh r¨ng, c¸c b¹c tùa cña
thanh r¨ng. Víi c¬ cÊu l¸i trôc vÝt ªcu bi thanh r¨ng mµi mßn
chñ yÕu t¹i chç ¨n khíp cña thanh r¨ng b¸nh r¨ng.
b. R¹n nøt g·y trong c¬ cÊu l¸i
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
48
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Sù lµm viÖc nÆng nÒ tríc t¶i träng va ®Ëp cã thÓ dÉn tíi r¹n
nøt g·y trong c¬ cÊu l¸i. C¸c hiÖn tîng phæ biÕn lµ: r¹n nøt
ch©n r¨ng, g·y r¨ng. C¸c h háng nµy cã thÓ lµm cho c¬ cÊu l¸i
khi lµm viÖc g©y nÆng ®ét biÕn t¹i c¸c chç r¹n nøt g·y. C¸c mµi
mßn tiÕp theo t¹o nªn c¸c h¹t mµi cã kÝch thíc lín lµm kÑt c¬
cÊu hoÆc t¨ng nhanh tèc ®é mµi mßn c¬ cÊu l¸i.
Sù mµi mßn vµ r¹n nøt c¬ cÊu l¸i cßn g©y ån vµ t¨ng nhiÖt ®é
cho c¬ cÊu l¸i, t¨ng t¶i t¸c dông lªn c¸c chi tiÕt trôc l¸i.
c. HiÖn tîng thiÕu dÇu, mì trong c¬ cÊu l¸i
C¸c c¬ cÊu l¸i lu«n ®îc b«i tr¬n b»ng dÇu mì, CÇn hÕt søc lu ý
®Õn sù thÊt tho¸t dÇu mì cña c¬ cÊu l¸i th«ng qua sù ch¶y dÇu
mì, ®Æc biÖt trong c¬ cÊu l¸i cã xi lanh thñy lùc cïng chung
buång b«i tr¬n. Nguyªn nh©n cña thiÕu dÇu mì cã thÓ lµ do
r¸ch n¸t ®Öm kÝn, jo¨ng phít lµm kÝn, c¸c b¹c mßn t¹o nªn khe
hë híng t©m lín mµ phít kh«ng ®ñ kh¶ n¨ng lµm kÝn. HËu qu¶
dÉn tíi lµ thiÕu dÇu, g©y mµi mßn nhanh, t¨ng ®é ån vµ nhiÖt
®é c¬ cÊu l¸i.
Trªn hÖ thèng trî lùc thñy lùc cßn dÉn tíi kh¶ n¨ng mÊt ¸p suÊt
dÇu vµ kh¶ n¨ng trî lùc.
d. R¬ láng c¸c liªn kÕt vá c¬ cÊu l¸i víi khung, vá xe
C¬ cÊu l¸i liªn kÕt víi khung vá xe nhê c¸c liªn kiÕt b»ng mèi
ghÐp bul«ng, ªcu. C¸c mèi ghÐp nµy l©u ngµy cã hiÖn tîng tù
níi láng. NÕu kh«ng kÞp thêi vÆn chÆt th× cã thÓ g©y nªn
hiÖn tîng t¨ng ®é r¬ vµnh l¸i, khi thay ®æi chiÒu chuyÓn híng
cã thÓ g©y nªn tiÕng va ch¹m m¹nh, qu¸ tr×nh ®iÒu khiÓn xe
mÊt chÝnh x¸c.
2.2. DÉn ®éng l¸i
a. §èi víi dÉn ®éng l¸i kiÓu c¬ khÝ
Mßn r¬ c¸c khíp cÇu, khíp trô:
Trong sö dông c¸c khíp cÇu, khíp trô thêng lµ nh÷ng chi tiÕt cã
kÝch thíc nhá, lµm viÖc trong tr¹ng th¸i b«i tr¬n b»ng mì, tÝnh
chÊt chÞu t¶i va ®Ëp thêng xuyªn, lu«n lu«n ph¶i xoay t¬ng
®èi víi ®Öm hoÆc vá, dÔ bôi bÈn b¸m vµo, do vËy rÊt hay bÞ
mßn.
C¸c d¹ng mßn thêng t¹o nªn c¸c h×nh ovan kh«ng ®Òu. Mét sè
khíp cÇu cã lß xo tú nh»m tù triÖt tiªu khe hë, mét sè kh¸c
kh«ng cã. Do vËy khi bÞ mßn thêng dÉn tíi t¨ng ®é r¬ trong hÖ
thèng l¸i vµ thÓ hiÖn qua ®é r¬ vµnh l¸i.
Khi bÞ mßn lín thêng g©y nªn va ®Ëp vµ t¹o nªn tiÕng ån khi
®æi chiÒu quay vßng, §Æc biÖt nghiªm träng lµ khi mßn, r¬
láng c¸c khíp cÇu, khíp trô sÏ lµm thay ®æi gãc bè trÝ b¸nh xe
dÉn híng, g©y nªn sai lÖch c¸c sai lÖch c¸c gãc ®Æt b¸nh xe vµ
mµi mßn lÖch lèp xe.
BiÕn d¹ng c¸c ®ßn dÉn ®éng b¸nh xe dÉn híng:
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
49
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

C¸c ®ßn dÉn híng ®Òu cã thÓ bÞ qu¸ t¶i trong sö dông, nhng
nghiªm träng h¬n c¶ lµ ®ßn ngang (hay côm ®ßn ngang) hÖ
thèng l¸i. HiÖn tîng cong vªnh ®ßn ngang do va ch¹m víi chíng
ng¹i vËt trªn ®êng, hoÆc do sai lÖch kÝch thíc ®ßn ngang ®Òu
lµm sai lÖch gãc quay b¸nh xe dÉn híng. B¸nh xe sÏ bÞ trît
ngang nhiÒu trªn ®êng khi quay vßng (kÓ c¶ b¸nh xe dÉn híng
vµ b¸nh xe kh«ng dÉn híng), nh vËy sÏ g©y nªn kh¶ n¨ng ®iÒu
khiÓn híng kh«ng cßn chÝnh x¸c, lu«n ph¶i gi÷ chÆt vµnh l¸i vµ
thêng xuyªn hiÖu chØnh híng chuyÓn ®éng, mµi mßn nhanh
lèp xe…
C¸c h háng phæ biÕn kÓ trªn lµ ®Æc trng tæng qu¸t cho c¸c hÖ
thèng l¸i, kÓ c¶ hÖ thèng l¸i cã trî lùc.
H háng èc h¹n chÕ quay b¸nh xe dÉn híng:
C¸c èc h¹n chÕ sù quay b¸nh xe dÉn híng thêng ®Æt ë khu vùc
b¸nh xe, do vËy khi quay vßng víi gãc quay lín nhÊt, t¶i träng
trùc tiÕp va ®Ëp lªn èc h¹n chÕ, cã thÓ g©y nªn láng èc, cong
th©n èc. Sù nguy hiÓm lµ khi quay b¸nh xe ë tèc ®é cao sÏ cã
thÓ lËt xe. BiÓu hiÖn cña h háng nµy lµ b¸n kÝnh quay vßng
cña « t« vÒ hai phÝa kh«ng gièng nhau.
BiÕn d¹ng dÇm cÇu dÉn híng:
DÇm cÇu trªn hÖ thèng treo phô thuéc ®ãng vai trß lµ mét
kh©u cè ®Þnh h×nh thang l¸i, trªn dÇm cÇu cã bè trÝ c¸c chi
tiÕt: ®ßn bªn, ®ßn ngang, trô ®øng liªn kÕt víi nhÝp ®Ó t¹o
nªn liªn kÕt ®éng häc víi khung xe. MÆt kh¸c, dÇm cÇu l¹i lµ bé
phËn ®ì toµn bé « t«. Trªn dÇm cÇu dÉn híng khi bÞ qu¸ t¶i, do
xe chuyÓn ®éng trªn ®êng xÊu cã thÓ g©y nªn biÕn d¹ng vµ
lµm sai lÖch kÝch thíc h×nh häc cña c¸c chi tiÕt trong hÖ thèng
treo, l¸i. Tïy theo møc ®é biÕn d¹ng cña dÇm cÇu mµ g©y nªn
c¸c hËu qu¶ nh:
- Mµi mßn lèp do sai lÖch gãc bè trÝ b¸nh xe.
- NÆng tay l¸i, lùc ®¸nh l¸i vÒ hai phÝa kh«ng ®Òu do thay
®æi c¸nh tay ®ßn quay b¸nh xe quanh trô ®øng.
- MÊt kh¶ n¨ng chuyÓn ®éng th¼ng.
b. §Æc ®iÓm h háng ®èi víi dÉn ®éng l¸i cã trî lùc
H háng trong nguån n¨ng lîng trî lùc (thñy lùc, khÝ nÐn):
D¹ng h háng phæ biÕn lµ mßn b¬m thñy lùc hay b¬m khÝ nÐn.
Sù mßn b¬m thñy lùc dÉn tíi thiÕu ¸p suÊt lµm viÖc hay t¨ng
chËm ¸p suÊt lµm viÖc. Do vËy, khi ®¸nh l¸i mµ ®éng c¬ lµm
viÖc ë sè vßng quay nhá th× lùc trªn vµnh l¸i gia t¨ng ®¸ng kÓ,
cßn khi ®éng c¬ lµm viÖc víi sè vßng quay cao th× trî lùc cã
hiÖu qu¶ râ rÖt.
H háng b¬m thñy lùc cßn do h háng æ bi ®ì trôc vµ ph¸t ra
tiÕng ån khi b¬m lµm viÖc, do mßn bÒ mÆt ®Çu c¸nh b¬m, do

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


50
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

dÇu qu¸ bÈn kh«ng ®ñ dÇu cÊp cho b¬m, do t¾c läc, bÑp ®-
êng èng dÉn dÇu…
Trong sö dông chóng ta cßn gÆp sù thiÕu trî lùc do d©y ®ai bÞ
chïng, do thiÕu dÇu. V× vËy tríc khi kÕt luËn vÒ h háng b¬m
nhÊt thiÕt ph¶i lo¹i trõ kh¶ n¨ng nµy.
KiÓm so¸t c¸c hiÖn tîng nµy tèt nhÊt lµ dïng ®ång hå ®o ¸p
suÊt sau b¬m, qua lùc t¸c dông lªn vµnh l¸i ë c¸c chÕ ®é lµm
viÖc cña ®éng c¬, tiÕng ån ph¸t ra tõ b¬m.
Sai lÖch vÞ trÝ cña van ®iÒu tiÕt ¸p suÊt vµ lu lîng, c¸c côm
van nµy thêng l¾p ngay trªn th©n b¬m, do lµm viÖc l©u ngµy
c¸c van nµy bÞ rß rØ, bÞ kÑt hay qu¸ mßn. Gi¶i ph¸p tèt nhÊt lµ
kiÓm tra ¸p suÊt sau b¬m thñy lùc.
Sù cè trong van ph©n phèi dÇu:
Van ph©n phèi dÇu cã thÓ ®îc ®Æt trong c¬ cÊu l¸i, trªn c¸c
®ßn dÉn ®éng hay ë ngay ®Çu xi lanh lùc. Sù sai lÖch vÞ trÝ t-
¬ng quan cña con trît vµ vá van sÏ lµm cho viÖc ®ãng më ®-
êng dÇu thay ®æi, dÉn tíi ¸p suÊt ®êng dÇu cÊp cho c¸c buång
cña xi lanh lùc kh¸c nhau, g©y nªn tay l¸i nÆng nhÑ khi quay
vßng vÒ hai phÝa. C¶m nhËn hay lùc ®¸nh tay l¸i kh«ng ®Òu,
sù ®iÒu khiÓn « t« lóc ®ã bÞ mÊt chÝnh x¸c.
HiÖn tîng mßn con trît van cã thÓ x¶y ra do dÇu thiÕu hay qu¸
bÈn, trong trêng hîp nµy hiÖu qu¶ trî lùc gi¶m vµ g©y nªn
nÆng tay l¸i.
Sù cè trong xi lanh hÖ thèng trî lùc:
Tríc hÕt ph¶i kÓ ®Õn sù h háng jo¨ng phít bao kÝn, sù cè nµy
dÉn ®Õn lät dÇu, gi¶m ¸p suÊt, mÊt dÇn kh¶ n¨ng trî lùc, hao
dÇu.
Mßn xi lanh trî lùc x¶y ra do cÆn bÈn dÇu ®äng l¹i trong xi
lanh, dÇu lÉn t¹p chÊt vµ níc, do m¹t kim lo¹i g©y nªn, hËu qu¶
cña nã còng lµm gi¶m ¸p suÊt, mÊt dÇn kh¶ n¨ng trî lùc.
Trêng hîp ®Æc biÖt cã thÓ x¶y ra khi « t« va ch¹m m¹nh, cong
cÇn cña piston trî lùc, g©y kÑt xi lanh lùc, khi ®ã tay l¸i nÆng
vµ cã khi bã kÑt xi lanh lùc vµ mÊt kh¶ n¨ng l¸i.
Láng vµ sai lÖch c¸c liªn kÕt:
Sù r¬ láng vµ sai lÖch c¸c liªn kÕt trong sö dông, ®ßi hái thêng
xuyªn kiÓm tra vÆn chÆt.
C¸c h háng thêng gÆp kÓ trªn, cã thÓ tæng qu¸t qua c¸c biÓu
hiÖn chung vµ ®îc gäi lµ th«ng sè chÈn ®o¸n nh sau:
1. §é r¬ vµnh l¸i t¨ng.
2. Lùc trªn vµnh l¸i gia t¨ng hay kh«ng ®Òu.
3. Xe mÊt kh¶ n¨ng chuyÓn ®éng th¼ng æn ®Þnh.
4. MÊt c¶m gi¸c ®iÒu khiÓn.
5. Rung vµnh l¸i, ph¶i thêng xuyªn gi÷ chÆt vµnh l¸i.
6. Mµi mßn lèp nhanh.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
51
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

2.3. ChÈn ®o¸n c¸c biÓu hiÖn cña « t« khi h háng hÖ


thèng l¸i
a. Tay l¸i nÆng
§èi víi hÖ thèng l¸i cã trî lùc khi tay l¸i nÆng do b¬m trî lùc
háng hoÆc thiÕu dÇu, r¬ æ bi, thiÕu dÇu b«i tr¬n, æ trô ®øng
bÞ mßn lµm sai lÖch c¸c gãc ®Æt b¸nh xe, lèp b¬m kh«ng ®ñ
¸p suÊt.
b. Tay l¸i bÞ r¬
æ bi c«n trong c¬ cÊu l¸i bÞ mßn, b¸nh vÝt vµ trôc vÝt bÞ mßn,
khíp cÇu (r« tuyn) bÞ mßn, bÞ r¬. æ bi moay ¬ mßn, khe hë trô
quay ®øng lín.
c. Tay l¸i nÆng mét bªn
Piston van ph©n phèi trî lùc l¸i chØnh kh«ng ®Òu, nhÝp lÖch
mét bªn.
d. Vµnh tay l¸i r¬ däc vµ r¬ ngang
æ bi ®ì trô v« l¨ng mßn.
e. V« l¨ng tr¶ kh«ng vÒ vÞ trÝ c©n b»ng
Sai gãc ®Æt b¸nh xe: gãc nghiªng ngang vµ däc cña , do mßn
g©y gi¶m hiÖu øng nghÞch tõ b¸nh xe lªn vµnh tay, trô ®øng
l¸i.
Ph¬ng ph¸p, thiÕt bÞ chÈn ®o¸n vµ ®iÒu chØnh hÖ thèng l¸i
2.4. X¸c ®Þnh ®é r¬ vµ lùc lín nhÊt ®Æt trªn vµnh l¸i
a. §o ®é r¬ vµnh l¸i
§é r¬ vµnh l¸i lµ th«ng sè tæng hîp quan träng nãi lªn ®é mßn
cña hÖ thèng l¸i, bao gåm ®é mßn cña c¬ cÊu l¸i, kh©u khíp
trong dÉn ®éng l¸i vµ c¶ cña hÖ thèng treo. ViÖc ®o ®é r¬
nµy ®îc thùc hiÖn khi xe ®øng yªn, trªn nÒn ph¼ng, coi b¸nh
xe bÞ khãa cøng kh«ng dÞch chuyÓn.
Sö dông vµnh dÎ qu¹t cã thang chia ®é h×nh 10.16 (cã thÓ kÕt
hîp víi lùc kÕ) hay b»ng c¶m nhËn trùc tiÕp cña ngêi kiÓm tra
®Ó ®o ®é r¬ vµnh l¸i.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


52
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- G¸ vµnh dÎ qu¹t 3 lªn èng


bäc trôc trô l¸i 4.- KÑp kim
chØ lªn vµnh tay l¸i 1- §æ
xe ë n¬i b»ng ph¼ng vµ
c¸c b¸nh xe ë vÞ trÝ ®i
th¼ng- Quay nhÑ vµnh tay
l¸i hÕt møc vÒ bªn ph¶i ®Ó
khö hÕt ®é r¬, xoay b¶ng
chia ®é 3 ®Ó kim chØ ë vÞ
trÝ sè 0. Sau ®o xoay nhÑ
vµnh tay l¸i hÕt møc bªn
tr¸i ®Ó khö hÕt ®é r¬ tù
do. Gãc chØ cña kim 2 trªn
vµnh chia ®é 3 sÏ lµ hµnh
tr×nh tù do cña vµnh tay
l¸i. Hµnh tr×nh tù do cña
nh÷ng xe cßn tèt kho¶ng
(10 - 150) víi nh÷ng xe ®·
cò <250. NÕu gi¸ trÞ ®o ®- H×nh 7.5. KiÓm tra ®é r¬ ngang
îc kh«ng ®óng víi nh÷ng cña v« l¨ng
gi¸ trÞ trªn ta ph¶i tiÕn 1-vµnh tay l¸i. 2-kim cña dông cô
hµnh kiÓm tra vµ ®iÒu ®o. 3-vµnh dÎ qu¹t cã thang chia ®é
chØnh tõng bé phËn trong cña dông cô ®o. 4-trôc trô l¸i
hÖ thèng l¸i.Lùc kÐo ph¶i
®îc ®Æt theo ph¬ng tiÕp
tuyÕn víi vßng trßn vµnh
l¸i.
NÕu hÖ thèng cã trî lùc th× ®éng c¬ ph¶i næ m¸y ë sè vßng
quay nhá nhÊt.
Gi¸ trÞ lùc kÐo ®Ó ®o ®é r¬ tïy thuéc vµo lo¹i xe, thêng n»m
trong kho¶ng:
- §èi víi xe con (10 - 20)N, khi cã trî lùc (15 - 25)N.
- §èi víi xe vËn t¶i (15 - 30)N, khi cã trî lùc (20 - 35)N.
§é r¬ vµnh l¸i cã thÓ cho b»ng ®é hay mm, tïy thuéc vµo quy íc
cña nhµ s¶n xuÊt. VÝ dô: trªn « t« t¶i cña h·ng HINO hoÆc
HYUNHDAI cho ®é r¬ vµnh l¸i lµ 15 - 35 mm.
¤ t« cã tèc ®é cµng cao th× ®é r¬ vµnh l¸i yªu cÇu cµng nhá.
Gi¸ trÞ ®é r¬ cho phÐp ban ®Çu thêng ®îc tra theo tiªu chuÈn
kü thuËt cña nhµ s¶n xuÊt.
b. §o lùc lín nhÊt ®Æt trªn vµnh l¸i
- §Ó xe ®øng yªn trªn mÆt ®êng tèt vµ ph¼ng.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


53
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- §¸nh l¸i ®Õn vÞ trÝ gÇn tËn cïng, dïng lùc kÕ ®o gi¸ trÞ lùc t¹i
®ã ®Ó x¸c ®Þnh gi¸ trÞ lùc vµnh l¸i lín nhÊt. NÕu xe cã trî lùc
l¸i th× ®éng c¬ ph¶i ho¹t ®éng.
- Dïng lùc kÕ khi ®¸nh l¸i ë hai phÝa kh¸c nhau cßn cho biÕt sai
lÖch lùc ®¸nh l¸i khi rÏ ph¶i hay tr¸i.
Khi xuÊt hiÖn sù sai kh¸c chøng tá:
- §é mßn cña c¬ cÊu l¸i vÒ hai phÝa kh¸c nhau.
- Gãc ®Æt b¸nh xe hai phÝa kh«ng ®Òu.
- Cã hiÖn tîng biÕn d¹ng thanh ®ßn dÉn ®éng hai b¸nh xe dÉn
híng.
- Lèp hai bªn cã ¸p suÊt kh¸c nhau…
c. §o gãc quay b¸nh xe dÉn híng
- Cho ®Çu xe lªn c¸c bÖ kiÓu m©m xoay. Dïng vµnh l¸i lÇn lît ®¸nh vÒ hai phÝa, x¸c ®Þnh
c¸c gãc quay b¸nh xe hai bªn trªn m©m xoay chia ®é

H×nh 7.5. §o gãc quay b¸nh xe dÉn híng b»ng ph¬ng ph¸p
®¸nh dÊu
- Khi kh«ng cã m©m xoay chia ®é cã thÓ tiÕn hµnh kiÓm tra
nh sau: n©ng b¸nh xe cÇu tríc lªn khái mÆt ®êng, ®Æt vµnh
l¸i vµ b¸nh xe ë vÞ trÝ ®i th¼ng, ®¸nh dÊu mÆt ph¼ng b¸nh
xe trªn nÒn, ®¸nh l¸i vÒ tõng phÝa, ®¸nh dÊu c¸c mÆt ph¼ng
b¸nh xe t¹i c¸c vÞ trÝ quay hÕt vµnh l¸i. X¸c ®Þnh c¸c gãc quay
b¸nh xe dÉn híng nh h×nh 7.5
Trªn h×nh 7.5 c¸c gãc quay b¸nh xe dÉn híng vÒ hai phÝa ¸t, ¸n
kh¸c nhau, nhng c¸c gi¸ trÞ ®ã ë c¶ hai bªn b¸nh xe ph¶i b»ng
nhau.
Gãc quay b¸nh xe lín nhÊt cña « t« vÒ hai bªn ph¶i b»ng nhau
vµ ®¶m b¶o tiªu chuÈn quy ®Þnh.
Khi ®¸nh l¸i vÒ hai phÝa c¸c gãc quay b¸nh xe kh«ng b»ng nhau
cã thÓ do:
- Trô ®øng hay r«tuyn mßn.
- C¬ cÊu l¸i bÞ mßn g©y kÑt.
- §ßn ngang dÉn ®éng l¸i bÞ sai lÖch.
- èc h¹n chÕ quay b¸nh xe bÞ háng .
d. KiÓm tra qua tiÕng ån
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
54
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

¤ t« ®øng yªn trªn nÒn ph¼ng, l¾c m¹nh vµnh l¸i theo hai
chiÒu nh»m t¹o xung ®æi chiÒu nghe tiÕng ån ph¸t ra trong hÖ
thèng, x¸c ®Þnh vÞ trÝ bÞ va ®Ëp, t×m hiÓu nguyªn nh©n.
§Æc biÖt cÇn kiÓm tra ®é r¬ däc cña trôc l¸i vµ c¸c liªn kÕt víi
buång l¸i, b»ng c¸ch l¾c m¹nh däc vµnh l¸i theo ph¬ng däc trôc
l¸i.
e. ChÈn ®o¸n khi thö trªn ®êng
+ Cho xe ch¹y trªn mÆt ®êng réng, tèc ®é thÊp, lÇn lît ®¸nh
l¸i hÕt vÒ phÝa tr¸i, sau ®ã vÒ phÝa ph¶i, t¹o nªn chuyÓn ®éng
rÝch r¾c, theo dâi sù ho¹t ®éng cña xe, lùc ®¸nh l¸i, kh¶ n¨ng
quay vßng tèc ®é thÊp cã thÓ x¸c ®Þnh h háng cña hÖ thèng
l¸i theo toµn bé gãc quay.
+ TiÕn hµnh kiÓm tra ë tèc ®é cao, kho¶ng 50% vËn tèc lín
nhÊt cña « t«, nhng giíi h¹n gãc quay vµnh l¸i tõ 300 ®Õn 500.
- X¸c ®Þnh kh¶ n¨ng chuyÓn híng linh ho¹t qua ®ã ®¸nh gi¸
tÝnh ®iÒu khiÓn cña « t«, c¶m nhËn lùc ®¸nh l¸i trªn vµnh l¸i.
H háng cña hÖ thèng l¸i vµ gãc kÕt cÊu b¸nh xe sÏ ph¶n ¶nh
chÊt lîng tæng hîp cña hÖ thèng l¸i, treo, b¸nh xe. Trªn c¸c xe cã
nhiÒu cÇu chñ ®éng cßn chÞu ¶nh hëng cña hÖ thèng truyÒn
lùc.
f. X¸c ®Þnh kh¶ n¨ng æn ®Þnh chuyÓn ®éng th¼ng khi thö
trªn ®êng
Chän mÆt ®êng ph¼ng, tèt, cho « t« chuyÓn ®éng víi vËn tèc
cao b»ng kho¶ng 2/3 vËn tèc lín nhÊt, ®Æt tay lªn vµnh l¸i, cho
xe ch¹y th¼ng (vµnh l¸i ®Æt ë vÞ trÝ trung gian), kh«ng gi÷
chÆt vµ hiÖu chØnh híng khi thö, cho xe ch¹y trªn ®o¹n ®êng
1000m, xem xÐt ®é lÖch bªn cña « t«. NÕu ®é lÖch bªn kh«ng
qu¸ 3m th× hÖ thèng l¸i vµ kÕt cÊu b¸nh xe tèt, ngîc l¹i cÇn
xem xÐt kü h¬n b»ng c¸c ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh kh¸c.
2.4. ChÈn ®o¸n hÖ thèng l¸i liªn quan tíi c¸c hÖ thèng
kh¸c trªn xe
a. ChÈn ®o¸n hÖ thèng l¸i liªn quan tíi gãc ®Æt b¸nh xe, hÖ
thèng treo
T¶i träng th¼ng ®øng cã ¶nh hëng rÊt lín ®Õn quü ®¹o
chuyÓn ®éng cña « t«, nhÊt lµ trªn « t« con. Sù sai lÖch lín gi¸
trÞ t¶i träng th¼ng ®øng sÏ khã ®¶m b¶o gi÷ chuyÓn ®éng
cña « t« ®i th¼ng. Khi quay vßng sÏ lµm cho c¸c b¸nh xe chÞu
t¶i kh¸c nhau vµ cã thÓ sau mét thêi gian dµi g©y nªn mµi mßn
lèp vµ khã ®¶m b¶o quay vßng chÝnh x¸c. Nh÷ng kÕt cÊu liªn
quan thêng gÆp trªn « t« lµ: thanh æn ®Þnh ngang, lß xo hay
nhÝp bÞ yÕu sau thêi gian dµi lµm viÖc, gãc bè trÝ b¸nh xe bÞ
sai lÖch. BiÓu hiÖn râ nÐt nhÊt lµ sù mµi mßn bÊt thêng cña lèp
xe.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


55
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Sù mßn lèp xe trªn bÒ mÆt sau thêi gian sö dông nãi lªn tr¹ng
th¸i cña gãc ®Æt b¸nh xe vµ trô ®øng. C¸c gãc nµy chÞu ¶nh h-
ëng cña c¸c ®ßn trong h×nh thang l¸i vµ dÇm cÇu, hÖ thèng
treo. V× vËy ®Ó chÈn ®o¸n s©u h¬n vÒ t×nh tr¹ng cña hÖ
thèng l¸i liªn quan ®Õn b¸nh xe cÇn ph¶i lo¹i trõ tríc khi kÕt
luËn.
b. ChÈn ®o¸n hÖ thèng l¸i liªn quan ®Õn hÖ thèng phanh
Khi xe chuyÓn ®éng, lùc däc (phanh, kÐo) t¸c dông lªn b¸nh xe,
nÕu c¸c lùc nµy kh¸c nhau hoÆc b¸n kÝnh l¨n cña b¸nh xe
kh«ng ®ång ®Òu sÏ g©y hiÖn tîng lÖch híng chuyÓn ®éng. Sù
lÖch híng nµy sÏ ®îc kh¾c phôc nÕu lo¹i trõ ®îc c¸c khuyÕt
®iÓm nãi trªn. Trêng hîp ®· lo¹i trõ ®îc c¸c khuyÕt ®iÓm nãi
trªn mµ hiÖn tîng vÉn cßn chøng tá sù cè n»m trong hÖ thèng
l¸i.
§èi víi xe nhiÒu cÇu chñ ®éng, hiÖn tîng lÖch l¸i cßn cã thÓ do
nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c. §Æc biÖt chó ý ®èi víi hÖ thèng
truyÒn lùc mµ trong ®ã vi sai cã khíp ma s¸t, khi cã sù cè cña
khíp ma s¸t cã thÓ còng g©y hiÖn tîng lÖch l¸i hay tay l¸i nÆng
mét phÝa.
§èi víi xe cã hÖ thèng truyÒn lùc kiÓu AWD cã khíp ma s¸t gi÷a
c¸c cÇu vµ thêng xuyªn gµi cÇu th× khi h háng khíp ma s¸t nµy
còng g©y nªn sai lÖch tèc ®é chuyÓn ®éng cña hai cÇu vµ «
t« sÏ rÊt khã ®iÒu khiÓn chÝnh x¸c híng chuyÓn ®éng. Trong tr-
êng hîp kÓ trªn cã thÓ th¸o c¸c ®¨ng truyÒn ®Ó thö ch¹y « t«
b»ng mét cÇu trong thêi gian ng¾n, nh»m lo¹i trõ ¶nh hëng cña
khíp ma s¸t vµ ph¸t hiÖn h háng trong hÖ thèng l¸i.
c. KiÓm tra c¸c gãc ®Æt b¸nh xe dÉn híng
* X¸c ®Þnh c¸c gãc ®Æt b¸nh xe b»ng dông cô c¬ khÝ ®o gãc

H×nh 7.6. CÊu t¹o cña ®ång


hå bät níc M2142
1-thang ®o gãc lÖch
quanh trôc 3; 2-chèt xoay
cña ®ång hå; 3-trôc; 4-má
kÑp; 5,5’-tay vÆn, tay h·m;
6- th©n dông cô; 7-thang Sö
dông ®ång hå bät níc vµ hép
®o gãc h×nh; 8-
thang ®o gãc lÖch ®o gãc
lÖch 10.18 ®Ó kiÓm tra
c¸c gãc:
.- Gãc do·ng b¸nh xe

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


56
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

.- Gãc nghiªng ngang cña trô quay ®øng


.- Gãc nghiªng däc cña trô quay ®øng
a1. KiÓm tra gãc do·ng b¸nh xe
- KÝch cÇu tríc lªn.
- B¾t ®ång hå bät níc vµo bul«ng b¾t lèp ë vÞ trÝ trªn cïng,
quay mÆt ®ång hå xuèng, ®iÒu chØnh ®ång hå ë vÞ trÝ th¨ng
b»ng vµ song song víi mÆt ph¼ng ®êng bät níc ë vÞ trÝ “0”
cña thang ®o 8, h×nh 10.19.
- Quay b¸nh xe ®i 180 ®é xuèng phÝa díi thÊp nhÊt mÆt ®ång
hå sÏ quay lªn, gi¸ trÞ cña bät níc dÞch chuyÓn trªn thang ®o 8
lµ gãc .
Víi « t« cã hÖ thèng treo ®éc lËp cã thÓ ®iÒu chØnh nhê b¹c
lÖch t©m vµ ren cña n¹ng 2 nèi thanh chèng 3 víi ®ßn díi 1,®-
îc gãc kh«ng ®iÒu chØnh ®îc. NÕu  h×nh . Víi « t« cã hÖ
thèng treo phô thuéc gãc kh«ng ®óng tiªu chuÈn th× ph¶i
kiÓm tra l¹i khe hë chèt chuyÓn  khi kiÓm tra = -50 - 50 híng,
®é cong cña cÇu dÉn híng.

H×nh 7.8. VÞ trÝ ®iÒu chØnh


H×nh 7.7. KiÓm tra gãc  gãc
1-®ßn díi. 2-vÞ trÝ ®iÒu chØnh
(b¹c lÖch t©m vµ ren). 3-thanh
chèng.
*. KiÓm tra gãc nghiªng ngang cña trô quay ®øng 

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


57
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Ph¶i quay b¸nh xe ®i 1 gãc, ®Ó


x¸c ®Þnh ®îc gãc quay, Khi kiÓm
tra ngêi ta thªm hép ®o gãc, dông
cô gåm hai ®Üa ®Ó gi¶m ma s¸t
b¸nh xe khi quay 7 vµ 8. Th©n hép
®o 1, b¶ng kh¾c v¹ch 2, kim chØ 3
liÒn víi æ chèt quay 4 vµ khung cña
thanh tùa 5, h×nh Thao t¸c kiÓm
tra:
H×nh 7.9. KiÓm tra gãc
nghiªng
1-th©n hép ®o; 2-b¶ng kh¾c v¹ch;
3-kim chØ; 4-chèt quay; 5-khung
cñangang thanh tùa; 6-®ång hå
bät níc; 7,8-®Üa gi¶m ma s¸t; 9-
thang ®o gãc lÖch ; 13-thang;10-
gi¸ trÞ bät níc dÞch chuyÓn trªn
thang ®o; 12-thang ®o gãc lÖch
®o gãc lÖch
- KÝch cÇu tríc, ®Ó tõng cÆp ®Üa díi b¸nh xe dÉn híng (hai
®Üa quay mÆt låi tiÕp xóc víi nhau), h¹ kÝch.
- Quay v« l¨ng ®Ó b¸nh xe ë vÞ trÝ ®i th¼ng, nÒn b»ng
ph¼ng.
- §Æt c¸c hép ®o gãc, l¾p gi¸ cña kim 3 vµ khung thanh t× 5
vµo chèt 4 l¾p thanh t× 5 s¸t vµo lèp b¸nh xe.
- L¾p ®ång hå bät níc vµo bu l«ng b¾t lèp, quay mÆt ®ång hå
lªn trªn, ®iÒu chØnh ®ång hå bät níc n»m trong mÆt ph¼ng
n»m ngang 7 song song víi mÆt ph¼ng quay b¸nh xe.vµ
thanh ®o
- Quay v« l¨ng vÒ bªn tr¸i mét gãc 200 (nhê quan s¸t hép ®o),
quan s¸t gi¸ trÞ cña thang ®o khi bät níc dÞch chuyÓn vµ quay
tay l¸i vÒ phÝa ph¶i qua vÞ trÝ trung gian 200 (tæng céng vÒ
hai phÝa lµ 400), quan s¸t sù dÞch chuyÓn cña bät níc.
Gi¸ trÞ dÞch chuyÓn bät níc vÒ hai phÝa sÏ lµ gãc = 00 - 160.
* KiÓm tra gãc nghiªng däc cña trô quay ®øng 
Mäi thao t¸c ®o, c¸ch l¾p ®Æt ®ång hå nh kiÓm tra  (nhng
chó ý: ®ång hå bät níc n»m trong mÆt ph¼ng n»m ngang vµ
thang ®o gãc 1 vu«ng gãc víi mÆt ph¼ng quay b¸nh xe).
= -30 - 100’
NÕu quay b¸nh xe quanh chèt chuyÓn híng 900 th× sÏ trªn
®ång hå, nhng thùc tÕ quay b¸nh xe vÒ hai phÝa 400, ph¶n

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


58
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

¸nh ®îc gãc khi chØ cÇn quay, nªn ngêi ta ®· hiÖu chØnh
thang ®o ®Ó ®¸nh gi¸ ®óng gãc b¸nh xe nh kiÓm tra trªn.
* X¸c ®Þnh ®é chôm

H×nh 7.10. §iÒu chØnh ®é


chôm
§é chôm cã thÓ kiÓm tra trªn thiÕt bÞ ®o ®é trît ngang cña
b¸nh xe dÉn híng vµ th«ng qua trÞ sè lùc trît ngang ®Ó ®¸nh
gi¸ ®é chôm. Khi kiÓm tra trÞ sè chØ trªn b¶ng ®iÖn tö thêng
= 5mm nÕu lín h¬n ph¶i ®iÒu chØnh l¹i ®é chôm. Cã thÓ dïng
dông cô ®¬n gi¶n lµ thíc ®o ®é chôm cã thÓ thay ®æi ®îc
chiÒu dµi, h×nh 9.10. TiÕn hµnh ®o: ®Ó xe ë vÞ trÝ ®i th¼ng,
nÒn b»ng ph¼ng, ®Æt thíc ®o ®é chôm t× vµo chç ph×nh to
nhÊt cña lèp vµ n»m trong mÆt ph¼ng ngang qua t©m b¸nh
xe, ®iÒu chØnh sîi d©y xÝch 3 ch¹m ®Êt. §¸nh dÊu phÊn vµo
vÞ trÝ hai chèt t× 4 trªn lèp, quan s¸t kim chØ cña thíc kh¾c
v¹ch (kho¶ng c¸ch B). §Èy xe tiÕn vÒ phÝa tríc (gi÷ v« l¨ng ®Ó
xe vÉn chuyÓn ®éng th¼ng) sao cho dÊu phÊn chuyÓn vÒ
phÝa sau vµ ®Çu d©y xÝch 3 ch¹m ®Êt, ®o kho¶ng c¸ch gi÷a
hai ®iÓm ®¸nh dÊu phÊn (kho¶ng c¸ch A)
= A-Bmm. Ta ®o nhiÒu lÇn vµ lÊy gi¸ trÞ§é chôm = (1,5 -  =
(1,5 - 3,5)mm, xe t¶i . Víi xe con trung b×nh ®Ó ®¸nh gi¸
5)mm.
NÕu ®é chôm kh«ng ®óng qui ®Þnh ph¶i tiÕn hµnh ®iÒu
chØnh l¹i b»ng c¸ch níi c¸c bu l«ng h·m ë ®Çu ®ßn kÐo ngang,
dïng clª èng thay ®æi chiÒu dµi ®ßn kÐo ngang ®Ó ®iÒu
chØnh ®é chôm, h×nh. §iÒu chØnh xong vÆn bu l«ng h·m l¹i.
* ChÈn ®o¸n trªn bÖ ®o trît ngang b¸nh xe tÜnh vµ ®éng
Khi b¸nh xe ®Æt nghiªng trªn bÒ mÆt ®êng sÏ t¹o nªn lùc
ngang t¸c dông lªn ®êng. Gi¸ trÞ lùc ngang tïy thuéc vµo kÕt
cÊu xe vµ ®îc cho bëi nhµ s¶n xuÊt. ViÖc ®Æt nghiªng b¸nh xe
phô thuéc vµo c¸c th«ng sè kÕt cÊu cña ®ßn dÉn ®éng l¸i, gãc
nghiªng trôc b¸nh xe vµ hÖ thèng treo. Th«ng sè nµy ¶nh hëng
rÊt lín ®Õn kh¶ n¨ng quay vßng, æn ®Þnh chuyÓn ®éng

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


59
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

th¼ng, lùc ®Æt trªn vµnh l¸i, v× vËy viÖc x¸c ®Þnh lùc ngang
lµ mét th«ng sè chÈn ®o¸n quan träng.
ThiÕt bÞ ®o lùc ngang cã tªn gäi lµ thiÕt bÞ ®o ®é trît ngang
tÜnh b¸nh xe. ThiÕt bÞ ®o ®é trît ngang tÜnh cã hai lo¹i chÝnh:
mét bµn trît vµ hai bµn trît.
S¬ ®å nguyªn lý cña thiÕt bÞ mét bµn trît m« t¶ trªn h×nh

H×nh 7. 11. S¬ ®å nguyªn lý cña thiÕt bÞ ®o ®é trît ngang


ThiÕt bÞ bao gåm: bµn trît ngang ®Æt b¸nh xe, bµn trît cã thÓ
di chuyÓn trªn c¸c con l¨n tr¬n, nhng bÞ gi÷ l¹i nhê gèi ®iÓm
tùa mÒm biÕn d¹ng b»ng lß xo c©n b»ng. Lùc ngang ®Æt trªn
bµn trît, do t¶i träng th¼ng ®øng cña b¸nh xe sinh ra, g©y nªn
biÕn d¹ng lß xo vµ dÞch chuyÓn bµn trît. C¶m biÕn ®o chuyÓn
vÞ cña lß xo vµ chØ thÞ trªn ®ång hå gi¸ trÞ trît ngang.
ThiÕt bÞ cã hai bµn trît ngang cho phÐp ®o víi chØ thÞ ®éc lËp cña tõng b¸nh xe, do vËy cã
®é chÝnh x¸c cao h¬n.

H×nh 7.12. ThiÕt bÞ ®o ®é trît ngang lo¹i hai bµn trît

- ThiÕt bÞ ®o ®é trît ngang b¸nh xe tÜnh chØ thÝch hîp cho


viÖc chÈn ®o¸n khi « t« cßn míi, ®é mßn c¸c kh©u khíp kh¸c
cßn nhá. NÕu mßn hÖ thèng cÇu dÉn híng lín, c¸c lo¹i thiÕt bÞ
nµy cho sè liÖu ®o kh«ng chÝnh x¸c (kh«ng ph¶n ¶nh ®óng
tr¹ng th¸i cña gãc ®Æt b¸nh xe).

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


60
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- ThiÕt bÞ ®o ®é trît ngang b¸nh xe ®éng dïng thªm bé g©y rung ®iÖn khÝ nÐn hay thñy
lùc t¹o nªn lùc ®éng theo ph¬ng trît ngang cã tÝnh chÊt chu kú, nh»m ®¶m b¶o ®é nh¹y cña
thiÕt bÞ.

H×nh 9.12. S¬ ®å nguyªn lý cña thiÕt bÞ ®o ®é trît ngang


®éng
- ThiÕt bÞ ®ßi hái thªm côm xö lý tÝn hiÖu vµ cho ra th«ng s«
®o, sau khi ®· xö lý c¸c sè liÖu ghi l¹i ®îc trong qu¸ tr×nh rung.
C¸c bé thiÕt bÞ ®o ®éng cã kh¶ n¨ng thay thÕ thiÕt bÞ tÜnh
nhng gi¸ thµnh cao.
Trªn mét sè thiÕt bÞ thö phanh cã bè trÝ ®ång thêi víi thiÕt bÞ
®o ®é trît ngang. - - ThiÕt bÞ nµy ®ßi hái qu¸ tr×nh ®o ph¶i
tu©n thñ theo quy ®Þnh riªng. Ch¼ng h¹n khi ®o ®é trît
ngang, bµn trît ®îc n©ng lªn, t¸ch b¸nh xe khái tang trèng cña
bÖ ®o phanh. Gi¸ trît ®îc thay b»ng con l¨n cã kh¶ n¨ng trît
bªn, ®ång thêi khi thö phanh con l¨n ®ãng vai trß bé ®o tèc
®é b¸nh xe. Khi thö phanh con l¨n lµm viÖc nh bé ®o tèc ®é.
Ngµy nay, c¸c thiÕt bÞ nµy ®îc t¸ch rêi, nhng sö dông chung hÖ thèng chØ thÞ vµ bè trÝ
trong cïng khu vùc chÈn ®o¸n.

H×nh 7.13. BÖ ®o phanh kÕt hîp víi ®o trît ngang


d. X¸c ®Þnh gãc ®Æt b¸nh xe trªn bÖ thö chuyªn dïng
Sù sai lÖch vÞ trÝ bè trÝ c¸c gãc ®Æt b¸nh xe cßn do mét sè
nguyªn nh©n kh¸c, viÖc chÈn ®o¸n b»ng c¸c thiÕt bÞ nãi trªn

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


61
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

cã thÓ kh«ng ph¶n ¶nh ®óng c¸c tr¹ng th¸i kÕt cÊu ®Æt b¸nh
xe t¬ng quan víi khung hay vá.

H×nh.7.14. CÊu t¹o hÖ thèng ®o vµ s¬ ®å nguyªn lý


1-Tñ m¸y, 2- Gi¸ ®o l¾p t¹i b¸nh xe.
- ThiÕt bÞ ®o gãc ®Æt b¸nh xe b»ng ¸nh s¸ng laser (hay hång
ngo¹i) cho phÐp x¸c ®Þnh c¸c th«ng sè kÕt cÊu gãc ®Æt b¸nh
xe chÝnh x¸c h¬n.
ThiÕt bÞ bao gåm:
- C¸c gi¸ ®o l¾p t¹i b¸nh xe b»ng c¸c c¬ cÊu ®Þnh vÞ ch¾c
ch¾n trªn vµnh b¸nh xe. MÆt ph¼ng th¼ng ®øng cña gi¸ chÐp
nguyªn d¹ng vÞ trÝ cña b¸nh xe. Trªn gi¸ cã l¾p bé nguån ph¸t
s¸ng b»ng ®Ìn neon laser helium. Chïm tia s¸ng ®îc ph¸t ra
th«ng qua hÖ thèng quang häc ®Þnh híng truyÒn ¸nh s¸ng.
PhÝa trªn ®Çu xe cã tñ m¸y gåm: c¬ cÊu thu nh©n chïm ¸nh
s¸ng ph¸t ra tõ c¸c gi¸ ®o ®Æt t¹i b¸nh xe tríc vµ sau, c¬ cÊu
x¸c ®Þnh vÞ trÝ chïm tia s¸ng laser, c¸c bé chuyÓn ®æi digital
nh»m sè hãa c¸c sè liÖu vµ vÞ trÝ, mµn h×nh chØ thÞ, bµn
phÝm giao tiÕp, m¸y in kÕt qu¶, c¸c bé nhí ®éng, c¸c bé lu tr÷
d÷ liÖu.
Nguyªn lý ®o ®îc thùc hiÖn nh sau:
Chïm s¸ng tõ gi¸ ®o c¸c b¸nh sau chuyÓn däc th©n xe vÒ gi¸
®o b¸nh tríc vµ chuyÓn vÒ tñ m¸y ®Çu xe.
Chïm s¸ng tõ gi¸ ®o b¸nh xe tríc vµ chuyÓn vÒ tñ m¸y ®Çu xe.
C¸c chïm tia ph¸t ra tõ c¸c gi¸ trÞ ®o ®îc ghi vµ lu tr÷ trªn m¸y
bao gåm vÞ trÝ t¬ng ®èi cña c¸c b¸nh xe víi khung vá xe. C¸c
sè liÖu nµy hiÓn thÞ trªn mµn h×nh, khi trong bé lu tr÷ ®· cã
s½n sè liÖu cña xe, mµn h×nh cã thÓ cho phÐp so s¸nh d÷ liÖu
vµ hiÓn thÞ møc ®é phï hîp víi sè liÖu chuÈn ®Ó tiÖn ®¸nh gi¸
kÕt qu¶.
Thùc hiÖn ®o tiÕn hµnh theo tr×nh tù sau:

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


62
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

§Æt xe lªn bÖ n©ng thÝch hîp, l¾p c¸c m©m ®ì gi÷a b¸nh xe
vµ bÖ n©ng, nÕu lµ b¸nh xe dÉn híng ph¶i l¾p m©m xoay.
NhÊn m¹nh ®Çu xe vµ ®u«i xe ®Ó hÖ thèng n»m vÒ vÞ trÝ x¸c
®Þnh.
L¾p c¸c gi¸ ®o vµo c¸c b¸nh xe vµ ®Æt b¸nh xe ë vÞ trÝ ®i
th¼ng, ®iÒu chØnh c¸c gi¸ trÞ ®o ®Ó híng chïm tia s¸ng vÒ tñ
m¸y b»ng c¸ch ®ãng tñ m¸y vµ ®ãng ®iÖn cho gi¸ ®o.
HiÖu chØnh mµn h×nh ®Ó hiÓn thÞ sè liÖu cña chïm tia.
X¸c ®Þnh gãc do·ng b¸nh xe, ghi sè liÖu vµo bé nhí (Ên phÝm
MEMORRY).
X¸c ®Þnh gãc nghiªng ngang, gãc nghiªng däc trô ®øng, ®é
chôm b¸nh xe, b»ng c¸ch quay b¸nh xe dÉn híng ®i kho¶ng
200, ghi sè liÖu vµo bé nhí. Quay tr¶ l¹i b¸nh xe dÉn híng vÒ vÞ
trÝ ®i th¼ng, ghi sè liÖu vµo bé nhí.
Cho hiÓn thÞ sè liÖu.
So s¸nh víi c¸c sè liÖu chuÈn. §¸nh gi¸, kÕt luËn.
C¸c th«ng sè thu ®îc bao gåm c¸c th«ng sè gãc ®Æt b¸nh xe.
ThiÕt bÞ nµy cã ®é chÝnh x¸c cao, cã thÓ dïng trong chÈn
®o¸n tr¹ng th¸i kü thuËt « t« con, « t« t¶i nÆng…khi ®ang sö
dông, söa ch÷a, sau sù cè lín nh: ®©m, ®æ, va ch¹m…
2.5.ChÈn ®o¸n vµ ®iÒu chØnh c¬ cÊu l¸i
a. §é r¬ c¬ cÊu l¸i
- ChÈn ®o¸n c¬ cÊu l¸i b»ng c¸ch ®o ®é r¬ ®îc thùc hiÖn khi
khãa cøng phÇn bÞ ®éng c¬ cÊu l¸i, x¸c ®Þnh ®é r¬ trªn vµnh
l¸i (t¬ng tù nh x¸c ®Þnh ®é r¬ hÖ thèng l¸i)
- KÕt hîp viÖc ®o ®é r¬ hÖ thèng l¸i, sö dông ph¬ng ph¸p suy
luËn lo¹i trõ, x¸c ®Þnh khu vùc hay chi tiÕt bÞ mßn, h háng.
b. X¸c ®Þnh kh¶ n¨ng h háng trong toµn bé gãc quay cña c¬
cÊu l¸i
- N©ng toµn bé b¸nh xe cÇu tríc dÉn híng, quay vµnh l¸i tíi vÞ
trÝ tËn cïng bªn ph¶i vµ bªn tr¸i, ph¸t hiÖn c¸c h háng trong c¬
cÊu l¸i vµ ®é r¬ vµnh l¸i ë c¸c vÞ trÝ, ®Æc biÖt ë vÞ trÝ tËn
cïng. ViÖc x¸c ®Þnh nµy cã thÓ dïng c¶m nhËn thay ®æi lùc
quay vµnh l¸i hay nhê lùc kÕ.
c. §iÒu chØnh c¬ cÊu l¸i
ë c¸c c¬ cÊu l¸i kiÓu trôc vÝt - con l¨n, qu¹t r¨ng vµ ®ai èc-
thanh r¨ng, cã hai viÖc ®iÒu chØnh: ®iÒu chØnh khe hë chiÒu
trôc cña vßng bi trôc vÝt vµ ®iÒu chØnh sù vµo khíp cña qu¹t
r¨ng vµ ®ai èc-thanh r¨ng.
- ViÖc kiÓm tra vµ ®iÒu chØnh khe hë chiÒu trôc cña vßng bi
tiÕn hµnh nh sau: x¶ hÕt dÇu nhên trong cacte c¬ cÊu l¸i, t¸ch
khíp nèi gi÷a trôc vÝt c¬ cÊu l¸i vµ trôc tay l¸i, khíp nèi gi÷a
®ßn quay ®øng vµ bé trî lùc thuû lùc.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


63
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- Dïng tay l¾c ®ßn quay ®øng, kiÓm tra khe hë trong c¸c vßng
bi trôc vÝt. NÕu thÊy cã khe hë, ph¶i th¸o bul«ng, th¸o n¾p díi
cña cacte c¬ cÊu l¸i 1 vµ rót ®Öm ®iÒu chØnh ra

H×nh 7.14. §iÒu chØnh khe hë H×nh 7.15. §iÒu chØnh khe hë
chiÒu trôc c¬ cÊu l¸i kiÓu trôc ¨n khíp cña trôc vÝt- con l¨n.
vÝt con l¨n 1-clª. 2-®ai èc ®iÒu chØnh. 3-
1-N¾p. 2-C¸c te c¬ cÊu l¸i. 3- èc h·m. 4-®Öm h·m
§Öm ®iÒu chØnh
- §iÒu chØnh khe hë ¨n khíp cña cÆp truyÒn ®éng trong c¬
cÊu l¸i: cã nhiÒu lo¹i c¬ cÊu l¸i kh¸c nhau ®îc sö dông trªn c¸c «
t« kh¸c nhau, tuú thuéc vµo kÕt cÊu cô thÓ mµ cã c¸ch ®iÒu
chØnh kh¸c nhau nhng nguyªn t¾c ®iÒu chØnh lµ:
- DÞch chuyÓn däc trôc ®ßn quay ®øng sÏ ®iÒu chØnh ®îc khe
hë ¨n khíp cña cÆp truyÒn ®éng trong c¬ cÊu l¸i. VÝ dô c¬ cÊu
l¸i trôc vÝt-con l¨n h×nh 10.30. Ta tiÕn hµnh ®iÒu chØnh nh
sau:
- Th¸o ®ai èc h·m 3.
- LÊy ®Öm h·m 4 ra.
- Dïng clª 1 ®iÒu chØnh ®ai èc ®iÒu chØnh 2.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


64
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 7.16. Lo¹i khíp cÇu tù ®éng ®iÒu chØnh ®é r¬ trong qu¸
tr×nh lµm viÖc
b. KiÓm tra dÉn ®éng l¸i vµ kh¾c phôc khe hë
* C¸c khíp nèi
- KÕt cÊu cña khíp nèi cÇu rÊt ®a d¹ng, cã lo¹i kÕt cÊu tù ®éng
®iÒu chØnh khe hë trong qu¸ tr×nh lµm viÖc, h×nh 10.31, cã
lo¹i ta ph¶i ®iÒu chØnh
Cã thÓ dÔ dµng ph¸t hiÖn khe hë trong c¸c khíp nèi cña c¬ cÊu
dÉn ®éng l¸i b»ng c¸ch l¾c m¹nh ®ßn quay ®øng trong khi
xoay tay l¸i vµ n¾m tay vµo c¸c khíp kiÓm tra h×nh 9.16 (a).
NÕu khe hë vît qu¸ qui ®Þnh, h·y kh¾c phôc b»ng c¸ch vÆn
c¸c nót cã ren cña khíp nèi t¬ng øng h×nh 9.16 (b). Muèn vËy,
ph¶i th¸o chèt chÎ ë nót ra, vÆn nót vµo ®Õn hÕt c÷ råi l¹i níi
nót ra ®Õn khi mÆt ®Çu cña nót trïng víi mét lç l¾p chèt chÎ.

H×nh7.18. Lo¹i khíp cÇu kh«ng tù ®éng ®iÒu chØnh ®é r¬


1-chèt cÇu. 2-gèi ®ì chèt cÇu. 3-®ai èc ®iÒu chØnh. 4-chèt chÎ

H×nh 7.18. KiÓm tra (a) vµ kh¾c phôc (b) khe hë trong c¸c
khíp nèi dÉn
* KiÓm tra khe hë chèt chuyÓn híng
§Ó b¸nh xe ë vÞ trÝ th¼ng.
KÝch cÇu ®Ó b¸nh xe kh«ng tiÕp ®Êt.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


65
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

G¸ ®ång hå so 1 vµo dÇm cÇu 3, ®iÒu chØnh ®Ó ®Çu ®o t×


vµo m©m phanh 2, xoay mÆt ®ång hå ®Ó kim chØ vÞ trÝ sè
“0”.
+ KiÓm tra, ®iÒu chØnh khe hë híng trôc h×nh 9.19 a.
Dïng c¨n l¸ ®o khe hë phÝa díi cña dÇm cÇu víi mÆt cam quay,
khe hë nµy ph¶i 1,5mm. NÕu khe hë lín h¬n ta ph¶i th¸o cam
quay khái dÇu cÇu vµ thªm ®Öm mÆt ®Çu dµy h¬n ®Ó gi¶m
khe hë híng trôc.

+ KiÓm tra khe hë híng kÝnh h×nh


9.19 b. H¹ kÝch ®Ó b¸nh xe ®øng
trªn mÆt u = 0,75mm, nÕu khe hëu.
®Êt. TrÞ sè chØ trªn ®ång hå lµ khe
hë híng kÝnh lín h¬n ta ph¶i thay b¹c
chèt chuyÓn híng míi. H×nh 7.19 . KiÓm tra khe
hë chèt chuyÓn híng
1- ®ång hå so; 2- m©m
phanh; 3- dÇm cÇu
* ChÈn ®o¸n hÖ thèng l¸i cã trî lùc
+. X¸c ®Þnh hiÖu qu¶ cña trî lùc
- §Ó « t« ®øng yªn t¹i chç, kh«ng næ m¸y, ®¸nh tay l¸i vÒ hai
phÝa c¶m nhËn lùc vµnh l¸i. Cho ®éng c¬ ho¹t ®éng ë c¸c sè
vßng quay kh¸c nhau: ch¹y chËm, cã t¶i, gÇn t¶i lín nhÊt, ®¸nh
tay l¸i vÒ hai phÝa c¶m nhËn lùc vµnh l¸i.
- So s¸nh b»ng c¶m nhËn lùc trªn vµnh l¸i ë hai tr¹ng th¸i, ®Ó
biÕt ®îc hiÖu qu¶ cña trî hÖ thèng lùc l¸i.
+ §èi víi hÖ thèng cã trî lùc thñy lùc
b1. KiÓm tra bªn ngoµi
- Tríc khi kiÓm tra chÊt lîng cña hÖ thèng trî lùc thñy lùc cÇn
thiÕt ph¶i xem xÐt vµ hiÖu chØnh theo c¸c néi dung sau:
- Sù rß rØ dÇu trî lùc xung quanh b¬m, van ph©n phèi, xi lanh
lùc, c¸c ®êng èng vµ chç nèi.
- KiÓm tra, ®iÒu chØnh ®é c¨ng d©y ®ai kÐo b¬m thñy lùc.
- KiÓm tra lîng dÇu vµ chÊt lîng dÇu, nÕu cÇn thiÕt ph¶i bæ
sung dÇu.
- KiÓm tra vµ lµm s¹ch líi läc dÇu nÕu cã thÓ.
b2. X¸c ®Þnh hiÖu qu¶ trî lùc trªn gi¸ ®ì m©m xoay
- ViÖc x¸c ®Þnh hiÖu qu¶ cña trî lùc cßn cã thÓ x¸c ®Þnh trªn
m©m xoay. Tr×nh tù tiÕn hµnh theo hai tr¹ng th¸i ®éng c¬
kh«ng lµm viÖc vµ ®éng c¬ ho¹t ®éng ë chÕ ®é kh«ng t¶i. So
s¸nh lùc ®¸nh l¸i trªn vµnh l¸i
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
66
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

b3. X¸c ®Þnh chÊt lîng hÖ thèng thñy lùc nhê dông cô chuyªn
dïng ®o ¸p suÊt
- X¸c ®inh chÊt lîng hÖ thèng thñy lùc b»ng c¸ch dïng ®ång hå
®o ¸p suÊt sau b¬m, nh trªn h×nh 10.35.
- Dông cô ®o chuyªn dïng gåm: mét ®êng èng nèi th«ng ®êng
dÇu, trªn ®ã cã bè trÝ ®Çu nèi ba ng¶ ®Ó dÉn dÇu vµo ®êng
dÇu ®o ¸p suÊt, ®ång hå nµy cã kh¶ n¨ng ®o ®Õn 150
kG/cm2, phÝa sau lµ van khãa ®êng dÇu cung cÊp cho van
ph©n phèi. Dông cô nµy ®îc l¾p nèi tiÕp trªn ®êng dÇu ra c¬
cÊu l¸i.

H×nh 7.20. §o ¸p suÊt b¬m b»ng dông cô chuyªn dïng


+ Sau khi l¾p dông cô vµo ®êng dÇu, cho ®éng c¬ lµm viÖc,
chê cho hÖ thèng nãng lªn tíi nhiÖt ®é æn ®Þnh (sau 15 ®Õn
30 gi©y).
+ TiÕn hµnh x¶ hÕt kh«ng khÝ trong hÖ thèng thñy lùc b»ng
c¸ch: ®¸nh tay l¸i vÒ hai phÝa, t¹i c¸c vÞ trÝ tËn cïng dõng vµnh
l¸i vµ gi÷ t¹i chç kho¶ng 2-3 phót.
+ §Ó ®éng c¬ lµm viÖc víi chÕ ®é kh«ng t¶i, më hÕt van khãa
cña dông cô ®o chuyªn dïng ®Ó dÇu lu th«ng. X¸c ®Þnh ¸p
suÊt lµm viÖc cña hÖ thèng trªn ®ång hå (p1) t¬ng øng khi «
t« ch¹y th¼ng.
+ §Ó ®éng c¬ lµm viÖc víi sè vßng quay trung b×nh, ®ãng hÕt
van khãa cña dông cô ®Ó khãa kÝn ®êng dÇu. X¸c ®Þnh ¸p
suÊt lµm viÖc cña b¬m kh«ng t¶i trªn ®ång hå (p2).
+ Më hoµn toµn van khãa, ®éng c¬ lµm viÖc ë chÕ ®é kh«ng
t¶i, quay vµnh l¸i ®Õn vÞ trÝ tËn cïng, gi÷ vµnh l¸i vµ x¸c ®Þnh
¸p suÊt trªn ®ång hå, ¸p suÊt ph¶i quay vÒ trÞ sè p2.
VÝ dô trªn « t« HINO FF c¸c gi¸ trÞ ®o kiÓm nh sau:
p1 = 50 ± 0,5kG/cm2 (ë 800 vßng/phót)
p2 = 122 - 130kG/cm2 (ë 2000 vßng/phót)
p3 = 122kG/cm2 (ë 800 vßng/phót)
- Nhê viÖc kiÓm tra nh trªn cã thÓ x¸c ®Þnh chÊt lîng b¬m,
van ®iÒu ¸p vµ lu lîng, van ph©n phèi xi lanh lùc.
b4. X¸c ®Þnh chÊt lîng hÖ thèng thñy lùc nhê quan s¸t phÇn bÞ
®éng
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
67
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

X¸c ®Þnh chÊt lîng hÖ thèng thñy lùc nhê quan s¸t phÇn bÞ
®éng cã thÓ thùc hiÖn b»ng c¸c ph¬ng ph¸p sau:
+ Cho ®Çu xe lªn c¸c bÖ kiÓu m©m xoay cã ghi ®é. Dïng vµnh
l¸i lÇn lît ®¸nh hÕt vÒ hai phÝa, x¸c ®Þnh chÊt lîng hÖ thèng
thñy lùc nhê quan s¸t sù chuyÓn ®éng cña phÇn bÞ ®éng:
- NÕu c¬ cÊu l¸i chung víi xi lanh lùc, quan s¸t sù dÞch chuyÓn
cña: ®ßn ngang l¸i (c¬ cÊu l¸i b¸nh r¨ng thanh r¨ng), ®ßn quay
®øng (nÕu c¬ cÊu l¸i trôc vÝt ª cu bi thanh r¨ng b¸nh r¨ng)
- NÕu xi lanh lùc ®Æt riªng, quan s¸t sù dÞch chuyÓn cña cÇn
piston xi lanh lùc.
+ Khi kh«ng cã m©m xoay chia ®é cã thÓ tiÕn hµnh kiÓm tra
nh sau: n©ng b¸nh xe cña cÇu tríc lªn khái mÆt ®êng, quan s¸t
sù chuyÓn ®éng cña phÇn bÞ ®éng nh trªn.
* §èi víi hÖ thèng cã trî lùc khÝ nÐn
c1. KiÓm tra nhanh
+ §é chïng d©y ®ai kÐo m¸y nÐn khÝ, liªn kÕt m¸y nÐn khÝ víi
®éng c¬.
+ Theo dâi sù rß rØ khÝ nÐn trî lùc khi xe ®øng yªn vµ khi xe
chuyÓn ®éng cã ®¸nh l¸i.
+ KiÓm tra ¸p suÊt khÝ nÐn nhê ®ång hå trªn b¶ng tablo: khëi
®éng ®éng c¬, ®¶m b¶o n¹p ®Çy khÝ nÐn tíi ¸p suÊt ®Þnh
møc (kho¶ng 8 kG/cm2) sau thêi gian 2 phót.
+ KiÓm tra níc vµ dÇu trong b×nh chøa khÝ, c«ng viÖc nµy cÇn
kiÓm tra thêng xuyªn, nÕu thÊy lîng níc vµ dÇu gia t¨ng ®ét
xuÊt cÇn xem xÐt chÊt lîng cña m¸y nÐn khÝ.
+ KiÓm tra m¸y nÐn khÝ vµ van ®iÒu ¸p
X¸c ®Þnh chÊt lîng m¸y nÐn khÝ b»ng ®ång hå ®o ¸p suÊt khÝ
nÐn sau m¸y nÐn:
- NÕu ¸p suÊt qu¸ nhá (so víi ¸p suÊt ®Þnh møc) th× cã thÓ do
m¸y nÐn khÝ chÊt lîng kÐm, hë ®êng èng khÝ nÐn, sai lÖch vÞ
trÝ van ®iÒu ¸p vµ van an toµn.
- NÕu ¸p suÊt qu¸ lín chøng tá van ®iÒu ¸p vµ van an toµn bÞ
háng.
+ X¸c ®Þnh chÊt lîng hÖ thèng trî lùc
X¸c ®Þnh chÊt lîng hÖ thèng trî lùc bao gåm: côm c¬ cÊu l¸i,
van ph©n phèi, xy lanh lùc: tiÕn hµnh n©ng cÇu dÉn híng,
®¸nh l¸i vÒ c¸c phÝa ®Òu ®Æn, ®o lùc t¸c dông lªn vµnh l¸i
theo hai chiÒu, quan s¸t sù dÞch chuyÓn cña cÇn piston lùc.
NÕu thÊy cã hiÖn tîng lùc vµnh l¸i kh«ng æn ®Þnh, sù di
chuyÓn cña cÇn piston lùc. NÕu thÊy cã hiÖn tîng vµnh l¸i
kh«ng æn ®Þnh, sù di chuyÓn cña cÇn piston lùc kh«ng ®Òu
®Æn lµ do côm c¬ cÊu l¸i, van ph©n phèi, xi lanh lùc h háng.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


68
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Bµi 8: KiÓm tra chuÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt hÖ


thèng treo
i. NhiÖm vô
1.1. NhiÖm vô
Liªn kÕt gi÷a dÇm cÇu víi khung hoÆc vá « t«.
*CÊu t¹o
HÖ thèng treo trªn « t« bao gåm: bé phËn ®µn håi, bé phËn
dÉn híng, bé phËn gi¶m chÊn, bé phËn æn ®Þnh ngang th©n
xe.
* Ph©n lo¹i tæng qu¸t vÒ hÖ thèng treo
HÖ thèng treo phô thuéc cã dÇm cÇu cøng, trong ®ã bao gåm:
hÖ thèng treo phô thuéc ®¬n (dïng cho treo mét cÇu) ®Æt trªn
cÇu tríc hoÆc cÇu sau vµ hÖ thèng treo phô thuéc c©n b»ng
®Æt trªn cÇu kÐp ë c¸c cÇu sau « t« nhiÒu cÇu.
HÖ thèng treo ®éc lËp, c¸c d¹ng kÕt cÊu c¬ b¶n:
HÖ thèng treo ®ßn ngang bao gåm: hai ®ßn ngang, mét ®ßn
ngang, ®Æt trªn cÇu tríc, cÇu sau.
HÖ thèng treo ®ßn däc bao gåm: ®ßn däc ®¬n vµ ®ßn däc cã
thanh ngang liªn kÕt chØ ®Æt trªn cÇu sau.
HÖ thèng treo ®ßn chÐo: ®Æt trªn cÇu sau.
* Ph©n lo¹i bé phËn ®µn håi
- NhÝp l¸: lo¹i mét lµ, lo¹i nhiÒu l¸ bã thµnh bé nhÝp, lo¹i ®èi
xøng, lo¹i kh«ng ®èi xøng. NhÝp bao gåm: l¸ nhÝp, quang nhÝp,
bu l«ng ®Þnh vÞ, cao su gèi nhÝp h¹n chÕ hµnh tr×nh.
- Lß xo xo¾n èc: lß xo trô, lß xo c«n, lß xo xÕp ph¼ng, lo¹i cã
tiÕt diÖn ®iÒu, lo¹i cã tiÕt diÖn thay ®æi
Thanh xo¾n: thanh xo¾n ®¬n, thanh xo¾n ghÐp bã, lo¹i tiÕt
diÖn trßn, tiÕt diÖn vu«ng hay s¸u c¹nh.
- Ngoµi ra cßn cã c¸c d¹ng bé phËn ®µn håi ®Æc biÖt nh: khÝ
nÐn, khÝ nÐn-thñy lùc-®iÖn tö, ®µn håi b»ng cao su, bé phËn
®µn håi kÕt hîp víi gi¶m chÊn…
* Ph©n lo¹i gi¶m chÊn
- Bé gi¶m chÊn gåm: xi lanh, piston, van vµ cã c¸c lo¹i:
- Gi¶m chÊn èng mét líp vá ®îc ®Æt trªn « t« con.
- Gi¶m chÊn èng hai líp vá th«ng dông ®îc ®Æt trªn « t« con, «
t« t¶i vµ « t« buýt.
- Gi¶m chÊn èng mét líp vá cã kh¶ n¨ng dËp t¾t dao ®éng rÊt
cao, nhng l¹i cã ®é bÒn thÊp (b»ng 80% tuæi thä cña lo¹i hai líp
vá) nªn chØ dïng trªn « t« con cã gi¸ thµnh cao.
* KÕt cÊu thanh æn ®Þnh ngang
- Tïy thuéc yªu cÇu vµ kh¶ n¨ng lµm viÖc cña hÖ thèng treo trªn
« t«, mµ cã thÓ cã mÆt thanh æn ®Þnh hay kh«ng. PhÇn lín «
t« con, « t« buýt vµ trªn mét sè « t« t¶i cã bè trÝ thanh æn
®Þnh ngang. Thanh æn ®Þnh ngang thêng bè trÝ ngang theo
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
69
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

cÇu xe vµ sÏ lµm viÖc khi th©n xe bÞ nghiªng lÖch vÒ mét


phÝa, t¹o ®iÒu kiÖn gi¶m gãc nghiªng ngang vµ sµn ®Òu t¶i
träng cho hai bªn thïng xe cña cïng mét cÇu.
- Thanh æn ®Þnh cã kÕt cÊu ®a d¹ng, phÇn lín lµ ch÷ U tiÕt
diÖn trßn, h×nh d¹ng vµ kÝch thíc cÊu t¹o tïy thuéc vµo yªu cÇu
g©y nªn m« men chèng lËt, kh«ng nhÊt thiÕt tu©n thñ theo t¶i
träng cña « t«.
* Mét sè tiªu chuÈn trong kiÓm tra hÖ thèng treo
+ Tiªu chuÈn vÒ ®é ån
- §é ån trªn « t« do nhiÒu nguyªn nh©n. C¸c chØ tiªu díi ®©y
lµ ®é ån tæng hîp: ®é ån do hÖ thèng treo, truyÒn lùc, do
®éng c¬ qua khÝ th¶i vµ do t¹o nªn nguån rung ®éng tõ ®éng
c¬, do cÊu tróc thïng, vá xe g©y nªn… Khi tiÕn hµnh kiÓm tra
hÖ thèng treo cã thÓ ®o ®¹t x¸c ®Þnh mét sè lÇn ®Ó kÕt luËn
nguyªn nh©n.
- Tiªu chuÈn vÒ ®é ån chung cho toµn xe phô thuéc vµo ph¬ng
ph¸p ®o: ®Æt microphone thu bªn trong xe nh»m ®o ®é ån
trong xe, ®Æt microphone ngoµi nh»m ®o ®é ån ngoµi. C¸c
chØ tiªu díi ®©y dïng cho xe míi khi xuÊt xëng.
C¸c tiªu chuÈn vÒ ®é ån yªu cÇu ®o trong khi xe ®øng yªn næ
m¸y vµ khi xe chuyÓn ®éng. Nhng nÕu ®Ó ý ®Õn ¶nh hëng
cña hÖ thèng treo cÇn thiÕt kiÓm tra ®é ån khi xe chuyÓn
®éng. NÕu cã thÓ kiÓm tra ®é ån khi xe ®øng yªn th× cã thÓ
thu ®îc c¸c th«ng tin ®Ó lo¹i trõ ¶nh hëng cña c¸c th«ng sè
kh¸c.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


70
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 8.1. HÖ thèng treo ®éc lËp


- C¸c th«ng sè ®é ån cho phÐp cña ECE (N0 41; N0 51)-1984
cho c¸c lo¹i « t« kh¸c nhau, khi thö trªn ®êng tèt ë 80 km/h cho
trong b¶ng.
- C¸c th«ng sè ®é ån cho phÐp cña ViÖt Nam TCVN 5948:1999
khi thö trªn ®êng tèt ë 50 km/h cho trong b¶ng.
B¶ng. C¸c th«ng sè ®é ån cho phÐp cña ECE
§é ån trong ECE N0 41 §é ån ngoµi ECE N0 51
§é ån dB (A) §é ån dB(A)
Lo¹i xe* Lo¹i xe*
kh«ng qua kh«ng qu¸
M1- « t« con 80 M1- « t« con 80
M2- « t«
M2- « t« buýt cã t¶i <3,5
buýt ®Õn 5 82 81
tÊn
tÊn
M3- « t«
M2, M3 « t« buýt cã t¶i
buýt h¬n 5 82 82
>3,5 tÊn
tÊn
M2, M3 « t« buýt cã
¤ t« buýt 82 85
®éng c¬ >147kW
C¸c lo¹i buýt 84 80
N2 « t« t¶i cã t¶i <3,5 8
tÊn 1
N2, N3 « t« t¶i cã t¶i 8
Chó thÝch: (*) Lo¹i xe xem trong
ph©n lo¹i xe.
<12 tÊn 6
N3 « t« t¶i cã t¶i >12
8
tÊn ®éng c¬
8
>147kW
B¶ng. C¸c th«ng sè ®é ån ngoµi cho phÐp cña ViÖt Nam 1999.
§é ån ngoµi TCVN 5948:1999
§é ån dB (A) kh«ng
Lo¹i xe
qu¸
M1 « t« con 74 - 77
M2- « t« buýt cã t¶i <3,5 tÊn 76 - 79
M2, M3 « t« buýt cã t¶i >3,5 tÊn 78 - 83
M2, M3 « t« buýt cã ®éng c¬ >147kW 77 - 84
N2, N3 « t« t¶i cã t¶i <12 tÊn 78 - 83
N3 « t« t¶i cã t¶i >12 tÊn ®éng c¬
77 - 84
>147kW
* Tiªu chuÈn vÒ ®é b¸m ®êng cña ECE
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
71
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Trong kho¶ng tÇn sè kÝch ®éng tõ thiÕt bÞ g©y rung, gi¸ trÞ ®é b¸m dÝnh b¸nh xe trªn nÒn
kh«ng nhá h¬n 70%

Tiªu chuÈn vÒ ®é b¸m ®êng


II. kiÓm tra, chÈn ®o¸n H háng cña hÖ thèng treo
2.1.Bé phËn dÉn híng:
Mßn c¸c khíp trô, khíp cÇu.
BiÕn d¹ng kh©u: ®ßn gi»ng, bÖ ®ì, bÖ xoay, dÇm cÇu, nhÝp l¸,
quang treo.
Sai lÖch c¸c th«ng sè cÊu tróc, c¸c chç ®iÒu chØnh, vÊu gi¶m
va, vÊu t¨ng cøng…
C¸c h háng nµy sÏ lµm cho b¸nh xe mÊt quan hÖ ®éng häc,
®éng lùc häc ®óng, g©y nªn mµi mßn lèp nhanh, mÊt kh¶
n¨ng æn ®Þnh chuyÓn ®éng, mÊt tÝnh dÉn híng cña xe… Tïy
theo møc ®é h háng mµ biÓu hiÖn cña nã râ nÐt hay mê.
Bé phËn ®µn håi
Bé phËn ®µn håi quyÕt ®Þnh tÇn sè dao ®éng riªng cña « t«,
do vËy khi h háng sÏ ¶nh hëng nhiÒu tíi c¸c chØ tiªu chÊt lîng ®·
kÓ trªn.
Gi¶m ®é cøng, hËu qu¶ cña nã lµ gi¶m chiÒu cao cña th©n xe,
t¨ng kh¶ n¨ng va ®Ëp cøng khi phanh hay t¨ng tèc, g©y ån,
®ång thêi dÉn tíi t¨ng gia tèc dao ®éng th©n xe, lµm xÊu ®é
ªm dÞu khi xe ®i trªn ®êng xÊu.
Bã kÑt nhÝp do hÕt mì b«i tr¬n lµm t¨ng ®é cøng, hËu qu¶ cña
viÖc bã cøng nhÝp lµm cho « t« chuyÓn ®éng trªn ®êng xÊu
bÞ rung xãc m¹nh, mÊt ªm dÞu chuyÓn ®éng, t¨ng lùc t¸c dông
lªn th©n xe, gi¶m kh¶ n¨ng b¸m dÝnh, tuæi thä cña gi¶m chÊn
trªn cÇu xe sÏ thÊp.
G·y bé phËn ®µn håi do qu¸ t¶i khi lµm viÖc, hay do mái cña
vËt liÖu. Khi g·y mét sè l¸ nhÝp trung gian sÏ dÉn tíi gi¶m ®é
cøng. Khi bÞ g·y c¸c l¸ nhÝp chÝnh th× bé nhÝp sÏ mÊt vai trß
cña bé phËn dÉn híng. NÕu lµ lß xo xo¾n èc hay thanh xo¾n bÞ
g·y, sÏ dÉn tíi mÊt t¸c dông bé phËn ®µn håi.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


72
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Vì ô t¨ng cøng cña hÖ thèng treo lµm mÒm bé phËn ®µn håi,
t¨ng t¶i träng t¸c dông lªn bé phËn ®µn håi. Vì ô tú h¹n chÕ
hµnh tr×nh còng t¨ng t¶i träng t¸c dông lªn bé phËn ®µn håi.
C¶ hai trêng hîp nµy ®Òu g©y nªn va ®Ëp, t¨ng ån trong hÖ
thèng treo. C¸c tiÕng ån cña hÖ thèng treo sÏ lµm cho toµn bé
th©n xe hay vá xe ph¸t ra tiÕng ån lín, lµm xÊu m«i trêng ho¹t
®éng cña « t«.
R¬ láng c¸c liªn kÕt nh: quang nhÝp, ®ai kÑp, gi¸ ®ì lß xo…
®Òu g©y nªn tiÕng ån, x« lÖch cÇu « t«, khã ®iÒu khiÓn,
nÆng tay l¸i, t¨ng ®é ån khi xe ho¹t ®éng, dÔ g©y tai n¹n giao
th«ng.
Bé phËn gi¶m chÊn
Bé phËn gi¶m chÊn cÇn thiÕt ph¶i lµm viÖc víi lùc c¶n hîp lý
nh»m dËp t¾t nhanh chãng dao ®éng th©n xe. H háng cña
gi¶m chÊn dÉn tíi thay ®æi lùc c¶n nµy. Tøc lµ gi¶m kh¶ n¨ng
dËp t¾t dao ®éng cña th©n xe, ®Æc biÖt g©y nªn gi¶m m¹nh
®é b¸m dÝnh trªn nÒn ®êng.
C¸c h háng thêng gÆp lµ:
Mßn bé ®«i xy lanh, piston. Piston xi lanh ®ãng vai trß dÉn híng
vµ cïng víi sÐc m¨ng hay phít lµm nhiÖm vô bao kÝn c¸c khoang
dÇu. Trong qu¸ tr×nh lµm viÖc cña gi¶m chÊn piston vµ xi lanh
dÞch chuyÓn t¬ng ®èi, g©y mßn nhiÒu trªn piston, lµm xÊu
kh¶ n¨ng dÉn híng vµ bao kÝn. Khi ®ã, sù thay ®æi thÓ tÝch
c¸c khoang dÇu, ngoµi viÖc dÇu lu th«ng qua lç tiÕt lu, cßn
ch¶y qua gi÷a khe hë cña piston vµ xi lanh, g©y gi¶m lùc c¶n
trong c¶ hai hµnh tr×nh nÐn vµ tr¶, mÊt dÇn t¸c dông dËp t¾t
dao ®éng nhanh.
Hë phít bao kÝn vµ ch¶y dÇu cña gi¶m chÊn. H háng nµy hay
x¶y ra ®èi víi gi¶m chÊn èng, ®Æc biÖt trªn gi¶m chÊn èng
mét líp vá. Do ®iÒu kiÖn b«i tr¬n cña phít bao kÝn vµ cÇn
piston h¹n chÕ, nªn sù mßn lµ kh«ng thÓ tr¸nh ®îc sau thêi gian
dµi sö dông, dÇu cã thÓ ch¶y qua khe phít lµm mÊt t¸c dông
gi¶m chÊn. Sù thiÕu dÇu gi¶m chÊn hai líp vá dÉn tíi lät kh«ng
khÝ vµo buång bï, gi¶m tÝnh chÊt æn ®Þnh lµm viÖc. ë gi¶m
chÊn mét líp vá, sù hë phít bao kÝn dÉn tíi ®Èy hÕt dÇu ra
ngoµi vµ gi¶m nhanh ¸p suÊt. Ngoµi ra sù hë phít cßn kÐo theo
bôi bÈn bªn ngoµi vµo vµ t¨ng nhanh tèc ®é mµi mßn.
DÇu biÕn chÊt sau mét thêi gian sö dông. Th«ng thêng dÇu
trong gi¶m chÊn ®îc pha thªm phô gia ®Æc biÖt ®Ó t¨ng tuæi
thä khi lµm viÖc ë nhiÖt ®é vµ ¸p suÊt thay ®æi. Gi÷ ®îc ®é
nhít trong kho¶ng thêi gian dµi. Khi cã níc hay t¹p chÊt hãa häc
lÉn vµo dÔ lµm dÇu biÕn chÊt. C¸c tÝnh chÊt c¬ lý thay ®æi
lµm cho t¸c dông cña gi¶m chÊn mÊt ®i, cã khi lµm bã kÑt
gi¶m chÊn.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
73
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

KÑt van gi¶m chÊn cã thÓ x¶y ra ë hai d¹ng: lu«n më hoÆc lu«n
®ãng. NÕu c¸c van kÑt më th× lùc c¶n gi¶m chÊn bÞ gi¶m nhá.
NÕu van gi¶m chÊn bÞ kÑt ®ãng th× lùc c¶n gi¶m chÊn kh«ng
®îc ®iÒu chØnh, lµm t¨ng lùc c¶n gi¶m chÊn. Sù kÑt van gi¶m
chÊn chØ x¶y ra khi dÇu thiÕu hay bÞ bÈn, phít bao kÝn bÞ hë.
C¸c biÓu hiÖn cña h háng nµy phô thuéc vµo c¸c tr¹ng th¸i kÑt
cña van ë hµnh tr×nh tr¶ hay van lµm viÖc ë hµnh tr×nh nÐn,
van gi¶m t¶i…
ThiÕu dÇu, hÕt dÇu ®Òu xuÊt ph¸t tõ c¸c h háng cña phít bao
kÝn. Khi thiÕu dÇu hay hÕt dÇu gi¶m chÊn vÉn cßn kh¶ n¨ng
dÞch chuyÓn th× nhiÖt ph¸t sinh trªn vá rÊt lín, tuy nhiªn khi
®ã ®é cøng cña gi¶m chÊn thay ®æi, lµm x©u chøc n¨ng cña
nã. Cã nhiÒu trêng hîp hÕt dÇu cã thÓ g©y kÑt gi¶m chÊn,
cong trôc.
Do qu¸ t¶i trong lµm viÖc, cÇn piston gi¶m chÊn bÞ cong, g©y
kÑt hoµn toµn gi¶m chÊn.
N¸t cao su chç liªn kÕt cã thÓ ph¸t hiÖn th«ng qua quan s¸t c¸c
®Çu liªn kÕt. khi bÞ vì n¸t « t« ch¹y trªn ®êng xÊu g©y nªn va
ch¹m m¹nh, kÌm theo tiÕng ån.
C¸c h háng cña gi¶m chÊn kÓ trªn cã thÓ ph¸t hiÖn th«ng qua
c¶m nhËn vÒ ®é ªm dÞu chuyÓn ®éng, nhiÖt ®é vá ngoµi
gi¶m chÊn, sù ch¶y dÇu hay ®o trªn bÖ kiÓm tra hÖ thèng
treo.
B¸nh xe
B¸nh xe cã thÓ ®îc coi lµ mét phÇn trong hÖ thèng treo, c¸c
thay ®æi chÝnh trong sö dông lµ: ¸p suÊt lèp, ®é mßn, mÊt
c©n b»ng…
Thanh æn ®Þnh
H háng cña thanh æn ®Þnh chñ yÕu lµ: n¸t c¸c gèi tùa cao su,
gi¶m ®é cøng, h háng c¸c ®ßn liªn kÕt. HËu qu¶ cña c¸c h
háng nµy còng t¬ng tù nh cña bé phËn ®µn håi, nhng x¶y ra
khi « t« bÞ nghiªng hay ch¹y trªn ®êng cã sãng ghÒnh.
2.2. KiÓm tra, ®iÒu chØnh hÖ thèng treo
- Quan s¸t sù r¹n nøt cña nhÝp, vÆn chÆt c¸c mèi ghÐp: quang
nhÝp, c¸c ®Çu cè ®Þnh, di ®éng cña nhÝp...
- B«i tr¬n cho ¾c nhÝp.
- §o ®é vâng tÜnh cña nhÝp so s¸nh víi tiªu chuÈn, nÕu kh«ng
®¶m b¶o ph¶i thay míi.
- KiÓm tra ®é mßn cña ¾c nhÝp, b¹c ¾c nhÝp.
- §èi víi gi¶m chÊn ph¶i kiÓm tra rß rØ dÇu (víi gi¶m chÊn èng,
rØ dÇu nhiÒu ph¶i thay míi, víi gi¶m chÊn ®ßn bæ xung dÇu
gi¶m chÊn qua lç bæ xung dÇu), xiÕt chÆt c¸c mèi ghÐp...

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


74
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Bµi9 : KiÓm tra chÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt hÖ thèng


phanh
I. NhiÖm vô cña hÖ thèng phanh
* NhiÖm vô
HÖ thèng phanh dïng ®Ó gi¶m tèc ®é cña « t« cho ®Õn khi
dõng l¹i h¼n, ®¶m b¶o tÝnh n¨ng an toµn khi sö dông « t«.
* CÊu t¹o chung
CÊu t¹o phô thuéc tõng lo¹i hÖ thèng phanh.
* Ph©n lo¹i hÖ thèng phanh
Theo kÕt cÊu
- HÖ thèng phanh thñy lùc: thêng gÆp trªn « t« con, « t« t¶i
nhÑ (tæng träng lîng kh«ng qu¸ 12 tÊn) vµ cã thÓ chia ra:
+ Phanh thñy lùc ®¬n gi¶n, gåm cã: bµn ®¹p, xi lanh chÝnh, xi
lanh b¸nh xe, c¬ cÊu phanh.
+ Phanh thñy lùc cã trî lùc bµn ®¹p phanh, c¸c d¹ng trî lùc lµ: trî
lùc ch©n kh«ng, ®iÖn tö (dïng cho « t« nhá), trî lùc khÝ nÐn,
thñy lùc (dïng cho « t« t¶i nhá vµ võa).
+ Phanh thñy lùc cã ®iÒu chØnh lùc phanh cho b¸nh xe, c¸c bé
®iÒu chØnh thêng dïng lµ: bé ®iÒu hßa lùc phanh ®¬n gi¶n
(trªn c¬ së van h¹n chÕ ¸p suÊt cho c¸c b¸nh xe cÇu sau), bé
®iÒu chØnh tù ®éng chèng trît lÕt (®iÒu chØnh sù phanh theo
kh¶ n¨ng chèng bã cøng b¸nh xe ABS…)
- HÖ thèng phanh khÝ nÐn: thêng gÆp trªn « t« t¶i, « t« buýt
lo¹i võa, nÆng vµ cã thÓ chia ra:
+ Phanh khÝ nÐn ®¬n gi¶n gåm: bµn ®¹p, van phanh, m¸y
nÐn khÝ, bé ®iÒu ¸p, b×nh chøa khÝ nÐn, bÇu phanh b¸nh xe,
c¬ cÊu phanh.
+ Phanh khÝ nÐn cã ®iÒu chØnh lùc phanh, c¸c bé ®iÒu
chØnh thêng dïng lµ: bé ®iÒu chØnh ®¬n gi¶n, bé ®iÒu
chØnh tù ®éng chèng trît lÕt (®iÒu chØnh phanh theo kh¶
n¨ng chèng bã cøng b¸nh xe ABS…)
* HÖ thèng phanh thñy lùc khÝ nÐn: thêng gÆp trªn « t« t¶i
nhÑ vµ trung b×nh (tæng träng lîng 6 tÊn ®Õn kh«ng qu¸ 22
tÊn). HÖ thèng phanh lo¹i nµy dïng chÊt láng ®iÒu khiÓn c¬
cÊu phanh th«ng qua xi lanh b¸nh xe nh hÖ thèng phanh thñy
lùc, viÖc t¹o ¸p lùc cho chÊt láng nhê hÖ thèng cung cÊp khÝ
nÐn qua van ph©n phèi vµ xi lanh khÝ nÐn. HÖ thèng nµy cho
phÐp cã c¸c u ®iÓm chung cña c¶ hÖ thèng khÝ nÐn vµ hÖ
thèng thñy lùc.
-

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


75
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 10.1. S¬ ®å hÖ thèng phanh khÝ nÐn


- ViÖc chia hai dßng phanh cã thÓ ®îc thùc hiÖn t¹i van ph©n
phèi khÝ nÐn hay t¹i xi lanh chÝnh thñy lùc.
Theo sè dßng dÉn ®éng: dÉn ®éng ®iÒu khiÓn mét dßng, hai
dßng.
- Theo qui chuÈn cña quèc tÕ chØ cho phÐp dïng lo¹i dÉn ®éng
®iÒu khiÓn hai dßng, c¸c dßng ®iÒu khiÓn lµm viÖc ®éc lËp
víi nhau, nh»m tr¸nh x¶y ra mÊt phanh cïng mét lóc trªn tÊt c¶
hÖ thèng phanh, n©ng cao ®é tin cËy, an toµn cho xe khi
chuyÓn ®éng. CÊu tróc hai dßng cã thÓ lµ: ®éc lËp, song song
(bè trÝ hçn hîp).
Theo vÞ trÝ c¬ cÊu phanh: bè trÝ ë trong lßng b¸nh xe, bè trÝ ë
c¹nh cÇu xe.
Theo tiªu chuÈn kiÓm tra chÊt lîng phanh:
- Lo¹i M: M1 cho « t« con, M2 cho « t« buýt cã tæng träng lîng
®Õn 5 tÊn, M3 lín h¬n 5tÊn.
- Lo¹i N dïng cho « t« t¶i: N1 cho « t« t¶i cã tæng träng lîng
®Õn 3,5 tÊn, N2 tõ 3,5 ®Õn 12 tÊn, N3 lín h¬n 12 tÊn.
- Lo¹i O dïng cho c¸c lo¹i r¬moãc vµ b¸n r¬moãc.
* Ph©n lo¹i c¬ cÊu phanh
C¬ cÊu phanh d¹ng tang trèng.
* C¬ cÊu phanh d¹ng ®Üa.
KÕt cÊu cña phanh ®Üa rÊt ®a d¹ng, c¸c chøc n¨ng hoµn thiÖn
nhiÒu, ch¼ng h¹n: trong c¸c phanh ®Üa n»m trªn b¸nh xe sau
thêng cã c¬ cÊu liªn ®éng ®iÒu khiÓn víi phanh tay, c¬ cÊu tù
®éng ®iÒu chØnh khe hë m¸ phanh vµ ®Üa phanh, c¶m biÕn
®o tèc ®é quay cña b¸nh xe…Do ®ã c¸c h háng x¶y ra cã thÓ
lµ c¸c biÓu hiÖn kh«ng râ rµng. ViÖc ph©n tÝch h háng vµ chÈn
®o¸n kü thuËt cÇn n¾m ch¾c kÕt cÊu cô thÓ cña chóng.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
76
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

* Mét sè tiªu chuÈn c¬ b¶n trong kiÓm tra hiÖu qu¶ phanh
a. C¸c yªu cÇu c¬ b¶n khi kiÓm tra hÖ thèng phanh
HÖ thèng phanh lµ mét hÖ thèng ®¶m b¶o an toµn chuyÓn
®éng cho « t«. Do vËy ph¶i chÊp hµnh nh÷ng yªu cÇu kiÓm tra
kh¾t khe, nhÊt lµ ®èi víi « t« thêng xuyªn ho¹t ®éng ë tèc ®é
cao. C¸c yªu cÇu sau:
- Ph¶i ®¶m b¶o nhanh chãng dõng xe khÈn cÊp trong bÊt kú
t×nh huèng nµo. Khi phanh ®ét ngét, xe ph¶i dõng sau sau
qu·ng ®êng phanh ng¾n nhÊt, tøc lµ cã gia tèc phanh cùc ®¹i.
- Ph¶i ®¶m b¶o phanh gi¶m tèc ®é « t« trong mäi ®iÒu kiÖn
sö dông, lùc phanh trªn bµn ®¹p ph¶i tû lÖ víi hµnh tr×nh bµn
®¹p, cã kh¶ n¨ng rµ phanh khi cÇn thiÕt. HiÖu qu¶ phanh cao
vµ ph¶i kÌm theo sù phanh ªm dÞu ®Ó ®¶m b¶o phanh chuyÓn
®éng víi gia tèc chËm dÇn biÕn ®æi ®Òu ®Æn gi÷ æn ®Þnh
chuyÓn ®éng cña xe.
- Tèi thiÓu trªn « t« ph¶i cã hai hÖ thèng phanh lµ: phanh chÝnh
vµ phanh dù phßng (phanh ch©n vµ phanh tay). Hai hÖ thèng
®Òu ph¶i s½n sµng lµm viÖc khi cÇn thiÕt. DÉn ®éng phanh
tay vµ phanh ch©n lµm viÖc ®éc lËp kh«ng ¶nh hëng lÉn nhau.
Phanh tay cã thÓ thay thÕ phanh ch©n khi phanh ch©n cã sù
cè. Phanh tay dïng ®Ó gi÷ nguyªn vÞ trÝ xe trªn ®êng b»ng
còng nh trªn dèc nghiªng theo thiÕt kÕ ban ®Çu.
- Lùc ®iÒu khiÓn kh«ng qu¸ lín vµ ®iÒu khiÓn nhÑ nhµng, dÔ
dµng kÓ c¶ ®iÒu khiÓn b»ng ch©n hoÆc b»ng tay.
- Hµnh tr×nh bµn ®¹p phanh hoÆc tay phanh ph¶i thÝch hîp vµ
n»m trong ph¹m vi ®iÒu khiÓn cã thÓ cña ngêi sö dông.
- HÖ thèng phanh cÇn cã ®é nh¹y cao, hiÖu qu¶ phanh kh«ng
thay ®æi nhiÒu gi÷a c¸c lÇn phanh. §é chËm t¸c dông ph¶i nhá
vµ cã thÓ lµm viÖc nhanh chãng t¹o hiÖu qu¶ phanh « t« ngay
sau khi võa míi th«i phanh.
- Khi phanh lùc phanh ph¸t sinh ra gi÷a c¸c b¸nh xe cïng mét
cÇu ph¶i b»ng nhau, NÕu cã sai lÖch th× ph¶i nhá trong ph¹m
vi cho phÐp. Khi thö phanh trªn ®êng ph¶i ®óng quü ®¹o
mong muèn theo ®iÒu khiÓn.
- C¸c hÖ thèng ®iÒu khiÓn cã trî lùc phanh, khi bÞ h háng trî
lùc, hÖ thèng phanh vÉn ®îc ®iÒu khiÓn vµ cã t¸c dông lªn «
t«.
- §¶m b¶o ®é tin cËy sö dông cña « t« trong c¶ hÖ thèng vµ c¸c
chi tiÕt trong hÖ thèng, nhÊt lµ c¸c chi tiÕt bao kÝn b»ng vËt
liÖu cao su, nhùa tæng hîp.
- C¸c c¬ cÊu phanh ph¶i tho¸t nhiÖt tèt, kh«ng truyÒn nhiÖt ra
c¸c khu vùc lµm ¶nh hëng tíi sù lµm viÖc cña c¸c c¬ cÊu xung
quanh (lèp xe, moay ¬…) ph¶i dÔ dµng ®iÒu chØnh, thay thÕ
c¸c chi tiÕt h háng.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
77
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

* Mét sè tiªu chuÈn c¬ b¶n trong kiÓm tra


C¸c quèc gia kh¸c nhau ®Òu cã tiªu chuÈn riªng cho phï hîp víi
møc ®é ph¸t triÓn kinh tÕ, chÝnh v× vËy c¸c tiªu chuÈn sö
dông ®Òu kh«ng gièng nhau. Tiªu chuÈn c¬ b¶n trong kiÓm tra
hiÖu qu¶ phanh cho trong b¶ng 10.1 cña ECE R13 Ch©u ¢u, vµ
cña TCVN 6919-2001 ViÖt Nam trong trêng hîp l¾p r¸p, xuÊt x-
ëng « t«.
+ Khi phanh xe trªn ®êng quü ®¹o chuyÓn ®éng cña « t«
kh«ng lÖch qu¸ 80 so víi ph¬ng chuyÓn ®éng th¼ng vµ kh«ng
bÞ lÖch bªn 3,50m.
+ Tiªu chuÈn kiÓm tra chÊt lîng phanh ch©n dïng trong kiÓm
®Þnh lu hµnh cña ViÖt Nam do bé GTVT ban hµnh trong b¶n
10.2. Tiªu chuÈn ngµnh 224-2000.
Còng trong tiªu chuÈn nµy yªu cÇu cho phanh tay: khi phanh
tay (phanh dõng xe) xe ®îc dõng trªn dèc (®é dèc 20%), hay
lùc phanh trªn b¸nh xe kiÓm tra trªn bÖ thö kh«ng nhá h¬n
16% träng lîng « t«.
Tiªu chuÈn Ch©u ¢u: ECE-R13
¤ t« ¤ t«
chë ng- chë
êi hµng
¤ t«
¤

t« ¤ T«
ECE-R13Träng lîng lín tæng
co buýt
träng
n
lîng
#3,5 >3,5tÊn, >12
M M M
TÊn #12TÊn TÊn
1 2 3
N1 N2 N3
Tèc
®é
ban
®Ç
80 60 60 80 60 60
u
Phanh (v)
chÝnh km/
(ch©n h
) C«n 0,1 0,15 0,15
g v+ v+ v+
thøc v2 v2 v2
tÝnh
to¸n 15 13 13
gÇn 0 0 0

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


78
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

®ón
g
qu·n
g ®- (*)
êng
pha
nh
Qu·
ng
®-
50, 61 36 36
êng 36,7 36,7
7 ,2 ,7 ,7
pha
nh
#m
Gia
tèc
chË
m
dÇn
trun 5,8 5,0 5,0
g
b×n
h
#m/
s2
Lùc
bµn
®¹p 500 700 700
max
#N
Thêi
gian
chË
m
0,3 0,54 0,54
t¸c
6s s s
dôn
g
max
#s
Phanh Tèc 80 60 60 70 50 40
tay ®é
ban

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


79
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

®Ç
u
pha
nh
(v)
km/
h
C«n
g
thøc
tÝnh 0,1 0,15 0,15
to¸n v+ v+ v+
gÇn 2v 2v 2v
®ón 2 2 2
g 15 13 11
qu·n 0 0 5
g ®- (*)
êng
pha
nh
Qu·
ng
®-
93, 95 54 38
êng 64,4 64,4
3 ,7 ,0 ,3
pha
nh
#m
Gia
tèc
chË
m
dÇn
2,
trun 2,9 2,5
2
g
b×n
h
#m/
s2
Lùc
tay
kÐo 400 600 600
max
#N
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
80
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Chó thÝch: (*)-C«ng thøc tÝnh to¸n gÇn ®óng qu·ng ®êng
phanh lÊy b»ng n,v tÝnh b»ng km/h
Tiªu chuÈn ngµnh 22-TTN 224-2000
¤ t«
¤ t« chë ngêi chë
hµng
22-TCN 224:2000Träng lîng lín
¤ t«
nhÊt ¤ t« buýt ¤ t« t¶i
con
#8,0T >8,0T #8,0TÊ >8,0T
Ên Ên n Ên
Tèc ®é ban
®Çu phanh 30 30 30 30 30
(v)km/h
Qu·ng ®-
7, 9, 11, 9, 11,
êng phanh
2 5 0 5 0
#m
Gia tèc
chËm dÇn 5, 5, 4,
5,0
lín nhÊt 8 0 2
#m/s2
II. H háng, chÈn ®o¸n hÖ thèng phanh
2.1.C¬ cÊu phanh
a. Mßn c¸c c¬ cÊu phanh
Qu¸ tr×nh phanh x¶y ra trong c¬ cÊu phanh ®îc thùc hiÖn nhê
ma s¸t gi÷a phÇn quay vµ phÇn kh«ng quay, v× vËy sù mµi
mßn cña c¸c chi tiÕt m¸ phanh víi tang trèng hay ®Üa phanh lµ
kh«ng tr¸nh khái. Sù mµi mßn nµy lµm t¨ng kÝch thíc bÒ mÆt
lµm viÖc cña tang trèng, gi¶m chiÒu dµy m¸ phanh, tøc lµ lµm
t¨ng khe hë m¸ phanh vµ tang trèng khi kh«ng phanh. Khi ®ã,
muèn phanh hµnh tr×nh bµn ®¹p ph¶i lín lªn hoÆc víi hÖ thèng
phanh khÝ nÐn thêi gian chËm t¸c dông sÏ t¨ng. HËu qu¶ cña nã
lµ lµm t¨ng qu·ng ®êng phanh, t¨ng thêi gian phanh, gi¶m gia
tèc chËm dÇn trung b×nh cña « t«, chóng ta thêng nãi lµ sù
mßn c¬ cÊu phanh lµm gi¶m hiÖu qu¶ phanh cña « t«. NÕu
hiÖn tîng mßn x¶y ra cßn Ýt th× ¶nh hëng cña nã tíi hiÖu qu¶
phanh lµ kh«ng ®¸ng kÓ, nhng khi sù mµi mßn t¨ng lªn nhiÒu sÏ
dÉn tíi gi¶m ®¸ng kÓ hiÖu qu¶ phanh, ®ång thêi lµm cho ngêi
l¸i ph¶i tËp trung cao ®é xö lý c¸c t×nh huèng khi phanh vµ sÏ
nhanh chãng mÖt mái.
Sù mµi mßn qu¸ møc cña m¸ phanh cã thÓ dÉn tíi bong trãc liªn
kÕt (®inh t¸n, hay keo d¸n) gi÷a m¸ phanh vµ guèc phanh, m¸

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


81
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

phanh cã thÓ r¬i vµo kh«ng gian n»m gi÷a guèc phanh vµ tang
tr«ng, g©y kÑt cøng c¬ cÊu phanh.
Sù mµi mßn tang trèng cã thÓ x¶y ra theo c¸c d¹ng: bÞ cµo xíc
lín trªn bÒ mÆt ma s¸t cña tang trèng vµ lµm biÕn ®éng lín m«
men phanh, g©y mÐo tang trèng khi phanh vµ cã thÓ nøt tang
trèng do chÞu t¶i träng qu¸ lín.
Sù mµi mßn c¸c c¬ cÊu phanh thêng x¶y ra:
Mßn ®Òu gi÷a c¸c c¬ cÊu phanh, khi phanh hiÖu qu¶ phanh sÏ
gi¶m, hµnh tr×nh bµn ®¹p phanh t¨ng lªn (nÕu lµ hÖ thèng
phanh thñy lùc).
Mßn kh«ng ®Òu gi÷a c¸c c¬ cÊu phanh, hiÖu qu¶ phanh gi¶m
m¹nh, « t« bÞ lÖch híng chuyÓn ®éng mong muèn, ®iÒu nµy
thêng dÉn tíi c¸c tai n¹n giao th«ng khi phanh ngÆt. C¸c tr¹ng
th¸i lÖch híng chuyÓn ®éng thêng nguy hiÓm kÓ c¶ khi « t«
chuyÓn ®éng th¼ng, vµ ®Æc biÖt khi « t« quay vßng vµ
phanh gÊp.
b. MÊt ma s¸t trong c¬ cÊu phanh
C¬ cÊu phanh ngµy nay thêng dïng ma s¸t kh«, v× vËy nÕu bÒ
mÆt ma s¸t dÝnh dÇu, mì, níc th× hÖ sè ma s¸t gi÷a m¸ phanh
vµ tang trèng sÏ gi¶m, tøc lµ gi¶m m« men phanh sinh ra.
Th«ng thêng trong sö dông do mì tõ moay ¬, dÇu tõ xi lanh
b¸nh xe, níc tõ bªn ngoµi x©m nhËp vµo, bÒ mÆt m¸ phanh,
tang trèng chai cøng… lµm mÊt ma s¸t trong c¬ cÊu phanh. Sù
mÊt ma s¸t x¶y ra kh«ng ®ång thêi trªn c¸c c¬ cÊu phanh nªn
sÏ lµm gi¶m hiÖu qu¶ phanh vµ g©y lÖch híng chuyÓn ®éng
cña « t« khi phanh. Trêng hîp nµy hµnh tr×nh bµn ®¹p phanh
kh«ng t¨ng, nhng lùc trªn bµn ®¹p dï cã t¨ng còng kh«ng lµm
t¨ng ®¸ng kÓ m« men sinh ra.
NÕu bÒ mÆt ma s¸t bÞ níc x©m nhËp th× cã thÓ sau mét sè
lÇn phanh nhÊt ®Þnh, m« men phanh sinh ra sÏ phôc håi l¹i
tr¹ng th¸i ban ®Çu.
c. Bã kÑt c¬ cÊu phanh
C¬ cÊu phanh cÇn thiÕt ph¶i t¹o cho b¸nh xe l¨n tr¬n khi kh«ng
phanh. Trong mét sè trêng hîp c¬ cÊu phanh bÞ bã kÑt do: bong
tÊm ma s¸t gèc phanh, h háng c¸c c¬ cÊu håi vÞ, do ®iÒu
chØnh kh«ng ®óng, vËt l¹ r¬i vµo kh«ng gian lµm viÖc… Sù bã
kÑt c¬ cÊu phanh cßn cã thÓ x¶y ra trªn c¬ cÊu phanh cã
phanh tay vµ phanh ch©n lµm viÖc chung trong cïng mét c¬
cÊu phanh.
Sù bã kÑt c¬ cÊu phanh sÏ g©y mµi mßn kh«ng theo qui luËt,
ph¸ háng c¸c chi tiÕt c¬ cÊu, ®ång thêi lµm mÊt kh¶ n¨ng
chuyÓn ®éng cña « t« ë tèc ®é cao. Sù bã phanh khi kh«ng
phanh lµm t¨ng ma s¸t kh«ng cÇn thiÕt, nung nãng c¸c bÒ mÆt
ma s¸t trong c¬ cÊu phanh, do vËy hÖ sè ma s¸t gi¶m vµ gi¶m
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
82
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

hiÖu qu¶ phanh khi cÇn phanh. Khi cã hiÖn tîng nµy cã thÓ ph¸t
hiÖn th«ng qua sù l¨n tr¬n cña « t« hay kÝch b¸nh xe quay
tr¬n, qua tiÕng ch¹m ph¸t ra trong c¬ cÊu…
DÉn ®éng ®iÒu khiÓn phanh
* §èi víi dÉn ®éng ®iÒu khiÓn thñy lùc
Khu vùc xi lanh chÝnh:
- ThiÕu dÇu phanh.
- DÇu phanh lÉn níc.
- Rß rØ dÇu phanh ra ngoµi, rß rØ dÇu phanh qua c¸c jo¨ng, phít
bao kÝn bªn trong.
- DÇu phanh bÞ bÈn, nhiÒu cÆn lµm gi¶m kh¶ n¨ng cÊp dÇu
hay t¾t lç cÊp dÇu tõ buång chøa dÇu tíi xi lanh chÝnh.
- Sai lÖch vÞ trÝ c¸c piston dÇu do ®iÒu chØnh kh«ng ®óng
hay do c¸c sù cè kh¸c.
- N¸t hay háng c¸c van dÇu.
- Cµo xíc hay rç bÒ mÆt lµm viÖc cña xi lanh.
§êng èng dÉn dÇu b»ng kim lo¹i hay b»ng cao su:
- T¾c bªn trong, bÑp bªn ngoµi ®êng èng dÉn.
- Thñng hay nøt, rß rØ dÇu t¹i c¸c chç nèi.
Khu vùc c¸c xi lanh b¸nh xe.
- Rß rØ dÇu phanh ra ngoµi, rß rØ dÇu phanh qua c¸c jo¨ng, phít
bao kÝn bªn trong.
- Xíc hay rç bÒ mÆt lµm viÖc cña xi lanh.
H háng trong côm trî lùc: bao gåm c¸c h háng cña:
- Nguån n¨ng lîng trî lùc (tïy thuéc vµo d¹ng n¨ng lîng truyÒn:
ch©n kh«ng, thñy lùc, khÝ nÐn, hoÆc tæ hîp thñy lùc-khÝ nÐn,
®iÖn…). VÝ dô: h háng cña b¬m ch©n kh«ng, m¸y nÐn khÝ,
b¬m thñy lùc, nguån ®iÖn, ®êng èng dÉn, líi läc, van ®iÒu
¸p…
- Van ®iÒu khiÓn trî lùc: mßn, n¸t c¸c bÒ mÆt van, sai lÖch vÞ
trÝ, kh«ng kÝn khÝt hay t¾t hoµn toµn c¸c lç van…
- C¸c xi lanh trî lùc: sai lÖch vÞ trÝ, kh«ng kÝn khÝt, rß rØ…§Æc
biÖt sù h háng do c¸c mµng cao su, c¸c vßng bao kÝn sÏ lµm
cho xi lanh trî lùc mÊt t¸c dông, thËm chÝ cßn c¶n trë l¹i ho¹t
®éng cña hÖ thèng.
- C¸c c¬ cÊu bé phËn liªn kÕt gi÷a phÇn trî lùc vµ phÇn dÉn
®éng ®iÒu khiÓn, g©y nªn sai lÖch hay ph¸ háng mèi t¬ng
quan cña c¸c bé phËn víi nhau.
Khi xuÊt hiÖn c¸c h háng trong phÇn trî lùc cã thÓ dÉn tíi lµm
t¨ng ®¸ng kÓ lùc bµn ®¹p, c¶m nhËn vÒ lùc bµn ®¹p thÊt th-
êng, kh«ng chÝnh x¸c. Trªn « t« cã trî lùc phanh, khi cã c¸c sù
cè trong phÇn trî lùc sÏ cßn dÉn tíi gi¶m hiÖu qu¶ phanh, hay
g©y bã kÑt bÊt thêng c¬ cÊu phanh.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


83
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H háng trong côm ®iÒu hßa lùc phanh: mßn, n¸t c¸c bÒ mÆt
van, sai lÖch vÞ trÝ, kh«ng kÝn khÝt hay t¾c hoµn toµn c¸c lç
van…
* §èi víi dÉn ®éng phanh khÝ nÐn
DÉn ®éng phanh khÝ nÐn yªu cÇu ®é kÝn khÝt cao, do vËy
phæ biÕn nhÊt lµ sù rß rØ khÝ nÐn, thêng gÆp ë tÊt c¶ mäi vÞ
trÝ trªn hÖ thèng.
M¸y nÐn khÝ vµ van ®iÒu ¸p cã c¸c h háng thêng gÆp sau:
- Mßn buång nÐn khÝ: sÐc m¨ng, piston, xi lanh.
- Mßn háng c¸c bé b¹c hay bi trôc khuûu.
- ThiÕu dÇu b«i tr¬n.
- Mßn, hë van mét chiÒu.
- Chïng d©y ®ai.
- KÑt van ®iÒu ¸p cña hÖ thèng.
§êng èng vµ b×nh chøa khÝ nÐn:
- T¾c ®êng èng dÉn.
- DÇu vµ níc ®äng l¹i.
Van ph©n phèi, van ba ng¶, c¸c ®Çu nèi:
- KÑt c¸c van lµm mÊt hiÖu qu¶ dÉn khÝ.
- N¸t háng c¸c mµng cao su.
- Sai lÖch vÞ trÝ lµm viÖc.
Côm bÇu phanh b¸nh xe:
- Thñng c¸c b¸t cao su.
- G·y lß xo håi vÞ c¸c b¸t cao su.
- Sai lÖch vÞ trÝ lµm viÖc.
C¸c côm quay c¬ cÊu phanh:
- Bã kÑt c¸c c¬ cÊu do va ch¹m hay kh« mì b«i tr¬n.
- Sai lÖch vÞ trÝ liªn kÕt
- Mßn mÊt biªn d¹ng cam.
2.2. C¸c th«ng sè chÈn ®o¸n c¬ b¶n
Qua ph©n tÝch vµ liÖt kª c¸c h háng trong hÖ thèng phanh cã
thÓ dÉn tíi c¸c th«ng sè biÓu hiÖn kÕt cÊu chung nh sau:
- Gi¶m hiÖu qu¶ phanh: qu·ng ®êng phanh t¨ng, gia tèc chËm
dÇn trung b×nh nhá, thêi gian phanh dµi.
- Lùc phanh hay m« men phanh ë b¸nh xe kh«ng ®¶m b¶o.
- T¨ng hµnh tr×nh tù do bµn ®¹p phanh.
- Phanh trªn ®êng th¼ng nhng xe bÞ lÖch híng chuyÓn ®éng.
- Kh«ng l¨n tr¬n khi kh«ng phanh…
C¸c biÓu hiÖn cña « t« khi h háng hÖ thèng phanh
a. Phanh kh«ng ¨n
Do trî lùc kh«ng hiÖu qu¶.
Khe hë m¸ phanh vµ tang trèng lín

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


84
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

M¸ phanh dÝnh dÇu, m¸ phanh bÞ ít, tang trèng bÞ c¸c vÕt r·nh
vßng, m¸ phanh Ðp kh«ng hÕt lªn tang trèng. M¸ phanh bÞ chai
cøng.
§èi víi phanh dÇu:
Lät khÝ trong ®êng èng thuû lùc, dÇu phanh bÞ ch¶y, piston
cña xi lanh phanh chÝnh bÞ kÑt. Piston xi lanh con bÞ kÑt, ®-
êng èng dÇu bÈn, t¾c. ThiÕu dÇu.
§èi víi phanh khÝ:
¸p suÊt trong bÇu phanh kh«ng ®ñ, bé ®iÒu chØnh ¸p suÊt
kh«ng lµm viÖc, d©y cua roa bÞ chïng lµm ¸p suÊt gi¶m, van
cña m¸y nÐn bÞ hë, sÐc m¨ng cña m¸y nÐn bÞ mßn, líi läc
kh«ng khÝ vµo m¸y nÐn bÞ t¾c, van an toµn cña m¸y nÐn
®iÒu chØnh sai, van cña tæng phanh bÞ mßn, bÇu phanh
kh«ng kÝn, ®êng èng dÉn khÝ bÞ hë. §iÒu chØnh côm phanh
kh«ng ®óng, mµng trong bÇu phanh bÞ chïng.
b. Phanh bÞ dËt
Lß xo kÐo c¸c guèc phanh bÞ g·y, m¸ phanh bÞ g·y, khe hë m¸
phanh vµ trèng phanh kh«ng ®óng qui ®Þnh nhá qu¸, gèi ®ì
m¸ phanh mßn, trôc tr¸i ®µo bÞ r¬, tang trèng bÞ ®¶o, æ bi
moay ¬ bÞ r¬.
Bµn ®¹p kh«ng cã hµnh tr×nh tù do: Kh«ng cã khe hë gi÷a m¸
phanh vµ tang trèng, piston xi lanh phanh b¸nh xe bÞ kÑt. Khe
hë gi÷a c¸n piston vµ piston cña xi lanh chÝnh qu¸ lín.
c. Phanh ¨n kh«ng ®Òu ë c¸c b¸nh xe
Piston cña xi lanh b¸nh xe bÞ kÑt (phanh dÇu), ®iÒu chØnh sai
cam nh¶ (phanh khÝ), m¸ phanh vµ tang trèng bÞ mßn, ®iÒu
chØnh sai khe hë tang trèng, m¸ phanh.
d. Phanh bÞ bã
Guèc phanh bÞ dÝnh vµo trèng, lß xo tr¶ guèc phanh bÞ g·y, m¸
phanh bÞ trãc ra khái guèc phanh. Lç bæ xung dÇu ë xi lanh
chÝnh bÞ bÈn, t¾c. Vßng cao su cña xi lanh chÝnh bÞ në ra,
kÑt. Piston xi lanh chÝnh bÞ kÑt.
e. Cã tiÕng kªu trong trèng phanh
M¸ phanh mßn qu¸, bÞ chai cøng, lß xo trong guèc phanh bÞ g·y.
f. Møc dÇu gi¶m
Xi lanh chÝnh bÞ ch¶y dÇu, xi lanh b¸nh xe bÞ ch¶y dÇu.
2.3. KiÓm tra, ®iÒu chØnh hÖ thèng phanh
X¸c ®Þnh hiÖu qu¶ phanh
a. §o qu·ng ®êng phanh trªn ®êng
Chän ®o¹n ®êng ph¼ng dµi, mÆt ®êng kh« cã hÖ sè b¸m cao,
kh«ng cã chíng ng¹i vËt. T¹i 1/3 qu·ng ®êng c¾m cäc chØ thÞ
®iÓm b¾t ®Çu ®Æt ch©n lªn bµn ®¹p phanh.
Cho « t« kh«ng t¶i gia tèc ®Õn tèc ®é qui ®Þnh (v), duy tr×
tèc ®é nµy cho ®Õn vÞ trÝ cäc tiªu phanh. T¹i vÞ trÝ cäc tiªu
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
85
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

c¾t ly hîp, ®Æt ch©n lªn bµn ®¹p phanh vµ phanh ngÆt. Khi
phanh, gi÷ yªn vÞ trÝ bµn ®¹p phanh, vµnh l¸i ë tr¹ng th¸i ®i
th¼ng. Chê cho « t« dõng l¹i.
§o kho¶ng c¸ch tõ cäc tiªu ®Õn vÞ trÝ « t« dõng, kho¶ng c¸ch
nµy lµ qu·ng ®êng phanh. So s¸nh víi chØ tiªu ®¸nh gi¸.
Ph¬ng ph¸p nµy kh¸ thuËn lîi, kh«ng ®ßi hái nhiÒu thiÕt bÞ, nh-
ng nhîc ®iÓm lµ ®é chÝnh x¸c kh«ng cao, qu¸ tr×nh ®o phô
thuéc vµo mÆt ®êng vµ tr¹ng th¸i ®¹p phanh, dÔ g©y nguy
hiÓm khi thö trªn ®êng.
b. §o gia tèc chËm dÇn, thêi gian phanh trªn ®êng
Ph¬ng ph¸p nµy t¬ng tù nh trªn, nhng cÇn cã dông cô ®o gia
tèc víi ®é chÝnh x¸c ±0,1m/s2 vµ x¸c ®Þnh b»ng gi¸ trÞ gia tèc
phanh lín nhÊt trªn dông cô ®o. §o gia tèc chËm dÇn lín nhÊt lµ
ph¬ng ph¸p cho ®é chÝnh x¸c tèt, cã thÓ dïng ®¸nh gi¸ chÊt l-
îng hÖ thèng phanh, v× dông cô ®o nhá gän (g¾n trªn kÝnh «
t«).
ViÖc tiÕn hµnh ®o thêi gian phanh cÇn ®ång hå ®o thêi gian
theo kiÓu bÊm gi©y víi ®é chÝnh x¸c 1/10 gi©y. Thêi ®iÓm
b¾t ®Çu bÊm gi©y lµ lóc ®¹t ch©n lªn bµn ®¹p phanh, thêi
®iÓm kÕt thóc lµ lóc « t« dõng h¼n.
c. §o lùc phanh hoÆc m«men phanh trªn bÖ thö
D¹ng c¬ b¶n cña thiÕt bÞ ®o hiÖu qu¶ phanh th«ng qua viÖc
®o lùc phanh ë b¸nh xe b»ng bÖ thö con l¨n.
BÖ thö phanh bao gåm ba phÇn chÝnh: bÖ ®o, tñ ®iÒu khiÓn vµ ®ång hå chØ thÞ.

H×nh 10.2. S¬ ®å nguyªn lý bÖ thö phanh « t«


BÖ ®o lµ mét thiÕt bÞ ®èi xøng. BÖ ®o bao gåm hai tang
trèng ®îc dÉn ®éng quay nhê ®éng c¬ ®iÖn th«ng qua mét
hép sè. Vá hép sè ®îc liªn kÕt víi vá ®éng c¬ ®iÖn vµ cïng
quay trªn hai æ ®ì. Trªn vá hép sè cã g¾n tay ®ßn ®o m« men
c¶m øng cña stator. Do vËy khi cã lùc c¶m øng sinh ra trªn vá
®éng c¬ ®iÖn th× vá hép sè sÏ quay ®i mét gãc nhá t¹o nªn
c¶m biÕn ®o m« men c¶m øng vµ thÓ hiÖn b»ng chuyÓn vÞ
®o lùc. Gi÷a hai tang trèng cã bè trÝ con l¨n ®o tèc ®é dµi cña
b¸nh xe, nh»m x¸c ®Þnh ®o tèc ®é b¸nh xe vµ kh¶ n¨ng l¨n

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


86
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

tr¬n. PhÝa tríc bÖ ®o cã ®Æt bé ®o träng lîng ®Æt lªn c¸c


b¸nh xe.
Mµn h×nh hiÓn thÞ cho biÕt lùc ®o t¹i c¶m biÕn ®o lùc, biÓu
thÞ m« men c¶m øng stator. Khi phanh tíi tr¹ng th¸i gÇn bã cøng
(®é trît b¸nh xe kho¶ng 25 ®Õn 50%), m« men c¶m øng lín
nhÊt vµ thiÕt bÞ kh«ng hiÓn thÞ c¸c gi¸ trÞ tiÕp sau.
Tñ ®iÖn bao gåm m¹ch ®iÖn, r¬ le tù ®éng ®iÒu khiÓn, m¸y
tÝnh lu tr÷ vµ hiÓn thÞ sè liÖu.
Quy tr×nh ®o ®îc x¸c ®Þnh bëi nhµ chÕ t¹o thiÕt bÞ, bao gåm
c¸c tr×nh tù sau ®©y: « t« kh«ng t¶i, sau khi ®· ®îc kiÓm tra
¸p suÊt lèp, cho l¨n tõ tõ lªn bÖ thö, qua bµn ®o träng lîng, vµo
gi¸ ®ì tang trèng. §éng c¬ ho¹t ®éng nhng tay sè ë vÞ trÝ trung
gian. B¸nh xe ph¶i cè ®inh trªn tang trèng. Khëi ®éng ®éng c¬
cña bÖ thö, lóc nµy do ma s¸t cña tang trèng víi b¸nh xe, b¸nh
xe l¨n trªn tang trèng. Ngêi l¸i ®¹p phanh nhanh, ®Òu cho ®Õn
khi b¸nh xe kh«ng quay ®îc vµ kim chØ thÞ cña ®ång hå bÖ
thö kh«ng t¨ng lªn ®îc n÷a. Qu¸ tr×nh kÕt thóc vµ cho b¸nh xe
cÇu sau tiÕp tôc vµo bÖ ®o. Khi ®o c¸c b¸nh xe cÇu sau thêng
kÕt hîp ®o phanh tay.
C¸c lo¹i bÖ thö cã thÓ chØ thÞ sè tøc thêi hay lu tr÷ ghi l¹i qu¸
tr×nh thay ®æi lùc phanh trªn c¸c b¸nh xe. KÕt qu¶ ®o ®îc
bao gåm:
- Träng lîng « t« ®Æt lªn c¸c b¸nh xe.
- Lùc phanh t¹i c¸c bÒ mÆt tiÕp xóc b¸nh xe víi tang trèng theo
thêi gian .
- Tèc ®é dµi cña b¸nh xe theo thêi gian.
C¸ch tÝnh to¸n xö lý sè liÖu
- Sai lÖch tuyÖt ®èi vµ t¬ng ®èi cña träng lîng gi÷a hai bªn.
- Sai lÖch tuyÖt ®èi vµ t¬ng ®èi cña lùc phanh gi÷a hai bªn.
- Lùc phanh ®¬n vÞ: lµ lùc phanh chia cho träng lîng cña tõng
b¸nh xe.
- Tèc ®é gãc cña tõng b¸nh xe theo thêi gian.
- §é trît cña tõng b¸nh xe theo thêi gian.
KÕt qu¶ tÝnh to¸n vµ hiÓn thÞ bao gåm:
- Träng lîng cña « t« ®Æt lªn c¸c b¸nh xe, sai lÖch tuyÖt ®èi vµ
t¬ng ®èi gi÷a hai bªn.
- Lùc phanh t¹i c¸c bÒ mÆt tiÕp xóc cña b¸nh xe trªn cïng mét
cÇu, sai lÖch tuyÖt ®èi vµ t¬ng ®èi gi÷a hai bªn.
- Qu¸ tr×nh phanh (lùc phanh) theo thêi gian.
- §é kh«ng ®ång ®Òu cña lùc phanh sinh ra trong mét vßng
quay b¸nh xe tÝnh b»ng % (®é mÐo cña tang trèng).
- Lùc phanh cña c¸c b¸nh xe cÇu sau khi phanh b»ng phanh tay.
- Tû lÖ lùc phanh vµ träng lîng trªn mét b¸nh xe (%).

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


87
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- Gi¸ trÞ sai lÖch cña lùc phanh gi÷a hai b¸nh xe trªn cïng mét
cÇu, dïng ®Ó ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng æn ®Þnh híng chuyÓn ®éng
khi phanh.
Qua c¸c th«ng sè nµy cho biÕt: chÊt lîng tæng thÓ cña hÖ
thèng phanh, gi¸ trÞ lùc phanh hay m« men phanh cña tõng
b¸nh xe. Khi gi¸ trÞ lùc phanh nµy nhá h¬n tiªu chuÈn ban ®Çu
th× c¬ cÊu phanh cã thÓ bÞ mßn, hÖ thèng dÉn ®éng ®iÒu
khiÓn cã sù cè, hay c¬ cÊu phanh bÞ bã cøng (kÑt). Tuy nhiªn,
kÕt qu¶ kh«ng chØ râ h háng hay sù cè ë khu vùc nµo, ®iÒu
nµy phï hîp víi ®¸nh gi¸ chÊt lîng tæng thÓ cña hÖ thèng
phanh, th«ng qua th«ng sè hiÖu qu¶.
KÕt qu¶ cña viÖc ®o phanh trªn bÖ thö cho « t« con ghi l¹i trªn
giÊy trong h×nh 10.3.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


88
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 10.3. VÝ dô kÕt qu¶ ®o phanh « t« con


§o lùc phanh vµ hµnh tr×nh bµn ®¹p phanh
ViÖc ®o lùc phanh vµ hµnh tr×nh bµn ®¹p phanh cã thÓ tiÕn
hµnh th«ng qua c¶m nhËn cña ngêi ®iÒu khiÓn. Song ®Ó
chÝnh x¸c c¸c gi¸ trÞ nµy cã thÓ dïng lùc kÕ ®o lùc vµ thíc ®o
chiÒu dµi, khi xe ®øng yªn trªn nÒn ®êng.
Khi ®o cÇn x¸c ®Þnh: lùc phanh lín nhÊt ®Æt trªn bµn ®¹p
phanh, hµnh tr×nh tù do cña bµn ®¹p phanh, kho¶ng c¸ch tíi
sµn khi kh«ng phanh hay hµnh tr×nh toµn bé bµn ®¹p phanh,
kho¶ng c¸ch cßn l¹i tíi sµn.
Hµnh tr×nh tù do cña bµn ®¹p phanh ®îc ®o víi lùc bµn ®¹p
nhá kho¶ng (20 - -- 50)N, gi¸ trÞ nhá víi « t« con, gi¸ trÞ lín víi
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
89
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

« t« t¶i. Hµnh tr×nh toµn bé ®îc ®o khi ®¹p víi lùc bµn ®¹p
kho¶ng (500 - 700)N.
Lùc phanh lín nhÊt trªn bµn ®¹p ®îc ®o b»ng lùc kÕ ®Æt trªn
bµn ®¹p phanh, øng víi khi ®¹p hÕt hµnh tr×nh toµn bé.
C¸c gi¸ tri ®o ®îc ph¶i so s¸nh víi tiªu chuÈn kü thuËt cña nhµ
s¶n xuÊt. Mét sè sè liÖu cho trong b¶ng 6.3.
Khi hµnh tr×nh tù do cña bµn ®¹p phanh qu¸ lín hoÆc qu¸ nhá
vµ hµnh tr×nh toµn bé bµn ®¹p phanh thay ®æi chøng tá c¬
cÊu phanh bÞ mßn, cã sai lÖch vÞ trÝ ®ßn dÉn ®éng.
Khi lùc phanh lín nhÊt trªn bµn ®¹p qu¸ lín chøng tá c¬ cÊu
phanh bÞ kÑt, hoÆc cã h háng trong phÇn dÉn ®éng.
§o lùc phanh vµ hµnh tr×nh cÇn kÐo phanh tay
Mét sè sè liÖu cña hµnh tr×nh bµn ®¹p phanh, phanh tay
Phanh
Phanh tay
M¸c « t« ch©n
A B D TiÕng “t¸ch”
70 -
HINO FC 3-4 3-6
100
HINO FF 194 - 204
10 - Van
KAMAZ 20 - 30 100 - 130
30 khãa
HUYNDAI 12 - 16
CROWN 1-6 125 - 135 8 - 10
MAZDA 3-6 50 - 70 4 -7
TOYOTA 60
3-6 5-7
4WD -70
A-hµnh tr×nh tù do; B- kho¶ng c¸ch tíi sµn; D- kho¶ng c¸ch cßn
l¹i tíi sµn.
Khi ®o cÇn x¸c ®Þnh: lùc phanh lín nhÊt ®Æt trªn cÇn kÐo
phanh tay, hµnh tr×nh toµn bé cÇn kÐo. Th«ng thêng trªn
phanh tay cã c¬ cÊu cãc h·m, v× vËy dïng tiÕng “t¸ch” ®Ó x¸c
®Þnh. Sè lîng tiÕng “t¸ch” cho bëi nhµ chÕ t¹o, tham kháa ë
b¶ng 6.3.
§o hiÖu qu¶ cña phanh tay
* Trªn bÖ thö phanh
T¬ng tù nh thö phanh ch©n, cã thÓ ®ång thêi tiÕn hµnh khi
thö phanh cho cÇu sau. Th«ng sè cÇn x¸c ®Þnh bao gåm:
Lùc phanh trªn c¸c b¸nh xe.
HiÖu qu¶ phanh ®o b»ng lùc phanh ®¬n vÞ (TCVN 5658-1999)
kh«ng nhá h¬n 20% träng lîng ®Æt lªn cÇu sau.
Sè lîng tiÕng “t¸ch” theo yªu cÇu cña nhµ s¶n xuÊt.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
90
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

* KiÓm tra trªn ®êng ph¼ng


Chän mÆt ®êng nh ®· tr×nh bµy khi thö phanh ch©n trªn ®-
êng. Cho « t« ch¹y th¼ng víi tèc ®é 15km/h, kÐo nhanh ®Òu
phanh tay. Qu·ng ®êng phanh kh«ng ®îc lín h¬n 6m, gia tèc
kh«ng nhá h¬n 2m/s2, « t« kh«ng lÖch khái quü ®¹o th¼ng.
Víi « t« con cã thÓ cho « t« ®øng yªn t¹i nÒn ®êng ph¼ng, kÐo
phanh tay, dïng tõ 4 ®Õn 5 ngêi ®Èy xe vÒ tríc, xe kh«ng l¨n
b¸nh lµ ®îc.
* KiÓm tra trªn dèc
Chän mÆt ®êng tèt cã ®é dèc 200. Cho « t« dõng trªn dèc
b»ng phanh ch©n, t¾t m¸y, chuyÓn vÒ sè trung gian, kÐo
phanh tay, tõ tõ nh¶ phanh ch©n, xe kh«ng bÞ tr«i lµ ®îc.
X¸c ®Þnh sù kh«ng ®ång ®Òu cña lùc hay m« men phanh
* B»ng c¸ch ®o trªn bÖ thö (chÈn ®o¸n) phanh
Sù kh«ng ®ång ®Òu nµy cã thÓ x¸c ®Þnh ®éc lËp cña tõng lùc
phanh sinh ra trªn c¸c b¸nh xe (nh ®· nªu trªn nhê kÕt qu¶ ®o
ghi).
* B»ng c¸ch thö xe trªn ®êng
C¸c c«ng viÖc chÝnh tiÕn hµnh nh sau:
Chän mÆt ®êng tèt kh«, cã ®é nh½n vµ ®é b¸m gÇn ®ång
®Òu, chiÒu dµi kho¶ng 150m, chiÒu réng mÆt ®êng lín tõ 4
®Õn 6 lÇn chiÒu réng th©n xe. KÎ s½n trªn nÒn ®êng v¹ch
chuÈn tim ®êng, c¾m mèc tiªu vÞ trÝ b¾t ®Çu phanh. Cho xe
chuyÓn ®éng th¼ng víi vËn tèc qui ®Þnh vµ phanh ngÆt, gi÷
chÆt vµnh l¸i.
Th«ng qua tr¹ng th¸i dõng xe x¸c ®Þnh ®é lÖch híng chuyÓn
®éng « t«, ®o chiÒu dµi qu·ng ®êng phanh AB, vµ ®é lÖch quÜ ®¹o BC.

H×nh 10.4. X¸c ®Þnh ®é lÖch híng chuyÓn ®éng cña « t« khi
phanh
TrÞ sè lÖch híng nµy cã thÓ lÊy b»ng gi¸ trÞ trung b×nh cña ®é
lÖch ngang th©n xe trªn chiÒu dµi qu·ng ®êng phanh, nã biÓu
thÞ sù kh«ng ®ång ®Òu cña m«men phanh trªn c¸c c¬ cÊu
phanh, do mßn hoÆc do h háng trong c¸c ®êng dÉn ®éng
(dßng dÉn ®éng phanh). §iÒu kiÖn thö nh vËy cã ý nghÜa khi
xem xÐt an toµn chuyÓn ®éng mµ kh«ng chØ râ sù kh«ng
®ång ®Òu cho c¸c b¸nh xe. Theo TCVN 224-95 ®é lÖch quÜ

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


91
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

®¹o khi phanh ë vËn tèc qui ®Þnh (30m/h víi « t« t¶i, buýt,
40km/h víi « t« con) kh«ng qu¸ 8 ®é hay 3,5m.
Tríc khi thö cÇn chó ý mét sè vÊn ®Ò sau:
- Xe kh«ng t¶i hoÆc cã t¶i bè trÝ ®èi xøng qua mÆt c¾t däc
t©m xe.
- KiÓm tra chÊt lîng b¸nh xe, ¸p suÊt lèp, ®iÒu chØnh ®óng gãc
kÕt cÊu b¸nh xe.
Trªn c¸c « t« kh«ng cã bé ®iÒu chØnh lùc phanh, b¸nh xe vµ
mÆt ®êng cã chÊt lîng tèt, ®ång ®Òu cã thÓ x¸c ®Þnh qua
vÕt lÕt cña c¸c b¸nh xe ®Ó x¸c ®Þnh sù kh«ng ®Òu nµy.

2.3. ChÈn ®o¸n c¬ cÊu phanh


C¬ cÊu phanh ®îc chÈn ®o¸n th«ng qua c¸c biÓu hiÖn chung
khi x¸c ®Þnh trªn toµn xe. HiÖu qu¶ vµ chÝnh x¸c h¬n c¶ lµ
nhê viÖc x¸c ®Þnh lùc phanh hay m« men phanh ë c¸c b¸nh xe
b»ng bÖ thö.
Trªn c¸c xe t¶i lín vµ trung b×nh sö dông phanh tang trèng cã lç
kiÓm tra khe hë m¸ phanh tang trèng ®Ó x¸c ®Þnh tr¹ng th¸i.
Quan s¸t:
- B»ng m¾t thÊy c¸c hiÖn tîng rß rØ dÇu phanh ë khu vùc xi
lanh b¸nh xe.
- Sù ho¹t ®éng cam quay ë hÖ thèng phanh khÝ nÐn.
KiÓm tra sù l¨n tr¬n b»ng c¸ch kÝch n©ng vµ quay c¸c b¸nh xe,
x¸c ®Þnh sù va ch¹m cña m¸ phanh víi tang trèng hoÆc ®Üa
phanh.
KiÓm tra sù rß rØ khÝ nÐn, khi ®¹p phanh.
KiÓm hiÖn tîng bã phanh b»ng c¸ch x¸c ®Þnh nhiÖt ®é cña
tang trèng hoÆc ®Üa phanh sau khi thö phanh trªn ®êng, qua
mïi khÐt ch¸y cña tÊm ma s¸t (mïi khÐt ®Æc trng).
KiÓm tra sù l¨n tr¬n toµn b¸nh xe khi thö trªn ®êng b»ng, c¾t
ly hîp hay nh¶ sè vÒ sè 0. NhËn xÐt vµ ®¸nh gi¸ theo kinh
nghiÖm sö dông.
§èi víi c¬ cÊu phanh cã ®Æt ®iÓm riªng cã thÓ kiÓm tra:
a. C¬ cÊu phanh thñy lùc
KÝch b¸nh xe, kiÓm tra tr¹ng th¸i bã cøng b¸nh xe lÇn lît qua c¸c
tr¹ng th¸i: phanh b»ng phanh ch©n, phanh b»ng phanh tay, khi
th«i phanh.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


92
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 10. 5. KÕt cÊu c¬ cÊu phanh dÇu


1-®êng èng dÉn. 2-xi lanh phô. 3-vÝt x¶ giã. 4-®Öm guèc
phanh. 5-piston xi lanh phô. 6-lß xo håi vÞ guèc phanh. 7-trèng
phanh (tang tr«ng). 8-guèc phanh. 9-cupen vµnh kh¨n. 10-lß xo
gi·n c¸ch. 11-cam lÖch t©m ®Ó ®iÒu chØnh khe hë phÝa trªn.
12-chèt lÖch t©m ®Ó ®iÒu chØnh khe hë phÝa díi.
Khe hë gi÷a m¸ phanh vµ tang trèng (®Üa phanh) cã ¶nh hëng
®Õn hµnh tr×nh tù do vµ hiÖu qu¶ phanh, kh¶ n ¨ng æn ®Þnh, dÉn h-
íng khi phanh.

H×nh 10. 6. §iÒu chØnh khe hë


gi÷a m¸ phanh vµ trèng phanh H×nh 10.7. X¶ kh«ng khÝ trong
®èi víi phanh dÇu xi lanh b¸nh xe
1-cam lÖch t©m. 2-tang trèng. 1-èc x¶ khÝ. 2-èng cao su. 3-
3-m¸ phanh. 4-guèc phanh. 5- b×nh chøa dÇu phanh.
c¨n l¸. chèt lÖch t©m.
KiÓm møc dÇu vµ bæ sung dÇu trong tæng b¬m: møc dÇu
trong tæng b¬m nÕu cao qu¸ dÔ trµo g©y l·ng phÝ, nÕu thÊp
khi xe lªn hoÆc xuèng dèc dÔ lµm lät khÝ vµo trong ®êng èng
dÉn lµm phanh kh«ng ¨n. Møc dÇu ®o tõ mÆt tho¸ng ®Õn

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


93
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

mÆt lç ®æ dÇu lµ (15 - 20)mm. NÕu thiÕu bæ xung dÇu phanh


®óng chñng lo¹i, m· hiÖu, sè lîng.
KiÓm tra ®iÒu chØnh khe hë gi÷a m¸ phanh vµ tang trèng
Khe hë gi÷a m¸ phanh vµ tang trèng ®îc ®o phÝa trªn vµ phÝa
díi (c¸ch ®Çu mót kho¶ng 15 -20mm) cña m¸ phanh vµ tang
trèng nhê c¨n l¸ 5 h×nh 10.6.
Phanh kh«ng tù cêng ho¸
khe hë phÝa khe hë phÝa
Lo¹i phanh
trªn díi
§èi víi phanh (0,2 -
0,12mm
dÇu 0,25)mm
§èi víi phanh (0,4 -
0,2mm
h¬i 0,5)mm
NÕu khe hë nµy kh«ng ®óng qui ®Þnh hoÆc kh¸c nhau ë c¸c
b¸nh xe ta ph¶i tiÕn hµnh ®iÒu chØnh b»ng c¸ch xoay cam
lÖch t©m 11 vµ chèt lÖch t©m 12, h×nh 10.6
X¶ khÝ trong xi lanh b¸nh xe, h×nh 10.7
- Mét ngêi ë díi, dïng ®o¹n èng cao su mét ®Çu c¾m vµo nót
x¶ dÇu, mét ®Çu c¾m vµo b×nh chøa.
- Mét ngêi ngåi trªn ca bin ®¹p phanh, nh¶ phanh. §¹p- nh¶
nhiÒu lÇn ®Õn khi cøng ch©n phanh vµ gi÷ nguyªn.
- Ngêi ngåi díi níi èc x¶ khÝ 1/2 - 3/4 vßng sÏ thÊy dÇu vµ bät
khÝ ch¶y ra ë b×nh chøa. §Õn khi thÊy chØ cã dÇu ch¶y ra th×
vÆn chÆt èc x¶, ngêi ngåi trªn nh¶ ch©n phanh.
b. C¬ cÊu phanh ®Üa
Trªn « t« con dïng phanh ®Üa cã g¾n thªm miÕng kim lo¹i b¸o
hÕt m¸ phanh, khi mßn tíi giíi h¹n ph¶i thay, miÕng kim lo¹i nµy
sÏ cä s¸t víi ®Üa phanh tãe tia löa vµ ph¸t tiÕng va ch¹m b¸o
hiÖu. TiÕng va ch¹m cä s¸t nµy cã thÓ nhËn biÕt ®îc khi phanh
hay quay khi kÝch n©ng b¸nh xe.
c. C¬ cÊu phanh khÝ nÐn
C¬ cÊu phanh guèc cam quay cã bÇu phanh tÝch n¨ng vµ tù
®éng ®iÒu chØnh khe hë m¸ phanh tang trèng.
C¬ cÊu phanh lo¹i nµy dïng phæ biÕn trªn xe buýt, xe t¶i hiÖn
®¹i, khi kiÓm tra chÊt lîng cÇn ph¶i tiÕn hµnh cho ®éng c¬ næ
m¸y tíi ¸p suÊt khÝ nÐn lµm viÖc, më van phanh tay, råi míi x¸c
®Þnh kh¶ n¨ng l¨n tr¬n cña b¸nh xe.
§iÒu chØnh khe hë phÝa díi gi÷a m¸ phanh vµ tang trèng
§iÒu chØnh khe hë phÝa díi tiÕn hµnh ®éc lËp cho tõng m¸
phanh nhê quay ®Çu bu l«ng 7 sÏ xoay chèt lÖch t©m 8 lµm
thay ®æi khe hë phÝa díi gi÷a m¸ phanh vµ tang trèng, h ×nh
10.43

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


94
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 10.8 . KÕt cÊu c¬ cÊu phanh khÝ


1-m¸ phanh. 2-lß xo håi vÞ guèc phanh. 3-guèc phanh. 4-vßng
h·m. 5-thanh nèi. 6-cam phanh. 7-bu l«ng ®iÒu chØnh liÒn víi
trôc lÖch t©m. 8-trôc lÖch t©m ®Ó ®iÒu chØnh khe hë phÝa
díi gi÷a m¸ phanh vµ tang trèng
§iÒu chØnh khe hë phÝa trªn gi÷a m¸ phanh vµ tang trèng
h×nh 10.9 vµ h×nh 10.10
- Xoay trôc vÝt 2, ren vÝt 3 quay, lµm vµnh r¨ng 4 quay, lµm cho trôc cam l¾p then hoa víi
then phÝa trong cña vµnh r¨ng quay lµm cam 5 xoay ®i mét gãc, hoÆc ®Èy hai guèc phanh
®i ra (gi¶m khe hë) hoÆc lµm hai guèc s¸t vµo (t¨ng khe hë).

H×nh 10.10. §iÒu chØnh


phanh b¸nh xe dÉn ®éng khÝ
H×nh 10. 9. §iÒu chØnh khe hë nÐn
phÝa trªn
1-®îc lµm liÒn víi nhau t¹o thµnh
gi¸ ®ì vµ ®ßn ®Èy. 2-trôc vÝt. 3-

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


95
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

r¨ng vÝt. 4-vµnh r¨ng. 5-trôc cam


lÖch t©m.
Víi c¬ cÊu phanh h¬i kh«ng thÓ ®iÒu chØnh ®éc lËp tõng m¸
phanh cho nªn yªu cÇu ®é mßn cña hai m¸ phanh cña cïng mét
c¬ cÊu phanh ph¶i nh nhau, míi cã khe hë gi÷a m¸ phanh vµ
tang trèng nh nhau khi ®iÒu chØnh
Th«ng thêng khi ®iÒu chØnh khe hë ngêi ta tiÕn hµnh theo
kinh nghiÖm:
- KÝch cÇu lªn.
- Quay b¸nh xe ta tiÕn hµnh ®iÒu chØnh: vÆn chÆt chèt lÖch
t©m ®Ó b¸nh xe ngõng quay sau ®ã níi ra tõ tõ ®Ó b¸nh xe
quay ®îc vµ kh«ng ch¹m s¸t m¸ phanh lµ ®îc, tiÕn hµnh ®iÒu
chØnh chèt lÖch t©m cña m¸ phanh bªn kia còng t¬ng tù.
TiÕn hµnh ®iÒu chØnh khe hë phÝa trªn nhê cam lÖch t©m
hoÆc trôc vÝt quay cam phanh còng t¬ng tù nh ®iÒu chØnh
khe hë phÝa díi.
ChÈn ®o¸n hÖ thèng dÉn ®éng phanh
Ngoµi c¸c viÖc x¸c ®Þnh c¸c th«ng sè chung ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶
phanh khi tiÕn hµnh chÈn ®o¸n c¸c lo¹i hÖ thèng phanh kh¸c
nhau còng cã c¸c biÓu hiÖn kh¸c nhau.
* §èi víi phanh thñy lùc
Do ®Æc truyÒn n¨ng lîng ®iÒu khiÓn c¬ cÊu phanh lµ chÊt
láng nªn khi chÈn ®o¸n cÇn thiÕt ph¶i x¸c ®Þnh tr¹ng th¸i kü
thuËt cña hÖ thèng th«ng qua:
Sù rß rØ chÊt láng dÉn ®éng.
Sù lät khÝ vµo hÖ thèng dÉn ®éng.
H háng c¸c van ®iÒu tiÕt chÊt láng.
VÊn ®Ò bao kÝn c¸c khu vùc kh«ng gian chøa chÊt láng.
ViÖc chÈn ®o¸n cã thÓ tiÕn hµnh b»ng viÖc quan s¸t b»ng m¾t
c¸c vÕt rß rØ cña dÇu phanh. Song tèt nhÊt lµ dïng ®ång hå ®o
¸p suÊt ë nh÷ng vÞ trÝ cã thÓ ®o ®îc nh sau: sau xi lanh
chÝnh, ë xi lanh b¸nh xe.
HiÖn tîng gi¶m ¸p suÊt so víi tiªu chuÈn cã thÓ lµ do c¸c nguyªn
nh©n nªu ë trªn, nhÊt lµ hiÖn tîng h háng do mßn c¸c jo¨ng,
phít bao kÝn c¸c kh«ng gian chøa chÊt láng. §ång thêi còng cÇn
chó ý thªm nh÷ng nguyªn nh©n:
Do sai lÖch c¸c ®ßn dÉn ®éng.
T¾c, bÑp ®êng dÉn dÇu.
Vì ®êng èng.
ThiÕu dÇu hoÆc t¾c lç dÇu t¹i b×nh chøa dÇu…
* Víi hÖ thèng phanh cã bé ®iÒu hßa lùc phanh
TiÕn hµnh kiÓm tra ¸p suÊt chÊt láng sau bé ®iÒu hßa nh trªn
h×nh 10.11. Sö dông c¸c ®ång hå ®o cã trÞ sè lín nhÊt ®Õn
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
96
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

100kG/cm2. ViÖc ®o ®îc tiÕn hµnh nhê th¸o c¸c ®êng èng dÉn
dÇu ra c¸c cÇu, l¾p vµo ®ã c¸c ®ång hå ®o ¸p suÊt, x¶ kh«ng
khÝ trong hÖ thèng vµ bæ sung ®ñ dÇu phanh. Khi ®o, ®¹p
phanh vµ theo dâi sù t¨ng ¸p suÊt dÇu vµ x¸c ®Þnh ¸p suÊt ®-
êng dÇu ra cÇu sau trªn bé ®iÒu chØnh lùc phanh ë hai tr¹ng
th¸i:
T¬ng øng møc ®é bµn ®¹p ch©n phanh nhá, khi bÖ ®iÒu hßa
cha thùc hiÖn ®iÒu chØnh (víi ¸p suÊt nhá), ¸p suÊt dÉn ra cÇu
sau vµ cÇu tríc lµ nh nhau.
T¬ng øng víi møc ®é bµn ®¹p ch©n phanh lín, khi bé ®iÒu hßa
thùc hiÖn ®iÒu chØnh (víi ¸p suÊt cao), ¸p suÊt dÉn ra cÇu cÇu
sau thÊp h¬n ¸p suÊt dÉn ra cÇu tríc.
Khi bé ®iÒu hßa cã mét ®êng dÉn dÇu ra cÇu sau chØ cÇn
dïng mét ®ång hå ®o ¸p suÊt ra cÇu sau.
ViÖc ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ tïy thuéc vµo th«ng sè chuÈn do nhµ
chÕ t¹o qui ®Þnh vµ b¶ng sè liÖu dïng ®Ó ®èi chiÕu cho trong
b¶ng (®èi víi mét « t« con). Nhê viÖc ®o ¸p suÊt cã thÓ x¸c
®Þnh kh¶ n¨ng lµm viÖc cña bé ®iÒu hßa trªn « t«. C¸c th«ng
sè kiÓm tra ¸p suÊt cña bé ®iÒu h ßa trªn c¸c xe cïng lo¹i cã thÓ kh«ng gièng
nhau, v× vËy c«ng viÖc nµy cÇn cã tµi liÖu cô thÓ. Mét bé sè liÖu cña xe sö dông t¹i óc cña
h·ng TOYOTA cho trong b¶ng.

H×nh 10.11. ChÈn ®o¸n sù lµm viÖc cña bé ®iÒu hßa lùc
phanh
Sè liÖu kiÓm tra sù lµm viÖc cña bé ®iÒu hßa lùc phanh
¸p suÊt sau xi lanh
¸p suÊt ra cÇu sau
chÝnh
15kG/cm2(213psi=1,471 15kG/cm2(213psi=1,47
kPa) 1kPa)
80kG/cm2(1138psi=7,84 39kG/cm2(555psi=3,82
5kPa) 5kPa)
* Víi hÖ thèng phanh cã trî lùc ch©n kh«ng
C¸c h háng xuÊt hiÖn trong hÖ thèng trî lùc thêng lµ:
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
97
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- Háng van mét chiÒu nèi gi÷a nguån ch©n kh«ng vµ xi lanh trî
lùc.
- Van më trî lùc bÞ mßn, n¸t, hë.
- Mµng cao su bÞ thñng.
- HÖ thèng bÞ hë.
- DÇu phanh lät vµo xi lanh.
- T¾c, bÑp do sù cè bÊt thêng.
- Nguån ch©n kh«ng bÞ háng (trªn ®éng c¬ phun x¨ng, hay
®éng c¬ diesel).
C¸c biÓu hiÖn xuÊt hiÖn nh sau:
- Rß rØ dÇu phanh khu vùc bé cêng hãa.
- Lùc trªn bµn ®¹p t¨ng cao.
- Hµnh tr×nh tù do cña bµn ®¹p bÞ gi¶m nhá.
- HiÖu qu¶ cêng hãa kh«ng cßn.
Ph¬ng ph¸p chÈn ®o¸n
- Næ m¸y ®¹p phanh ba lÇn ®¹t ®îc hµnh tr×nh ®ång nhÊt.
- Khi ®éng c¬ kh«ng lµm viÖc, ®o hµnh tr×nh tù do, ®Æt
ch©n lªn bµn ®¹p phanh, gi÷ nguyªn ch©n trªn bµn ®¹p, næ
m¸y, bµn ®¹p phanh cã xu híng thôt xuèng mét ®o¹n nhá n÷a
chøng tá hÖ thèng cêng hãa lµm viÖc tèt, nÕu kh«ng hÖ thèng
cã h háng.
- §o lùc ®Æt trªn bµn ®¹p tíi khi ®¹t gi¸ trÞ lín nhÊt, so víi gi¸
trÞ tiªu chuÈn, khi lùc bµn ®¹p lín chøng tá hÖ thèng cã h háng
ë phÇn nguån ch©n kh«ng (m¸y hót ch©n kh«ng háng, hë ®-
êng èng ch©n kh«ng tíi xi lanh cêng hãa) hay van mét chiÒu.
Khi lùc bµn ®¹p t¨ng qu¸ cao chøng tá hÖ thèng cêng hãa bÞ
mÊt hiÖu qu¶.
- Khi lµm viÖc cã hiÖn tîng mÊt c¶m gi¸c t¹i bµn ®¹p phanh: cã
giai ®o¹n qu¸ nÆng hay qu¸ nhÑ (hÉng ch©n phanh) chøng tá
van cêng hãa sai lÖch vÞ trÝ hoÆc háng (mßn, në, n¸t ®Õ van
b»ng cao su).
- Khi phanh cã hiÖn tîng mÊt hÕt c¶m gi¸c t¹i bµn ®¹p phanh,
muèn rµ phanh mµ kh«ng ®îc, chøng tá van mét chiÒu bÞ kÑt,
vÞ trÝ van cêng hãa bi sai lÖch.
- Trªn ®éng c¬ x¨ng cã chÕ hßa khÝ khi bÞ hë ®êng ch©n
kh«ng, cã thÓ dÉn tíi kh«ng næ m¸y ®îc, hay ®éng c¬ kh«ng
cã kh¶ n¨ng ch¹y chËm.
- HÖ cêng hãa lµm viÖc tèt khi dõng xe, t¾t m¸y, hiÖu qu¶ c-
êng hãa cßn duy tr× ®îc trong 2,3 lÇn ®¹p phanh tiÕp theo.
b. §èi víi hÖ thèng phanh khÝ nÐn
HÖ thèng phanh khÝ nÐn ngoµi viÖc ®o ®¹c c¸c th«ng sè
chung ë trªn cßn cÇn thiÕt ph¶i:
X¸c ®Þnh sù rß rØ khÝ nÐn tríc vµ sau van ph©n phèi.
T¾c ®êng èng dÉn.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
98
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

KÑt c¸c van lµm mÊt hiÖu qu¶ dÉn khÝ.


H háng c¸c mµng xi lanh.
B¬m khÝ nÐn kh«ng ®ñ kh¶ n¨ng lµm viÖc.
Khi x¸c ®Þnh: cho ®éng c¬ lµm viÖc, chê hÖ thèng khÝ nÐn
lµm viÖc ®ñ ¸p suÊt yªu cÇu trong kho¶ng (5,5 - 8,0)kG/cm2,
sau ®ã:
KiÓm tra sù rß rØ qua viÖc xuÊt hiÖn tiÕng khÝ nÐn lät qua khe
hë hÑp tríc vµ sau lóc ®¹p phanh.
KiÓm tra sù ho¹t ®éng cña c¸c c¬ cÊu cam quay t¹i khu vùc
b¸nh xe.
§é kÝn kÝt cña hÖ thèng cã thÓ ph¸t hiÖn lóc dõng xe, t¾t m¸y,
®ång hå chÞ thÞ ¸p suÊt ph¶i duy tr× ®îc ¸p suÊt trong mét
thêi gian dµi nhÊt ®Þnh, khi cã hiÖn tîng tôt nhanh ¸p suÊt
chøng tá hÖ thèng bÞ rß, kÓ c¶ khi hÖ phanh tay liªn ®éng qua
hÖ khÝ nÐn.
C¸c h háng trong m¸y nÐn khÝ lµ:
Mßn buång nÐn khÝ: sÐc m¨ng, piston, xi lanh.
Mßn, hë van mét chiÒu.
Mßn háng bé b¹c, hoÆc bi trôc khuûu.
ThiÕt bÞ b«i tr¬n.
Chïng d©y ®ai
KÑt van ®iÒu ¸p hÖ thèng.
C¸c h háng trªn cã thÓ ph¸t hiÖn th«ng qua c¸c biÓu hiÖn sau:
KiÓm tra ®iÒu chØnh ®é chïng cña d©y ®ai kÐo b¬m h¬i.
X¸c ®Þnh lîng vµ chÊt lîng b«i tr¬n.
¸p suÊt khÝ nÐn thÊp do kÑt van hoÆc m¸y nÐn khÝ bÞ mßn,
háng.
Thêng xuyªn x¶ níc vµ dÇu t¹i b×nh tÝch lòy khÝ nÐn, theo dâi
lîng dÇu x¶ ra ®Ó xem xÐt kh¶ n¨ng lµm viÖc cña m¸y nÐn,
nÕu lîng dÇu nhiÒu qu¸ møc th× cÇn tiÕn hµnh kiÓm tra chÊt l-
îng cña m¸y nÐn khÝ. Khi tiÕn hµnh phanh liªn lùc 3 lÇn ®é
gi¶m ¸p suÊt cho phÐp kh«ng ®îc vît qu¸ (0,8 -1,0)kG/cm2
(xem trªn ®ång hå ®o ¸p suÊt cña « t«), t¬ng øng víi ®éng c¬
lµm viÖc ë chÕ ®é ch¹y kh«ng t¶i.
Nghe tiÕng gâ trong qu¸ tr×nh b¬m h¬i lµm viÖc.
Trªn hÖ th«ng phanh cã dßng phanh cho r¬ moãc viÖc x¸c
®Þnh còng nh trªn, song khèi lîng c«ng viÖc t¨ng lªn nhiÒu.
KiÓm tra ®iÒu chØnh c¸c bé phËn cña m¸y nÐn khÝ
+ KiÓm tra, ®iÒu chØnh ®é c¨ng cña d©y ®ai dÉn ®éng m¸y
nÐn khÝ.
+ KiÓm tra, ®iÒu chØnh van ®iÒu chØnh ¸p suÊt.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


99
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- Khi thÊy ¸p suÊt trong hÖ thèng


phanh (trªn ®ång hå b¸o) bÞ gi¶m
kh«ng b¶o ®¶m th× ta ph¶i tiÕn
hµnh chØnh l¹i søc c¨ng lß xo cña van
®iÒu chØnh ¸p suÊt: h×nh10.12.
- VÆn vµo chôp cã ren 1 ®Ó t¨ng søc
c¨ng lß xo 2, sÏ t¨ng ®îc ¸p suÊt trong
b×nh chøa. Khi ®iÒu chØnh ph¶i so
s¸nh víi ¸p suÊt lín nhÊt cho phÐp
trong b×nh chøa.
- KiÓm tra ®é kÝn c¸c mÆt ph©n
c¸ch cña van ph©n phèi vµ bÇu
phanh b¸nh xe, c¸c ®Çu nèi b»ng
c¸ch b«i níc xµ phßng vµ quan s¸t. -
KiÓm tra ¸p suÊt lín nhÊt ë bÇu phanh
b¸nh xe khi phanh cã thÓ quan s¸t
trªn ®«ng hå ®o ¸p suÊt cña bÇu
phanh b¸nh xe, hoÆc dïng ®ång hå H×nh 10.12. Van ®iÒu
®o ¸p suÊt nèi víi ®êng khÝ nÐn vµo chØnh ¸p suÊt
bÇu phanh (víi lo¹i kh«ng cã ®ång hå 1- chôp cã ren, 2- lß xo
chØ thÞ trªn ca bin). Khi ®¹p phanh
vµ gi÷ nguyªn ch©n phanh ¸p lùc
kho¶ng (4 - 5) kG/cm2.
* §èi víi hÖ thèng phanh thñy lùc khÝ nÐn
Trªn « t« t¶i thêng sö dông hÖ thèng phanh thñy lùc khÝ nÐn:
c¬ cÊu phanh lµm viÖc nhê thñy lùc, ®iÒu khiÓn nhê khÝ nÐn.
Khi chÈn ®o¸n cÇn tiÕn hµnh c¸c c«ng viÖc cho hÖ th«ng
phanh thñy lùc vµ c¸c c«ng viÖc cho phÇn hÖ thèng phanh khÝ
nÐn. Ngoµi ra cßn cÇn tiÕn hµnh c¸c c«ng viÖc sau:
* KiÓm tra ¸p lùc khÝ nÐn sau van ph©n phèi p (kG/cm2) t¬ng
øng víi c¸c vÞ trÝ gãc bµn ®¹p phanh (©0)
L¾p ®ång hå ®o ¸p suÊt khÝ nÐn vµo ®Çu vµo cña xi lanh khÝ
nÐn. §ång hå ®o cã gi¸ trÞ ®o lín nhÊt tíi 10kG/cm2.
Næ m¸y cho ®éng c¬ lµm viÖc æn ®Þnh, ¸p suÊt khÝ nÐn ®¹t gi¸ trÞ 7,0 kG/cm2.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


100
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh10.13 Ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ chÊt lîng hÖ thèng ®iÒu


khiÓn t¹i van ph©n phèi
Dïng thíc ®o chiÒu cao hay thíc ®o ®é ®o vÞ trÝ bµn ®¹p
phanh, t¬ng øng víi c¸c gãc cho trong b¶ng, ghi l¹i gi¸ trÞ ¸p
suÊt chØ thÞ trªn ®ång hå.
NÕu c¸c gi¸ trÞ ®o ®îc n»m trong vïng cña hai ®êng ®Ëm th×
van ph©n phèi vµ hÖ thèng thñy lùc lµm viÖc tèt. NÕu n»m
ngoµi cÇn tiÕn hµnh xem xÐt tiÕp chÊt lîng cña van ph©n phèi
vµ hÖ thèng.
* KiÓm tra ¸p lùc thñy lùc sau xi lanh chÝnh p(kG/cm2) t¬ng
øng víi c¸c vÞ trÝ gãc bµn ®¹p phanh
L¾p ®ång hå ®o ¸p suÊt khÝ nÐn vµo ®Çu ra cña van ph©n
phèi. §ång hå ®o cã gi¸ trÞ ®o lín nhÊt tíi 10kG/cm2.
Næ m¸y cho ®éng c¬ lµm viÖc tíi nhiÖt ®é æn ®Þnh, ¸p suÊt
khÝ nÐn ®¹t gi¸ trÞ 7,0 kG/cm2.
Dïng ®ång hå ®o ¸p suÊt thñy lùc l¾p ë ®Çu ra. X¶ kh«ng khÝ
trong hÖ thèng sau ®ã vÆn chÆt ®ång hå ®o.
§¹p bµn ®¹p theo møc ®é phanh nhÑ, theo dâi ®ång hå ®o ¸p
suÊt thñy lùc, nhËn râ tr¹ng th¸i ¸p suÊt thñy lùc b¾t ®Çu gia
t¨ng, x¸c ®Þnh gi¸ trÞ ¸p suÊt khÝ nÐn.
§¹p bµn ®¹p theo møc ®é chÕ ®é phanh ngÆt, theo dâi ®ång
hå ®o ¸p suÊt thñy lùc, ®ång hå ®o ¸p suÊt khÝ nÐn, x¸c
®Þnh ¸p suÊt khÝ nÐn cùc ®¹i vµ ¸p suÊt thñy lùc cùc ®¹i.
KÕt qu¶ ®îc xem xÐt theo kÕt cÊu:
Víi lo¹i van ph©n phèi kh«ng chªnh ¸p suÊt thñy lùc gi÷a cÇu tr-
íc vµ cÇu sau (lo¹i I).
Víi lo¹i van ph©n phèi chªnh ¸p suÊt thñy lùc gi÷a cÇu tríc vµ cÇu sau (lo¹i II).

H×nh 10.14. Ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ chÊt lîng hÖ thèng ®iÒu
khiÓn t¹i xi lanh khÝ nÐn vµ thñy lùc
* §èi víi « t« nhiÒu cÇu chñ ®éng lµm viÖc ë chÕ ®é lu«n gµi
Mét sè « t« cã kh¶ n¨ng c¬ ®éng cao sö dông hÖ thèng truyÒn
lùc víi nhiÒu cÇu chñ ®éng. CÇu tríc vµ cÇu sau liªn kÕt víi
nhau th«ng qua khíp ma s¸t vµ lµm viÖc ë chÕ ®é lu«n gµi c¶
hai cÇu. NÕu khi ®o kiÓm tra phanh trªn bÖ thö chØ cho mét
cÇu, th× c¸c gi¸ trÞ ®o kh«ng ph¶n ¶nh ®îc m« men phanh
trªn c¸c c¬ cÊu phanh cña b¸nh xe.
Trong trêng hîp nµy cã thÓ ®¸nh gi¸ th«ng qua:
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
101
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Th¸o c¸c ®¨ng liªn kÕt gi÷a c¸c cÇu vµ tõng cÇu xe riªng biÖt
thö trªn bÖ thö th«ng thêng.
Sö dông c¸c bÖ thö cã kh¶ n¨ng lu tr÷ d÷ liÖu cña nhµ s¶n xuÊt
khi thö trªn bÖ thö phanh mét cÇu th«ng thêng. Sau khi thö
xong so s¸nh kÕt qu¶ víi sè liÖu ®îc lu tr÷.
Thö phanh « t« trªn ®êng.
Sö dông bÖ thö chuyªn dông cho « t« hai cÇu chñ ®éng, thö
®ång thêi trªn hai cÇu.
Mét vµi d¹ng s¬ ®å « t« cã kh¶ n¨ng c¬ ®éng sö dông hÖ
thèng truyÒn lùc víi nhiÒu cÇu chñ ®éng. H×nh 10.49.

H×nh 10.15. C¸c d¹ng cÊu tróc truyÒn lùc trªn « t« con cã kh¶
n¨ng c¬ ®éng

2.4.ChÈn ®o¸n hÖ thèng phanh cã ABS


HÖ thèng ABS ®îc chÈn ®o¸n b»ng c¸c ph¬ng thøc sau ®©y:
a. ChÈn ®o¸n chung
Dïng chÈn ®o¸n hÖ thèng phanh th«ng qua c¸c th«ng sè hiÖu
qu¶ ®· tr×nh bµy ë trªn, hÖ thèng ABS chØ lµm viÖc ë tèc ®é
b¸nh xe t¬ng øng víi tèc ®é tõ 10 km/h trë lªn. V× vËy khi kiÓm
tra trªn bÖ thö phanh vÉn x¸c ®Þnh c¸c th«ng sè nh hÖ thèng
kh«ng ABS.
Dïng tù chÈn ®o¸n cã s½n trªn xe.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


102
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 10.15. KiÓm tra ¸p suÊt trªn b×nh tÝch n¨ng cña ABS
Quy luËt kiÓm tra chung cña chóng nh sau:
§a khãa ®iÖn vÒ vÞ trÝ ON, khëi ®éng ®éng c¬, ®Ìn BRAKE
hay ANTILOCK s¸ng, sau ®ã ®Ìn t¾t, chøng tá hÖ thèng lµm
viÖc b×nh thêng, ngîc l¹i, hÖ thèng cã sù cè cÇn xem xÐt s©u
h¬n.
ViÖc tiÕn hµnh chÈn ®o¸n s©u h¬n theo ph¬ng thøc ®· tr×nh
bµy ë phÇn tù chÈn ®o¸n cña c¸c hÖ thèng cã tù ®éng ®iÒu
chØnh. C¸c qui tr×nh chÈn ®o¸n phÇn ®iÒu khiÓn thñy lùc
®iÖn tõ tïy thuéc vµo kÕt cÊu cña c¸c nhµ s¶n xuÊt (theo tµi
liÖu riªng).
Sù biÕn ®éng cña ¸p suÊt thñy lùc cã thÓ x¸c ®Þnh th«ng qua
lç chuyªn dïng trªn khèi (block) ®iÒu chØnh ¸p suÊt dÇu.
b. ChÈn ®o¸n hÖ thèng phanh ABS cho « t« TOYOTA CROWN
KiÓm tra:
- BËt khãa ®iÖn vÒ ON, ®en ABS s¸ng, nhÞp s¸ng ®Òu ®Æn,
trong vßng 3 gi©y råi t¾t, b¸o hiÖu hÖ thèng ®· ®îc kiÓm so¸t
vµ tèt.
- NÕu ®Ìn nh¸y liªn tôc kh«ng t¾t, chøng tá hÖ thèng cã sù cè.

H×nh.10.16 T×m m· b¸o

H×nh 10.17. §äc m·


T×m m· b¸o háng:
- Më hép ®Êu d©y nèi E1 víi Tc, rót PIN ro khái hép nèi d©y,
- Chê mét l¸t, x¸c ®Þnh h háng qua ®Ìn ABS.
- §äc m· h háng vµ tra sæ tay söa ch÷a, so m· t×m h háng.
§äc m·:
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
103
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

- M· b¸o háng gåm hai sè ®Çu – chØ sè thø tù lçi, hai sè sau –
chØ sè m· lçi, mçi lçi b¸o 3 lÇn, sau ®ã chuyÓn sang lçi kh¸c, lçi
nÆng b¸o tríc lçi nhÑ b¸o sau.
- M· b¸o b×nh thêng lµ ®Ìn nh¸y liªn tôc.
Xãa m·:
- BËt khãa ®iÖn vÒ ON, nèi E1 víi Tc.
- §¹p phanh vµ gi÷ chõng 3 gi©y.
- KiÓm tra l¹i tr¹ng th¸i b¸o m· ®· vÒ m· b×nh thêng.
HÖ thèng ABS lµ hÖ thèng quan träng do ®ã kh«ng thÓ lµm
theo kinh nghiÖm, cÇn thiÕt cã tµi liÖu híng dÉn chi tiÕt vµ
kiÓm tra tríc hÕt lµ tr¹ng th¸i b×nh ®iÖn.

Bµi 11: KiÓm tra, chÈn ®o¸n t×nh tr¹ng kü thuËt côm
b¸nh xe, moay ¬, lèp
I. C¸c h háng thêng gÆp
Mßn bÒ mÆt ngoµi cña lèp
Mßn ®Òu trªn bÒ mÆt tùa theo chu vi cña lèp. HiÖn tîng nµy
thêng gÆp trªn « t« do thêi gian sö dông nhiÒu, kÌm theo ®ã lµ
sù bong trãc c¸c líp x¬ng mµnh cña lèp. §¸nh gi¸ sù hao mßn
nµy b»ng chiÒu s©u cßn l¹i cña c¸c líp hoa lèp b»ng cao su trªn
mÆt lèp. NÕu cã sù bong trãc c¸c líp x¬ng mµnh sÏ dÉn tíi thay
®æi kÝch thíc h×nh häc cña b¸nh xe. Víi lèp dïng cho xe t¶i cã
chiÒu s©u tèi thiÓu cßn l¹i cña líp hoa lèp ph¶i 2mm, víi « t«
con ph¶i lµ 1mm.
HiÖn tîng mßn cña c¸c b¸nh xe cã thÓ kh¸c nhau trªn mét xe,
c¸c trêng hîp nµy liªn quan ®Õn sù kh«ng ®ång ®Òu tuæi thä
sö dông hay do kÕt cÊu chung cña toµn bé c¸c b¸nh xe liªn kÕt
trªn khung kh«ng ®óng tiªu chuÈn quy ®Þnh cho phÐp. Khi
xuÊt hiÖn sù mßn gia t¨ng ®ét xuÊt trªn mét b¸nh xe cÇn ph¶i
x¸c ®Þnh l¹i tr¹ng th¸i liªn kÕt c¸c b¸nh xe ®ång thêi.
Mßn vÖt b¸nh xe theo c¸c tr¹ng th¸i:
+ Mßn nhiÒu ë phÇn gi÷a cña bÒ mÆt lèp lµ do lèp thêng
xuyªn lµm viÖc ë tr¹ng th¸i qu¸ ¸p suÊt. Khi duy tr× ë ¸p suÊt
lèp ®Þnh møc thÊy lâm ë gi÷a.
+ Mßn nhiÒu ë c¶ hai mÐp cña bÒ mÆt lèp lµ do lèp thêng
xuyªn lµm viÖc ë tr¹ng th¸i thiÕu ¸p suÊt lèp.
+ Mßn lÖch mét phÝa (trong hay ngoµi cña c¸c b¸nh xe) lµ do
liªn kÕt b¸nh xe trªn xe kh«ng ®óng qui ®Þnh cña h·ng s¶n
xuÊt.
+ Mßn vÑt mét phÇn cña chu vi lèp, tríc hÕt lµ do sù chÞu t¶i
cña c¸c líp x¬ng mµnh kh«ng ®ång nhÊt trªn chu vi lèp, do mÊt
c©n b»ng khi xe ch¹y ë tèc ®é cao (lín h¬n 50km/h), do c¸c sù
cè kü thuËt cña hÖ thèng phanh g©y nªn khi phanh ngÆt lµm
bã cøng vµ mµi bÒ mÆt lèp trªn ®êng.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
104
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Kh«ng c©n b»ng b¸nh xe


Víi c¸c b¸nh xe khi quay ë tèc ®é cao (thêng lín h¬n 60km/h)
c¸c phÇn khèi lîng kh«ng c©n b»ng cña b¸nh xe sÏ g©y nªn lùc
ly t©m, sinh ra sù dao ®éng lín cña b¸nh xe theo ph¬ng híng
kÝnh. Sù biÕn d¹ng ë vïng nµy cña b¸nh xe sÏ thu nhá b¸nh kÝnh
t¹i vïng kh¸c trªn chu vi, t¹o nªn sù biÕn ®æi b¸n kÝnh b¸nh xe
lµm rung ®éng lín. Trªn b¸nh xe dÉn híng ngêi l¸i c¶m nhËn qua
vµnh l¸i. Trªn b¸nh xe kh«ng dÉn híng t¹o nªn sù rung ®éng
th©n xe gÇn gièng xe ch¹y trªn ®êng mÊp m« d¹ng sãng liªn
tôc.
Sù mÊt c©n b»ng b¸nh xe lµ mét yÕu tè tæ hîp bëi: sù kh«ng
c©n b»ng cña lèp, s¨m (nÕu cã), vµnh, moay ¬, tang trèng hay
®Üa phanh… nhng chÞu ¶nh hëng lín h¬n c¶ lµ cña c¶ b¸nh xe
(träng lîng lín vµ khèi lîng ph©n bè xa t©m h¬n) nh m« t¶ trªn
h×nh 11.1.

H×nh 11.1 . Nguyªn nh©n vµ hËu qu¶ cña sù kh«ng c©n b»ng
Cã thÓ h×nh dung sù mÊt c©n b»ng b¸nh xe nh sau: b¸nh xe
®Æt trªn trôc d¹ng c«ng s«n nhê hai æ bi. Do cã sù mÊt c©n
b»ng nªn khi quay b¸nh xe quanh trôc xuÊt hiÖn lùc ly t©m lµm
cho t©m trôc bÞ cong, mÆt ph¼ng b¸nh xe bÞ ®¶o. Nhng v×
sù thay ®æi vÞ trÝ cña phÇn kh«ng c©n b»ng theo gãc quay
b¸nh xe nªn trôc quay banh xe bÞ ngo¸y trßn, t¹o nªn sù rung
ngang b¸nh xe rÊt lín ®ång thêi dÉn ®Õn thay ®æi ®êng kÝnh
b¸nh xe theo chu kú quay cña chóng.
Sù mÊt c©n b»ng dÉn tíi biÕn d¹ng trôc b¸nh xe t¨ng, dån Ðp
c¸c khe hë theo chiÒu t¸c dông cña lùc ly t©m qu¸n tÝnh vµ bëi
vËy g©y nªn ®¶o mÆt ph¼ng quay cña lèp nh h×nh 11.2.
Sù c©n b»ng lèp ®îc ®Æc biÖt quan t©m trªn « t« con ë khÝa
c¹nh ®iÒu khiÓn vµ an toµn giao th«ng trªn ®êng.
R¬ láng c¸c liªn kÕt
C¸c liªn kÕt cña khu vùc b¸nh xe gåm: liªn kÕt b¸nh xe víi moay
¬, liªn kÕt b¸nh xe víi khung, h háng c¸c liªn kÕt cã thÓ chia
thµnh hai d¹ng: do bÞ tù nèi láng, bÞ mßn c¸c mèi ghÐp.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


105
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Liªn kÕt b¸nh xe víi moay ¬ thêng do èc b¸nh xe bÞ láng, æ bi


b¸nh xe bÞ mßn. HËu qu¶ cña nã lµ b¸nh xe khi chuyÓn ®éng
bÞ ®¶o, l¾c, kÌm theo tiÕng ån. NÕu b¸nh xe ë cÇu dÉn híng
th× lµm t¨ng ®é r¬ vµnh l¸i, viÖc ®iÒu khiÓn b¸nh xe dÉn híng
kh«ng chÝnh x¸c. Ngoµi ra tiÕng ån cßn chÞu ¶nh hëng cña ®é
r¬ cña b¹c vµ trôc trô ®øng.
Liªn kÕt côm b¸nh xe víi khung gåm c¸c liªn kÕt cña: trô ®øng
víi trôc b¸nh xe dÉn híng, c¸c khíp cÇu (r«tuyn) trong hÖ thèng
treo ®éng lËp. Khi c¸c liªn kÕt bÞ h háng sÏ dÉn tíi: sai lÖch vÞ
trÝ bè trÝ b¸nh xe, ®Æc biÖt trªn b¸nh xe dÉn híng, g©y nªn
mµi mßn lèp nhanh, ®ång thêi lµm ph¸t sinh tiÕng ån vµ rung ë
khu vùc gÇm sµn xe, khi xe chuyÓn ®éng trªn ®êng xÊu.
C¸c biÓu hiÖn chÝnh trong qu¸ tr×nh chÈn ®o¸n cã thÓ dùa
vµo ®Ó ph¸t hiÖn h háng:
C¸c r¹n nøt bªn ngoµi.
HiÖn tîng mµi mßn lèp.
Sù thay ®æi kÝch thíc h×nh häc.
X¸c ®Þnh sù c©n b»ng b¸nh xe.
§é ån vµ sù rung ®éng toµn xe.
Sù r¬ láng c¸c kÕt cÊu liªn kÕt…
II. ph¬ng ph¸p vµ c¸c thiÕt bÞ chÈn ®o¸n côm b¸nh xe
2.1.X¸c ®Þnh ¸p suÊt b¸nh xe
X¸c ®Þnh ¸p suÊt khÝ nÐn trong lèp lµ ®iÒu kiÖn c¬ s¬ ®Ó
x¸c ®Þnh tÊt c¶ c¸c nhiÖm vô chÈn ®o¸n tiÕp sau thuéc c¸c
vÊn ®Ò x¸c ®Þnh tr¹ng th¸i kü thuËt: gi¶m chÊn, bé phËn ®µn
håi, trong hÖ thèng treo, hÖ thèng l¸i, hÖ thèng phanh, hÖ
thèng truyÒn lùc.
¸p suÊt khÝ trong lèp còng liªn quan nhiÒu ®Õn c¸c tÝnh chÊt
tæng qu¸t chuyÓn ®éng cña « t«, ch¼ng h¹n nh: tÝnh n¨ng
®éng lùc häc, tÝnh ®iÒu khiÓn, kh¶ n¨ng dÉn híng, ®é ªm dÞu,
®é bÒn chung… cña xe.
Gi¸ trÞ ¸p suÊt chuÈn:
Gi¸ trÞ ¸p suÊt chuÈn ®îc quy ®Þnh bëi nhµ chÕ t¹o, gi¸ trÞ nµy
lµ trÞ sè tèi u nhiÒu mÆt trong khai th¸c, phï hîp víi kh¶ n¨ng
chÞu t¶i vµ sù an toµn cña lèp khi sö dông, do vËy tríc hÕt cÇn
ph¶i biÕt c¸c gi¸ trÞ tiªu chuÈn b»ng c¸c c¸ch:
¸p suÊt ghi trªn bÒ mÆt lèp. Trong hÖ thèng ®o lêng cã mét sè
lo¹i lèp ghi ¸p suÊt b»ng ®¬n vÞ “psi” cã thÓ chuyÓn ®æi nh
sau:
1psi - 6,9Pa
VÝ dô: Trªn bÒ mÆt lèp « t« con cã ghi: MAX. PRESS 32 psi
NghÜa lµ: ¸p suÊt lín nhÊt 32psi (0,22Mpa)- 2,2KG/cm2
¸p suÊt sö dông thêng cho trong c¸c tµi liÖu kü thuËt kÌm theo
xe.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
106
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Trªn mét sè lèp « t« con cña Ch©u ¢u kh«ng quy ®Þnh ph¶i ghi
trªn bÒ mÆt lèp, c¸c lo¹i lèp nµy ®· ®îc quy ®Þnh theo quy íc
cña sè líp mµnh tiªu chuÈn ghi trªn bÒ mÆt lèp. Víi lo¹i cã 4,6,8
líp mµnh tiªu chuÈn, t¬ng øng víi mçi lo¹i ¸p suÊt khÝ nÐn lín
nhÊt trong lèp nh sau:
4PRt¬ng øngpmax = 0,22MPa - 2,2KG/cm2
6PRt¬ng øngpmax = 0,25MPa - 2,5KG/cm2
8PRt¬ng øngpmax = 0,28MPa - 2,8KG/cm2
Trªn mét sè lèp « t« con cña Mü, ¸p suÊt lèp ®îc suy ra theo quy
®Þnh tõ chÕ ®é t¶i träng cña lèp. Ph©n lo¹i t¶i träng ghi b»ng
ch÷: “LOAD RANGE”. So s¸nh gi÷a hai tiªu chuÈn cña Mü vµ
Ch©u ¢u:
Load Range B: pmax = 0,22MPa t¬ng øng 4PR
Load Range B: pmax = 0,25MPa t¬ng øng 6PR
Load Range B: pmax = 0,28MPa t¬ng øng 8PR
§Ó thùc hiÖn c«ng viÖc kiÓm tra ¸p suÊt khÝ nÐn ngµy nay th-
êng dïng c¸c thiÕt bÞ ®o ¸p suÊt khÝ nÐn.
§èi víi ngêi sö dông xe cã thÓ dïng lo¹i ®¬n gi¶n. Lo¹i nµy cã
cÊu trôc: mét ®Çu tú më van khÝ nÐn cña b¸nh xe, mét cÆp
piston xi lanh cã lß xo c©n b»ng, cÇn piston cã ghi v¹ch møc ¸p
suÊt tïy theo sù dÞch chuyÓn cña piston bªn trong.
§èi víi c¸c tr¹m söa ch÷a dïng gi¸ ®o cã ®é chÝnh x¸c cao h¬n.

2.2. KiÓm tra tr¹ng th¸i h háng bªn ngoµi


C¸c r¹n nøt bªn ngoµi trong sö dông do c¸c nguyªn nh©n ®ét
xuÊt g©y nªn nh: va ch¹m m¹nh trªn nÒn cøng, l·o hãa vËt liÖu
khi chÞu ¸p lùc gia t¨ng ®ét biÕn, lèp sö dông trong t×nh tr¹ng
thiÕu ¸p suÊt…
Cã thÓ nhËn thÊy c¸c vÕt r¹n nøt h×nh thµnh trªn bÒ mÆt khu
vùc cã v©n lèp vµ ë mÆt bªn cña bÒ mÆt lèp. C¸c r¹n nøt trong
sö dông kh«ng cho phÐp, do vËy cÇn thêng xuyªn kiÓm tra.
§Æc biÖt cÇn quan s¸t kü c¸c tæn thÊt cã chiÒu s©u lín, c¸c vËt
nhän cøng b»ng kim lo¹i c¾m vµo lèp trong khi b¸nh xe l¨n, mµ
cha g©y thñng, cÇn söa ch÷a hoÆc thay thÕ ngay. Mét sè d¹ng
h háng tr×nh bµy trªn h×nh 11.2.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


107
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

H×nh 11.2. Mét sè d¹ng h háng bÒ mÆt


a. VÕt nøt ch©n chim ch¹y däc theo chu vi bÒ mÆt bªn cña lèp
b. VÕt nøt híng t©m
c. VÕt cøa r¸ch bÒ mÆt lèp do va ch¹m víi vËt cøng
d. C¸c vÕt thñng bÒ mÆt lèp do bÞ c¸c vËt cøng ®©m xuyªn.
KiÓm tra kÝch thíc h×nh häc b¸nh xe
H×nh d¹ng h×nh häc b¸nh xe ®îc chó ý lµ sù mÐo cña b¸nh xe
thÓ hiÖn b»ng gi¸ trÞ sai lÖch kÝch thíc h×nh häc cña b¸nh xe
khi quay trôc.
ThiÕt bÞ kiÓm tra bao gåm: gi¸ ®ì ®ång hå so vµ ®Çu ®o. §Çu
®o ®îc g¾n trªn gi¸ ®o.
Khi ®o ®Æt « t« trªn nÒn ph¼ng, cøng. Dïng kÝch n©ng b¸nh
xe cÇn ®o lªn ®Ó cã thÓ quay b¸nh xe b»ng tay quanh trôc cña
nã. §a ®Çu ®o vµo vµ quay nhÑ b¸nh xe sang c¸c vÞ trÝ kh¸c
nhau cho ®Õn hÕt mét vßng quay b¸nh xe.

H×nh 11.3. KiÓm tra kÝch thíc h×nh häc b¸nh xe


C¸c vÞ trÝ cÇn ®o trªn lèp vµ vµnh ®îc chØ ra trªn h×nh 11.3.
Quan träng h¬n c¶ lµ c¸c kÝch thíc sai lÖch ®êng kÝnh, chiÒu
réng b¸nh xe vµ vµnh.
Sai lÖch ®êng kÝnh ®îc so s¸nh víi c¸c lo¹i lèp kh¸c nhau vµ tra
theo tiªu chuÈn.
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
108
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Khi sai lÖch lín gi¸ trÞ ®êng kÝnh cã thÓ dÉn ®Õn mÊt c©n
b»ng b¸nh xe.
X¸c ®Þnh sù hao mßn lèp do mµi mßn
Sù mßn lèp xe trªn bÒ mÆt sau thêi gian sö dông lµ mét th«ng
tin quan träng h÷u Ých cho viÖc chÈn ®o¸n vÒ: tuæi thä, ¸p suÊt khÝ trong
lèp ®ang sö dông, gãc ®Æt b¸nh xe vµ c¸c h háng trô ®øng, khíp quay…

H×nh 11.4. C¸c d¹ng c¬ b¶n cña mßn lèp


Nh×n vµo ®Çu xe, b¸nh xe bªn ph¶i:
a. Khi ¸p suÊt qu¸ thÊp hay qu¸ t¶i;
b. khi ¸p suÊt qu¸ cao;
c. Khi ®é chôm d¬ng qu¸ lín;
d. Gãc nghiªng ngang trô ®øng qu¸ lín;
e. Gãc nghiªng ngang b¸nh xe qu¸ lín;
f. Lèp bÞ mÊt c©n b»ng.
§Ó ®¶m b¶o cho lèp mßn ®Òu vµ t¨ng tuæi thä cña lèp cø
kho¶ng (5000 – 9000)km cÇn thay ®æi vÞ trÝ cña lèp theo s¬
®å h×nh 11.4.

H×nh 11.5. S¬ ®å thay ®æi vÞ trÝ lèp

KiÓm tra sù r¬ láng c¸c kÕt cÊu liªn kÕt b¸nh xe

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


109
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

Sù r¬ láng cña c¸c b¸nh xe dÉn híng liªn quan tíi: mßn æ bi
b¸nh xe, láng èc b¾t b¸nh xe, mßn trô ®øng, hay c¸c khíp cÇu,
khíp trô trong hÖ thèng treo ®éc lËp, c¸c khíp cÇu trong c¸c
®ßn dÉn ®éng l¸i.
+ Ph¸t hiÖn c¸c r¬ láng nµy cã thÓ tiÕn hµnh khi kÝch n©ng
b¸nh xe cÇn xem xÐt lªn khái mÆt nÒn. Dïng lùc cña c¶ hai
c¸nh tay l¾c b¸nh xe quay xung quanh t©m quay theo c¸c ph-
¬ng AA vµ BB. C¶m nhËn ®é r¬ cña chóng.
- NÕu bÞ r¬ theo c¶ hai ph¬ng th× ®ã lµ æ bi b¸nh xe bÞ mßn.
- NÕu chØ r¬ theo ph¬ng AA th× ®ã lµ mßn trô ®øng, hay c¸c
khíp cÇu, khíp trô trong hÖ thèng treo ®éc lËp.
- NÕu bÞ r¬ theo ph¬ng BB th× do mßn c¸c khíp cÇu trong hÖ
thèng l¸i.
Sù r¬ láng æ bi hay trô ®øng cßn cã thÓ tiÕn hµnh x¸c ®Þnh
khi ®a lªn bÖ thö kiÓu rung ngang.
B»ng thiÕt bÞ ®o rung ngang theo thêi gian cã thÓ ph¸t hiÖn
®îc c¸c xung va ®Ëp, hay nh×n trùc tiÕp b»ng m¾t nÕu cã ®é
r¬ mßn lín t¹i chç liªn kÕt.
Sù r¬ láng c¸c b¸nh xe sÏ ¶nh hëng lín tíi ®é chôm vµ c¸c gãc
®Æt, ®ång thêi víi sù xuÊt hiÖn mßn lèp kh«ng ®Òu.
Trªn c¸c bÖ thö ®o ®é trît ngang tÜnh, khi cã sù r¬ láng nµy,
kh«ng thÓ x¸c ®Þnh chÝnh x¸c gi¸ trÞ gãc ®Æt b¸nh xe.
+ Ph¸t hiÖn r¬ láng khi xe chuyÓn ®éng trªn ®êng th«ng qua
c¶m nhËn nh÷ng va ®Ëp, ®é r¬ vµnh l¸i trªn ®êng xÊu.
X¸c ®Þnh sù mÊt c©n b»ng b¸nh xe.
* B»ng c¶m nhËn trùc quan
- Th«ng qua hiÖn tîng mµi mßn côc bé bÒ mÆt lèp theo chu vi
- Khi xe chuyÓn ®éng víi tèc ®é cao (kho¶ng trªn 50 km/h) cã
thÓ x¸c ®Þnh mÊt c©n b»ng nµy nhê c¶m nhËn trùc quan vÒ
sù rung n¶y b¸nh xe trªn nÒn ®êng ë c¸c b¸nh xe kh«ng dÉn h-
íng (cÇu sau). Trªn c¸c b¸nh xe dÉn híng, ngoµi hiÖn tîng rung
n¶y b¸nh xe cßn kÌm theo sù rung l¾c b¸nh xe dÉn híng vµ
vµnh l¸i, do hiÖn tîng xuÊt m« men hiÖu øng con quay. NÕu sù
mÊt c©n b»ng kh«ng lín th× c¸c hiÖn tîng nµy chØ x¶y ra ë
mét vïng tèc ®é nhÊt ®Þnh.
* B»ng thiÕt bÞ kiÓm tra trùc tiÕp trªn xe
ViÖc kiÓm tra mÊt c©n b»ng cã thÓ thùc hiÖn ®èi víi c¸c b¸nh
xe ®· th¸o ra khái xe vµ ®a lªn bÖ quay ®Ó kiÓm tra c©n b»ng
tÜnh, c©n b»ng ®éng. Trong chÈn ®o¸n thêng sö dông ph¬ng
ph¸p kiÓm tra trùc tiÕp trªn xe.
Trong c¸c ga ra söa ch÷a cã nhiÒu lo¹i thiÕt bÞ ®o vµ c©n b»ng
b¸nh xe. Nguyªn lý chung cña thiÕt bÞ ®o c©n b»ng dùa trªn
viÖc ®o dao ®éng trôc khi cã sù mÊt c©n b»ng c¸c b¸nh xe.
C¸c dông cô ®o nµy ®Òu ®¶m nhËn chøc n¨ng ®o, kiÓm tra
Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh
110
Gi¸o tr×nh chÈn ®o¸n ®éng c¬

tríc vµ sau khi bï khèi lîng c©n b»ng vµ gäi chung lµ thiÕt bÞ
c©n b»ng b¸nh xe.
* ThiÕt bÞ kiÓm tra c©n b»ng b¸nh xe khi th¸o b¸nh xe ra khái
xe
ViÖc x¸c ®Þnh mÊt c©n b»ng tèt nhÊt lµ th¸o rêi b¸nh xe ra
khái xe, khi ®ã b¸nh xe kh«ng chÞu ¶nh hëng cña c¸c lùc tú con
l¨n. Tèc ®é quay cña b¸nh xe cã thÓ ®¹t lín nhÊt kho¶ng
120km/h, t¹o ®iÒu kiÖn ph¸t hiÖn vµ tiÕn hµnh l¾p thªm ®èi
träng bï l¹i träng lîng g©y nªn mÊt c©n b»ng.
CÇn chó ý: b¸nh xe gåm lèp (cã hay kh«ng cã s¨m) ph¶i ®ång
bé víi c¸c lo¹i vµnh t¬ng øng, do nhµ s¶n xuÊt quy ®Þnh.

Trêng cao ®¼ng nghÒ nam ®Þnh


111