AUDIENCJE GENERALNE

AUDIENCJE GENERALNE
Niego pochodzi, gdy do Jego uszu dociera modlitwa Chrystusa. Oby Ojciec rozpoznał słowa swego Syna, gdy odmawiamy modlitwę: Ten, który mieszka w głębi serca, niech będzie obecny równie w głosie. (...) Ponadto, gdy się modlimy, mówmy i módlmy się tak, by z dyscypliną łączył się spokój i powściągliwość. Pamiętajmy, e stoimy przed obliczem Boga. Trzeba podobać się oczom Bo ym zarówno dzięki postawie ciała, jak i przez ton głosu. (...) A gdy gromadzimy się razem z braćmi i sprawujemy Boskie ofiary z kapłanem Bo ym, powinniśmy pamiętać o pełnej szacunku bojaźni i dyscyplinie, nie wypowiadać bezładnie, niesharmonizowanymi głosami naszych modlitw ani nie zagłuszać nadmiernym wielomówstwem prośby, którą nale y przedstawić Bogu z umiarem, poniewa Bóg słucha nie głosem, lecz sercem (non vocis sed cordis auditor est)» (3-4). Te słowa pozostają aktualne równie dzisiaj i pomagają nam właściwie sprawować świętą liturgię. Reasumując, Cyprian jest jednym z pierwszych przedstawicieli owocnej tradycji teologiczno-duchowej, która postrzega «serce» jako uprzywilejowane miejsce modlitwy. W istocie, według Biblii i Ojców, serce to wnętrze człowieka, miejsce, gdzie mieszka Bóg. W nim dochodzi do spotkania, podczas którego Bóg mówi do człowieka, a człowiek słucha Boga; człowiek mówi do Boga i Bóg słucha człowieka — wszystko dokonuje się przez jedyne słowo Bo e. Właśnie w tym sensie — niejako nawiązując do Cypriana — Smaragd, opat klasztoru św. Michała nad Mozą w pierwszych latach IX w., stwierdza, e modlitwa «jest dziełem serca, a nie warg, poniewa Bóg patrzy nie na słowa, lecz na serce modlącego się człowieka» (Il diadema dei monaci [Diadem mnichów], 1). Moi drodzy, i my ukształtujmy w sobie to «słuchające serce», o którym mówi Biblia (por. 1 Krl 3, 9) i Ojcowie: tak bardzo go potrzebujemy! Tylko wtedy będziemy mogli doświadczyć w pełni, e Bóg jest naszym Ojcem oraz e Kościół, święta oblubienica Chrystusa, jest naprawdę naszą matką.

6 czerwca

Św. Cyprian
Drodzy Bracia i Siostry! W cyklu naszych katechez poświęconych wybitnym postaciom staro ytnego Kościoła dochodzimy dziś do znakomitego biskupa afrykańskiego z III w., św. Cypriana; był on «pierwszym biskupem, który w Afryce zyskał koronę męczeństwa». W równym stopniu jego sława — jak zaświadcza diakon Poncjusz, który był autorem jego pierwszej biografii — związana jest z twórczością literacką i działalnością duszpasterską w ciągu trzynastu lat od jego nawrócenia do męczeńskiej śmierci (por. ycie i męka Cypriana, 19, 1; 1, 1). Cyprian, urodzony w Kartaginie w zamo nej rodzinie pogańskiej, po burzliwej młodości w wieku 35 lat nawrócił się na chrześcijaństwo. On sam opowiada o swojej duchowej drodze: «Kiedy byłem jeszcze pogrą ony w jakby mrocznej nocy — pisze kilka miesięcy po swym chrzcie — wydawało mi się nadzwyczaj trudne i ucią liwe wypełnianie tego, co mi wskazywało miłosierdzie Bo e. (...) Byłem więźniem licznych błędów z mojej przeszłości i nie wierzyłem, e będę mógł się z nich uwolnić, tak byłem przywiązany do moich nałogów i zaspokajałem swoje złe pragnienia. (...) Ale potem, z pomocą odradzającej wody, zostałem obmyty z nędzy mojego poprzedniego ycia. W moim sercu zapanowało przemo ne światło; drugie narodziny sprawiły, e stałem się całkowicie nowym człowiekiem. W cudowny sposób zaczęły się wówczas rozpraszać wszelkie wątpliwości. (...) Pojmowałem jasno, e to, co wcześniej yło we mnie, w niewoli nałogów cielesnych, było ziemskie, natomiast Bo e i niebiańskie było to, co teraz Duch Święty we mnie zrodził» (Do Donata, 3-4). Zaraz po swoim nawróceniu, Cyprian — nie obeszło się bez zazdrości i oporów — zostaje wybrany na urząd kapłański i obdarzony godnością biskupa. W krótkim okresie jego biskupstwa dochodzi do dwóch pierwszych prześladowań, usankcjonowanych edyktem cesarskim — Decjusza (w 250 r.) oraz Waleriana (w latach 257-258). Po szczególnie okrutnym prześladowaniu przez Decjusza biskup musiał niestrudzenie zabiegać o przywrócenie dyscypliny we wspólnocie chrześcijańskiej. Wielu bowiem wiernych wyparło się wiary, a w ka dym razie nie zachowało się nale ycie w obliczu próby. Byli to tak zwani lapsi — czyli «upadli» — którzy gorąco pragnęli powrócić do wspólnoty. Debata na temat ich powtórnego przyjęcia podzieliła chrześcijan Kartaginy na tolerancyjnych i rygo44
Numer 7-8/2007

rystów. Do tych trudności trzeba dodać wielką epidemię d umy, która była dla Afryki wielkim wstrząsem i zrodziła pełne trwogi pytania teologiczne zarówno wewnątrz wspólnoty, jak i w debatach z poganami. Nale y te na końcu wspomnieć o sporze między Cyprianem i biskupem Rzymu Stefanem na temat wa ności chrztu udzielanego poganom przez chrześcijan heretyków. W tych rzeczywiście trudnych okolicznościach Cyprian wykazał się umiejętnością rządzenia: był surowy, lecz nie nieugięty w stosunku do lapsi, dając im mo liwość uzyskania przebaczenia po odbyciu przykładnej pokuty. Wobec Rzymu bronił stanowczo zdrowych tradycji Kościoła afrykańskiego. Był bardzo ludzki i przeniknięty najprawdziwszym duchem ewangelicznym, zachęcał chrześcijan do niesienia braterskiej pomocy poganom podczas zarazy. Potrafił zachować słuszny umiar w przypominaniu wiernym — zbyt lękającym się utracić ycie i dobra ziemskie — e ich prawdziwe ycie i prawdziwe dobra nie pochodzą z tego świata. Był niezłomny w zwalczaniu złych obyczajów i grzechów pustoszących ycie moralne, zwłaszcza skąpstwa. «W ten sposób prze ywał swoje dni — opowiada diakon Poncjusz — gdy z rozporządzenia prokonsula przybył niespodziewanie do jego willi dowódca policji» ( ycie i męka Cypriana, 15, 1). W tym dniu święty biskup został aresztowany i po krótkim przesłuchaniu, otoczony swoim ludem, odwa nie przyjął męczeństwo. Cyprian napisał wiele traktatów i listów, zawsze związanych ze swoją posługą pasterską. Niezbyt skłonny do spekulacji teologicznych, pisał przede wszystkim, by wzywać wiernych do właściwego postępowania i w celu zbudowania wspólnoty. W istocie temat Kościoła był mu bardzo bliski. Rozró nił Kościół widzialny, hierarchiczny, i Kościół niewidzialny, mistyczny, ale twierdził z całą stanowczością, e Kościół jest jeden, zbudowany na Piotrze. Niestrudzenie powtarzał, e «kto opuszcza katedrę Piotrową, na której zbudowany jest Kościół, łudzi się myśląc, e pozostaje w Kościele» (O jedności Kościoła katolickiego, 4). Cyprian wie dobrze i wyraził to w mocnych słowach, e «poza Kościołem nie ma zbawienia» (List 4, 4 i 73, 21) oraz e «nie mo e mieć Boga za ojca ten, kto nie ma Kościoła za matkę» (O jedności Kościoła katolickiego, 4). Nieodłączną cechą charakterystyczną Kościoła jest jedność, której symbo-

Św. Cyprian lem jest tkana, a nie szyta tunika Chrystusa (tam e, 7): mówi, e fundamentem tej jedności jest Piotr (tam e, 4), a swoje doskonałe urzeczywistnienie znajduje w Eucharystii (List 63, 13). «Jest jeden tylko Bóg, jeden Chrystus — napomina Cyprian — jeden jest Jego Kościół, jedna wiara, jeden lud chrześcijański, złączony w ścisłej jedności spoiwem zgody; i nie mo na rozdzielać tego, co z natury jest jedno» (O jedności Kościoła katolickiego, 23). Mówiliśmy o jego poglądach dotyczących Kościoła, ale nie mo na te pominąć nauki Cypriana na temat modlitwy. Osobiście szczególnie lubię jego ksią kę poświęconą Ojcze nasz, która w du ym stopniu pomogła mi lepiej rozumieć i odmawiać modlitwę Pańską. Cyprian naucza, e właśnie w Ojcze nasz przekazany jest chrześcijaninowi właściwy sposób modlitwy. Podkreśla, e modlitwa ma formę liczby mnogiej, «aby ten, kto się modli, nie modlił się jedynie za siebie. Nasza modlitwa — pisze — jest publiczna i wspólnotowa, i kiedy się modlimy, nie modlimy się tylko za jednego, lecz za cały lud, poniewa z całym ludem stanowimy jedno» (O modlitwie Pańskiej, 8). Tak więc modlitwa osobista i modlitwa liturgiczna okazują się ściśle ze sobą powiązane. Ich jedność wynika z faktu, e są odpowiedzią na to samo słowo Bo e. Chrześcijanin nie mówi «Ojcze mój», lecz «Ojcze nasz», nawet gdy modli się w ukryciu w zamkniętym pokoju, poniewa wie, e w ka dym miejscu, we wszystkich okolicznościach jest on członkiem jednego Ciała. «Módlmy się więc, umiłowani bracia — pisze biskup Kartaginy — tak, jak nas nauczył Bóg, Mistrz. Szczera i głęboka jest modlitwa do Boga, gdy zwracamy się do Niego z tym, co od

zostawieniu w programie szczytu G8 tematu ubóstwa na świecie, ze szczególnym uwzględnieniem Afryki. 2 lutego br. pani Merkel uprzejmie mi odpowiedziała, potwierdzając, e G8 doło y wszelkich starań, aby zostały zrealizowane milenijne cele rozwojowe. Chciałbym teraz jeszcze raz zwrócić się z apelem do przywódców zebranych w Heiligendamm, aby dotrzymali obietnicy, e znacznie zwiększy się pomoc na rzecz rozwoju, przeznaczona dla najbardziej potrzebujących społeczności, zwłaszcza na kontynencie afrykańskim. W tym sensie na szczególną uwagę zasługuje drugi wielki cel milenijny: «zapewnienie powszechnego nauczania na poziomie podstawowym; zapewnienie do 2015 r. wszystkim chłopcom i dziewczętom mo liwości ukończenia pełnego cyklu nauki na poziomie podstawowym». Realizacja tego celu wią e się w sposób nieodłączny z realizacją wszystkich innych celów milenijnych; jest gwarancją trwałego osiągnięcia celów; jest punktem wyjścia autonomicznych i zrównowa onych procesów rozwojowych. Nie nale y zapominać, e

Kościół katolicki od zawsze z zaangaowaniem działa na polu oświaty i bardzo często, zwłaszcza w krajach ubogich, dociera tam, gdzie brak struktur państwowych. Inne Kościoły chrześcijańskie, grupy religijne i organizacje społeczne uczestniczą w realizacji tego zadania edukacyjnego. Jest to rzeczywistość, którą rządy i organizacje międzynarodowe powinny uznawać, doceniać i wspierać, zgodnie z zasadą pomocniczości równie poprzez przyznawanie odpowiedniej pomocy finansowej. Mamy nadzieję, e zostanie rzeczywiście uczynione wszystko, aby te cele zostały osiągnięte. Słowo Benedykta XVI do Polaków: Pozdrawiam pielgrzymów polskich. Jutro przypada uroczystość Bo ego Ciała. Idąc w procesji za Chrystusem, przypominajmy wszystkim, e Jezus obecny w Eucharystii w swoim Ciele i Krwi jest z nami «przez wszystkie dni, a do skończenia świata» (Mt 28, 20). Niech to spotkanie z Chrystusem przemienia wasze ycie. Wam tu obecnym i uczestnikom jutrzejszych procesji serdecznie błogosławię. »

13 czerwca

Apel do przywódców państw i rządów zebranych na dorocznym szczycie G8
Pod przewodnictwem Republiki Federalnej Niemiec rozpoczęło się dziś w Heiligendamm w Niemczech doroczne spotkanie na szczycie szefów państw i rządów G8, czyli siedmiu najbardziej uprzemysłowionych krajów świata i Federacji Rosyjskiej. 16 grudnia zeszłego roku napisałem do kanclerz Angeli Merkel, aby podziękować w imieniu Kościoła katolickiego za decyzję o po-

Euzebiusz z Cezarei
Drodzy Bracia i Siostry! W historii staro ytnego chrześcijaństwa istnieje zasadnicza ró nica między trzema pierwszymi wiekami jego dziejów i epoką po Soborze Nicejskim, zwołanym w 325 r. pierwszym soborze powszechnym. Swoistą granicą tych dwóch okresów jest tak zwany «przełom konstantyński» i pokój Kościoła, jak równie postać Euzebiusza, biskupa Cezarei w Palestynie. Był on najlepiej wykształconym przedstawicielem kultury chrześcijańskiej swoich czasów, biegłym w wielu ró nych dziedzinach, od teologii po egzegezę, od historii po erudycję. Euzebiusz znany jest przede wszystkim jako pierwszy historyk chrześcijaństwa, ale był te najwięszym filologiem staro ytnego Kościoła. W Cezarei, gdzie prawdopodobnie około r. 260 urodził się Euzebiusz,
L'OSSERVATORE ROMANO

45

or

p46

AUDIENCJE GENERALNE
schronił się przybyły z Aleksandrii Orygenes i zało ył tam szkołę oraz pokaźną bibliotekę. Właśnie z tych ksią ek uczył się kilkadziesiąt lat później młody Euzebiusz. W 325 r. jako biskup Cezarei uczestniczył w Soborze Nicejskim i odegrał na nim znaczącą rolę. Podpisał soborowe Credo i orzeczenie o pełnym Bóstwie Syna Bo ego, który właśnie z tego względu określony został jako «współistotny» Ojcu (homooúsios tõ Patrí). Jest to praktycznie to samo Credo, które co niedzielę odmawiamy podczas świętej liturgii. Euzebiusz szczerze podziwiał Konstantyna, który zapewnił Kościołowi pokój; Konstantyn natomiast darzył go szacunkiem i powa aniem. Euzebiusz wychwalał cesarza nie tylko w swych dziełach, ale równie w oficjalnych przemówieniach z okazji 20. i 30. rocznicy jego intronizacji oraz po jego śmierci w 337 r. Dwa lub trzy lata późnej zmarł równie Euzebiusz. Jako uczony słynął z pracowitości. W swych rozlicznych dziełach zamierzał rozwa yć i podsumować trzy stulecia chrześcijaństwa — w których doświadczało ono prześladowań — obficie korzystając ze źródeł chrześcijańskich i pogańskich, zachowanych przede wszystkim w wielkiej bibliotece w Cezarei. Tak więc, pomimo obiektywnej wartości jego dzieł apologetycznych, egzegetycznych i doktrynalnych, wiekopomną sławę zawdzięcza Euzebiusz przede wszystkim dziesięciu księgom swej Historii kościelnej. Jako pierwszy spisał dzieje Kościoła, a jego dzieło wcią zachowuje istotne znaczenie ze względu na źródła, które Euzebiusz udostępnił nam na zawsze. Dzięki swej Historii ocalił od niechybnego zapomnienia wiele wydarzeń, postaci i dzieł literatury staro ytnego Kościoła. Jest to zatem główne źródło wiedzy o pierwszych stuleciach chrześcijaństwa. Warto zobaczyć, jaką strukturę nadał on temu nowatorskiemu dziełu i z jakim zamysłem je redagował. Na początku pierwszej księgi historyk ten wylicza dokładnie tematy, którymi zamierza zająć się w swym dziele: «Postanowiłem opisać sukcesję świętych apostołów i przedstawić okres, jaki minął od czasów naszego Zbawiciela a po nasze; wszystkie wielkie wydarzenia, które, jak mówią, dokonały się w dziejach Kościoła; wszystkich, którzy znakomicie rządzili i kierowali najbardziej znanymi diecezjami; i tych, którzy w ka dym pokoleniu, czy to w mowie, czy na piśmie głosili słowo Boe; kim byli, jak byli liczni i w jakim okresie yli ci, którzy pragnąc czegoś nowego, tak dalece, jak to tylko mo liwe, popadli w błąd i stali się zwolennikami i krzewicielami fałszywej nauki, i niczym okrutne wilki bezlitośnie pusto46
Numer 7-8/2007

AUDIENCJE GENERALNE
dokonuje? Jeśli taka jest nasza postawa, musi nas ona skłaniać do bardziej konsekwentnego i ofiarnego postępowania, do dawania świadectwa bardziej chrześcijańskim yciem, aby równie przyszłym pokoleniom pozostawić znaki Bo ej miłości. «Istnieje pewna tajemnica» — powtarzał często wybitny znawca Ojców Kościoła kard. Jean Daniélou: «W historii jest pewna ukryta treść (...) Tajemnicą są dzieła Bo e, które tworzą prawdziwą rzeczywistość w czasie, ukrytą pod tym, co widoczne (...) Ale owej historii, którą Bóg tworzy dla człowieka, nie tworzy bez niego. Ograniczenie się do kontemplowania ’wielkich dzieł’ Bo ych oznaczałoby dostrzeganie tylko jednego aspektu rzeczywistości. Oprócz tych dzieł istnieje jeszcze odpowiedź człowieka» (Saggio sul mistero della storia, wyd. wł. Brescia 1963, s. 182). Po tak wielu stuleciach, które dzielą nas od Euzebiusza z Cezarei, równie dziś zachęca on wierzących, zachęca nas, byśmy ze zdumieniem kontemplowali w historii wielkie dzieła, których Bóg dokonał dla zbawienia człowieka. I równie gorąco zachęca nas do nawrócenia i przemiany ycia. Nie mo emy bowiem być bierni w obliczu Boga, który tak bardzo nas umiłował. Miłość ze swej natury wymaga, by całe nasze ycie było ukierunkowane na naśladowanie Umiłowanego. Róbmy zatem wszystko, aby po naszym yciu pozostał wyraźny ślad Bo ej miłości. Słowo Papie a do Polaków: Pozdrawiam polskich pielgrzymów. Podczas gdy zbli amy się do uroczystości Najświętszego Serca Pana Jezusa, Jego miłości zawierzam was, wasze rodziny, parafie i inne wspólnoty. Z przebitego Serca Jezusa niech spływa na wszystkich wierzących obfitość łask. Serdecznie wam błogosławię. »

20 czerwca

Św. Atanazy
szyli owczarnię Chrystusa; (...) jak i na ile sposobów, w jakich okresach, poganie walczyli ze słowem Bo ym; i wielkich ludzi, którzy broniąc go, przechodzili cię kie próby, przelewając swą krew i znosząc tortury; i w końcu świadectwa z naszych czasów oraz miłosierdzie i łaskawość naszego Zbawiciela, które okazał nam wszystkim» (1, 1, 1-2). Dzieło Euzebiusza obejmuje zatem ró ne dziedziny: sukcesję apostołów, jak i strukturę Kościoła, głoszenie orędzia, błędy, prześladowanie przez pogan i wielkie świadectwa, które są światłem tych dziejów. Jego zdaniem, w tym wszystkim przejawia się miłosierdzie i łaskawość Zbawiciela. I tak Euzebiusz daje początek historiografii kościelnej. Swoją opowieść kończy na r. 324, kiedy to Konstantyn, po zwycięstwie nad Licyniuszem, został obwołany jedynym cesarzem rzymskim. Rok później wielki Sobór Nicejski «podsumuje» to wszystko, czego Kościół nauczył się w ciągu tych trzystu lat w dziedzinie doktryny, moralności, a tak e i prawa. W przytoczonym przed chwilą cytacie z pierwszej księgi Historii kościelnej występuje zamierzone niewątpliwie powtórzenie. Trzy razy w kilku zaledwie zdaniach pojawia się chrystologiczne określenie «Zbawiciel», z wyraźnym odniesieniem do «Jego miłosierdzia» i «Jego łaskawości». Poznajemy w ten sposób zasadniczą perspektywę historiografii Euzebiusza: spisana przez niego historia jest historią «chrystocentryczną», w której objawia się stopniowo tajemnica miłości Boga do ludzi. Ze szczerym zdumieniem Euzebiusz odkrywa, « e przez wszystkich ludzi na całym świecie tylko Jezus jest nazywany Chrystusem [czyli Mesjaszem i Zbawicielem świata], jako taki jest wyznawany i za takiego uwa any; e pod tym imieniem wspominają Go zarówno Grecy, jak i barbarzyńcy, e równie dziś Jego uczniowie rozsiani po całym świecie czczą Go jako króla, podziwiają bardziej ni jakiegokolwiek proroka, wychwalają jako prawdziwego i jedynego kapłana Bo ego; a ponadto jako Bo y Logos, odwieczny i powołany do istnienia przed wszystkimi wiekami, otrzymał od Ojca godność zasługującą na cześć i czczony jest jako Bóg. A najbardziej niezwykłe jest to, e my, którzy Jemu jesteśmy poświęceni, sławimy Go nie tylko głosem i słowami, ale wszystkimi poruszeniami naszej duszy, tak e wy ej ni nasze ycie cenimy dawanie o Nim świadectwa» (1, 3, 19-20). W ten sposób wysuwa się na pierwszy plan kolejny charakterystyczny rys, który pozostanie w staro ytnej historiografii kościelnej, a mianowicie fakt, e opowiadaniu przyświeca «zamysł moralny». Analiza historyczna sama w sobie nigdy nie jest celem, nie słu y jedynie poznaniu przeszłości, lecz raczej ma ona prowadzić w sposób zdecydowany do nawrócenia i skłania wiernych do autentycznego świadectwa chrześcijańskiego ycia. Ma ona być naszym przewodnikiem. W ten sposób Euzebiusz przemawia z mocą do wierzących wszystkich czasów, skłaniając do refleksji nad ich podejściem do wydarzeń historii, a zwłaszcza dziejów Kościoła. Równie nas skłania do refleksji nad naszym stosunkiem do tego, co dzieje się w Kościele. Czy interesujemy się tym jedynie z czystej ciekawości, poszukując być mo e sensacji czy skandalu za wszelką cenę? Czy te jesteśmy pełni miłości i otwarci na tajemnicę, bo wiemy, e dzięki wierze mo emy dostrzec w historii Kościoła znaki Bo ej miłości i wielkie dzieła zbawienia, których On Drodzy Bracia i Siostry! Kontynuując przedstawianie wielkich nauczycieli staro ytnego Kościoła, chcemy dziś poświęcić uwagę św. Atanazemu z Aleksandrii. Jest on w istocie jedną z najwa niejszych postaci w tradycji chrześcijańskiej: zaledwie kilka lat po jego śmierci Grzegorz z Nazjanzu, wielki teolog i biskup Konstantynopola, nazwał go «filarem Kościoła» (Mowy, 21, 26), i zawsze, zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie, uznawano go za wzór prawowierności. Nie przypadkiem zatem w grupie czterech świętych doktorów Kościoła wschodniego i zachodniego, którzy we wspaniałej absydzie Bazyliki Watykańskiej otaczają katedrę św. Piotra, Gian Lorenzo Bernini obok Ambro ego, Jana Chryzostoma i Augustyna umieścił jego statuę. Atanazy był niewątpliwie jednym z najwa niejszych i najbardziej czczonych Ojców staro ytnego Kościoła. Lecz przede wszystkim ten wielki święty był zagorzałym teologiem wcielenia Logosu, Słowa Bo ego, które — jak mówi prolog czwartej Ewangelii — «stało się ciałem i zamieszkało wśród nas» (J 1, 14). Właśnie z tego powodu Atanazy był równie najwa niejszym i najbardziej nieprzejednanym przeciwnikiem herezji ariańskiej, która zagraała wówczas wierze w Chrystusa, umniejszając Go do poziomu stworzenia pośredniego między Bogiem i człowiekiem, zgodnie z pewną powracającą co pewien czas w historii tendencją, przejawiającą się na ró ne sposoby równie dzisiaj. Atanazy urodził się prawdopodobnie w Aleksandrii w Egipcie około r. 300. Otrzymał solidne wykształcenie, a następnie został diakonem i sekretarzem biskupa egipskiej metropolii Aleksandra. Jako bliski współpracownik biskupa młody duchowny wziął wraz z nim udział w Soborze Nicejskim, pierwszym soborze powszechnym, zwołanym przez cesarza Konstantyna w maju 325 r., aby zapewnić Kościołowi jedność. Ojcowie Soboru Nicejskiego mogli zająć się wieloma ró nymi sprawami, a przede wszystkim wa nym problemem, jaki powstał w związku z naukami głoszonymi przez aleksandryjskiego kapłana Ariusza. Jego teoria stanowiła zagro enie dla prawdziwej wiary w Chrystusa, poniewa twierdził on, e Logos nie był prawdziwym Bogiem, lecz Bogiem stworzonym, bytem «pośrednim» między Bogiem i człowiekiem, tote prawdziwy Bóg pozostawał dla nas na zawsze niedostępny. Biskupi zgromadzeni w Nicei ustosunkowali się do tej teorii, uściślając i ustalając «Symbol wiary», który po późniejszym uzupełnieniu przez Sobór Konstantynopolitański pozostał w tradycji ró nych wyznań chrześcijańskich oraz w liturgii jako nicejsko-konstantynopolitańskie wyznanie wiary. W tym bardzo wa nym tekście — który wyra a wiarę niepodzielonego Kościoła i który odmawiamy równie dziś w ka dą niedzielę podczas Mszy św. — u yto greckiego terminu homooúsios, po łacinie consubstantialis, aby wskazać, e Syn, Logos, jest «współistotny» Ojcu, jest Bogiem z Boga, jest Jego istotą. W ten sposób ukazano pełne Bóstwo Syna, które negowali arianie. Po śmierci biskupa Aleksandra w 328 r. Atanazy został jego następcą, biskupem Aleksandrii, i od razu dał się poznać jako stanowczy przeciwnik jakichkolwiek ustępstw na rzecz teorii ariańskich, potępionych przez Sobór Nicejski. Swą nieprzejednaną, stanowczą i niekiedy bardzo surową — nawet jeśli konieczną — postawą wobec

Św. Atanazy tych, którzy sprzeciwili się jego wyborowi na biskupa, a przede wszystkim wobec przeciwników symbolu nicejskiego, przysporzył sobie zaciekłych wrogów wśród arianów i filoarianów. Pomimo jednoznacznego orzeczenia Soboru, który jasno potwierdził, e Syn jest współistotny Ojcu, błędne idee wkrótce znowu stały się popularne — tak dalece, e Ariusz został zrehabilitowany — i ze względów politycznych zyskały poparcie samego cesarza Konstantyna, a następnie jego syna Konstancjusza II. Cesarz zresztą, którego interesowała nie tyle prawda teologiczna, co jedność cesarstwa i jego problemy polityczne, chciał upolitycznić wiarę, czyniąc ją bardziej przystępną — w jego mniemaniu — dla wszystkich poddanych cesarstwa. Kryzys ariański, który w Nicei wydawał się przezwycię ony, trwał jeszcze przez kilkadziesiąt lat, a Kościół czekało wiele trudnych doświadczeń i bolesnych podziałów. W przeciągu 30 lat, od 336 do 366 r., a pięć razy Atanazy był zmuszony opuścić swą diecezję, 17 lat spędził na wygnaniu i wiele
L'OSSERVATORE ROMANO

47

or

p48

AUDIENCJE GENERALNE
wycierpiał dla wiary. Jednak e w okresie swego przymusowego oddalenia od Aleksandrii, biskup mógł umacniać i szerzyć na Zachodzie, najpierw w Trewirze, a następnie w Rzymie, wiarę nicejską oraz ideały ycia monastycznego, które urzeczywistniał w Egipcie wielki eremita Antoni i które zawsze były Atanazemu bardzo bliskie. Św. Antoni, ze względu na swą duchową siłę, był najwa niejszą postacią popierającą wiarę św. Atanazego. Powróciwszy na stałe do diecezji, biskup Aleksandrii mógł się poświęcić przywracaniu pokoju religijnego i reorganizacji wspólnot chrześcijańskich. Zmarł 2 maja 373 r. i tego właśnie dnia obchodzimy jego liturgiczne wspomnienie. Najbardziej znanym dziełem doktrynalnym św. biskupa Aleksandrii jest traktat O Wcieleniu Słowa Bo ego, boskiego Logosu, który stawszy się ciałem, stał się do nas podobny dla naszego zbawienia. W tym dziele Atanazy zawarł słowa, które nieprzypadkowo stały się bardzo znane: Słowo Bo e «stało się człowiekiem, abyśmy my stali się Bogiem; On stał się widzialny w ciele, abyśmy mieli wyobra enie o Ojcu niewidzialnym, i zniósł od ludzi przemoc, abyśmy odziedziczyli niezniszczalność» (54, 3). Przez swe zmartwychwstanie Pan zniweczył bowiem śmierć, niczym «słomę w ogniu» (8, 4). Główną ideą, która przyświecała wszystkim teologicznym zmaganiom św. Atanazego było właśnie przekonanie, e Bóg jest dostępny. I to nie Bóg drugiej kategorii, ale Bóg prawdziwy. A my poprzez komunię z Chrystusem mo emy rzeczywiście zjednoczyć się Bogiem. On rzeczywiście stał się «Bogiem z nami». Spośród innych dzieł tego wielkiego Ojca Kościoła — które w du ej mierze są związane z dziejami kryzysu ariańskiego — warto wspomnieć cztery listy napisane do jego przyjaciela Serapiona, biskupa Thmuis, o Bóstwie Ducha Świętego, które zostało przez niego wyraźnie potwierdzone, oraz trzydzieści listów «świątecznych», pisanych na początku ka dego roku do Kościołów i klasztorów w Egipcie, aby je poinformować o dacie Wielkanocy, a przede wszystkim, by umocnić relacje między wiernymi, utwierdzić w nich wiarę i przygotować ich do tej wielkiej uroczystości. Atanazy jest te autorem medytacji o Psalmach, które zyskały z czasem wielki rozgłos, a przede wszystkim dzieła, które stało się swoistym bestsellerem staro ytnej literatury chrześcijańskiej, a mianowicie ywota Antoniego, czyli biografii św. Antoniego opata, napisanej tu po śmierci świętego, kiedy biskup Aleksandrii przebywał 48
Numer 7-8/2007

AUDIENCJE GENERALNE

27 czerwca

Św. Cyryl Jerozolimski
Drodzy Bracia i Siostry! Poświęcimy dziś naszą uwagę św. Cyrylowi Jerozolimskiemu. Jego ycie charakteryzują dwa splatające się nurty działania: z jednej strony praca duszpasterska, a z drugiej udział — wbrew woli — w ostrych sporach, które toczyły się wówczas w Kościele na Wschodzie. Urodzony ok. 315 r. w Jerozolimie lub w jej pobli u, Cyryl otrzymał bardzo dobre przygotowanie literackie. Było ono podstawą jego znajomości nauk kościelnych, opartej na studium Pisma Świętego. Święcenia kapłańskie otrzymał z rąk biskupa Maksyma, a po jego śmierci lub zło eniu z urzędu w 348 r., został wyświęcony na biskupa przez Akacjusza, wpływowego metropolitę Cezarei Palestyńskiej, zwolennika arian, przekonanego, e jest on jego sprzymierzeńcem. Z tego powodu podejrzewano, e otrzymał nominację na biskupa za cenę ustępstw wobec arianizmu. W rzeczywistości bardzo szybko Cyryl wszedł w konflikt z Akacjuszem nie tylko w kwestiach doktrynalnych, ale równie na płaszczyźnie jurysdykcji, poniewa domagał się on niezale ności dla swojej diecezji od stolicy metropolitalnej w Cezarei. Na przestrzeni dwudziestu lat Cyryl trzy razy prze ył wygnanie: po raz pierwszy w 357 r., po zdjęciu z urzędu przez Synod Jerozolimski. W 360 r. został wygnany przez Akacjusza. I wreszcie do trzeciego najdłu szego — wygnania trwającego jedenaście lat — doszło w 367 r. za sprawą sprzyjającego arianom cesarza Walensa. Dopiero w 378 r., po śmierci cesarza, Cyryl mógł ostatecznie objąć urząd w swojej diecezji, przywracając jedność i pokój wśród wiernych. Za jego prawowiernością, podwa aną przez niektóre współczesne mu źródła, przemawiają inne, z tej samej epoki. Pośród nich najbardziej wiarygodny jest list synodalny z 382 r., napisany po Powszechnym Soborze Konstantynopolitańskim II (381 r.), w którym Cyryl uczestniczył i odegrał istotną rolę. W liście tym, przesłanym do biskupa Rzymu, biskupi wschodni uznają oficjalnie absolutną prawowierność Cyryla, wa ność jego święceń biskupich oraz zasługi w posłudze duszpasterskiej, której kres poło yła śmierć w 387 r. Zachowały się jego dwadzieścia cztery sławne Katechezy, które wygłosił jako biskup ok. 350 r. Poprzedza je Protokatecheza, czyli nauka wstępną. Pierwszych osiemnaście skierowanych jest do katechumenów lub «oświecanych» (photizomenoi). Zostały one wygłoszone w bazylice Grobu Świętego. Pierwsze (1-5) dotyczą kolejno stanu duchowego przed przyjęciem chrztu, nawrócenia z obyczajów pogańskich, sakramentu chrztu i dziesięciu prawd dogmatycznych zawartych w Credo lub w Symbolu wiary. Następne (6-18) stanowią «cykl katechez» na temat Symbolu Jerozolimskiego w ujęciu antyariańskim. Z pięciu ostatnich (19-23), zwanych «mistagogicznymi», pierwsze dwie stanowią komentarz do obrzędów chrztu, natomiast ostatnie trzy poświęcone są bierzmowaniu, Ciału i Krwi Chrystusa oraz Liturgii euchary-

wśród mnichów na pustyni w Egipcie na wygnaniu. Atanazy był przyjacielem wielkiego eremity, i to tak bliskim, e w spadku po nim otrzymał jedną z dwóch pozostawionych przez niego owczych skór oraz płaszcz, który sam mu niegdyś podarował. Dzieło to szybko stało się bardzo popularne, dwukrotnie zostało przetłumaczone na łacinę oraz na ró ne języki wschodnie. Ta wzorcowa biografia tej tak wa nej w tradycji chrześcijańskiej postaci przyczyniła się do rozwoju ycia monastycznego na Wschodzie i na Zachodzie. To nie przypadek, e właśnie lektura tego tekstu w Trewirze jest głównym momentem pasjonującego opowiadania o nawróceniu dwóch urzędników cesarskich, które Augustyn zamieścił w Wyznaniach (VIII, 6, 15) jako wprowadzenie do opisu swego nawrócenia. Sam Atanazy jasno zdawał sobie sprawę z tego, jak wielki wpływ na lud chrześcijański mo e mieć przykład św. Antoniego. W zakończeniu do tego dzieła napisał: «To, e wszędzie będzie znany, przez wszystkich podziwiany i upragniony, równie przez tych, którzy nigdy go nie widzieli, będzie świadectwem jego cnoty i duszy zaprzyjaźnionej z Bogiem. Bowiem nie ze swych pism, mądrości ludzkiej czy jakichkolwiek innych umiejętności znany jest Antoni, lecz jedynie ze swej pobo ności. I nikt nie będzie mógł zaprzeczyć, e jest to dar Boga. Czy bowiem mówiłoby się w Hiszpanii, Galii, Rzymie i Afryce o tym człowieku, który ył w odosobnieniu pośród gór, gdyby Bóg sam nie sprawił, e wszędzie jest znany? Tak bowiem postępuje On z tymi, którzy do Niego nale ą i ju na początku zapowiedział to Antoniemu. Bo choć ludzie tacy yją w ukryciu i chcą pozostać nieznani, Pan ukazuje ich wszystkim niczym lampę,

aby ci, którzy o nich usłyszą, wiedzieli, e mo na yć według przykazań i nabrali odwagi do pójścia drogą cnoty» ( ywot Antoniego, 93, 5-6). Tak, bracia i siostry! Tak wiele zawdzięczamy św. Atanazemu! Jego ycie, tak jak ycie Antoniego i niezliczonej rzeszy świętych, ukazuje nam, e ten «kto zmierza ku Bogu, nie oddala się od ludzi, ale staje się im prawdziwie bliski» (Deus caritas est, 42).

Światowy Dzień Uchodźcy
Dziś obchodzony jest Światowy Dzień Uchodźcy, ustanowiony z inicjatywy Organizacji Narodów Zjednoczonych, aby nie ulegała osłabieniu wraliwość opinii publicznej na problemy tych, których realne zagro enie ycia zmusza do ucieczki ze swoich krajów. Przyjmowanie uchodźców i udzielanie im gościny jest obowiązkiem wszystkich, wynikającym z ludzkiej solidarności, która nakazuje nam zadbać o to, by nie poczuli się odizolowani z powodu nietolerancji i obojętności. Dla chrześcijan jest to tak e konkretny sposób okazywania miłości ewangelicznej. Wyra am płynące z serca yczenie, by tym naszym braciom i siostrom, którzy tak wiele wycierpieli, był zagwarantowany azyl i uznanie ich praw, i wzywam szefów państw, aby zapewniali ochronę potrzebującym, których sytuacja jest dra liwa. Słowo Ojca Świętego do Polaków: Pozdrawiam serdecznie Polaków, a szczególnie młodzie , która wkrótce rozpoczyna wakacje. Niech ten czas odpoczynku jeszcze bardziej zbli y was do Boga. yczę, byście wrócili z wakacji ubogaceni i piękni duchowo. Wam wszystkim tu obecnym, waszym rodzinom, dzieciom i młodzie y serdecznie błogosławię. Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus. »

stycznej. Zawarte jest w nich równie objaśnienie «Ojcze nasz» (Oratio dominica): na nim opiera się wprowadzenie do modlitwy, paralelne do procesu przygotowania trzech sakramentów: chrztu, bierzmowania i Eucharystii. W swej istocie nauki o wierze chrześcijańskiej były równie polemiką z poganami, judeochrześcijanami i manichejczykami. Podstawą argumentacji, wyra onej językiem bogatym w obrazy, było spełnienie się obietnic Starego Testamentu. Katecheza, włączona w szeroki kontekst całego ycia, zwłaszcza liturgicznego, była wa nym momentem dla wspólnoty chrześcijańskiej, w której macierzyńskim łonie dojrzewał przyszły wierny, wspierany przez modlitwę i świadectwo braci. Homilie Cyryla jako całość stanowią systematyczną katechezę na temat powtórnych narodzin chrześcijanina przez chrzest. Mówi on do katechumena: «Wpadłeś w sieci Kościoła (por. Mt 13, 47). Pozwól więc, by cię wziął ywcem; nie uciekaj, bo to Jezus chwyta cię na haczyk, by nie śmierć, lecz zmartwychwstanie dać ci po śmierci. Musisz bowiem umrzeć i zmartwychwstać (por. Rz 6, 11. 14). (...) Umrzyj dla grzechu i ju od dziś yj dla sprawiedliwości» (Protokatecheza, 5). Jeśli chodzi o nauczanie doktrynalne Cyryla, to komentuje on Symbol Jerozolimski posługując się typologią Pisma Świętego, w której dwa Testamenty łączy relacja «symfoniczna», i dochodzi do Chrystusa, centrum wszechświata. Typologię tę opisze zwięźle Augustyn z Hippony: «W Starym Testamencie kryje się Nowy, a w Nowym Testamencie objawia się Stary» (De catechizandis rudibus, 4, 8). Je eli chodzi o katechezę moralną, jest ona głęboko osadzona w katechezie doktrynalnej i tworzy z nią jedną całość: dogmat stopniowo przenika do dusz, pobudzając je do przemiany pogańskich zachowań, mocą nowego ycia w Chrystusie, otrzymanego w chrzcie. W końcu katecheza «mistagogiczna» stanowi szczyt nauczania, które Cyryl przekazywał ju nie katechumenom, lecz nowo ochrzczonym lub neofitom w tygodniu wielkanocnym. Pomagała im ona odkryć w obrzędach chrzcielnych Wigilii Paschalnej zawarte w nich, lecz jeszcze nie odsłonięte tajemnice. Dzięki temu, e uczestniczyli w obrzędach i zostali oświeceni przez chrzest światłem głębszej wiary, neofici mogli wreszcie lepiej owe tajemnice pojąć. W szczególności, gdy zwracał się do neofitów pochodzenia greckiego, Cyryl odwoływał się do znamionującej ich bogatej wyobraźni. Przejście od obrzęL'OSSERVATORE ROMANO

49

or

p50

AUDIENCJE GENERALNE
du do tajemnicy pozwalało wykorzystać psychologiczny efekt zaskoczenia oraz prze ycia nocy paschalnej. Oto objaśnienie tajemnicy chrztu: «Trzy razy zostaliście zanurzeni w wodzie i trzy razy się wynurzyliście, co symbolizowało trzy dni, w czasie których Chrystus spoczywał w grobie. W tym obrzędzie naśladowaliście zatem naszego Zbawiciela, który spędził trzy dni i trzy noce w łonie ziemi (por. Mt 12, 40). Pierwsze wynurzenie z wody było na pamiątkę pierwszego dnia spędzonego przez Chrystusa w grobie, a pierwsze zanurzenie odnosiło się do pierwszej nocy spędzonej w grobie; w nocy człowiek nie widzi, w dzień cieszy się światłem, podobnie jak wy. Wcześniej byliście zanurzeni w nocy i nic nie widzieliście, wynurzając się, znaleźliście dzień. Jako tajemnica śmierci i narodzin, ta zbawcza woda była dla was grobem i matką. (...) Dla was (...) czas umierania zbiegł się z czasem narodzin: w tym samym czasie wydarzyło się jedno i drugie» (Druga Katecheza Mistagogiczna, 4). Tajemnicą do uchwycenia jest zamysł Bo y, urzeczywistniający się dzięki zbawczym działaniom Chrystusa w Kościele. Z wymiarem mistagogicznym łączy się wymiar symboli wyra ających prze ycia duchowe, które dzięki nim dochodzą wyraźnie do głosu. I tak katecheza Cyryla, oparta na omówionych trzech elementach — doktrynalnym, moralnym i mistagogicznym — jest całościową katechezą w Duchu. Wymiar mistagogiczny syntetyzuje dwa pierwsze, wią ąc je z celebracją sakramentów, w której urzeczywistnia się zbawienie całego człowieka. Jest to zatem katecheza integralna, która — obejmując ciało, duszę i ducha — stanowi wzór równie dla formacji katechetycznej dzisiejszych chrześcijan. Słowo Benedykta XVI do Polaków: Pozdrawiam pielgrzymów z Polski. Zbli a się uroczystość Świętych Apostołów Piotra i Pawła. W sposób szczególny wspominamy ich w Rzymie, gdzie nauczali, dawali świadectwo i ponieśli męczeństwo w imię Chrystusa. Nawiedzenie ich grobów niech będzie dla wszystkich okazją do umocnienia w wierze, nadziei i miłości. Niech Bóg wam błogosławi. »

MODLITW NIEDZIELNA Z PAPIE EM A
W tym niezwykłym wydarzeniu rozpoznajemy zasadnicze i typowe cechy Kościoła: Kościół jest jeden, jak wspólnota zgromadzona w dniu Pięćdziesiątnicy, która była zjednoczona w modlitwie i «jednomyślna»: o ywiał ją «jeden duch i jedno serce» (Dz 4, 32). Kościół jest święty, nie ze względu na własne zasługi, ale dlatego, e o ywiany przez Ducha Świętego, wpatruje się w Chrystusa, aby stać się podobny do Niego i odzwierciedlać Jego miłość. Kościół jest katolicki, poniewa Ewangelia jest skierowana do wszystkich ludów, i dlatego od samego początku za sprawą Ducha Świętego mówi wszystkimi językami. Kościół jest apostolski, poniewa został zbudowany na fundamencie apostołów i wiernie strze e ich nauczania dzięki nieprzerwanej sukcesji biskupiej. Kościół jest ze swej natury tak e misyjny, i począwszy od dnia Pięćdziesiątnicy, Duch Święty nieustannie kieruje go na drogi świata, a po krańce ziemi i do końca czasów. Tę rzeczywistość, o której mo emy się przekonać w ka dej epoce, niejako antycypuje księga Dziejów Apostolskich, gdzie opisane jest przejście Ewangelii od ydów do pogan, z Jerozolimy do Rzymu. Rzym oznacza świat pogan, a zatem wszystkie ludy, które nie nale ały do staro ytnego Ludu Bo ego. I rzeczywiście, Dzieje Apostolskie kończą się wraz z dotarciem Ewangelii do Rzymu. Mo na zatem powiedzieć, e Rzym jest konkretnym imieniem katolickości i misyjności, wyra a wierność korzeniom, Kościołowi wszystkich czasów, Kościołowi, który mówi wszystkimi językami i wychodzi naprzeciw wszystkim kulturom. Drodzy bracia i siostry, podczas pierwszej Pięćdziesiątnicy Najświętsza Maryja Panna modliła się razem z apostołami przebywającymi w jerozolimskim Wieczerniku. Dziś równie zawierzamy się Jej macierzyńskiemu wstawiennictwu, aby Duch Święty zstąpił w obfitości na Kościół naszych czasów, napełnił serca wszystkich wiernych i rozpalił w nich ogień swojej miłości. Po polsku Ojciec Święty powiedział: Serdecznie pozdrawiam Polaków tu obecnych, a szczególnie członków Ruchu Rodzin Nazaretańskich. W uroczystość Zesłania Ducha Świętego wspominamy początki Kościoła, dziękujemy za jego rozwój i prosimy o obfite dary dla wszystkich wierzących. Niech światło Ducha rozświetla drogi świętości, a Jego moc niech przemienia oblicze ziemi. Niech wam Bóg błogosławi. »
L'OSSERVATORE ROMANO

MODLITWA NIEDZIELNA Z PAPIE EM
zmartwychwstałego Chrystusa, nadzieję ludzkości, i odwa nie, z radością dawać o Nim świadectwo. Najświętszej Maryi Pannie, Matce Kościoła, pragnę zawierzyć podró apostolską do Brazylii, którą odbędę w dniach 9-14 maja. Idąc w ślady moich czcigodnych poprzedników Pawła VI i Jana Pawła II, będę przewodniczył otwarciu obrad Konferencji Ogólnej Episkopatu Ameryki Łacińskiej i Karaibów, piątej z kolei, która odbędzie się w przyszłą niedzielę w wielkim sanktuarium narodowym Matki Bo ej w Aparecidzie. Zanim to nastąpi, udam się do znajdującej się w pobli u metropolii São Paulo, gdzie spotkam się z młodzie ą i biskupami brazylijskimi, a take z radością wpiszę w poczet świętych bł. br. Antoniego od św. Anny Galvão. Będzie to moja pierwsza wizyta pasterska w Ameryce Łacińskiej, tote przygotowuję się duchowo na to spotkanie z subkontynentem latynoamerykańskim, gdzie mieszka blisko połowa katolików całego świata, a znaczną ich część stanowi młodzie . Dlatego został on nazwany «kontynentem nadziei»: nadziei nie tylko dla Kościoła, ale dla całej Ameryki i całego świata. Drodzy bracia i siostry, proszę was o modlitwę do Maryi w intencji tej pielgrzymki apostolskiej, a w sposób szczególny w intencji V Konferencji Ogólnej Episkopatu Ameryki Łacińskiej i Karaibów, aby wszyscy chrześcijanie tamtego regionu czuli się uczniami i misjonarzami Chrystusa — Drogi, Prawdy i ycia. Wyzwania chwili obecnej są liczne i ró norodne: dlatego wa ne jest takie formowanie chrześcijan, by byli «zaczynem» dobra i «światłem» świętości w naszym świecie. Po polsku Ojciec Święty powiedział: Pozdrawiam serdecznie Polaków. Miesiąc maj to czas wa nych dla Polski wydarzeń: rocznica ustanowienia Konstytucji 3 maja, uroczystość Królowej Polski, św. Stanisława Biskupa i Męczennika i św. Andrzeja Boboli, patronów Polski. W tym miesiącu maryjnym, Królowej nieba zawierzam sprawy Kościoła i waszej Ojczyzny. Podczas nabo eństw majowych proszę was o modlitwę w intencji mego pielgrzymowania do Brazylii. Niech Bóg wam błogosławi. » 20 maja

6 maja

Maryi, Matce Kościoła, zawierzam podró do Brazylii
Drodzy Bracia i Siostry! Kilka dni temu rozpoczął się maj, który dla wielu wspólnot chrześcijańskich jest w sposób szczególny miesiącem poświęconym Maryi. Z tego względu rozwinęła się w nim na przestrzeni wieków jedna z najpopularniejszych form pobo ności, a dla pasterzy stanowił on zawsze dobrą okazję do wzmo enia nauczania, katechezy i modlitwy wspólnotowej. Po Soborze Watykańskim II, który uwydatnił rolę Maryi w Kościele i w historii zbawienia, nastąpiła głęboka odnowa kultu maryjnego. Maj, który przynajmniej w części pokrywa się z okresem wielkanocnym, sprzyja ukazywaniu postaci Maryi jako Matki, towarzyszącej wspólnocie uczniów zgromadzonych na jednomyślnej modlitwie, w oczekiwaniu na Ducha Świętego (por. Dz 1, 12-14). Miesiąc ten mo e zatem stanowić okazję, by powrócić do wiary pierwotnego Kościoła i, w jedności z Maryją, uświadomić sobie, e równie dzisiaj naszą misją jest głosić ukrzy owanego i 50
Numer 7-8/2007

Módlmy się o zesłanie Ducha Świętego
Drodzy Bracia i Siostry! Pragnę przede wszystkim jeszcze raz wyrazić Panu podziękowanie za podró apostolską do Brazylii, która trwała od 9 do 14 maja. Jednocześnie dziękuję wszystkim, którzy mi towarzyszyli modlitwą. Celem tej mojej wizyty pasterskiej była, jak wiecie, inauguracja V Konferencji Ogólnej Episkopatu Ameryki Łacińskiej i Karaibów. Przed tym wielkim wydarzeniem kościelnym miałem tak e sposobność spotkać się z brazylijską wspólnotą chrześcijańską. Liczni wierni przybyli z tej okazji do

São Paulo, zwłaszcza na kanonizację pierwszego błogosławionego rodem z Brazylii, br. Antoniego od św. Anny Galvão. Zamierzam omówić szerzej tę podró w przyszłą środę podczas audiencji generalnej. A teraz wzywam was do dalszej modlitwy w intencji Konferencji, która odbywa się w Aparecidzie, oraz za pielgrzymujący Lud Bo y, który mieszka w Ameryce Południowej. Innym bodźcem do refleksji i modlitwy jest dzisiaj doroczny Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu, którego temat brzmi: «Dzieci i środki przekazu jako problem wychowawczy». Wyzwania wychowawcze pojawiające się w dzisiejszym świecie często mają związek z oddziaływaniem mass mediów, które rywalizują ze szkołą, Kościołem, a nawet rodziną. W tej sytuacji nabiera zasadniczego znaczenia odpowiednie przygotowanie do właściwego korzystania z mediów: rodzice, nauczyciele i wspólnota kościelna są wezwani do współpracy, aby tak wychowywać dzieci i młodzie , by były selektywne, miały zmysł krytyczny i zamiłowanie do tego, co wartościowe z estetycznego i moralnego punktu widzenia. Lecz tak e media muszą przyczyniać się do realizacji tego zadania wychowawczego, broniąc godności osoby, mał eństwa i rodziny oraz propagując zdobycze i cele cywilizacyjne. Programy zachęcające do przemocy i zachowań antyspołecznych lub przedstawiające w sposób wulgarny ludzką płciowość są nie do przyjęcia, tym bardziej jeśli są przeznaczone dla nieletnich. Ponawiam zatem apel do odpowiedzialnych za przemysł medialny i pracowników środków społecznego przekazu, aby stali na stra y wspólnego dobra, szanowali prawdę i chronili godność osoby i rodziny. Drodzy bracia i siostry, uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego, którą

wspominaliśmy w liturgii w ubiegły czwartek, w niektórych krajach jest obchodzona dzisiaj. Jezus wraca do Ojca, otwierając nam drogę do ycia wiecznego i sprawiając, e mo emy otrzymać dar Ducha Świętego. Tak jak wówczas apostołowie, równie my po Wniebowstąpieniu módlmy się o zesłanie Ducha, w duchowym zjednoczeniu z Najświętszą Maryją Panną (por. Dz 1, 12--14). Niech za Jej wstawiennictwem dane będzie Kościołowi przeyć nową Pięćdziesiątnicę. Po polsku Benedykt XVI powiedział: Pozdrawiam serdecznie rodaków Sługi Bo ego Jana Pawła II. Przedwczoraj była rocznica jego urodzin. Dziękuję wam za modlitwy o jego beatyfikację i za moje pielgrzymowanie do Brazylii. Ta podró była wa nym wydarzeniem dla Kościoła. Niech Chrystus, który wstąpił do nieba, umocni waszą wiarę. Z nadzieją oczekujemy Jego przyjścia w chwale. yczę wszystkim dobrej niedzieli. » 27 maja

Rzym to katolickość i misyjność
Drodzy Bracia i Siostry! Obchodzimy dziś wielkie święto Zesłania Ducha Świętego, w którego liturgii wspominamy narodziny Kościoła, na podstawie relacji św. Łukasza z księgi Dziejów Apostolskich (2, 1-13). Pięćdziesiąt dni po Wielkanocy Duch Święty zstąpił na wspólnotę uczniów, którzy «trwali jednomyślnie na modlitwie», zgromadzeni «z Maryją, Matką Jezusa» i dwunastoma apostołami (por. Dz 1, 14; 2, 1). Mo emy zatem powiedzieć, e uroczystym początkiem Kościoła jest zesłanie Ducha Świętego.

51

or

p52

MODLITW NIEDZIELNA Z PAPIE EM A
10 czerwca wnętrznego wyciszenia i skupienia: adoracja eucharystyczna pozwala czynić to, koncentrując się nie tylko na własnym «ja», lecz w towarzystwie owego «Ty» pełnego miłości, którym jest Jezus Chrystus, «Bóg nam bliski». Niech Najświętsza Maryja Panna, Niewiasta Eucharystii, wprowadzi nas w tajniki prawdziwej adoracji. Jej serce, pełne pokory i prostoty, było zawsze skupione na tajemnicy Jezusa, w którym wielbiła obecność Boga i Jego odkupieńczej miłości. Za Jej wstawiennictwem niech rośnie w całym Kościele wiara w tajemnicę eucharystyczną, radość płynąca z uczestniczenia w Mszy św., zwłaszcza niedzielnej, i pragnienie świadczenia o ogromnej miłości Chrystusa. te osoby są mi bliskie i pamiętam o nich w modlitwie, myśląc o nich i o bolesnym przypadku, jaki miał miejsce w Kolumbii. Z bólem serca zwracam się z apelem do sprawców tych odraających czynów, aby sobie uświadomili, jakie wyrządzili zło, i pozwolili, aby ich zakładnicy powrócili do swoich kochających bliskich. Ofiary porwań zawierzam macierzyńskiej opiece Najświętszej Maryi Panny, Matki wszystkich ludzi. Po polsku Papie powiedział: Pozdrawiam serdecznie Polaków. Czerwiec jest miesiącem szczególnej czci Serca Pana Jezusa. Uwielbiając Chrystusa obecnego w Eucharystii, pamiętajmy, e Jego Serce jest pełne dobroci, miłości i miłosierdzia. Oddając hołd Bo emu Sercu, rozumiemy lepiej obecną w Nim tajemnicę Odkupienia. Niech Jezus, którego Serce jest hojne dla wszystkich, którzy Go wzywają, udzieli wam obfitych łask i swego błogosławieństwa. » wskazówkę z nieba: «Ten, nad którym ujrzysz Ducha zstępującego i spoczywającego nad Nim, jest Tym, który chrzci Duchem Świętym» (J 1, 33). To właśnie wydarzyło się, kiedy Jezus po otrzymaniu chrztu wyszedł z wody: Jan zobaczył Ducha, który na Niego zstąpił w postaci gołębicy. Wtedy właśnie «poznał» w pełni, kim rzeczywiście jest Jezus z Nazaretu, i zaczął z Nim «zapoznawać» Izrael (por. J 1, 31), mówiąc, e On jest Synem Bo ym i Odkupicielem człowieka: «Oto Baranek Bo y, który gładzi grzech świata» (J  1, 29). Jako autentyczny prorok Jan dawał świadectwo prawdzie w sposób bezkompromisowy. Piętnował łamanie Bo ych przykazań równie wtedy, gdy czynili to mo ni. I tak oskar enie o cudzołóstwo Heroda i Herodiady przypłacił yciem, wieńcząc męczeństwem swoją słu bę Chrystusowi, który jest wcieleniem Prawdy. Prośmy o wstawiennictwo jego i Najświętszą Maryję Pannę, aby równie za naszych dni Kościół potrafił pozostać zawsze wierny Chrystusowi i odwa nie dawać świadectwo Jego prawdzie i Jego miłości do wszystkich. Po polsku Benedykt XVI powiedział: Serdecznie pozdrawiam wszystkich Polaków. Dziś wspominamy narodziny św. Jana Chrzciciela. Pan Jezus powiedział, e «między narodzonymi z niewiast nie powstał większy» (Mt 11, 11) od niego. Jego wstawiennictwu polecam wszystkich, którzy za jego przykładem wprowadzają w świecie sprawiedliwość Królestwa Bo ego. Niech Bóg wam błogosławi! » 29 czerwca

MODLITW NIEDZIELNA Z PAPIE EM A
Uroczystość Apostołów Piotra i Pawła zachęca nas w sposób bardzo szczególny do usilnej modlitwy oraz do działania z przekonaniem na rzecz jedności wszystkich uczniów Chrystusa. Wschód i Zachód chrześcijański są sobie bardzo bliskie i ju teraz mogą się cieszyć niemal pełną komunią, jak przypomina Sobór Watykański II, latarnia oświecająca drogę, na której ruch ekumeniczny czyni postępy. Nasze spotkania, wzajemne wizyty, toczący się dialog to nie zwykłe gesty kurtuazyjne czy próby znalezienia kompromisu, ale znak wspólnej woli, by uczynić wszystko, co mo liwe, i jak najszybciej osiągnąć pełną jedność, o którą Chrystus gorąco prosił Ojca, modląc się po Ostatniej Wieczerzy: ut unum sint. Jedną z inicjatyw jest «Rok św. Pawła», który zapowiedziałem wczoraj wieczorem w bazylice św. Pawła za Murami, przy grobie Apostoła. Będzie to jemu poświęcony rok jubileuszowy, który rozpocznie się 28 czerwca 2008 r. i zakończy 29 czerwca 2009 r., w 2000. rocznicę jego narodzin. Mam nadzieję, e ró ne inicjatywy, które będą podejmowane z tej okazji, przyczynią się do odnowienia naszego zapału misyjnego i pozwolą zacieśnić nasze relacje z braćmi ze Wschodu i z innymi chrześcijanami, którzy podobnie jak my darzą czcią Apostoła Narodów. Zwróćmy się teraz do Najświętszej Maryi Panny, Królowej Apostołów. Niech za Jej macierzyńskim wstawiennictwem Pan sprawi, e Kościół, który jest w Rzymie i na całym świecie, będzie zawsze dochowywał wierności Ewangelii, której słu yli święci Piotr i Paweł i za nią oddali swoje ycie. Po polsku Ojciec Święty powiedział: Pozdrawiam serdecznie Polaków. W uroczystość Świętych Apostołów Piotra i Pawła ich wstawiennictwu zawierzam nowych metropolitów z Warszawy i z Białegostoku, którzy dzisiaj otrzymali paliusze. Naśladując świętych patronów Rzymu, w duchu wiary niech umacniają waszą komunię z Chrystusem. Jednocząc się w radości całego Kościoła, wszystkim serdecznie błogosławię. »

Praktyka adoracji eucharystycznej
Drodzy Bracia i Siostry! Dzisiejsza uroczystość Bo ego Ciała, która w Watykanie i w niektórych krajach była obchodzona w zeszły czwartek, zachęca nas do kontemplowania wielkiej tajemnicy naszej wiary: Najświętszej Eucharystii, rzeczywistej obecności Pana Jezusa Chrystusa w sakramencie ołtarza. Za ka dym razem, kiedy kapłan na nowo sprawuje Ofiarę Eucharystyczną, powtarza w modlitwie konsekracyjnej: «To jest Ciało Moje... to jest Krew Moja». Mówi to, u yczając swojego głosu, swoich rąk i serca Chrystusowi, który zechciał zostać z nami i być bijącym sercem Kościoła. Lecz tak e po zakończeniu sprawowania Bo ych tajemnic Pan Jezus pozostaje ywy w tabernakulum; dlatego wielbimy Go w sposób szczególny w adoracji eucharystycznej, jak przypomniałem w niedawno opublikowanej Posynodalnej Adhortacji apostolskiej Sacramentum caritatis (por. nn. 66-69). Istnieje wręcz ścisły związek między celebracją i adoracją. Msza św. jest bowiem największym aktem adoracji Kościoła: «Niech nikt nie spo ywa tego Ciała — pisze św. Augustyn — jeśli Go najpierw nie adorował» (Enarr. in Ps. 98, 9: CCL XXXIX, 1385). Adoracja poza Mszą św. przedłu a i umacnia to, co wydarzyło się podczas liturgii, i umo liwia pełne i głębokie przyjęcie Chrystusa. Dziś we wspólnotach chrześcijańskich na całym świecie odbywają się procesje eucharystyczne, będące szczególnym rodzajem publicznej adoracji Eucharystii, wzbogaconej o ró ne, piękne i tradycyjne formy pobo ności ludowej. Chciałbym skorzystać ze sposobności, jaką mi daje dzisiejsza uroczystość, by gorąco zachęcić pasterzy i wszystkich wiernych do praktykowania adoracji eucharystycznej. Wyra am moje uznanie instytutom ycia konsekrowanego, a tak e stowarzyszeniom i bractwom, które poświęcają się adoracji w sposób szczególny: przypominają one wszystkim o centralnym miejscu Chrystusa w yciu ka dego z nas i całego Kościoła. Z radością stwierdzam równie , e wielu młodych ludzi odkrywa piękno adoracji, zarówno indywidualnej, jak wspólnotowej. Wzywam kapłanów, by zachęcali do tego grupy młodzie y, a tak e nad nimi czuwali, aby adoracja wspólnotowa miała zawsze stosowną i godną formę, przewidującą odpowiednią ilość czasu na ciszę i na słuchanie słowa Bo ego. W dzisiejszym yciu, często wypełnionym hałasem i krzątaniną, bardziej ni kiedykolwiek wa ne jest, byśmy odzyskali umiejętność we52
Numer 7-8/2007

Rok św. Pawła
Drodzy Bracia i Siostry! Przed chwilą zakończyła się w Bazylice Watykańskiej Msza ku czci świętych apostołów Piotra i Pawła, którzy są patronami Rzymu i «filarami» Kościoła powszechnego. Jak co roku, na tę uroczystość przybyli do Rzymu arcybiskupi metropolici, których mianowałem w ostatnim roku i którym nałoyłem paliusz — parament liturgiczny symbolizujący ich więź komunii z Następcą Piotra. Drogich braci metropolitów jeszcze raz najserdeczniej witam i zachęcam wszystkich do modlitwy w ich intencji, a tak e za wspólnoty powierzone ich pasterskiej opiece. Z okazji dzisiejszej uroczystości Kościół Rzymu i jego Biskup z radością goszczą delegację przysłaną przez Ekumenicznego Patriarchę Konstantynopola. Czcigodnych braci, wchodzących w skład tej delegacji, raz jeszcze z serca pozdrawiam, a za ich pośrednictwem pozdrowienie to kieruję do Jego Świątobliwości Bartłomieja I.

Apel w sprawie porwanych
Często niestety napływają do mnie prośby o interwencję w sprawie osób — tak e kapłanów katolickich — które zostały z ró nych powodów w ró nych częściach świata porwane. Wszystkie 24 czerwca

Pierwszy świadek Jezusa
Drodzy Bracia i Siostry! Dziś, 24 czerwca, obchodzimy w liturgii uroczystość Narodzenia św. Jana Chrzciciela, którego całe ycie było podporządkowane Chrystusowi, podobnie jak ycie Maryi, Jego Matki. Jan Chrzciciel był prekursorem, «głosem» posłanym, by zwiastować Słowo wcielone. Dlatego upamiętniać jego narodzenie znaczy w rzeczywistości czcić Chrystusa, wypełnienie obietnic wszystkich proroków, z których największym był Jan Chrzciciel, powołany, by «przygotować drogę» przed Mesjaszem (por. Mt 11, 9-10). Wszystkie Ewangelie rozpoczynają opowiadanie o yciu publicznym Jezusa od sceny, w której przyjmuje On od Jana chrzest w Jordanie. Św. Łukasz przedstawia pojawienie się Chrzciciela w bogatym kontekście historycznym. Równie moja ksią ka Jezus z Nazaretu rozpoczyna się od chrztu Jezusa w Jordanie, wydarzenia, które w tamtej epoce rozeszło się szerokim echem. Ludzie ściągali z Jerozolimy i ze wszystkich zakątków Judei, by słuchać Jana i przyjmować od niego chrzest w rzece, wyznając swoje grzechy (por. Mk 1, 5). Sława chrzczącego proroka urosła tak dalece, e wielu zadawało sobie pytanie, czy to nie on jest Mesjaszem. On jednak — podkreśla ewangelista — stanowczo temu zaprzecza: «Ja nie jestem Mesjaszem» (J 1, 20). Pozostaje on w ka dym razie pierwszym «świadkiem» Jezusa, otrzymał bowiem

KOŚCIÓŁ W POLSCE
15 VI – Wykład kard. Tarcisia Bertone wygłoszony na otwarciu obrad VII Zjazdu Gnieźnieńskiego

Człowiek drogą Kościoła
W dniach 15-17 czerwca odbywał się w Gnieźnie VII Zjazd Gnieźnieński. Hasło tegorocznego spotkania brzmiało: «Człowiek drogą Europy. Jak czynić nasz świat bardziej ludzkim?» Uczestniczyło w nim ponad 600 osób z 11 krajów Europy: przedstawiciele organizacji i stowarzyszeń chrześcijańskich, ró nych Kościołów i Wspólnot, politycy, dziennikarze, ludzie nauki i kultury. Wprowadzeniem do obrad tegorocznego zjazdu był wykład Sekretarza Stanu kard. Tarcisia Bertone, który zamieszczamy poni ej: Ekscelencje, czcigodni Przedstawiciele władz, Panowie i Panie! do wszystkich uczestników. Z radością uczestniczę w tym uroczystym posiedzeniu inauguracyjnym, głęboko przekonany, e w obecnym, tak delikatnym dla naszego kontynentu momencie dziejów jest rzeczą wa ną uwydatnianie znaczenia wartości ludzkich i religijnych, etycznych i moralnych, bez których trudno jest zbudować przyszłość w połączeniu z prawdziwym postępem i pokojem w Europie i na świecie. Podobnie jak w przeszłości, Kościół na wiele sposobów i w ró nych okolicznościach wcią nieustannie przypomina, e człowiek musi być w centrum ka dej koncepcji społecznej i politycznej. nych najpierw kwestiom dotyczącym osoby ludzkiej w odniesieniu do historii, bioetyki, socjologii, psychologii oraz religii, a następnie wyzwaniom politycznym i religijnym współczesnej Europy, nicią przewodnią, jak mówiłem, zawsze pozostanie człowiek: człowiek, który musi być rozpatrywany we wszystkich aspektach razem, doceniony w swoim geniuszu i szanowany z uwagi na wrodzoną godność zgodnie z zachwycającym planem Bo ym. Dlatego właśnie na człowieku, stworzonym przez Boga, aby stał się Jego przyjacielem, spróbuję skupić uwagę, by uwypuklić jego powołanie i misję w Kościele i w słu bie Europie trzeciego tysiąclecia. Wielki syn tej ziemi, Papie Jan Paweł II podczas swej podró y apostolskiej do Ojczyzny w 1997 r. powiedział: «Nie będzie jedności Europy, dopóki nie będzie ona wspólnotą ducha» (1). Pragnął w ten sposób podkreślić, i myślenie o politycznym zjednoczeniu Europy wyłącznie ze względu na interesy ekoL'OSSERVATORE ROMANO

1. Człowiek drogą Europy
Bardzo dziękuję pasterzowi tej diecezji abpowi Henrykowi Muszyńskiemu za zaproszenie do wzięcia udziału w VII Zjeździe Gnieźnieńskim, którego temat brzmi: «Człowiek drogą Europy». Serdeczne pozdrowienie kieruję do organizatorów, szanownych prelegentów oraz

2. Kim jest człowiek?
Ró ne wystąpienia przewidziane w programie VII Zjazdu Gnieźnieńskiego wią e pewna nić przewodnia. Zarówno na dzisiejszym posiedzeniu inauguracyjnym, podczas którego rozbrzmiewa odwieczne pytanie «kim jest człowiek?», jak i na dalszych sesjach Kongresu, poświęco-

53

or

p54

KOŚCIÓŁ W POLSCE
nomiczne i rynkowe byłoby zawę ające. Byłoby ogromnym błędem zakładać, e mo na zbudować jej przyszłość nie biorąc pod uwagę przeszłości, nie odwołując się do jej bogatej tradycji humanistycznej i chrześcijańskiej; byłoby doprawdy wielką stratą nie brać pod uwagę wkładu, jaki Kościół wniósł i jest gotów dalej wnosić w jej tworzenie. Jednym z najistotniejszych aspektów udziału chrześcijaństwa w procesie budowania Europy jest po dziś dzień niestrudzone zaanga owanie w obronę i popieranie godności osoby ludzkiej i jej niezbywalnych praw. wspólnotowego i społecznego istnienia, jako członka rodziny, społeczeństwa z jego wielorakimi sytuacjami, narodu (czy te mo e jedynie klanu bądź plemienia) oraz całej ludzkości. Taki jest bowiem człowiek w pełnej prawdzie swego ycia, w swoim sumieniu, ze swoją nieustanną skłonnością do grzechu, a zarazem ciągłym dą eniem do prawdy, dobra, piękna, sprawiedliwości i miłości. W nim zwalczają się wzajemnie ró ne elementy. Z jednej strony, jako stworzenie, podlega wszelkiego rodzaju naciskom i ograniczeniom. Z drugiej zaś dostrzega, e pragnienia jego serca są nieograniczone, a oczekiwania nie do zaspokojenia. Pociągany przez wiele rzeczy, człowiek czuje się zmuszony do wyboru tylko niektórych z nich i do rezygnacji z innych. Jest wra liwy i grzeszny i dlatego często zdarza mu się czynić to, czego by nie chciał, a jednocześnie nie czynić tego, czego by pragnął. Ten człowiek jest drogą Kościoła: ka dy człowiek bez wyjątku, odkupiony przez Chrystusa. Kościół skupia całą swą uwagę na tym człowieku, człowieku współczesnym, któremu dziś — jak się wydaje — zagra a to, co sam wytwarza, który często staje się ofiarą postępu, zbudowanego jego rękoma i będącego owocem jego geniuszu.

KOŚCIÓŁ W POLSCE
6. Ostatni kontynent natury
To zagro enie dla człowieka, w aktualnym kontekście, w którym yje Europa, ma ró norodne orientacje i stopnie natę enia. Istnieje jednak jeszcze większe niebezpieczeństwo, zagra ające samej tajemnicy ycia ludzkiego, genomowi człowieka. Na starych mapach geograficznych, wystawionych w Muzeach Watykańskich, na granicy znanego wówczas świata widniał napis: terra incognita — ziemia nieznana. W miarę jak odkrywano nowe kontynenty, nieznane terytorium coraz bardziej się kurczyło, a mapa świata powiększała się o nowe terytoria i ludy. Genom ludzki jest ostatnim kontynentem natury odkrywanym u progu trzeciego tysiąclecia, poprzez zgłębianie tajemnic ludzkiego ycia potę nymi środkami genetyki i biologii molekularnej. Badania na najwy szym poziomie i zdobycze nauki, nie przecząc dziełu Boga, coraz bardziej odkrywają potęgę Stworzyciela i niezwykłość człowieka. Jego wielkością, jak pisał Dostojewski, jest to, e chyli czoło przed tym, który jest nieskończenie większy od niego, ale którego tylko on pośród wszystkich stworzeń jest w stanie rozpoznać. na selekcja dziecka: «Niektórzy domagali się nawet za wszelką cenę głuchoty». Genetyczne badania preimplantacyjne przeprowadza się «nie po to, by leczyć — twierdzi znany pediatra włoski Carlo Valerio Bellieni — ale wyeliminować zarodki nie chciane». Pragnę równie zwrócić uwagę na zwodniczą terminologię: określenie «preembrion» ludzki jest sztuczną, strategiczną nazwą, pozwalającą robić, co się chce z owym «tajemniczym przedmiotem» i nie uznawać go za istotę ludzką. rych, nowa eugenika selektywna, określana jako jakościowa kontrola urodzin, prawo do urodzenia zdrowego dziecka, ograniczanie kosztów społecznych opieki nad niepełnosprawnymi czy jeszcze inaczej. Badania prenatalne i preimplantacyjne, bardzo daleko posunięte dzięki technikom genetyki molekularnej, nie mogą w praktyce oznaczać wyroku śmierci dla adnego embrionu czy płodu, będących początkiem nowego indywidualnego ycia ludzkiego, przez który przeszedł ka dy z nas. Rozum nie mo e zaprzeczyć temu, co jasno pokazuje sama embriologia. Rezultaty głębszego poznania genomu ludzkiego zasługują na to, by słu yć lepszej sprawie: zabiegom terapeutycznym, niosącym ulgę w cierpieniach chorego, ulepszeniu metod leczenia (takich jak genetyczna terapia somatyczna), postęp w rozwoju diagnostyki, aby mo na było wcześniej stosować terapię bądź prewencję. spektywa manipulowania człowiekiem przez człowieka, przekonują nas, e in ynieria genetyczna ze swej natury ma implikacje metafizyczne, a zatem dotyczące takich aspektów, jak podstawowy sens człowieka, jego ycia, jego przeznaczenia. A skoro in ynieria genetyczna jest jedną z najbardziej lansowanych nauk przyszłości, a więc wszechświata, który ju teraz określa się jako społeczeństwo «biogenetyczne», oznacza to, e przyszłość albo będzie metafizyczna, albo nie będzie ludzka.

8. Następstwa genetycznych badań preimplantacyjnych
Budzą niepokój następstwa, jakie mogą mieć genetyczne badania preimplantacyjne w przyszłości. Ministerstwo Zdrowia Wielkiej Brytanii zaleciło ostatnio uwa ną obserwację dzieci narodzonych w wyniku tej procedury. Niepokoją tak e gotowe zestawy do badań prenatalnych, pozwalających określić płeć zarodka w okresie, w którym wiele prawodawstw dopuszcza aborcję. Zdaniem profesora Kevina T. FitzGeralda, genetyczne badania prenatalne wyszły poza obszar medycyny i zagłębiły się w obszar eugeniki, rodząc negatywne nastawienie psychologiczne do dzieci «na zlecenie», co wykazała Marie Odile Rethoré, członek Francuskiej Akademii Medycznej. Ekspertka zaobserwowała, e badania preimplantacyjne oraz prenatalne prowadzą do wyeliminowania niepełnosprawnych. Według Jean-Marie Le Mené, przewodniczącego Fundacji Jérôme'a Lejeune'a, politycy chrześcijańscy, jeśli chcą bronić podmiotowości prawnej embrionu, «nie powinni zadowalać się tym, e ’nie działają’, przeciwnie muszą formułować pozytywne i twórcze propozycje». W związku z tym Le Mené proponuje, aby w ka dej diecezji powstała struktura «do spraw poszanowania ycia», aby krzewić «aktywne przeciwstawianie się zaplanowanemu zabójstwu embrionu w fazie preimplantacyjnej, co stanowi pierwszy krok do klonowania człowieka». Być mo e w świetle niektórych definicji filozoficznych mo na się wahać czy embrion posiada cechy osoby, ale jedno jest pewne, jak podkreślił filozof Robert Spaeman, ma on więzi rodzinne, nie tylko biologiczne, ale osobowe. «Embrion to w ka dym wypadku dziecko, od pierwszej chwili swego istnienia» (5).

3. Człowiek drogą Kościoła
Nauczanie papieskie w tej kwestii, szczególnie w minionym stuleciu, stuleciu humanizmu, a zwłaszcza w ostatnich dziesięcioleciach, jest niezwykle bogate. Jan Paweł II, wielki obrońca praw człowieka, omawiając obszernie to zagadnienie w Encyklice Centesimus annus, podkreślił, i człowiek, na którym Kościół skupia swą uwagę, nie jest osobą «abstrakcyjną», lecz rzeczywistą, «konkretną» i «historyczną»: jest to ka dy człowiek, jako e ka dy człowiek jest objęty tajemnicą odkupienia i poprzez tę tajemnicę Chrystus związał się z nim na zawsze. W tym samym dokumencie, nawiązując do pierwszej programowej encykliki swego pontyfikatu Redemptor hominis, mówił, e «Chrystus jest (...) zasadniczą drogą Kościoła (...) i drogą do ka dego człowieka. Na tej drodze, która prowadzi od Chrystusa do człowieka, na tej drodze, na której Chrystus ’jednoczy się z ka dym człowiekiem’, Kościół nie mo e być przez nikogo zatrzymany» (2). I dodał: «Domaga się tego doczesne i wieczne dobro człowieka. Kościół, ze względu na Chrystusa, z racji tej tajemnicy, która jest własnym yciem Kościoła, nie mo e te nie być wra liwy na wszystko, co słu y prawdziwemu dobru człowieka — jak te nie mo e pozostać obojętny na to, co mu zagra a» (3). Człowiek jest zatem pierwszą drogą, jaką Kościół musi iść wypełniając swoją misję, drogą wyznaczoną przez samego Chrystusa, która niezmiennie wiedzie przez tajemnicę wcielenia i odkupienia. Jan Paweł II, świadomy tej wielkiej tajemnicy, wielokrotnie mówił o «centralnym miejscu człowieka w społeczeństwie».

11. To, co technicznie mo liwe, nie zawsze jest dopuszczalne etycznie
Nale y jasno powiedzieć, e to, co jest mo liwe do zrobienia nie zawsze jest wykonalne. Dlatego te bioetyka stanowi główne wyzwanie równie dla Europy trzeciego tysiąclecia. Niewątpliwie podstawowym elementem ka dej refleksji czy decyzji dotyczącej ochrony bądź niszczenia ycia jest koncepcja ycia i podejście do człowieka i jego egzystencji. Od dnia, w którym przedstawiono i uchwalono ustawy o legalizacji aborcji, bezpowrotnie uszczupliły się mo liwości ochrony i promocji ycia, ka dego ycia. Pomyślmy o legalizacji czynnej eutanazji, podczas gdy obecnie ąda się legalizacji autentycznych manipulacji genetycznych (wybór płci dziecka, przeszczepy tkanek pobranych z embrionów i płodów, handel embrionami i płodami, sztuczna prokreacja nie tylko drogą sztucznego zapłodnienia homologicznego, ale tak e heterologicznego itd.).

10. Ustawodawstwo oparte na etyce
Nauka istnieje dla człowieka, dla całego człowieka i dla ka dego człowieka, nigdy więc nie mo e działać przeciwko człowiekowi i ludzkości. Dlatego Kościół prosił i nadal prosi, by konwencje międzynarodowe i ustawodawstwa państwowe, mające stanowić narzędzie w obronie wspólnego dobra, uznawały za podmiot prawa do integralności genetycznej, «ka dą ludzką istotę od momentu poczęcia, bez adnej dyskryminacji — czy to związanej z zaburzeniami genetycznymi lub defektami fizycznymi, czy te z kolejnymi okresami rozwoju ludzkiej istoty» (6), jak przypominał Papie Jan Paweł II. ądać mocnej ochrony prawnej jest prawem ka dego obywatela, który pragnie przyczynić się do rozwoju cywilizacji swojego kraju, kierując się rozumem i doświadczeniem. Rozumem i doświadczeniem ukształtowanymi przez naszą wiarę, które ofiarujemy jako wspólne dziedzictwo. Dzielą je i mogą podzielić wszyscy ci, którzy z mądrością i zapałem walczą o dobro ka dej istoty ludzkiej powołanej do ycia. Wiedza naukowa i mądrość wiary spotykają się na drodze człowieka i nie przeciwstawiają się sobie, gdy obydwie mają taką samą genezę i cel, które rozum i doświadczenie jasno nam ukazują, a Papie Benedykt XVI wcią niestrudzenie przypomina. Zarówno perspektywa ulepszania człowieka przez człowieka, jak i druga strona medalu, a zatem per-

7. Ryzyko związane z badaniami naukowymi
Badania naukowe oznaczają oczywiście zachwyt, piękno, twórczą przygodę człowieka podą ającego w kierunku niezmierzonej głębi rzeczy, a tak e, przynajmniej od czasów Bacona, uznanie panowania człowieka nad przyrodą i jednego człowieka nad drugim. «Wiedza i władza splatają się coraz ściślej, tworząc mechanizm, który mo e skrępować wolność samego człowieka» (4), napominał Jan Paweł II. Wyrazem panowania jednego człowieka nad drugim są pewne tendencje do stosowania genetyki w medycynie, nie w celach terapeutycznych i dla jak najlepszego przyjęcia rodzącego się ycia, ale jako narzędzia dyskryminacji i eliminacji tych, którzy mają wady wrodzone bądź choroby genetyczne. Wspomnę tu o badaniach preimplantacyjnych, które są narzędziem selekcji eugenicznej. Ciągoty eugeniczne mające odległy rodowód, znów zawitały w Europie, wyposa one w bardziej wyrafinowane i skuteczniejsze metody. Panujące obecnie tendencje usprawiedliwiają testy genetyczne i idące za tym eliminowanie poczętego ycia, które nie ma po ądanych cech z powodu «wadliwego uzębienia, płci, wzrostu, braku zdolności muzycznych». Twierdzi się wręcz, e słuszna jest nie tylko pozytywna, ale tak e negatyw-

5. Niebezpieczeństwa zagra ające godności człowieka
Obecnie w Europie, podobnie jak na całym świecie, moralność człowieka wystawiona jest na podstępne zagro enia, poniewa hedonistyczne prądy rozbudzają jego instynkty i zwodzą go iluzją konsumpcji bez granic. Opinią publiczną manipulują złudne podszepty potę nej reklamy, której jednowymiarowe wartości powinny budzić w nas krytycyzm i czujność. Oprócz tego, człowiek jest poni any przez systemy ekonomiczne wyzyskujące całe zbiorowości. Ciemię ą go tak e pewne re imy polityczne i ideologiczne, które zniewalają ducha narodów. Jako chrześcijanie nie mo emy milczeć, musimy demaskować kulturową opresję, która uniemo liwia osobom i grupom etnicznym być sobą zgodnie z własnym powołaniem. Dzięki tym wartościom kulturowym jednostka i zbiorowość yją prawdziwie ludzkim yciem i nie mo emy pozwolić, by niszczono racje jego istnienia. Historia osądzi surowo naszą epokę, zgodnie z tym, jak bardzo przytłacza, niszczy i brutalnie podporządkowuje sobie kultury w wielu krajach świata.

12. Poznanie naukowe i poznanie wiary
W odniesieniu do naukowej emancypacji człowieka, jego natury, jego to samości stworzenia naturalnego, Papieska Akademia «Pro Vita» słusznie stwierdziła: «Dusza duchowa, zasadniczy element konstytutywny ka dego podmiotu nale ącego do rodzaju ludzkiego, stworzona bezpośrednio przez Boga, nie mo e być ani poczęta przez rodziców, ani powstać w wyniku sztucznego zapłodnienia, ani te zostać sklonowana». Biologicznemu Dzikiemu Zachodowi nale y się przeciwstawić przywracając wierze, wewnętrznie zespolonej z objawieniem, godność wiedzy: znajomość prawdy nie mo e być oddzielona od poznania wiary. Czy te , innymi słowy, nie pozwala się nikomu ani tym bardziej nie narzuca, by tracił rozum, by zyskać wiarę, ani te na odwrót — by tracił wiarę, by zyskać rozum. Wiara i nauka, wiara
L'OSSERVATORE ROMANO

4. Pełna prawda człowieka
Człowieka nale y rozpatrywać w pełnej prawdzie jego egzystencji, jego indywidualnego, a zarazem 54
Numer 7-8/2007

9. Nowa eugenika selektywna
Równie na naszym kontynencie pokazuje się na horyzoncie, bądź jest ju praktykowana przez niektó-

55

or

p56

KOŚCIÓŁ W POLSCE
i rozum, są zbyt wa ne, by mo na było lekkomyślnie zrywać ich wzajemną więź. Istota ludzka, począwszy od genomu ludzkiego, jest tak dalece bytem i istotą moralną, e nie mo na jej oderwać od Boga, będącego pełnią Bytu! Esse subsistens: Bóg jest Bytem w Jego pełni i absolucie, człowiek jest nim jedynie w stopniu ograniczonym. Praca na polu nauki z odpowiedzialnością wiary oznacza zatem ufność w historię człowieka, w jego pamięć równie genetyczną; wyra a odwagę w myśleniu o przyszłości; umiejętność ciągłej i wcią odnawianej twórczości przy zachowaniu wierności wartościom, które trwają i nie mogą ulec zmianie; oznacza pewność spotkania Boga i Jego planów, w pełnej cierpienia i lęku teraźniejszości, za którą jesteśmy odpowiedzialni. Choć widzimy ludzi nękanych przez ubóstwo, niesprawiedliwości i deprawację, nie mo emy zapomnieć pierwotnego piękna dziecka, które Jezus ukazuje apostołom i wszystkim uczniom jako «ikonę», którą mają się inspirować. Do nas nale y oddawać zawsze i wszędzie Bogu to, co jest Bo e, a człowiekowi człowieka, by na obraz i podobieństwo Stwórcy, pozostał tabernakulum Boga ywego. proces rozpoczyna się i staje się mo liwy dzięki indywidualnemu aktowi miłości, w którym istoty ludzkie darują sobie nawzajem nic innego, jak siebie samych. Jak napisał kiedyś kard. Joseph Ratzinger, «taki dar jest wewnętrzną przestrzenią, w której dar Boga i Jego twórcza miłość mogą zadziałać dając nowy początek» (8). Mo na powiedzieć, w formie aksjomatu, który stanie się pasją ycia ka dego z nas, e «wszystko jest dla osoby, w niej bowiem wszystko ma swój początek». świat kultury, afirmuje poszukiwanie wolności, której nic nie mo e ju ograniczyć. Wystarczy, e jakikolwiek przedstawiciel władzy, czy to minister, czy biskup, ograniczy choć w najmniejszym stopniu wolność kogokolwiek, zaraz wszyscy intelektualiści jak jeden mą podnoszą głos, by protestować w imię obrony wolności, nie zdając sobie sprawy z tego, e wolność zawsze musi rodzić odpowiedzialność i e nie mo na twierdzić, e wolność mówienia bądź czynienia czegokolwiek jest jednym z podstawowych praw człowieka» (12). nich, oprócz ochrony wolności religijnej, nale y wymienić jako sprawę priorytetową obronę godności ka dej istoty ludzkiej. Jest to wyzwanie wymagające odwagi i wytrwałości: stawką w grze jest bowiem przyszłość Europy i świata. Na tym polu nigdy nie zabraknie naszego zaanga owania, zaanga owania Kościoła i ka dej innej instytucji, której le ą na sercu losy narodów. Prośmy Boga, za wstawiennictwem Maryi, czczonej i umiłowanej przez Polskę i przez ludy innych krajów europejskich, by nasze serca i nasza inteligencja coraz szerzej otwierały się na te wielkie czekające nas wyzwania: obronę świętości ycia ludzkiego w ka dej sytuacji, zwłaszcza przed manipulacjami genetycznymi; promowanie rodziny, podstawowej komórki społecznej; poszanowanie praw człowieka w ka dych okolicznościach; ochronę środowiska. Na zakończenie chciałbym powtórzyć słowa, które Jan Paweł II skierował 13 stycznia 2001 r. do dyplo-

KOŚCIÓŁ W POLSCE
matów akredytowanych przy Stolicy Apostolskiej, podkreślając determinację Kościoła katolickiego w obronie człowieka, jego godności, praw i wymiaru transcendentnego. «Kategorycznym obowiązkiem [wierzących] — mówił — będzie (...) przypominanie wszystkim i w ka dych okolicznościach o tajemnicy osobowego istnienia, której nie mo na odebrać adnemu człowiekowi,
 (1) Insegnamenti G. P. II, 1997/I, p. 1370; Gniezno, homilia podczas Mszy św. z okazji 1000-lecia śmierci św. Wojciecha, 3 czerwca 1997 r., w: «L'Osservatore Romano», wyd. polskie, n. 7/1997, s. 28.  (2) Jan Paweł II, Encyklika Redemptor hominis, III, 13.  (3) Tam e.  (4) Insegnamenti G. P. II, 1998/I, p. 419; przemówienie do Papieskiej Akademii «Pro Vita», 24 lutego 1998 r., w: «L'Osservatore Romano», wyd. polskie, n. 4/1998, s. 36.  (5) Pier Luigi Fornari, w: «Avvenire», 1 marca 2006 r.  (6) Insegnamenti G. P. II, 1998/I, p. 421; przemówienie do Papieskiej Akademii «Pro

stworzonemu na obraz Boga i umiejącemu kochać tak jak Jezus» (13). Niech moim i waszym codziennym zadaniem, zadaniem wszystkich ludzi, będzie pomaganie sobie nawzajem, abyśmy byli godni powołania, które otrzymaliśmy: wspólnie zbudować jedną wielką rodzinę, szczęśliwą z tego, e jest kochana przez Boga, który pragnie, abyśmy byli braćmi. »
Vita», 24 lutego 1998 r., w: «L'Osservatore Romano», wyd. polskie, n. 4/1998, s. 37.  (7) Summa theologiae, I, q. 38, 2.  (8) Uno sguardo sulla procreazione umana, w: La via della fede, Milano 1996, p. 138-139.  (9) Jan Paweł II, Encyklika Redemptor hominis, II, 8. (10) Tam e, IV, 21. (11) J. Ratzinger, o.c., p. 148-149. (12) La cultura tradita dagli intellettuali, ed. Rusconi, Milano 1974. (13) Insegnamenti G. P. II, 2001/I, p. 165; w: «L'Osservatore Romano», wyd. polskie, n. 3/2001, s. 20.

14. Zaanga owanie chrześcijan
Gdy wierzący kontemplują tajemnicę człowieka, ich myśli i serca kierują się do Jezusa Chrystusa i tajemnicy Odkupienia, w którą tajemnica człowieka jest wpisana ze szczególną mocą prawdy i miłości. Skoro Chrystus «zjednoczył się jakoś z ka dym człowiekiem» (9), Kościół wnikając w głębię tej tajemnicy, w jej bogaty i uniwersalny język, doświadcza głębiej swej natury oraz uczestnictwa ka dego z nas w tej misji i posłudze. Kościół równie dziś powtarza z mocą to niezmienne przesłanie: «człowiek jest i wcią staje się drogą codziennego ycia Kościoła» (10). Czy bez tego poszanowania człowieka i jego godności, mo na by głosić mu słowa ycia i prawdy? To jest właśnie przestrzeń zaanga owania chrześcijan, wezwanych do obrony za wszelką cenę ka dego ycia w imię Boga, i w ustanowionym przez Boga porządku, tak e przeciw niszczycielskim eksperymentom nauki odłączonej od etyki. «Przywrócić człowieka Bogu, przywrócić człowieka człowiekowi stało się obowiązkiem moralnym i powiedziałbym naukowym uczonych i badaczy chrześcijańskich, którzy nazywają pewne roszczenia swoich kolegów ’hipotezami inspirowanymi przez pragnienie wszechmocy’. Nowi ludzie dzier ący władzę, którzy zdekodyfikowali język stworzenia i teraz mogą dowolnie układać jego podstawowe elementy, powinni wiedzieć, e ’ich dzieło’ jest mo liwe jedynie dlatego, e ju istnieją cyfry i litery, zawierające informacje, które teraz potrafią połączyć ze sobą» (11). W swojej znanej ksią ce kard. Daniélou napisał: «Kiedy mówimy pewnym rzeczom NIE, powoduje nami zasadniczo miłość: je eli się kocha, w najgłębszym znaczeniu tego słowa, nie potrafi się patrzeć na niszczenie i zabijanie istot ludzkich... Nie ma ju adnych wątpliwości, e świat, w którym yjemy, a zwłaszcza

15. Parę wskazówek na zakończenie
Nasze zaanga owanie na rzecz ochrony człowieka, «drogi» Kościoła, na tym kongresie rozpatrywanego jako «droga» Europy, wią e się przede wszystkim z przekonaniem, które nale y wyra ać z całą mocą, o wartości człowieka, niezale nie od jego rozwoju i pomimo jego słabości. Potrzeba, by temu przekonaniu towarzyszyła elazna konsekwencja, z jaką nale y konkretnie umacniać prawo do ycia we wszystkich jego wymiarach i zapewniać ka dej istocie ludzkiej jak najszerszą ochronę. Nale y ponadto popierać szeroką i prę ną działalność wychowawczą, obejmującą zwłaszcza nowe pokolenia. Konieczne jest poza tym uwolnienie się od stanów uczuciowych, które często prowadzą do frustracji, popychają do poszukiwania wcią nowych wra eń, pełnej napięcia pogoni za wszystkim, co nowe i inne. «Kształcenie pragnień» mogłoby stać się prawdziwym celem nowego dzieła formacji moralnej, przeznaczonej szczególnie dla dzisiejszej młodzie y, tak głęboko skrępowanej więzami szeroko rozpowszechnionej mentalności neonarcystycznej. Jeśli chcemy nawiązać prawdziwą relację z przyszłą ludzkością, musimy koniecznie opowiedzieć się za etyką odpowiedzialności, w trosce o tych, którzy przyjdą po nas i których być mo e nigdy nie poznamy, ale to oni odziedziczą następstwa naszych wyborów i będę dźwigać ich cię ar.

13. Godność osoby
Nie tylko wierni Kościoła katolickiego, ale tak e uczeni i prawodawcy powinni zabiegać o to, by podstawowe decyzje dotyczące człowieka i jego przyszłości nie były podejmowane w laboratorium, w mechanicznym procesie, który wyodrębnia podstawowe zjawisko biologiczne i odtwarza je w sztucznych warunkach, jednocześnie banalnych i mitycznych, ze złudzeniem, e mo na nazwać «postępem» to, co jest mudnym badaniem odwiecznych Bo ych praw, wpisanych w naturę człowieka. «Natura», dla której wiara Kościoła domaga się szacunku w momencie poczęcia istoty ludzkiej, jest godnością samej osoby, będącej odbiciem miłości Boga. Ta godność objawia się tak e w cielesności; jej musi odpowiadać logika «daru z siebie», wpisana w stworzenie i w serce człowieka, zgodnie z pięknymi słowami św. Tomasza z Akwinu: «Miłość jest ze swej natury pierwotnym darem, od którego pochodzą wszystkie inne bezinteresowne dary» (7). Te refleksje ukazują, gdzie mo e być mowa o Bo ym akcie stworzenia w zjawisku pozornie jedynie fizjologicznym i kierowanym przez prawa natury: kierowany przez prawa naturalne 56
Numer 7-8/2007

Komunikat z 340. Zebrania Plenarnego Konferencji Episkopatu Polski
W dniach od 15 do 17 czerwca 2007 r. biskupi polscy zgromadzili się w Kamieniu Śląskim na 340. Zebraniu Plenarnym Konferencji Episkopatu Polski. Obradom przewodniczył abp Józef Michalik, metropolita przemyski. W konferencji uczestniczył tak e Nuncjusz Apostolski w Polsce abp Józef Kowalczyk. 1. O miejscu spotkania zadecydowała 750. rocznica śmierci św. Jacka Odrową a, urodzonego w Kamieniu Śląskim. Biskupi wyrazili wdzięczność Bogu za tego wielkiego misjonarza Rzeczypospolitej i krzewiciela kultu Najświętszego Sakramentu oraz nabo eństw do Najświętszej Maryi Panny. 2. Kościół w Polsce wspomina z wielką wdzięcznością ubiegłoroczne pielgrzymowanie Ojca Świętego Benedykta XVI do naszej Ojczyzny. Motto papieskiej wizyty: «Trwajcie mocni w wierze!», jest nadal aktualne, a nauczanie Papie a ciągle wydaje ywe owoce wiary, nadziei i miłości. Rocznicę papieskiej pielgrzymki uświetnia obecność kard. Tarcisia Bertone, Sekretarza Stanu Stolicy Apostolskiej, który odwiedził archidiecezje gnieźnieńską i gdańską oraz diecezję świdnicką. 3. Znaczna część obrad zebrania plenarnego była poświęcona problematyce młodzie y. Dostrzegając wagę problemu, biskupi powołali Radę Duszpasterstwa Młodzie y, która będzie się zajmowała koordynacją duszpasterskich wysiłków zmierzających do rozwoju wiary młodych. Odnośnie do aktualnych spraw biskupi zwrócili uwagę na wyjątkowo liczne wyjazdy młodych ludzi do innych krajów, co niekiedy stanowi powa ne wyzwanie dla wierności wartościom religijnym, rodzinnym i patriotycznym. 4. Przeciągający się kryzys słu by zdrowia napawa Episkopat Polski niepokojem. Biskupi proszą o modlitwę, aby trudne problemy słu by zdrowia rozwiązano w duchu szacunku dla ka dego człowieka i jego nienaruszalnej godności. 5. Zebranie plenarne wybrało nowego sekretarza generalnego Konferencji Episkopatu Polski — biskupa pomocniczego diecezji tarnowskiej Stanisława Budzika; obejmie on obowiązki po ks. bpie Piotrze Liberze, mianowanym przez Ojca Świętego Benedykta XVI biskupem płockim. Episkopat Polski wyraa wdzięczność dotychczasowemu Sekretarzowi Generalnemu za wieloletnią ofiarną pracę na rzecz Konferencji. Biskupi wybrali te ks. Mariana Subocza na nowego dyrektora Caritas Polska. 6. Kończący się rok szkolny i akademicki jest okazją, aby podziękować wykładowcom wy szych uczelni, wychowawcom, nauczycielom, katechetkom i katechetom za całoroczną pracę. Biskupi zachęcają młodzie i dzieci do prze ywania wakacji w duchu chrześcijańskim, do wykorzystania tego czasu dla odnowy wewnętrznej i pogłębienia rodzinnych więzów. W uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa polscy biskupi modlili się o świętość ycia kapłanów. Zebranie plenarne zakończyło się w niedzielę dziękczynną Eucharystią pod przewodnictwem Prymasa Polski kard. Józefa Glempa, na której homilię wygłosił kard. Stanisław Dziwisz, metropolita krakowski. Z rodzinnej miejscowości św. Jacka Odrową a biskupi pobłogosławili rodakom yjącym w kraju i za granicą. Podpisali: Kardynałowie, Arcybiskupi i Biskupi polscy zgromadzeni na 340. Zebraniu Plenarnym Konferencji Episkopatu Polski Kamień Śląski, 17 czerwca 2007 r.
L'OSSERVATORE ROMANO

16. Wielka rodzina umiłowana przez Boga
Polska jest krajem ludzi szlachetnych, o ugruntowanych tradycjach chrześcijańskich, który wydał pokolenia prawdziwych wierzących, odwa nych świadków Ewangelii, a take wielu męczenników wiary. Wyzwania dnia dzisiejszego, po upadku re imu komunistycznego, mo e częściowo się inne ni w przeszłości, ale z pewnością nie zmalały. Wśród

57

or

p58

DZIAŁALNOŚĆ STOLICY APOSTOLSKIEJ
bp Hilário Da Cruz Massinga OFM, ordynariusz diecezji Lichinga — wszyscy z Mozambiku z wizytą ad limina Apostolorum ¸ Bp Renato Corti, ordynariusz diecezji Novara; bp Elio Tinti, ordynariusz diecezji Carpi — obydwaj z Włoch z wizytą ad limina Apostolorum ¸ Po południu: abp Angelo Amato SDB (tyt. Sila), sekretarz Kongregacji Nauki Wiary. 26 V — Bp Germano Grachane CM, ordynariusz diecezji Nacala; bp Ernesto Maguengue, ordynariusz diecezji Pemba — obydwaj z Mozambiku z wizytą ad limina Apostolorum ¸ Kiko Argüello, zało yciel Drogi Neokatechumenalnej. 27 V — Prof. Robert Spaeman, były wykładowca uniwersytetu w Monachium (Bawaria, Niemcy). 28 V — Abp Paulin Pomodimo, metropolita archidiecezji Bangui; bp Peter Marzinkowski CSSp, ordynariusz diecezji Alindao; bp Edouard Mathos, ordynariusz diecezji Bambari; bp Juan José Aguirre Muñoz MCCI, ordynariusz diecezji Bangassou — wszyscy z Republiki Środkowoafrykańskiej z wizytą ad limina Apostolorum ¸ Josette Sheeran, przewodnicząca Światowego Programu Wy ywienia. 31 V — Kard. Zenon Grocholewski, prefekt Kongregacji Edukacji Katolickiej (Seminariów i Instytucji Naukowych) ¸ Bp Agostino Delfino OFMCap, ordynariusz diecezji Berbérati; bp François-Xavier Yombandje, ordynariusz diecezji Bossangoa; bp Armando Umberto Gianni OFMCap, ordynariusz diecezji Bouar; bp Albert Vanbuel SDB, ordynariusz diecezji Kaga-Bandoro; bp Guerrino Perin MCCI, ordynariusz diecezji Mbaïki — wszyscy z Republiki Środkowoafrykańskiej z wizytą ad limina Apostolorum. 1 VI — Kard. José Saraiva Martins CMF, prefekt Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych; abp Angelo Comastri, archiprezbiter Papieskiej Bazyliki św. Piotra w Watykanie, wikariusz generalny Ojca Świętego dla Watykanu, przewodniczący Administracji Bazyliki św. Piotra ¸ Po południu: abp Angelo Amato SDB (tyt. Sila), sekretarz Kongregacji Nauki Wiary. 2 VI — Kard. Jean-Louis Tauran, archiwista i bibliotekarz Świętego Kościoła Rzymskiego; bp Javier Echevarría Rodríguez (tyt. Cilibia), ordynariusz prałatury personalnej Opus Dei ¸ Po południu: abp Francesco Monterisi (tyt. Alba marittima), sekretarz Kongregacji ds. Biskupów. 4 VI — Abp Henri Teissier, metropolita archidiecezji Algier (Algieria); abp Vincent Landel SCI, ordynariusz archidiecezji Rabat (Maroko) — obydwaj z wizytą ad limina Apostolorum ¸ Gloria Macapagal-Arroyo, prezydent Filipin, z osobami towarzyszącymi; Felipe Calderón Hinojosa, prezydent Meksyku, z mał onką i osobami towarzyszącymi. 8 VI — Bp Maroun Elias Lahham, ordynariusz diecezji Tunis (Tunezja); bp Claude Rault MAfr, ordynariusz diecezji Laghouat (Algieria); bp Gabriel Piroird, ordynariusz diecezji Constantine (Algieria); bp Giovanni Innocenzo Martinelli OFM (tyt. Tabuda), wikariusz apostolski Trypolisu (Libia); bp Alphonse Georger, ordynariusz diecezji Oran (Algieria) — wszyscy z wizytą ad limina Apostolorum ¸ Dr Mohamed El Baradei, dyrektor generalny Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (IAEA), z mał onką i osobami towarzyszącymi ¸ Po południu: bp Sylvester Carmel Magro OFM (tyt. Salde), wikariusz apostolski Bengazi (Libia); o. Acacio Valbuena Rodríguez OMI, prefekt apostolski Sahary Zachodniej; o. José Seijas Torres, administrator apostolski archidiecezji Tanger (Maroko) — wszyscy z wizytą ad limina Apostolorum. 9 VI — George W. Bush, prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki, z mał onką i osobami towarzyszącymi. 11 VI — Przewodniczący zgromadzenia V Konferencji Ogólnej Episkopatów Ameryki Łacińskiej i Karaibów: kard. Giovanni Battista Re, prefekt Kongregacji ds. Biskupów i przewodniczący Papieskiej Komisji ds. Ameryki Łacińskiej; kard. Francisco Javier Errázuriz Ossa, metropolita Santiago de Chile, przewodniczący CELAM; kard. Geraldo Majella Agnelo, metropolita São Salvador da Bahia (Brazylia) ¸ Abp Ján Sokol, metropolita Bratysławy-Trnawy, oraz biskupi pomocniczy Ján Orosch (tyt. Semina) i Stanislav Zvolenský (tyt. Novasinna); bp Ján Babjak SJ, ordynariusz bizantyjskiej eparchii Preszów; bp Rudolf Baláž, ordynariusz Bańskiej Bystrzycy, i bp pom. Tomáš Gális (tyt. Bita); bp Viliam Judák, ordynariusz Nitry, i bp pom. Marián Chovanec (tyt. Massita) — wszyscy ze Słowacji z wizytą ad limina Apostolorum. 14 VI — Abp Alojz Tkáč, metropolita koszycki, oraz biskupi pomocniczy Bernard Bober (tyt. Vissalsa) i Stanislav Stolárik (tyt. Barica); bp Eduard Kojnok, ordynariusz Ro nawy, i koadiutor bp Vladimir Filo; bp František Tondra, ordynariusz Spiszu,

DZIAŁALNOŚĆ STOLICY APOSTOLSKIEJ
oraz biskupi pomocniczy Andrej Imrich (tyt. Castello Tituliano) i Štefan Sečka (tyt. Sita); bp Milan Chautur CSsR (tyt. Cresima), egzarcha apostolski Koszyc dla wiernych obrządku bizantyjskiego; bp František Rábek, ordynariusz polowy w Słowacji — wszyscy ze Słowacji z wizytą ad limina Apostolorum ¸ Po południu: kard. Ivan Dias, prefekt Kongregacji ds. Ewangelizacji Narodów. 15 VI — Kard. Paul Poupard, przewodniczący Papieskich Rad ds. Kultury i ds. Dialogu Międzyreligijnego; ks. prał. Livio Melina, prezes Papieskiego Instytutu Studiów nad Mał eństwem i Rodziną im. Jana Pawła II ¸ Po południu: kard. William Joseph Levada, prefekt Kongregacji Nauki Wiary. 16 VI — Prawosławny Arcybiskup Nowej Justyniany i całego Cypru Chryzostom II z osobami towarzyszącymi ¸ Po południu: kard. Giovanni Battista Re, prefekt Kongregacji ds. Biskupów. 18 VI — Abp Philippe Fanoko Kossi Kpodzro, były metropolita archidiecezji Lomé, i arcybiskup elekt Denis Komivi Amuzu-Dzakpah; bp Jacques Nyimbusède Tukumbè Anyilunda, ordynariusz diecezji Dapaong; bp Benoît Comlan Messan Alowonou, ordynariusz diecezji Kpalimé, administrator apostolski diecezji Atakpamé; bp Ambroise Kotamba Djoliba, ordynariusz diecezji Sokodé; ks. prał. Isaac Jogues Kodjo Agbemenya Gaglo, administrator diecezjalny Aného — wszyscy z Togo z wizytą ad limina Apostolorum. 21 VI — Kard. Ignace Moussa I Daoud, były prefekt Kongregacji dla Kościołów Wschodnich ¸ Katolikos-Patriarcha Asyryjskiego Kościoła Wschodu Mar Dinkha IV z osobami towarzyszącymi ¸ Po południu: kard. Javier Lozano Barragán, przewodniczący Papieskiej Rady ds. Duszpasterstwa Chorych i Słu by Zdrowia. 22 VI — Kard. Walter Kasper, przewodniczący Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan; kard. Juan Luis Cipriani Thorne, metropolita Limy (Peru); kard. Godfried Danneels, metropolita Mechelen-Brukseli (Belgia) ¸ Andrew Bertie, ksią ę i wielki mistrz Suwerennego Zakonu Kawalerów Maltańskich, z osobami towarzyszącymi ¸ Po południu: kard. Giovanni Battista Re, prefekt Kongregacji ds. Biskupów. 23 VI — Kard. Edmund Casimir Szoka, były przewodniczący Papieskiej Komisji ds. Państwa Watykańskiego i były przewodniczący Gubernatoratu Państwa Watykańskiego; abp Nikola Eterović (tyt. Sisak), sekretarz generalny Synodu Biskupów ¸ Tony Blair, premier Wielkiej Brytanii, z mał onką i osobami towarzyszącymi ¸ Po południu: kard. William Joseph Levada, prefekt Kongregacji Nauki Wiary. 28 VI — Kard. Jozef Tomko, przewodniczący Papieskiej Komisji ds. Międzynarodowych Kongresów Eucharystycznych; abp Stanisław Ryłko (tyt. Novica), przewodniczący Papieskiej Rady ds. Świeckich ¸ Abp Roberto Octavio González Nieves, OFM, metropolita San Juan de Puerto Rico, oraz biskupi pomocniczy Héctor Manuel Rivera Pérez (tyt. Tubune di Numidia) i Daniel Fernández Torres (tyt. Sufes), a tak e były metropolita kard. Luis Aponte Martínez; bp Ińaki Mallona Txertudi, CP, ordynariusz diecezji Arecibo; bp Rubén Antonio González Medina CMF, ordynariusz diecezji Caguas; bp Ulises Aurelio Casiano Vargas, ordynariusz diecezji Mayagüez; bp Félix Lázaro Martínez, SchP, ordynariusz diecezji Ponce — wszyscy z Portoryko z wizytą ad limina Apostolorum. 30 VI — Kard. Alfonso López Trujillo, przewodniczący Papieskiej Rady ds. Rodziny; kard. Silvano Piovanelli, były metropolita Florencji (Włochy) ¸ Sunny Ebenyi Kingsley, ambasador Nigerii, oraz Philip McDonagh, ambasador Irlandii — obydwaj z wizytą po egnalną. » następcą mianował bpa Giuseppe Zentiego, dotychczas ordynariusza diecezji Vittorio Veneto ¸ Ojciec Święty mianował: o. Michaela Johna Zielinskiego OSBOliv, opata opactwa Matki Bo ej z Guadalupe w Pecos (USA), wiceprzewodniczącym Papieskich Komisji ds. Kościelnych Dóbr Kultury i Archeologii Sakralnej; ks. prał. José Manuela Del Ria Carrasca, pracownika Papieskiej Komisji ds. Kościelnych Dóbr Kultury, podsekretarzem tej Komisji; bpa Roberta Harrisa (tyt. Trofimiana), dotychczas biskupa pomocniczego w diecezji Sault Sainte Marie (Kanada), ordynariuszem diecezji Saint John, New Brunswick (Kanada); ks. prał. Alberta Silvaniego z duchowieństwa diecezji Massa Carrara-Pontremoli (Włochy), dotychczas proboszcza parafii św. Piotra Apostoła w Avenzy, biskupem ordynariuszem diecezji Volterra. 11 V — Ojciec Święty mianował ks. Bernarda Ginouxa z duchowieństwa archidiecezji Avignon (Francja), dotychczas proboszcza parafii Orange i dziekana dekanatu Orange-Bollène, biskupem ordynariuszem diecezji Montauban. 14 V — Papie przyjął rezygnację abpa Marcela André J. Gervais'go — zło oną zgodnie z kan. 401, § 1 KPK — z obowiązków metropolity archidiecezji Ottawa (Kanada); jego następcą mianował abpa Terrence'a Thomasa Prendergasta SJ, dotychczas metropolitę archidiecezji Halifax. 15 V — Ojciec Święty przyjął rezygnację bpa Antonia Juana Baseotta CSsR — zło oną zgodnie z kan. 401, § 1 KPK — z obowiązków ordynariusza polowego Argentyny. 16 V — Ojciec Święty mianował o. Maurizia Faggioniego OFM radcą Trybunału Penitencjarii Apostolskiej. 21 V — Papie mianował o. Corrada Maggioniego SMM, dotychczas pracownika Kongregacji ds. Kultu Bo ego i Dyscypliny Sakramentów, kierownikiem biura tej Kongregacji. 23 V — Ojciec Święty przyjął rezygnację bpa Ignace'a Matonda Kuy Nzambiego CICM — zło oną zgodnie z kan. 401, § 1 KPK — z obowiązków ordynariusza diecezji Molegbe (Demokratyczna Republika Konga). 24 V — Z nominacji papieskiej członkami Kongregacji Edukacji Katolickiej zostali: kard. Cláudio Hummes OFM, prefekt Kongregacji ds. Duchowieństwa; kard. Marc Ouellet PSS, metropolita archidiecezji Quebec (Kanada); kard. William Joseph Levada, prefekt Kongregacji Nauki Wiary; kard. Franc Rodé CM, prefekt Kongregacji ds. Instytutów ycia Konsekrowanego i Stowarzyszeń ycia Apostolskiego; abp Edwin F. O'Brien, ordynariusz polowy USA; bp Gil António Moreira, ordynariusz diecezji Jundiaí (Brazylia); bp Diego Coletti, ordynariusz diecezji Como (Włochy) ¸ Kard. Paul Poupard, przewodniczący Papieskich Rad ds. Dialogu Międzyreligijnego i ds. Kultury, oraz abp Francesco Coccopalmerio (tyt. Celiana), przewodniczący Papieskiej Rady ds. Tekstów Prawnych, zostali mianowani przez Ojca Świętego członkami Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan ¸ Kard. Christian Wiyghan Tumi, metropolita archidiecezji Douala (Kamerun), i kard. Polycarp Pengo, metropolita archidiecezji Dar es-Salaam (Tanzania), zostali

Audiencje
W maju i w czerwcu zostali przyjęci przez Benedykta XVI na audiencjach prywatnych: 4 V — Bp Dodë Gjergji, były ordynariusz diecezji Sapë (Albania), administrator apostolski Prizrenu (Serbia); bp Kiro Stojanov, ordynariusz diecezji Skopie, egzarcha apostolski dla wiernych obrządku bizantyjskiego w Macedonii — obydwaj z wizytą ad limina Apostolorum ¸ Bp Vincenzo Bertolone SdP, ordynariusz diecezji Cassano all'Jonio (Włochy), z krewnymi; bp Wolfgang Huber, zwierzchnik Kościoła ewangelickiego w Niemczech, z osobami towarzyszącymi; Seyyed Mohammad Khatami, były prezydent Iranu, z osobami towarzyszącymi. 5 V — Abp Christophe Pierre (tyt. Gunela), nuncjusz apostolski w Meksyku; abp Csaba Ternyák, metropolita archidiecezji Eger (Węgry). 18 V — Abp Jean Zerbo, metropolita archidiecezji Bamako; bp Joseph Dao, ordynariusz diecezji Kayes; bp Georges Fonghoro, ordynariusz diecezji Mopti; bp Jean-Gabriel Diarra, ordynariusz diecezji San; bp Augustin Traoré, ordynariusz diecezji Ségou; bp Jean-Baptiste Tiama, ordynariusz diecezji Sikasso — wszyscy z Mali z wizytą ad limina Apostolorum ¸ Po południu: abp Gianfranco Agostino Gardin OFMConv (tyt. Cissa), sekretarz Kongregacji ds. Instytutów ycia Konsekrowanego i Stowarzyszeń ycia Apostolskiego. 19 V — Kard. Camillo Ruini, wikariusz generalny diecezji rzymskiej; abp Francesco Monterisi (tyt. Alba marittima), sekretarz Kongregacji ds. Biskupów ¸ Po południu: kard. Ignace Moussa I Daoud, prefekt Kongregacji dla Kościołów Wschodnich. 21 V — Abp Angelo Bagnasco, metropolita Genui i przewodniczący Konferencji Episkopatu Włoch; bp Giuseppe Betori (tyt. Falerone), sekretarz generalny tej Konferencji ¸ Abp Jaime Pedro Gonçalves, metropolita archidiecezji Beira, administrator apostolski diecezji Quelimane; bp Francisco João Silota MAfr, ordynariusz diecezji Chimoio; bp Manuel Chuanguira Machado, ordynariusz diecezji Gurué; bp Paulo Mandlate SSS, ordynariusz diecezji Tete — wszyscy z Mozambiku z wizytą ad limina Apostolorum. 24 V — Po południu: abp Robert Sarah, sekretarz Kongregacji ds. Ewangelizacji Narodów. 25 V — Abp Francisco Chimoio OFMCap, metropolita archidiecezji Maputo; abp Tomé Makhweliha SCJ, metropolita archidiecezji Nampula; bp Adriano Langa OFM, ordynariusz diecezji Inhambane; bp Lucio Andrice Muandula, ordynariusz diecezji Xai-Xai;

Nominacje i decyzje papieskie
2 V — Ojciec Święty mianował bpa Piotra Liberę (tyt. Centuria), biskupa pomocniczego w archidiecezji katowickiej i sekretarza generalnego Konferencji Episkopatu Polski, ordynariuszem płockim. 3 V — Papie przyjął rezygnację bpa Johna Patricka Crowleya — zło oną zgodnie z kan. 401, § 2 KPK — z obowiązków ordynariusza diecezji Middlesbrough (Anglia) ¸ Ojciec Świety mianował bpa Javiera Navarra Rodrigueza, dotychczas ordynariusza diecezji San Juan de los Lagos (Meksyk), ordynariuszem diecezji Zamora. 4 V — Ojciec Święty przyjął rezygnację bpa Johna Jerome'a Cunneena — zło oną zgodnie z kan. 401, § 1 KPK — z obowiązków ordynariusza diecezji Christchurch (Nowa Zelandia); rządy przejmuje bp Barry Jones, dotychczas koadiutor w tej diecezji ¸ Papie mianował o. Cletusa Chandrasiriego Perera OSB, przeora klasztoru św. Sylwestra w Kandy (Sri Lanka), biskupem ordynariuszem diecezji Ratnapura. 5 V — Papie mianował: kard. Friedricha Wettera, byłego metropolitę Monachium i Fryzyngi (Niemcy), swoim wysłannikiem specjalnym na uroczyste obchody 1000-lecia archidiecezji Bamberg, które odbędą się 8 lipca 2007 r.; abpa Edwarda Nowaka (tyt. Luni), dotychczas sekretarza Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych, asesorem Rycerskiego Zakonu Grobu Świętego w Jerozolimie i kanonikiem kapituły papieskiej Bazyliki św. Piotra w Watykanie; ks. prał. Michele Di Ruberta, podsekretarza Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych, sekretarzem tej Kongregacji i nadał mu godność arcybiskupa tytularnego Biccari; ks. prał. Alejandra Arellana Cedilla, dotychczas sędziego Roty Nuncjatury Apostolskiej w Hiszpanii, i ks. prał. Michaela Xaviera Lea Arokiaraja, dotychczas kierownika kancelarii Trybunału Roty Rzymskiej, prałatami audytorami Trybunału Roty Rzymskiej; ks. Vita Angela Todisca z duchowieństwa diecezji Avellino (Włochy), dotychczas adwokata rotalnego, obrońcą węzła mał eńskiego w Trybunale Roty Rzymskiej. 7 V — Ojciec Święty mianował bpa Maura Piacenzę (tyt. Vittoriana) sekretarzem Kongregacji ds. Duchowieństwa i nadał mu godność arcybiskupa; zachowa on swoją stolicę tytularną i nadal będzie pełnił ad interim obowiązki przewodniczącego Papieskich Komisji ds. Kościelnych Dóbr Kultury i Archeologii Sakralnej. 8 V — Papie przyjął rezygnację bpa Flavia Roberta Carrara OFMCap z obowiązków ordynariusza diecezji Werona (Włochy); jego

Polskie wydanie «L’Osservatore Romano»
«L’Osservatore Romano» jest pismem wydawanym w Watykanie, które ukazuje się w wersji polskiej jako miesięcznik od 28 lat i zawiera teksty przemówień i dokumentów Ojca Świętego oraz dokumentów Stolicy Apostolskiej. Nakład pisma nie jest ograniczony i ka dy mo e stać się jego stałym odbiorcą. Zamówienia nale y kierować do parafii, kurii biskupich lub pod adresem: Księ a Pallotyni ul. Wilcza 8 05 091 Ząbki k. Warszawy Prenumeratę zagraniczną mo na zamawiać w Rzymie pod adresem: «L’Osservatore Romano» Amministrazione via del Pellegrino 00 120 Città del Vaticano

58

Numer 7-8/2007

L'OSSERVATORE ROMANO

59

or

p60

DZIAŁALNOŚĆ STOLICY APOSTOLSKIEJ
mianowani przez Benedykta XVI członkami Prezydium Papieskiej Rady ds. Rodziny ¸ Papie mianował prof. Carla Alberta Andersona i Dorian Loundsbury Anderson (USA) członkami Papieskiej Rady ds. Rodziny. 28 V — Papie mianował ks. prał. Carmela Cuttittę, dotychczas proboszcza parafii św. Józefa Cottolenga w Palermo (Włochy), biskupem pomocniczym (tyt. Novi) w archidiecezji Palermo. 29 V — Z nominacji Ojca Świętego członkami Papieskiej Rady «Cor Unum» zostali: abp Joseph Ngô Quang Kiêt, metropolita Hanoi (Wietnam); bp Jean-Bosco Ntep, ordynariusz diecezji Edéa (Kamerun); bp Lazzaro You Heung-sik, ordynariusz diecezji Daejeon (Korea); ksią ę Karl von Löwenstein-Wertheim-Rosenberg z diecezji Akwizgran (Niemcy); ks. Adam Dereń z archidiecezji wrocławskiej, dyrektor generalny Caritas Polska; ks. Larry Snyder z archidiecezji Saint Paul i Minneapolis, prezes Catholic Charities (USA); przedstawiciel Unii Przełoonych Generalnych ks. Flavio Peloso FDP, dyrektor generalny Małego Dzieła Boskiej Opatrzności — orionistów; przedstawicielka Międzynarodowej Unii Przeło onych Generalnych s. Mary Sujita Kallupurakkathu SND, przeło ona generalna Sióstr Notre Dame; Hans Peter Röthlin (Niemcy), przewodniczący organizacji «Pomoc Kościołowi w potrzebie»; Marina Canevali Costa z archidiecezji genueńskiej (Włochy), przewodnicząca Association Internationale des Charités; Rafael Del Rio Sendino, przewodniczący Caritas Española (Hiszpania); Denis Viénot (Francja), przewodniczący Caritas Internationalis; Jean-Luc Moens (Belgia), przewodniczący «Fidesco»; Begoña de Burgos López, przewodnicząca «Manos Unidas» (Hiszpania). 30 V — Ojciec Święty przyjął rezygnację abpa Paula Lopesa de Farii — zło oną zgodnie z kan. 401, § 1 KPK — z obowiązków metropolity archidiecezji Diamantina (Brazylia); jego następcą mianował bpa João Bosca Olivera de Farię, dotychczas ordynariusza diecezji Patos de Minas ¸ Papie mianował: bpa Irineu Roque Scherera, dotychczas ordynariusza diecezji Garanhuns (Brazylia), ordynariuszem diecezji Joinville; ks. Alicka Banda, kanclerza diecezji Ndola (Zambia) i wykładowcę prawa kanonicznego w ró nych instytutach kościelnych w Zambii, biskupem ordynariuszem diecezji Solwezi. 31 V — Papie mianował: abpa José Octavia Ruiza Arenasa, dotychczas metropolitę archidiecezji Villavicencio (Kolumbia), wiceprzewodniczącym Papieskiej Komisji ds. Ameryki Łacińskiej; o. Phillipa Pöllitzera OMI, prowincjała oblatów w Namibii, biskupem ordynariuszem diecezji Keetmanshoop (Namibia). 1 VI — Ojciec Święty przyjął rezygnację bpa Severiana Stefana Jakymyshyna OSBM — zło oną zgodnie z kan. 210, § 1 KKKW — z obowiązków ordynariusza ukraińskiej eparchii New Westminster (Kanada); jego następcą mianował ks. Kennetha Nowakowskiego z duchowieństwa ukraińskiej eparchii Saskatoon, obecnie kanclerza tej eparchii ¸ Papie przyjął rezygnacje — złoone zgodnie z kan. 401, § 1, i 411 KPK: bpa Matthew Francisa Ustrzyckiego (tyt. Naziona) z obowiązków biskupa pomocniczego w diecezji Hamilton (Kanada) i bpa Gilberta Espinosy Chaveza (tyt. Magarmel) z obowiązków biskupa pomocniczego w diecezji San Diego (USA) ¸ Ojciec Święty mianował: abpa Brendana Michaela O'Briena, dotychczas metropolitę archidiecezji Saint John's, Newfoundland metropolitą archidiecezji Kingston (Kanada); abpa J. Michaela Millera CSB (tyt. Vertara), dotychczas sekretarza Kongregacji Edukacji Katolickiej, koadiutorem w archidiecezji Vancouver (Kanada). 2 VI — Papie przyjął rezygnację bpa Antona Paina Ratu SVD — zło oną zgodnie z kan. 401, 1 KPK — z obowiązków ordynariusza diecezji Atambua (Indonezja); jego następcą mianował ks. Dominikusa Saku z duchowieństwa diecezji Atambua, wykładowcę i wychowawcę w wy szym seminarium w Kupang ¸ Ojciec Święty utworzył diecezję Shendam (Nigeria), z terytorium odłączonego od archidiecezji Jos; włączył ją do tej archidiecezji i jej pierwszym ordynariuszem mianował bpa Jamesa Naamana Damana OSA, dotychczas ordynariusza diecezji Jalingo. 5 VI — Ojciec Święty przyjął rezygnację bpa Bernarda Cyrila O'Grady'ego OP — zło oną zgodnie z kan. 401, § 1 KPK — z obowiązków ordynariusza diecezji Gizo (Wyspy Salomona); jego następcą mianował ks. Luciana Capellego SDB, dyrektora Szkoły Technicznej im. Księdza Bosco w Honiarze ¸ Papie utworzył prowincję kościelną Johannesburg (RPA), podniósł tę diecezję do rangi metropolii i przydzielił jej diecezje Manzini (Suazi), Klerksdorp i Witbank (RPA); pierwszym arcybiskupem metropolitą Johannesburga mianował abpa Butiego Josepha Tlhagale OMI, dotychczas ordynariusza tej stolicy ¸ Ojciec Święty przeniósł z prowincji Bloemfontein (RPA) do prowincji Pretoria (RPA) diecezję Gaborone i wikariat apostolski Francistown (Botswana); w prowincji Bloemfontein pozostaną diecezje: Bethlehem, Keimos-Upington, Kimberley i Kroonstad ¸ Papie mianował ks. Antona Bala, wikariusza generalnego w diecezji Kundiawa (Papua-Nowa Gwinea), biskupem pomocniczym (tyt. Tamalluma) w tej diecezji. 6 VI — Papie przyjął rezygnację bpa Manuela Eguigurena Galarragi OFM (tyt. Salpi) — zło oną zgodnie z kan. 401, § 1, i 411 KPK — z obowiązków biskupa pomocniczego w wikariacie apostolskim El Beni (Boliwia) ¸ Ojciec Święty mianował: ks. prał. José Ronalda Ribeira z duchowieństwa archidiecezji Brasilia (Brazylia), dotychczas wikariusza generalnego w tej archidiecezji i proboszcza parafii Matki Bo ej Niepokalanie Poczętej, biskupem ordynariuszem diecezji Janaúba; o. Francisca Focardiego OFM, byłego wikariusza generalnego w diecezji Tarija (Boliwia), obecnie misjonarza w wikariacie apostolskim Camiri, biskupem pomocniczym (tyt. Cenculiana) w wikariacie apostolskim El Beni ¸ Papie utworzył diecezje Viana i Caxito (Angola) z terytorium odłączonego od archidiecezji Luanda, włączając je do tej archidiecezji; pierwszym ordynariuszem diecezji Viana mianował bpa Joaquima Ferreirę Lopesa OFMCap, dotychczas ordynariusza diecezji Dundo, a pierwszym biskupem ordynariuszem diecezji Caxito — o. Antonia Francisca Jacę SVD, prowincjała werbistów w Angoli. 8 VI — Ojciec Święty przyjął rezygnację abpa Philippe Fanoka Kossiego Kpodzra — zło oną zgodnie z kan. 401, § 1 KPK — z obowiązków metropolity archidiecezji Lomé (Togo); jego następcą mianował ks. prał. Denisa Komivi Amuzu-Dzakpaha, wikariusza generalnego w tej archidiecezji i sekretarza generalnego Konferencji Episkopatu Togo ¸ Papie mianował ks. prał. Lourdes'a Daniela, wikariusza generalnego w diecezji Puna (Indie), biskupem ordynariuszem diecezji Amravati. 9 VI — Benedykt XVI przyjął rezygnację kard. Ignace'a Moussy I Daouda — zło oną ze względu na przekroczenie wieku emerytalnego — z obowiązków prefekta Kongregacji dla Kościołów Wschodnich; na jego miejsce mianował abpa Leonarda Sandriego (tyt. Cittanova), dotychczas substytuta do spraw ogólnych Sekretariatu Stanu ¸ Papie mianował substytutem do spraw ogólnych Sekretariatu Stanu abpa Fernanda Filoniego (tyt. Volturno), dotychczas nuncjusza apostolskiego na Filipinach ¸ Ojciec Święty przyjął rezygnację kard. Józefa Glempa, byłego metropolity warszawskiego — zło oną zgodnie z kan. 210, § 1 KKKW — z obowiązków ordynariusza dla wiernych obrządków wschodnich, mieszkających w Polsce i nie mających ordynariusza własnego obrządku; jego następcą mianował abpa Kazimierza Nycza, metropolitę warszawskiego ¸ Papie przyjął rezygnację

DZIAŁALNOŚĆ STOLICY APOSTOLSKIEJ
bpa Kamala Hanny Bathisha (tyt. Gerico) — zło oną zgodnie z kan. 401, § 1, i 411 KPK — z obowiązków biskupa pomocniczego w łacińskim patriarchacie Jerozolimy ¸ Ojciec Święty mianował bpa Akia Johnsona Muteka (tyt. Suava), biskupa pomocniczego w diecezji Torit (Sudan), ordynariuszem tej diecezji. 12 VI — Benedykt XVI mianował ks. prał. Vita Ralla, dotychczas specjalnego wysłannika i stałego obserwatora Stolicy Apostolskiej przy Radzie Europy w Strasburgu, nuncjuszem apostolskim w Burkina Faso i Nigrze, nadając mu godność arcybiskupa (tyt. Alba) ¸ Papie przyjął rezygnację abpa Thomasa Cajetana Kelly'ego OP — zło oną zgodnie z kan. 401, § 1 KPK — z obowiązków metropolity archidiecezji Louisville (USA); jego następcą mianował bpa Josepha Edwarda Kurtza, dotychczas ordynariusza diecezji Knoxville ¸ Ojciec Święty utworzył prefekturę apostolską Donkorkrom (Ghana) z terytorium odłączonego od diecezji Koforidua; jej pierwszym prefektem mianował o. Gabriela Edoe Kumordji SVD, prowincjała werbistów w Ghanie i przewodniczącego miejscowej Konferencji Wy szych Przeło onych Zakonnych. 13 VI — Papie mianował: bpa José Lanzę Neta (tyt. Mades), dotychczas biskupa pomocniczego w archidiecezji Londrina (Brazylia), ordynariuszem diecezji Guaxupé; o. Vilsona Diasa de Oliveirę DC, dotychczas proboszcza parafii Matki Bo ej d'Ajuda w diecezji Caraguatatuba (Brazylia), biskupem ordynariuszem diecezji Limeira. 15 VI — Ojciec Święty przyjął rezygnacje, zło one zgodnie z kan. 401, § 1 KPK: abpa Paschala Topna SJ z obowiązków metropolity archidiecezji Bhopal (Indie) — jego następcą mianował bpa Lea Cornelia SVD, dotychczas ordynariusza diecezji Khandwa; bpa Hugolina Cerasuola Staceya OFM z obowiązków ordynariusza diecezji Loja (Ekwador) ¸ Papie mianował ks. prał. Ferenca Cserhátiego, delegata ad interim Konferencji Episkopatu Węgier ds. duszpasterstwa emigrantów węgierskich, biskupem pomocniczym (tyt. Centuria) w archidiecezji ostrzyhomsko-budapeszteńskiej (Węgry). 16 VI — Ojciec Święty przyjął rezygnację bpa Pellegrina Tommasa Ronchiego OFMCap — zło oną zgodnie z kan. 401, § 1 KPK — z obowiązków ordynariusza diecezji Città di Castello (Włochy); jego następcą mianował o. Domenica Canciana FAM, przeło onego generalnego Zgromadzenia Synów Miłości Miłosiernej. 20 VI — Papie przyjął rezygnację bpa Carla Kevina Moeddela (tyt. Bistue) — zło oną zgodnie z kan. 401, § 2, i 411 KPK — z obowiązków biskupa pomocniczego w archidiecezji Cincinnati (USA) ¸ Ojciec Święty mianował ks. Daniela Kozelinskiego Netta z duchowieństwa ukraińskiej eparchii São João Batista in Curitiba (Brazylia), biskupem pomocniczym (tyt. Eminenziana) w tej eparchii. 21 VI — Ojciec Święty mianował ks. Francisca Cerra Chavesa, delegata diecezjalnego ds. duszpasterstwa młodzie y i dyrektora Diecezjalnego Ośrodka Duchowości w Valladolid (Hiszpania), biskupem ordynariuszem diecezji Coria-Cáceres. 23 VI — Papie mianował: bpa Edwarda Dajczaka (tyt. Azura), dotychczas biskupa pomocniczego w diecezji zielonogórsko-gorzowskiej, ordynariuszem diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej; ks. Murraya Chatlaina z duchowieństwa diecezji Saskatoon (Kanada), proboszcza parafii św. Patryka w Saskatoon, biskupem koadiutorem diecezji MacKenzie-Fort Smith. 25 VI — Benedykt XVI mianował kard. Jeana-Louisa Taurana, dotychczas archiwistę i bibliotekarza Świętego Kościoła Rzymskiego, przewodniczącym Papieskiej Rady ds. Dialogu Międzyreligijnego; na jego miejsce powołał bpa Raffaele Farinę SDB (tyt. Oderzo), dotychczas prefekta Apostolskiej Biblioteki Watykańskiej, którego podniósł do godności arcybiskupa ¸ Ojciec Święty mianował ks. prał. Cesare Pasiniego, dotychczas wiceprefekta Biblioteki Ambrozjańskiej, prefektem Apostolskiej Biblioteki Watykańskiej ¸ 1 września 2007 r. kard. Paul Poupard, dotychczas przewodniczący Papieskiej Rady ds. Dialogu Międzyreligijnego, przeka e ten urząd kard. Jeanowi-Louisowi Tauranowi ¸ Papie przyjął rezygnację bpa Josepha Wanga Yu-junga — zło oną zgodnie z kan. 401, § 1 KPK — z obowiązków ordynariusza diecezji Tajczung (Tajwan); jego następcą mianował ks. Martina Su Yao-wena z duchowieństwa diecezji Tajczung, dyrektora campus ministry Providence University w Tajczung ¸ Ojciec Święty podniósł diecezję Niamey (Niger) do rangi metropolii; włączył do niej diecezję Marandi i pierwszym arcybiskupem metropolitą mianował bpa Michela Cartatéguy SMA, dotychczas ordynariusza diecezji Niamey ¸ Papie mianował ks. Venanta Bacinoniego z duchowieństwa diecezji Bururi (Burundi), wykładowcę w Międzydiecezjalnym Wy szym Seminarium im. Jana Pawła II w Gitedze, biskupem ordynariuszem diecezji Bururi. 26 VI — Ojciec Święty wyraził zgodę na — kanonicznie dokonany przez Synod Biskupów Kościoła Greckomelchickiego, obradujący w Ain Traz w dniach 18-23 czerwca br. — wybór ks. Yassera Ayyacha, dotychczas proboszcza parafii w Amman-Alwabdi (Jordania), na melchickiego arcybiskupa Petry i Filadelfii (Jordania). 27 VI — Papie przyjął rezygnację kard. Carla Furna — zło oną ze względu na przekroczenie wieku emerytalnego — z urzędu Wielkiego Mistrza Rycerskiego Zakonu Grobu Świętego w Jerozolimie; obowiązki wielkiego mistrza tego Zakonu będzie pełnił abp John Patrick Foley (tyt. Neapoli di Proconsolare), dotychczas przewodniczący Papieskiej Rady ds. Środków Społecznego Przekazu ¸ Nowym przewodniczącym Papieskiej Rady ds. Środków Społecznego Przekazu mianował abpa Claudia Marię Cellego (tyt. Civitanova), dotychczas sekretarza Administracji Dóbr Stolicy Apostolskiej ¸ Ojciec Święty przyjął rezygnacje, zło one zgodnie z kan. 401, § 1 KPK: abpa Jamesa Odonga z obowiązków metropolity archidiecezji Tororo (Uganda) — jego następcą mianował bpa Denisa Kiwanukę Lote, dotychczas ordynariusza diecezji Kotido; bpa Erasmusa Desideriusa Wanderę z obowiązków ordynariusza diecezji Soroti (Uganda) — jego następcą mianował o. Emmanuela Obba AJ, rektora ni szego seminarium Zgromadzenia Apostołów Jezusa w Nadiket, Moroto; bpa Angela Domingosa Salvadora OFMCap z obowiązków ordynariusza diecezji Uruguaiana (Brazylia) — jego następcą mianował o. Aloisia Alberta Dillego OFM, dotychczas magistra nowicjatu prowincji św. Franciszka z Asy u w Brazylii i gwardiana wspólnoty braterskiej w Daltro Filho w diecezji Caxias do Sul ¸ Papie mianował: ks. prał. Artura Eduarda Fajarda Bustamante z duchowieństwa diecezji Minas (Urugwaj), rektora seminarium diecezjalnego, biskupem ordynariuszem diecezji San José de Mayo; ks. prał. Francisca Mendozę De Leona z duchowieństwa archidiecezji Manila (Filipiny), dotychczas rektora sanktuarium archidiecezjalnego Bo ego Miłosierdzia, biskupem pomocniczym (tyt. Boseta) w diecezji Antipolo. 28 VI — Papie przyjął rezygnacje — zło one zgodnie z kan. 401, § 1 KPK: bpa Domenica Tarcisia Cortese OFM z obowiązków ordynariusza diecezji Mileto-Nicotera-Tropea (Włochy) — jego następcą mianował ks. prał. Luigiego Renza z duchowieństwa archidiecezji Rossano-Cariati, dotychczas wikariusza generalnego i proboszcza parafii katedralnej w tej archidiecezji; bpa Raphaela Michaela Flissa z obowiązków ordynariusza diecezji Superior (USA) — jego następcą mianował ks. Petera Forsytha Christensena z duchowieństwa archidiecezji Saint Paul and Minneapolis, proboszcza parafii Narodzenia Pańskiego w Saint Paul ¸ Ojciec Święty mianował: ks. prał. Novatusa Rugambwę, dotychczas radcę nuncjatury apostolskiej w Indonezji, podsekretarzem Papieskiej Rady ds. Duszpasterstwa Migrantów i Podró ujących; o. Antonia Salviego OFMCap, pracownika sekcji spraw ogólnych Sekretariatu Stanu, kierownikiem biura tej sekcji; ks. prał. Pietra Santora z duchowieństwa archidiecezji Chieti-Vasto (Włochy), dotychczas proboszcza i wikariusza biskupiego w tej archidiecezji, biskupem ordynariuszem diecezji Avezzano; ks. Soane Patitę Paini Mafi, wicerektora seminarium regionalnego Oceanu Spokojnego na Fid i, biskupem koadiutorem diecezji Tonga (Tonga); o. Anthony'ego Ademu Adaji MSP, ekonoma Seminarium św. Pawła w Abuja (Nigeria), biskupem pomocniczym (tyt. Turuda) w diecezji Idah. 30 VI — Papie przyjął rezygnacje, zło one zgodnie z kan. 401, § 1 KPK: bpa László Huzsvára z obowiązków ordynariusza diecezji Zrenjanin (Serbia); bpa Francesca Zerilla z obowiązków ordynariusza diecezji Lucera-Troia (Włochy) — jego następcą mianował ks. Domenica Cornacchię z duchowieństwa diecezji Altamura-Gravina-Acquaviva delle Fonti, dotychczas proboszcza parafii Najświętszego Odkupiciela ¸ Ojciec Święty przyjął rezygnację bpa Maurizia Gallego — zło oną zgodnie z kan. 401, § 2 KPK — z obowiązków ordynariusza diecezji Fidenza (Włochy) ¸ Papie mianował: ks. prał. Michaela Mulhalla, dotychczas wikariusza generalnego w diecezji Peterborough (Kanada), biskupem ordynariuszem diecezji Pembroke; bpa Petera Remigiusa, dotychczas ordynariusza diecezji Kumbakonam (Indie), ordynariuszem diecezji Kottar; ks. prał. Juliusa Sullana Tonela, dotychczas wikariusza generalnego w archidiecezji Davao (Filipiny), biskupem ordynariuszem prałatury Ipil; o. Castora Oswalda Azuaje Pereza OCD, dotychczas delegata generalnego Zakonu Karmelitów Bosych w Wenezueli, biskupem pomocniczym (tyt. Vertara) w archidiecezji Maracaibo (Wenezuela. »

Audycje Radia Watykańskiego po polsku
16.15 Serwis informacyjny — fale krótkie: 5885 kHz (49 m), 9645 kHz (31 m); — fala średnia: (we Włoszech) 1530 kHz (196 m); — UKF: (w Rzymie) 93,3 MHz. 20.00 Program wieczorny — fale krótkie: 4005 kHz (75 m), 5885 kHz (49 m), 7250 kHz (41 m); — fala średnia: 1467 kHz (204,5 m), a we Włoszech równie 1530 kHz (196 m); — UKF: (w Rzymie) 93,3 MHz. 6.00 Powtórka programu wieczornego z poprzedniego dnia — na tych samych falach, z wyjątkiem średniej 1467 kHz (204,5 m). W internecie: www.radiovaticana.org www.opoka.org.pl e-mail: sekpol@vatiradio.va

60

Numer 7-8/2007

L'OSSERVATORE ROMANO

61

or

p62

Kronika
1 V — Ojciec Święty skierował przesłanie do uczestników XIII Sesji Plenarnej Papieskiej Akademii Nauk Społecznych, poświęconej zagadnieniu: «Miłość bliźniego i sprawiedliwość w stosunkach międzynarodowych i międzypaństwowych». 2 V — Audiencja generalna. Na plac św. Piotra przybyło ponad 6 tys. Polaków (słowo Papie a do nich zamieszczamy na s. 42) È Ojciec Święty mianował bpa Piotra Liberę nowym ordynariuszem płockim. Bp Libera urodził się 20 marca 1951 r. w Katowicach. Do kapłaństwa przygotowywał się w Śląskim Seminarium Duchownym w Krakowie. Święcenia kapłańskie otrzymał 15 kwietnia 1976 r. w Katowicach. Pracował jako wikary w Rudzie Śląskiej, jednocześnie studiując teologię na ATK w Warszawie. W 1979 r. został prefektem w Śląskim Seminarium Duchownym w Krakowie. Rok później wyjechał do Rzymu, gdzie skończył studia specjalistyczne na Papieskim Uniwersytecie Salezjańskim, uwieńczone doktoratem z literatury klasycznej i starochrześcijańskiej. W latach 1986-1989 był prefektem i wykładowcą patrologii w seminarium duchownym w Katowicach. W 1989 r. rozpoczął pracę w nuncjaturze apostolskiej w Warszawie. W 1996 r. Jan Paweł II mianował go biskupem pomocniczym w Katowicach (tyt. Centuria). W latach 1998-2007 był sekretarzem generalnym Konferencji Episkopatu Polski. 4 V — Benedykt XVI przyjął byłego prezydenta Iranu ajatollaha Mohammada Chatami. Prezydent spotkał się następnie z Sekretarzem Stanu kard. Tarcisiem Bertone oraz sekretarzem ds. relacji z państwami abpem Dominique'em Mambertim È Ojciec Święty spotkał się członkami Konferencji Episkopatu Świętych Cyryla i Metodego, do której nale ą biskupi z Macedonii, Czarnogóry i Serbii z Kosowem. Przebywali oni w Rzymie z wizytą ad limina. W nawiązaniu do zró nicowania etnicznego, kuturowego i religijnego krajów bałkańskich, Papie podkreślił powszechny i ponadnarodowy charakter Kościoła. 5 V — Benedykt XVI spotkał się z uczestnikami kongresu poświęconego Encyklice Fidei donum Piusa XII oraz członkami Najwy szej Rady Papieskich Dzieł Misyjnych È W związku ze składaną 6 maja przysięgą nowych gwardzistów Ojciec Święty przyjął na audiencji członków Papieskiej Gwardii Szwajcarskiej. W przemówieniu przypomniał o zobowiąza62
Numer 7-8/2007

KRONIKA
nym tematem przemówienia była ewangelizacja jako podstawowe zadanie stojące przed tamtejszym Kościołem È Papie przyjął na audiencji delegację włoskiego Ruchu Młodych Przedsiębiorców È Z okazji 400-lecia śmierci św. Marii Magdaleny de' Pazzi Ojciec Święty skierował list do metropolity Florencji kard. Ennia Antonellego. 27 V — Regina caeli z Papie em (słowa do Polaków zamieszczamy na s. 51) È W Città di Castello w środkowych Włoszech prefekt Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych kard. José Saraiva Martins przewodniczył w imieniu Ojca Świętegu obrzędom beatyfikacji bpa Karola Liviera (1866-1932). 28 V — Benedykt XVI przyjął nowego syromalankarskiego arcybiskupa większego Triwandrum (Indie) Isaaka Cleemisa Thottunkala. 29 V — Opublikowane zostało Papieskie Orędzie na Światowy Dzień Misyjny 2007, którego temat brzmi: «Wszystkie Kościoły dla całego świata». 30 V — Audiencja generalna. Wśród 30 tys. pielgrzymów przybyłych na plac św. Piotra było 6 tys. Polaków (słowa Papie a do nich zamieszczamy na s. 43). 31 V — Ojciec Święty zło ył wizytę w siedzibie Gubernatoratu Państwa Watykańskiego i spotkał się z jego pracownikami È Wieczorem Benedykt XVI wziął udział w nabo eństwie majowym w Ogrodach Watykańskich È Stolica Apostolska i Zjednoczone Emiraty Arabskie nawiązały stosunki dyplomatyczne na szczeblu nuncjatury i ambasady. 1 VI — Ojciec Święty spotkał się z ambasadorami Pakistanu, Islandii, Estonii, Burundi i Sudanu, którzy zło yli listy uwierzytelniające È Papie spotkał się z biskupami z Republiki Środkowoafrykańskiej przybyłymi z wizytą ad limina. 2 VI — Benedykt XVI przyjął na audiencji studentów Papieskiej Akademii Kościelnej, kształcącej personel dyplomatyczny Stolicy Apostolskiej. 3 VI — Podczas Mszy św. sprawowanej na placu św. Piotra Ojciec Święty kanonizował ks. Jerzego Prekę (1880-1962), o. Szymona z Lipnicy (ok. 1435/1440-1482), ks. Karola od św. Andrzeja Houbena (1821-1893) i s. Marię Eugenię od Jezusa Milleret de Brou (1817-1898) È «Anioł Pański» z Papie em (słowo do Polaków zamieściliśmy na s. 38). 4 VI — Po zabójstwie irackiego księdza Ragheeda Aziza Ganniego i trzech subdiakonów Basmana You-

niach wynikających z przynale ności do gwardii papieskiej. 6 V — Regina caeli z Papie em (słowa Benedykta XVI do Polaków zamieszczamy na s. 50). 7 V — Ojciec Święty spotkał się z uczestniczkami sesji plenarnej Międzynarodowej Unii Przeło onych Generalnych, które reprezentują 794 zgromadzenia eńskie. 9 V — Benedykt XVI udał się do Brazylii w swą 6. zagraniczną podró apostolską. 14 V — Ojciec Święty zakończył wizytę w Brazylii i udał się do Castel Gandolfo. 15 V — Kongregacja ds. Kultu Bo ego i Dyscypliny Sakramentów opublikowała notę dotyczącą zasad wpisywania nowych świętych do Kalendarza Kościoła Powszechnego. 17 V — Sekretarz generalny Ligi Arabskiej Amr Mussa zło ył wizytę w Watykanie, gdzie został przyjęty przez Sekretarza Stanu kard. Tarcisia Bertone i sekretarza ds. relacji z państwami abpa Dominique'a Mambertiego. 18 V — W Castel Gandolfo Benedykt XVI przyjął biskupów z Mali, którzy składali wizytę ad limina. Głównymi tematami papieskiego przemówienia były relacje katolików z muzułmańską większością, troska o przekaz wiary w rodzinie oraz wkład Kościoła w ycie społeczne È Wieczorem Papie powrócił do Watykanu. 19 V — Ojciec Święty spotkał się z

uczestnikami kongresu zorganizowanego przez Fundację Centesimus Annus — Pro Pontifice, poświęconego krajom rozwijającym się w Afryce i Azji. Papieskie przemówienie dotyczyło etycznych podstaw prawdziwego rozwoju społecznego i ekonomicznego. 20 V — Regina caeli z Papie em (słowa do Polaków publikujemy na s. 51). 21 V — Ojciec Święty przyjął pierwszego ambasadora Timoru Wschodniego, który zło ył listy uwierzytelniające. 23 V — Audiencja generalna. Katecheza Papie a była poświęcona podró y do Brazylii (słowa Benedykta XVI do Polaków zamieszczamy na s. 10) È Wieczorem w Auli Pawła VI Ojciec Święty wysłuchał koncertu zorganizowanego z inicjatywy Episkopatu Włoch z okazji jego 80. urodzin. Orkiestra i chór Opery «Arena» z Werony wykonały oratorium Resurrexi skomponowane przez Alberta Collę. 24 V — Ojciec Święty spotkał się włoskimi biskupami, którzy od listopada 2006 r. do kwietnia br. składali w Watykanie wizytę ad limina È Benedykt XVI przyjął delegacje państwowe i kościelne z Bułgarii i Macedonii, przybyłe z okazji obchodzonego w tym dniu przez Kościoły wschodnie święta Świętych Cyryla i Metodego. 26 V — Ojciec Święty spotkał się mozambickimi biskupami, którzy przybyli z wizytą ad limina. Głów-

Z prezydentem Georgem W. Bushem i jego mał onką (9 V) sefa Daouda, Wahida Hanny i Ghasana Bidawida kard. Tarcisio Bertone wysłał w imieniu Ojca Świętego telegram kondolencyjny do chaldejskiego biskupa Mossulu Paulosa Faraja Rahha. 6 VI — Audiencja generalna. Na placu św. Piotra było ponad tysiąc Polaków (słowa Papie a skierowane do nich zamieszczamy na s. 45). 7 VI — Uroczystość Bo ego Ciała. Wieczorem Ojciec Święty sprawował Mszę św. na placu przed bazyliką św. Jana na Lateranie, a następnie przewodniczył procesji eucharystycznej do bazyliki Matki Boskiej Większej. 8 VI — Benedykt XVI spotkał się z uczestnikami 18. Zgromadzenia Ogólnego Caritas Internationalis. W przemówieniu Papie podkreślił, e osoby pracujące w charytatywnych organizacjach kościelnych i słu ące potrzebującym, muszą dawać świadectwo o Chrystusie. 9 VI — Ojciec Święty przyjął prezydenta USA George'a W. Busha. Jak poinformowało Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej, w toku «serdecznej rozmowy poruszono zasadnicze kwestie dotyczące polityki międzynarodowej, a w szczególności Bliskiego Wschodu, Izraela i Palestyny, Libanu, niepokojącej sytuacji w Iraku i trudnego poło enia yjących tam wspólnot chrześcijańskich. Zostało potwierdzone stanowisko Stolicy Apostolskiej, która jest przekonana, e rozwiązań konfiliktów i kryzysów panujących w tych krajach nale y szukać w skali regionalnej i na drodze negocjacji. Szczególną uwagę poświęcono Afryce i perspektywom jej rozwoju, a zwłaszcza sytuacji w Darfurze. Wymieniono równie opinie na temat Ameryki Łacińskiej. Przeanalizowano aktualne problemy moralne i religijne, związane z takimi zagadnieniami, jak prawa człowieka i wolność religijna, obrona i wspieranie ycia, mał eństwo, rodzina, wychowanie nowych pokoleń i zrównowa ony rozwój» È Benedykt XVI zło ył wizytę w Kongregacji dla Kościołów Wschodnich È Papie przyjął na audiencji biskupów z Konferencji Episkopatów Afryki Północnej, obejmującej Maroko, Tunezję, Algierię i Libię. W przemówieniu nawiązał do szczególnej sytuacji Kościoła w tym regionie, gdzie zdecydowaną większość mieszkańców poszczególnych krajów stanowią muzułmanie. 10 VI — «Anioł Pański» z Papie em (słowo do Polaków publikujemy na s. 52). 11 VI — Benedykt XVI przyjął uczestników XI Letniej Szkoły Watykańskiego Obserwatorium Astronomicznego È Trzej przewodniczący V Konferencji Ogólnej Episkopatu Ameryki Łacińskiej i Karaibów kardynałowie Francisco Javier Errázuriz Ossa, Giovanni Battista Re oraz Geraldo Majella Agnelo przekazali Papie owi dokument końcowy tego zgromadzenia È Wieczorem w bazylice laterańskiej Ojciec Święty zainagurował doroczny kongres kościelny diecezji rzymskiej. 13 VI — Audiencja generalna (słowo do Polaków publikujemy na s. 47). 14 VI — Benedykt XVI spotkał się z Radą Administracyjną Fundacji Populorum progressio. Jego przemóL'OSSERVATORE ROMANO

Audiencja dla przeło onych generalnych zakonów eńskich (7 V)

63

or

p64

KRONIKA
wienie dotyczyło głównej misji fundacji, jaką jest niesienie pomocy najubo szym wspólnotom Indian, Metysów i Afroamerykanów w Ameryce Łacińskiej. 15 VI — Ojciec Święty przyjął słowackich biskupów przybyłych z wizytą ad limina. W przemówieniu powiedział m.in., e «Słowacja i Polska to dwa kraje o niezwykle bogatym dziedzictwie tradycji katolickiej. Teraz jednak, dziedzictwo to, którego nie zdołał zniszczyć re im komunistyczny, wystawione jest na silny wpływ prądów, które są typowe dla społeczeństw zachodnich: konsumpcjonizmu, hedonizmu, laicyzmu, relatywizmu itp.» È Benedykt XVI przyjął na audiencji pracowników i konsultorów Papieskiej Rady ds. Kultury, która w tym roku obchodzi 25-lecie istnienia È Sekretarz Stanu kard. Tarcisio Bertone wygłosił wykład na otwarciu obrad VII Zjazdu Gnieźnieńskiego. 16 VI — Zwierzchnik Kościoła prawosławnego na Cyprze Arcybiskup Chryzostom II zło ył oficjalną wizytę w Watykanie. Został przyjęty przez Benedykta XVI w papieskiej bibliotece prywatnej, gdzie została podpisana wspólna deklaracja. Następnie razem z Papie em uczestniczył w Liturgii Godzin w kaplicy Redemptoris Mater. 17 VI — W związku z 800. rocznicą nawrócenia św. Franciszka Ojciec Święty zło ył wizytę w Asy u. 19 VI — W Bazylice Watykańskiej Papie przewodniczył Mszy św. pogrzebowej za duszę kard. Angela Feliciego, byłego prefekta Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych i byłego przewodniczącego Papieskiej Komisji «Ecclesia Dei» È W Watykanie został ogłoszony temat przyszłorocznego Światowego Dnia Pokoju. Brzmi on: «Rodzina ludzka jako wspólnota wprowadzająca pokój». 20 VI — Audiencja generalna (słowa do Polaków zamieszczamy na s. 48). 21 VI — Benedykt XVI przyjął Katolikosa-Patriarchę Asyryjskiego Kościoła Wschodu Dinkhę IV È Ojciec Święty spotkał się z uczestnikami dorocznego posiedzenia Zgromadzenia Dzieł Pomocy Kościołom Wschodnim (ROACO). 22 VI — Papie przyjął na audiencji togijskich biskupów przybyłych z wizytą ad limina. W przemówieniu mówił m.in. o potrzebie ewangelizacji tego kraju. 23 VI — Ojciec Święty przyjął premiera Wielkiej Brytanii Tony'ego Blaire'a. Jak poinformowało Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej, spotkanie przebiegało w bardzo serdecznej atmosferze. Omówiono osiągnięcia rządu Blaire'a i wymieniono opinie na temat nowego ustawodawstwa w Wielkiej Brytanii È Papie spotkał się z uczestnikami spotkania europejskich nauczycieli akademickich, zorganizowanego w Rzymie przez Radę Konferencji Episkopatów Europy È Benedykt XVI mianował dotychczasowego biskupa pomocniczego diecezji zielonogórsko-gorzowskiej Edwarda Dajczaka nowym ordynariuszem koszalińsko-kołobrzeskim. Biskup Dajczak urodził się 16 lutego 1949 r. w Świebodzinie. Do kapłaństwa przygotowywał się w seminarium duchownym w Gościkowie-Parady u. Święcenia kapłańskie przyjął 15 czerwca 1975 r. Był wikariuszem w Kargowej, Kostrzynie, Zielonej Górze. Od 1985 r. pracował w Kurii Biskupiej w Gorzowie Wielkopolskim. W latach 1988-1990 był ojcem duchownym w seminarium w Gościkowie-Parady u, a następnie w latach 1990-1996 jego rektorem. 15 grudnia 1989 r. Jan Paweł II mianował go biskupem pomocniczym diecezji gorzowskiej (tyt. Azura). 24 VI — «Anioł Pański» z Papie em (słowo do Polaków publikujemy na s. 52) È Sekretarz Papieskiej Rady ds. Duszpasterstwa Migrantów i Podró ujących abp Agostino Marchetto zainaugurował w Gdyni XXII Światowy Kongres Apostolstwa Ludzi Morza. 25 VI — Benedykt XVI zło ył wizytę w Apostolskiej Bibliotece Watykańskiej i w Tajnym Archiwum Watykańskim. 26 VI — Zostało opublikowane motu proprio, na mocy którego Benedykt XVI przywrócił tradycyjną normę dotyczącą większości wymaganej przy wyborze nowego papie a (dokument zamieszczamy na s. 9). 27 VI — Audiencja generalna (słowo do Polaków zamieszczamy na s. 50). 28 VI — Ojciec Święty spotkał się z przedstawicielami Konferencji Episkopatów Francji, Włoch, Niemiec, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Australii, Indii i Gabonu, którym zaprezentował motu proprio o korzystaniu z przedsoborowego Mszału, promulgowanego przez Jana XXIII w 1962 r. È Wieczorem w bazylice św. Pawła za Murami Bendykt XVI przewodniczył Liturgii Nieszporów z uroczystości Świętych Apostołów Piotra i Pawła. W homilii zapowiedział, e 28 czerwca przyszłego roku z okazji 2000. rocznicy urodzin Apostoła Narodów rozpocznie się Rok św. Pawła È Papie ustalił, e II Specjalne Zgromadze-

KRONIKA
nie Synodu Biskupów poświęcone Afryce odbędzie się w Watykanie w dniach 4-25 października 2009 r., a jego temat będzie brzmiał: «Kościół w Afryce w słu bie pojednania, sprawiedliwości i pokoju. ’Wy jesteście solą ziemi. (...) Wy jesteście światłem świata’ (Mt 5, 13. 14)». 29 VI — Uroczystość Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Rano Benedykt XVI sprawował Eucharystię w Bazylice Watykańskiej i nało ył paliusze 46 nowym metropolitom, w tym abpowi Kazimierzowi Nyczowi z Warszawy i abpowi Edwardowi Ozorowskiemu z Białegostoku È «Anioł Pański» z Papie em (słowo do Polaków zamieszczamy na s. 53) È Ojciec Święty spotkał się z delegacją Ekumenicznego Patriarchy Konstantynopola, która przybyła do Rzymu na uroczystości ku czci świętych Piotra i Pawła. 30 VI — Papie spotkał się z metropolitami, którym dzień wcześniej nało ył paliusze È Ojciec Święty przyjął biskupów z Portoryko, którzy przybyli z wizytą ad limina È Został opublikowany List Benedykta XVI do katolików w Chinach. »

Dekrety w sprawach kanonizacyjnych
1 czerwca Benedykt XVI upowa nił Kongregację Spraw Kanonizacyjnych do promulgowania 17 dekretów. Dotyczą one: — cudu przypisywanego wstawiennictwu bł. Alfonsy od Niepokalanego Poczęcia (Anny Muttathupandathu), zakonnicy profeski ze Zgromadzenia Klarysek Trzeciego Zakonu św. Franciszka, ur. 19 sierpnia 1910 r. w Kudamaloorze (Kerala, Indie), zm. 28 lipca 1946 r. w Bharananganamie (Indie), beatyfikowanej przez Papie a Jana Pawła II 8 lutego 1986 r.; — cudu przypisywanego wstawiennictwu bł. Narcyzy od Jezusa Martillo Morán, wiernej świeckiej, ur. 1833 r. w Nobolu (Ekwador), zm. 8 grudnia 1869 r. w Limie (Peru), beatyfikowanej przez Papie a Jana Pawła II 25 października 1992 r.; — cudu przypisywanego wstawiennictwu czcigodnego sługi Boego Antoniego Rosminiego, kapłana, zało yciela Instytutu Miłosierdzia i Zgromadzenia Sióstr Opatrzności, ur. 24 marca 1797 r. w Rovereto (Włochy), zm. 1 lipca 1855 r. w Stresie (Włochy); — cudu przypisywanego wstawiennictwu czcigodnej słu ebnicy Bo ej Marii Merkert, współzałoycielki i pierwszej przeło onej generalnej Zgromadzenia Sióstr św. El biety, ur. 21 września 1817 r. w Nysie (Śląsk) i tam zm. 14 listopada 1872 r.; — cudu przypisywanego wstawiennictwu czcigodnej słu ebnicy Bo ej Józefy (Hendriny Stenmanns), współzało ycielki Zgromadzenia Misyjnego Słu ebnic Ducha Świętego, ur. 28 maja 1852 r. w Issum (Niemcy), zm. 20 maja 1903 r. w Steylu (Holandia); — cudu przypisywanego wstawiennictwu czcigodnej słu ebnicy Bo ej Celestyny od Matki Bo ej (Marii Anny Donati), zało ycielki Zgromadzenia Ubogich Córek św. Józefa Kalasancjusza, ur. 26 października 1848 r. w Marradi (Włochy), zm. 18 marca 1925 r. we Florencji; — męczeństwa sług Bo ych Piotra Kibe Kasuiego, kapłana profesa z Towarzystwa Jezusowego, i 187 towarzyszy kapłanów, zakonników i wiernych świeckich, zamordowanych między 1603 a 1639 r. w Japonii; — męczeństwa sług Bo ych Avellina Rodrigueza Alonsa, kapłana profesa z Zakonu św. Augustyna, i 97 towarzyszy z tego zakonu oraz 6 towarzyszy kapłanów diecezjalnych, zamordowanych w 1936 r. podczas wojny domowej w Hiszpanii; — męczeństwa słu ebnic Boych Emanueli od Serca Jezusowego (Emanueli Arrioli Urangi) i 22 towarzyszek z Instytutu Słu ebnic Adoratorek Najświętszego Sakramentu i Miłosierdzia, zamordowanych w 1936 r. podczas wojny domowej w Hiszpanii; — męczeństwa sługi Bo ego Franciszka Jägerstättera, wiernego świeckiego, ur. 20 maja 1907 r. w St. Radegund (Austria), zamordowanego 9 sierpnia 1943 r. w Berlinie-Brandenburgu (Niemcy); — heroiczności cnót sługi Bo ego Jana Baptysty Aristy, biskupa Acireale (Włochy), z Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri, ur. 2 kwietnia 1836 r. w Palermo (Włochy), zm. 27 września 1920 r. w Acireale; — heroiczności cnót sługi Bo ego Jana Józefa (Alcide'a Lataste'a), kapłana profesa z Zakonu Braci Kaznodziejów i zało yciela Zgromadzenia Sióstr Trzeciego Zakonu św. Dominika z Betanii, ur. 5 września 1832 r. w Cadillac (Francja), zm. 10 marca 1869 r. w Frasnes-Le-Château (Francja); — heroiczności cnót sługi Bo ego Franciszka Marii Pereza, zakonnika profesa ze Zgromadzenia Ubogich Sług Bo ej Opatrzności, ur. 9 lipca 1861 r. w Weronie (Włochy) i tam zm. 4 grudnia 1937 r.; — heroiczności cnót słu ebnicy Bo ej Marii Katarzyny od Dzieciątka Jezus (Luizy Lavizzari), przełoonej Zgromadzenia Sióstr Benedyktynek od Adoracji Najświętszego Sakramentu i Nieustającego Wynagrodzenia z Klasztoru w Ronco di Ghiffa, ur. 6 października 1867 r. w Vervio (Sondrio, Włochy), zm. 25 grudnia 1931 r. w Ronco di Ghiffa (Novara, Włochy); — Marii Fidelisy (Eleonory Małgorzaty Weiss), zakonnicy profeski z Trzeciego Zakonu św. Franciszka z Klasztoru w Reutbergu (Niemcy), ur. 12 czerwca 1882 r. w Kempten (Niemcy), zm. 11 lutego 1923 r. w Reutbergu; — heroiczności cnót słu ebnicy Bo ej Armidy Barelli z Trzeciego Zakonu Świeckiego św. Franciszka i współzało ycielki Instytutu Świeckiego Misjonarek Królewskości Pana Naszego Jezusa Chrystusa, ur. 1 grudnia 1882 r. w Mediolanie (Włochy), zm. 15 sierpnia 1952 r. w Marzio Varese (Włochy); — heroiczności cnót słu ebnicy Bo ej Cleonilde Guerry, wiernej świeckiej, ur. 29 stycznia 1922 r. w San Potito di Lugo (Rawenna, Włochy), zm. 19 maja 1949 r. w Bolonii (Włochy).

Śp. kard. Angelo Felici
17 czerwca zmarł w Rzymie kard. Angelo Felici, były prefekt Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych i były przewodniczący Papieskiej Komisji «Ecclesia Dei». Urodził się 26 lipca 1919 r. w miejscowości Segni koło Rzymu. Filozofię i teologię studiował w Papieskim Kolegium Leoniańskim w Anagni. 4 kwietnia 1942 r. przyjął święcenia kapłańskie. Kontynuował studia w Papieskiej Akademii Kościelnej, na Uniwersytecie Laterańskim i na Uniwersytecie Gregoriańskim, gdzie uzyskał doktorat z prawa kanonicznego. Od 1945 r. pracował w drugiej sekcji Sekretariatu Stanu. W 1964 r. został podsekretarzem Świętej Kongregacji Nadzwyczajnych Spraw Kościoła. 22 lipca 1967 r. Paweł VI mianował go arcybiskupem tytularnym Cesariany i nuncjuszem w Holandii. W 1976 r. został nuncjuszem w Portugalii, a trzy lata później we Francji. W 1988 r. Jan Paweł II wyniósł go do godności kardynalskiej i mianował prefektem Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych. Funkcję tę pełnił do r. 1995, kiedy został przewodniczącym Papieskiej Komisji «Ecclesia Dei», do spraw środowisk kościelnych, które sprawują przedsoborową liturgię łacińską, i kontaktów z zało onym przez abpa Marcela Lefebvre'a

Bractwem Kapłańskim św. Piusa X. 13 kwietnia 2000 r., w wieku 81 lat, kard. Felici zło ył rezygnację z pełnionych funkcji. Pogrzeb kardynała odbył się 19 czerwca br. w Bazylice Watykańskiej. Liturgii przewodniczył Benedykt XVI, który powiedział w homilii, e wśród prywatnych papierów zmarłego znaleziono reprodukcję obrazu Matki Zbawiciela z kaplicy Papieskiego Kolegium Leoniańskiego, z zapiskiem: «Tobie, Panie, i Twej Najświętszej Matce zaufałem; obym nie musiał się wstydzić na wieki». «Słowa te — powiedział Papie — mo emy uwa ać za jego duchowy testament».

64

Numer 7-8/2007

L'OSSERVATORE ROMANO

65

or

p66

Spis treści numeru 7-8/2007
DOKUMENTY PAPIESKIE Wprowadzenie do ksią ki kard. Tarcisia Bertone Ostatni świadek objawień fatimskich — Moje rozmowy z siostrą Łucją . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przesłanie z okazji XIII Sesji Plenarnej Papieskiej Akademii Nauk Społecznych Orędzie na LXXXI Światowy Dzień Misyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . List apostolski motu proprio w sprawie zmiany niektórych norm dotyczących wyboru Papie a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 5 7 9

.
PODRÓ BENEDYKTA XVI DO BRAZYLII (CZ. I) (9-14 maja 2007 r.) Audiencja generalna po podró y . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kronika podró y . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Konferencja prasowa podczas lotu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ceremonia powitalna na lotnisku w São Paulo-Guarulhos . . . . . . . . . . . Przemówienie do zebranych przed klasztorem św. Benedykta w São Paulo Spotkanie z młodzie ą na stadionie miejskim Pacaembu . . . . . . . . . . . . Msza św. z okazji kanonizacji br. Antoniego od św. Anny Galvão . . . . . . Św. Antoni od św. Anny Galvão . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spotkanie z biskupami brazylijskimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
10 12 13 16 17 18 21 22 24

.
OJCIEC ŚWIĘTY W ASY U (17 czerwca 2007 r.) Przemówienie do klarysek w bazylice św. Klary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Homilia podczas Mszy św. przed dolną bazyliką św. Franciszka . . . . . . . . . . . Rozwa anie przed modlitwą «Anioł Pański» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
28 29 31

.
WIZYTA CHRYZOSTOMA II (16 czerwca 2007 r.) Wspólna deklaracja Papie a Benedykta XVI i Arcybiskupa Nowej Justyniany i całego Cypru Chryzostoma II . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
33

.
PRZEMÓWIENIA OJCA ŚWIĘTEGO Do uczestników spotkania Najwy szej Rady Papieskich Dzieł Misyjnych i Światowego Kongresu Misjonarzy Fidei donum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
35

.
HOMILIE PAPIESKIE Msza św. i kanonizacja błogosławionych Szymona z Lipnicy, Jerzego Eugenii od Jezusa Milleret i Karola od św. Andrzeja Houbena . . . . Św. Maria Eugenia od Jezusa Milleret . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Msza św. w uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa . . . . Preki, . . . . . . . . . . . . Marii . . . . . . . . . . . .

.
36 38 39

.
AUDIENCJE GENERALNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
41

.
MODLITWA NIEDZIELNA Z PAPIE EM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
50

.
KOŚCIÓŁ W POLSCE Kard. Tarcisio Bertone – «Człowiek drogą Kościoła». Wykład wygłoszony na otwarciu obrad VII Zjazdu Gnieźnieńskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Komunikat z 340. Zebrania Plenarnego Konferencji Episkopatu Polski . . . . . . . .

.
53 57

.
DZIAŁALNOŚĆ STOLICY APOSTOLSKIEJ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
58

.
KRONIKA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
62

L'OSSERVATORE ROMANO
Wydanie polskie – miesięcznik Redaktor naczelny Mario Agnes Redaktor wydania polskiego Czesław Drą ek SJ Zdjęcia ilustrujące działalność Papie a i Stolicy Apostolskiej są własnością SERVIZIO FOTOGRAFICO «L’Osservatore Romano» Drukarnia Watykańska - Wydawca «L'Osservatore Romano» DRUK UKOŃCZONO 16 LIPCA 2007

Adres redakcji: Via del Pellegrino - 00120 Città del Vaticano, tel. 0039-06.698.99.440 i 0039-06.698.99.441 - fax 0039-06.698.83.675 - e-mail: ornet@ossrom.va Warunki prenumeraty - prenumerata roczna: Włochy : 20; Europa - obszar euro ; 35, pozostałe państwa $ 45 lub ; 35; Afryka, Azja, Ameryka Płd. $ 50 lub ; 40; Ameryka Płn., Oceania $ 60 lub ; 45. W sprawach prenumeraty nale y zwracać się do administracji (Via del Pellegrino 00120 Città del Vaticano, tel. 0039-06.698.99.488). Rozprowadzaniem «L'Osservatore Romano» w Polsce zajmują się XX. Pallotyni (05 091 Ząbki k. Warszawy, ul. Wilcza 8). SERVIZIO FOTOGRAFICO tel. 06.698.84797 - fax. 06.698.84998 - e-mail: photo@ossrom.va