You are on page 1of 106

½FFd¿FÊIY d½FVû¿FFaIY

»FF£FûÔ ¶F`ÔIYIYd¸FʹFûÔ IYe Qbd³F¹FF IYF
·F¹FFUW QÀ°FFUZþÞ
Page-10

¸FbdVIY»FûÔ ÀFZ
¹FFÂFF ½FÈ°FFa°F ¸FbIÞYFd¶F»F
d½FQ·FÊ ¸FZÔ WXSX dQ³F IYûBÊX ³F IYûBÊX
dIYÀFF³F RYFaÀFe ´FSX ÓFc»F ¦F¹FF ¹FF ÀF¶FIbYLX JÞ°¸F ³FWeÔ WbXAF W`, A·Fe
ªFWXSX ´FeIYSX ¸FSX ¦F¹FFÜ WXQ QZd£FE, C¸¸FeQ ¶FFIYe W`Ü ÀFc¨F³FF IiYFad³°F ³FZ
AF°¸FWX°¹FFAûÔ ÀFZ ªFbOÞXF IYF¸F A´F³FZ QZVF ¸FZa ´FFaU þ¸FF d»F¹FF W`Ü
ÀFa·FF»F³FZ IZY d»FE ¹FWXFa IZY IY»FZ¢MXSX ·FFS°F IZY ÀFc¨F³FF MZ¢³Fû»Fûþe IZY
Qμ°FSXûÔ ¸FZÔ kAF°¸FWX°¹FF d½F·FF¦Fl þF³FIYFSûa IYe ´FcSe Qbd³F¹FF ¸FZa
¶F³FF³FZ ´FOÞX ¦FE W`ÔXÜ »FZdIY³F dÀFÀMX¸F W`dÀF¹F°F ¶F³F ¨FbIYe W`Ü BÀFe ÀFc¨F³FF
ÀFZ ¶FbSXF IbYLX ³FWXeÔ WXû°FFÜ BXÀF dÀFÀMX¸F IiYFad³°F IYe IÈY´FF ÀFZ AFþ UZ¶F
IZY IYF¸FIYFªF IYF PaX¦F QZd£FE, ´FÂFIYFdS°FF ÀF¸´FiZ¿F¯F IYF ¬F¶FSQÀ°F
AF°¸FWX°¹FF IYe ÀFc¨F³FF d¸F»Fe, ´Fbd»FÀF ¸FF²¹F¸F ¶F³F ¨FbIYe W`Ü UZ¶F ¸FedO¹FF
³FZ ´Fa¨F³FF¸FF ·FSXF, OXFG¢MXSX ³FZ ³FZ ÀF¸FFþ ¸FZa IiYFad³°F IYe QÀ°FIY QZ
´FûÀMX¸FFMÊX¸F dIY¹FF, dªF»FF ´FiVFFÀF³F Qe W`Ü A¶F »F¦F·F¦F ÀF·Fe AJ¶FFSûa
³FZ d»FÀMX ¸FZÔ ³FF¸F ¨FPÞXFIYSX ´FdSXªF³FûÔ AüS MeUe ¨F`³F»Fûa IYF UZ¶F ´FûMÊ»F W`Ü
ÀFZ RYF¸FÊ ·FSX½FF¹FF AüSX RYFBX»F °F`¹FFSX »FZdIY³F ¶FWb°F ÀFFSZ ÀU°FaÂF ´FÂFIYFSûa
IYSX A»F¸FFSXe ¸FZÔ SX£F QeÜ ³FZ ·Fe BÀF dQVFF ¸FZa ¬F¶FSQÀ°F °FSeIZY
ÀFZ WÀ°FÃFZ´F IYS dQ¹FF W`Ü
Page-12
Page-30
ÀFe²FF-ÀF´FFMX

A²¹FÃF ´FiIYFVF³F ÀFd¸Fd°F ¦Fü°F¸F¶Fbð ³F¦FSX IYe d½FIYFÀF ¹FFÂFF ´FSX d½FVû¿F
´FaIYªF ´FFSXFVFSX

ÀFQÀ¹F d½FIYFÀF AüSX d½F³FFVF
ÀF°¹F½FeSX ³FF¦FSX
²F¸FZËQ ¨FaQZ»F
SXFªFZVF ·FFMXe
IZY ¶Fe¨F IZY½F»F EIY
V¹FF¸F½FeSX ¨FF½FOÞXF
¸F³Fe¿F d°F½FFSXe
d½F¨FFSX WXe WXû°FF W`X ´FaIYªF ´FFSXFVFSX

SXûdWX°F d´Fi¹FQVFʳF ³F¸FÀIYFSX!
kVF¶Q ¸F²Fbl AF´FIZY WXF±FûÔ ¸FZÔ W`ÔXÜ
SXFIZYVF °¹FF¦Fe ´FcSXe Qbd³F¹FF ¸FZÔ d½FIYFÀF IYF ¸FbQÐQF WXF½Fe
W`XÜ WX¸F ·Fe BXÀFÀFZ ALcX°FZ I`YÀFZ SXWX ÀFIY°FZ
¹Fû¦FZÔýi IYdMX¹FFSX W`ÔXÜ d»FWXFªFF, BXÀFe ´FSX ¶FF°F IYSX°FZ W`ÔXÜ ÀF¶FÀFZ
´FWX»FZ ¸F`Ô ¹FWX ªFF³F³FF ¨FFWX°FF WcaX, d½FIYFÀF ¢¹FF W`X?
¢¹FF ¨FüOÞXe-»Fa¶Fe ÀFOÞXIZÔY, DaY¨Fe BX¸FFSX°FZÔ, ¶FOÞZX-¶FOÞZX
IY½FSX IYFSX£FF³FZ AüSX AFSXF¸FQF¹FIY §FSX? ¸FbÓFZ BXÀF ÀF½FF»F IYF
ªF½FF¶F EIY ¶FOÞZX AFQ¸Fe ÀFZ WbXBÊX ¸Fb»FFIYF°F ¸FZÔ d¸F»F ¦F¹FFÜ ¸F`Ô
ÀF»F¸FF³F A»Fe ¹FWXFa d»F£F SXWXF WcaX, AF´F A´F³FZ dWXÀFF¶F ÀFZ AFaIY»F³F IYedªFE¦FF
dIY CX³FIYF ªF½FF¶F ÀFWXe W`X ¹FF ¦F»F°FÜ
01 ³F½Fa¶FSX, 2010 IYû ¦FiZMXSX ³FûEOXF IZY BaXdOX¹FF E¢ÀF´Fû¸FFMÊX ÀFZÔMXSX
LXF¹FF ¸FZÔ ´FZ³F AFBÊXAFBÊXMXe IYFa¢»FZ½F IZY ÀF¸FF´F³F ÀF¸FFSXûWX ¸FZÔ ·FcMXF³F IZY
°F°IYF»Fe³F ´Fi²FF³F¸FaÂFe dªF¦¸FZ ½FFBÊX d±Fa»FZ AFE ±ûÜ d±Fa»FZ »FûIY°FFadÂFIY
SXFªFZVF ¦Fü°F¸F PaX¦F ÀFZ d³F½FFÊd¨F°F WXû³FZ ½FF»FZ ·FcMXF³F IZY ´FWX»FZ ´Fi²FF³F¸FaÂFe ±ûÜ CX³WXûÔ³FZ
CXÀF dQ³F IYWXF ±FF, d½FIYFÀF AüSX ´FiIÈYd°F IZY ¶Fe¨F ÀFa§F¿FÊ ¨F»F SXWXF W`XÜ
ÀFb³Fe»F VF¸FFÊ ªF¶F WX¸F dMXIYFDY (ÀFÀFMZX³FZ¶F»F) d½FIYFÀF IYe ¶FF°F IYSX°FZ W`ÔX °Fû
AdÀ°F°½F AüSX ªFe½F³F IYe ¶FF°F IYSX°FZ W`ÔXÜ d´FLX»FZ ¶FeÀF ½F¿FûË ¸FZÔ ·FFSX°F
Ad³F»F VF¸FFÊ ³FZ AQзFb°F øY´F ÀFZ d½FIYFÀF dIY¹FF W`X »FZdIY³F ¢¹FF ¹FWX dMXIYFDY W`X?
ÀFÀFMZX³FZ¶F»F ´FFÀMX AüSX ´FSmXªFZÔMX IZY d¶F³FF ÀFÀFMZX³FZ¶F»F µ¹Fc¨FSX ÀFa·F½F
³FWXeÔÜ 2050 °FIY BXÀF ²FSX°Fe ´FSX WX¸FZÔ °Fe³F ¦Fb³FF ª¹FFQF ÀFaÀFF²F³FûÔ
IYe ªFøYSX°F WXû¦Fe, ¹FWX ÀF¶F IYWXFa ÀFZ AFE¦FF? A¦FSX Aa²û WXûIYSX
IYF¹FFÊ»F¹F ÀFOÞXIY, §FSX, Qµ°FSX, ´Fb»F, SmX»F AüSX WX½FFBÊX ªFWXFªF IZY d»FE QüOÞZX
°Fû WX½FF, ´FF³Fe, WXdSX¹FF»Fe AüSX WX¸FFSXF ´F¹FFʽFSX¯F £F°¸F WXû
¦FiZMXSX ³FûEOXF ´FiZÀF ¢»F¶F ªFFE¦FFÜ ¢¹FF B³F XÀF¶FIZY d¶F³FF WX¸FFSXF AdÀ°F°½F SXWZX¦FF?
IY¸FdVFʹF»F IYFG¸´F»F`¢ÀF IYSXe¶F AFNX ÀFF»F ´FWX»FZ IYWXe ¦FBÊX CX³FIYe ¹FWX ¶FF°F
ÀFZ¢MXSX À½F¯FÊ ³F¦FSXe, ¦FiZMXSX ³FûEOFX, ¶FWbX°F ªF»Qe ÀFF¸F³FZ AFIYSX £FOÞXe WXû ¦FBÊX W`XÜ ÀFdQʹFûÔ
¦Fü°F¸F¶FbðX³F¦FSX, CXØFSX ´FiQZVF, 201308 ¸FZÔ RYû¦F AüSX À¸Fû¦F ³FZ ªFe³FF WXSXF¸F IYSX SX£FF W`XÜ
www.greaternoidapressclub.org ¦Fd¸FʹFFa »Fa¶Fe WXû SXWXe W`ÔXÜ ½FFMXSX ´¹FcSXeRYF¹FSX IZY ¶FFQ A¶F E¹FSX ´¹FcSXeRYF¹FSX »F¦FF³FZ ´FOÞX SXWZX W`ÔXÜ
pressclubgreno@gmail.com ÀF¸FÓF »FedªFE, ¹FZ ªFû d½FIYFÀF IYF d½F¨FFSX W`X A¶F WX¸FZÔ d½F³FFVF IYe AûSX »FZ ªFF SXWXF
twitter @GNPC247 W`XÜ OXF¹F³FF¸FFBXMX IYe £FûªF °Fû d½FIYFÀF IZY d½F¨FFSX ÀFZ ³Fû¶FZ»F ³FZX IYe
facebook/PRESSCLUB- ±Fe »FZdIY³F RYFaÀFeÀFe AüSX ´FdÀFʹF³F BXÀFZ ¹FbðX ¸FZÔ
GREATERNOIDA »FZIYSX CX°FSX ¦FE ±ûÜ
pankaj.parashar0@gmail.com
´FdÂFIYF ¸FZÔ ´FiIYFdVF°F ÀF·Fe ÀFF¸F¦Fie »FZ£FIYûÔ IZY d³FªFe
d½F¨FFSX W`ÔXÜ ´FiIYFVF³F IYF °FF°´F¹FÊ ¹FWX ³FWXeÔ W`X dIY BX³F
°F±¹FûÔ AüSX ÀFF¸F¦Fie IYe ¸Füd»FIY°FF, d½Fd²FIY°FF AüSX ´Fi·FF½FûÔ
ÀFZ ÀFa´FFQIY, ÀFWX ÀFa´FFQIY¦F¯F, ¦FiZMXSX ³FûEOXF ´FiZÀF ¢»F¶F ¹FF
´FiIYFVF³F ÀFd¸Fd°F ÀFWX¸F°F W`ÔXÜ dIYÀFe ·Fe ´FiV³F, d½F½FFQ E½Fa
ÀF¸FeÃFF IZY d»FE »FZ£FIY À½F°F: dªF¸¸FZQFSX WXûÔ¦FZÜ

3 VF¶Q¸F²Fb 2018
AaQSX IZY ´F³³FûÔ ´FSX

CØFSX ´FiQZVF: A³³FF ´Fi±FF
ÀFZ ´FSmXVFF³F dIYÀFF³F
CØFS ´FiQZVF IZY ¶Fb³QZ»FJaO IZY Qû ¸FaO»FûÔ d¨FÂFIcYM
²FF¸F (¸Fb£¹FF»F¹F ¶FFaQF) IZY ¶FFaQF, d¨FÂFIcYM,
W¸FeS´FbS, ¸FWû¶FF AüS ÓFFaÀFe IZY ÓFFaÀFe, CSBÊ U
»Fd»F°F´FbS þ³F´FQûa ¸FZa A³³FF ´Fi±FF IZY °FW°F A¶F
´FcSZ ÀFF»F ´FVFb AFUFSF §Fc¸F°FZ SW°FZ W`aÜ þWFa ¹FW
´FVFb²F³F dIYÀFF³FûÔ IYe AFd±FÊIY ¸FQQ IZY d»FE WS
°FSW ÀFZ C´F¹Fû¦Fe ¸FF³FF þF°FF ±FF, A¶F C³FIZY
d»FE EIY ¶FOÞe ÀF¸FÀ¹FF ¶F³F ¦F¹FF W`Ü

Page-18

°FFdIY »FûIY°FaÂF dþaQF SWZ
L»FZ dQ³FûÔ Qû ¸FbQÐQûÔ ´FS ¸FZSF ²¹FF³F IZÔYdýi°F SWF W`Ü EIY W` ·FFS°Fe¹F »FûIY°FaÂF
IYF ÀF¶FÀFZ ¸Fþ¶Fc°F AüS d½FV½FÀF³Fe¹F À°Fa·F ³¹FF¹F´FFd»FIYF °Fû QcÀFSF W` °FZþe ÀFZ
Wû SWF ÀFFa´FiQFd¹FIY ²FbUieIYS¯FÜ ¹FW Qû³FûÔ We EZÀFZ ¸FbQÐQZ W`ÔX dþ³FIYF ÀFe²FF
ÀFa¶Fa²F W¸FFSZ »FûIY°FaÂF IYe ÀFZW°F ÀFZ W`Ü
Page-32

E³F´FeÀFe AüS ÀFe´Fe´FeÀFeÀFe ´FS Qbd³F¹FF IYe ³FþS
BÀF ÀFF»F ¸FF¨FÊ ¸FZa ¨Fe³F IYe SFþ²FF³Fe ´FZBd¨Fa¦F ¸FZa E³F´FeÀFe (¨Fe³Fe SFáÑe¹F þ³F dIY°FF¶FûÔ ÀFZ QcSX ªFF SXWZX W`ÔX ¹Fb½FF
´Fid°Fd³Fd²F ÀF·FF) AüS ÀFe´Fe´FeÀFeÀFe (¨Fe³Fe þ³F SFþ³Fed°FIY ÀF»FFWIYFS d´FL»FZ 25 U¿FûË ¸FZa W¸FFSZ QZVF ¸FZa þû °FZþ AFd±FÊIY ¶FQ»FFU AFE W`ÔX, CÀF³FZ
ÀF¸¸FZ»F³F) IYF UFd¿FÊIY ÀFÂF Wû³FZ þF SWF W`Ü ¨Fe³Fe ³FUU¿FÊ IZY ¶FFQ B³F Qû W¸FFSe ÀF¸Fc¨Fe ÀFF¸FFd¨FIY ÀFaS¨F³FF U ÀFFaÀIÈYd°FIY ´FdSQÈV¹F IYû ¶FQ»F dQ¹FF W`Ü
ÀFÂFûa IYû ¸FW°U´Fc¯FÊ BUZaM IZY øXX ´F ¸FZa QZJF þF SWF W`, Uû BÀFd»FE ·Fe ¢¹FûadIY LûMZ—¶FOÞZ VFWSûa ¸FZa ¸FFG»F—ÀFaÀIÈYd°F IYF dUÀ°FFS WbAF W`Ü ¸F»Me´»FZ¢ÀF AüS
B³F Qû ÀFÂFûa ÀFZ Wû³FZ UF»FZ LûMZ—¸FûMZ ¶FQ»FFU ¨Fe³Fe »Fû¦Fûa IZY þeU³F ´FS SZÀMûSZaM °Fû ¶FPÞ°FZ ¦FE, dIYa°Fb ÀFFUÊþd³FIY ´FbÀ°FIYF»F¹F IY¸F Wû°FZ ¨F»FZ ¦FEÜ
QcS¦FF¸Fe AÀFS OF»F ÀFIY°FZ W`aÜ dIY°FF¶FZa ¶FZ¨F³FZ UF»Fe QbIYF³FZa AüS ¶FFþFS ¶FaQ Wû°FZ QZJZ ¦FE, ´FS ÀFa´F³³F U¦FÊ
IYe ´FÀFaQeQF Aa¦FiZþe dIY°FF¶Fûa IZY ´FiIYFVF³F ½¹FUÀFF¹F ¸FZa °FZþe AFBÊ W`Ü
Page-28
Page-28
6 VF¶Q¸F²Fb 2018
A²¹FÃFe¹F

fe'ku dks O;kikj
esa cnyrs ns[kus
dh osnuk AFQZVF ·FFMXe

ÀU ¦FeʹF ¦F¯FZVF VFaIYS dUôF±FeÊ ´FÂFIYFdS°FF IYû
EIY d¸FVF³F ¸FF³F°FZ ±FZÜ C³Wûa³FZ ´FS°FaÂF
·FFS°F ¸FZa IY»F¸F IYû °F»FUFS ÀF¸FF³F ¸FF³F
Aa¦FiZþ WbIbY¸F°F IZY ÀFF±F ÀFa§F¿FÊ °Fû dIY¹FF
We, A´F³FZ ´FÂFIYFSe¹F ´F±F ¸FZa IY·Fe ·Fe dU¨F»F³F IYF dVFIYFS
SFþZVF ¦Fü°F¸F ÀFdW°F A³¹F ÀF·Fe ÀFF±Fe AF¦FZ AFEÜ C³Wûa³FZ
W¸FFSe BÀF ¸FbdW¸F IYû ¦Fd°F QZ³FZ IYF IYF¸F dIY¹FFÜ BÀFIZY ¶FFQ
W¸F³FZ ´FeLZ ¸FbOÞIYS ³FWeÔ QZJFÜ °Fe³F ¶FSÀF ´FcUÊ W¸F³FZ
´FW»FF kWû»Fe d¸F»F³F ÀF¸FFSXûWXl AF¹Fûdþ°F dIY¹FFÜ A´F³Fe
¹FWX ´FdÂFIYF kVF¶Q ¸F²Fbl IYe VFb÷X X AF°F ·Fe IYeÜ þ¶F
³FWeÔ WbEÜ 25 ¸FF¨FÊ, 1931 IYû IYF³F´FbS ¸FZa WbE dW³Qc— AFd±FÊIY ÀFaÀFF²F³FûÔ IYe IY¸Fe IZY ¨F»F°FZ IbYL ÀFF±Fe ¸FF¹FcÀF
¸FbdÀ»F¸F Qa¦Fûa ¸FZa AF¸Fþ³F IYe SÃFF IYS°FZ WbXE UZ VFWeQ Wû ÀFZ Wû³FZ »F¦FZ °Fû W¸F³FZ IYF¹FÊIiY¸F IYû AüS ¶FOÞZ ·F½¹F À°FS
¦FEÜ ¸FWF°¸FF ¦FFa²Fe ³FZ k¹Fa¦F BadO¹FFl ¸FZa dUôF±FeÊ þe IYû ´FS IYS³FZ IYe NF³F »FeÜ kVF¶Q ¸F²Fbl IZY d»FE AFd±FÊIY
ßFðXFaþd»F QZ°FZ WbE d»FJF ±FF— k¦F¯FZVF IYF d³F²F³F W¸F ÀFaÀFF²F³F dUÄFF´F³Fûa IZY þdSE þbMF³FZ IYF d³F¯FʹF d»F¹FFÜ
ÀF¶FIYe BÊ¿¹FF IYF ´FdS¯FF¸F W`Ü C³FIYF S¢°F Qû ÀF¸FbQF¹Fûa IYû AFþ BÀF A²¹FÃFe¹F IYû d»FJ°FZ ÀF¸F¹F ¸FbÓFZ A´F³FF
þûOÞ³FZ IZY d»FE ÀFe¸FZaM IYF IYF¹FÊ IYSZ¦FFÜl AFþ þ¶F We IY±F³F ¹FFQ AF SXWXF W`X dIY EIY ÀF¸F¹F EZÀFF AFE¦FF dIY
ÀF¸FFþ AüS SFþ³Fed°F ¸FZa ÀFFa´FiQFd¹FIY ²FbUieIYS¯F A´F³FZ ¸F`Ô A´F³FZ ³FF¸F IZY AF¦FZ d½FôF±FeÊ ³FF IZYU»F BÀF ´FdÂFIYF IZY d»FE dUÄFF´F³FûÔ IYe ¶FFPÞ AF
¨FS¸F ´FS ´FWba¨F QZVF IYe ¦Fa¦FF—þ¸Fb³Fe ÀFaÀIÈYd°F IYû °Fû ³Fá þFE¦Fe AüS W¸FZÔ IYB¹Fûa IYû ¸F³FF IYS³FF ´FOÞZ¦FF, ¶Fd»IY
IYS We SWF W`, ÀFF±F We W¸FFSZ »FûIY°FaÂF IYe ¶Fbd³F¹FFQ IYû
BXÀFd»FE ªFûOÞX°FF WacX ¢¹FûÔdIY ¸FZSXF ¢»F¶F IYe ÀFQÀ¹F°FF IZY d»FE ·Fe W¸FZa ÀIiYed³Fa¦F IY¸FZMe
IY¸FþûS IYS³FZ »F¦FF W`, ¸FbÓFZ ´FÂFIYFdS°FF IZY U°FʸFF³F ¸FF³F³FF W`X dIY ¸F³Fb¿¹F dªFaQ¦Fe ·FSX ÀFe£F°FF ¶F³FF³Fe ´FOÞZ¦FeÜ ¸FbÓFZ ¶FZWQ JbVFe W` dIY ¸FFÂF °Fe³F U¿FûË ¸FZa
ÀUøXX ´F IYû QZJ°FZ WbE dUôF±FeÊ þe IZY ¶Fd»FQF³F IYe SXWX°FF WX`, WX¸F d½FôF±FeÊ ¶F³FZ SXW°FZ W`ÔXÜ We EZÀFe dÀ±Fd°F ¶F³FF ´FF³FZ ¸FZa W¸F ÀFRY»F Wû°FZ dQJ SWZ W`aÜ
´FiFÀFad¦FIY°FF ´FS ÀFaQZW Wû³FZ »F¦FF W`Ü -¦F¯FZVF VFaIYS dUôF±FeÊ A¶F W¸FFSF »FùF W`, þ»Q ÀFZ þ»Q ÀFaÀ±FF³F IYF À±FFBÊ
AFþ ÀFZ »F¦F·F¦F 25 ¶FSÀF ´FW»FZ þ¶F ¸F`a³FZ IY»F¸F ·FU³F d³F¸FFʯF IYSF³FZ IYFÜ BXÀFIZY d»FE IYSXe¶F Qû ½F¿FÊ ´Fc½FÊ
±FF¸Fe °Fû þeU³F IZY ¸FWF³F ¸Fc»¹Fûa IZY ´Fid°F þ¶FSQÀ°F d³FâF B¨LFVFd¢°F IYF A·FFU AüS ÀFF±Fe ´FÂFIYFS ¶Fa²FbAûÔ IYF °F°IYF»Fe³F dªF»FFd²FIYFSXe ßFe E³F´Fe dÀFaWX IYe ´FWX»F ´FSX CØFS
±FeÜ ¹FW CÀFe d³FâF IYF ´FdS¯FF¸F W` dIY AFþ þeU³F IZY WS ¶FWb°F ÀFW¹Fû¦F ³FF d¸F»F ´FF³FFÜ dRYS AFþ ÀFZ LW ¶FSÀF ´FWX»FZ ´FiQZVF ÀFSIYFS ³FZ W¸FZa IYSXe¶F AF²FF EIYOÞ ·Fcd¸F AFUadM°F
ÃFZÂF, dþ³F¸FZa ´FÂFIYFdS°FF ·Fe VFFd¸F»F W`, ¸FZa QZJ³FZ IYû d¸F»F kQ`d³FIY dW³QbÀ°FF³Fl IZY ÀFF±Fe ´FaIYþ ´FFSFVFS ³FZ IY¸FF³F IYeÜ þ»Q We EIY ·F½¹F EUa A°¹FF²Fbd³FIY ·FU³F IYF
SWZ dU¨F»F³F ³FZ ¸FbÓFZ AüS ¸FZSZ þ`ÀFZ C³F ÀF`IYOÞûa IY»F¸FIYFSûa A´F³FZ WF±Fûa ¸FZa »FZ »FeÜ C³Wûa³FZ ÀF·Fe ÀFZ Qû¶FFSF ÀFa´FIÊY d³F¸FÊF¯F ¦FiZMS ³FûEOF dUIYFÀF ´FiFd²FIYS¯F AüS dþ»FF
IYû IYWeÔ ¦FWSZ ½¹Fd±F°F IYS dQ¹FF W` þû EIY d¸FVF³F IYû dIY¹FFÜ EIY dUd²FU°F ¸FedMa¦F ´FÂFIYFS ¶Fa²FbAûÔ IYe WbXBÊÜ ´FiVFFÀF³F IZY ÀFW¹Fû¦F ÀFZ VFbøX X Wû þFE¦FFÜ
½¹FF´FFS ¸FZa ¶FQ»F°FZ QZJ ´FF³FZ IYe UZQ³FF ÀFZ ¦FidÀF°F W`aÜ ¸FedMa¦F ÀFRY»F SWe, ÀF·Fe ³FZ ´FiZÀF ¢»F¶F IYe À±FF´F³FF IYF ´FÂFIYFSX ÀF¸FFªF ¸FZÔ ¸FWXF·FFSX°F IZY ´FFÂF ÀFaªF¹F IYe ·FFad°F
¦FiZMS ³FûEOF VFWS IYe À±FF´F³FF IZY ÀFF±F We W¸F IbYL ÀUF¦F°F dIY¹FF °Fû, »FZdIY³F VFe§Fi We IYBÊ d¸FÂFûa ³FZ A´F³FZ— IYF¸F IYSX°FF W`XÜ d»FWXFªFF, ÀFF¸FFdªFIY d¨Fa°F³F ªFøYSXe W`XÜ
d¸FÂFûa IZY ¸F³F ¸FZa EIY EZÀFF ¸Fa¨F °F`¹FFS IYS³FZ IYe B¨LF A´F³FZ ÀFaÀ±FF³Fûa IZY d³F¹F¸FûÔ IYF WUF»FF QZ°FZ WbE ÀFQÀ¹F ¶F³F WX¸F ÀF¸F¹F—ÀF¸F¹F ´FS ÀF¸FÀFF¸Fd¹FIY dU¿F¹Fûa ´FS BÀF ¢»F¶F
¶F»FU°Fe WbBÊ, þWFa VFWS IZY ´FÂFIYFS, ¶FbdðXþeUe, ´FF³FZ ¸FZa AÀF¸F±FÊ°FF þ°FF QeÜ ÀFFd±F¹FûÔ IZY BÀF d³F¯FʹF ³FZ IZY °F°UF²FF³F ¸FZa ¦Fûdâ¹Fûa IYF AF¹Fûþ³F IYS SXWZX W`ÔXÜ QZVF
ÀF¸FFþÀFZUe, SFþ³Fed°FÄF AüS »FûIY ÀFZ½FIY ÀF¸F¹F—ÀF¸F¹F W¸FZa W°Fû°ÀFFdW°F IYS³FZ IYe ¶FþFE AûS PÈPÞ ÀFaIYd»´F°F IZY ´Fi£¹FF°F dVFÃFFdUQûa, SFþ³FZ°FFAûa,þ³FAFaQû»F³FIYFdS¹Fûa
´FS EIYdÂF°F Wûa, ³FF IZYU»F VFWS ¶Fd»IY ÀFa´Fc¯FÊ SFþ³Fed°FIY dIY¹FFÜ dRYS ¢¹FF ±FF, ¸F`a, ´FaIYþ ´FFSFVFS, ÀF°FUeS ³FF¦FS, AüS ÀFF¸FFdþIY ÀFSûIYFS SJ³FZ UF»FZ ´FÂFIYFSûa IYû
½F ÀFF¸FFdþIY dÀ±Fd°F¹Fûa ´FS ¨F¨FFÊ IYS ÀFIZÔY, dUVFZ¿F øXX ´F SFþZVF ·FFMe, SXûdWX°F d´Fi¹FQVFʳF AFdQ BÀF d¸FVF³F ¸FZa þbM AF¸FadÂF°F IYSIZY C³FIZY dU¨FFS ÀF¸´FiZd¿F°F IYS³FZ IYF ´Fi¹FFÀF
ÀFZ BÀF ³FE ¶F³F SWZ VFWS IZY d»FE IbYL ÀFF±FÊIY ¹Fû¦FQF³F ¦FEÜ ¦FiZMS ³FûEOF ´FiFd²FIYS¯F IZY °F°IYF»Fe³F A²¹FÃF ßFe WXû°FF W`XÜ WX¸FFSXF ¸FIYÀFQ BXÀF VFWXSX IZY d½FIYFÀF ¸FZÔ ¹Fû¦FQF³F
IYSZÔÜ ¦FiZMS ³FûEOF ´FiZÀF ¢»F¶F BÀFe dU¨FFS ÀFZ þ³¸FFÜ S¸FFS¸F¯F ³FZ ¶FOÞF ¹Fû¦FQF³F dQ¹FFÜ C³Wûa³FZ °F°IYF»F W¸FZa À±FFBÊ QZ³FF W`XÜ VFWXSX AüSX ÀF¸FFªF IZY d»FE ´FiZÀF ¢»F¶F A´F³Fe
¸FbÓFZ À¸FS¯F W` dIY AFþ ÀFZ »F¦F·F¦F 20 ¶FSÀF ´FcUÊ W¸F ½¹FUÀ±FF ³FF Wû³FZ °FIY ´FiFd²FIYS¯F IYe °FSRY ÀFZ EIY ·Fcd¸FIYF IYû AüSX ¸FWX°½F´Fc¯FÊ ¶F³FFE¦FFÜ ¸F`a ´FiZÀF ¢»F¶F IZY
°Fe³F d¸FÂFûa ³FZ BÀF ´FS ´FW»F IYe ±FeÜ ¸F`a, ÀF°¹FUeS ³FF¦FS AüS IYF¹FFÊ»F¹F AFUadM°F IYS dQ¹FFÜ VFb÷X XAF°F °Fû Wû ¦FBÊ »FZdIY³F ÀFFSmX ÀFQÀ¹FûÔ IYe AûSX ÀFZ EIY ¶FFS dRYS ´FiFd²FIYS¯F,
²F¸FZËýi ¨FaQZ»FÜ VFb÷X XAF°F °Fû Wû ¦FBÊ »FZdIY³F SWe IYF¦Fþûa ÀFQÀ¹F°FF Ad·F¹FF³F ¦Fd°F ³FWeÔ ´FIYOÞ ´FF SWF ±FFÜ EZÀFZ ¸FZa ´FiVFFÀF³F AüSX WX¸FZÔ d³FSaX°FSX ÀFWX¹Fû¦F QZ SXWXe ÀFaÀ±FFAûÔ IZY
°FIY We ÀFed¸F°FÜ IYFS¯F ±FF ÀFaÀFF²F³Fûa IYe IY¸Fe, QÈPÞ QZUZaýi dÀFaW, ¸FWIYFS ·FFMe, ÀFb·FF¿F ¹FFQU, ¸F³Fe¿F d°FUFSe, ´Fid°F AF·FFSX ´FiIYMX IYSX°FF WcaXÜ ²F³¹F½FFQ!
dÀFÀMX¸F

»FF£FûÔ ¶F`ÔIYIYd¸FʹFûÔ
IYe Qbd³F¹FF IYF
·F¹FFUW
QÀ°FFUZþÞ
SXd½FVF IbY¸FFSX
E³FOXeMXe½Fe IZY ÀFed³F¹FSX Ed¦ªF¢¹FcdMX½F
EdOXMXSX W`ÔXÜ ·FFSX°Fe¹F ÀF¸FFªF AüSX
SXFªF³Fed°FIY ¸FbQÐQûÔ IYû A´F³FZ »FZ£FûÔ IZY
¸FF²¹F¸F ÀFZ CXNXF³FZ IZY d»FE ¸FVFWcXSX W`ÔXÜ
AFþ þ¶F ¶F`aIYûa IYû ¶FZ¨F³FZ IYe ¶FF°F
Wû SWe W` °Fû ¹FFQ AF¹FF W` dIY
°F¶F ¢¹Fûa ³FWea Wû SWe ±Fe þ¶F
³FûM¶FaQe Wû SWe ±FeÜ þ¶F ¶F`aIY
IY¸FʨFFSe SF°F SF°F °FIY ¶F`aIYûa ¸FZa
ERYOe AüS E»FAFBÊÀFe ´FS »Fû³F dQ¹FF þF SWF W` °FFdIY UZ EIY
»FFJ, OZPÞ »FFJ ÷XX ´F¹FZ IYF VFZ¹FS JSeQZaÜ ¹FWFa °FIY dIY 7000
IY¸FF³FZ UF»FZ ÀUe´FS ´FS ·Fe Q¶FFU OF»FF þF SWF W` dIY UW
10,000 ÷XX ´F¹FZ IYF VFZ¹FS JÞSeQZÜ
¹FW °Fû WQ QþZÊ IYF §FûMF»FF ¨F»F SWF W`Ü EIY dIYÀ¸F IYe
÷YIY IYS QZVF IZY ÀFF±F dIYE EIY SFáÑe¹F A´FSF²F ÀFZ »Fû¦Fûa IYû OI`Y°Fe W`Ü dIYÀFe IYû VFZ¹FS JÞSeQ³FZ IZY dUIY»´F dQ¹FZ þF ÀFIY°FZ
¶F¨FF SWZ ±FZÜ IYûS´FûSZM IYF IY~F³F °F¶F ¢¹Fûa ³FWea ¶F`aIYûa IYû ¶FZ¨F³FZ W`a, C³FÀFZ þÞ¶FS³F JÞSeQ³FZ IYû I`YÀFZ ¶Fû»FF þF ÀFIY°FF W`Ü
¶F`ÔIY IY¸FʨFFdS¹FûÔ IZY ÀF`aIYOÞûa ¸FZÀFZþ ´FPÞ IYe ¶FF°F IYS°FF W` þ¶F UW Q¶FFU ¶F³FFIYS ÀFSIYFSe ¶F`aIYûa ÀFZ AFþ ¶F`aIY, ¶F`aIY IYF IYF¸F ³FWea IYS SWZ W`aÜ ¶F`aIY IYF IYF¸F
»Fû³F »FZ°FF W`Ü °F¶F ¶F`aIYûa IYû ¶FZ¨F³FZ IYe ¶FF°F ¢¹Fûa ³FWea WbBÊ þ¶F Wû°FF W` ´F`ÀFûa IYe AFUFþFWe IYû ¶F³FFE SJ³FFÜ C³F ´FS QcÀFSZ
¦F¹FFÜ C³FIYe ½¹F±FF °Fû UFIYÞBÊ ·F¹FF³FIY W`Ü ´Fi²FF³F¸FaÂFe IZY ³FF¸F ÀFZ ¶F³Fe ¹Fûþ³FFAûa IYû »Fû¦Fûa °FIY ´FWba¨FF³FF IYF¸F »FFQZ þF SWZ W`aÜ BÀFZ IiYFÀF ÀFZd»Fa¦F IYW°FZ W`aÜ BÀF IiYFÀF
¢¹FF dIYÀFe IYû OS ³FWea W` dIY QÀF »FFJ ±FF?
EIY ¶F`aIY ³FZ A´F³FZ IY¸FʨFFdS¹Fûa ÀFZ IYWF W` dIY A´F³FZ ¶F`aIY
ÀFZd»Fa¦F ³FZ ¶F`aIYûa IYû JûJ»FF IYS dQ¹FF W`Ü
¶F`aIYûa IZY IYFCaMS ÀFZ BaXV¹FûSmÔXÀF, RYûSX ½WXe»FSX BaX¹FV¹FûSmÔX ÀF,
»Fû¦Fûa IYF ¹FW þ°±FF CÀFZ dIY°F³FF IYF VFZ¹FS JSeQZaÜ ´FW»FZ ·Fe ¶F`aIY IY¸FʨFFdS¹Fûa IYû A´F³FZ VFZ¹FS ¸¹Fc¨FbA»F RaYOX, McX ½WXe»FSX BaXV¹FûSmÔXÀF ¶FZ¨FZ þF SWZ W`aÜ B³F¸FZa 20%
QZ°FZ SWZ W`a, ¸F¦FS BÀF ¶FFS C³FÀFZ þÞ¶FS³F JÞSeQ³FZ IYû IYWF þF IY¸FeVF³F Wû°FF W`Ü þ¶F °FIY IYûBÊ B³F C°´FFQûa IYû ³FWea JÞSeQ°FF
SFþ³Fed°FIY ³FbIYÀFF³F ´FWba¨FF ÀFIY°FF W`? SWF W`Ü IbYL ¸FF¸F»Fûa ¸FZa ÀF`»FSe IYe ÃF¸F°FF ÀFZ ·Fe ª¹FFQF VFZ¹FS W`, CÀFIYF »Fû³F ´FFÀF ³FWea Wû°FF W`Ü BÀFIZY d»FE ¶FiFa¨F ¸F`³FZªFSX
IYBÊ dQ³Fûa ÀFZ WþÞFSûa ¸FZÀFZþ ´FPÞ°FZ WbE ¹FWe JÞSeQ³FZ IZY d»FE dUUVF dIY¹FF þF SWF W`Ü ¢¹FF BÀF °FSW ÀFZ ¶F`aIYûa
IZY d¦FS°FZ VFZ¹FS IYû ¶F¨FF¹FF þF SWF W`? þÞû³F»F WZO IZY þÞdSE
ÀFZ »FZIYS ´Fi¶Fa²F d³FQZVFIY °FIY IYF IY¸FeVF³F ¶Fa²FF W`Ü IbYL
¸FF¸F»Fûa ¸FZa DY´FS IZY »Fû¦Fûa IZY IY¸FeVF³F 10—20 IYSûOÞ °FIY
»F¦FF dIY ¶F`aIY IZY IY¸FʨFFSe AüS Ad²FIYFSe Q¶FFU OF»FF þF SWF W` dIY VFZ¹FS JÞSeQZ ¦FE ¹FF ³FWeaÜ Wû þF°FZ W`aÜ EZÀFF IYBÊ ¸FZÀFZþ ÀFZ ´F°FF ¨F»FF W`Ü
CÀF ¶F`aIY IY¸FʨFFSe ³FZ ¶F°FF¹FF dIY ÀF`»FSe IYe ÃF¸F°FF ÀFZ °Fe³F EIY ¸FdW»FF ¶F`aIY IY¸FeÊ IYe ¶FF°F ÀFWe »F¦Fe dIY IY¸FeVF³F
·F¹FaIYS ¸FF³FdÀFIY °F³FFU ÀFZ ¦FbþÞS SWZ W`aÜ ¦Fb³FF ª¹FFQF QF¸F ´FS VFZ¹FS JÞSeQ³FZ IZY d»FE ¸Fþ¶FcS dIY¹FF ¦F¹FF IYF ´F`ÀFF ´FcSZ ¶FiFa¨F ¹FF ¶F`aIY IZY IY¸FʨFFdS¹Fûa ¸FZa ¶FSF¶FS ÀFZ ¢¹Fûa
W`Ü BÀFIZY d»FE C³FÀFZ AûUS OÑFµM IYSUF¹FF þF SWF W`Ü C³FIYe ³FWea ¶FaM°FF W`? ¢¹Fûa DY´FS IZY Ad²FIYFSe IYû ª¹FFQF d¸F»F°FF W`,
C³FIZY ·Fe°FS §FbM³F ÀFe¸FF ´FFS IYS ¦FBÊ W`Ü
10 VF¶Q¸F²Fb 2018
dÀFÀMX¸F

WXF»FF°F
»FF£F IY¸FʨFFSXe QZVF IZY d½Fd·F³³F ¶F`ÔIYûÔ ¸FZÔ IYF¸F IYSX SXWZX W`ÔXÜ

10 A¦FSX AüÀF°F³F ´Fi°¹FZIY ´FdSX½FFSX ¸FZÔ ¨FFSX ÀFQÀ¹F W`ÔX °Fû
ÀFa£¹FF 40 »FF£F WXû°Fe W`XÜ ¸F°F»F¶F, QZVF IYe A¨LXe ¶FOÞXe
AF¶FFQe ¦F»F°F PaX¦F ÀFZ ¸FF³FdÀFIY ÂFFÀF ÓFZ»F SXWXe W`XÜ
IZY¶Fe´FeEÀF À´FeOX ½FF»FZ BaXMXSX³FZMX IY³FZ¢VF³F WX¸FFSXe

64 ÀFSXIYFSX ³FZ ¶F`ÔIY VFF£FFAûÔ ¸FZÔ »F¦F½FF SX£û W`ÔXÜ QcÀFSXe AûSX
QZVF ¸FZÔ dOXdªFMX»F IiYFad°F IYF ªF¸FIYSX dPaPXûSXF ´FeMXF ªFF SXWXF
W`XÜ ¶F`ÔIYûÔ ¸FZÔ ³F ÀFbd½F²FFEa W`ÔX AüSX ³F IYdSX¹FSX IYe ÀFa·FF½F³FFÜ

¶F`ÔIY IY¸FʨFFdSX¹FûÔ ÀFZ ¶F`ÔIY IYF IYF¸F IY¸F AüSX QcÀFSmX ª¹FFQF IYSX½FFE ªFF
SXWZX W`ÔXÜ ¶F`ÔIY IYd¸FʹFûÔ IYû ªF¶FSX³F Vû¹FSX £FSXeQ½FFE ªFF SXWZX W`ÔXÜ ¹FZX
BaXV¹FûSmÔXÀF ´FFGd»FÀFe AüSX ¸¹Fc¨FbA»F RaYOX ¶FZ¨F³FZ IYû ¸FªF¶FcSX W`ÔXÜ
ÀFSXIYFSX IYF ²¹FF³F ¶F`ÔIYûÔ ¸FZÔ £FF»Fe ´FOÞZX ´FQûÔ IYû ·FSX³FZ ´FSX ³FWXeÔ W`XÜ ¶F`ÔIYûÔ
IYû ¶Fe¸FFSX ¶F°FFIYSX CX³WZÔX ¶FZ¨F³FZ IYe ¹FûªF³FFEa ¶F³F SXWXe W`ÔXÜ ÀF½FF»F ¹FWX
CXNX°FF W`X dIY ¢¹FF d³FªFe WXF±FûÔ ¸FZÔ ªFFIYSX ¶F`ÔIY ¦FFa½FûÔ ¸FZÔ ÀFZ½FFEa QZ ´FFEa¦FZÜ
dQ»»Fe ªF`ÀFZ VFWXSX ¸FZÔ ¶F`ÔIY IZY ¢»FIYûË IYû 19,000 ÷Y´F¹FZ °F³F£½FFWX
d¸F»F SXWXe W`XÜ BX°F³FZ IY¸F ½FZ°F³F ¸FZÔ IYûBÊX ¸FZMÑXû dÀFMXe ¸FZÔ I`YÀFZ ªFe½F³F ¹FF´F³F
IYSX SXWXF WXû¦FFÜ DY´FSX ÀFZ ÀFb¶FWX 10 ¶FªFZ ÀFZ SXF°F 11 ¶FªFZ °FIY ÀFSXIYFSX
IYe ¹FûªF³FFAûÔ IYû ÀFRY»F ¶F³FF³FZ IYe dªF¸¸FZQFSXe d³F·FF³Fe ´FOÞX SXWXe W`XÜ

³Fe¨FZ UF»FZ IYû IY¸F d¸F»F°FF W`? ¹FWe ³FWeÔ B³F C°´FFQûa IYû ¶FZ¨F³FZ »FbM þFEa¦FZÜ ¶F`aIYûa IZY ¶Fbd³F¹FFQe PFa¨FZ JÞSF¶F W`aÜ IYBÊ VFFJFAûa ½¹FUÀFF¹F IYe QÈdá ÀFZ AFNX½FFa ÀF¶FÀFZ ¶FOÞF ¶F`aIY W`aÜ »FZdIY³F ¹FWFa
IZY d»FE Seþ³F»F AFdRYÀF ÀFZ Q¶FFU ¶F³FF¹FF þF°FF W`Ü OZ»Fe dS´FûMÊ ¸FZa VFü¨FF»F¹F °FIY Pa¦F IZY ³FWea W`aÜ ¸FdW»FFAûa IZY d»FE A»F¦F ÀFZ ¸FF³FU ÀFaÀFF²F³F IYe ·F¹FaIYS IY¸Fe W`Ü 1032 VFFJFAûa ¸FZa ÀFZ 900
¸FFa¦Fe þF°Fe W`aÜ BaIYFS IYS³FZ ´FS OFaM ´FOÞ°Fe W` AüS °F¶FFQ»FZ IYF VFü¨FF»F¹F °FIY ³FWea W`aÜ IcY»FS ³FWeÔ W`aÜ BaMS³FZM IYe À´FeO IYFRYe IZY AFÀF´FFÀF VFFJFAûÔ ¸FZa dÀFRÊY Qû IY¸FʨFFSe d¸F»FZa¦FZÜ dþÀF¸FZa EIY
JÞüRYÞ dQJF¹FF þF°FF W`Ü IY¸F W`Ü ¶F`aIYûa IYû 64 IZY¶Fe´FeEÀF IYe À´FeO Qe þF°Fe W` AüS IYF¹FFÊ»F¹F ÀFWF¹FIY AüSX QcÀFSF VFF£FF ´Fi¶Fa²FIYÜ þ¶FdIY WS VFFJF
¶F`aIY IY¸FʨFFSe ´Fi²FF³F¸FaÂFe IZY ³FF¸F ÀFZ ¶F³Fe ¶Fe¸FF ¹Fûþ³FFAûa dOdþM»F BadO¹FF IYF dPaPûSF ´FeMF þF°FF W`Ü ¶F`aIY IY¸FʨFFSe ·F¹FaIYS ¸FZa AüÀF°F³F 12,000 JF°FZ W`aÜ dþÀF¸FZa ¦FiFWIYûa IYû ÀFFSe ÀFbdU²FFEa
IYû ·Fe ¶FZ¨F³FZ IZY d»FE ¸Fþ¶FcS dIYE þF SWZ W`aÜ dIYÀFF³F IYû ´F°FF °F³FFU ¸FZa W`aÜ UZ °FSW-°FSW IYe ¶Fe¸FFdS¹Fûa IZY dVFIYFS Wû SWZ W`aÜ QZ³FZ IYe dþ¸¸FZUFSe AIZY»FF IYF¹FÊF»F¹F ÀFWF¹FIY IYe W`XÜ
³FWea ¸F¦FS CÀFIZY JF°FZ ÀFZ ¶Fe¸FF IYe SIY¸F IYFMe þF SWe W`Ü BÀFIYF ÀFUFÊBIY»F, dÀ»F´F dOÀIY, ¸FûMF´FF, dUMFd¸F³F-Oe IYe IY¸Fe IZY VFF£FF ´Fi¶Fa²FIY dIYÀFF³F IiYdOXMX IYFOÊXAüS A³¹F fY¯F JF°FûÔ
ÀFe²FF »FF·F dIYÀFZ WbAF? ¶Fe¸FF IYa´F³Fe IYûÜ ¶Fe¸FF IYa´F³Fe IYWFa °Fû dVFIYFS Wû SWZ W`aÜ IZY fY¯F UÀFc»Fe IZY ³FF¸F ´FS 10 ÀFZ 5 ¶FþZ °FIY ÃFZÂF ·Fi¸F¯F ¸FZa
B³F IYF¸Fûa IZY d»FE WþÞFSûa IYû SûþÞ¦FFS QZ°Fe, ¸F¦FS ¶F`aIYûa IZY ÀMFRY ¶F`aIY IY¸FʨFFdS¹Fûa IYe ÀF`»FSe ³FWea ¶FPÞFBÊ þF SWe W`Ü WF»F°F ¹FZ SW°FZ W`ÔXÜ þ¶FdIY ¶F`adIYa¦F IZY d³F¹F¸FF³FbÀFFS ÀF·Fe VFFJFAûa ¸FZa
IYF We JÞc³F ¨FcÀF IYS A´F³Fe ´FFGd»FÀFe ¶FZ¨Fe ¦FBËÜ VFbIiY ¸F³FFB¹FZ dIY Wû ¦FBÊ W` dIY IZÔYýi ÀFSIYFS IYF ¨F´FSFÀFe ·Fe A¶F ¶F`aIYûa IZY ¢»FIÊY ¸FZIYÀFÊ-¨FZIYÀFÊ IaYÀFZ´MX ´FS IYF¹FÊ Wû³FF ¨FFdW¹FZÜ BÀF ´FiIYFS ÀFZ
dW³Qc-¸FbdÀ»F¸F IYe WUF ¨F»FFBÊ ¦FBÊ US³FF B³F ¸FbQÐQXûa ´FS ¨F¨FFÊ Wû°Fe ÀFZ ª¹FFQF IY¸FF SWF W`Ü IYF¸F ª¹FFQF ¢»FIÊY IYSX SWZ W`aÜ dQ»»Fe þ`ÀFZ ´Fc¯FÊ°F: BÀF d³F¹F¸F IYe ²Fd«F¹FFa COÞFBÊ þF°Fe W`aÜ d¶FWFS dW³QbÀ°FF³F
°Fû ´F°FF ¨F»F°FF dIY AF´FIZY JþF³FZ ´FS IZYÀFZ-I`YÀFZ OFIZY OF»FZ ¦FE VFWS ¸FZa ¶F`aIY IYF ¢»FIÊY 19,000 ÷Y´F¹FZ IYe °F³F£½FFWX ¸FZa I`YÀFZ ¸FZa 20 RYSUSe IYe J¶FS W` dIY ¹FbUF ¶F`aIY IY¸FeÊ ¦FiF¸Fe¯F ¶F`aIY LûOÞ
W`aÜ ´FdSUFS ¨F»FF°FF W`, W¸F³FZ °Fû IY·Fe ÀFû¨FF ·Fe ³FWeaÜ ·F¹FFUW W`Ü SWZ W`aÜ 15 ³FZ BÀ°FeRYF QZ dQ¹FF W`Ü
¶F`aIY VFFJFAûa ¸FZa ÀMFRY IYe ·F¹FaIYS IY¸Fe W`Ü ³FBÊ ·F°FeÊ ³FWea ÀF`aIYOÞûa ¸FZÀFZþ ¸FZa ¶F`aIY IY¸FʨFFdS¹Fûa-Ad²FIYFdS¹Fûa ³FZ d»FJF ÀFSIYFS IYû °FbSa°F ¶F`aIYSûa IYe ÀF`»FSe AüS IYF¸F IZY ¶FFSZ ¸FZa
Wû SWe W`Ü ¶FZSûþÞ¦FFS ÀFOÞIY ´FS W`aÜ þWFa 6 »Fû¦F Wû³FZ ¨FFdWE UWFa W` dIY ÀFb¶FW 10 ¶FþZ ÀFZ SF°F IZY 11 ¶FþZ °FIY IYF¸F IYS°FZ W`aÜ BʸFF³FQFSe ÀFZ dWÀFF¶F SJ³FF ¨FFdWEÜ AFUFþÞ Q¶FF QZ³FZ ÀFZ ÀF°¹F
3 »Fû¦F IYF¸F IYS SWZ W`aÜ þÞFdWS W` Q¶FFU ¸FZa IY¸FʨFFdS¹Fûa ÀFZ ¦FÞ»F°Fe Lb˜e ³FWea d¸F»F°Fe W`Ü SdUUFS IYû ·Fe ÀFSIYFS IYF MFS¦FZM ´FcSF IYS³FZ ³FWeÔ Q¶F þF°FF W`Ü Uû dIYÀFe AüS SFÀ°FZ ÀFZ d³FIY»F AFE¦FFÜ ¶F`aIYûa
Wû°Fe W`aÜ EIY ¸FF¸F»FZ ¸FZa Qû IY¸FʨFFdS¹Fûa IYû A´F³Fe þZ¶F ÀFZ 9 »FFJ IZY d»FE AF³FF ´FOÞ°FF W`Ü DY´FS ÀFZ A¶F dªF»FFd²FIYFSe ·Fe MFS¦FZM IYF ¦F»FF §FûaM IYS CÀFZ ´FiFBUZM ÀFZ¢MS IZY WF±Fûa ±F¸FF QZ³FZ IYe ¹FW
÷XX ´F¹FZ ·FS³FZ ´FOÞ ¦FEÜ ÀFûd¨FE C³FIYe ¢¹FF ¸FF³FdÀFIY WF»F°F WbBÊ Wû¦FeÜ IYû »FZIYS ²F¸FIYF°FZ W`aÜ þZ»F ·FZþ³FZ IYe ²F¸FIYe QZ°FZ W`aÜ ¨FF»F ¨Fb³FFU þe°FUF ÀFIY°Fe W` ¸F¦FS ÀF¸FFþ ¸FZa JÞbdVF¹FFa ³FWea
¶F`aIYûa ¸FZa ³FûM¶FaQe IZY ÀF¸F¹F I`YdVF¹FS ³FWea ±FZÜ ÀF¶FIYû d¶F³FF EIY ¶F`aIY IY¸FʨFFSe ³FZ UFdþ¶F ¶FF°F ¶F°FFBÊÜ ÀFSIYFSe ¶F`aIY IZY AFEa¦FeÜ ¶FWb°F ÀFZ »Fû¦Fûa ³FZ A´F³FZ ¸FZÀFZþ IZY ÀFF±F ¶F`aIY IY¸FʨFFdS¹Fûa
IYFCadM¦F ¸FVFe³F IZY ³FûM »FZ³FZ AüS QZ³FZ IZY IYF¸F ¸FZa »F¦FF dQ¹FF ¦F¹FFÜ IY¸FʨFFSe þû SFáÑe¹F ÀFZUF IYS°FZ W`a, ¢¹FF IYûBÊ QcÀFSF ¶F`aIY IYSZ¦FFÜ IYe AF°¸FW°¹FF IYe JÞ¶FSûa IYe d¢»Fd´Fa¦F ·FZþe W`aÜ ´F°FF ³FWeÔ BÀF
d¦F³F°Fe ¸FZa Aa°FS AF¹FF °Fû ¶FOÞe ÀFa£¹FF ¸FZa ¶F`aIY IY¸FʨFFdS¹Fûa ³FZ A´F³Fe ¢¹FF IYûBÊ ´FiFBUZM ¶F`aIY dIYÀFe ¦FÞSe¶F, ¸FþÞQcS IYF ¸F³FSZ¦FF AIYFCaM ¸Fb»IY ¸FZa ¢¹FF-¢¹FF Wû SWF W`Ü ¸FedO¹FF IZY þÞdSE þû dIYÀÀFF S¨FF
þZ¶F ÀFZ ·FS´FFBÊ IYeÜ IYFVF EZÀFZ »Fû¦Fûa IYe ÀFa£¹FF AüS SIY¸F IYF SJZ¦FF? ¢¹FF ´FiFBUZM ¶F`aIY ÀIcY»F RYaO IYF JF°FF Jû»FZa¦FZ? B³F þF SWF W`, Uû dIY°F³FF A»F¦F W`Ü QÀF »FFJ ¶F`aIYSûa IZY ´FdSUFSXûÔ
AaQFþÞF Wû°FF °Fû B³FIYF ·Fe ³FF¸F EIY RYþeÊ ¹FbðX IZY VFWeQûa ¸FZa JF°Fûa ¸FZa 200—300 ÷XX ´F¹FZ þ¸FF Wû°FF W`Ü UÈðXF ´FZaVF³F ÀFZ »FZIYS ¸FZa ¨FF»FeÀF »FFJ »Fû¦F Wûa¦FZÜ A¦FS ¨FF»FeÀF »FFJ IYe ´FeOÞF B°F³Fe
d»FJF þF°FFÜ AFa¦F³FUFOÞe UIÊYSX IYe ÀF`»FSe B³Wea ¶F`aIYûa ¸FZa AF°Fe W`, þû 200 ·F¹FFUW W` °Fû AF´F BÀF °FÀUeS IYû dIYÀFF³Fûa AüS ¶FZSûþÞ¦FFS
¶F`aIY IY¸FʨFFdS¹Fûa ÀFZ IYWF þF SWF W` dIY AF´F ¸¹Fc¨FbA»F RYaO ÀFZ 2500 ÷XX ´F¹FZ ÀFZ ª¹FFQF ³FWea Wû°Fe W`Ü þû ¦FÞSe¶F ¶F¨¨FF 1000 ³FüþUF³Fûa IZY ÀFF±F d¸F»FFIYS QZdJEÜ IbYL IYedþEÜ IbYLX ¶Fûd»FEÜ
·Fe ¶FZ¨FZaÜ AF¸F »Fû¦Fûa IYû ÀF¸FÓFF¹FF þF SWF W` dIY ERY Oe ÀFZ ª¹FFQF ÷XX ´F¹FZ ÀIYFG»FSdVF´F IZY d»FE WS Sûþ ¶F`ÔIY IZY ¨F¢IYS »F¦FF°FF W`, OdSE ¸F°FÜ
´F`ÀFF RYaO ¸FZa W`aÜ EIY IY¸FʨFFSe ³FZ A´F³FZ ´FÂF ¸FZa AFVFaIYF þÞFdWS ¢¹FF Uû 500 ÷XX ´F¹FZ WS ÀFF»F EIYFCaXMX ¨FFþÊ IYMUF ´FFE¦FFÜ ³FûM: ¹FW »FZJ ¶F`aIYSûa IYe ¶F°FFBÊ ´FeOÞF IYF QÀ°FFUZþÞ W`Ü C³Wûa³FZ
IYe W` dIY AF¸F »Fû¦Fûa IYe ¶F¨F°F IYF AS¶Fûa ÷XX ´F¹FF VFZ¹FS ¶FFþÞFS CØFS d¶FWFS ¦FiF¸Fe¯F ¶F`aIY AFSXAFSX¶FeEÀF VFFJFAûÔ IYe ÀFa£¹FF þ`ÀFF IYWF, ¸F`Ô³FZ U`ÀFF d»FJ dQ¹FFÜ EIY dW³Qc-¸FbdÀ»F¸F ÀF³FIY IZY
¸FZa ´Fa´F dIY¹FF þF SWF W`Ü dþÀF dQ³F ¹FW ¶FFþÞFS d¦FSF AF¸F »Fû¦F IYe QÈdá ·FFS°F IYF ÀF¶FÀFZ ¶FOÞF ¶F`aIY W`a AüS AFSXAFSX¶FeEÀF ¸FZa ´FeLZ QZVF IZY »Fû¦Fûa IYû ¢¹FF-¢¹FF ÀFW³FF ´FOÞ SWF W`Ü

11 VF¶Q¸F²Fb 2018
esjh
fonHkZ
;k=k d½F Q·FÊ! ¹FWX ³FF¸F ÀFb³F°FZ WXe QZVF ¸FZÔ dIYÀFF³FûÔ IYe
QbQÊVFF AüSX AF°¸FWX°¹FFEa ªFZÞWX³F ÀFZ
¸FWFSFáÑ ¸FZa AdõX°Fe¹F W`aÜ BX³F dªF»FûÔ IZY ´FcSZ ÃFZÂF ¸FZa
¸FZM`¸FdRÊYIY SFGIY AüS E»¹FcUe¹F¸F R`Y»Fe W`aÜ ¶Fb»FOXF¯FF
d³FIY»FIYSX AFa£FûÔ ¸FZÔ ¨F»Fe AF°Fe W`ÔXÜ ¸FZa C»IYF ¹FF ²Fc¸FIZY°Fb IZY d¦FSX³FZ ÀFZ »Fû¯FFS IYF ¦FOXÐPF ¶F³FFX
WXF»FFadIY, ¹FWX ¸FÀF»FF ¸Fb»IY IYe AF½FF¸F, BaX°F¬FFd¸F¹FF W`Ü ¦FûÔdQ¹FF, ·FaOFSF, ¦FPÞX d¨FSü»Fe AüS ³FF¦F´FbS ·FcIaY´F IYe
AüSX ÀFSXIYFSX IZY d»FE dIY°F³FF ¦Fa·FeSX W`X, BXÀF ¶FFSmX ¸FZÔ £Fc¶F QÈdáX ÀFZ QZVF ¸FZÔ ÀF¶FÀFZ ÀFbSXdÃF°F ÃûÂF W`ÔXÜ
¨F¨FFÊ WXû ¨FbIYe W`XÜ A´F³Fe dªFÄFFÀFFAûÔ IZY d³FQF³F IZY d»FE
¸F`Ô³FZ WXF»F WXe ¸FZÔ A´F³FZ d¸FÂF ÀF»F¸FF³F A»Fe IZY ÀFF±F d½FQ·FÊ
IYe ¹FFÂFF IYeÜ ªFû dIYÀÀFZ, IYWXFd³F¹FFa AüSX £F¶FSmÔX ´FPÞXe
³FF¦F´FbSX IYF ªFeSXû ¸FFBX»FÀMXû³F
±FeÔ, ½FWX QZ£F³FZ IYû d¸F»Fe W`ÔXÜ AF´FIYF ª¹FFQF ÀF¸F¹F ³FWXeÔ ¸F`Ô AüSX ÀF»F¸FF³F 08 ªF³F½FSXe 2018 IYe SXF°F ÀFa°FSXûÔ IZY
»FZIYSX ¸F`Ô ¹FWXFa AF´FIYû IZY½F»F IbYLX »Fû¦FûÔ IZY ¶FFSmX ¸FZÔ d»FE ¸FVFWcXSX VFWXSX ³FF¦F´FbSX ´FWbaX¨FZÜ ³FF¦F ³FQe IZY dIY³FFSmX
¶F°FFDaY¦FF, CX³FIZY ÀFF±F WbXE WXFQÀFF°F IYe IbYLX-IbYLX ¶FÀFF ³FF¦F´FbSX EZd°FWXFdÀFIY VFWXSX W`XÜ ´FiFSaXd·FIY ³FF¸F
ªFF³FIYFdSX¹FFa Qca¦FFÜ BXÀFe QüSXF³F d½FQ·FÊ IZY ·Fü¦Fûd»FIY,
SXFªF³Fed°FIY, ÀFFaÀIÈYd°F AüSX EZd°FWXFdÀFIY ¸FWX°½F ´FSX IbYLX
SXûVF³Fe OXF»F³FZ IYe IYûdVFVF IYøaY¦FFÜ
A¶F d½FQ·FÊ ¸FZÔ Qû ¸FaOX»F ³FF¦F´FbSX AüSX A¸FSXF½F°Fe W`ÔXÜ
³FF¦F´FbSX ¸FaOX»F ¸FZÔ LXWX dªF»FZ W`ÔX, ·FaOXFSXF, ¨Faýi´FbSX, ¦FPÞX
d¨FSXü»Fe, ¦FûÔdQ¹FF, ³FF¦F´FbSX AüSX ½F²FFÊÜ A¸FSXF½F°Fe ¸FaOX»F
¸FZÔ AIYû»FF, A¸FSXF½F°Fe, ¶Fb»FOXF³FF, ¹F½F°F¸FF»F AüSX
½FFdVF¸F dªF»FZ W`ÔXÜ IbY»F d¸F»FFIYSX 11 dªF»FZ d½FQ·FÊ ¸FZÔ
AF°FZ W`ÔXÜ ·Fü¦Fûd»FIY QÈdá ÀFZ dUQ·FÊ Q¢IY³F ´FNFS IZY CØFSe
·FF¦F ´FS W`Ü ¹FWXFa ´FdV¨F¸Fe §FFM IYe °FSXWX IYûBÊ ¶FOÞF ´FWFOÞe
ÃFZÂF ³FWeÔ W`Ü ÀF°F´FbOÞXF SZaþ ¸F²¹F ´FiQZVF ¸FZÔ dUQ·FÊ IZY CØFS
¸FZa W`Ü A¸FSFU°Fe dþ»FZ ¸FZÔ ¸FZ»F§FFM A·F¹FSX¯¹F VûSXûÔ IZY
d»FE ¸FVFWcXSX W`XÜ IYSXe¶F 6.6 IYSXûOÞX ½F¿FÊ ´FWX»FZ
´FSX¸F²FF¸F AFßF¸F ¸FZÔ AF¨FF¹FÊ d½F³Fû¶FF ·FF½FZ ªFe IZY ÀFWXF¹FIY SXWZX ¶FF»F d½FªF¹F ªUF»FF¸FbJe¹F »FF½FZ ÀFZ dUQ·FÊ ¸FZa ¶FOÞe ¶FZÀFFd»MIY SFGIY
ªFe IZY ÀFF±F ¶FF°F¨Fe°F IYSX°FZ X´FaIYªF ´FFSXFVFSXÜ ÀFaS¨F³FFEa CX°´F³³F WbXBÊX WXûÔ¦FeÜ ·FaOFSF AüS ¦FûÔdQ¹FF dþ»FF

VF¶Q¸F²Fb
IYWX³FZ IYû ªF¸Fe³F dIYÀFF³F
IYe ¸FFa WXû°Fe W`X »FZdIY³F
¹FWXFa dIYÀFF³F IZY §FSX ¸FZÔ
´F`QF WXû³FF ÀF¶FÀFZ ¶FOÞXe
ÀFªFF W`XÜ WX¸FFSmX BX»FFIZY ¸FZÔ
»Fû¦F ¶Fû»F°FZ W`ÔX, ªFû »Fû¦F
´Fc½FÊ ªF³¸F ¸FZÔ ¶FbSXF IYF¸F
IYSX°FZ W`ÔX CX³WZÔX ·F¦F½FF³F
d½FQ·FÊ ¸FZÔ dIYÀFF³F IZY §FSX
´F`QF IYSX QZ°FZ W`ÔXÜ
AF³FaQSXF½F ªFe §Fû§Fe,
dIYÀFF³F dIY³WXeSXFªFF ¦FFa½F

¸FûQe ªFe IYe ÀFSXIYFSX ÀFZ
d´F°FFªFe IYû CX¸¸FeQ ±Fe dIY
A¶F °FIY ¸F`Ô ½FûMXSX d»FÀMX, ¶Fe´FeE»F d»FÀMX, ´FZVF³FSXûÔ AüSX °F¸FF¸F ÀFSXIYFSXe ¹FûªF³FFAûÔ IZY »FF·FFd±FʹFûÔ IYe A¶F ÀF¶F NXeIY WXû ªFFE¦FF
¸FûMXe-¸FûMXe d»FÀMX ´FPÞX°FF AüSX QZ£F°FF AF¹FF ±FFÜ ´FWX»Fe ¶FFSX d½FQ·FÊ ¸FZÔ ¸FbQûË IYe d»FÀMX ¸FbÓFZ QZ£F³FZ IYû »FZdIY³F ¶FPÞX°FZ IYªFÊ IZY IYFSX¯F
d¸F»FeÔÜ BX³F d»FÀMX ¸FZÔ EIY, Qû ¹FF QÀF-¶FeÀF ³FF¸F ³FWXeÔ W`ÔX, WXªFFSXûÔ »Fû¦FûÔ IZY ³FF¸F W`ÔXÜ ³FF¸FûÔ IZY AF¦FZ CX³WXûÔ³FZ AF°¸FWX°¹FF IYSX »FeÜ
°FFSXe£F QZ£ûÔ¦FZ °Fû WXSX dQ³F QªFÊ W`XÜ ¸F°F»F¶F, d½FQ·FÊ ¸FZÔ WXSX dQ³F IYûBÊX ³F IYûBÊX dIYÀFF³F RYFaÀFe ´FSX ÓFc»F CX³FIYe ¸Fü°F IZY ¶FFQ ÀFSXIYFSX
¦F¹FF ¹FF ªFWXSX ´FeIYSX ¸FSX ¦F¹FFÜ WXQ QZd£FE, AF°¸FWX°¹FFAûÔ ÀFZ ªFbOÞXF IYF¸F ÀFa·FF»F³FZ IZY d»FE ¹FWXFa IZY ÀFZ ´FWX»FZ LXWX ¶FIYSXe IZY ¶F©FZ
IY»FZ¢MXSX Qμ°FSXûÔ ¸FZÔ kAF°¸FWX°¹FF d½F·FF¦Fl ¶F³FF³FZ ´FOÞX ¦FE W`ÔXÜ ´FaIYªF ´FFSXFVFSX IYF ¹FFÂFF ½FÈ°FFa°F d¸F»FZ ±ûÜ ¶FFQ ¸FZÔ IbYLX ´F`ÀFZ
dQE ±ûÜ IYªFÊ °Fû ¸FFRY ³FWXeÔ
dIY¹FFÜ WX¸F³FZ ÀFSXIYFSX ÀFZ
RYd¯Faýi´FbSXF SXWXFÜ OXF.·Fe¸FSXF½F Aa¶FZOÞXIYSX IZY A³FbÀFFSX ³FF¦F E¹FSX´FûMÊX ÀFZ ÀFe°FF ¶FOXeÊ ¸FZÔ WXûMX»F ªFF°FZ ½F¢°F SXFÀ°FZ ¸FZÔ d¸F»FZ ´F`ÀFZ IYªFÊ CX°FFSX³FZ IZY
½FaVF IZY VFFÀFIYûÔ IZY IYFSX¯F ³FQe AüSX VFWXSX IYF ¹FWX ³FF¸F QûWXSmX Ed»F½FZMZXOX ÀMÑX¢¨FSX ´FSX µ»FFBÊX Aû½FSX AüSX ¸FZMÑXû IYF d»FE ¶F`ÔIY IYû QZ dQE ±ûÜ
´FOÞXFÜ ¶FFQ ¸FZÔ ¦FûÔOX, SXFáÑXIcYMX, ½FFIYFMXIY, ¦Fb~, ¶FFQF¸Fe d³F¸FFʯF ¨F»F SXWXF ±FFÜ d³F¸FFʯF IZY ¶FF½FªFcQ ÀFOÞXIYûÔ ´FSX IYûBÊX LXF¹FF, AF°¸FWX°¹FF IYSX³FZ ½FF»FZ dIYÀFF³F
IZY ¨FF»Fb¢¹F, ¹FFQ½F, d£F»FªFe, °Fb¦F»FIY, ¸Fb¦F»F AüSX ªFF¸F ³FWXeÔÜ WX¸FFSXe IYFSX d³F¶FFʲF øY´F ÀFZ WXûMX»F ´FWbaX¨F ¦FBÊXÜ d½FMXÐNX»F ÀF½F` SXFNXüSX IYe ¶FZMXe
AFd£FSX ¸FZÔ Aa¦FiZªFûÔ IZY ´Fi·FF½F ¸FZÔ ¹FWX BX»FFIYF SXWXFÜ ¸F`Ô³FZ ÀFû¨FF VFF¹FQ SXF°F IYe ½FªFWX ÀFZ MÑ`XdRYIY IY¸F WXû¦FFÜ
A¦F»FZ dQ³F IYSXe¶F 11 ¶FªFZ WX¸F AIYû»FF IZY d»FE d³FIY»FZ
³FF¦F´FbSX IYF ªFeSXû ¸FFBX»FÀMXû³FÜ ´F°FF ³FWXeÔ °Fû ÀFOÞXIYûÔ ´FSX ½F`ÀFF WXe ÀFF¸FF³¹F ¹FF°FF¹FF°F dQ£FFÜ OÑXFBX½FSX
AF´FIYû ¸FF»Fc¸F W`X ¹FF ³FWXeÔ, BXÀFe ªFeSXû ¹Fû¦FZVF ÀFZ ´FcLXF °Fû CX³WXûÔ³FZ ¶F°FF¹FF dIY ¹FWXFa BX°F³Fe WXe ·FeOÞX IYeMX³FFVFIY Q½FFAûÔ IYF IYWXSX
¸FFBX»FÀMXû³F ÀFZ Aa¦FiZªF ´FcSmX ·FFSX°F IYe QcdSX¹FFa ÀFOÞXIYûÔ ´FSX SXWX°Fe W`XÜ A¶F ÀF½FF»F ¹FWX ±FF, dRYSX ¸FZMÑXû AüSX
³FF´F°FZ ±ûÜ ¸F°F»F¶F, Aa¦FiZªFûÔ ³FZ ³FF¦F´FbSX VFWXSX d½FQ·FÊ IZY dIYÀFF³FûÔ ´FSX BXÀF ÀFF»F IYeMX³FFVFIY Q½FFEa AFRY°F ¶F³FIYSX
µ»FFBÊX Aû½FSX ¢¹FûÔ ¶F³F SXWZX W`ÔX? ¹Fû¦FZVF ³FZ ªF½FF¶F dQ¹FF dIY
IYû ·FFSX°F IYF ¸F²¹F §Fûd¿F°F dIY¹FF ±FFÜ McXMXe W`ÔXÜ ¹F½F°F¸FF»F AüSX ½FFdVF¸F dªF»FûÔ ¸FZÔ 50 ÀFZ ª¹FFQF dIYÀFF³FûÔ IYe
¸FWXFSXFáÑX IZY ¸Fb£¹F¸FaÂFe QZ½FZÔýi RYOÞX¯F½FeÀF ³FF¦F´FbSX ÀFZ ¸Fü°F WXû ¦FBËXÜ 900 ÀFZ ª¹FFQF dIYÀFF³F ¶Fe¸FFSX WXûIYSX AÀ´F°FF»FûÔ ¸FZÔ ·F°FeÊ
d½F²FF¹FIY W`ÔX AüSX IZÔYýi ÀFSXIYFSX ¸FZÔ ·Fc°F»F ´FdSX½FWX³F ¸FaÂFe SXWZXÜ d½FVû¿FÄFûÔ IYF IYWX³FF W`X dIY Q½FFAûÔ ¸FZÔ IY¸Fe ±Fe AüSX dIYÀFF³FûÔ IYû
d³Fd°F³F ¦FOÞXIYSXe ¹FWXFa IZY ÀFFaÀFQ W`ÔXÜ d»FWXFªFF, Qû³FûÔ ³FZ°FF ·Fe Q½FFAûÔ IZY BXÀ°FZ¸FF»F IYSX³FZ IYe ªFF³FIYFSXe ³FWXeÔ W`XÜ QSXAÀF»F, BXÀF
A´F³FZ VFWXSX IYF d½FIYFÀF IYSX SXWZX W`ÔXÜ ¸FbÓFZ »F¦FF ¹FWX °Fû ¶FWbX°F ¶FFSmX ¸FZÔ ÀFSXIYFSX ³FZ IY·Fe ²¹FF³F WXe ³FWXeÔ dQ¹FF dIY dIYÀFF³FûÔ IYû ªFWXSXe»Fe
A¨LXe ¶FF°F W`XÜ d½FIYFÀF °Fû WXû³FF WXe ¨FFdWXEÜ ½F`ÀFZ ·Fe Q½FFAûÔ IZY BXÀ°FZ¸FF»F IYF ´FidVFÃF¯F dQ¹FF ªFFE, ªFF¦FøYIY dIY¹FF ªFFEÜ
³FF¦F´FbSX °Fû SXFáÑXe¹F À½F¹Fa ÀFZ½FIY ÀFa§F IYF ¸Fb£¹FF»F¹F W`X AüSX
IZÔYýi ÀFSXIYFSX IZY À¸FFMÊX dÀFMXe ´FiûªFZ¢MX ¸FZÔ ·Fe VFFd¸F»F W`XÜ
WXFa, EIY AüSX ¸FWX°½F´Fc¯FÊ ¶FF°F, QZVF ¸FZÔ ÀF¶FÀFZ ª¹FFQF ¶FüðX
²F¸FÊ IZY A³Fb¹FF¹Fe ³FF¦F´FbSX ¸FZÔ SXWX°FZ W`ÔXÜ dWX³QbAûÔ (59.46 ¶FeMXe IYFGMX³F ¶FeªF AÀFRY»F WbXE
´Fid°FVF°F) IZY ¶FFQ ¶FüðX (25.57 ´Fid°FVF°F) ²F¸FÊ IZY »Fû¦F BÀF ÀFF»F ´FcSZ dUQ·FÊ AüS ¸FSFNUFOÞF ¸FZa IY´FFÀF IYe JZ°Fe ¶F¶FFÊQ Wû ¦FBÊ
W`ÔXÜ EIY ¨FeªF SXFÀ°FZ ¸FZÔ ¶FOÞXe £FFÀF QZ£F³FZ IYû d¸F»Fe, ³FF¦F´FbSX W`Ü ¶Feþ IYa´Fd³F¹Fûa IYû ÀFSIYFS dþ¸¸FZQFS NWSF SWe W`Ü U`ÄFFd³FIYûa IYF
IYF ªFeSXû ¸FFBX»FÀMXû³FÜ ´F°FF ³FWXeÔ AF´FIYû ¸FF»Fc¸F W`X ¹FF ³FWXeÔ, IYW³FF W` dIY ¶FeMe IYFGM³F IYe d´FaIY ¶FFG»FU¸FÊ ÀFZ ´Fid°FSû²FIY°FF ÀF¸FF~ Wû
BXÀFe ªFeSXû ¸FFBX»FÀMXû³F ÀFZ Aa¦FiZªF ´FcSmX ·FFSX°F IYe QcdSX¹FFa ³FF´F°FZ ¦FBÊ W`Ü 2017 ¸FZa IYSe¶F 40 »FFJ WZ¢MZ¹FS IY´FFÀF IYe JZ°Fe IYe ¦FBÊÜ
±ûÜ ¸F°F»F¶F, Aa¦FiZªFûÔ ³FZ ³FF¦F´FbSX VFWXSX IYû ·FFSX°F IYF ¸F²¹F 40 »FFJ M³F IY´FFÀF IYF C°´FFQ³F Wû³FF ±FF »FZdIY³F d´FaIY ¶FFG»FU¸FÊ ³FZ
§Fûd¿F°F dIY¹FF ±FFÜ BXÀF LXûMZX ÀFZ À°Fa·F IYû LXûOÞXIYSX ³FF¦F´FbSX 25 RYeÀFQe RYÀF»F ¶F¶FFÊQ IYS Qe W`Ü ¸FWXFSXFáÑX ÀFSXIYFSX IZY ¸Fb°FFd¶FIY
VFWXSX ¸FZÔ IYûBÊX QVFʳFe¹F À±F»F ³FWXeÔ W`XÜ d½FQ·FÊ IZY dIYÀFF³Fûa IYû 10 WþFS IYSûOÞ ÷XX ´F¹FZ IYF ³FbIYÀFF³F WbAF W`Ü

VF¶Q¸F²Fb
¹FFÂFF ½FÈ°FFa°F
ÀFb£FQ SXFÀ°FZ IZY Qb£FQ ³FªFFSmX
d½FQ·FÊ ¸FZÔ ÀF¶FÀFZ ¸FWX°½F´Fc¯FÊ ¸FF¦FÊ ³FZVF³F»F WXFBX½FZ ³Fa¶FSX-6 W`XÜ ¹FWX ÀF¸FÀ¹FF
¦FbªFSXF°F IZY WXªFeSXF ÀFZ ´FdV¨F¸F ¶Fa¦FF»F ¸FZÔ IYû»FIYF°FF °FIY ªFF°FF
W`XÜ ´FcSmX d½FQ·FÊ ÀFZ WXûIYSX ¹FWX ¸FWXF¸FF¦FÊ ¦FbªFSX°FF W`XÜ ª¹FFQF°FSX dWXÀÀFZ ª¹FFQF dIYÀFF³FûÔ ³FZ AF°¸FWX°¹FFEa IYe W`ÔXÜ SXF¿MÑXe¹F A´FSXF²F dSXIYFGOXÊ
¸FZÔ ¹FWX RYûSX »FZ³F ¶F³F ¨FbIYF W`XÜ IYWXeÔ-IYWXeÔ °FZªFe ÀFZ d³F¸FFʯF ¨F»F
SXWXF W`XÜ d½FQ·FÊ QZ£F³FZ IZY d»FE WX¸F³FZ BXÀFe ¸FWXF¸FF¦FÊ IYû ´FIYOÞX d»F¹FFÜ
³FF¦F´FbSX IYe WXe °FSXWX ¹FWX SXFÀ°FF ·Fe ÀFb£FQ W`XÜ ¦FOXÐPZ ³FWXeÔ, ª¹FFQF
MÑ`XdRYIY ³FWXeÔ, £Fc¶F SXµ°FFSX ÀFZ QüOÞX³FZ IYe AFªFFQeÜX »FZdIY³F ³FF¦F´FbSX
42% ¶¹FcSXû IYe 30 dQÀFa¶FS 2016 IYû þFSe dS´FûMÊ IZY ¸Fb°FFd¶FIY ½F¿FÊ
2015 ¸FZa 12,602 dIYÀFF³Fûa-¸FþQcSûa ³FZ AF°¸FW°¹FFEa IYe W`aÜ
dIYÀFF³Fûa AüSX JZ°FeWS ¸FþQcSûa IYe ÀFcJZ IYe UþW ÀFZ ÀFF»F 2014 AüS
ÀFZ ¶FFWXSX d³FIY»F°FZ WXe BXÀF ÀFb£FQ SXFÀ°FZ ´FSX Qb£FQ ³FªFFSmX QZ£F³FZ AF°¸FW°¹FFEa ½F¿FÊ 2015 ¸FZÔ 2% ¶FPÞXeÔÜ 2015 JZ°Fe IZY d»FE ¶FZWXQ £FSXF¶F
IYû d¸F»F³FZ »F¦FZÜ ªF³F½FSXe IZY NaXOZX dQ³FûÔ ¸FZÔ ÀFOÞXIY IZY Qû³FûÔ AûSX 2014 ¸FZa 12,360 dIYÀFF³FûÔ AüS ÀFFd¶F°F WbAFÜ BÀFIYF ÀF¶FÀFZ ª¹FFQF
QcSX-QcSX °FIY ÀFc£Fe §FFÀF IZY DaY¨FZ-³Fe¨FZ MXe»FZ W`ÔXÜ EZÀFZ »F¦F°FZ W`ÔX ªF`ÀFZ JZ°FeWXSX ¸FþQcSûa ³FZ JbQIYbVFe IYe ±FeÔÜ ¶FbSXF AÀFS ¸FWFSFáÑ SXFª¹F ¸FZa dQJFÜ
¶FcPÞZX d½FVFF»FIYF¹F SXFÃFÀF EIY ÀFZ EIY dÀFSX ªFûOÞXIYSX £FOÞZX W`ÔX AüSX 12,602 ¸FZÔ ÀFZ 8,007 dIYÀFF³F ±FZ AüSX B³F ¸Fü°Fûa ¸FZÔ IYSXe¶F 87.5 RYeÀFQe
4,595 JZ°Fe ÀFZ þbOÞZ ¸FþQcS ±FZÜ IZY½F»F QZVF IZY ÀFF°F SFª¹Fûa ¸FZa WbBÊ W`ÔXÜ
CX³FIZY dÀFSXûÔ ´FSX ¶FF»F ÀFRZYQ WXû ¦FE W`ÔXÜ A¦FSX ¹FWXFa EIY d¨Fa¦FFSXe ½F¿FÊ 2014 ¸FZa WbXBÊX AF°¸FW°¹FFAûÔ ¸FZÔ ÀFZ ¸FWFSFáÑ IZY ¶FFQ IY³FFÊMIY IYF QcÀFSXF
dQ£FF Qe ªFFE °Fû IYBÊX dIY»Fû¸FeMXSX °FIY AF¦F »F¦F ªFFEÜ WXdSX¹FF»Fe dIYÀFF³Fûa IYe ÀFa£¹FF 5,650 AüS ³Fa¶FSX AF°FF W`Ü IY³FFÊMXIY ¸FZÔ 2015 ¸FZa
IZY ³FF¸F ´FSX QcSX-QcSX £FOÞZX ¦FaªFZ ´FZOÞX W`ÔXÜ ¹FWXFa ÀFF»F·FSX ¸FZÔ IZY½F»F JZ°FeWXSX ¸FþQcS 6,710 ±ûÜ 1,569 dIYÀFF³Fûa ³FZ AF°¸FW°¹FF IYeÔÜ
ªFb»FFBÊX, A¦FÀ°F, dÀF°Fa¶FSX AüSX A¢°Fc¶FSX ¸FZÔ WXdSX¹FF»Fe ³FªFSX AF°Fe ÀF¶FÀFZ ª¹FFQF dIYÀFF³FûÔ ³FZ ¸FWFSFáÑ IZY AF°¸FW°¹FF IYF IYFS¯F IYþÊ, IYa¦FF»Fe,
W`XÜ EIY °FSXWX ÀFZ ¹FWXe d½FQ·FÊ IYF À½F¯FÊIYF»F W`XÜ ¶FFdSXVF ´FSX ´FcSXe d½FQ·FÊ ½F ¸FSXFNX½FFOÞXF ¸FZÔ AF°¸FW°¹FF IYeÔÜ AüS JZ°Fe ÀFZ þbOÞe dQ¢IY°FZÔ W`ÔXÜ
°FSXWX AFdßF°F ¹FWXFa IYF dIYÀFF³F ¶FSXÀFF°F IZY dQ³FûÔ ¸FZÔ RYÀF»F ¶Fû°FF
W`XÜ dªFÀFIYe ¶FQü»F°F IY´FFÀF AüSX ÀFû¹FF¶Fe³F IYe RYÀF»FZÔ ´F`QF WXû°Fe ÀF¸FF²FF³F
W`ÔX AüSX ¹FWXe RYÀF»FZÔ dIYÀFF³FûÔ IYe ¸Fü°F ·Fe ¶F³F ªFF°Fe W`ÔXÜ ³FF¦F´FbSX
ÀFZ AIYû»FF SXûOX ´FSX IYSXe¶F 27 dIY»Fû¸FeMXSX AF¦FZ ²FF¸F¯FF ¦FFa½F dIYÀFF³F £û°Fe LXûOÞXIYSX IYûBÊX QcÀFSXF IYF¸F IYSX³FF ¨FFWX°FZ W`ÔXÜ EZÀFZ
W`XÜ ¦FFa½F QZ£FIYSX W`XSX°F WXû°Fe W`XÜ SXFÀ°FZ IY©FZ W`ÔXÜ ª¹FFQF°FSX §FSX MXe³F-
MX´´FSX AüSX »FIYdOÞX¹FûÔ ÀFZ ¶F³FFE ¦FE W`ÔXÜ ´FcSXF ¦FFa½F IcYOÞZX IZY PZXSX ÀFZ
ª¹FFQF IbYLX ³FªFSX ³FWXeÔ AF°FF W`XÜ AüSX ¹FWX WXF»F°F ³FF¦F´FbSX ÀFZ 27
dIY»Fû¸FeMXSX QcSX ³FWXeÔ ¹FWXFa IZY dªF»FF ¸Fb£¹FF»F¹FûÔ ÀFZ ´FFa¨F-ÀFF°F
60% ¸FZÔ dIYÀFF³FûÔ IZY dWXÀFF¶F ÀFZ IÈYd¿F ³Fed°F ¶F³FF³FZ IYe ªFøYSX°F W`XÜ
IÈYd¿F ½F dIYÀFF³F ¶Fe¸FF ·Fü¦Fûd»FIY ´FdSXdÀ±Fd°F ÀFZ °F¹F dIY¹FF ªFFEÜ
d½FQ·FÊ ¸FZÔ dIYÀFF³FûÔ IYû ¶F`ÔIYûÔ ÀFZ d¸F»F³FZ ÀFSXIYFSX IYû ¶»FFGIY »FZ½F»F °FIY
dIY»Fû¸FeMXSX QcSX IZY ¦FFa½FûÔ ¸FZÔ ·Fe W`XÜ ½FF»FZ IYªFÊ IYe IiZYdOXMX d»Fd¸FMX 20-25 IYFCaXÀF»FSXûÔ IYû d³F¹Fb¢°F IYSX³Fe
WXªFFSX ÷Y´F¹FZ EIYOÞX W`XÜ d»Fd¸FM IY¸F ÀFZ ¨FFdWXEÜ ªFû dIYÀFF³FûÔ IYû ÀFbÀFFBXOX»F
³FF¦F´FbSX-¸Fba¶FBÊX E¢ÀF´FiZÀF ½FZ IY¸F ¨FFSX ¦Fb³FF ¶FPÞXFBÊX ªFF³Fe ¨FFdWXEÜX
dIYÀFF³F ´FdSX½FFSXûÔ IZY ¹Fb½FIYûÔ ¸FZÔ WXû¸F
MZÔXOZÔXÀFe ÀFZ ¶F¨FF³FZ IYF ´Fi¹FFÀF IYSmÔXÜ
RYÀF»FûÔ IZY ·FaOXFSX¯F AüSX d½F´F¯F³F IYF
dÀFIY³FZÀF £F°¸F IYSX³FZ IYe ªFøYSX°F W`XÜ ´F¹FFÊ~ BaX°FªFF¸F IYSX³FZ IYe ªFøYSX°F W`XÜ
d½FQ·FÊ ¸FZÔ d½FIYFÀF IZY d»FE ÀFSXIYFSX ³FZ EIY ³FBÊX ¹FûªF³FF ³FF¦F´FbSX-¸Fba¶FBÊX ¶FF¹FûOXFBX³FZd¸FIY £û°Fe IYû ¶FPÞXF½FF QZ³FZ IYe ÀFSXIYFSX IY´FFÀF, ¦F³³FZ AüSX ÀFû¹FF¶Fe³F
E¢ÀF´FiZÀF ½FZ (ÀF¸FÈdðX ¸FWXF¸FF¦FÊ) ´FZVF IYe W`XÜ 701 dIY»Fû¸FeMXSX ªFøYSX°F W`XÜ BXÀF¸FZÔ ßF¸F ª¹FFQF »F¦F°FF £FSXeQ IYF ·Fb¦F°FF³F ³FIYQ IYSmX
»Fa¶FZ BXÀF ¸FWXF¸FF¦FÊ IZY d»FE AFªFIY»F ·Fcd¸F Ad²F¦FiWX¯F IYF IYF¸F W`X AüSX »FF¦F°F EIY-¨Fü±FFBÊX AF°Fe W`XÜ dªFÀFÀFZ dIYÀFF³F ¶FFªFFSX ¸FZÔ ³FWXeÔ »FbMZÔXÜ
ªFûSXûÔ ´FSX ¨F»F SXWXF W`XÜ 46 WXªFFSX IYSXûOÞX ÷Y´F¹FZ IYe »FF¦F°F ½FF»FZ ÀFa¹Fb¢°F £û°Fe ¶FPÞXF³FZ ÀFZ dÀFa¨FFBÊX IZY ÀFF²F³F d½FQ·FÊ ¸FZÔ ÀFû¹FF¶Fe³F ÀFZ Qc²F, ´FFCXOXSX
BXÀF ´FiûªFZ¢MX IZY d»FE 9,365 WZX¢MZX¹FSX ªF¸Fe³F IYe ªFøYSX°F W`XÜ AFÀFF³Fe ÀFZ d½FIYdÀF°F WXû ÀFIY°FZ W`ÔXÜ AüSX MXûRcY IZY ´FiûÀFZdÀFa¦F ´»FFaMX »F¦FFEaÜ
dªFÀF¸FZÔ ÀFZ IYSXe¶F 60 RYeÀFQe ªF¸Fe³F IYF Ad²F¦FiWX¯F WXû ¨FbIYF W`XÜ
½FFdVF¸F dªF»FZ ÀFZ WXûIYSX ¦FbªFSX SXWZX BXÀF SXFÀ°FZ IZY d»FE ÀFSXIYFSX 16
ÀFZ 20 »FF£F ÷Y´F¹FZ EIYOÞX ªF¸Fe³F IYe IYe¸F°F QZ SXWXe W`XÜ dIY³WXeSXFªFF
¦FFa½F IZY dIYÀFF³F AF³FaQSXF½F ªFe §Fû§Fe ÀFOÞXIY dIY³FFSmX ¦FF¹FûÔ IYû ¨FSXF°FZ
WbXE d¸F»FZÜ ¶Fû»FZ, dIYÀFF³F QüOÞXIYSX ÀFSXIYFSX IYû ªF¸Fe³F ¶FZ¨F SXWZX W`ÔÜ
´FF³Fe ³FWXeÔ W`X °Fû ªF¸Fe³F ¸FZÔ ´F`QF IbYLX ³FWXeÔ WXû°FF W`XÜ IYWX³FZ IYû ªF¸Fe³F ¸FZÔ BX³F ¦FFa½FûÔ IZY dIYÀFF³FûÔ ³FZ ÀF¶FÀFZ ª¹FFQF AF°¸FWX°¹FFEa IYe W`ÔXÜ IYû ÀFû¹FF¶Fe¨F ¶FZ¨FZÔ °Fû 12,200 ÷Y´F¹FZ d¸F»FZÔ¦FZÜ dªF³F dIYÀFF³FûÔ ³FZ
dIYÀFF³F IYe ¸FFa WXû°Fe W`X »FZdIY³F ¹FWXFa dIYÀFF³F IZY §FSX ¸FZÔ ´F`QF WXû³FF ¶Fb»FOXF³FF dªF»FF ¸Fb£¹FF»F¹F ÀFZ ¸FWXªF ÀFF°F dIY»Fû¸FeMXSX IYe QcSXe ´FSX ÀFSXIYFSX IYû ÀFû¹FF¶Fe³F ¶FZ¨Fe W`X CX³WZÔX IYBÊX ¸FWXe³FZ ¶Fe°F³FZ IZY ¶FF½FªFcQ
ÀF¶FÀFZ ¶FOÞXe ÀFªFF W`XÜ WX¸FFSmX BX»FFIZY ¸FZÔ »Fû¦F ¶Fû»F°FZ W`ÔX, ªFû »Fû¦F ´Fû£FSXe ¦FFa½F W`XÜ ¦FFa½F IZY ¶FFWXSX ªFFIYSX McXMXe ÀFOÞXIY £F°¸F WXû ªFF°Fe ´F`ÀFF ³FWXeÔ d¸F»FF W`XÜ ÀFSXIYFSXe ¶FF¶Fc ´FcLX³FZ ´FSX IYWX°FZ W`ÔX ´F`ÀFF ÀFe²û
´Fc½FÊ ªF³¸F ¸FZÔ ¶FbSXF IYF¸F IYSX°FZ W`ÔX CX³WZÔX ·F¦F½FF³F d½FQ·FÊ ¸FZÔ dIYÀFF³F W`XÜ ¦FFa½F IZY SXFÀ°FZ SmX°F, d¸FMXÐMXe, ÀFc£û ¦Fû¶FSX AüSX IcYOÞZX ÀFZ ·FSmX W`ÔXÜ ¶F`ÔIY IZY £FF°FZ ¸FZÔ AFE¦FF, BaX°FªFFSX IYedªFEÜ BXÀFe IYFSX¯F ª¹FFQF°FSX
IZY §FSX ´F`QF IYSX QZ°FZ W`ÔXÜ BXÀF ªF¸Fe³F IYe IYe¸F°F Qû »FF£F ÷Y´F¹FZ EIYOÞ QSXdýi°FF QZ£FIYSX »F¦F°FF W`X dIY ¹FWXFa »Fû¦FûÔ IYû Qû ªFc³F IYe SXûMXe d¸F»F dIYÀFF³FûÔ ³FZ IZY½F»F 2500 ÷Y´F¹FZ ´Fid°F IbaY°F»F IZY ·FF½F ´FSX ¶FFªFFSX
·Fe ³FWXeÔ W`XÜ »Fû¦F ´F`ÀFF »FZIYSX IYF¸F-²Fa²FF VFbøY IYSmÔX¦FZÜ AF´F »Fû¦F SXWXe W`X ¹FF ³FWXeÔÜ ¦FFa½F IZY ´Fc½FÊ ÀFSX´Fa¨F ¦FûIbY»F AFCX°FIYSX ³FZ ¶F°FF¹FF, ¸FZÔ ÀFû¹FF¶Fe³F ¶FZ¨F QeÜ »FZdIY³F ³F¦FQ ´F`ÀFF d¸F»F ¦F¹FFÜ IbY»F d¸F»FFIYSX
dQ»»Fe ÀFZ ¹FWXFa °FIY AFE, ¶FOÞXe ¶FF°F W`XÜ Qbd³F¹FF °Fû ¸FWXFSXFáÑX IZY WX¸FFSmX ¦FFa½F ¸FZÔ ½F¿FÊ 2004 ÀFZ 2007 °FIY ÀF¶FÀFZ ª¹FFQF dIYÀFF³FûÔ dIYÀFF³FûÔ IYe ¹FWXe IYWXF³Fe W`XÜ ´FiIÈYd°F ÀFF±F ³FWXeÔ QZ°Fe, dIYÀFe ÀFF»F
³FF¸F ´FSX ¸FF¹FF³F¦FSXe ¸Fba¶FBÊX IYû ªFF³F°Fe W`XÜ ÀFû¨F°Fe W`X ¸Fba¶FBÊX IYe ³FZ AF°¸FWX°¹FFEa IYeÔÜ A¶F °FIY ¦FFa½F IZY 14 dIYÀFF³F ¸FSX ¨FbIZY W`ÔXÜ ´FiIÈYd°F ÀFF±F QZ°Fe W`X °Fû ·FF½F ³FWXeÔ d¸F»F°FFÜ
¸FFdRYIY ¸FWXFSXFáÑX IZY »Fû¦F ¸FªFZ IYSX SXWZX W`ÔXÜ 30 ÀFZ ª¹FFQF AF°¸FWX°¹FF IYF ´Fi¹FFÀF dIY¹FF W`XÜ IYBÊX »Fû¦F °Fû EZÀFZ ¹F½F°F¸FF»F dªF»FZ IYû °Fû kdIYÀFF³F AF°¸FWX°¹FFAûÔ IYe SXFªF²FF³Fel
W`ÔX, dªF³WXûÔ³FZ Qû-°Fe³F ¶FFSX AF°¸FWX°¹FF IYe IYûdVFVF IYe W`ÔXÜ ¦Fû´FF»F IYWXF ªFF³FZ »F¦FF W`XÜ QZVF ¸FZÔ ¹F½F°F¸FF»F, ¹F½F°F¸FF»F ¸FZÔ A¯FeÊ °FF»FbIYF
´Fû£FSXe AüSX QF·FOÞXe ¦FFa½F AF¦FZ ¶F°FF°FZ W`ÔX, BXÀF ÀFF»F IYû »FZ »FedªFE, ´Fid°F EIYOÞX ÀFû¹FF¶Fe³F
IYe £Fû°Fe ´FSX £F¨FÊ 15 WXªFFSX ÷Y´F¹FZ AF¹FF W`XÜ A¨LXe ¶FFdSXVF ³FWXeÔ
AüSX A¯FeÊ °FF»FbIYF ¸FZÔ QF·FOÞXe ¦FFa½F IZY dIYÀFF³FûÔ ³FZ ÀF¶FÀFZ ª¹FFQF
AF°¸FWX°¹FFEa IYe W`ÔXÜ VFF¹FQ ¹FWXe ½FªFWX ±Fe dIY A´F³FZ ¨Fb³FF½F ´Fi¨FFSX
¶Fb»FOXF³FF dªF»FZ IYF ´Fû£FSXe AüSX ¹F½F°F¸FF»F dªF»FZ ¸FZÔ QF·FOÞXe ¦FFa½F WXû³FZ ÀFZ ´Fid°F EIYOÞX ´F`QF½FFSX ¨FFSX IbaY°F»F WbXBÊX W`XÜ ÀFû¹FF¶Fe³F IYF IZY QüSXF³F ´Fi²FF³F¸FaÂFe ³FSmÔXýi ¸FûQe 20 ¸FF¨FÊ 2014 IYû BXÀF ¦FFa½F
IYû ¸FVFWcXSX IYWcaX ¹FF IbY£¹FF°F, ÀF¸FÓF ¸FZÔ ³FWXeÔ AF SXWXF W`XÜ ´FcSmX d½FQ·FÊ ÀFSXIYFSXe ·FF½F 3,050 ÷Y´F¹FZ ´Fid°F IbaY°F»F W`XÜ WX¸F A¦FSX ÀFSXIYFSX ¸FZÔ k¨FF¹F ´FZ ¨F¨FFÊl IYSX³FZ AFE ±ûÜ CX³WXûÔ³FZ ½FFQF dIY¹FF ±FF dIY ½FWX

14 VF¶Q¸F²Fb 2018
¹FFÂFF ½FÈ°FFa°F
¶FbðX, ¦FFa²Fe AüSX d½F³Fû¶FF IZY QVFʳF
dIYÀFF³FûÔ IZY d»FE EZÀFe ³Fed°F¹FFa »FZIYSX AFEa¦FZ dIY IYûBÊX dIYÀFF³F d½FQ·FÊ ¹FFÂFF IZY ¸F²¹F ¸FZÔ AªFa°FF IYe ¦FbRYFEa QZ£F³FZ IYF A½FÀFSX d¸F»FFÜ ·F¦F½FF³F ¶FbðX IZY ªFe½F³F AüSX QVFʳF ´FSX AF²FFdSX°F BX³F ¦FbRYFAûÔ IYû QZ£FIYSX
AF°¸FWX°¹FF IYSX³FZ IYû ¸FªF¶FcSX ³FWXeÔ WXû¦FFÜ QF·FOÞXe ¦FFa½F IZY dIYÀFF³F AF°¸FF IYû ÀFa°FbdáX d¸F»F°Fe W`XÜ WX¸FFSmX ´Fc½FʪFûÔ IZY ´Fü÷Y¿F, ÄFF³F AüSX ÀF¸F´FʯF ´FSX ¦F½FÊ ¸FWXÀFcÀF WXû°FF W`XÜ ¦FbRYFAûÔ IYF d½FVFF»F À½FøY´F AüSX À±FF´F°¹F
d½FMXÐNX»F ÀF½F` SXFNXüSX ¸FûQe ªFe IYe k¨FF¹F ´FZ ¨F¨FFÊl ¸FZÔ VFFd¸F»F WbXE ÀFû¨F³FZ ´FSX ¸FªF¶FcSX IYSX QZ°FF W`X dIY AFd£FSX ¹FWX IYF¸F dIY°F³FZ ½F¿FûË ¸FZÔ ÀFa´F³³F WbXAF WXû¦FF AüSX ½Fû »Fû¦F IYü³F WXûÔ¦FZ dªF³WXûÔ³FZ ¹FWX AQзFb°F IYF¹FÊ dIY¹FF
WXû¦FFÜ £FOÞZX ´FWXFOÞX IYû ¶FZWXQ IYSXe³FZ AüSX ÀF²û PaX¦F ÀFZ IYFMXIYSX ¦FbRYFAûÔ IYF d³F¸FFʯF dIY¹FF ¦F¹FF W`XÜ AFªF 2000 ÀFF»F ¶FFQ ·Fe ¹FWXFa IYe ¦FBËX ´FZÔdMaX¦F
±ûÜ Qû EIYOÞX ªF¸Fe³F IZY ¸FFd»FIY SXFNXüSX »F¦FF°FFSX IYªFÊ °F»FZ Q¶F°FZ ¸FüªFcQ W`ÔXÜ ¦FbRYFAûÔ IYe LX°FZÔ ¶FZWXQ ÀFFRY-ÀFb±FSmX PaX¦F ÀFZ ¶F³FFBÊX ¦FBÊX W`ÔXÜ ³FWXeÔ »F¦F°FF dIY ´F°±FSXûÔ IYû IYFMXIYSX ¹FWX d³F¸FFʯF dIY¹FF ¦F¹FF WXû¦FFÜ
¦FE AüSX 24 RYSX½FSXe 2016 IYû AF°¸FWX°¹FF IYSX »FeÜ CX³FIYe 16
ÀFF»F IYe ¶FZMXe LXF¹FF ¶F°FF°Fe W`ÔX dIY A¶F CX³FIZY 20 ÀFF»F IZYX ·FFBÊX
SXF¸F ´FPÞXFBÊX LXûOÞXIYSX OÑXFBX½FSX IYe ³FüIYSXe IYSX SXWZX W`ÔXÜ WX¸FFSmX ¦FFa½F
¸FZÔ ¸FûQe AFE ±ûÜ ¶Fû»FZ ±û dIY CX³FIYe ÀFSXIYFSX ÀFFSmX Qb£F-QQÊ QcSX
IYSm¦FeÜ CX³FIYe ÀFSXIYFSX ¶F³F ¦FBÊX »FZdIY³F WX¸FFSmX ¦FFa½F ¸FZÔ IbYLX ³FWXeÔ
dIY¹FFÜ WX¸F³FZ CX³FIZY ÀFFaÀFQ AüSX ¸FaÂFe WaXÀFSXFªF AWXeSX ÀFZ IYWXF dIY
¦FFa½F IYû ¦FûQ »FZ »FedªFEÜ ¶Fû»FZ, WX¸FFSmX ¦FFa½F IYe ªF³FÀFa£¹FF IY¸F
W`XÜ BXÀF IYFSX¯F ¦FûQ ³FWXeÔ »FZ ÀFIY°FZ W`ÔXÜ A·Fe LXF¹FF ½FûMXSX ³FWXeÔ W`X
»FZdIY³F CXÀFIYF ÀF½FF»F W`X dIY ¢¹FF dIYÀFF³FûÔ IYe AF°¸FWX°¹FFEa ·Fe
½FûMX ¶F`ÔIY ¶F³FIYSX SXWX ¦FBÊX W`ÔX?
d´F°FF IYe ¸Fü°F IZY ¶FFQ ÀFSXIYFSX ³FZ ¢¹FF dQ¹FF? LXF¹FF ³FZ ¶F°FF¹FF
dIY ´FWX»FZ LXWX ¶FIYSXe IZY ¶F©FZ d¸F»FZ ±ûÜ ¶FFQ ¸FZÔ IbYLX ´F`ÀFZ dQE
±ûÜ IYªFÊ °Fû ¸FFRY ³FWXeÔ dIY¹FFÜ ÀFSXIYFSX ÀFZ d¸F»FZ ´F`ÀFZ IYªFÊ CX°FFSX³FZ
IZY d»FE ¶F`ÔIY IYû QZ dQE ±ûÜ CX¸FiQSXFªF WXe ³FWXeÔ ¹Fb½FF dIYÀFF³F ·Fe
AF°¸FWX°¹FF IYSX³FZ IYû ¸FªF¶FcSX W`ÔXÜ BXÀFe ¦FFa½F IZY 28 ½F¿FeʹF ¹Fb½FF
dIYÀFF³F I`Y»FFVF dIYVF³F ¸FF³FIYSX ³FZ 13 dQÀFa¶FS,X 2017 IYû
AF°¸FWX°¹FF IYSX »FeÜ I`Y»FFVF IZY ´FOÞXûÀF ¸FZÔ 28 ÀFF»F IZY ¦Fû´FF»F
SFþZV½FS QF·Fû»FIYS ³FZ 10 ½F¿FÊ ´FWX»FZ IYþÊ ÀFZ WFS ¸FF³F »Fe ±Fe
AüS RYFaÀFe ´FS »FMIY ¦FE ±ûÜ »FZdIY³F C³FIYe ´F°³Fe ÀFe¸FF ³FWeÔ WFSe
W`aÜ ÀFa§F¿FÊ IYS SWe W`a AüS ¶FZMe IYû ´FPÞFIYS IbYL ¶F³FF³FF ¨FFW°Fe
W`aÜ ÀFSXIYFSX ³FZ CX³FIYû ÀFWXF¹F°FF IZY °FüSX ´FSX 10 ¸Fbd¦FʹFFa Qe ±FeÔÜ
A¶F 10 ½F¿FÊ ¶FFQ EIY ¦FF¹F Qe W`XÜ
¹FWXFa AF°¸FWX°¹FF VF¶Q SXûªF¸FSXFÊ BXÀ°FZ¸FF»F WXû³FZ ½FF»FF W`XÜ
Qµ°FSXûÔ ¸FZÔ kAF°¸FWX°¹FF d½F·FF¦Fl ¶F³FF³FZ ´FOÞX ¦FE W`ÔXÜ »FZdIY³F
dÀFÀMX¸F ÀFZ ¶FbSXF IbYLX ³FWXeÔ WXû°FFÜ BXÀF dÀFÀMX¸F IZY IYF¸FIYFªF IYF
¸FWXF°¸FF AüSX ÀFa°F IZY IY¸FÊ À±F»F
d»FWXFªFF, BX³FIZY d»FE ¶FZ¸FF¹F³FZ ÀFF WXû ¦F¹FF W`XÜ WX¸F dIYÀFe ¦FFa½F ¸FZÔ PaX¦F QZd£FE, AF°¸FWX°¹FF IYe ÀFc¨F³FF d¸F»Fe, ´Fbd»FÀF ³FZ ´Fa¨F³FF¸FF ·FSXF, d½FQ·FÊ IZY ¸FWX°½F IYF AaQFªFF »F¦FFBX¹FZ dIY SXFáÑXd´F°FF ¸FWXF°¸FF ¦FFa²Fe
ªFF°FZ °Fû WX¸FFSmX ÀFF±F ¨F»F SXWZX »Fû¦FûÔ ÀFZ ¦FFa½F IZY QcÀFSmX »Fû¦F ¸FSXFNXe OXFG¢MXSX ³FZ ´FûÀMX¸FFMÊX¸F dIY¹FF, dªF»FF ´FiVFFÀF³F ³FZ d»FÀMX ¸FZÔ ³FF¸F ³FZ BXÀFZ A´F³FF IY¸FÊ ÃûÂF ¶F³FF¹FFÜ ÀFF¶FSX¸F°Fe AFßF¸F ÀFZ d³FIY»FIYSX
¸FZÔ ´FcLX°FZ, WZ IYû¯F AFWZ°F, AF´F¯F IYF¹F dU¨FFS°F AFWF°FÜ WX¸FFSmX ¨FPÞXFIYSX ´FdSXªF³FûÔ ÀFZ EIY RYF¸FÊ ·FSX½FF¹FF AüSX RYFBX»F °F`¹FFSX IYSXIZY 1936 ¸FZÔ ¶FF´Fc ½F²FFÊ AF ¦FE ±ûÜ VFWXSX ÀFZ QcSX ÀFZ½FF¦FiF¸F AFßF¸F
ÀFF±F ¨F»F SXWZX ½¹Fd¢°F ªF½FF¶F QZ°FZ, WZ »FûIY dQ»»FeWc³F AF»FZ A»F¸FFSXe ¸FZÔ SX£F QeÜ A¶F ÀF°¹FF´F³F WXû¦FFÜ ÀF¶FÀFZ ´FWX»FZ ´F°FF »F¦FF¹FF ¶F³FF¹FFXÜ 1948 °FIY ¶FF´Fc ¹FWXeÔ SXWZXÜ ÀFZ½FF¦FiF¸F ¸FZÔ AFIYSX »F¦FF dIY
AFWZ°F, AF°¸FW°¹FF AG´ÀF¨FZ A³UZ¿F¯F IYS¯¹FFÀFFNe AF»FZ ªFFE¦FF dIY ¸FSX³FZ ½FF»FF dIYÀFF³F W`X dIY ³FWXeÔÜ dRYSX QZ£ûÔ¦FZ dIY IYªFÊ ¸F`Ô VFSXeSX ÀFZ ¸Fb¢°F WXû ¦F¹FF WcaX ¹FF dRYSX VFSXeSX IZY ÀFFSmX SXû¦F, ±FIYF³F
AFWZ°FÜ ¹FWX ÀFb³FIYSX ÀF½FF»F IYSX³FZ ½FF»FF IYûBÊX ´Fid°FdIiY¹FF ³FWXeÔ QZ°FF ¸FZÔ ±FF ¹FF §FSX ¸FZÔ ÓF¦FOÞZX IZY IYFSX¯F ¸FSX ¦F¹FFÜ BXÀFe dÀFÀMX¸F ¸FZÔ ª¹FFQF°FSX AüSX ¸FFdÀFIY ÂFFÀF £F°¸F WXû ¦FE W`ÔXÜ ´FcSXF VFSXeSX WX»IYF-RbY»IYF ÀFF
AüSX A´F³FZ IYF¸F »F¦F ªFF°FF ±FFÜ »Fû¦F ¸FªFFIY ¸FZÔ ·Fe AF´FÀF ¸FZÔ dIYÀFF³FûÔ IYeX AF°¸FWX°¹FFEa ¶FZ½FªFWX IYSXFSX QZ Qe ªFF°Fe W`ÔXÜ ¶F°FF³FZ »F¦FFÜ d½FQ·FÊ ¸FZÔ »Fû¦FûÔ IZY dªF°F³FZ IYáX AüSX QbQÊVFF QZ£Fe CXÀFÀFZ
¶FF°F IYSX°FZ W`ÔX °Fû WaXÀFIYSX IYWX°FZ W`ÔX, AF°¸FWX°¹FF IYSmX¦FF? IZY d»FE ÀF`IYOÞXûÔ §FMX³FFEa W`ÔX »FZdIY³F ¶FF°F ÀFFRY IYSX³FZ IZY d»FE EIY d¸F»F SXWXe ¸FF³FdÀFIY ´FeOÞXF IbYLX ´F»FûÔ IZY d»FE ÀF¸FF~ WXû ¦FBÊXÜ
CXQFWXSX¯F QZ°FF WcaXÜ ¹F½F°F¸FF»F dªF»FZ IZY A¯FeÊ °FF»FbIYF ¸FZÔ 23 A¦FÀ°F ¶FF´Fc IZY ÀFZ½FF¦FiF¸F ÀFZ d½FQF »FZIYSX ´F½F³FFSX ¸FZÔ d½F³Fû¶FF ªFe IZY
dÀFÀMX¸F ÀFZ ª¹FFQF ªFb»¸Fe IYûBÊX ³FWXeÔ 2016 IYû 65 ½F¿FeʹF dIYÀFF³F IYFVFeSXF¸F ¸FF²Fû»FIYSX AüSX CX³FIZY
¶FZMZX ÀFaQe´F ¸FF²Fû»FIYSX ³FZ EIY WXe ´FZOÞX ÀFZ »FMXIYIYSX AF°¸FWX°¹FF
AFßF¸F ´FSX¸F²FF¸F ´FWbaX¨FZÜ Qû´FWXSX ¸FZÔ ¸F²¹FF½FIYFVF IZY ¨F»F°FZ AFßF¸F
IZY QSX½FFªFZ ¶FaQ ±ûÜ ¶F°FF¹FF dIY IYSXe¶F EIY §FaMZX ¶FFQ Qû¶FFSXF
d½FQ·FÊ ¸FZÔ dIY°F³FZ dIYÀFF³FûÔ ³FZ AF°¸FWX°¹FF IYe W`ÔX? BXÀF ÀF½FF»F IYF IYe ±FeÜ IYFVFeSXF¸F IZY ´FFÀF ´FFa¨F EIYOÞX ªF¸Fe³F ±FeÜ CX³WXûÔ³FZ QcÀFSmX £Fb»FZ¦FFÜ ÀFc£û ´F°±FSXûÔ IZY ¶Fe¨F ÀFZ dSXÀF°Fe ²FF¸F ³FQe IYe ²FFSXF IZY
ÀFWXe ªF½FF¶F dIYÀFe IZY ´FFÀF ³FWXeÔ W`XÜ ÀFSXIYFSX IZY ªF½FF¶F AüSX dIYÀFF³FûÔ IYe 14 EIYOÞX ªF¸Fe³F NZXIZY ´FSX »FZIYSX RYÀF»F ¶FûBÊX ±FeÜ dIY³FFSm BaX°FªFFSX dIY¹FFÜ ´FSX¸F²FF¸F AFßF¸F ¸FZÔ ´Fi½FZVF dIY¹FF °Fû ½FWXFa
AFaIYOÞXûÔ ´FSX d½FVû¿FÄF ÀFWX¸F°F ³FWXeÔ W`ÔXÜ ¸F`Ô³FZ d½FQ·FÊ IZY dªF»FF »FZdIY³F ¶FFdSXVF ³FWXeÔ WbXBÊX AüSX RYÀF»F ¶F¶FFÊQ WXû ¦FBÊXÜ IYFVFeSXF¸F ·Fe ÀFZ½FF¦FiF¸F ªF`ÀFe VFFad°FÜ d½F³Fû¶FF ªFe IZY ÀFWXF¹FIY SXWZX ¶FF»F d½FªF¹F
IY»FZ¢MXSXûÔ AüSX ÀFc¨F³FF d½F·FF¦F ÀFZ ¹FWX ÀFa£¹FF ´F°FF IYSX³FZ IZY d»FE ½F¿FÊ 2012 ÀFZ IYªFÊ ¸FZÔ ±û AüSX IYªFÊ ÀFZ d³FªFF°F ´FF³FZ IZY d»FE CX³WXûÔ³FZ ªFe (92 ½F¿FÊ) ÀFZ ¨F¨FFÊ WbXBÊXÜ d½FQ·FÊ IZY WXF»FF°F ´FSX CX³WXûÔ³FZ IYWXF,
ÀFa´FIÊY dIY¹FFÜ ÀFFSXe ªF¦FWXûÔ ÀFZ ¸FbÓFZ 20-30 ´FZªFûÔ IYe d»FÀMX ±F¸FF Ad°FdSX¢°F ªF¸Fe³F NZXIZY ´FSX »Fe ±FeÜ QZVF IYû AFªFFQe d¸F»FZ 71 ½F¿FûË WXû ¦FE W`ÔXÜ ¶FF´Fc AüSX AF¨FF¹FÊ ªFe
Qe ¦FBËXÜ A¶F °FIY ¸F`Ô ½FûMXSX d»FÀMX, ¶Fe´FeE»F d»FÀMX, ´FZVF³FSXûÔ AüSX IYFVFeSXF¸F IZY ·F°FeªFZ ßFeSXF¸F QZ½FIYSX ³FZ ¶F°FF¹FF dIY AFdßF°FûÔ IYû IZY ¶FFQ A¦FSX IYûBÊX ³FZ°FF AF¹FF °Fû ½Fû E´FeªFZ A¶Qb»F IY»FF¸F ±ûÜ
°F¸FF¸F ÀFSXIYFSXe ¹FûªF³FFAûÔ IZY »FF·FFd±FʹFûÔ IYe ¸FûMXe-¸FûMXe d»FÀMX ÀFWXF¹F°FF QZ³FZ IYe ¶FF°F AFBÊX °Fû dªF»FF ´FiVFFÀF³F ³FZ ¨FF¨FF ªFe IYe CX³WXûÔ³FZ ¶FF´Fc AüSX AF¨FF¹FÊ IYe °FSXWX À¸FFMÊX d½F»FZªF IYe ¶FF°F IYWXeÜ
´FPÞX°FF AüSX QZ£F°FF AF¹FF ±FFÜ ´FWX»Fe ¶FFSX d½FQ·FÊ ¸FZÔ ¸FbQûË IYe d»FÀMX AF°¸FWX°¹FF IYû °Fû dIYÀFF³F IYe AF°¸FWX°¹FF ¸FF³F d»F¹FF »FZdIY³F CX³FIZY ¹FZ ÀFSXIYFSX °Fû À¸FFMÊX dÀFMXe ¶FÀFF SXWXe W`ÔXÜ ªF¶F °FIY À¸FFMÊX d½F»FZªF
¸FbÓFZ QZ£F³FZ IYû d¸F»FeÔÜ BX³F d»FÀMX ¸FZÔ EIY, Qû ¹FF QÀF-¶FeÀF ³FF¸F ¶FZMZX IYe AF°¸FWX°¹FF IYû »FF·F QZ³FZ »FF¹FIY ³FWXeÔ ÀF¸FÓFFÜ ARYÀFSX ³FWXeÔ WXûÔ¦FZ °F¶F °FIY À¸FFMÊX dÀFMXe ³FWXeÔ ¶F³FZÔ¦FZÜ °F¶F °FIY dIYÀFF³F
³FWXeÔ W`ÔX, WXªFFSXûÔ »Fû¦FûÔ IZY ³FF¸F W`ÔXÜ ³FF¸FûÔ IZY AF¦FZ °FFSXe£F QZ£ûÔ¦FZ IYWX°FZ W`Ô, ÀFaQe´F ³FZ A´F³FZ d´F°FF IZY Qb£F ¸FZÔ AF°¸FWX°¹FF IYe ±FeÜ £FbVFWXF»F ³FWXeÔ WXû¦FFÜ ¦FFa½F ¸FZÔ ¦FFa½F ½FF»FZ £FbVF ³FWXeÔ AüSX VFWXSX ¸FZÔ
°Fû WXSX dQ³F QªFÊ W`XÜ ¸F°F»F¶F, d½FQ·FÊ ¸FZÔ WXSX dQ³F IYûBÊX ³F IYûBÊX dIYÀFF³F CXÀFIYe AF°¸FWX°¹FF IYe ½FªFWX IYªFÊ ³FWXeÔ ±FFÜ d½FQ·FÊ ¸FZÔ IYBÊX VFWXSX ½FF»FZ Qb£Fe W`ÔXÜ VFWXSX IZY »Fû¦FûÔ IZY ´FFÀF SXûªF¦FFSX ³FWXeÔ W`ÔXÜ
RYFaÀFe ´FSX ÓFc»F ¦F¹FF ¹FF ªFWXSX ´FeIYSX ¸FSX ¦F¹FFÜ WXQ QZd£FE, ´FdSX½FFSXûÔ ³FZ ÀFF¸FbdWXIY øY´F ÀFZ AF°¸FWX°¹FFEa IYe W`ÔXÜ RYFaÀFe »F¦FF EIY dQ³F »FüMXIYSX ¶FF´Fc AüSX AF¨FF¹FÊ ªFe IZY QVFʳF ´FSX AF³FF WXû¦FFÜ
AF°¸FWX°¹FFAûÔ ÀFZ ªFbOÞXF IYF¸F ÀFa·FF»F³FZ IZY d»FE ¹FWXFa IZY IY»FZ¢MXSX »FeÔ ¹FF ªFWXSX ´FeIYSX ¸FSX ¦FEÜ ¦FiF¸F À½FSXFªF ÀFZ ¶FOÞXF d½FIYFÀF IYF ¸FFGOX»F IYûBÊX ³FWXeÔ W`XÜ

15 VF¶Q¸F²Fb 2018
¸FWZÔXýi dÀFaWX ´FdSXWXFS Qb§FÊM³FF IYF dVFIYFS ·Fe Wû SWZ W`aÜ A¶F WF»FF°F ¹FZ W`a dIY EIY ¦FFaU
Q`d³FIY dWX³QbÀ°FF³F ÀF¸FF¨FFSX ´FÂF IZY ¸Fb£¹F
CX´F ÀFa´FFQIY W`ÔXÜ IÈYd¿F ¸FbQÐQûÔ ´FSX d½FVû¿F
´FIYOÞX SX£F°FZ W`ÔXÜ 30-40
RYeÀFQe °FIY RYÀF»F ³Fá Wû þF°Fe W`aÜ
IZY dIYÀFF³F A´F³FZ ´FVFbAûÔ IYû SF°F ¸FZÔ QcÀFSZ ¦FFaU ¸FZa ¶FWb°F QcS LûOÞ
AF°FZ W`aÜ BÀFIZY ¨F»F°FZ dIYÀFF³Fûa ¸FZa AF´FÀFe ÀFa§F¿FÊ IYe dÀ±Fd°F ¶F³F
¦FBÊ W`Ü BÀFIYû »FZIYS ¶FFaQF, W¸FeS´FbS AüS ¸FWû¶FF ¸FZa ³F IZYU»F
dIYÀFF³Fûa IZY ¶Fe¨F IYF AF´FÀFe ÀFüWFQÊi d¶F¦FOÞ ¦F¹FF W`, UWeÔ AF´FÀF
¸FZa »FFdN¹FFa ¨F»F³FZ, ¦FF»Fe—¦F»Füþ IYS³FZ AüS ¹FWFa °FIY dIY EIY—

C ØFS ´FiQZVF IZY ¶Fb³QZ»FJaO IZY Qû ¸FaO»FûÔ d¨FÂFIcYM ²FF¸F
(¸Fb£¹FF»F¹F ¶FFaQF) IZY ¶FFaQF, d¨FÂFIcYM, W¸FeS´FbS, ¸FWû¶FF
AüS ÓFFaÀFe IZY ÓFFaÀFe, CSBÊ U »Fd»F°F´FbS þ³F´FQûa ¸FZa A³³FF
(dIYÀFF³FûÔ ÀFZ ¶FF°F¨Fe°F ´FSX AF²FFdSX°FÜ BXÀF
¶FFSmX ¸FZÔ IYûBÊX ÀFSXIYFSXe AFaIYOÞXF ³FWXeÔ W`X)
QcÀFSZ IZY Jc³F IZY ´¹FFÀFZ Wû³FZ »F¦FZ W`aÜ
dIY°F³Fe RYÀF»F ³Fá Wû°Fe W`: BÀF ÀFa¶Fa²F ¸FZa IYûBÊ ÀFSIYFSe AFaIYOÞF
°Fû ³FWeÔ W` »FZdIY³F dIYÀFF³FûÔ ÀFZ ¶FF°F¨Fe°F IYS³FZ IZY ¶FFQ þû d³F¿IY¿FÊ
´Fi±FF IZY °FW°F A¶F ´FcSZ ÀFF»F ´FVFb AFUFSF §Fc¸F°FZ SW°FZ W`aÜ AFUFSF
´FVFbAûÔ IZY ¶FþF¹F A¦FS B³WZa A³FF±F ´FVFb IYWZa °Fû Ad²FIY C´F¹Fb¢°F
Wû¦FFÜ þWFa ¹FW ´FVFb²F³F dIYÀFF³FûÔ IYe AFd±FÊIY ¸FQQ IZY d»FE WS
°FSW ÀFZ C´F¹Fû¦Fe ¸FF³FF þF°FF ±FF, A¶F C³FIZY d»FE EIY ¶FOÞe
A³³FF ´Fi±FF ÀFZ d³FIY»FF CÀFIZY A³FbÀFFS 30 ÀFZ 40 RYeÀFQe °FIY RYÀF»F ³Fá Wû
þF°Fe W`aÜ ¶FFaQF dþ»FZ IZY d´F´FSWSe ¦FFaU IZY dIYÀFF³F ¸F»FJF³F dÀFaW
IYF IYW³FF W` dIY dþÀF ¦FûUaVF IYû dIYÀFF³FûÔ IYF dW°F SÃFIY ¸FF³FF
þF°FF W` A¶F UW ¸FbÀFe¶F°F ÀFZ IY¸F ³FWeÔ þF³F ´FOÞ°FF W`Ü

´FSmXVFF³F
ÀF¸FÀ¹FF ¶F³F ¦F¹FF W`Ü ´FW»FZ ¹FZ ±Fe ½¹FUÀ±FF: ´FW»FZ ´Fi°¹FZIY ¦FFaU ÀF·FF ¸FZa ¦FiF¸F ÀF¸FFþ
¢¹FF W` A³³FF ´Fi±FF: A³³FF IYF ¸F°F»F¶F LbXMXÐMFX A±FFÊ°F dþ³F IYe þ¸Fe³F, ¨FFSF¦FFW AüS Jd»FWF³F IZY d»FE ´F¹FFÊ~ ±FeÜ ¨FFSF¦FFW
þF³FUSXûÔ IZY ¦F»FZ ¸FZa IYûBÊ SÀÀFe ³FWeÔ OF»Fe þF°Fe ±Fe AüS ³F We AüS Jd»FWF³F IYe þ¸Fe³F ´FS ´FcSZ ¦FFaU IZY þF³FUS ¨FS°FZ ±FZÜ »FZdIY³F
C³WZa ¶FFa²FF þF°FF ±FFÜ BÀFIYF ¸F°F»F¶F A³F³FF ´Fi±FF W`Ü ¶FbaQZ»FJaO A¶F B³F þ¸Fe³Fûa ´FS »Fû¦Fûa ³FZ AU`²F IY¶þF IYS d»F¹FF W`Ü ¨FFSF¦FFW
¸FZa dÀFa¨FFBÊ IZY ÀFF²F³F Ad°F ÀFed¸F°F Wû³FZ ÀFZ ¹FWFa Q»FW³F AüS d°F»FW³F AüS Jd»FWF³F IYe þ¸Fe³F IY¶þFIYS þWFa »Fû¦F JZ°Fe IYS SWZ W`a,

dIYÀFF³F
IYe RYÀF»F ¶FûBÊ þF°Fe ±FeÔ, þûdIY VFb¿IY þ¸Fe³F ´FS þ»Qe ´FIYIYS UWeÔ °FF»FF¶FûÔ IYû ´FFMIYS §FS ¶F³FF d»FE ¦FE W`aÜ BÀFÀFZ ³F °Fû BX³F
°F`¹FFS Wû þF°Fe W`Ü Wû»Fe IZY ¶FFQ RYÀF»F IYe IYMFBÊ IYF IYF¸F Wû þF³FUSûa IYû ¨FFSF d¸F»F ´FF°FF W` AüS ³F We ´Fe³FZ IZY d»FE ´FF³FeÜ BÀF
þF°FF ±FFÜ RYÀF»F IYMFBÊ IZY ¶FFQ dIYÀFF³F ½F ´FVFb´FF»FIY A´F³FZ IYFS¯F ¹FZ dIYÀFF³FûÔ IYe RYÀF»F IYû We A´F³FF d³FUF»FF ¶F³FF°FZ W`aÜ
´FVFbAûÔ, dUVFZ¿FIYS ¦FûUaVF IYû LûOÞ QZ°FZ ±FZÜ ¨F`ÂF, ¶F`ÀFFJ AüS dU²FF³FÀF·FF-»FûIYÀF·FF ¸FZÔ LF¹FF ¸FbQÐQF: ¹FW ¸FbQÐQF B°F³FF ¦Fa·FeS
þZâ (A´Fi`»F, ¸FBÊ AüS þc³F) ¸FZa ¹FZ þF³FUS §Fc¸F—§Fc¸F IYS ¨FS°FZ Wû ¦F¹FF W` CØFS ´FiQZVF dU²FF³F ÀF·FF ÀFZ »FZIYS »FûIYÀF·FF ¸FZa ·Fe BÀFIYe
±FZÜ ³FdQ¹FûÔ AüS °FF»FF¶Fûa ¸FZa ´FF³Fe ´FeIYS A´F³Fe ´¹FFÀF ¶FbÓFF°FZ ±FZÜ ¦Fcaþ ÀFb³FFBÊ Qe, »FZdIY³F ÀFSIYFS ¸FZa ¶F`NZ ³FZ°FF BÀF AûS ¦Fa·FeS ³FWeÔ
¶FFdSVF Wû°FZ We dIYÀFF³F U ´FVFb´FF»FIY B³WZa ´FIYOÞIYS »FZ AF°FZ ±FZÜ dQJ SWZ W`aÜ ¶FbaQZ»FJaO IZY dIYÀFF³F BÀF ¸FbQÐQZ IYû »FZIYS ÀF·Fe
B³F °Fe³F ¸FWe³FZ ¹FZ ´FVFb JZ°FûÔ ´FS We SW°FZ ±FZ, dþÀFIZY ¨F»F°FZ UWeÔ
¦Fû¶FS AüS ¸FcÂF °¹FF¦F°FZ ±FZ, BÀFIZY ´FeLZ dIYÀFF³FûÔ IYF °FIÊY ¹FW SW°FF
ÀF¸FF²FF³F IYe °F»FFVF SFþ³Fed°FIY Q»Fûa AüS ÀFSIYFSûa ÀFZ ¦FbWFS »F¦FF ¨FbIZY W`a, »FZdIY³F IYûSZ
AFV½FFÀF³FûÔ IZY A»FFUF C³WZa IbYL ³FWeÔ d¸F»FFÜ
±FF dIY BÀFÀFZ þWFa JZ°FûÔ IYe CUÊSFVFd¢°F ¶FPÞZ¦Fe UWeÔ þF³FUS ·Fe ¹FW ¸FbQÐQF B°F³FF ¦Fa·FeS Wû ¦F¹FF W` CØFS ´FiQZVF WF»FFadIY BÀF ÀFa¶Fa²F ¸FZa »FûIYÀF·FF ¸FZa þF»Fü³F IZY ÀFFaÀFQ
dQ³F ¸FZa ³FdQ¹FûÔ U ´FZOÞûÔ IZY ´FFÀF NaOe WUF ¸FZa þ¶FdIY SF°F ¸FZa Jb»FZ dU²FF³F ÀF·FF ÀFZ »FZIYS »FûIYÀF·FF ¸FZa ·Fe ·FF³Fb´Fi°FF´F U¸FFÊ ³FZ d³F¹F¸F 377 IZY °FW°F 20 dQÀFa¶FS 2017 IYû
JZ°F ¸FZa SWZa¦FZÜ B³FIZY d»FE ´FF³Fe AFÀF´FFÀF IZY °FF»FF¶Fûa AüS ³FdQ¹Fûa BÀFIYe ¦Fcaþ ÀFb³FFBÊ Qe, »FZdIY³F ÀFSIYFS ¸FZa °F±FF ¶FFaQF IZY ÀFFaÀFQ ·F`Sûa ´FiÀFFQ d¸FßFF ³FZ 02 þ³FUSe 2018 IYû
¸FZa d¸F»F°FF ±FFÜ ´Fi¸FbJ ³FdQ¹Fûa ¸FZa ¹F¸Fb³FF, IZY³F AüS ¶FZ°FUF AüS BX³FIYe ¶F`NZ ³FZ°FF BÀF AûS ¦Fa·FeS ³FWeÔ dQJ SWZ W`aÜ ÀF½FF»F CNFE ±ûÜ ÀFQ³F IYû A³³FF ´Fi±FF ÀFZ Wû SWZ ³FbIYÀFF³F AüS
ÀFWF¹FIY ³FdQ¹FFa W`aÜ ¶FbaQZ»FJaO IZY dIYÀFF³F BÀF ¸FbQÐQZ IYû »FZIYS BÀFIZY IYFS¦FS C´FF¹F IYS³FZ IYe ¸FFa¦F IYeÜ C²FS, d°FaQUFSe (¶FFaQF)
A³³FF ´Fi±FF ¢¹FûÔ ¶F³Fe ÀF¸FÀ¹FF: ÀFdQ¹FûÔ ÀFZ ¨F»Fe AF SWe BÀF ´Fi±FF ÀF·Fe SFþ³Fed°FIY Q»Fûa AüS ÀFSIYFSûa ÀFZ IZY IYFa¦FiZÀF IZY °F°IYF»Fe³F dU²FF¹FIY Q»Fþe°F dÀFaW ³FZ 22 dQÀFa¶FS
IYû d´FL»FZ »F¦F·F¦F Qû QVFIYûa ÀFZ dIYÀFF³Fûa ³FZ BÀFZ W¸FZVFF IZY d»FE ¦FbWFS »F¦FF ¨FbIZY W`a, »FZdIY³F IYûSZ AFV½FFÀF³FûÔ 2016 IYû CØFS ´FiQZVF IYe dU²FF³FÀF·FF ¸FZa BÀF AûS ÀFSIYFS IYF
A´F³FF d»F¹FF W`Ü A¶F ¹FZ A³F³FF þF³FUS þWFa dIYÀFF³Fûa IYe RYÀF»F IZY A»FFUF C³WZa IbYL ³FWeÔ d¸F»FFÜ ²¹FF³F JeÔ¨F³FZ IYe IYûdVFVF IYe, »FZdIY³F IYûBÊ ÀFF±FÊIY ´FdS¯FF¸F ÀFF¸F³FZ
IYû ¶FOÞe ¸FFÂFF ¸FZa ¶FS¶FFQ IYS SWZ W`a, UWeÔ ÀFOÞIYûÔ ´FS §Fc¸F³FZ ÀFZ ³FWeÔ AF ÀFIZYÜ

18 VF¶Q¸F²Fb 2018
¸FbQÐQF
¦FûVFF»FF ¸FZa ´F¹FFÊ~ ½¹FUÀ±FF ³FWeÔ: BÀF ÀFa¶Fa²F ¸FZa ¶FFaQF IZY ¶F¶FZøX X, ¸FWû¶FF
AüS ÓFFaÀFe ¸FZa ¦FûVFF»FF ¶F³FF³FZ IYF IYF¸F dIY¹FF ¦F¹FF W`, »FZdIY³F ´F¹FFÊ~ ½¹FUÀ±FF
³F Wû³FZ ÀFZ dIYÀFF³Fûa IYû SFW°F ³FWeÔ d¸F»F ÀFIYe W`Ü IYBÊ þ¦FW ¦FûVFF»FF ¸FZa ²F³F
IYe IY¸Fe ÀFZ ¨FFSZ IYe ´F¹FFÊ~ ½¹FUÀ±FF ³FWeÔ Wû ´FF°Fe W`Ü BÀFIZY ¨F»F°FZ ´FVFb ·FcJZ
SW þF°FZ W`aÜ EIY—Qû þ¦FW ÀFZ °Fû ¦FûVFF»FF ÀFZ ´FVFbAûÔ IZY LûOÞ³FZ IYe
J¶FSZa AF ¨FbIYe W`aÜ ÀFSXIYFSX EZÀFZ ¸FF¸F»FûÔ ¸FZÔ IYF³Fc³Fe IYFSÊX½FFBÊX IYSXIZY BXd°FßFe
ÀF¸FÀ¹FF IZY ÀF¸FF²FF³F CXØFSX ´FiQZVF ¸FZÔ
IYSX SXWXe W`XÜ 1. ´FVFbAûa IYû IZYU»F °Fe³F ¸FWe³FZ,
þ¶F JZ°F JF»Fe SW°FZ W`a °F·Fe LûOÞF
d»FE þ¸Fe³F IYû IY¶þF¸Fb¢°F
IYS½FFEÜ
»F¦FF°FFS ¶FPÞ
³Fe»F¦FF¹F ·Fe W`ÔX ¶FOÞe ÀF¸FÀ¹FF: ¦FûUaVF IZY A»FFUF ³Fe»F¦FF¹F ·Fe dIYÀFF³Fûa IYe
RYÀF»F IYû þOÞ ÀFZ ÀFFRY IYS QZ SWZ W`aÜ ¹FZ þWFa ÀFZ ·Fe ÓFbaO ¶F³FFIYS d³FIY»F þFEÜ 5. ÀFSIYFS AüS þ³F ÀFW¦Fû¦F ÀFZ SWZ AFUFSF ´FVFb
þF°FZ W`a, C³F JZ°F ¸FFd»FIYûa IZY ´FFÀF dÀFS ´FeM³FZ IZY A»FFUF QcÀFSF ¨FFSF ³FWeÔ 2. ¦FFaUûa ¸FZa °FF»FF¶Fûa IYe þ¸Fe³F WS ¦FiF¸F ´Fa¨FF¹F°F ¸FZa EIY ¦FûVFF»FF
Jû»Fe þFEÜ þWFa ´FVFb d¨FdIY°ÀFIY ¶FbaQZ»FJaO IZY ÀFF±F—ÀFF±F
SW þF°FF W`Ü ´FcSmX ¶FbaQZ»F£FaOX ¸FZÔ ³Fe»F ¦FF¹FûÔ IYF AF°FaIY W`XÜ IYû IY¶þF¸Fb¢°F IYS½FFIYS Qû¶FFSF
IYe ½¹FUÀ±FF Wû, °FFdIY d³FSeW AüS ´FcSZ CØFS ´FiQZVF IYF
CØFS ´FiQZVF ÀFSIYFS ³FZ BXÀF ÀFF»F IZY ¶FþM ¸FZa ½¹FUÀ±FF: CØFS ´FiQZVF ÀFSIYFS °FF»FF¶F JbQUF¹FF þFEÜ
¶Fe¸FFS ´FVFbAûa IYF B»FFþ Wû ÀFIZYÜ dIYÀFF³F B³F dQ³FûÔ AFUFSF
³FZ ¨FF»Fc d½FØF ½F¿FÊ 2018—19 IZY ¶FþM ¸FZa ¶Fb³QZ»FJaO ¸FZa A³³FF ´Fi±FF ÀFZ 3. Jd»FWF³F IZY d»FE LcMe þ¸Fe³F ´FVFbAûa IYe »F¦FF°FFS
¸Fbd¢°F ´FF³FZ IZY d»FE ¦FûUaVF U³¹F dUWFSûa IYe À±FF´F³FF IYS³FZ IYF EZ»FF³F dIY¹FF IYû JF»Fe IYS½FF¹FF þFEÜ 6. B³FIZY ¦Fû¶FS AüS ¸FcÂF AFdQ ÀFZ ÀFa£¹FF ¶FPÞ³FZ ÀFZ ´FSZVFF³F
W`XÜ BXÀFIZY d»FE 92.77 IYSûOÞ ÷XX ´F¹FZ IYF ´FiFU²FF³F dIY¹FF ¦F¹FF W`Ü BÀFIZY A»FFUF 4. ¦FFaU ÀF·FF, ³F¦FS ´Fa¨FF¹F°F, þ`dUIY JFQ ¶F³FFBÊ þFEÜ
dªFÀFIYe d¶FIiYe ÀFZ ¦FûVFF»FF IYû W`ÔXÜ ¦FûUaVF IYF IÈYd¿F IYF¹FÊ
JZ°F—°FF»FF¶F ¹Fûþ³FF IZY Aa°F¦FÊ°F ´FFa¨F WþFS °FF»FF¶F ¶F³FFE þFEa¦FZÜ ÀFF±F We ³F¦FS ´FFd»FIYF ´FdS¿FQ, ³F¦FS d³F¦F¸F
²F³F d¸F»FZ¦FFÜ ¸FZa C´F¹Fû¦F IY¸F Wû³FZ ÀFZ ´FcSZ
Lb˜F ´FVFbAûÔ IZY d»FE ´FcSZ ´FiQZVF ¸FZa 175.2 IYSûOÞ ÷XX ´F¹FZ IYe IYe §Fû¿F¯FF IYe AüS dþ»FF ´FdS¿FQ ¨FFSF¦FFW IZY
´FiQZVF IZY dIYÀFF³F B³WZa
¦FBÊ W`Ü ¶Fb³QZ»FJaO IZY dIYÀFF³Fûa IYF IYW³FF W` dIY ÀFSIYFS IYû BÀF §Fû¿F¯FF ÀFZ LûOÞ SWZ W`aÜ BÀFIZY ¨F»F°FZ
Ad²FIY BXÀF ¶FF°F ´FS ²¹FF³F QZ³FF Wû¦FF dIY ¦FûUaVF A·¹FFS¯¹F AüS °FF»FF¶F ¶F³FF³FZ BÀFÀFZ þWFa EIY ´FVFb ÀFaSÃF¯F AüSX ´Fi¶Fa²F Wû¦FF UWeÔ, RYÀF»Fûa IYû ³FbIYÀFF³F
³FWeÔ Wû¦FF AüS dIYÀFF³Fûa IYe ÀF¸FÀ¹FF ·Fe W»F Wû¦FeÜ BÀFIZY d»FE ÀF¸FFþ IZY ¹FZ ÀF¸FÀ¹FF dQ³F—¶F—Q³F
IZY d»FE dQE ¦FE ²F³F IYF ÀFQb´F¹Fû¦F WûÜ ÀFSIYFS AüS þ³F°FF IZY dþ¸¸FZQFS »Fû¦F
ÀF·Fe U¦FûË IYû AF¦FZ AF³FF Wû¦FF AüS þ³F´Fid°Fd³Fd²F¹Fûa, ³FüIYSVFFWûa AüS ¦Fa·FeS Wû°Fe þF SWe W`Ü
¸FWþ IYF¦Fþe AFaIYOÞZX¶FFþe ¸FZa BÀFZ ´FcSF IYSIZY ²F³F IYe ¶FaQS¶FFaM ³F IYS »FZaÜ
BÀF ¹Fûþ³FF IZY °FW°F AFE ²F³F IYe QZJ·FF»F AüS ÀFWe ¸FQ ¸FZa J¨FÊ IYS³FF ·Fe ÀFSIYFS ÀFZ ¸FQQ IZY d»FE ÀFF±FÊIY ´FW»F IYS³Fe Wû¦FeÜ
EIY ¨Fb³Fü°Fe Wû¦FeÜ
¸FbQÐQF

2002
¸FZÔ ·FFS°F ¸FZÔ ¶FeMe IYFGM³F IYû ¦F`S JFô
RYÀF»F IZY øY´F ¸FZÔ ½¹FFUÀFFd¹FIY
C°´FFQ³F IYû A³Fb¸Fd°F Qe ¦FBÊ ±FeÜ

2003
¸FZÔ WFBd¶FiO ¶FeþûÔ IZY ÀFa¶Fa²F
2012
¸FZÔ ¶FFÀFbQZU AF¨FF¹FÊ ÀFd¸Fd°F
¸FZÔ ¨F¨FFÊEa þûS—VFûS ÀFZ ³FZ A´F³Fe dS´FûMÊ ¸FZÔ ÀFSIYFS
CNeÔ °Fû ÀF¸FF¨FFS ´FÂFûÔ ³FZ IYû ÀFFU²FF³Fe ¶FS°F³FZ IYe
IÈYd¿F dUVFZ¿FÄFûÔ, dIYÀFF³FûÔ, ÀF»FFW QeÜ ÀFd¸Fd°F ³FZ ÀFFRY
ÀFZ SF¹F þF³F³FZ IYe IYWF dIY CÀFZ d¸F»FZ ÀF¶Fc°FûÔ ÀFZ
IYûdVFVF IYe, ÀF·Fe EIY þFdWS Wû°FF W` dIY ¶FeMe
SF¹F ³FWeÔ ±FZÜ IbYL BÀFIZY IYFGM³F IYF ´FiFd¯F¹FûÔ ´FS
dJ»FFRY ±FZ °Fû IbYL ´Fid°FIcY»F ´Fi·FFU ´FOÞ

WFBd¶FiO ¶FeþûÔ IZY
ÀF¸F±FʳF ¸FZÔ dQ£ûÜ SWF W`Ü

¨Fa¦Fb»F ¸FZÔ dIYÀFF³F AüS W¸F³FZ JZ°Fe IYû BÀF IYQS Ad³F¹Fd¸F°F IYS dQ¹FF W` dIY A¶F
¶FeþûÔ IYe ¦Fb¯FUØFF IY¸F Wû ¦FBÊ W`Ü ¶Feþ Côû¦F ÀFFGµMUZ¹FS
Côû¦F ÀFZ ·Fe ¶FOÞF W`Ü IÈYd¿F dUV½FdUôF»F¹F dURY»F ÀFFd¶F°F
WbE W`ÔXÜ ·FFS°F ÀFSIYFS ÀUeIYFS IYS°Fe W` dIY E¢ÀFMZÔVF³F
¸F³FeVFSe ´FcSe °FSW ÷XX ¦¯F dÀ±Fd°F ¸FZÔ W`Ü

¸FedO¹FF IYe ¨Fb´´Fe ´Fe ÀFFBʳFF±F, UdSâ ´FÂFIYFS AüS IÈYd¿F ¸FbQÐQûÔ IZY dUVFZ¿FÄF

¶FWbSFáÑe¹F IYa´Fd³F¹FFa A´F³Fe ÓFû»Fe ¸FZÔ ¹FZ ¶Feþ d»FE AFdWÀ°FF—
AFdWÀ°FF dUIYFÀFVFe»F QZVFûÔ JFÀFIYS ·FFS°F IYû d³FVFF³FF ¶F³FF SWe
IYe ¦FBÊÜ BÀF LW ¸FFW IZY QüSF³F ´FiIYFdVF°F J¶FSXûÔ ÀFZ ¹FWe d³F¿IY¿FÊ W`ÔX UWeÔ B³FIYF dUSû²F ·Fe CÀFe À°FS ´FS Wû SWF W`Ü dRYS ´FbSF³Fe d¨Fa°FF
Ad³F»F ¨Fü²FSXe d³FIYF»FF þF ÀFIY°FF W` dIY ¦FiF¸Fe¯F B»FFIYûÔ ¸FZÔ þ¶FSQÀ°F ´F`N ¶F³FF³FZ ¸FbaW ¶FFE JOÞe W`Ü ÀFUF»F þ³F°FF IYe ÀFZW°F IYF W`Ü ÀFUF»F JZ°FûÔ
Q`d³FIY dW³QbÀ°FF³F ÀFZ þbOÞZ W`aÜ »FZJ C³FIZY UF»FZ AüS ¸FaO»F IYe 80 RYeÀFQe ¦FiF¸Fe¯F þ³F°FF IYF ´Fid°Fd³Fd²F°U IYe ÀFZW°F IYF W` BÀFd»FE W»»FF—¦Fb»»FF ¸F¨F³FF ÀUF·FFdUIY W`Ü EZÀFZ
VFû²F ´FÂF ´FS AF²FFdS°F W`Ü IÈYd¿F ¸FF¸F»FûÔ, IYS³FZ IYF QFUF IYS³FZ UF»FZ AJ¶FFSûa ¸FZÔ ¦FiF¸Fe¯F ÀFSûIYFS ¹FF IYWZÔ ¸FZÔ ¸FedO¹FF IYe AüS ·Fe ¸FW°Fe ·Fcd¸FIYF Wû þF°Fe W` dIY °FMÀ±F SW°FZ
£FFÀFIYSX ´FdV¨F¸Fe CXØFSX ´FiQZVF IZY ¸FbQÐQûÔ
´FSX d½FVû¿F ´FIYOÞX SX£F°FZ W`ÔXÜ JZ°Fe dIYÀFF³Fe ÀFZ þbOÞZ ¸FbQÐQZ JFÀFIYS ¶FeþûÔ IYe WIYeIY°F ÀFZ WbE UW ÀFWe ÀFc¨F³FF C´F»F¶²F IYSFEÜ
dIYÀFF³FûÔ IYû øXX ¶FøXX IYSF³FZ UF»FZ ÀF¸FF¨FFS ³FQFSQ dQJFBÊ dQEÜ þeE¸F RcYO ÀFZ A³FþF³F dIYÀFF³F AüS ¸FedO¹FF : ·FFS°F ¸FZÔ ¶FeMe

C ØFS ´FiQZVF ¸FZÔ ¸FZSN ¸FaO»F IYF dIYÀFF³F ÀF¶FÀFZ C³³F°F ¸FF³FF
þF°FF W`Ü WdS°F IiYFad°F IZY ÀF¸F¹F ¸FZÔ BÀF B»FFIZY ³FZ ÀFUFÊd²FIY
A³³F IYe ´F`QFUFS IYS ³FE IYed°FʸFF³F À±FFd´F°F dIYE ±ûÜ
¦FiF¸Fe¯F d¶FSFQSe JFÀFIYS dIYÀFF³FûÔ IYe We þF¦FøXX IY°FF IYF ´FdS¯FF¸F
dþÀF °FZþe ÀFZ U`dV½FIY þ³FÀFa£¹FF ¸FZÔ UÈdðX Wû SWe W`, CÀFe °FZþe
ÀFZ IÈYd¿F C°´FFQ³F IYû ¶FPÞF³FZ IYF Q¶FFU ·Fe ¶F³F SWF W`Ü EZÀFe
AFVFaIYFEa þ°FFBÊ þF SWe W`ÔX dIY U¿FÊ 2050 °FIY Qû¦Fb³Fe Wû ¨FbIYe
AF¶FFQe IYF ´FZM ·FS³FZ IZY d»FE C°´FFQ³F ·Fe Qû¦Fb³FF IYS³FF Wû¦FFÜ ·FFS°F
IYFGM³F ¦F`S JFô RYÀF»F IZY ½¹FFUÀFFd¹FIY C°´FFQ³F IYû U¿FÊ 2002
¸FZÔ A³Fb¸Fd°F Qe ¦FBÊÜ ¶FeMe IYFGM³F C¦FF³FZ UF»FZ ÃFZÂFûÔ ¸FZÔ dIYÀFF³F
AF°¸FW°¹FFAûÔ ¸FZÔ ¶FZ°FWFVFF ¶FPÞû°FSe WbBÊ AüS BÀFIYF dUSû²F IYS SWZ
ÀFa¦FN³FûÔ ³FZ BÀFZ ÀFZW°F AüS ´F¹FFÊUS¯F, Qû³FûÔ IZY d»FE J°FS³FFIY
±FF dIY AÀÀFe IZY QVFIY ¸FZÔ BÀF B»FF¸FZÔ ¸FZÔ dWaXQe AJ¶FFSXûÔ ³FZ A¨Le ¸FZÔ ÀFFN IZY QVFIY ¸FZÔ þ¶F AIYF»F ´FOÞF, °F¶F JZ°Fe dIYÀFF³Fe IYû ¶F°FF¹FFÜ BÀF ¸FF¸F»FZ IYe þFa¨F IZY d»FE ¶FFÀFbQZU AF¨FF¹FÊ IZY ³FZ°FÈ°U
JFÀFe ´F`N ¶F³FFBÊÜ VFû²F ¸FZÔ ¸FZSN ¸FaO»F ÀFZ ´FiIYFdVF°F ¨FFS ´Fi¸FbJ »FZIYS °F¸FF¸F d¨Fa°FFEa ½¹F¢°F IYe ¦FBËÜ ´FdS¯FF¸FÀUøXX ´F CØFS ·FFS°F ¸FZÔ ¸FZÔ EIY ÀFaÀFQe¹F ÀFd¸Fd°F IYF ¦FN³F dIY¹FF ¦F¹FFÜ ÀFd¸Fd°F ³FZ 09 A¦FÀ°F
AJ¶FFSXûÔ dW³QbÀ°FF³F, A¸FS CþF»FF, Q`d³FIY þF¦FS¯F AüS þ³FUF¯Fe WdS°F IiYFad°F IYF ÀFcÂF´FF°F WbAFÜ ³F°FeþF ¹FW d³FIY»FF dIY AF¸F 2012 IYû ÀFaÀFQe¹F ´FM»F ´FS A´F³Fe dS´FûMÊ SJIYSX ÀFSIYFS IYû
IZY þ³FUSe ÀFZ þc³F 2014 °FIY IZY ¸FZSN ÀFaÀIYS¯FûÔ IYû VFFd¸F»F þ³F¸FF³FÀF IYF ´FZM °Fû ·FSF We W¸FFSZ JFôF³F³F IZY ·FaOFS ·Fe ·FS ¦FEÜ BÀF ¸FF¸F»FZ ¸FZÔ ¶FZWQ ÀFFU²FF³Fe ¶FS°F³FZ IYe ÀF»FFW QeÜ ÀF¸FF¨FFS ´FÂFûÔ
dIY¹FF ¦F¹FFÜ BÀF QS¸¹FF³F ¹FW þF³F³FZ IYe IYûdVFVF IYe ¦FBÊ dIY ¸F¦FS BÀF ÀF¸FÈdðX IYe IYe¸F°F d¸F˜e IYe CUÊSIY°FF IZY JF°¸FZ IZY øXX ´F ³FZ BÀF J¶FS IYû ´Fi¸FbJ°FF ÀFZ ´FiIYFdVF°F dIY¹FFÜ ÀFd¸Fd°F ³FZ ÀFFRY IYWF
´F`QFUFS ¸FZÔ A½U»F SWZ BÀF B»FFIZY IZY d»FE ÀF¸FF¨FFS ´FÂFûÔ ³FZ ¶FeþûÔ ¸FZÔ ¨FbIYF³Fe ´FOÞeÜ AFþ JZ°F SÀFF¹Fd³FIY JFQûÔ, QUFAûÔ AüS PZS dIY CÀFZ d¸F»FZ ÀF¶Fc°FûÔ ÀFZ þFdWS Wû°FF W` dIY ¶FeMe IYFGM³F IYF ´FiFd¯F¹FûÔ
IZY ¶FFSZ ¸FZÔ dIY°F³FF þF¦FøXX IY dIY¹FF AüS BÀFÀFZ ÀFa¶Fad²F°F J¶FSXûÔ IYû ÀFZ ´FF³Fe IZY d¶F³FF C°´FFQ³F IYS³FZ ¸FZÔ AÀF¸F±FÊ W`ÔXÜ ÀF¸Fc¨Fe Qbd³F¹FF ¸FZÔ ´FS ´Fid°FIcY»F ´Fi·FFU ´FOÞ SWF W`Ü BÀFIZY ¶FeþûÔ IYû þ¶F ¸FZ¸F³FûÔ IYû
dIY°F³FF À±FF³F dQ¹FF, ´FOÞ°FF»F IYS³FZ ´FS ´F°FF ¨F»FF dIY ¶Feþ ¨FFWZ ´FSa´FSF¦F°F ¶FeþûÔ IYû EIY AûS ²FIZY»F WFBd¶FiO AüS þeE¸F dJ»FF¹FF ¦F¹FF °Fû C³FIZY »FeUS, WFMÊ, dIYO³Fe, RZYRYOÞûÔ AüS
UW WFBd¶FiO Wû ¹FF þeE¸F BÀFÀFZ þbOÞe EIY ·Fe J¶FS B³F ¨FFSXûÔ (þZ³FZdMIY»Fe ¸FFGOeRYFBO ¹FF A³FbUFadVFIY øXX ´F ÀFZ ´FdSUd²FÊ°F) ¶FeþûÔ ´F`ÔdIiY¹FFªF IZY Uþ³F ¸FZÔ IY¸Fe AF ¦FBÊÜ BÀFIZY ÀFF±F We C³FIZY Jc³F
ÀF¸FF¨FFS ´FÂFûÔ IZY ¸FZSN ÀFaÀIYS¯F IZY ´FW»FZ ´FZþ ´FS ´FiIYFdVF°F ³FWXeÔ ÀFZ JZ°Fe IYS³FZ IYe UIYF»F°F þûS—VFûS ÀFZ Wû SWe W`Ü dþÀF °FSW ÀFZ ¸FZÔ »FF»F S¢°F IYd¯FIYFAûÔ (AFS¶FeÀFe) IYe ÀFa£¹FF ¶FPÞe AüS V½FZ°F

22 VF¶Q¸F²Fb 2018
¸FbQÐQF
S¢°F IYd¯FIYFAûÔ (O¶»¹Fc¶FeÀFe) IYe ÀFa£¹FF ¸FZÔ IY¸Fe QþÊ
IYe ¦FBÊÜ ÀFd¸Fd°F IYF IYW³FF ±FF dIY ÀFFùFûÔ ÀFZ ´Fi°Fe°F Wû°FF
W` dIY ¶FeMe IYFGM³F IYû þ»Q¶FFþe ¸FZÔ ¸FaþcSe Qe ¦FBÊ W`Ü
ÀFd¸Fd°F IZY ¸Fb°FFd¶FIY CÀFZ d¸F»FZ ÀFFùFûÔ ÀFZ BÀF ¶FF°F IYF
AWÀFFÀF Wû°FF W` dIY ¶FeMe IYFGM³F ÀFZ Wû³FZ UF»FZ ÀFFBO
BRZY¢M ´FcSe RcYO ¨FZ³F ¸FZÔ VFFd¸F»F Wû ¦FE W`ÔXÜ EZZÀFZ ¸FZÔ ÀFd¸Fd°F
IYF IYW³FF ±FF dIY ¶FeMe IYFGM³F IZY ½¹FFUÀFFd¹FIY BÀ°FZ¸FF»F
IYe ¸FaþcSe d¸F»F³FZ IZY ¶FFQ BÀFIYF »FFJûÔ M³F °FZ»F RcYO
¨FZ³F ¸FZÔ VFFd¸F»F Wû ¨FbIYF W` d»FWFþF B³F RYÀF»FûÔ IZY
ÀFbSdÃF°F Wû³FZ IZY ´Fb£°FF ÀF¶Fc°FûÔ IZY d¶F³FF B³WZÔ C¦FF³FZ IYe
A³Fb¸Fd°F dIYÀFe ·Fe WF»F°F ¸FZÔ ³FWeÔ Qe þF³Fe ¨FFdWEÜ
IYF³Fc³F IZY QF¹FSZ ÀFZ ´FSZ ¶Feþ IYa´Fd³F¹FFa: WFBd¶FiO ¶FeþûÔ
IZY ÀFa¶Fa²F ¸FZÔ U¿FÊ 2003 IZY ¸F²¹F ¸FZÔ ¨F¨FFÊEa þûS—VFûS
ÀFZ CNeÔ °Fû CÀF ÀF¸F¹F ÀF¸FF¨FFS ´FÂFûÔ ³FZ ·Fe IÈYd¿F dUVFZ¿FÄFûÔ,
dIYÀFF³FûÔ, IÈYd¿F Ad²FIYFdS¹FûÔ, IÈYd¿F dUV½FdUôF»F¹F IZY
dUVFZ¿FÄF dVFÃFIYûÔ ÀFZ SF¹F þF³F³FZ IYe IYûdVFVF IYe, CÀF
QüSF³F ·Fe ÀF·Fe EIY SF¹F ³FWeÔ ±FZÜ IbYL BÀFIZY dJ»FFRY Jû»FF °Fû IYa´F³Fe IZY Ad²FIYFdS¹FûÔ ³FZ d¶F³FF QZS »F¦FFE 50 þeE¸F RYÀF»F ´FS ¹FcSû´F IYF R`YÀF»FF
±FZ °Fû IbYL ÀF¸F±FʳF ¸FZÔÜ W`S°FAa¦FZþ °Fû ¹FW W` dIY dþ³F dIYÀFF³FûÔ IYû 2000 ÷XX ´F¹FZ ¶Fe§FF IZY dWÀFF¶F ÀFZ ¸FbAFUþF ¹FcSû´Fe¹F ÀFa§F IZY ÀFQÀ¹F QZVF ·FdU¿¹F ¸FZÔ þeE¸F RYÀF»F C¦FF³FZ IZY ¶FFSZ ¸FZÔ JbQ R`YÀF»FF IYS
IYa´Fd³F¹FûÔ IYF ¶Feþ ¶FFþFS WþFSXûÔ IYSûOÞ ¸FZÔ W` AüS ¹FWe ±F¸FF dQ¹FFÜ BÀFe °FSW BÀFe U¿FÊ ¦FFdþ¹FF¶FFQ dþ»FZ IZY ´FFEa¦FZÜ BÀF d³F¯FʹF ÀFZ U¿FûË ÀFZ ¨F»Fe AF SWe ¶FWÀF IYF Aa°F Wû ¦F¹FF W`Ü QSAÀF»F, A¸Fµ»FûSF
IYa´Fd³F¹FFa IYeM³FFVFIY AüS JFQ ·Fe ¶FZ¨F SWe W`ÔXÜ ¸FZSN ¸FÀFcSe B»FFIZY ¸FZÔ IbYVFd»F¹FF ÀF¸FZ°F IYBÊ ¦FFaUûÔ IZY dIYÀFF³Fûa AF»Fc AüS þeE¸F ¸F¢IYF ¸FFG³F 810 ´FS ¹FcSû´Fe¹F ÀFa§F IZY ÀFFaÀFQ U¿FÊ 1980 ÀFZ ¶FWÀF IYS°FZ
dÀ±F°F ÀFSQFS ½F»»F·F ·FFBÊ ´FMZ»F IÈYd¿F AüS ´Fiüôûd¦FIYe ³FZ ÀF`IYOÞûÔ ¶Fe§FF ¦Fû·Fe IYe RYÀF»F ¶FûBÊ AüS ¹FW RYÀF»F SWZ, CÀFIYF ³F°FeþF ¹FZ d³FIY»FF dIY A¶F UWFa IZY QZVF ÀU¹Fa þeE¸F RYÀF»FûÔ IZY ¶FFSZ ¸FZÔ RY`ÀF»FF
dUV½FdUôF»F¹F IZY °F°IYF»Fe³F ´FiûRZYÀFS QZUe dÀFaW IYF ·Fe ÀF¸F¹F ´FS ¨F`´FM Wû ¦FBÊÜ ¦Fû·Fe IYF RcY»F d³FIY»FF ·Fe »FZ ÀFIZÔY¦FZÜ A¶F °FIY BX³F Qû³FûÔ þeE¸F RYÀF»FûÔ IYe EZÀFe dIYÀ¸FZÔ ±FeÔ dþ³WZÔ ¹FcSû´Fe¹F ÀFa§F ¸FZa
C¦FF³FZ AüS ¸FUZVFe IZY ¨FFSZ ¸FZÔ BÀ°FZ¸FF»F IYS³FZ IYe A³Fb¸Fd°F ±FeÜ ¹FcSû´F ¸FZÔ IbY»F d¸F»FFIYS þe³F
¹FW °FIÊY ±FF dIY BÊIYûRiZÔYO»Fe IYe »FOÞFBÊ W¸FZVFF ¨F»F°Fe °Fû UW AüÀF°F ÀFZ ¨FFS ¦Fb³FF LûMF SWFÜ ¹FWFa ·Fe dIYÀFF³FûÔ ÀFaUd²FÊ°F 60 ´Fü²FûÔ IYû ÀUeIÈYd°F W` »FZdIY³F C³WZÔ ¹FcSû´F ¸FZÔ C´FþF¹FF ³FWeÔ þF°FF ¶Fd»IY AF¹FF°F
SWZ¦Fe BÀFd»FE ¶FeþûÔ IYû WFBd¶FiO IYS³FF ¦F»F°F ³FWeÔ W`Ü ³FZ ¶Feþ IYa´F³Fe ´FS JSF¶F ¶Feþ QZ³FZ IYF AFSû´F »F¦FF¹FF dIY¹FF ªFF°FF W`Ü ¹FcSû´F ¸FZÔ þeE¸F RYÀF»FûÔ IYF B°F³FF dUSû²F W` dIY SÀFF¹F³F IYa´F³Fe ¶FeEEÀFERY
¨FcadIY VFû²F IZY þdSE BÀF ¦Fb¯F IYF dUIYFÀF WbAF W` »FZdIY³F IbYL ³FWeÔ Wû ´FF¹FFÜ JbQ dIYÀFF³FûÔ ³FZ ¶F°FF¹FF dIY ³FZ A¸Fµ»FûSF IYe ¸FFIZÊYdMa¦F A¸FZdSIYF ÀFZ We IYS³FZ IYF RY`ÀF»FF d»F¹FFÜ A¸FZdSIYe IYa´F³Fe
BÀFd»FE WFBd¶FiO IYû ¦F`S BIYûRiZÔYO»Fe ³FWeÔ ¸FF³FF þF EIY ¶Fe§FF ¸FZÔ °Fe³F ÀFZ ¨FFS WþFS ÷Y´F¹FZ IYe »FF¦F°F AFBÊ ¸Fû³FÀFZÔMû ·Fe ¹FcSû´Fe¹F ¶FFþFS ÀFZ IYFRYe ´FW»FZ WM ¦FBÊÜ A¶F ¹FcSû´Fe¹F ÀFaÀFQ ¸FZÔ þeE¸F RYÀF»F
ÀFIY°FFÜ AFþ VFF¹FQ We IYûBÊ EZÀFF ¶Feþ ¶F¨FF W` þû W`Ü IYa´F³Fe IYe AûS ÀFZ Qû WþFS ÷XX ´F¹FZ ¸FbAFUþF d¸F»F IZY ¶FFSZ ¸FZÔ R`YÀF»FZ IYF Ad²FIYFS EIY»F ÀFQÀ¹F QZVFûÔ IYû »FZ³FZ IYF d³F¯FʹF dIY¹FFÜ
WFBd¶FiO ³F WûÜ JbQ d¶FiMZ³F IZY d´FiaÀF ¨FF»ÀFÊ ³FZ ·FFS°F ¸FZÔ ·Fe ¦F¹FF °Fû LW ¸FFW JZ°F ¸FZÔ ¸FþQcSXûÔ IYe °FSW »F¦FF SW³FZ
Wû SWe dIYÀFF³F AF°¸FW°¹FFAûÔ IZY ¶FFSZ ¸FZÔ þ¶F ¹FW IYWF UF»FF dIYÀFF³F °Fû ¶F¶FFÊQ Wû We ¦F¹FFÜ
dIY ¹FW ÂFFÀFQe þ`³FZdMIY»Fe ¸FFGOeRYFBO ¹FFd³F þeE¸F IÈYd¿F BXÀF ¶FFSZ ¸FZÔ ´FcUÊ IZÔYýie¹F IÈYd¿F ¸FaÂFe ÀFû¸F´FF»F VFFÀÂFe
°FIY³FeIY IZY IYFS¯F ´F`QF WbBÊ W` °Fû ÀF¸Fc¨FZ ¸FedO¹FF ¸FZÔ IYF ¸FF³F³FF W` dIY þeE¸F ¹FFd³F þZd³FdMIY»Fe ¸FFGOeRYFBO
W»F¨F»F ¸F¨F ¦FBÊ ±FeÜ »FaQ³F IZY ´Fi¸FbJ ÀF¸FF¨FFS ´FÂF RYÀF»FûÔ ´FS Jc¶F W»»FF Wû SWF W`Ü ¸FedO¹FF ¸FZÔ ·Fe dS´FûMÊ
BadO´FZÔOZÔM ¸FZÔ ´FiIYFdVF°F EIY dUVFZ¿F dS´FûMÊ IZY A³FbÀFFS AF°Fe We SW°Fe W`ÔX »FZdIY³F ¹FW Qb·FFʦ¹F We IYWF þFE¦FF
SFþIbY¸FFS ¨FF»ÀFÊ ³FZ þeE¸F RYÀF»FûÔ IYe dIYÀ¸FûÔ IYe dIY ¹FcSû´F, RiYFaÀF, þ¸FʳFe þ`ÀFZ dUIYdÀF°F QZVF A´F³FZ ¹FWFa
AÀFRY»F°FF IYF dþIiY IYS°FZ WbE JZ°Fe IZY ´FFSa´FdSIY þeE¸F RcYO IYû AF³FZ ³FWeÔ QZ SWZ AüS ·FFS°F ¸FZÔ W¸F B³FIYû
°FSeIYûÔ IYû dRYS ÀFZ A´F³FF³FZ IYF ÀF¸F±FʳF dIY¹FFÜ »FF³FZ IZY C°FFU»FZ dQJ SWZ W`ÔXÜ þeE¸F RYÀF»FûÔ IYû »FF³FZ
¶FFaÓF ¶FeþûÔ ´FS ¸FedO¹FF IYe JF¸FûVFe: þ`U ´FiUd²FÊ°F IZY d»FE ´F¹FFÊ~ A³FbÀFa²FF³F Wû³FZ ¨FFdWEa, þû ·FFS°F ¸FZÔ
¶FeþûÔ ÀFZ C°´FFQ³F IYBÊ ¦Fb³FF ¶FPÞ°FF W` AüS »F¦FF°FFS ¶FPÞ°Fe ³FQFSQ W`ÔXÜ
þ³FÀFa£¹FF IZY dWÀFF¶F ÀFZ C°´FFQ³F ¶FPÞ³FF ·Fe ¨FFdWE, BÀF UdSâ ´FÂFIYFS AüS IÈYd¿F ¸FbQÐQûÔ IZY dUVFZ¿FÄF ´Fe
°FIÊY ÀFZ IYûBÊ AÀFW¸F°F ³FWeÔ Wû ÀFIY°FF AüS Wû³FF ·Fe ³FWeÔ ÀFFBʳFF±F IYF IYW³FF W` dIY W¸F³FZ JZ°Fe IYû BÀF IYQS
¨FFdWEÜ »FZdIY³F C°´FFQIY°FF ¶FPÞF³FZ UF»FZ ¶FeþûÔ IZY ¶FFQ Ad³F¹Fd¸F°F IYS dQ¹FF W` dIY A¶F ¶FeþûÔ IYe ¦Fb¯FUØFF IY¸F
¶FFaÓF Wû°Fe þ¸Fe³F, þWSe»FF Wû°FF ´FZ¹Fþ»F, °FZþe ÀFZ d¦FS°FF Wû ¦FBÊ W`Ü ¶Feþ Côû¦F ÀFFGµMUZ¹FS Côû¦F ÀFZ ·Fe ¶FOÞF W`Ü
þ¸Fe³F IZY ´FF³Fe IYF À°FS, Ad²FIY C°´FFQ³F IYe WûOÞ ¸FZa IÈYd¿F dUV½FdUôF»F¹F dURY»F ÀFFd¶F°F WbE W`ÔXÜ ·FFS°F
IYeM³FFVFIYûÔ U SÀFF¹Fd³FIY JFQûÔ IZY BÀ°FZ¸FF»F ÀFZ ´F`QF ÀFSIYFS ÀUeIYFS IYS°Fe W` dIY E¢ÀFMZÔVF³F ¸F³FeVFSe ´FcSe
Wû°FF ´F¹FFÊUS¯Fe¹F J°FSF AüS ¦FFaUûÔ ¸FZÔ §FbÀF´F`N IYS °FSW ÷XX ¦¯F dÀ±Fd°F ¸FZÔ W`Ü
¨FbIYe þF³F»FZUF ¶Fe¸FFdS¹FûÔ þ`ÀFZ—I`ÔYÀFS, dÀIY³F E»FþeÊ, ¹FW dUSû²F UFÀ°FU ¸FZÔ ÀF¸Fc¨FZ QZVF ¸FZÔ ¶FWb°FF¹F°F ¸FZÔ
WFMÊAM`IY, ¦FaþF´F³F, Me¶Fe, WFBÊ ¶»FO´FiZVFS AFdQ IYû W` »FZdIY³F IZÔYýi ÀFSIYFS Wû ¹FF SFª¹F ÀFSIYFSZÔ, dRY»FWF»F
þ³F°FF IZY SW¸FûIYS¸F ´FS We LûOÞ dQ¹FF ¦F¹FFÜ U¿FÊ 2014 Aa°FSSFáÑe¹F Q¶FFU IZY ¨F»F°FZ B³F J°FSXûÔ IYû A³FÀFb³FF
IZY ¸F²¹F ¹FFd³F þb»FFBÊ ¸FFW ¸FZÔ ¶FF¦F´F°F IZY dIYÀFF³FûÔ ÀFZ IYS SWe W`ÔÜ dIYÀFe IÈYd¿F dUVFZ¿FÄF ¹FF dIYÀFF³F ÀFa¦FN³FûÔ
OFG¢MS IYa´F³Fe ³FZ ¦Fû·Fe IYF ¶Feþ QZIYS A³Fb¶Fa²F dIY¹FFÜ IZY ¶FOÞZ ³FZ°FF ¹FF dRYS ÀU°FaÂF »FZJ³F ¸FZÔ »F¦FZ IbYL UdSâ
¹FW A³Fb¶Fa²F IYSe¶F AF²FF QþʳF ¦FFaUûÔ IZY dIYÀFF³FûÔ ÀFZ ´FÂFIYFSXûÔ IZY »FZJ AUV¹F ¹FQF—IYQF ¸FedO¹FF ¸FZÔ L´F
C³FIYe 1200 ¶Fe§FF þ¸Fe³F IZY d»FE dIY¹FF ¦F¹FFÜ dIYÀFF³FûÔ SWZ W`ÔX »FZdIY³F ¸FedO¹FF JFÀFIYS ÀF¸FF¨FFS ´FÂFûÔ ¸FZÔ ·Fe
³FZ RYÀF»F ¶FûBÊ, ¸FZW³F°F IYe »FZdIY³F EZ³FU¢°F ´FS CÀF¸FZÔ JZ°Fe—dIYÀFF³Fe IYe d¶F¦FOÞ°Fe WF»F°F ´FS VFû²F´FSIY
RcY»F We ³FWeÔ d³FIY»FZÜ W°FFVF dIYÀFF³FûÔ ³FZ þ¶F ¸Fû¨FFÊ dS´FûdMËX¦F ³FQFSQ W`Ü

23 VF¶Q¸F²Fb 2018
¸FbQÐQF

AFd±FÊIY AÀF¸FF³F°FF
IYF dVFIYFSX dIYÀFF³F
»FZdIY³F AFþFQe IZY 70 ÀFF»F ¶FFQ ·Fe EZÀFF ³FWeÔ Wû ÀFIYF, ¶Fd»IY
ÀF°FZÔýi dÀFaWX ·FFMXe QZVF ¸FZÔ ¦FSe¶Fe AûS A¸FeSe IZY ¶Fe¨F JFBÊ AûS Ad²FIY ¶FPÞ°Fe ¦F¹FeÜ
Q`d³FIY ÀF¸FF¨FFSX ´FÂF ´FaªFF¶F IZYÀFSXe ÀFZ ªFbOÞZX AFþ QZVF ¸FZÔ A¸FeSXûÔ U ¦FSe¶FûÔ IZY ¶Fe¨F ¶FWb°F ¶FOÞXe AFd±FÊIY
W`ÔXÜ ¦FiF¸Fe¯F AüSX dIYÀFF³FûÔ ÀFZ ªFbOÞZX ¸FbQÐQûÔ AÀF¸FF³F°FF Wû ¦F¹Fe W`, þû d¨Fa°FF IYe ¶FF°F W`Ü A·Fe WF»F ¸FZÔ
´FSX IYSXe¶F EIY QVFIY ÀFZ ´FÂFIYFdSX°FF IYSX
SXWZX W`ÔX AüSX A¨LXe ´FIYOÞX SX£F°FZ W`ÔXÜ Aa°FSXFÊáÑe¹F SFBMÐÀF ÀF¸FcW AFG¢ÀFRZY¸F ³FZ ·FFS°F ¸FZÔ dIY¹FZ AFd±FÊIY
ÀFUZÊÃF¯F IYe dS´FûMÊ ÀFFUÊþd³FIY IYe W`XÜ dSX´FûMÊX ¶F°FF°Fe W`X dIY U¿FÊ

E IY þ³FdW°F ¹FFd¨FIYF ÀFb´Fie¸F IYûMÊ ¸FZa QF¹FS IYe ¦F¹FeÜ
dþÀF¸FZa ´Fc½FÊ ¸Fb£¹F ³¹FF¹F²FeVF þdÀMÀF þZEÀF JZWS IYe
A²¹FÃF°FF ¸FZa °Fe³F þþûa UF»Fe ¶FZa¨F ³FZ ÀFb³FUFBÊX IYeÜ
IZÔYýi ÀFSIYFS ³FZ ÀFb´Fie¸F IYFMÊ IYû ¶F°FF¹FF dIY U¿FÊ 2013 ¸FZa
2017 ¸FZÔ ·FFS°F IZY 1 ´Fid°FVF°F »Fû¦FûÔ IZY ´FFÀF ·FFS°F IYe IbY»F 73
´Fid°FVF°F ÀFa´FdØF W`XÜ 99 ´Fid°FVF°F »Fû¦FûÔ IZY ´FFÀF ¸FFÂF 27 ´Fid°FVF°F
ÀFa´FdØF W`Ü ¹FZ AFaIYOÞZX d¨F°FFaþ³FIY W`aÜ ·FFS°F ¸FZÔ A¸FeS AûS ¦FSe¶F
IZY ¶Fe¨F JFBÊ QZVF IZY AFþFQ Wû³FZ IZY ¶FFQ AûS °FZþe ÀFZ ¶FPÞe W`Ü ÀFaIYMX IYe °FÀ½FeSX
11,772, U¿FÊ 2014 ¸FZa 12,000 AüSX U¿FÊ 2015 ¸FZa U¿FÊ 2017 ¸FZÔ A¸FeSXûÔ IYe ÀF´FadØF ¸FZÔ 4.23 ¦Fb³FF BþFRYF WbAF
12,602 dIYÀFF³Fûa ³FZ AF°¸FW°¹FF IYe W`ÔXÜ U¿FÊ 2015 ¸FZa ÀF¶FÀFZ
ª¹FFQF ¸FWFSFáÑ ¸FZa 4,291, IY³FFÊMIY ¸FZa 1,569, °FZ»Fa¦FF³FF ¸FZa
1,400, ¸F²¹F ´FiQZVF ¸FZa 1,290, LØFeÀF¦FPÞ ¸FZa 954, AFa²Fi
W`XÜ A¸FeSXûÔ IZY ´FFÀF ´FW»FZ 4.98 »FFJ IYSûOÞX IYe ÀF´FadØF ±Fe þûdIY
¶Fe°FZ U¿FÊ ¶FPÞIYS 20.7 »FFJ IYSûOÞX ÷XX ´F¹FZ IYe Wû ¦F¹FeÜ dS´FûMÊ IZY
¸Fb°FFd¶FIY 67 IYSûOÞX »Fû¦FûÔ IYe ÀF´FdØF ¸FFÂF EIY ´Fid°FVF°F We ¶FPÞXe
36,374 dIYÀFF³FûÔ
´FiQZVF ¸FZa 916 AüSX °Fd¸F»F³FFOb ¸FZa 606 dIYÀFF³Fûa ³FZ AF°¸FW°¹FF W` AûS 37 IYSûOÞX »Fû¦Fû IYe ÀF´FdØF ¸FZ IYûBÊ ¶FPÞûØFSe ³FWeÔ WbBÊ W`Ü ³FZ AF°¸FWX°¹FF IYe 2013 ÀFZ 2015 IZY ¶Fe¨F
IYeÔÜ ÀF`³F ¦Fb~F IY¸FZMe IYe dS´FûMÊ IZY A³FbÀFFS ·FFS°F ¸FZÔ 80 IYSûOÞX »Fû¦FûÔ
12,602
A
FªFFQe ¸FFa¦F°FZ ½F¢°F ÀFû¨FF ¦F¹FF ±FF dIY QZVF IZY ÀF·Fe »Fû¦Fûa IYe ¸FFdÀFIY AF¹F 600 ÷XX ´F¹FZ ÀFZ ·Fe IY¸F W`Ü 30 IYSûOÞX »Fû¦FûÔ IZY
ÀFaÀFF²FF³Fûa ´FS ¶FSF¶FS IYF WIY d¸F»FZ¦FFÜ ÀF·Fe IYû SûMe, ´FFÀF ´FZM ·FS³FZ IZY d»F¹FZ ´F¹FFÊ~ AF¹F IZY ÀFF²F³F ³FWeÔ W`a A±FFÊ°F C³FIYû 11,772 12,000
IY´FOF, ¸FIYF³F, A¨Le dVFÃFF AüSX Sûþ¦FFS d¸F»F ÀFIZY¦FF Qû U¢°F IYF £FF³FF ·Fe ÀF¸F¹F ´FS ³FÀFe¶F ³FWeÔ Wû°FF W`Ü A±FÊ
VFFdÀÂF¹FûÔ IYF ¸FF³F³FF W` dIY ¹FdQ EIY AS¶F´Fd°F ¶F³F°FF W` °Fû
QZVF ¸FZÔ 1 IYSûOÞ »Fû¦F ¦FSe¶F Wû þF°FZ W`aÜ ·FFS°F ¸FZa ¦FSe¶Fe AûS
C³F´FS ¶FPÞ°FZ IYþÊ IZY ¨F»F°FZ 12,000 dIYÀFF³F ´Fid°FU¿FÊ
AF°¸FW°¹FF IYS SWZ W`aÜ dIYÀFF³FûÔ IYû C³FIYe RYÀF»FûÔ IYe »FF¦F°F 2013 2014 2015
IYF ÀFWe ¸Fc»¹F ³FWeÔ d¸F»F SWF W`Ü dþÀFIZY IYFS¯F C³F ´FS IYþÊ
¶FPÞ°FF þF SWF W`Ü d´FL»FZ dQ³FûÔ ¸FWFSFáÑX IZY dIYÀFF³FûÔ ´¹FFþ ÀFb´Fie¸F IYûMÊX ¸FZÔ IZÔYýi ÀFSXIYFSX õXFSXF dQ¹FF ¦F¹FF AFaIYOÞXF
ÀFOÞIYûÔ ´FS RZÔYIYeÜ þ¶F C³FÀFZ ´FcLF ¦F¹FF dIY AF´F °Fû A³³FQF°FF
Wû dRYS B°F³Fe ¸FZW³F°F IYSIZY ´¹FFþ C¦FFBÊX AüS A¶F ÀFOÞIYûÔ AüSX dÀ±Fd°F ¸FZÔ ÀFb²FFS IYe IYûdVFVFûa IZY d»F¹FZ EIY þ³FdW°F ¹FFd¨FIYF
´FS ¢¹FûÔ RZÔYIY QeÔÜ dIYÀFF³Fûa IYF þ¶FF¶F ±FF, IYOÞe ¸FZW³F°F IYSIZY ÀFb´Fie¸F IYûMÊ ¸FZa QF¹FS IYe ¦F¹FeÜ dþÀF¸FZa ´Fc½FÊ ¸Fb£¹F ³¹FF¹F²FeVF þdÀMÀF
´¹FFþ C¦FF¹FF ±FFÜ dþÀF ´FS JFQ AüSX ´FF³Fe ´FS IYFRYe J¨FÊ þZEÀF JZWS IYe A²¹FÃF°FF ¸FZa °Fe³F þþûa UF»Fe ¶FZa¨F ³FZ ÀFb³FUFBÊX
dIY¹FFÜ ±FûIY ¸FaOe ¸FZÔ d¶F¨Füd»F¹FZ EIY ÷XX ´F¹FZ ´Fid°F dIY»Fû IYe IYeÜ IZÔYýi ÀFSIYFS ³FZ ÀFb´Fie¸F IYFMÊ IYû ¶F°FF¹FF dIY U¿FÊ 2013 ¸FZa
QS ÀFZ ´¹FFªF JSeQ SXWZX W`ÔXÜ þ¶FdIY JZ°F ÀFZ ¸FaOe °FIY »FZ þF³FZ 11,772, U¿FÊ 2014 ¸FZa 12,000 AüSX U¿FÊ 2015 ¸FZa
IYF dIYSF¹FF We 1.20 ÷XX ´F¹FZ ´Fid°F dIY»Fû W`Ü ¹FdQ W¸F »Fû¦F 12,602 dIYÀFF³Fûa ³FZ AF°¸FW°¹FF IYe W`ÔXÜ U¿FÊ 2015 ¸FZa ÀF¶FÀFZ
ÀFOÞIYûÔ ´FS ´¹FFþ RZÔYIY QZ°FZ W`a °Fû ¸FaOe °FIY »FZ þF³FZ IZY d»F¹FZ ª¹FFQF ¸FWFSFáÑ ¸FZa 4,291, IY³FÊFMIY ¸FZa 1,569, °FZ»Fa¦FF³FF ¸FZa
þû dIYSF¹FF C³FIYe þZ¶F ÀFZ þF SWF W` CÀFIYe °Fû ¶F¨F°F Wû¦FeÜ 1,400, ¸F²¹F ´FiQZVF ¸FZa 1,290, LØFeÀF¦FPÞ ¸FZa 954, AFa²Fi ´FiQZVF
A¶F ¹FZ We WF»F AF»Fc dIYÀFF³FûÔ IYF Wû SWF W`Ü dIYÀFF³F AF»Fc ¸FZa 916 AüSX °Fd¸F»F³FFOb ¸FZa 606 dIYÀFF³Fûa ³FZ AF°¸FW°¹FF IYeÔÜ
IYû ÀFOÞIYûÔ ´FS RZÔYIY SWZ W`aÜ dIYÀFF³FûÔ IYF °FIÊY W` dIY C³FIZY ³FZVF³F»F IiYFBX¸F dSXIYFGOÊX ¶¹FcFSXû IZY ¸Fb°FFd¶FIY ·FFS°F ¸FZÔ U¿FÊ 2015
IYû»O ÀMûS ¸FZa SJZ AF»Fc IYF dIYSF¹FF Ad²FIY Wû ¦F¹FFÜ dþÀFÀFZ IZY QüSF³F IbY»F 1,33,623 »Fû¦FûÔ ³FZ AF°¸FW°¹FF IYe ±FeÔÜ dþÀF¸FZa
¶F¨F³FZ IZY d»F¹FZ ÀFOÞIYûÔ ´FS AF»Fc RZÔYIYF W`XÜ ·FFS°F ¸FZÔ IÈYd¿F 9.4 ´Fid°FVF°F dIYÀFF³F SWZÜ WXF»FF°F ¶F¹FFa IYSX³FZ IZY d»FE ¹FWX ÀFSXIYFSXe
IYF¹FÊ IYS³FF §FFMZ IYF ÀFüQF ¶F³F ¦F¹FF W`Ü dIYÀFF³F »F¦FF°FFS IYþÊ AFaIYOÞXF IYFRYe W`XÜ WXIYeIY°F ¸FZÔ §FFMF AüSX IYþÊ ÀFZ ªFcÓF SXWZX EIY
¸FZa Oc¶F°FF þF SWF W`Ü dIYÀFF³F JZ°Fe ¸FZa Wû SWZ §FFMZ IYû ¶FQÊFV°F »FF£F ÀFZ ª¹FFQF dIYÀFF³FûÔ ³FZ 10 ½F¿FûË ¸FZÔ AF°¸FW°¹FF IYe W`aÜ
³FWeÔ IYS ´FF SWZ W`aÜ dþÀFIYe UþW ÀFZ ´Fid°F U¿FÊ 12,000 Ad²FIY°FS dIYÀFF³Fûa ³FZ IYeM³FFVFIY ´FeIYS AüSX RYFaÀFe »F¦FFIYS
dIYÀFF³F AF°¸FW°¹FF IYSX SXWZX W`ÔXÜ dIYÀFF³FûÔ IYe AF°¸FW°¹FF SûIY³FZ A´F³Fe þF³F QZ SXWZX W`aÜ IbY»F d¸F»FFIYSX QZVF ¸FZÔ dIYÀFF³F AFd±FÊIY

24 VF¶Q¸F²Fb 2018
¸FbQÐQF

¦FSXe¶Fe WXMXF³FZ IZY ³FFSm ¶F³FZ
»FZdIY³F ´Fi·FF½Fe
¹FûªF³FFEa ³FWXeÔ ¨Fb³FF½F £F°¸F WXû°FZ WXe ¸FbïXF ¦FF¹F¶F
WS ¨Fb³FFU ¸FZÔ ¦FSe¶Fe WMF³FZ IYe ¶FF°F Wû°Fe W` »FZdIY³F
·Fe ¦FSe¶Fe IYF ¢¹FF AF»F¸F W` ¹FZ ÀF¶FIYû ´F°FF W`Ü QZVF ¸FZa IY·Fe ·Fe
·Fc´FZVF NXFIbYSX IYWeÔ ·Fe ¨Fb³FFU Wûa AüS ¦FSe¶Fe AüS ¦FSe¶FûÔ IYe ¶FF°F ³F Wû ¹FZ Wû ¨Fb³FFU JÞ°¸F Wû°FZ We ´F°FF ³FWeÔ ¦FSe¶Fe IYF ¸FbQÐQF IYWFa
³FWeÔ ÀFIY°FFÜ WS ¨Fb³FFU ÀFZ ´FW»FZ ¦FSe¶Fe WMF³FZ IYe ¶FF°F Wû°Fe W` ¦FF¹F¶F Wû þF°FF W`Ü ¢¹FûadIY ÀFØFF IYe ·FcJ IZYU»F
³¹FcªF ½F»OÊX ¨F`³F»F IZY ¦Fü°F¸F¶FbðX ³F¦FSX ¸FZÔ
ÀFa½FFQQF°FF W`ÔXÜ dQ»»Fe-E³FÀFeAFSX ¸FZÔ »FZdIY³F ¨Fb³FFU JÞ°¸F Wû°FZ We ´F°FF ³FWeÔ ¦FSe¶Fe IYF ¸FbQÐQF IYWFa ¦FF¹F¶F ¦FSe¶F IYû d¸FMF ÀFIY°Fe W` ¦FSe¶Fe IYû ³FWeÔÜ BXÀFIZY
°F¸FF¸F ¸FWX°½F´Fc¯FÊ §FMX³FFAûÔ AüSX ¸FbQÐQûÔ ´FSX Wû þF°FF W`Ü AFdJS ¦FSe¶Fe W` ¢¹FF? QSAÀF»F ¦FSe¶Fe ¹FF d³F²FʳF°FF d»FE ÀF¶FIYû AF¦FZ AF³FF Wû¦FFÜ ÀF¶FÀFZ ´FW»FZ IÈYd¿F IZY
IYF¸F IYSX ¨FbIZY W`ÔXÜ
EIY ´FdSdÀ±Fd°F W`, dþÀF¸FZa »Fû¦F þeU³F IYe AF²FFS·Fc°F þøYS°Fûa À°FS IYû ÀFb²FFSF þF¹FZÜ IÈYd¿F IYû RYF¹FQZ¸FaQ ¶F³FF³FZ IZY
ÀFZ ¸FWøY¸F SW°FZ W`aÜ þ`ÀFZ A´F¹FFÊ~ ·Fûþ³F, IY´FOÞZ AüS L°FÜ ·FFS°F d»FE dIYÀFF³FûÔ IYû þøYSe ÀFbdU²FF d¸F»F³Fe ¨FFdW¹FZÜ

ÀF SIYFS ³FZ ¦FSe¶Fe WMF³FZ IZY ´Fi·FF½Fe IYQ¸F CNF¹FZ W`ÔXÜ ¸FZa ª¹FFQF°FS »Fû¦F NeIY Pa¦F ÀFZ Qû U¢°F IYe SûMe ³FWeÔ WFdÀF»F IYS
CX³FIZY ¶F©FûÔ IYû ´FcSXe dVFÃFF d¸F»F³Fe ¨FFdWXEÜ
WF»FFadIY, IYûBÊ À´Fá ´FdS¯FF¸F dQJFBÊ ³FWeÔ QZ°FFÜ »Fû¦F, ÀFIY°FZ, Uû ÀFOÞIY dIY³FFSZ ÀFû°FZ W`a AüS ¦FaQZ RYMZ-´FbSF³FZ IY´FOÞZ ´FW³F°FZ
A±Fʽ¹FUÀ±FF, ÀF¸FFþ AüS QZVF IZY d¨FSÀ±FF¹Fe AüS W`aÜ Uû Cd¨F°F ÀUÀ±F ´Fû¿F¯F, QUF AüS QcÀFSe þøYSe ¨FeþZa ³FWeÔ þeU³FVF`»Fe, ¶FZSûþ¦FFSe, JSF¶F ÀFFRY—ÀFRYFBÊ, ´Fb÷X X¿Fûa IYe °Fb»F³FF
ÀF¸FFUZVFe UÈdðX IZY d»F¹FZ ¦FSe¶Fe IYF C³¸Fc»F³F ¶FWb°F ªFøYSe W`Ü ´FF°FZ W`aÜ VFWSe þ³FÀFa£¹FF ¸FZa ¶FPÞûØFSe IZY IYFS¯F VFWSe ·FFS°F ¸FZa ¸FZa ¸FdW»FFAûa ¸FZa ¦FSe¶Fe IYe Ad²FIY°FF AFdQÜ ¹FZ Aa°FS We dIYÀFe
¦FSe¶Fe IYû þOÞ ÀFZ CJFOÞ³FZ IZY d»F¹FZ WSZIY ½¹Fd¢°F IYF EIYþbM ¦FSe¶Fe ¶FPÞe W`Ü ¢¹FûadIY ³FüIYSe AüS ²F³F ÀFa¶Fa²Fe dIiY¹FFAûa IZY d»F¹FZ QZVF IYû AdUIYdÀF°F IYe ßFZ¯Fe IYe AûS »FZ þF°FF W`Ü ¦FSe¶Fe IYe
Wû³FF ¶FWb°F AFUV¹FIY W`Ü BÀFZ WMF³FZ IZY d»FE ÀF¶FIYû WF±F ¦FiF¸Fe¯F ÃFZÂFûa ÀFZ »Fû¦F VFWSûa AüS ³F¦FSûa IYe AûS ´F»FF¹F³F IYS SWZa UþW ÀFZ We IYûBÊ LûMF ¶F©FF A´F³FZ ´FdSUFS IYe AFd±FÊIY ¸FQQ IZY
d¸F»FFIYS AF¦FZ ¶FPÞIYS IYF¹FÊ IYS³FF ¨FFdWEÜ ¢¹FûadIY ÀFØFF IYe W`Ü »F¦F·F¦F 8 IYSûOÞ »Fû¦Fûa IYe AF¹F ¦FSe¶Fe SZJF ÀFZ ³Fe¨FZ W` AüS d»F¹FZ ÀIcY»F þF³FZ IYe ¶FþF¹F IY¸F ¸FþQcSe ´FS IYF¸F IYS³FZ IYû
·FcJ IZYU»F ¦FSe¶F IYû d¸FMF ÀFIY°Fe W` ¦FSe¶Fe IYû ³FWeÔÜ BÀFd»FE 4.5 IYSûOÞ VFWSe »Fû¦F BXÀFIYe ÀFe¸FFSZJF ´FS W`aÜ ÓFb¦¦Fe—ÓFû´FdOÞ¹Fûa ¸Fþ¶FcS W`Ü AF´FIYû WS °FeÀFSe QbIYF³F ´FS LûMF ¶F©FF IYF¸F IYS°FF
ÀF¶FIYû AF¦FZ AF³FF Wû¦FF ¸FZa SW³FZ UF»FZ Ad²FIY°FS »Fû¦F AdVFdÃF°F Wû°FZ W`aÜ IbYL IYQ¸F CNF³FZ d¸F»F þF¹FZ¦FFÜ ¹FZ ¦FSe¶Fe We EZÀFF IYSF°Fe W`Ü ¦FSe¶Fe IZY IYFS¯F Uû
þ¶F ÀFZ dW³QbÀ°FF³F AF¬FFQ WbAF W` °F·Fe ÀFZ ÀF·Fe SFþd³Fd°FIY IZY ¶FFUþcQ ¦FSe¶Fe IYû §FMF³FZ IZY ÀFaQ·FÊ ¸FZa IYûBÊ ÀFa°Fû¿Fþ³FIY dVFdÃF°F ³F WûIYS IZYU»F ¸FþQcS ¶F³FIYS SW þF°FF W`Ü ¦FSe¶Fe IYû
´FFdMʹFûa ³FZ ¦FSe¶Fe WMF³FZ IYF ³FFSF dQ¹FF W`Ü ¹FZ Uû ³FFSF SWF W` dþÀF³FZ ´FdS¯FF¸F ³FWeÔ dQJFBÊ QZ°FF W`Ü ¶FPÞFUF QZ°FF W`Ü
»Fû¦FûÔ IYû ÀFØFF ¸FZÔ ¶F`NF¹FF W` »FZdIY³F AF¬FFQe IZY 71 U¿FûË ¶FFQ ¦FSe¶Fe ¶FPÞ³FZ IZY ¶FWb°F IYFS¯F W`aÜ dþ³F¸FZ ¸Fb£¹F þ³FÀFa£¹FF UÈdðX ¦FSe¶Fe QcSX IYSX³FF ¶FWb°F ¬FøXX Se W`Ü BÀFIZY d»FE ÀF¶FÀFZ ´FW»FZ
W`Ü ·FFS°F ¸FZa EIY °FSW ÀFZ þ³FÀFa£¹FF dUÀRYûM Wû SWF W`Ü ·FFS°F IYe IÈYd¿F IZY À°FS IYû ÀFb²FFSF þF¹FZÜ IÈYd¿F IYû RYF¹FQZ¸FaQ ¶F³FF³FZ IZY ÀFF±F
AF¶FFQe ¶FWb°F °FZ¬Fe ÀFZ ¶FPÞ SWe W`Ü Ad²FIY þ³FÀFa£¹FF ¸F°F»F¶F We A¨Le JZ°Fe IZY d»F¹FZ dIYÀFF³Fûa IYû Cd¨F°F AüS þøYSe ÀFbdU²FF
Ad²FIY ·Fûþ³F, ´F`ÀFF AüS §FS IYe þøYS°FÜ þ³FÀFa£¹FF ¶FPÞ³FZ ÀFZ d¸F»F³Fe ¨FFdW¹FZÜ ¢¹FûÔdIY ·FFS°F ¸FZa ¶FWb°F ¶FOÞF dWÀÀFF IÈYd¿F ´FS d³F·FÊS
¶FZSûþ¦FFSe ¶FPÞ SWe W`XÜ dþÀFÀFZ »Fû¦FûÔ IYû Sûþ¦FFS ³FWeÔ d¸F»F SWZÜ W`Ü A¦FS C³FIYF þeU³F ¹FF´F³F ÀFb²FSF °Fû ¦FSe¶Fe ´FS ¶FWb°F RYIÊY
Sûþ¦FFSX IZY d»FE »Fû¦FûÔ ¸FZa ´Fi°FdÀ´F²FFÊ ¶FPÞ°FWX þF SWe W`Ü A¦FS AFþ ´FOÞZ¦FFÜ þû ¹FbUF AdVFdÃF°F W`a, C³FIYû þeU³F IYe ¶FZW°FSe IZY d»F¹FZ
dIYÀFe ·Fe ÀFSIYFSe dU·FF¦F ¸FZa 100 ´FQûa IZY d»FE ³FüIYSe d³FIY»F°Fe þøYSe ´FidVFÃF¯F dQ¹FF þF³FF ¨FFdW¹FZÜ »F¦FF°FFS ¶FPÞ SWe þ³FÀFa£¹FF
W` °Fû CÀF¸FZÔ »FFJûÔ »Fû¦F AFUZQ³F IYS°FZ W`aÜ A¦FS ¶FPÞ°Fe ¦FSe¶Fe IYû SûIY³FZ IZY d»FE »Fû¦Fûa IYû ´FdSUFS d³F¹Fûþ³F IZY d»FE þF¦FøXX IY
IYû SûIY³FF W`X °Fû ÀF¶FÀFZ ´FW»FZ þ³FÀFa£¹FF UÈdðX ´FS »F¦FF¸F »F¦FF³FF IYS³FF ¨FFdWEÜ ¦FSe¶Fe IYû d¸FMF³FZ IZY d»F¹FZ ·FiáF¨FFS IYF JF°¸FF
¬FøXX XSe W`Ü BÀFIZY A»FFUF ·FFS°F ¸FZa ¦FSe¶Fe IYF ¸Fb£¹F IYFS¯F IYS³FF ¨FFdW¹FZÜ WSZIY ¶F©FZ IYû ÀIYc»F þF³FF ¨FFdW¹FZ AüS ´FcSe dVFÃFF
IY¸FþûS IÈYd¿F, ·FiáF¨FFS, ´FbSF³Fe ´Fi±FFEa, A¸FeS AüS ¦FSe¶F IZY ¶Fe¨F ´FiF~ IYS³Fe ¨FFdW¹FZÜ
¸FZa ¶FOÞe JFBÊ, ¶FZSûþÞ¦FFSe, AdVFÃFF, ÀFaIiYF¸FIY Sû¦F W`aÜ ·FFS°F ¸FZa ¦FSe¶Fe IZYU»F EIY BaÀFF³F IYe ÀF¸FÀ¹FF ³FWeÔ W` ¶Fd»IY ¹FWX SFáÑe¹F
þ³FÀFa£¹FF IYF EIY ¶FOÞF ·FF¦F ´Fc¯FÊ øXX ´F ÀFZ IÈYd¿F ´FS d³F·FÊS IYS°FF ÀF¸FÀ¹FF W`Ü BÀFZ °UdS°F AF²FFS ´FS IbYLX ´Fi·FFUe °FSeIYûa IYû »FF¦Fc
W`Ü AF¸F°FüS ´FS JSF¶F IÈYd¿F AüS ¶FZSûþÞ¦FFSe IYe UþW ÀFZ »Fû¦Fûa IYSIZY ÀFb»FÓFF³FF WXû¦FFÜ ÀFSIYFS ³FZ ¦FSe¶Fe WMF³FZ IZY ´Fi·FF½Fe IYQ¸F
IYû ·Fûþ³F IYe IY¸Fe ÀFZ þcÓF³FF ´FOÞ°FF W`Ü ¸Fc»F ÀFbdU²FFAûa IYe IY¸Fe CNF¹FZ W`ÔXÜ WF»FFadIY, IYûBÊ À´Fá ´FdS¯FF¸F dQJFBÊ ³FWeÔ QZ°FFÜ »Fû¦F,
¸FZa, ¦FSe¶Fe ³FZ °FZþe ÀFZ A´F³FZ ´FFaU ´FÀFFSZ W`aÜ A°¹Fd²FIY A¸FeS AüS A±Fʽ¹FUÀ±FF, ÀF¸FFþ AüS QZVF IZY d¨FSÀ±FF¹Fe AüS ÀF¸FFUZVFe UÈdðX
·F¹FaIYS ¦FSe¶F ³FZ A¸FeS AüS ¦FSe¶F IZY ¶Fe¨F IYe JFBÊ IYû ¶FWb°F IZY d»F¹FZ ¦FSe¶Fe IYF C³¸Fc»F³F ¶FWb°F ªFøYSe W`Ü ¦FSe¶Fe IYû þOÞ ÀFZ
¨FüOÞF IYS dQ¹FF W`Ü CJFOÞ³FZ IZY d»F¹FZ WSZIY ½¹Fd¢°F IYF EIYþbM Wû³FF ¶FWb°F AFUV¹FIY
¦FSe¶Fe »Fû¦Fûa IYû IYBÊ °FSW ÀFZ ´Fi·FFdU°F IYS°Fe W`Ü þ`ÀFZ AdVFÃFF, W`Ü BÀFZ WMF³FZ IZY d»FE ÀF¶FIYû WF±F d¸F»FFIYS AF¦FZ ¶FPÞIYS IYF¹FÊ
AÀFbSdÃF°F AFWFS AüS ´Fû¿F¯F, ¶FF»F ßF¸F, JSF¶F §FS, ¦Fb¯FUØFFWe³F IYS³FF ¨FFdWEÜ ¢¹FûadIY ÀFØFF IYe ·FcJ IZYU»F ¦FSe¶F IYû d¸FMF ÀFIY°Fe

25 VF¶Q¸F²Fb 2018
¸F»Me´»FZ¢ÀF AüS SZÀMûSZaM °Fû ¶FPÞ°FZ ¦FE, dIYa°Fb ÀFFUÊþd³FIY ´FbÀ°FIYF»F¹F IY¸F Wû°FZ ¨F»FZ ¦FEÜ dIY°FF¶FZa ¶FZ¨F³FZ UF»Fe QbIYF³FZa AüS
¶FFþFS ¶FaQ Wû°FZ QZJZ ¦FE, ´FS ÀFa´FÖF U¦FÊ IYe ´FÀFaQeQF Aa¦FiZþe dIY°FF¶Fûa IZY ´FiIYFVF³F ½¹FUÀFF¹F ¸FZa °FZþe AFBÊ W`Ü ÀF¸FFþ IZY BÀF
ÀFaIiY¸F¯F IYF»F ¸FZa d¨Fa°FF IYF EIY ¶FOÞF dU¿F¹F W`— ¹FbUFAûa ¸FZa ´FbÀ°FIY ´FPÞ³FZ IYe AFQ°F IYF »F¦FF°FFS IY¸F Wû°FZ þF³FFÜ AFþ Aa¦FiZþe
¸FZa ¸F²¹FU¦FeʹF ´FFNIYûa IZY ´FÀFaQeQF dU¿F¹Fûa ´FS d»FJ³FZ UF»FZ ¨FZ°F³F ·F¦F°F þ`ÀFZ »FZJIYûa IYe dIY°FF¶Fûa IYe »FFJûa ´Fid°F¹FFa d¶FIY þF°Fe
W`ÔX, ´FS dWaQe AüS A³¹F ·FFS°Fe¹F ·FF¿FFAûa ¸FZa ¶FOÞZ »FZJIYûa IZY C´F³¹FFÀF ¹FF IYWF³Fe ÀFa¦FiW WþFS—Qû WþFS We L´F°FZ W`ÔXÜ

dIY°FF¶FûÔ ÀFZ QcSX ªFF SXWZX W`ÔX ¹Fb½FF
QeUF³F¦Fe ¶FPÞ SWe W`Ü ¸F¦FS dIY°FF¶Fûa AüS ÀFFdW°¹F IZY d»FE ¹FbUFAûa Aa¦FiZþe dIY°FF¶Fûa IZY ´FiIYFVF³F ½¹FUÀFF¹F ¸FZa °FZþe AFBÊ W`Ü ÀF¸FFþ
OXF. WXdSX½FaVF ¨F°Fb½FZÊQe ¸FZa ¶FPÞ°FF ¹FW ÷XX ÓFF³F ¢¹FF ¸FWF³F¦FSûa IZY C©F ¸F²¹FU¦FeʹF Aa¦FiZþe IZY BÀF ÀFaIiY¸F¯F IYF»F ¸FZa d¨Fa°FF IYF EIY ¶FOÞF dU¿F¹F W`— ¹FbUFAûa
d¶FSX»FF BaXÀMXeMXйFcMX AFGRY ¸F`³FZªF¸FZÔMX þF³F³FZ UF»FZ ¹FbUFAûa °FIY We ÀFed¸F°F W`? ¹FF dRYS ·FFS°Fe¹F ·FF¿FFAûa ¸FZa ´FbÀ°FIY ´FPÞ³FZ IYe AFQ°F IYF »F¦FF°FFS IY¸F Wû°FZ þF³FFÜ AFþ
MZX¢³Fû»FFGªFe (d¶F¸FMZXIY) IZY d³FQZVFIY W`ÔXÜ ¸FZa dIY°FF¶FZa ´FPÞ³FZ UF»FZ ¹FbUFAûa ¸FZa ·Fe RY`»F ´FF¹FF W`? Aa¦FiZþe ¸FZa ¸F²¹FU¦FeʹF ´FFNIYûa IZY ´FÀFaQeQF dU¿F¹Fûa ´FS d»FJ³FZ UF»FZ
EªFbIZYVF³F ´Fiû¸FûVF³F ÀFûÀFF¹FMXe RYûSX BaXdOX¹FF
IZY ½F`IYd»´FIY A²¹FÃF W`ÔXÜ »FZ£FIY AüSX ·FFS°Fe¹F ¹FbUFAûa ¸FZa dIY°FF¶FZa ´FPÞ³FZ IYe AFQ°F §FM SWe W` ¹FF ¨FZ°F³F ·F¦F°F þ`ÀFZ »FZJIYûa IYe dIY°FF¶Fûa IYe »FFJûa ´Fid°F¹FFa d¶FIY
dVFÃFFd½FQÐ W`ÔXÜ ¶FPÞ SWe W`, BÀFÀFZ ´FW»FZ ¹FW þF³F³FF þøXX Se W` dIY ¹FbUF RbYSÀF°F IZY þF°Fe W`ÔX, ´FS dWaQe AüS A³¹F ·FFS°Fe¹F ·FF¿FFAûa ¸FZa ¶FOÞZ »FZJIYûa
ÀF¸F¹F ¸FZa ¢¹FF IYS°FZ W`ÔX? ·FFS°F ¸FZa 13 ÀFZ 35 U¿FÊ IYe AF¹Fb IZY IZY C´F³¹FFÀF ¹FF IYWF³Fe ÀFa¦FiW WþFS—Qû WþFS We L´F°FZ W`ÔXÜ

WXF »F ¸FZÔ UÀFa°F ´Fa¨F¸Fe AüS ÀFSÀU°Fe ´FcþF IYF AF¹FûªF³F
WXû ¨FbIYF W`, dþÀF dQ³F dUôF IYe QZUe ÀFSÀU°Fe IYe ´FcþF
IZY ÀFF±F ´FbÀ°FIYûÔ U IY»F¸F IYe ·Fe ´FcþF Wû°Fe W`Ü ³FE
U¿FÊ IZY ÀFF±F ´FbÀ°FIY ¸FZ»FûÔ IYF dÀF»FdÀF»FF ·Fe VFbøX X Wû ¦F¹FF W`Ü
¹FbUFAûa IYe AF¶FFQe IYSe¶F 47 IYSûOÞ W`, dþÀF¸FZa 34 IYSûOÞ ÀFFÃFS
W`ÔXÜ ¶FZSûþ¦FFSe IZY IYFS¯F B³F¸FZa ÀFZ ª¹FFQF°FS ¹FbUF kMFB¸F´FFÀFl IYS³FZ
¸FZa »F¦FZ ´FFE þF°FZ W`aÜ IbYL »Fû¦F ¦FFaU, IYÀ¶Fûa AüS VFWSûa IYe JF»Fe
´FOÞe WbBÊ þ¦FWûa ¸FZa dIiYIZYM, RbYM¶FFG»F ¹FF IY¶FOXÐOXe JZ»F°FZ WbE
BÀFIZY d»FE W¸FZa ¹FW þF³F³FF Wû¦FF dIY ¹FbUFAûa ¸FZa dIYÀF °FSW IYe
dIY°FF¶FZa Ad²FIY »FûIYd´Fi¹F Wû°Fe W`ÔX AüS UZ Wµ°FZ ¸FZa ¹FF dQ³F ¸FZa dIY°F³Fe
QZS dIY°FF¶FZa ´FPÞ°FZ W`ÔX? dIY³F dU¿F¹Fûa ´FS d»FJe ¦FBÊ dIY°FF¶FZa C³WZa
÷XX d¨FIYS »F¦F°Fe W`ÔX? C³WZa dIY°FF¶FZÔ ´FPÞ³FZ IZY d»FE IYü³F »Fû¦F ´FiZdS°F
dQ»»Fe ¸FZa d½FV½F ´FbÀ°FIY ¸FZ»FZ IYF ÀF¸FF´F³F Wû ¨FbIYF W`Ü A¦F»FZ Qû— dQJZa¦FZÜ EIY ¶FOÞF U¦FÊ ¸Fû¶FFB»F ´FS ¶FF°F¨Fe°F IYS°FZ WbE ·Fe IYS°FZ W`ÔX? B³F ¸FbQÐýûÔ ´FS ·FFS°F ¸FZa ª¹FFQF A²¹F¹F³F ³FWeÔ WbAF W`,
°Fe³F ¸FWe³Fûa ¸FZa IYû»FIYF°FF, ¸Fba¶FBÊ, ¶FZa¦F»Fb÷X X, ¨FZ³³FBÊ, W`QSF¶FFQ, dQJZ¦FFÜ ¨FF¹F AüS ´FF³F IYe QbIYF³Fûa ´FS A¢ÀFS ¹FbUFAûa IZY ÓFbaO BÀFd»FE AFaIYOÞZ ¶FWb°F IY¸F C´F»F¶²F W`ÔXÜ ³FZVF³F»F ¶FbIY MÑÀM ³FZ
´FM³FF AüS ·FbU³FZV½FS þ`ÀFZ ¸FWF³F¦FSûa ¸FZa Wû³FZ UF»FZ ´FbÀ°FIY ¸FZ»Fûa d¸F»FZa¦FZ, þû ¦F´´F¶FFþe ¸FZa ½¹FÀ°F Wû°FZ W`ÔXÜ ¶FWb°F IY¸F EZÀFZ ³FüþUF³F ³FZVF³F»F ¹Fc±F SeOSdVF´F ÀFUÊZ IYF IYF¸F U¿FÊ 2009 ¸FZa E³FÀFeEBÊAFS
¸FZa ·FeOÞ—·FFOÞ dQJFBÊ QZ¦FeÜ ´FbÀ°FIY ¸FZ»Fûa IZY ÀFF±F—ÀFF±F A¶F d¸F»FZa¦FZ, dþ³FIZYZ WF±F ¸FZa IYûBÊ dIY°FF¶F, ´FdÂFIYF ¹FF AJ¶FFS Wû, IYû ÀFüÔ´FF ±FFÜ BÀF ÀFUÊZÃF¯F IYû QZVF IZY 207 dþ»FûÔ IZY 432 ¦FFaUûÔ
EIY AüS ¸FZ»FF ¶FWb°F »FûIYd´Fi¹F Wû SWF W`, UW W` kd»FMSZ¨FS AüS UZ CÀFZ ´FPÞ SWZ WûaÜ AüS 199 VFWSXûÔ IZY 753 ³F¦FSe¹F UFOûË ¸FZa ÀFa¨FFd»F°F dIY¹FF ¦F¹FF
RZYdÀMU»FlÜ IbYL dQ³F ¶FFQ Wû³FZ UF»FZ þ¹F´FbS d»FMSZ¨FS RZYdÀMU»F d´FL»FZ 25 U¿FûË ¸FZa W¸FFSZ QZVF ¸FZa þû °FZþ AFd±FÊIY ¶FQ»FFU ±FF AüS 38,575 ¹FbUFAûa IZY BaMS½¹Fc d»FE ¦FEÜ BÀF ÀFUÊZ ¸FZa ÀFFÃFS
¸FZa QZVF—dUQZVF IZY ¸FVFWcS »FZJIY AüS WþFSûa »Fû¦F ·FF¦F »FZa¦FZÜ AFE W`ÔX, CÀF³FZ W¸FFSe ÀF¸Fc¨Fe ÀFF¸FFd¨FIY ÀFaS¨F³FF U ÀFFaÀIÈYd°FIY ¹FbUFAûa ¸FZa dÀFRÊY 25 ´Fid°FVF°F dIY°FF¶F ´FPÞ³FZ IZY VFüIYe³F ´FFE ¦FEÜ
BÀFIYe »FûIYd´Fi¹F°FF IYû QZJIYS A¶F d»FMSZ¨FS RZYdÀMU»F ÀF·Fe ´FdSQÈV¹F IYû ¶FQ»F dQ¹FF W`Ü LûMZ—¶FOÞZ VFWSûa ¸FZa ¸FFG»F—ÀFaÀIÈYd°F ·Fü¦Fûd»FIY AüS ²FFd¸FÊIY AF²FFS ´FS ·Fe ´FPÞ³FZ IYe AFQ°F ¸FZa IYFRYe
´Fi¸FbJ ¸FWF³F¦FSûa ¸FZa Wû³FZ »F¦FZ W`Ô, dþ³F¸FZa ¹FbUF U¦FÊ IYe A¨Le— IYF dUÀ°FFS WbAF W`Ü ¸F»Me´»FZ¢ÀF AüS SZÀMûSZaM °Fû ¶FPÞ°FZ ¦FE, dIYa°Fb RYIÊY ´FF¹FF ¦F¹FFÜ ÀFFÃFS ¹FbUFAûa ¸FZa QdÃF¯F ·FFS°F IZY 24 ´Fid°FVF°F,
JFÀFe ·FeOÞ QZJe þF°Fe W`Ü BÀF ·FeOÞ IYû QZJIYS AF´FIYû »F¦FZ¦FF ÀFFUÊþd³FIY ´FbÀ°FIYF»F¹F IY¸F Wû°FZ ¨F»FZ ¦FEÜ dIY°FF¶FZa ¶FZ¨F³FZ UF»Fe ´FdV¨F¸F U ´FcUÊ ·FFS°F IZY 22 ´Fid°FVF°F, ¸F²¹F ·FFS°F IZY 12 ´Fid°FVF°F
dIY ·FFS°Fe¹F ¹FbUFAûa ´FS A¶F dIY°FF¶Fûa AüS ÀFFdW°¹F IZY ´Fid°F QbIYF³FZa AüS ¶FFþFS ¶FaQ Wû°FZ QZJZ ¦FE, ´FS ÀFa´F³³F U¦FÊ IYe ´FÀFaQeQF AüS CØFS ·FFS°F IZY dÀFRÊY 13 ´Fid°FVF°F ¹FbUF dIY°FF¶FZa ´FPÞ³FZ IYF VFüIY
28 VF¶Q¸F²Fb 2018
¶FQ»FF½F
SJ°FZ ±FZÜ ¦Fc¦F»F ÀF¨FÊ IYF BÀ°FZ¸FF»F IYSIZY IYûBÊ ·Fe ÀFc¨F³FF ´FiF~
dþ³F ¹FbUFAûÔ ¸FZÔ ´FbÀ°FIY ´FPÞ³FZ IYF VFüIY W`, UZ IYS ÀFIY°FZ W`ÔXÜ dIYÀFe ÀFe¸FF °FIY C³FIZY °FIÊY ¸FZa Q¸F W`,
AFdJS ¢¹FF ´FPÞ°FZ W`ÔX? 42 ´Fid°FVF°F WFÀ¹F—½¹Fa¦¹F AüS ´FS Qbd³F¹FF ³FZ A·Fe °FIY BaMS³FZM AüS ¦Fc¦F»F ÀF¨FÊ IYû
ÀFFdWd°¹FIY S¨F³FFEa ´FPÞ³FZ IZY VFüIYe³F W`ÔXÜ ´FbÀ°FIY dIY°FF¶Fûa IZY dUIY»´F IZY øXX ´F ¸FZa ´FcSe °FSW ÀFZ ÀUeIYFS
´FiZd¸F¹FûÔ IYû ¹FW VFüIY ª¹FFQF°FS A´F³FZ ÀIYc»Fûa, ³FWea dIY¹FF W`Ü ÀF¶FÀFZ AW¸F ÀFUF»F ¹FWe W` dIY ¹FbUF
Ad·F·FFUIYûa ¹FF dVFÃFIYûa ÀFZ d¸F»FFÜ dÀFRÊY 12 ´Fid°FVF°F ´FePÞe IYû dIY°FF¶FZa ´FPÞ³FZ IZY d»FE IY`ÀFZ ´FiZdS°F dIY¹FF þF
ÀFFÃFS ¹FbUF C´FWFS »FZ³FZ ¹FF QZ³FZ IZY d»FE dIY°FF¶Fûa IYF ÀFIY°FF W`? BÀF ÀFUF»F IYF W»F PcaPÞ³FZ IZY d»FE ÀFSIYFSûa,
C´F¹Fû¦F IYS°FZ W`ÔXÜ ·FFS°Fe¹F ¹FbUFAûa ¸FZa ´FbÀ°FIYûa ÀFZ ÀIYc»Fûa AüS ´FdSUFSûa IYû A´F³Fe dþ¸¸FZQFSe d³F·FF³Fe
dUSd¢°F ¹FF A÷XX d¨F ¢¹FûÔ W`? ÀFUÊZ ¸FZa ´FF¹FF ¦F¹FF dIY ´FOÞZ¦FeÜ ÀIcY»Fûa ¸FZa »FFB¶FiZSe AüS dIY°FF¶FZa °Fû W`ÔX, dIYa°Fb
A÷XX d¨F IZY ¨FFS JFÀF IYFS¯F W`ÔX— k´FPÞ³FZ ¸FZa dQ»F¨FÀ´Fe C³WZa ´FPÞ³FZ IYe AFQ°F IYû dUIYdÀF°F IYS³FZ ´FS ²¹FF³F ³FWeÔ
³F Wû³FF, ÀF¸F¹F ³F Wû³FF, ÀFc¨F³FF IZY ³FE pû°F d¸F»F³FF dQ¹FF þF SWF W`Ü Ad·F·FFUIY ·Fe ´Fid°F¹Fû¦Fe ´FSeÃFFAûa
AüS UFdþ¶F IYe¸F°F ´FS dIY°FF¶FZa C´F»F¶²F ³F Wû³FFÜl AüS IYûd¨Fa¦F ´FS ª¹FFQF ²¹FF³F QZ°FZ W`ÔXÜ UZ A´F³FZ ¶F©Fûa
³FüþUF³Fûa ¸FZa dIY°FF¶FZa ´FPÞ³FZ IZY VFüIY IZY IY¸F Wû³FZ IZY IYû ¸FWa¦FZ À¸FFMÊRYû³F °Fû JSeQIYS QZ ÀFIY°FZ W`ÔX, dIYa°Fb
´FeLZ EIY ´Fi¸FbJ IYFS¯F QZVF ¸FZa ÀFFUÊþd³FIY C³FIZY d»FE dIY°FF¶FZa JSeQIYS »FF³FF C³FIYe AFQ°FûÔ ¸FZÔ
´FbÀ°FIYF»F¹Fûa IYe ¸FüþcQF JÀ°FF WF»F°F ·Fe W`Ü AFþFQe VFb¸FFS ³FWeÔ Wû°FFÜ
IZY ¶FFQ dþ»FF, °FWÀFe»F, °FF»FbIYF AüS ¦FFaU IZY À°FS ¹FbUF ´FePÞe ¸FZa dIY°FF¶Fûa IYû ´FPÞ³FZ IYe AFQ°F IYû
´FS ÀFFUÊþd³FIY ´FbÀ°FIYF»F¹F À±FFd´F°F WbE ±FZ, þû »FûIYd´Fi¹F ¶F³FF³FZ ¸FZa ¸FW°U´Fc¯FÊ ·Fcd¸FIYF IZÔYýi U SFª¹F
À±FF³Fe¹F À°FS ´FS ¶FüdðXIY°FF, S¨F³FF°¸FIY »FZJ³F, ÀFSIYFSZÔ d³F·FF°Fe W`ÔXÜ BÀF¸FZa ª¹FFQF°FS ÀFSIYFSZa AÀFRY»F
ÀFFaÀIÈYd°FIY ´Fb³FþFʦFS¯F U ¹FbUF—´FePÞe IZY d³F¸FÊF¯F IYF SWe W`ÔXÜ A´FUFQ IZY øXX ´F ¸FZa ¸FWFSFáÑ AüS °Fd¸F»F³FFOb
IZÔYýi ¶F³F°FZ QZJZ ¦FEÜ AFþ Ad²FIYFaVF ´FbÀ°FIYF»F¹Fûa IYe SFª¹F ÀFSIYFSûa IYF ³FF¸F d»F¹FF þF ÀFIY°FF W`,
IYe B¸FFS°FZa þþÊS Wû ¨FbIYe W`ÔX, dIY°FF¶FZa ¶FWb°F ´FbSF³Fe dþ³WûÔ³FZ IYF³Fc³F ¶F³FFIYS dþ»FF, °FWÀFe»F AüS °FF»FbIYF
AüS A´FN³Fe¹F W`ÔX AüS »FFB¶FiZSe ÀMFRY IYû ¦FbþFSZ À°FS ´FS ´Fd¶»FIY »FFB¶FiZSe ÀFa¨FFd»F°F IYS³FZ IYe
»FF¹FIY UZ°F³F d¸F»F ´FF°FF W`Ü dþ¸¸FZQFSe A´F³FZ DY´FS »FeÜ ³F°Feþ°F³F, dVFÃFF IZY ÃFZÂF
¹FbUF ´FePÞe IZY »Fû¦F ¹FW °FIÊY SJ ÀFIY°FZ W`ÔX dIY C³FIZY ¸FZÔ B³F Qû SFª¹FûÔ IYe C´F»Fd¶²F¹FFa SFáÑe¹F AüÀF°F ÀFZ IYWeÔ
´FFÀF À¸FFMÊRYû³F AüS IYa´¹FcMS W`ÔX AüS UZ BaMS³FZM U DY´FS SWe W`ÔXÜ
ÀFa§F¿FÊ

¸FbdVIY»FûÔ ÀFZ ´FÂFIYFdS°FF IZY BXÀF QüSX IYû ÀFc¨F³FF
¸FbIÞYFd¶F»F IiYFad°F ³FZ ÀU¯FʹFb¦F ¶F³FF dQ¹FF W`
Vû¿F ³FFSXF¹F¯F dÀFaWX
UdSâX ´FÂFIYFS W`aÜ IYBÊX ¶FOÞZX dWX³Qe A£F¶FFSXûÔ
IYF IYSXe¶F °Fe³F QVFIY °FIY ÀFa´FFQ³F dIY¹FF
´F ÂFIYFdS°FF IYF IYF¸F ¶FWb°F We IYdN³F QüS ÀFZ ¦Fb¬FS SWF W`Ü
¸FWF³F¦FSûa ÀFZ »FZIYS QcS QSF¬F IZY ¦FFaUÀFZÔ ¸FZÔ SWIYS IYF¸F IYS³FZ
UF»FûÔ IYe AFd±FÊIY ½¹FUÀ±FF ¶FWb°F ÀFFSZ ¸FF¸F»FûÔ ¸FZÔ d¨Fa°FF
IYF dU¿F¹F W`Ü ¹FW EZÀFF ÀFaIYM W` dþÀFIZY IYFS¯F IYBÊ À°FS ´FS
Qedþ¹FZÜ UZ ´FSZVFF³F ±FZ dIY UZ°F³F IYe IYûBÊ ¶FF°F dIY¹FZ d¶F³FF I`YÀFZ
þ¹F´FbS ¨F»FZ þFEaÜ A¦F»FZ dQ³F dRYS UZ ¸FFd»FIY—ÀF¸´FFQIY ÀFZ d¸F»FZ
AüS IYWF dIY ´F`ÀFZ IYe IYûBÊ ¶FF°F ³FWeÔ WbBÊ ±Fe BÀFd»FE ¸F`a³FZ ÀFû¨FF
dIY À´Fá ¶FF°F IYS »FcaÜ ¸FFd»FIY—ÀF¸´FFQIY ³FZ LcM°FZ We IYWF dIY,
W`XÜ SXFáÑXe¹F-Aa°FSXFÊáÑXe¹F ¸FbQQûÔ IZY d½FVû¿FÄFÜ ÀF¸FÓFü°FZ Wû SWZ W`ÔX AüS ÀFc¨F³FF IZY d³F¿´FÃF ¸Fc»¹FFaIY³F IYF IYF¸F AF´F ÀFZ ´F`ÀFZ IYe ¢¹FF ¶FF°F IYS³FF W`Ü AF´F W¸FFSZ d¸FÂF W`a, þFBE
¶FFd²F°F Wû SWF W`Ü QZVF IZY IYBÊ ¶FOÞZ AJÞ¶FFS A´F³FZ IY¸FʨFFdS¹FûÔ IYF¸F IYdSE AüS °FS¢IYe IYdSEÜ ÀFaÀ±FF IYû ¶FÀF ´F¨FFÀF W¬FFS ÷YX´F¹FZ
IYF AFd±FÊIY VFû¿F¯F IYS°FZ W`ÔXÜ C³FÀFZ ´FÂFIYFdS°FF ÀFZ B°FS IYF¸F ¸FWe³FZ ·FZþ dQ¹FF IYdSE¦FF, ¶FFIYe ÀF¶F AF´FIYFÜ Qµ°FS IYF J¨FÊ
ÀF¶FIbYLX JÞ°¸F ³FWeÔ WbXAF W`, A·Fe C¸¸FeQ IYSUF°FZ W`ÔX, ¸FFd»FIY »Fû¦F d³Fþe ÀFa´FdØF ¸FZÔ UÈdðX IZY d»FE AJ¶FFS d³FIYF»FIYS ÀF¶F A´F³FZ ´FFÀF SJ »Fedþ¹FZÜ ´FÂFIYFdS°FF IYe ¦FdS¸FF
¶FFIYe W`Ü ÀFc¨F³FF IiYFad³°F ³FZ A´F³FZ QZVF ¸FZa ´FFaU AüS ´FÂFIYFS IYe LdU IYF BÀ°FZ¸FF»F IYS°FZ W`ÔXÜ AJ¶FFS ¸FFd»FIYûÔ IYû IY¸F IYS³FZ ¸FZa B³F ¶FF°Fûa IYF ¶FWb°F ¹Fû¦FQF³F W`XÜ ´FiZÀF IYe AF¬FFQe
IYF ¹FWe U¦FÊ W` þWFa d´FL»FZ U¿FûË ¸FþedN¹FF IYe UZ°F³F ÀFa¶Fa²Fe ÀF¶FÀFZ ¬FøXX Se ¶FF°F W` »FZdIY³F AFþIY»F UW ÀF¶FÀFZ ¬¹FFQF ¸FbdVIY»F
þ¸FF d»F¹FF W`Ü ·FFS°F IZY ÀFc¨F³FF MZ¢³Fû»Fûþe IZY dÀFRYFdSVFûÔ IYû ¶FZAÀFS IYS³FZ IZY d»FE °FSW °FSW IZY d°FIYOÞ¸F dIY¹FZ ¸FZa W`Ü CÀFIYû ¶FFd²F°F IYS³FZ IZY ¶FWb°F ÀFFSZ °FSeIZY dÀFÀM¸F ¸FZa ¸FüþcQ
þF³FIYFSûa IYe ´FcSe Qbd³F¹FF ¸FZa W`dÀF¹F°F ¶F³F ¨FbIYe ¦FE ±FZÜ ÀFb´Fie¸F IYûMÊ IZY AFQZVFûÔ IYe AU¸FF³F³FF IYS³FZ UF»FZ ¹FW W`aÜ A¢ÀFS QZJF ¦F¹FF W` dIY dÀFÀM¸F dIYÀF °FSW ÀFZ QJ»F QZ°FF W`Ü
AJ¶FFS ´FÂFIYFSXûÔ IZY VFû¿F¯F IZY ·Fe ÀF¶FÀFZ ¶FOÞZ WÀ°FFÃFS W`ÔXÜ ¹FW DaY¨FZ ´FQûa ´FS ¶F`NZ »Fû¦Fûa IZY ´FFÀF dWQF¹F°F AF þF°Fe W` dIY IbYL
W`Ü BÀFe ÀFc¨F³FF IiYFad³°F IYe IÈY´FF ÀFZ AFþ UZ¶F ¸FFd»FIY »Fû¦F UZ°F³F B°F³FF IY¸F QZ°FZ W`ÔX dIY Qû þc³F IYe SûMe IYF ·Fe JÞFÀF »Fû¦Fûa IZY dJ»FFRY J¶FS ³FWeÔ ¨F»FF³FF W`Ü »FZdIY³F ³Fe¨FZ UF»Fûa
´FÂFIYFdS°FF ÀF¸´FiZ¿F¯F IYF ¬F¶FSQÀ°F ¸FF²¹F¸F ¶F³F Ba°FþF¸F ³F Wû ÀFIZYÜ AüS C¸¸FeQ IYS°FZ W`ÔX dIY LûMZ VFWSXûÔ ¸FZÔ C³FIZY IYû BÀF °FSW ÀFZ ÀF¸FÓFF¹FF þF°FF ±FF dþÀFÀFZ C³WZa ¸Fb¦FF»F°FF ¶F³FF SWZ
IYFOÊ IYû »FZIYS ´FÂFIYFdS°FF IYS°FF ´FÂFIYFS C³FIZY d»FE dUÄFF´F³F dIY UZ ´FiZÀF IYe AFþÞFQe IYF »FF·F CNF SWZ W`aÜ ¸FbÓFZ þ¶F ¶FeÀF ÀFF»F
¨FbIYe W`Ü UZ¶F ¸FedO¹FF ³FZ ÀF¸FFþ ¸FZa IiYFad³°F IYe ·Fe þbMFEÜ ³FF¸F »FZ³FZ IYe ¬FøXX S°F ³FWeÔ W` »FZdIY³F dQ»»Fe ¸FZa We ³F¬FS ´FW»FZ MZ»FedUþÞ³F ¸FZa IYF¸F IYS³FZ IYF AUÀFS d¸F»FF °Fû VFb÷X XAF°Fe
QÀ°FIY QZ Qe W`Ü A¶F »F¦F·F¦F ÀF·Fe AJ¶FFSûa QüOÞF³FZ ´FS BÀF °FSW IZY AJ¶FFSXûÔ AüS MeUe ¨F`³F»FûÔ IZY ¶FFSZ ¸FZÔ QüS dQ»F¨FÀ´F ±FFÜ A´F³FZ QZVF ¸FZa 24 §FaMZ IYe MeUe JÞ¶FSûa IYF UW
þF³FIYFSe d¸F»F þF¹FZ¦FeÜ VFb÷X XAF°Fe IYF»F ±FFÜ AJ¶FFS ÀFZ AF¹FZ EIY ½¹Fd¢°F IZY d»FE ¶FWb°F
AüS MeUe ¨F`³F»Fûa IYF UZ¶F ´FûMÊ»F W`Ü »FZdIY³F ¶FWb°F EIY ÀFaÀ¸FS¯F IZY ¸FF²¹F¸F ÀFZ BÀF ¶FF°F IYû SZJFadIY°F IYS³FF Cd¨F°F ¸FþZQFS dÀ±Fd°F ±FeÜ þû J¶FS þWFa WbBÊ, A¦FS CÀFIYe ¶FFBÊM AüS
ÀFFSZ ÀU°FaÂF ´FÂFIYFSûa ³FZ ·Fe BÀF dQVFF ¸FZa Wû¦FFÜ W¸FFSZ EIY ÀU¦FeʹF d¸FÂF IYû IYSe¶F ¶FeÀF ÀFF»F ´FW»FZ EIY VFFGM WF±F AF ¦FE °Fû C³WZa »F¦FFIYS ÀFWe ¶FF°F SJ³FZ ¸FZa ¸FþÞF ¶FWb°F
¬F¶FSQÀ°F °FSeIZY ÀFZ WÀ°FÃFZ´F IYS dQ¹FF W`Ü AJÞ¶FFS IYF SFþÀ±FF³F IYF ¶¹FcSû ´Fi¸FbJ ¶F³FF dQ¹FF ¦F¹FFÜ IYW dQ¹FF AF°FF ±FFÜ »FZdIY³F LWX ¸FWe³FZ IZY A³QS ½¹FUÀ±FF ³FZ EZÀFF dÀFÀM¸F
¦F¹FF dIY AF´F þ»Q ÀFZ þ»Q þ¹F´FbS þFIYS IYF¸F VFbøX X IYS ¶F³FF dQ¹FF dIY UWe J¶FSZa þF³FZ »F¦FeÔ þû ÀFaÀ±FF³F IZY dW°F ¸FZa SW°Fe

30 VF¶Q¸F²Fb 2018
ÀFa§F¿FÊ
±FeÔÜ AFþ ¶FeÀF ÀFF»F ¶FFQ ÀF¶FIbYL ¶FQ»F ¦F¹FF W`, dÀFÀM¸F A´F³FF ¦Fd»F¹FFSûa ¸FZa §Fc¸F SWZ Wûa¦FZaÜ dþÀF °FSW ÀFZ SFdO¹FF ³FZ ´FcSe SFþ³Fed°FIY dJ»FFRY IYûBÊ IYFSÊUFBÊ ³FWeÔ Wû°FeÜ W¸F³FZ QZJF W` dIY þ`³F WUF»FF
IYF¸F IYS SWF W` AüS IbYL JÞ¶FSZa ³F¬FSaQF¬F IYe þF SWe W`a AüS d¶FSFQSe IYû A´F³FZ »F´FZM ¸FZa »FZ d»F¹FF UW IYûBÊ ¸FF¸Fc»Fe ¶FF°F ³FWeÔ IYF¯O QRY³F Wû ¦F¹FF ±FFÜ EZÀFZ ¸FF¸F»FZ QRY³F Wû°FZ W`a °Fû Wû þFEa
IbYL EZÀFZ ¸FbQÐQXûa IYû ¶FWb°F ¶FOÞF ¶F°FF¹FF þF SWF W` dþ³FIZY J¶FS W`Ü BÀFÀFZ ¶FWb°F We IY¸FþÞûS EIY §FûMF»FF WbAF ±FF dþÀFZ þ`³F WUF»FF »FZdIY³F ÀFc¨F³FF ´Fd¶»FIY Oû¸FZ³F ¸FZa AF¹FZ¦Fe °Fû A´F³FF IYF¸F IYSZ¦Fe,
Wû³FZ ´FS We VFIY SW°FF W`Ü BÀFIZY ¨F»F°FZ ´FÂFIYFS d¶FSFQSe IYû ¶FOÞF IYF¯O IZY ³FF¸F ÀFZ þF³FF þF°FF W`Ü CÀF¸FZa ÀF·Fe ´FFdMʹFûa IZY ³FZ°FF ¶FZ— þ³F¸F°F ¶F³FF¹FZ¦FeÜ
IYá W`Ü IYBÊ ¶FFS °Fû B³F ¶FOÞZ »Fû¦Fûa IZY IYFS¯F ÀFF²FFS¯F ´FÂFIYFS IYe BʸFF³Fe IYS°FZ ´FIYOÞZX ¦FE ±FZ »FZdIY³F IY¸¹Fbd³FÀM CÀF¸FZa ³FWeÔ ±FZÜ BÀF UZ¶F ´FÂFIYFdS°FF IYe °FFIY°FF ¶FPÞ þF³FZ IZY IYFS¯F ¸FZSF dUV½FFÀF
dUV½FÀF³Fe¹F°FF ´FS ·Fe ÀFUF»F CNF¹FZ þF SWZ W`aÜ ¶FFS IY¸¹Fbd³FÀM ·Fe ³FWeÔ ¶F¨FZ W`aÜ ¹FF³Fe þ³F°FF IZY WIY IYû Le³F³FZ W` dIY AFþ ´FÂFIYFdSX°FF IYF ÀU¯FÊ ¹Fb¦F W`Ü ¶FÀF BÀF IiYFad³°F ¸FZa VFFd¸F»F
»FZdIY³F ÀF¶FIbYLX JÞ°¸F ³FWeÔ WbXAF W`, A·Fe C¸¸FeQ ¶FFIYe W`Ü IYe þû ´FcaþeUFQe IYûdVFVûÔ ¨F»F SWe W`a CÀF¸FZa ´FcaþeUFQe SFþ³Fed°FIY Wû þF³FZ IYe ¬FøXX S°F W`Ü A´F³Fe ³FüIYSe IZY ÀFF±F-ÀFF±F ÀFc¨F³FFIiYFad°F
ÀFc¨F³FF IiYFad³°F ³FZ A´F³FZ QZVF ¸FZa ´FFaU þ¸FF d»F¹FF W`Ü ·FFS°F IZY ÀFc¨F³FF Q»F °Fû VFFd¸F»F W`a We, IY¸¹Fbd³FÀM ·Fe Sa¦FZ WF±Fûa ´FIYOÞZX ¦FE W`aÜ ÀF¶FIYû IZY ¸FWFS±Fe ¶F³F³FZ IYF dUIY»´F AFþ IZY ´FÂFIYFS IZY ´FFÀF W`Ü AüS
MZ¢³Fû»Fûþe IZY þF³FIYFSûa IYe ´FcSe Qbd³F¹FF ¸FZa W`dÀF¹F°F ¶F³F ¨FbIYe ¸FF»Fc¸F W` dIY þ¶F SFþF IYe ¨FûSe ´FIYOÞe þF°Fe W` °Fû CÀFIZY dUIY»´F C´F»F¶²F WXû °Fû CÀFÀFZ ¶FOÞe AF¬FFQe IYûBÊ ³FWeÔ Wû°FeÜ
W`Ü BÀFe ÀFc¨F³FF IiYFad³°F IYe IÈY´FF ÀFZ AFþ UZ¶F ´FÂFIYFdS°FF ÀF¸´FiZ¿F¯F
IYF ¬F¶FSQÀ°F ¸FF²¹F¸F ¶F³F ¨FbIYe W`Ü UZ¶F ¸FedO¹FF ³FZ U°FʸFF³F
ÀF¸FFþ ¸FZa IiYFad³°F IYe QÀ°FIY QZ Qe W`Ü A¶F »F¦F·F¦F ÀF·Fe AJ¶FFSûa
AüS MeUe ¨F`³F»Fûa IYF UZ¶F ´FûMÊ»F W`Ü »FZdIY³F ¶FWb°F ÀFFSZ ÀU°FaÂF
´FÂFIYFSûa ³FZ ·Fe BÀF dQVFF ¸FZa ¬F¶FSQÀ°F °FSeIZY ÀFZ WÀ°FÃFZ´F IYS dQ¹FF
W`Ü B³F ÀU°FaÂF ´FÂFIYFSûa IZY ´FFÀF ÀFF²F³F ¶FWb°F IY¸F W`a »FZdIY³F ¹FW
dW¸¸F°F ³FWeÔ WFS SWZ W`aÜ C³FIYû AF²Fbd³FIY ¹Fb¦F IYF Ad·F¸F³¹Fb IYWF
þF ÀFIY°FF W`Ü ¸FedO¹FF IZY ¸FWF·FFS°F ¸FZa UZ¶F ´FÂFIYFdS°FF IZY ¹FW
Ad·F¸F³¹Fb VFWeQ ³FWeÔ Wûa¦FZaÜ WF»FFadIY, ¸Fc»F ¸FWF·FFS°F ¹FbðX ¸FZa
VFFÀFIY U¦FûË ³FZ Ad·F¸F³¹Fb IYû §FZSIYS ¸FFSF ±FF »FZdIY³F ¸FüþcQF ÀF¸F¹F
¸FZa ÀFc¨F³FF IYe IiYFad³°F IZY ¹Fb¦F IYF ¸FWF·FFS°F ¨F»F SWF W`Ü
þ³F´FÃF²FS°FF IZY BÀF ¹FÄF ¸FZa AFþ IZY ¹FW UZ¶F ´FÂFIYFS A´F³FZ IYF¸F
IZY ¸FFdWS W`a AüS ¹FW VFFÀFIY U¦FûË IYe 18 AÃFüdW¯Fe ÀFZ³FFAûa IYF
¸FbIYF¶F»FF ´FcSZ WûVFû WUFÀF ¸FZa IYS SWZ W`aÜ IY»´F³FF IYedþ¹FZ dIY UZ¶F
IZY ¬FdS¹FZ SFdO¹FF IYF¯O IYF Jb»FFÀFF ³F WbAF Wû°FF °Fû ³FeSF SFdO¹FF
IYe ÀFØFF IYe Q»FF»Fe IYe IY±FF IZY ÀF·Fe J»F³FF¹FIY ¸FÀ°Fe ¸FZa SW°FZ
AüS ÀFSIYFSe ÀF¸FFSûWûa ¸FZa ¸Fb£¹F Ad°Fd±F ¶F³F°FZ SW°FZ AüS ´FóßFe
AFdQ ÀFZ ÀF¸¸FFd³F°F Wû°FZ SW°FZÜ »FZdIY³F B³F ¶FWFQbS UZ¶F ´FÂFIYFSûa
³FZ MeUe, d´FiaM AüS SZdO¹Fû IYe ´FÂFIYFdS°FF IZY ÀFaÀ±FF³Fûa IYû ¸Fþ¶FcS
IYS dQ¹FF dIY UZ ÀF©FFBÊ IYû þ³F°FF IZY ÀFF¸F³FZ »FF³FZ IZY B³FIZY ´Fi¹FFÀF
¸FZa B³FIZY ´FeLZ ¨F»FZa AüS »Fe´FF´Fû°Fe IYe ´FÂFIYFdS°FF ÀFZ ¶F¨F³FZ IYe
IYûdVFVF IYSZaÜ
UFÀ°FU ¸FZa W¸F dþÀF QüS ¸FZa SW SWZ W`a UW ´FÂFIYFdS°FF IZY
þ³FUFQeIYS¯F IYF ¹Fb¦F W`Ü BÀF þ³FUFQeIYS¯F IYû ¸Fc°FÊ øXX ´F QZ³FZ ¸FZa
ÀF¶FÀFZ ¶FOÞF ¹Fû¦FQF³F °Fû ÀFc¨F³FF IiYFad³°F IYF W` ¢¹FûadIY A¦FS ÀFc¨F³FF
IYe IiYFad³°F ³F WbBÊ Wû°Fe °Fû ¨FFWIYS ·Fe IY¸F J¨FÊ ¸FZa ÀF©FFBÊ IYû
AF¸F AFQ¸Fe °FIY ³F ´FWab¨FF¹FF þF ÀFIY°FFÜ AüS þû QcÀFSe ¶FF°F WbBÊ
W` UW ¹FW dIY AJ¶FFSûa AüS Me e ¨F`³F»Fûa ¸FZa ¸FüþcQ ÀFZN IZY IYaMÑû»F
ÀFZ AFþÞFQ WûIYS IYF¸F IYS³FZ UF»FZ ´FÂFIYFSûa IYe SFþ³Fed°FIY AüS
ÀFF¸FFdþIY ÀF¸FÓFQFSe d¶F»FIbY»F JSe W`Ü B³WZa dIYÀFe IYS OS ³FWeÔ
W`, ¹FW ÀF¨F IYû OaIZY IYe ¨FûM ´FS ÀF¨F IYW³FZ IYe °F¸Feþ SJ°FZ W`a
AüS B³F¸FZa dW¸¸F°F ·Fe W`Ü IYW³FZ IYF ¸F°F»F¶F ¹FW ³FWeÔ W` dIY
AJ¶FFSûa ¸FZa AüS MeUe ¨F`³F»Fûa ¸FZa EZÀFZ »Fû¦F ³FWeÔ W`a þû ÀF©FFBÊ
IYû ÀF¸FÓF°FZ ³FWeÔ W`aÜ UWFa ¶FWb°F A¨LZ ´FÂFIYFS W`a AüS þ¶F UZ A´F³FZ
¸F³F IYe ¶FF°F d»FJ°FZ W`a °Fû UW ÀFWe ¸FF¹F³Fûa ¸FZa ´FÂFIYFdS°FF Wû°Fe W`Ü
¸FbÓFZ C¸¸FeQ ³FWeÔ ±Fe dIY A´F³FZ þeU³F ¸FZa ÀF¨F IYû BÀF ¶Fb»FaQe IZY
ÀFF±F IYW ÀFIY³FZ UF»Fûa IZY QVFʳF Wû ´FFEa¦FZ þû IY¶FeS ÀFFWZ¶F IYe
°FSW A´F³Fe ¶FF°F IYû IYW°FZ W`a AüS dIYÀFe IYe ´FSUFW ³FWeÔ IYS°FZ
»FZdIY³F JbVFe W` dIY AFþ IZY ³FüþUF³F ´FÂFIYFS ÀFûVF»F ¸FedO¹FF
IZY ¬FdS¹FZ A´F³Fe ¶FF°F OaIZY IYe ¨FûM IYW SWZ W`aÜ AFþ ÀFc¨F³FF dIYÀFe
ÀFFWcIYFS IYe ¸FbW°FFþ ³FWeÔ W`Ü ¸FedO¹FF IZY ¹FW ³FE þ³F´FÃF²FS CÀFZ
AFþ UZ¶F ´FÂFIYFdS°FF IZY þÞdS¹FZ ÀFFUÊþd³FIY Oû¸FZ³F ¸FZa OF»F QZ SWZ
W`a AüS ¶FF°F QcS °F»FIY þF SWe W`Ü SFdO¹FF ³FZ dþÀF °FSW IYF þF»F
RY`»FF SJF ±FF UW W¸FFSZ SFþ³Fed°FIY ÀFF¸FFdþIY þeU³F ¸FZa §Fb³F IYe
°FSW §FbÀF ¨FbIYF W`Ü EZÀFZ ´F°FF ³FWeÔ dIY°F³FZ ¸FF¸F»FZ W`a þû dQ»»Fe IZY

31 VF¶Q¸F²Fb 2018
°FFdIY »FûIY°FaÂF dþaQF SWZ IYFG»FZdþ¹F¸F ÀFb´Fie¸F IYûMÊ IYe UW VFe¿FÊ ÀFaÀ±FF W` þû ÀF·Fe ¸FW°U´Fc¯FÊ ¶FIYF¹FQF ´FiZÀF IYFG³RiZÔYÀF ¶Fb»FFIYS QZVF IZY ÀFF¸F³FZ A´F³Fe ¶FF°FZa SJ
A´Fc½FÊ ªFûVFe
¸FbQÐQûÔ ´FS d¸F»FIYS R`YÀF»FF »FZ°Fe W`Ü ÀFb´Fie¸F IYûMÊ ¸FZa ³¹FF¹FF²FeVFûa ³F IZYU»F ³¹FF¹F´FFd»FIYF, ¶Fd»IY ´FcSZ QZVF IYû ÀFIY°FZ ¸FZa OF»F dQ¹FFÜ
»FZ£FIY Q ÀFaOZX ´FûÀMX A£F¶FFSX IZY ÀFa´FFQIY IYe d³F¹Fbd¢°F IYF Ad²FIYFS BÀFe IYFG»FZdþ¹F¸F IZY ´FFÀF Wû°FF W`Ü ¹FW ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ þÀ°Fe ¨FZ»F¸FZV½FS, ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ Saþ³F ¦F¦FûBÊ, ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ
W`ÔXÜ ´F¹FFʽFSX¯F ÀFaSXÃF¯F, ¸FdWX»FF d½F¸FVFÊ,
ÀFF¸FbQFd¹FIY ÀFQзFF½F AüSX d½FIYFÀF ÀFa¶Fa²Fe ½¹FUÀ±FF ÀU¹Fa ÀFb´Fie¸F IYûMÊ ³FZ ÀF¸F¹F—ÀF¸F¹F ´FS JbQ IZY dQE d³F¯FʹFûa ¸FQ³F ·Fe¸FSFU »FûIYS AüS ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ IbYdS¹F³F þûþZRY UdSâ°FF IZY
d½F¿F¹FûÔ ¸FZÔ d½FVû¿FÄF°FF SX£F°FZ W`ÔXÜ IZY AF²FFS ´FS °F`¹FFS IYe W` °FFdIY þþûa IYe d³F¹Fbd¢°F IZY ¸FF¸F»FZ ¸FZa IiY¸F ¸FZa ¸Fb£¹F ³¹FF¹FF²FeVF ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ Qe´FIY d¸FßFF IZY ¶FFQ IiY¸FF³FbÀFFS
ÀFSIYFS QJ»F ³F QZ ÀFIZYÜ °Fe³F ¸FW°U´Fc¯FÊ IZYÀF BÀF IYFG»FZdþ¹F¸F QcÀFSZ ÀFZ ´FFa¨FUZ ³Fa¶FS ´FS W`ÔXÜ A´F³Fe ´FiZÀF IYFG³RiZÔYÀF IYû ÀU¹Fa We
¸F`Ô ¶FF°F IYS SWF Wca C³F QFUûa dIY dþ³FIZY A³FbÀFFS BÀF dÀFÀM¸F IYF AF²FFS ¸FF³FZ þF°FZ W`ÔXÜ IYF³Fc³Fe þF³FIYFS B³WZa k±Fie þþ AÀFF¸FF³¹F §FM³FF IYSFS QZ°FZ WbE ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ ¨FZ»F¸FZV½FS ³FZ ÀFb´Fie¸F
IZYÀFFl IZY ³FF¸F ÀFZ ´FbIYFS°FZ W`ÔXÜ B³F¸FZÔ 1982 IYF EÀF´Fe ¦Fb~F ¶F³FF¸F IYûMÊ IYe ½¹FUÀ±FF ´FS ´FiV³F—d¨F³WX »F¦FF OF»FFÜ C³Wûa³FZ IYWF dIY
QZVF ¸FZa ¸FbÀF»F¸FF³F AF¶FFQe °FZþe ÀFZ ¶FPÞ SWe W`, dWaQc ¹Fcd³F¹F³F AFGRY BadO¹FF, 1998 IYF ÀFb´Fie¸F IYûMÊ EOUûIZYMÐÀF ¶F³FF¸F IYûMÊ IYF IYF¸FIYFþ ÀFWe °FSeIZY ÀFZ ³FWeÔ dIY¹FF þF SWF W`Ü W¸F³FZ
AF¶FFQe C°F³Fe We °FZþe ÀFZ §FM SWe W`, ³F°FeªFF AF³FZ ¹Fcd³F¹F³F AFGRY BadO¹FF AüS 1998 IYF We EIY A³¹F IZYÀF VFFd¸F»F ¸Fb£¹F ³¹FF¹FF²FeVF ÀFZ BÀF ¶FF¶F°F IYBÊ ¶FFS ¶FF°F IYe, C³WZa EIY ´FÂF
UF»FZ IbYL QVFIYûa ¸FZa QZVF ¸FbdÀ»F¸F ¶FFWb»¹F Wû þFE¦FFÜ W`Ü B³F °Fe³F IZYÀFûÔ IZY AF²FFS ´FS We ³¹FF¹F´FFd»FIYF IYû SFþ³Fed°FIY ·Fe d»FJF »FZdIY³F þ¶F IYûBÊ IYF¹FÊUFWe ³FWeÔ WbBÊ °Fû W¸FFSZ ´FFÀF QZVF
WÀ°FÃFZ´F ÀFZ ÀFbSdÃF°F SJ³FZ IYe ´Fb£°FF ½¹FUÀ±FF IYe VFb÷X XAF°F WbBÊÜ IYû ÀFWe dÀ±Fd°F ¶F°FF³FZ IZY A»FFUF IYûBÊ dUIY»´F ³FWeÔ ¶F¨FFÜ C³Wûa³FZ
EZÀFF QFUF IYS³FZ UF»Fûa IYF ³FFSF W` k´FFa¨F ¶FedU¹FFa AüS 1993 ÀFZ IYFG»FZdþ¹F¸F dÀFÀM¸F »FF¦Fc WbAF dþÀF¸FZa ³¹FF¹F´FFd»FIYF ÀFe²FZ—ÀFe²FZ ¸Fb£¹F ³¹FF¹FF²FeVF IYe d³F¿´FÃF°FF IYû IYM§FSZ ¸FZa JOÞF
C³F ÀF¶FIZY ´F©FeÀF ¶F©FZÜl ¨FcadIY °F±¹Fûa ´FS IYûBÊ ¶FF°F ÀFZ þbOÞZ ¸FbQÐQûÔ ´FS ¸Fb£¹F ³¹FF¹FF²FeVF AüS C³FIZY ÀFF±Fe ¨FFS UdSâ°F¸F IYS°FZ WbE IYW OF»FF dIY W¸F ³FWeÔ ¨FFW°FZ dIY ¶FeÀF ¶FSÀF ¶FFQ IYûBÊ
IYS°FF ³FWeÔ IYS³FF ³FWeÔ ¨FFW°FF, BÀFd»FE ¹FW Qb¿´Fi¨FFS ³¹FF¹FF²FeVFûa IYe SF¹F Aad°F¸F Wû°Fe AFBÊ W`Ü IZÔYýi ÀFSIYFSûa ³FZ ÀF¸F¹F— ¹FW IYWZ dIY W¸F³FZ A´F³Fe AF°¸FF IYû ¶FZ¨F dQ¹FF ±FFÜ C³Wûa³FZ
þ³F¸FF³FÀF IZY ¸F³F ¸FZÔ ·Fe°FS ¦FWSZ ²FaÀF ¨FbIYF W`Ü ÀF¸F¹F ´FS BÀF ½¹FUÀ±FF IYe JFd¸F¹Fûa IYû IZÔYýi ¸FZa SJIYSX A´F³Fe ¨FZ°FFU³Fe Qe dIY ³¹FF¹F´FFd»FIYF IYe d³F¿´FÃF°FF ³FWeÔ ¶F³Fe SWZ¦Fe °Fû
·Fcd¸FIYF ¸FW°U´Fc¯FÊ ¶F³FF³FZ IYe dQVFF ¸FZa IYF¸F dIY¹FFÜ ´FFa¨F dÀF°Fa¶FS »FûIY°FaÂF J°FSZ ¸FZa ´FOÞ þFE¦FFÜ BÀF ´FiZÀF IYFG³RiZÔYÀF IZY ¶FFQ ÀFZ We
ÀF©FFBÊ »FZdIY³F BÀFIZY NeIY C»FM W`Ü 2013 IYû SFª¹FÀF·FF ¸FZa EIY ÀFadU²FF³F ÀFaVFû²F³F dU²FZ¹FIY ´FFdS°F þWFa SFþ³Fed°FIY Q»F A´F³FZ—A´F³FZ »FF·F—³FbIYÀFF³F IZY °FSFþc IYû
dIY¹FF ¦F¹FFÜ dþÀFIYF »FùF C©F ³¹FF¹FF»F¹Fûa EUa C©F°F¸F ³¹FF¹FF»F¹F ÀFF¸F³FZ SJ ¶F¹FF³F¶FFþe IYS³FZ ¸FZa þbM ¦FE ½FWXeÔ ÀFûVF»F ¸FedO¹FF ¸FZa

d´F L»FZ dQ³FûÔ Qû ¸FbQÐQûÔ ´FS ¸FZSF ²¹FF³F IZÔYdýi°F SWF W`Ü EIY W`
·FFS°Fe¹F »FûIY°FaÂF IYF ÀF¶FÀFZ ¸Fþ¶Fc°F AüS d½FV½FÀF³Fe¹F
À°Fa·F ³¹FF¹F´FFd»FIYF °Fû QcÀFSF W` °FZþe ÀFZ Wû SWF ÀFFa´FiQFd¹FIY
²FbUieIYS¯FÜ ¹FW Qû³FûÔ We EZÀFZ ¸FbQÐQZ W`ÔX dþ³FIYF ÀFe²FF ÀFa¶Fa²F W¸FFSZ
¸FZa þþûa IYe d³F¹Fbd¢°F ´FidIiY¹FF IYû IYFG»FZdþ¹F¸F dÀFÀM¸F ÀFZ WMFIYS
EIY AF¹Fû¦F IZY WUF»FZ IYS³FF ±FFÜ 13 A¦FÀ°F 2014 IYû
»FûIYÀF·FF ³FZ AüS 14 A¦FÀ°F 2014 IYû SFª¹FÀF·FF ³FZ ³FZVF³F»F
ª¹FcOedVF¹F»F E´FFGB³M¸FZaM IY¸FeVF³F d¶F»F ´FFdS°F IYS IYFG»FZdþ¹F¸F
B³F ¨FFS þþûa IYe ¶FF¶F°F ·FiF¸FIY ¶FF°FZa ·Fe R`Y»FFBÊ þF³FZ »F¦FeÔÜ þû
IbYL ·Fe B³F dUõXF³F ³¹FF¹FF²FeVFûa ³FZ IYWF CÀFÀFZ IbYL EZÀFe Ad´Fi¹F
¶FF°FZÔ ÀFF¸F³FZ AF SWe W`ÔX þû U°FʸFF³F ÀFSIYFS AüS IZÔYýi ¸FZa ÀFØFFøXX PÞ
·FFS°Fe¹F þ³F°FF ´FFMeÊ IYe dÀ±Fd°F AÀFWþ IYS SWe W`Ü ´FW»Fe ¶FF°F
»FûIY°FaÂF IYe ÀFZW°F ÀFZ W`Ü ÀFØFS U¿FÊ IYe ¹FFÂFF IZY QüSF³F »FûIY°FFadÂFIY dÀFÀM¸F IYû ÀF¸FF~ IYS dQ¹FFÜ BÀF QüSF³F ³¹FF¹F´FFd»FIYF AüS dUVFZ¿F ¸FW°U IZY ¸FbIYQ¸FûÔ IYû ¸Fb£¹F ³¹FF¹FF²FeVF õXFSF ¨Fbd³FaQF
VFd¢°F¹Fûa IYû W¸FZVFF ÀFaSÃF¯F QZ³FZ AüS ÀFaU`²FFd³FIY ½¹FUÀ±FFAûa IYû ÀFSIYFS IZY ¶Fe¨F ·FFSe MIYSFU QZJ³FZ IYû d¸F»FFÜ SFáÑX´Fd°F ³FZ 31 ³¹FF¹FF²FeVFûa IYû ÀFb³FUFBÊ IZY d»FE QZ³FZ IYû »FZIYS W`Ü ÀFb´Fie¸F IYûMÊ
¶F³FFE SJ³FZ IYF IYF¸F d³F¿´FÃF ³¹FF¹F´FFd»FIYF IYS°Fe AFBÊ W`Ü QcÀFSXe dQÀFa¶FS 2014 IYû BÀF d¶F»F ´FS WÀ°FFÃFS IYS dQE dþÀFIZY ¶FFQ IZY ¸FbdJ¹FF IYF ¹FW dUVFZ¿FFd²FIYFS W` dIY UW þ³FdW°F ¹FFd¨FIYFAûa
°FSRY ¹FdQ W¸FFSF WßF A´F³FZ ÀFF±F We AFþFQ WbE ´FFdIYÀ°FF³F ÀFSeJF ¹FW IYF³Fc³F ¶F³F ¦F¹FFÜ 16 A¢Mc¶FS 2015 IYû ÀFb´Fie¸F IYûMÊ IYe ÀF¸FZ°F A³¹F ¹FFd¨FIYFAûa IYû A´F³FZ dUUZIY A³FbÀFFS dIYÀFe ·Fe þþ
³FWeÔ WbAF °Fû BÀFIZY ´FeLZ EIY ¶FOÞF IYFS¯F W¸FFSZ ÀF¸FFþ IYF ÀFdW¿¯Fb ´FFa¨F ÀFQÀ¹Fe¹F ´FeN ³FZ BÀF IYF³Fc³F IYû ³¹FF¹F´FFd»FIYF IYe ÀU°FaÂF°FF A±FUF þþûa IYû ÀFb³FUFBÊ IZY d»FE AFUadM°F IYS QaZÜ ¹FW IYWF þF
Wû³FF AüS ¦Fa¦FF—þ¸Fb³Fe ÀFaÀIÈYd°F IYF ´F³F´F³FF SWF W`Ü ARYÀFûÀF dIY ´FS WÀ°FÃFZ´F IYS³FZ UF»FF ¶F°FF°FZ WbE d³FSÀ°F IYS dQ¹FFÜ °F¶F ÀFZ ÀFSIYFS SWF W` dIY ÀFØFFøXX PÞ Q»F IZY d»FE IYdN³FFBÊ ´F`QF IYS³FZ UF»FZ ¸FF¸F»Fûa
A¶F B³F Qû³FûÔ ¸FZÔ We dUIYFS °FZþe ÀFZ R`Y»F SWF W`Ü AüS ÀFb´Fie¸F IYûMÊ ¸FZa BÀF ¸FbQÐQZ ´FS ¦Fa·FeS ¸F°F·FZQ þFSe W`ÔXÜ ÀUÀ±F IYû ¸Fb£¹F ³¹FF¹FF²FeVF A´F³FZ UdSâ°F¸F ÀFFd±F¹Fûa IYû ³F QZIYS A´F³FZ
´FW»FZ ¶FF°F ³¹FF¹F´FFd»FIYF IYe: C©F°F¸F ³¹FF¹FF»F¹F IZY ¨FFS »FûIY°FaÂF ¸FZa ¹FW Wû³FF ÀUF·FFdUIY ´FidIiY¹FF W`Ü ³¹FF¹F´FFd»FIYF IYF ´FÀFaQeQF ³¹FF¹FF²FeVF IYû ÀFüÔ´F QZ°FZ W`ÔXÜ BÀFIYF CQFWS¯F ÀFe¶FeAFBÊ
UdSâ°F¸F ³¹FF¹FF²FeVFûa IYe A´Fi°¹FFdVF°F ´FZiÀF IYFG³RiZÔYÀF ³FZ »FûIY°FaÂF d³F¿´FÃF AüS d³FS´FZÃF Wû³FF ·Fe ¶FZWQ AFUV¹FIY W`Ü BÀFd»FE ÀFSIYFS IZY ³¹FF¹FF²FeVF »Fû¹FF IYe ÀFadQ¦²F ¸Fü°F IYF W`Ü »Fû¹FF ÀFûWSF¶FbQÐQe³F
IZY ÀF¶FÀFZ ¸Fþ¶Fc°F Ja¶FZ IZY ·Fe°FS We ·Fe°FS ÀFOÞ³FZ IYe AFVFaIYFAûÔ AüS ³¹FF¹F´FFd»FIYF IZY ¶Fe¨F MIYSFWM ¶FbdðXþedU¹Fûa, IYF³Fc³F VFZJ ³FF¸FIY EIY VF£ÀF IYe ¦FbþSF°F ´Fbd»FÀF õXFSF 2005 ¸FZa
IYû Jb»FIYS ÀFF¸F³FZ »FF³FZ IYF IYF¸F IYS dQ¹FF W`Ü W¸FFSZ ÀFUûÊ©F dUVFZ¿FÄFûa AüS ¸FedO¹FF IZY ¸F²¹F ¶FOÞe ¨F¨FFÊ IYF ¸FbQÐQXF ¶F³F°Fe SWe ¸FbN·FZOÞ ¸FZa ¸FFS dQE þF³FZ IZY ¸FF¸F»FZ IYe ÀFb³FUFBÊ IYS SWZ ±FZÜ BÀF
³¹FF¹FF»F¹F ¸FZa IbY»F 31 ³¹FF¹FF²FeVF Wû°FZ W`ÔXÜ U°FʸFF³F ¸FZa 25 W`Ü »FZdIY³F AFþFQ ·FFS°F IZY Bd°FWFÀF ¸FZa IY·Fe ·Fe ³¹FF¹F´FFd»FIYF, ¸FF¸F»FZ ¸FZa ·FFþ´FF IZY U°FʸFF³F A²¹FÃF IYF ³FF¸F ·Fe AFSûd´F¹Fûa ¸FZa
³¹FF¹FF²FeVF IYF¹FÊS°F W`ÔX AüS 6 À±FF³F dS¢°F W`ÔXÜ ¸Fb£¹F ³¹FF¹FF²FeVF dUVFZ¿FIYS C©F°F¸F ³¹FF¹FF»F¹F IYe AaQøXX ³Fe ¶FF°FZa BÀF ´FiIYFS ÀFZ VFFd¸F»F ±FFÜ BÀFe ¸FF¸F»FZ ¸FZa þb»FFBÊ 2010 ¸FZa ÀFe¶FeAFBÊ ³FZ Ad¸F°F
AüS ¨FFS UdSâ°F¸F ³¹FF¹FF²FeVF IYFG»FZdþ¹F¸F IYF dWÀÀFF Wû°FZ W`ÔXÜ ÀFF¸F³FZ ³FWeÔ AFBËXÜ IYFG»FZdþ¹F¸F IZY ´FFa¨F ÀFQÀ¹Fûa ¸FZa ÀFZ ¨FFS ³FZ VFFW IYe d¦FSµ°FFSe IYe ±FeÜ »Fû¹FF BÀF ¸FF¸F»FZ IYe ÀFb³FUFBÊ IYS³FZ

32 VF¶Q¸F²Fb 2018
¸Fe¸FFaVFF
UF»FZ QcÀFSZ dUVFZ¿F ³¹FF¹FF²FeVF ±FZÜ Ad¸F°F VFFW IYû ÀF¸¸F³F ·FZþZ
þF³FZ IZY ¶FFUþcQ UW »Fû¹FF IZY ÀF¸FÃF ´FZVF ³FWeÔ Wû SWZ ±FZÜ
³¹FF¹FF²FeVF »Fû¹FF ³FZ Aa°F°F: 15 dQÀFa¶FS 2014 IYF dQ³F d³F¯FʹF
New York Times
‘If India ever finds its way back to the freedom and democracy that were proud hallmarks of its
dQE þF³FZ IYF ¸FbIYSÊS dIY¹FFÜ »FZdIY³F EIY dQÀFa¶FS 2014 IYe ÀFb¶FW first eighteen years as an independent nation, someone will surely erect a monument to Justice
ÀFadQ¦²F ´FdSdÀ±Fd°F¹Fûa ¸FZa C³FIYe ¸FÈ°¹Fb Wû ¦FBÊÜ ³FUa¶FS 2017 ¸FZa H. R. Khanna of the Supreme Court., It was Mr. Justice Khanna who spoke out fearlessly and
kIYFGSUF³Fl ´FdÂFIYF ³FZ »Fû¹FF IZY d³FIYM ´FdSþ³Fûa IYF ÀF³FÀF³FeJZþ eloquently for freedom this week dissenting from the Court’s decision upholding the right of
AFSû´F ´FiIYFdVF°F dIY¹FF dþÀF¸FZa C³Wûa³FZ þdÀMÀF »Fû¹FF IYe ¸FÈ°¹Fb IYû Prime Minister Indira Gandhi’s Government to imprison political opponents at will and without
ÀFadQ¦²F ¶F°FF¹FFÜ ÀFF±F We ¹FW AFSû´F ·Fe »F¦FF¹FF dIY C³WZa ÀFü IYSûOÞ court hearings. ...The submission of an independent judiciary to abso-lutist government is
IYe ·FFSe—·FSIY¸F SIY¸F EIY UdSâ ³¹FF¹FF²FeVF IYe ¸FFRYÊ°F QZ³FZ IYF virtually the last step in the destruction of a democratic society; and the Indian Supreme Court’s
decision appears close to utter surrender.’
´FiÀ°FFU AF¹FF ±FF, ¹FdQ UZ BÀF ¸FF¸F»FZ ¸FZa ÀF·Fe ¸FbþdS¸Fûa IYû ¶FSe
IYS QZaÜ C»»FZJ³Fe¹F W` dIY þdÀMÀF »Fû¹FF IYe ¸FÈ°¹Fb IZY ¶FFQ AFE
³¹FF¹FF²FeVF E¸F¶Fe ¦FûÀFFUe ³FZ 30 dQÀFa¶FS 2014 IYû BÀF ¸FF¸F»FZ UdSâ Ad²FU¢°FF ´FiVFFa°F ·Fc¿F¯F ³FZ ¹FFd¨FIYF Qe ´FS CÀFZ ·Fe ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ UF»Fûa IYû ´Fbd»FÀF ³FZ E¢M IYe BÀF ²FFSF IYF BÀ°FZ¸FF»F IYS þZ»F ¸FZa
IZY ÀF·Fe AFSûd´F¹Fûa IYû ¶FSe IYS dQ¹FF ±FFÜ ÀFb´Fie¸F IYûMÊ ¸FZa BÀF ¸FF¸F»FZ A÷XX ¯F d¸FßFF ³FZ JFdSþ IYS dQ¹FFÜ AÀFÊZ ÀFZ ÀFb³F³FZ ¸FZa AF SWF ±FF OF»F³FF VFbøX X IYS dQ¹FF ±FFÜ
¸FZa EIY þ³FdW°F ¹FFd¨FIYF QF¹FS IYe ¦FBÊ dþÀFIYe ÀFb³FUFBÊ 15 þ³FUSe dIY ÀFb´Fie¸F IYûMÊ ¸FZa ÀF¶FIbYL NeIY ³FWeÔ ¨F»F SWF W`, dþÀFZ ÀU¹Fa BÀF §FM³FF ³FZ, ¹FF³Fe C©F°F¸F ³¹FF¹FF»F¹F IZY ¨FFS ³¹FF¹FF²FeVFûa IYe
2018 IYû Wû³Fe ±FeÜ ¸Fb£¹F ³¹FF¹FF²FeVF ³FZ ¹FW ¹FFd¨FIYF A´F³FZ ¨FFS UdSâ ³¹FF¹F²FeVFûa ³FZ ´FiZÀF IYFG³RiZÔYÀF IYSIZY ÀUeIYFS d»F¹FFÜ A¶F ´FiZÀF IYFG³RiZÔYÀF ³FZ ¸FbÓFZ ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ WaÀFSFþ J³³FF IYF À¸FS¯F IYSF
UdSâ¸F ÀFFd±F¹Fûa IYe ¶FþFE EIY A³¹F þþ ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ A÷XX ¯F d¸FßFF B³F þþûÔ IYe d³FâF ´FS We ´FiV³F—d¨F³WX »F¦FF³FZ IYF IYF¸F VFbøX X Wû dQ¹FFÜ þdÀMÀF J³³FF ³FZ AF´FF°FIYF»F IZY QüSF³F °F°IYF»Fe³F BadQSF
IZY ´FFÀF ·FZþ QeÜ UdSâ Ad²FU¢°FF Qb¿¹Fa°F QUZ ³FZ B³F þþ ´FS ¨FbIYF W`Ü B³F ¨FFS þþûa ¸FZa ÀF¶FÀFZ UdSâ þdÀMÀF ¨FZ»F¸FZV½FSX A´F³FZ ¦FFa²Fe ÀFSIYFS IZY dJ»FFRY d³F¯FʹF ÀFb³FF¹FF ±FF dIY AF¸F AFQ¸Fe IZY
Jb»FIYS ·FFþ´FF IZY d³FIYM Wû³FZ IYF AFSû´F MeUe ¨F`³F»Fûa ´FS »F¦FF¹FF EZd°FWFdÀFIY þ³FÀFSûIYFSe R`YÀF»Fûa IZY d»FE þF³FZ þF°FZ W`ÔXÜ C³FIZY dþaQ¦Fe þe³FZ AüS CÀFIYe ÀU°FaÂF°FF dIY³WeÔ ·Fe ´FdSÀ±Fd°F¹Fûa ¸FZa
W`Ü BÀFe ´FiIYFS ÀFWFSF—d¶FOÞ»FF OF¹FSe ¸FF¸F»FZ ´FS ·Fe EZÀFF We IbYL ¨F»F°FZ We kSFBM Mc ´FiF¹FUZÀFel ¹FF³Fe d³Fþ°FF IYF Ad²FIYFS AF¸F ÀFSIYFS IZY A²Fe³F ³FWeÔ Wû ÀFIY°FeÜ C³FIZY ÀFF±Fe ¨FFS A³¹F
WbAFÜ B³F OF¹FdS¹Fûa IYû B³IY¸F M`¢ÀF ³FZ ÀFWFSF EUa d¶FOÞ»FF ÀF¸FcWûa ³FF¦FdSIY IYF ¶Fbd³F¹FFQe Ad²FIYFS §Fûd¿F°F dIY¹FF ¦F¹FFÜ AF²FFS IYFOÊ ³¹FF¹FF²FeVFûa ³FZ ÀFSIYFS IZY ´FÃF ¸FZa A´F³FF d³F¯FʹF dQ¹FF ±FFÜ þdÀMÀF
¸FZa SZO IZY QüSF³F ´FIYOÞF ±FFÜ OF¹FdS¹Fûa ¸FZa QZVF IZY ¶FOÞZ ³FZ°FFAûa IYû ´FS ·Fe þdÀMÀF ¨FZ»F¸FZV½FS ³FZ d³F¯FʹF dQ¹FF W` dIY ¹FW U`IYd»´FIY J³³FF B³F ¨FFSûa ³¹FF¹FF²FeVFûa ¸FZa ÀF¶FÀFZ UdSâ ±FZÜ C³WZa We ´FSa´FSF
²F³F dQE þF³FZ IYe ¶FF°FZa ±FeÔÜ UdSâ Ad²FU¢°FF ´FiVFFa°F ·Fc¿F¯F BÀF Wû, Ad³FUF¹FÊ ³FWeÔÜ B³FIZY d³F¯FʹF IZY ¨F»F°FZ We B³RYFGS¸FZVF³F A³FbÀFFS QZVF IYF A¦F»FF ¸Fb£¹F ³¹FF¹FF²FeVF ¶F³F³FF ±FFÜ BadQSF
¸FbQÐQZ ´FS ÀFb´Fie¸F IYûMÊ ´FWba¨FZÜ ¹FW ¸FF¸F»FF ·Fe ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ A÷XX ¯F d¸FßFF MZ¢³Fû»FFGþe E¢M IYe ²FFSF 66E IYû ÀFSIYFS ³FZ WMF¹FFÜ BÀF ²FFSF ÀFSIYFS ³FZ þ³FUSe 1977 ¸FZÔ C³WZÔ ³FþSAaQFþ IYS ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ
IZY ÀFF¸F³FZ AF¹FF AüS ·Fc¿F¯F IYe ¹FFd¨FIYF JFdSþ Wû ¦FBÊÜ EIY A³¹F IZY Qb÷X X´F¹Fû¦F IYF CQFWS¯F °F¶F QZJ³FZ IYû d¸F»FF ±FF þ¶F ³FZ°FFAûa E¸FE¨F ¶FZ¦F IYû ¸Fb£¹F ³¹FF¹FF²FeVF ¶F³FF OF»FFÜ þdÀMÀF J³³FF ³FZ
¸FF¸F»FZ ¸FZa dþÀFZ ¸FZdOIY»F IYFG»FZþ ÀFeM §FûMF»FF IYWF þF°FF W`, IZY dJ»FFRY RZYÀF¶FbIY U A³¹F ÀFûVF»F ¸FedO¹FF ¸FZa dM´´F¯Fe IYS³FZ BÀFIYF dUSû²F IYS°FZ WbE °F°IYF»F A´F³FF °¹FF¦F ´FÂF QZ dQ¹FF ±FFÜ
IYF»FFa°FS ¸FZÔ ³¹FF¹FF²FeVFûÔ IYe d³F¹Fbd¢°F IYF Ad²FIYFS ÀFSIYFS SW ¦FBÊ ¹FF³Fe 4.9 ´Fid°FVF°F þ³¸FQS ¸FZa IY¸Fe AFBÊ W`Ü
IYe ¶FþFE ÀFb´Fie¸F IYûMÊ ³FZ ÀU¹Fa A´F³FZ WF±FûÔ ¸FZÔ »FZ d»F¹FF ¦FüS IYS³FZ UF»Fe ÀF¶FÀFZ ¸FW°U´Fc¯FÊ ¶FF°F ¹FWe W` dIY dWaQc
dþÀFIYF dþIiY ¸F`Ô IYS ¨FbIYF WcaÜ þdÀMÀF J³³FF AF´FF°FIYF»F þ³¸FQS IYe ¶Fd³FÀ´F°F ¸FbdÀ»F¸F þ³¸FQS ¸FZa 1.4 ´Fid°FVF°F
IZY QüSF³F »FûIY°FaÂF IYe SÃFF IYS³FZ UF»FûÔ IZY WeSû ¶F³FIYSX C·FSZ Ad²FIY IYe IY¸Fe QZJ³FZ IYû d¸F»Fe W`Ü dUVFZ¿FÄF ¸FF³F°FZ
±FZÜ ³¹Fc¹FFGIYÊ MFB¸ÀF ³FZ C³F ´FS d»FJF ¹FdQ ·FFS°F IY·Fe W`a dIY ¨FcadIY ¹FW 1981 ÀFZ »F¦FF°FFS QZJ³FZ IYû d¸F»F
ÀU°FaÂF°FF AüS »FûIY°FaÂF IZY CÀF SFÀ°FZ ´FS »FüM°FF W` þû dIY SWF W` BÀFd»FE AF³FZ UF»FZ Qû QVFIYûa ¸FZa dWaQc AüS
EIY ÀU°FaÂF°F SFáÑ IZY °FüS ´FS AFþFQe IZY 18 U¿FûË °FIY ¸FbdÀ»F¸F þ³FÀFa£¹FF QS EIY ÀF¸FF³F Wû þFE¦FeÜ
CÀFIYF ¦FüSUVFF»Fe A°Fe°F SWF, °Fû d³FdV¨F°F We IYûBÊ BÀFIYF EIY ÀFe²FF A±FÊ ¹FW W` dIY dIYÀFe ·Fe WF»FF°F
³¹FF¹F¸Fcd°FÊ WaÀFSFþ J³³FF IYF À¸FFSIY AUV¹F ¶F³FFE¦FFÜ ¹FZ ¸FZa dWaQc AF¶FFQe We QZVF IYe ¶FWbÀFa£¹FIY AF¶FFQe ¶F³Fe
UWe þdÀMÀF J³³FF W`ÔX dþ³Wûa³FZ ¶FOÞe d³FOS°FF AüS ¶FZ¶FFIYe SWZ¦FeÜ ¹FWFa ¹FW ·Fe C»»FZJ³Fe¹F W` dIY ¸FbdÀ»F¸F AF¶FFQe
ÀFZ ÀFUûÊ©F ³¹FF¹FF»F¹F IZY CÀF R`YÀF»FZ ÀFZ A»F¦F A´F³Fe SF¹F ¸FZa AdVFÃFF AüS ÀÂFe Ad²FIYFSûa ¸FZa ·FFSe IY¸Fe IZY ¨F»F°FZ
Qe þû ´Fi²FF³F¸FaÂFe BadQSF ¦FFa²Fe IYe ÀFSIYFS IYû A´F³FZ IY¸F C¸Fi ¸FZa VFFQe Wû³FF AF¸F ¶FF°F W`Ü IY¸F C¸Fi ¸FZa VFFQe
SFþ³Fed°FIY dUSûd²F¹Fûa IYe d¦FSµ°FFSe IYF Ad²FIYFS QZ°FF ±FFÜ IYF EIY A±FÊ ª¹FFQF ÀF¸F¹F °FIY ¶F©FZ ´F`QF IYS³FZ IYe
dþÀF¸FZa ³FF¦FdSIY IYû A´F³Fe d¦FSµ°FFSe IYû ¨Fb³Fü°Fe QZ³FZ IYF ÃF¸F°FF ÀFZ þbOÞ°FF W`Ü BÀFIZY ¶FFUþcQ ¸FbdÀ»F¸F þ³FÀFa£¹FF
Ad²FIYFS ³FWeÔ ±FFÜ EIY ÀU°FaÂF ³¹FF¹F´FFd»FIYF IYF °FF³FFVFFW QS ¸FZa IY¸Fe QþÊ Wû³FF EIY ´Fiû¦FZidÀFU IYQ¸F W`Ü ¹FW À´Fá
ÀFSIYFS IZY AF¦FZ BÀF °FSW ÓFbIY þF³FF »FûIY°FFadÂFIY ÀF¸FFþ IYS°FF W` dIY A¶F ¹FW ÀF¸FFþ ·Fe ¦F·FÊd³FSû²FIY C´FF¹Fûa
IYû ³Fá IYS³FZ ¸FZa AFdJSe IYQ¸F Wû°FF W`Ü ·FFS°F IZY ÀFUÊû©F IYû A´F³FF³FZ »F¦FF W`Ü ÀF©FS IY¸FZMe IYe dS´FûMÊ ·Fe BÀF
³¹FF¹FF»F¹F IYF ¹FW d³F¯FʹF ÀFSIYFS IZY ÀFF¸F³FZ ÀF¸F´FʯF þ`ÀFF ´FS ´FiIYFVF OF»F°Fe W`Ü 1980 IZY ¸F²¹F ÀFZ We ¸FbdÀ»F¸F
W`Ü C©F°F¸F ³¹FF¹FF»F¹F IZY ¨FFS ³¹FF¹FF²FeVFûÔ IYe ´FiZÀF IYFG³RiZÔYÀF, IZY ¸F³F ¸FZÔ ·Fe°FS ¦FWSZ ²FaÀF ¨FbIYF W`Ü ÀF©FFBÊ »FZdIY³F BÀFIZY NeIY ÀF¸FFþ ¸FZa ¦F·FÊd³FSû²FIY °FIY³FeIYûa IZY ´Fid°F þF¦FøXX IY°FF dWaQc ÀF¸FFþ
C³FIYe »FûIY°FaÂF AüS ³¹FF¹F ½¹FUÀ±FF IYû »FZIYS AFVFaIYFAûÔ IZY C»FM W`Ü IZÔYýi ÀFSIYFS WS QÀF U¿FÊ ¸FZa þ³FÀFa£¹FF IZY AFaIYOÞûa IYû IYe ¶Fd³FÀ´F°F ª¹FFQF °FZþe ÀFZ ¶FPÞe W`Ü EIY AüS ¸FW°U´Fc¯FÊ ¶FF°F
´FeLZ Wû ÀFIY°FF W` 41 ¶FSÀF ´FW»FZ ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ WaÀFSFþ J³³FF IYF þFSe IYS°Fe W`Ü 2004 ¸FZa U¿FÊ 2001 °FIY IYe þ³FÀFa£¹FF ÀFa¶Fa²Fe ¹FW W` dIY ¸FbdÀ»F¸F AF¶FFQe ¸FZa »F¦FF°FFS ÀFZ¢ÀF SZdVF¹Fû ¹FF³Fe ´Fb÷X X¿F—
ÀFFWÀF SWF Wû, dþÀF³FZ AF³FZ UF»FZ ÀF¸F¹F ¸FZa ³¹FF¹F´FFd»FIYF IYû AFaIYOÞZ þFSe dIYE ¦FE ±FZÜ B³F AFaIYOÞûa IYF ÀF°FWe d½FV»FZ¿F¯F ÀÂFe A³Fb´FF°F ¸FZa ·FFSe ÀFb²FFS QZJ³FZ IYû d¸F»F SWF W`Ü 2001 IZY
¸Fþ¶Fc°F IYS³FZ IYF IYF¸F dIY¹FFÜ ¶FWSWF»F C©F°F¸F ³¹FF¹FF»F¹F IZY ¸FbdÀ»F¸F AF¶FFQe IYe ¶FPÞû°FSe AüS ¦F`S ¸FbdÀ»F¸F AF¶FFQe IZY §FM³FZ AFaIYOÞûa IZY A³FbÀFFS ¹FW 936 ¸FdW»FF ´Fid°F WþFS ´Fb÷X X¿F ±FF þû
B³F ¨FFS þþûa IYe ½¹F±FF ÀFFUÊþd³FIY Wû³FZ IZY ¶FFQ A¶F C¸¸FeQ IYe IYe ¶FF°F IYS°FF W`Ü IZÔYýi ÀFSIYFS ³FZ 2005 ¸FZa dQ»»Fe C©F 2011 ¸FZa ¶FPÞIYS 951 ¸FdW»FF ´Fid°F WþFS ´Fb÷X X¿F Wû ¦F¹FF W`Ü dWaQc
þF³Fe ¨FFdWE dIY ¶F¦F`S SFþ³Fed°FIY—ÀFSIYFSe WÀ°FÃFZ´F IZY ÀFb´Fie¸F ³¹FF¹FF»F¹F IZY ÀFZUFd³FUÈØF ¸Fb£¹F ³¹FF¹FF²FeVF ³¹FF¹F¸Fcd°FÊ Sdþ³QS þ³FÀFa£¹FF ¸FZa 2001 ¸FZa ¹FW QS 931 ¸FdW»FF ´Fid°F WþFS ´Fb÷X X¿F ±Fe
IYûMÊ IZY dUõXF³F ³¹FF¹FF²FeVF A´F³FZ dÀFÀM¸F IYe AFa°FdSIY IY¸FþûdS¹Fûa ÀF©FS IYe A²¹FÃF°FF ¸FZa EIY IY¸FZMe IYF ¦FN³F dIY¹FF ±FFÜ BÀF IY¸FZMe þû 2011 IZY AFaIYOÞûa ¸FZa ¸FF¸Fc»Fe ÀFb²FFS QVFFÊ°Fe W`Ü A¶F ¹FW 939
IYû QcS IYS³FZ IYe dQVFF ¸FZa IYF¸F IYS QZVF IZY ÀF¸FÃF EIY AFQVFÊ IYû ¸FbdÀ»F¸F ÀF¸FFþ IYe ÀFF¸FFdþIY, AFd±FÊIY AüS VF`dÃFIY dÀ±Fd°F ¸FdW»FF ´Fid°F WþFS ´Fb÷X X¿F W`Ü ¹FdQ W¸F ¹FW ·Fe ¸FF³F »FZa dIY AF³FZ UF»FZ
´FiÀ°Fb°F AUV¹F IYSZa¦FZ °FFdIY »FûIY°FaÂF ´FS ¸FaOSF SWF J°FSF QcS Wû, IYF AFaIY»F³F IYS³FZ IYe dþ¸¸FZQFSe Qe ¦FBÊ ±FeÜ ÀF©FS IY¸FZMe IYe ´F¨FFÀF ¶FSÀFûa °FIY þ³FÀFa£¹FF QS IYF ¹FWe A³Fb´FF°F ¶F³FF SW°FF W`
UW RY»FZ—RcY»FZÜ dS´FûMÊ 30 ³FUa¶FS 2006 IZY dQ³F »FûIYÀF·FF IZY ´FM»F ´FS SJe ¦FBÊÜ °Fû ·Fe A¦F»FZ Qû ÀFü ¶FSÀFûa °FIY ·FFS°F dWaQc ¶FFWb»¹F SFáÑ We ¶F³FF
A¶F ¶FF°F IYS°FZ W`ÔX ²F¸FÊ IZY ³FF¸F ´FS Wû SWe SFþ³Fed°F IYe: ²F¸FÊ ¹FW dS´FûMÊ ¸FbdÀ»F¸F AF¶FFQe ÀFZ ÀFa¶Fad²F°F ¸FbQÐQZ IYû ÀF¸FÓF³FZ IZY d»FE SWZ¦FFÜ °F¶F ´FiV³F CN³FF »FFdþ¸Fe W` dIY ¹FW Qb¿´Fi¨FFS ¢¹Fûa? þFdWS
AüS þFd°F IZY AF²FFS ´FS ·FFS°Fe¹F ÀF¸FFþ IYû ¶FFaM³FZ IYF IYF¸F EIY ¸FW°U´Fc¯FÊ QÀ°FFUZþ W`Ü 2015 ¸FZa IZÔYýi ÀFSIYFS ³FZ A¦F»FZ W` SFþ³Fed°FIY ¦FûdM¹FFa ÀFZaIY ÀFØFF ¸FZa ¶F³FZ SW³FZ IZY d»FEÜ EIY d¸FÂF
B¢IYeÀFUeÔ ÀFQe ¸FZa °FZþe ÀFZ ¶FPÞ SWF W`Ü AF²Fbd³FIY ÀF¸F¹F IZY ÀFa¨FFS QÀF U¿FÊ ¹FF³Fe 2001 ÀFZ 2011 °FIY IZY þ³FÀFa£¹FF IZY AFaIYOÞûa ÀFZ BÀF ¶FF¶F°F ¸F`a ¨F¨FFÊ IYS SWF ±FFÜ C³FIYF °FIÊY ±FF dIY ·FFS°F We
¸FF²¹F¸F BÀF¸FZa ¸FW°U´Fc¯FÊ dIaY°Fb ³FIYFSF°¸FIY ·Fcd¸FIYF d³F·FF SWZ W`aÜ IYe dS´FûMÊ þFSe IYeÜ B³F Qû³Fûa dS´FûMXûË (2001 AüS 2011) IYF ³FWeÔ ¹FcSû´F IZY IYBÊ QZVFûa ¸FZa ·Fe EZÀFF We Wû³FZ þF SWF W`Ü
¸FWFSFáÑ IZY IYûSmX¦FFa½F ¸FZa Qd»F°F AüS ¦F`S Qd»F°Fûa IZY ¶Fe¨F VFbøX X WbBÊ °Fb»F³FF°¸FIY A²¹F¹F³F BÀF AFVFaIYF IYû QSdIY³FFS IYS³FZ IZY d»FE CQFWS¯F IZY d»FE C³Wûa³FZ RiYFaÀF IYF ³FF¸F d»F¹FF þWFa ¶FIYü»F
dWaÀFF ³FZ ¹FW ÀFFd¶F°F IYS dQ¹FF W` dIY W¸FFSF ÀF¸FFþ ²F¸FÊ IZY ³FF¸F ´FS ´F¹FFÊ~ W` dIY ¸FbdÀ»F¸F AF¶FFQe IYF dUÀ°FFS BÀF ¸Fb»IY IYû ¸FbdÀ»F¸F C³FIZY ¸FbÀF»F¸FF³F °FZþe ÀFZ ¶FPÞ SWZ W`aÜ A¸FZdSIYe dSÀF¨FÊ ÀFaÀ±FF ´¹Fc
°Fû dWaÀFIY Wû³FZ IYû °F`¹FFS SW°FF We W`, þFd°F¦F°F dUõXZ¿F ·Fe dQ³FûadQ³F SFáÑ ¶F³FF³FZ IYe dQVFF ¸FZa ¶FPÞ SWF W`Ü 2001 ¸FZa dWaQc þ³FÀFa£¹FF QZVF dSÀF¨FÊ ÀFZaMS IYe dS´FûMÊ ¶F°FF°Fe W` dIY RiYFaÀF ¸FZa ¸FbdÀ»F¸F þ³FÀFa£¹FF
¦FWSF°FF þF SWF W`Ü ¨F¨FFÊ EZÀFZ We EIY ÓFcN IYe dþÀFZ »Fa¶FZ AÀFZÊ ÀFZ IYe þ³FÀFa£¹FF IYF 80.5 ´Fid°FVF°F ±Fe þû 2011 IZY AFaIYOÞûa IZY QS 2.8 ´Fid°FVF°F W` þ¶FdIY ¦F`S ¸FbdÀ»F¸F ¹FF³Fe ¹FcSû´Fe¹F þ³FÀFa£¹FF
¶FWb°F ÀFbd³F¹Fûdþ°F °FSeIZY ÀFZ A´F³FZ QZVF IYe ¶FWbÀFa£¹FIY AF¶FFQe A³FbÀFFS §FMIYS 79.8 ´Fid°FVF°F SW ¦FBÊ W`Ü ¹FF³Fe 96.63 IYSûOÞ 1.9 ´Fid°FVF°F W`Ü »FZdIY³F ¹FW A³Fb´FF°F »F¦FF°FFS §FM SWF W`Ü BÀF
IZY ¶Fe¨F R`Y»FF¹FF þF SWF W`Ü ´FidÀFðX A¸FZdSIYe »FZJIY ¸FFIÊY MÐUZ³F þ³FÀFa£¹FF dWaQc W`Ü ¸FbdÀ»F¸F AF¶FFQe 2011 IZY AFaIYOÞûa IZY ÀFaÀ±FF IYe dSÀF¨FÊ ¶F°FF°Fe W` dIY RiYFaÀF We ³FWeÔ ¶Fd»IY ¶FZd»þ¹F¸F,
IYF EIY IY±F³F W`— lie can travel half way aroud the A³FbÀFFS ¶FPÞIYS 14.2 ´Fid°FVF°F Wû ¦FBÊ W` ¹FF³Fe 17.22 IYSûOÞÜ þ¸FʳFe, BM»Fe, À´FZ³F AüS Ba¦»F`aO ¸FZa ¸FbdÀ»F¸F AF¶FFQe QS §FM SWe
world while the truth is putting on its shoes’ BÀFe AFaIYOÞZ IYû AF²FFS ¶F³FFIYSX ¹FW ´Fi¨FFS dIY¹FF þF SWF W` dIY W` AüS 2050 °FIY ¹FW ¹FcSû´Fe¹F AF¶FFQe QS IZY ¶FSF¶FS Wû þFE¦FeÜ
A±FFÊ°F EIY ÓFcN °F¶F °FIY AF²Fe Qbd³F¹FF §Fc¸F ¨FbIYF Wû°FF W` þ¶F dWaQc §FM SWZ W`a AüS ¸FbÀF»F¸FF³F ¶FPÞ SWZ W`aÜ 2011 IZY AFaIYOÞûa þFdWS W` þ`ÀFF ¸FFIÊY MÐUZ³F IYW°FZ W`a, ÓFcN IZY ´FFaU ³FWeÔ Wû°FZÜ
°FIY ÀF¨F A´F³FZ þc°FZ ´FW³F SWF Wû°FF W`Ü ¹FW VFd¢°F W` ÓFcN IYe, IYF ¹FdQ ¦FW³F°FF ÀFZ A²¹F¹F³F dIY¹FF þFE °Fû IYBÊ ¶FF°FZa À´Fá Wû°Fe ¦F»F°F AFaIYOÞûa IZY þdSE ¹FW OS ¶F`NF¹FF þF SWF W`, ·Fi¸F ´F`QF dIY¹FF
ARYUFWûa IYeÜ EZÀFZ A³FZIY ÓFcN, A³FZIY ARYUFWûa IZY ¨F»F°FZ W¸FFSF W`aÜ ´FW»Fe ¶FF°F 1981 ÀFZ »F¦FF°FFS þ³FÀFa£¹FF QS ¸FZa IY¸Fe AF SWe þF SWF W` dIY ·FFS°F AF³FZ UF»FZ IbYL QVFIYûa ¸FZa dWaQc ¶FFWb»¹F ³FWeÔ
¸Fb»IY IYBÊ ¶FFS Qa¦Fûa IYe AF¦F ¸FZa ÓFb»FÀF ¨FbIYF W` »FZdIY³F W¸F W`a W`Ü 2001 ÀFZ 2011 IZY ¶Fe¨F þ³FÀFa£¹FF QS 21.5 ´Fid°FVF°F ÀFZ SW þFE¦FFÜ
dIY ¨FZ°F³FZ IYF ³FF¸F We ³FWeÔ »FZ°FZÜ °Fû ¨Fd»FE BÀF ¶FFS ÀF¸FÓF³FZ IYF §FMIYS 17.7 ´Fid°FVF°F SW ¦FBÊ W`Ü ¹FW §FMFU ÀF·Fe ²F¸FûË ¸FZa SWF W`, ARYÀFûÀFþ³FIY ¹FW dIY ÀFa¨FFS IiYFad°F IZY BÀF ¹Fb¦F ¸FZa ÀF¨F þF³F³FZ
´Fi¹FFÀF IYS°FZ W`a EIY EZÀFZ ÀFaUZQ³FVFe»F ¸FbQÐQZ IYû dþÀFZ ÓFcN IYF ¹FF³Fe IZYU»F dWaQc þ³¸FQS We ³FWeÔ, ¶Fd»IY ¸FbdÀ»F¸F þ³¸FQS ¸FZa ·Fe IYF WS ¸FF²¹F¸F C´F»F¶²F Wû³FZ IZY ¶FFUþcQ W¸F ÓFcN IYû »F´FIY SWZ
AFUS¯F OF»F W¸FFSZ ¸F³F—¸FdÀ°F¿IY IYû Qcd¿F°F IYS³FZ IYF IYF¸F þûSûa IY¸Fe AFBÊ W`Ü ¹FWFa ÀF¶FÀFZ ¸FW°U´Fc¯FÊ ¶FF°F ¹FW W` dIY 2001 ÀFZ W`aÜ ³F°FeþF ÀF¸FFþ ¸FZa ¶FPÞ SWF U`¸F³FÀ¹F W`Ü ¹FdQ ¹FWe WF»F SWF °Fû
´FS W`Ü ¸F`a ¶FF°F IYS SWF Wca C³F QFUûa dIY dþ³FIZY A³FbÀFFS BÀF QZVF 2011 IZY ¶Fe¨F dWaQc AF¶FFQe QS ¸FZa 3.5 ´Fid°FVF°F IYe d¦FSFUM ÀFZ W¸F dWaQc ¶FFWb»¹F SWZa¦FZ ¹FF ³FWeÔ, ¹FW ¸FbQÐQF We ¦Fü¯F Wû þFE¦FF ¢¹FûadIY
¸FZa ¸FbÀF»F¸FF³F AF¶FFQe °FZþe ÀFZ ¶FPÞ SWe W`, dWaQc AF¶FFQe C°F³Fe We dWaQc AF¶FFQe IY¸F WbBÊ W`Ü 1991 ÀFZ 2001 IZY ¶Fe¨F dWaQc AF¶FFQe ³FRYS°F IYe AFa²Fe W¸FZa EIY SFáÑ We ¶F³FZ ³FWeÔ SW³FZ QZ¦FeÜ BÀFIZY d»FE
°FZþe ÀFZ §FM SWe W`, ³F°FeªFF AF³FZ UF»FZ IbYL QVFIYûa ¸FZa QZVF ¸FbdÀ»F¸F QS IYF ´Fid°FVF°F 20.3 ´Fid°FVF°F ±FF þû 2001 ÀFZ 2011 IZY ¸F²¹F þøXX S°F W` ²F¸FÊ AüS þFd°F IZY BÀF Q»FQ»F ÀFZ C¶FS³FZ IYeÜ À¸FS¯F
¶FFWb»¹F Wû þFE¦FFÜ EZÀFF QFUF IYS³FZ UF»Fûa IYF ³FFSF W` k´FFa¨F 3.5 ´Fid°FVF°F §FMIYS 16.8 ´Fid°FVF°F SW ¦F¹FF W`Ü BÀFe ÀF¸F¹FIYF»F SWZ BÀF ¸Fb»IY IYe AJ¯O°FF AÃFb¯¯F SJ³FZ IZY d»FE WSZIY ²F¸FÊ
¶FedU¹FFa AüS C³F ÀF¶FIZY ´F©FeÀF ¶F©FZÜl ¨FcadIY °F±¹Fûa ´FS IYûBÊ ¶FF°F ¹FF³Fe 1991 ÀFZ 2001 IZY ¸F²¹F ¸FbdÀ»F¸F AF¶FFQe QS 29.5 IZY þFa¶FFþ ³FZ ¶Fd»FQF³F dQ¹FF W`Ü C³FIYe VFWFQ°F IYF A´F¸FF³F ³F
IYS°FF ³FWeÔ IYS³FF ³FWeÔ ¨FFW°FF, BÀFd»FE ¹FW Qb¿´Fi¨FFS þ³F¸FF³FÀF ´Fid°FVF°F ±Fe þû 2001 ÀFZ 2011 IZY ¶Fe¨F §FMIYS 24.6 ´Fid°FVF°F Wû³FZ ´FFE, ¹FW IY°Fʽ¹F W¸F ÀF¶FIYF W`Ü

34 VF¶Q¸F²Fb 2018
AFBÊX³FF
SFáÑ IYe ´FW»Fe ·FFS°Fe¹F ¸FdW»FF A²¹FÃF ±FeÔ AüS ÀU°FaÂF ·FFS°F IYe
´FW»Fe ¸FdW»FF SFþQc°F ±FeÔ dþ³Wûa³FZ ¸FFÀIYû?, »FaQ³F AüS UFdVFa¦FM³F
¸FZa ·FFS°F IYF ´Fid°Fd³Fd²F°U dIY¹FFÜ
IY¸F»FF ³FZWøXX : IY¸F»FF dUUFW IZY ¶FFQ þ¶F B»FFWF¶FFQ AFBË
°Fû EIY ÀFF¸FF³¹F, IY¸F C¸Fi IYe ³FBÊ ³FUZ»Fe Qb»W³F ·FS ±FeÔÜ »FZdIY³F
ÀF¸F¹F AF³FZ ´FS ¹FWe VFFa°F ÀUF·FFU IYe ¸FdW»FF »FüW ÀÂFe ÀFFd¶F°F
WbBÊÜ þû ²FS³FZ—þb»FcÀF ¸FZa Aa¦FiZþûa IYF ÀFF¸F³FF IYS°Fe,
·FcJ WOÞ°FF»F IYS°Fe AüS þZ»F IYe ´F±FSe»Fe ²FS°Fe ´FS ÀFû°Fe ±FeÔÜ
³FZWøXX X IZY ÀFF±F—ÀFF±F IY¸F»FF ³FZWøXX X AüS dRYS BadQSF IYe
´FiZS¯FFAûa ¸FZa QZVF IYe AFþÞFQe We ÀFUûÊ´FdS ±FeÜ AÀFW¹Fû¦F AFaQû»F³F
AüS ÀFdU³F¹F AUÄFF AFaQû»F³F ¸FZa C³Wûa³FZ ¶FPÞ—¨FPÞIYS dVFSIY°F
IYe ±FeÜ
ÀFSûdþ³Fe ³FF¹FOc: ·FFS°F IYûdIY»FF ÀFSûdþ³Fe ³FF¹FOc dÀFRÊY
ÀU°FaÂF°FF ÀFa¦FiF¸F ÀFZ³FF³Fe ³FWeÔ, ¶Fd»IY ¶FWb°F A¨Le IYdU¹FÂFe ·Fe
±FeÔÜ ¦Fû´FF»F IÈY¿¯F ¦FûJ»FZ ÀFZ EIY EZd°FWFdÀFIY ¸Fb»FFIYF°F ³FZ C³FIZY
þeU³F IYe dQVFF ¶FQ»F QeÜ QdÃF¯F ARiYeIYF ÀFZ dW³QbÀ°FF³F AF³FZ
IZY ¶FFQ ¦FFa²Feþe ´FS ·Fe VFbøX X—VFbøX X ¸FZa ¦FûJ»FZ IYF ¶FWb°F ¦FWSF
´Fi·FFU ´FOÞF ±FFÜ ÀFSûdþ³Fe ³FF¹FOc ³FZ dJ»FFRYÞ°F AFaQû»F³F IYe

´FdS²FF³F AüS ¨FdSÂF
¶FF¦FOûS ÀFa·FF»Fe AüS Aa¦FiZþûa IYû ·FFS°F ÀFZ d³FIYF»F³FZ ¸FZa AW¸F
¹Fû¦FQF³F dQ¹FFÜ
SF³Fe »FøFe¶FFBÊ: ·FFS°F ¸FZa þ¶F ·Fe ¸FdW»FFAûa IZY ÀFVFd¢°FIYS¯F
IYe ¶FF°F Wû°Fe W` °Fû ¸FWF³F UeSFa¦F³FF SF³Fe »FøFe¶FFBÊ IYe ¨F¨FFÊ þøXX S
Wû°Fe W`Ü SF³Fe »FøFe¶FFBÊ ³F dÀFRÊY EIY ¸FWF³F ³FF¸F W`a ¶Fd»IY UW
EIY AFQVFÊ W`a C³F ÀF·Fe ¸FdW»FFAûa IZY d»FE þû JbQ IYû ¶FWFQbS
¸FF³F°Fe W`aÜ C³FIZY d»FE ·Fe EIY AFQVFÊ W`a þû ¸FdW»FFEa ¹FZ ÀFû¨F°Fe
½FÀÂF ´FW³F³FF WS AFQ¸Fe IYF ½¹Fd¢°F¦F°F d³F¯FʹF Wû³FF ¨FFdW¹FZÜ ½FWX dþÀF °FSW IZY ½FÀÂFûÔ ¸FZa ÀFWþ W`a dIY kUW ¸FdW»FFEa W`a °Fû IbYL ³FWeÔ IYS ÀFIY°FeÔÜl QZVF IZY ´FW»FZ
¸FWÀFcÀF IYSZ, ´FW³F ÀFIY°FF W`Ü W¸FFSZ QZVF ¸FZ d·F³³F-d·F³³F ÃFZÂFûa ¸FZa dUd·F³³F ´FiIYFS IZY UÀÂF ´FW³FZ ÀU°FaÂF°FF ÀFa¦FiF¸F (1857) ¸FZa ¸FW°U´Fc¯FÊ ·Fcd¸FIYF d³F·FF³FZ UF»Fe
SF³Fe »FøFe¶FFBÊ IZY A´Fid°F¸F VFü¹FÊ ÀFZ ¨FdIY°F Aa¦FiZþûa ³FZ ·Fe C³FIYe
þF°FZ W`aÜ þWFa EIY AûS W¸F Sa¦F-d¶FSa¦FZ SZVF¸Fe, dÀF»IY, ÀFc°Fe ½FÀÂF ´FW³F°FZ W`a UWeÔ W¸FFSZ AFdQUFÀFe ´FiVFaÀFF IYe ±Fe AüS UW A´F³Fe UeS°FF IZY dIYÀÀFûa IYû »FZIYS UaQ³Fe¹F
·FFBÊ-¶FW³F A´F³FZ ´FFS¸´FdSIY ½FÀÂFûÔ ¸FZa We ÀFWþ ¸FWÀFcÀF IYS°FZ W`aÜ °Fû þû »Fû¦F dIYÀFe IZY ·Fe ¨FdSÂF ¶F³F ¨FbIYe W`aÜ
IYû CÀFIZY ½FÀÂFûÔ ÀFZ AFaIY°FZ W`a Uû ¸FF³FdÀFIY øXX ´F ÀFZ dQUFd»F¹FF ¹FF A»´F¶FbdðX W`aÜ OF.»FøFe ÀFW¦F»F: ´FZVFZ ÀFZ OFG¢MS »FøFe ÀFW¦F»F ³FZ ·FFS°F IZY
ÀU°FaÂF°FF ÀFa¦FiF¸F IZY ÀFF±F—ÀFF±F ÀFF¸FFdþIY IYF¹FÊIY°FFÊ IZY °FüS ´FS
´Fi¸FbJ ·Fcd¸FIYF d³F·FFBÊ ±FeÜ OF.ÀFW¦F»F U¿FÊ 2002 IZY SFáÑ´Fd°F
¨FaýiVFZJS AFþFQ, ·F¦F°FdÀFaW, ¸FWF°¸FF ¦FFa²Fe, ÀUF¸Fe dUUZIYF³FaQ, ¨Fb³FFUûa ¸FZa UF¸F ¸Fû¨FÊZ IYe C¸¸FeQUFS ±FeÔ »FZdIY³F E´FeþZ A¶Qb»F
´Fi·FF¿F NXFIbYSX (SX¸F³F) A³³FF WþFSZ, ÀFa·FFþe d·FOÞZ B°¹FFdQ ¸FWF´Fb÷X X ¿F EZÀFZ ªU»F³°F IY»FF¸F ³FZ C³WZa WSF dQ¹FF ±FFÜ C³FIYF ´FcSF ³FF¸F »FøFe ÀUF¸Fe³FF±F³F
CQFWS¯F W`a dþ³FIYe ´FW¨FF³F C³FIZY ½FÀÂFûÔ ÀFZ ³FWeÔ ¶Fd»IY C³FIZY ÀFW¦F»F ±FFÜ C³Wûa³FZ ¸FZdOIY»F dO¦Fie WFdÀF»F IYS³FZ IZY ¶FFQ dÀFa¦FF´FbS

·FF S°Fe¹F ÀF¸FFþ ¸FZÔ AFþ 21UeÔ ÀFQe ¸FZa ·Fe BaÀFF³F IZY
¨FdSÂF IYû CÀFIZY ´FdS²FF³F IZY ´FiIYFS ÀFZ ¸FF´FF þF°FF W`Ü
dIYÀFe »FOÞIYe ¹FF ¸FdW»FF ³FZ LûMZ ¹FF IY¸F ½FÀÂF ´FW³F
d»FE °Fû IbYLZIY ¸FQÊ CÀFZ ¨FdSÂFWe³F ÀF¸FÓF »FZ°FZ W`aÜ IbYL »Fû¦F °Fû
ÄFF³F, IY¸FûË AüS dU¨FFSûa IZY IYFS¯F W`aÜ
EZÀFe A³Fd¦F³F°F ¸FdW»FFEa W`a dþ³FIYe ´FW¨FF³F C³FIZY UÀÂFûÔ IZY
IYFS¯F ³FWeÔ ¶Fd»IY C³FIZY ÄFF³F AüS IY¸FûË IZY IYFS¯F W`aÜ WF»FFadIY,
·FFS°Fe¹F dÀF»FZ¶FÀF IZY Bd°FWFÀF ÀFZ B³F ¸FdW»FFAûa IZY ³FF¸F »F¦F·F¦F
¸FZa ¦FSe¶Fûa IZY d»FE U¿FÊ 1940 ¸FZa EIY ¢»Fed³FIY IYe À±FF´F³FF IYe
±FeÜ ³FZ°FFþe ÀFb·FF¿F ¨Faýi ¶FûÀF IYe AMcM A³Fb¹FF¹Fe IZY °FüS ´FS UZ
BadO¹F³F ³FZVF³F»F AF¸FeÊ ¸FZa VFFd¸F»F WbBÊ ±FeÔÜ C³WZa U¿FÊ 1998 ¸FZa
´Fó dU·Fc¿F¯F ÀFZ ³FUFþF ¦F¹FF ±FFÜ
¹FWFa °FIY °FIÊY QZ°FZ W`a dIY EZÀFZ UÀÂF ´FW³FIYS d³FIY»FZa¦Fe °Fû ·Fb»FF dQE ¦FE W`aÜ ´Fb÷X X¿Fûa IYe ¶FSF¶FSe IYS³FZ IZY d»FE LûMZ AüS B³FIZY A»FFUF ¸F`ÂFZ¹Fe, ¦FF¦FeÊ, ª¹Fûd°F¶FF RcY»FZ, ·Fd¦F³Fe d³FUZdQ°FF,
¶F»FF°IYFS ³FWeÔ Wû¦FF °Fû ¢¹FF ´FcþF Wû¦Fe CÀFIYe? IbYLZIY »Fû¦Fûa ´FFV¨FF°¹F ´FW³FFUZ IYe þøXX S°F ³FWeÔ ¶Fd»IY dW¸¸F°F AüS ¶FbdðX¸FØFF »F°FF ¸Fa¦FZVFIYS, IY»´F³FF ¨FFU»FF, ÀFb³Fe°FF dUd»F¹F¸ÀF EZÀFe ´FidÀFðX
IYe ÀFû¨F Wû°Fe W` dIY IY¸F ¹FF ´FFV¨FF°¹F UÀÂFûÔ UF»Fe ¸FdW»FFEa ´Fb÷Y¿Fûa ÀFZ ÄFF³F AüS IY¸FÊ IYe ¶FSF¶FSe ¸FZÔ W`Ü IbYL ¸FdW»FFAûa ÀFZ ¸F`a ¸FdW»FFEa W`a þû B³F LûMZ AüS ´FFV¨FF°¹F ´FW³FFUûa IZY ¶F¦F`S ¸F¹FFÊdQ°F
IYû Jb»FF AF¸FaÂF¯F QZ°Fe W`a C³FIZY ÀFF±F IbYL ·Fe IYS³FZ IZY d»F¹FZÜ AF´F »Fû¦Fûa IYû AU¦F°F IYSUF°FF Wca, dþ³Wûa³FZ BÀF ´FW³FFUZ IZY Q¸F SW°FZ WbE ·FFS°F IYF ¦FüSU ¶F³Fe W`aÜ ½FÀÂF ´FW³F³FF WS AFQ¸Fe IYF
¹FF ´Fb÷X X¿Fûa IYû »FFBÀFZaÀF d¸F»FF WbAF W` EZÀFe AF²Fbd³FIY ÀFû¨F AüS ´FS A´F³FF ´FS¨F¸F ³FWeÔ »FWSF¹FF ¶Fd»IY A´F³FZ IY¸FûË ÀFZ A´F³Fe ½¹Fd¢°F¦F°F d³F¯FʹF Wû³FF ¨FFdW¹FZÜ ½FWX dþÀF °FSW IZY ½FÀÂFûÔ ¸FZa ÀFWþ
´FW³FFUZ UF»Fe »FOÞdIY¹Fûa, ¸FdW»FFAûa IZY ÀFF±F IbYL ·Fe þ¶FSQÀ°Fe £¹FFd°F R`Y»FFBÊ AüS QZVF IYû AFþÞFQ IYSF³FZ ¸FZa ´Fi¸FbJ ·Fcd¸FIYF ¸FWÀFcÀF IYSZ, ´FW³F ÀFIY°FF W`Ü W¸FFSZ QZVF ¸FZ d·F³³F-d·F³³F ÃFZÂFûa ¸FZa
IYS³FZ IYFÜ QcÀFSe AûS IbYLZIY °F±FFIYd±F°F AF²Fbd³FIY ¸FdW»FFAûa— d³F·FFBÊ ±FeÜ dUd·F³³F ´FiIYFS IZY UÀÂF ´FW³FZ þF°FZ W`aÜ þWFa EIY AûS W¸F Sa¦F-
´Fb÷X X¿Fûa IYû »F¦F°FF W` dIY IY¸F ¹FF ´FFV¨FF°¹F ½FÀÂF ´FW³F³FF AF²Fbd³FIY°FF dUþ¹F»FøFe ´FadO°F: EIY ÀFa´F³³F, IYb»Fe³F §FSF³FZ ÀFZ °FF»»FbIY d¶FSa¦FZ SZVF¸Fe, dÀF»IY, ÀFc°Fe ½FÀÂF ´FW³F°FZ W`a UWeÔ W¸FFSZ AFdQUFÀFe
IYe d³FVFF³Fe W`Ü »Fû¦F C³WZa EOUFaÀF AüS ³FE þ¸FF³FZ IYe ÀF¸FÓFZa¦FZÜ SJ³FZ UF»Fe AüS þUFWS»FF»F ³FZWøXX IYe ¶FW³F dUþ¹F»FøFe ·FFBÊ-¶FW³F A´F³FZ ´FFS¸´FdSIY ½FÀÂFûÔ ¸FZa We ÀFWþ ¸FWÀFcÀF IYS°FZ W`aÜ
þû »Fû¦F ·FFS°Fe¹F ÀF·¹F°FF UF»FZ ¹FF ´FcSZ ½FÀÂF ´FW³F°FZ W`a C³WZa ´FadO°F AFþÞFQe IYe »FOÞFBÊ ¸FZa VFFd¸F»F ±FeÔÜ ÀFdU³F¹F AUÄFF °Fû þû »Fû¦F dIYÀFe IZY ·Fe ¨FdSÂF IYû CÀFIZY ½FÀÂFûÔ ÀFZ AFaIY°FZ W`a
d´FLOÞe ÀFû¨F UF»FF ÀF¸FÓFF þF°FF W`Ü AFaQû»F³F ¸FZa ·FF¦F »FZ³FZ IZY IYFS¯F C³WZa þZ»F ¸FZa ¶FaQ dIY¹FF ¦F¹FF Uû ¸FF³FdÀFIY øXX ´F ÀFZ dQUFd»F¹FF ¹FF A»´F¶FbdðX W`aÜ
´FS ¸FZSZ dU¨FFS ¸FZa ¹FZ Qû³Fûa We ²FFS¯FFEa ¦F»F°F W`aÜ ½¹Fd¢°F IZY ±FFÜ UW EIY dVFdÃF°F ¸FdW»FF ±FeÔ AüS dUQZVFûa ¸FZa AF¹Fûdþ°F WXû³FZ BX»F`¢MXFGd³FIY ¸FedOX¹FF IYF »Fa¶FF A³Fb·F½F
½¹Fd¢°F°U IYF ´F`¸FF³FF IZYU»F ½FÀÂF °FIY ÀFed¸F°F ³FWeÔ W`Ü BÀF¸FZa C³FIZY ½FF»FZ dUd·F³³F ÀF¸¸FZ»F³Fûa ¸FZa ·FFS°F IYF ´Fid°Fd³Fd²F°U dIY¹FF ±FFÜ ·FFS°F SX£F°FZ W`ÔXÜ AFªFIY»F dOXdªFMX»F ¸FedOX¹FF ¸FZÔ
ÄFF³F AüS IY¸FÊ IYe ´Fi¸FbJ°FF Wû°Fe W`Ü ¸Fa¦F»F ´FFaOZ, ÀFb·FF¿F¨Faýi ¶FûÀF, IZY SFþ³Fed°FIY Bd°FWFÀF ¸FZa UW ´FW»Fe ¸FdW»FF ¸FaÂFe ±FeÔÜ UZ ÀFa¹Fb¢°F ÀFdIiY¹F ·Fcd¸FIYF d³F·FF SXWZX W`ÔXÜ

35 VF¶Q¸F²Fb 2018
ÀF½FF»F
³FªFdSX¹FF AFªF QZVF ¸FZ ¸FdWX»FFEa WXSX ÃûÂF ¸FZÔ AF¦FZ ¶FPÞX SXWXe W`ÔXÜ AF¦FZ WXe
³FWXeÔ ¶FPÞX SXWXe W`ÔX, ´Fb÷Y¿FûÔ IYû ´FeLZX ²FIZY»F SXWXe W`ÔXÜ ¹FWX QZVF IZY d»FE

SXFáÑXd´F°FF W`ÔX °Fû
¦FüSX½F IYe ¶FF°F W`XÜ °Fû ¢¹FF WX¸FFSXe SXFáÑX¸FF°FF ³FWXeÔ WXû³Fe ¨FFdWXE?
BXÀF ¸FF¸F»FZ ¸FZÔ ·Fe ´Fb÷Y¿F IYû ´Fi²FF³F°FF ¢¹FûÔ Qe ¦FBÊX W`X?
dRY»¸F ´FQиFF½F°F IZY d½FSXû²F IZY QüSXF³F WXe ÀFWXe dIYÀFe ³FZ
SXFáÑX¸FF°FF IYe ¸FFa¦F °Fû CXNXFBÊXÜ »FZdIY³F ÀF½FF»F ¹FWX ·Fe dIY ¢¹FF
SXF³Fe ´FQиFF½F°Fe IYû SXFáÑX¸FF°FF §Fûd¿F°F dIY¹FF ªFF ÀFIY°FF W`X?
dªFÀF QZVF IZY ÀFad½F²FF³F ¸FZÔ ¶FF¶FF ÀFFWZX¶F OXFG¢MXSX ·Fe¸FSXF½F

SXFáÑX¸FF°FF ¢¹FûÔ ³FWXeÔ
Aa¶FZOÞXIYSX ³FZ ¸FdWX»FFAûÔ IYû ÀF¸FF³F°FF IYF Ad²FIYFSX QZ SX£FF W`X,
CXÀF QZVF ¸FZÔ AFªFFQe IZY 70 ÀFF»F ¶FFQ ·Fe AF²Fe AF¶FFQe A´F³FZ
Ad²FIYFSXûÔ IYû ¢¹FûÔ WXFdÀF»F ³FWXeÔ IYSX ÀFIYe W`?
¢¹FF WX¸FZÔ EIY ³FªFSX CX³F ·FFSX°Fe¹F ¸FdWX»FFAûÔ ´FSX ³FWXeÔ OXF»F³Fe
¨FFdWXE dªF³WXûÔ³FZ QZVF IZY d»FE IbY¶FFʳFe Qe AüSX ªFû WX¸FFSmX d»FE
´FiZSX¯FFQF¹FIY W`ÔX? ¢¹FûÔ AFªF ¦Fb¸F³FF¸Fe IZY £FaOXWXSXûÔ ¸FZÔ £Fû SXWXe W`ÔX?

ÀFbSmÔXýi SXF¸F ÀFþF IYF IYOÞF ´FiFU²FF³F dIY¹FF þF SWF W`Ü ¹FWFa °FIY dIY »FûIYÀF·FF ¶FZMZ ÀFZ IYS°Fe W`Ü UW IY·Fe ³FWeÔ ¨FFW°Fe dIY CÀFIYe AFaJûa IZY ÀFF¸F³FZ
AüS dU²FF³FÀF·FF ÀFZ »FZIYS ¦FiF¸F ´Fa¨FF¹F°F ¨Fb³FFU °FIY ¸FZa ¸FdW»FFAûa CÀFIZY ¶FZMZ IYû IYûBÊ °FIY»FeRY WûÜ UW JbQ ÀFFSe °FIY»FeRYûa IYû
³F½F·FFSX°F MXFBX¸ÀF ÀFZ ªFbOÞZX W`ÔXÜ Qd»F°F AüSX IYe dWÀÀFZQFSe ¶FPÞF³FZ IZY d»FE AFSÃF¯F dQ¹FF ¦F¹FF W` AüS ³FüIYdS¹Fûa ¶FQFÊV°F IYS°Fe W` »FZdIY³F ¶FZMZ ´FS IYûBÊ AFa¨F ³FWeÔ AF³FZ QZ°Fe W`Ü
ÀÂFe d½F¸FVFÊ ´FSX A´F³FF ´FÃF £Fb»FIYSX SX£F°FZ
W`ÔXÜ IYSXe¶F EIY QVFIY ÀFZ ´FÂFIYFdSX°FF IZY ¸FZa ·Fe ¸FdW»FFAûa IYû AFSÃF¯F ´FiF~ W`Ü WS À°FS ´FS ¸FdW»FFAûa IYû ¸FFa IYe B°F³Fe Jcd¶F¹FFa Wû³FZ IZY ¶FFUþcQ A¦FS W¸FFSZ ´FFÀF EIY
ÃûÂF ¸FZÔ A¨LXF IYF¸F IYSX SXWZX W`ÔXÜ ´Fb÷X X¿Fûa IZY ¶FSF¶FS »FF³FZ IYe IYûdVFVF IYe þF SWe W`Ü AFþ QZVF ¸FZa SFáѸFF°FF ³FWeÔ W` °Fû ¹FW Qb·FÊF¦¹F IYe ¶FF°F W` AüS ¸FdW»FFAûa IZY
¸FdW»FFEa WS ÃFZÂF ¸FZa AF¦FZ ¶FPÞIYS ³FF¸F IY¸FF SWe W`a AüS ´Fb÷X X¿Fûa ÀFF±F ³¹FF¹F ³FWeÔ W`Ü
AFþ QZVF ¸FZa ¸FdW»FFEa WS ÃFZÂF ¸FZa AF¦FZ ¶FPÞIYS IYû ´FeLZ ·Fe ²FIZY»F SWe W`aÜ ¹FW QZVF IZY d»FE ¦FüSU IYe ¶FF°F W`Ü dRÞY»¸F ´FQ¸FFU°F IZY dUSû²F IZY QüSF³F We ÀFWe dIYÀFe ³FZ SFáѸFF°FF
°Fû ¢¹FF W¸FFSe EIY SFáѸFF°FF ³FWeÔ Wû³Fe ¨FFdWE? ¹FW QZVF IYF Qb·FFʦ¹F IYe ¸FFa¦F °Fû CNFBÊ W`Ü »FZdIY³F ÀFUF»F ¹FW ·Fe W` dIY ¢¹FF SF³Fe
³FF¸F IY¸FF SWe W`a AüS ´Fb÷X ¿Fûa IYû ´FeLZ ·Fe ²FIZY»F ³FWeÔ W` dIY W¸FFSZ ´FFÀF SFáÑd´F°FF W`a, SFMÑe¹F ´FÃFe W`, SFáÑe¹F RY»F W`, ´FóFU°Fe IYû SFáѸFF°FF §Fûd¿F°F dIY¹FF þF ÀFIY°FF W`Ü ¢¹FF C³FIZY ´FFÀF
SWe W`aÜ ¹FW QZVF IZY d»FE ¦FüSU IYe ¶FF°F W`Ü °Fû ¢¹FF SFáÑe¹F ¦Fe°F W`, SFáÑe¹F ÀFa¦Fe°F AFdQ ÀF¶FIbYL W`, »FZdIY³F A´F³FZ ´FFÀF UW ¹Fû¦¹F°FF ±Fe, þû EIY SFáѸFF°FF ¸FZa Wû³Fe ¨FFdWE ¹FF dRYS W¸FFSZ
W¸FFSe EIY SFáѸFF°FF ³FWeÔ Wû³Fe ¨FFdWE? ¹FW QZVF A´F³Fe SFáѸFF°FF ³FWeÔ W`Ü £¹FF»Fûa ¸FZa SFáѸFF°FF IYe þû LdU C·FS°Fe W`, U`ÀFe SF³Fe ´FóFU°Fe
dRÞY»¸F ´FóFU°F IZY dUSû²F IZY QüSF³F ßFe SFþ´Fc°F IYS³Fe ÀFZ³FF dQJ°Fe W`aÜ SF³Fe ´FóFU°Fe IYF AdÀ°F°U Wû³FZ ¹FF ³F Wû³FZ IYû »FZIYS
IYF Qb·FFʦ¹F ³FWeÔ W` dIY W¸FFSZ ´FFÀF SFáÑd´F°FF W`a, ÀFdW°F IYBÊ ÀFa¦FN³FûÔ ³FZ SF³Fe ´FóFU°Fe IYû SFáѸFF°FF IYe ÀFaÄFF QZ³FZ ·Fe dUUFQ W`Ü IbYL Bd°FWFÀFIYFS BÀFZ IYF»´Fd³FIY IY±FF ¸FF³F°FZ W`a
SFMÑe¹F ´FÃFe W`, SFáÑe¹F RY»F W`, SFáÑe¹F ¦Fe°F W`, ¸FZa ¦FbSZþ ³FWeÔ dIY¹FFÜ BÀFZ BÀF °FSW ´FZVF dIY¹FF ¦F¹FF dIY IYSûOÞûa »Fû¦F °Fû IbYL UFÀ°FdUIY §FM³FF ¸FF³F°FZ W`aÜ »FZdIY³F ¢¹FF ¸FFÂF BÀFd»FE
SF³Fe ´FóFU°Fe IYû SFáѸFF°FF ¸FF³F ¨FbIZY W`aÜ BÀF QüSF³F ÀF¶F³FZ A´F³FF C³WZa SFáѸFF°FF IYF QþFÊ dQ¹FF þF³FF ¨FFdWE, ¢¹FûadIY C³Wûa³FZ AF°¸F
SFáÑe¹F ÀFa¦Fe°F AFdQ ÀF¶FIbYL W`, »FZdIY³F A´F³FZ ³FRYF-³FbIYÀFF³F QZJFÜ dIYÀFe IYû U¿FûË ¶FFQ A´F³Fe °FFIY°F dQJF³FZ ÀF¸¸FF³F IZY d»FE JbQ IYe IbY¶FFʳFe QZ QeÜ ¢¹FF W¸FZa EIY ³F¬FS C³F
´FFÀF A´F³Fe SFáѸFF°FF ³FWeÔ W`Ü IYF ¸FüIYF d¸F»FF °Fû dIYÀFe IYû ‘EIY SFáÑ EIY ²F¸FÊ’ IYF ÀF´F³FF ·FFS°Fe¹F ¸FdW»FFAûa ´FS ³FWeÔ OF»F³Fe ¨FFdWE, dþ³Wûa³FZ QZVF IZY d»FE
ÀFFIYFS Wû°FZ dQJFÜ dIYÀFe IYû A´F³FF UûM ¶F`aIY dQJFÜ IbY¶FFʳFe Qe W` AüS þû W¸FFSZ d»FE ´FiZS¯FFQF¹FIY W`a, þû AFþ
W¸FFSe ÀFaÀIÈYd°F ¸FZa ¸FFa IYF À±FF³F ÀF½FûÊ´FdS W`Ü IYW°FZ W`a dIY W¸F ¦Fb¸F³FF¸Fe IZY JaOWSXûÔ ¸FZa Jû SWeÔ W`aÜ A¦FS W¸F ³F¬FS §Fb¸FFEa °Fû SF³Fe

dRÞ Y»¸F ´FóFU°F IYF dUSû²F IYS³FZ UF»FZ dUd·F³³F
ÀFa¦FN³F BÀFIYû dÀF³FZ¸FF §FSûa ¸FZa dQJFE þF³FZ ÀFZ SûIY
°Fû ³FWeÔ ÀFIZY »FZdIY³F dRÞY»¸F IZY OF¹FSZ¢MS ÀFaþ¹F
»Fe»FF ·FaÀFF»Fe ³FZ IbYL »Fû¦Fûa IZY d»FE SF³Fe ´FóFU°Fe IYû
ÀFFSZ IYþÊ ¨FbIYF ÀFIY°FZ W`a, »FZdIY³F ¸FFa IYF IYþÊ ³FWeÔ ¨FbIYF ÀFIY°FZÜ
¸FFa IYe ¸F¸F°FF EZÀFe Wû°Fe W` dIY Uû A´F³FZ ³FF»FF¹FIY ÀFZ ³FF»FF¹FIY
¶FZMZ ÀFZ ·Fe C°F³FF We ´¹FFS IYS°Fe W`, dþ°F³FF A´F³FZ Wû³FWFS »FF¹FIY
»FøFe¶FFBÊ ÀFZ »FZIYS ´FcUÊ ´Fi²FF³F¸FaÂFe BadQSF ¦FFa²Fe °FIY EZÀFe
¸FdW»FFAûa IYe EIY »Fa¶Fe ÀFc¨Fe ¸FüþcQ W`, dþ³Wûa³FZ QZVF U
QZVFUFdÀF¹Fûa IYe ÀFZUF IYS°FZ WbE IbY¶FFʳFe Qe W`ÔXÜ °Fû ¢¹FF B³F¸FZa ÀFZ
IYûBÊ SFáѸFF°FF IYF QþFÊ WFdÀF»F IYS³FZ IZY d»FE
SFáѸFF°FF °Fû ¶F³FF We dQ¹FF W`Ü dþÀF °FSW dRÞY»¸F AFdJSIYFS ÀFb¹Fû¦¹F ³FWeÔ W`Ü BÀF ´FS QZVF IZY »Fû¦Fûa IYû ¦Fa·FeS°FF
IYBÊ ¶FQ»FF½FûÔ AüS C°FFS—¨FPÞFU IZY ¶FFQ dÀF³FZ¸FF §FSûa ¸FZa ÀFZ dU¨FFS IYS³FF ¨FFdWEÜ A¶F ÀF¸F¹F AF ¦F¹FF W`
QZJ³FZ IZY d»FE C´F»F¶²F W`, CÀFe °FSW BÀF dRÞY»¸F ³FZ EIY dIY ¸FdW»FFAûa IYû Cd¨F°F ¸FF³F—ÀF¸¸FF³F QZIYS
³FBÊ ¶FWÀF IYû þ³¸F QZ dQ¹FF W`Ü ¹FW ³FBÊ ¶FWÀF SFáѸFF°FF IYû ´Fb÷X X¿Fûa IZY ¶FSF¶FS IYF WIÞY dQ¹FF þFEÜ
»FZIYS VFbøX X WbBÊ W`Ü ¶FWÀF BÀF ¶FF°F IYe VFbøX X Wû ¨FbIYe W` BÀF °FSRÞY ÀF¶FÀFZ ´FW»FZ ¶FeþZ´Fe IYû IYQ¸F
dIY ¢¹FF W¸F SF³Fe ´FóFU°Fe IYû SFáѸFF°FF ÀFIY°FZ W`aÜ ¶FWÀF AF¦FZ ¶FPÞF³FF ¨FFdWE, ¢¹FûadIY ¹FWe A¶F QZVF ¸FZa
BÀF ¶FF°F IYû »FZIYS VFbøX X Wû ¨FbIYe W` dIY AFþFQe IZY ÀFF±F ÀF¶FÀFZ ¶FOÞe ´FFMeÊ W` AüS ª¹FFQF°FSX SFª¹Fûa ¸FZa
We SFáÑd´F°FF IZY øXX ´F ¸FZa ¸FWF°¸FF ¦FFa²Fe þe d¸F»F ¦FE W`a, °Fû ÀFSIYFS IZY ÀFF±F IZÔYýi ¸FZa ·Fe CX³FIYe ÀFØFF W`Ü
A·Fe °FIY SFáѸFF°FF ¢¹Fûa ³FWe d¸F»Fe ±FeÔÜ ¶FeþZ´Fe IYû ¨FFdWE dIY QZVF IZY d»FE EIY SFáѸFF°FF
dþÀF QZVF IZY ÀFadU²FF³F ¸FZa OFG¢MS ¶FeAFS AF¸¶FZOIYS IYe °F»FFVF IYSZaÜ QZVF IZY d»FE ¶FZW°FSe³F IYF¸F
³FZ ¸FdW»FFAûa IYû ´Fb÷X X¿Fûa IZY ¶FSF¶FS Ad²FIYFS QZ SJF W`, IYS³FZ UF»Fe ¸FQS MZSZÀFF U ÀFFdUÂFe ¶FFBÊ RbY»FZ
CÀF QZVF ¸FZa AFþFQe IZY 70 ÀFF»F ¶FFQ ·Fe AF²Fe AF¶FFQe þ`ÀFe ¸FdW»FFAûa IYe EIY ÀFc¨Fe °F`¹FFS IYSZaÜ BÀF
(¸FdW»FFEa) A´F³FZ Ad²FIYFSûa IYû ¢¹Fûa ³FWeÔ WFdÀF»F IYS ÀFc¨Fe IYû QZVF IYe IYSûOÞûa þ³F°FF IZY ÀFF¸F³FZ SJZa
ÀFIYe W`aÜ WF»FFadIY, B³WZa ´Fb÷X X¿Fûa IZY ¶FSF¶FS WIÞY QZ³FZ IYe AüS »Fû¦Fûa ÀFZ C³F ´FS SF¹F ¸FFa¦FZÜ Jb»Fe UûdMa¦F Wû,
AFUFþ CN SWe W`aÜ ¸FdW»FF ÀFVFd¢°FIYS¯F IYû »FZIYS IZÔYýi dþÀF¸FZa ÀF¶FÀFZ »FûIYd´Fi¹F ¸FdW»FF IYû SFáѸFF°FF IYF
AüS SFª¹F ÀFSIYFSZa IYBÊ ¹Fûþ³FFEa VFbøX X IYS ¨FbIYe W`aÜ QþFÊ QZ³FZ IYe §Fû¿F¯FF IYe þF ªFFEÜ A¶F ¶FWÀF
ÀFadU²FF³F ¸FZa ÀFaVFû²F³F IYSIZY ¸FdW»FFAûa IYû ª¹FFQF ÀFZ VFbøX X Wû ¨FbIYe W` °Fû AaþF¸F °FIY ·Fe ´FWba¨F³FF
ª¹FFQF Ad²FIYFS dQE ¦FE W`aÜ ¸FdW»FF A´FSF²F SûIY³FZ IYZ Wû¦FFÜ °F·Fe ÀF·Fe IYû ¶FSF¶FSe IYF WIÞY ÀFWe ¸FF¹F³FZ
d»FE AFBÊ´FeÀFe IYe ²FFSFAûa ¸FZa IYBÊ C´F²FFSF¹FZa þûOÞIYS ¸FZa d¸F»F ÀFIYZ¦FFÜ

38 VF¶Q¸F²Fb 2018
³FªFdSX¹FF

SFáÑ´FiZ¸F ¸FZÔ ¶Fd»FQF³F dþÀF d¸FMÐMe IYF W¸F A³³F JF°FZ W`a, CÀFIZY
´Fid°F W¸FFSF ÀUF·FFdUIY IY°Fʽ¹F Wû þF°FF W`
dIY W¸F CÀFIYe AF³F, ¶FF³F, VFF³F IYe SÃFF

IYF dUVFZ¿F ¸FW°U
IYSZÔÜ CÀFIZY d»FE ¨FFWZ W¸FZÔ A´F³FZ ÀFUÊÀU IYû
·Fe »FbMF³FF ´FOÞZ °Fû »FbMF QZÔÜ ÀF©FZ SXFáÑX ´FiZ¸Fe
IYF ¹FWe IY°Fʽ¹F W` dIY UW ¶Fd»FQF³F IZY
AUÀFS ´FS ÀFû¨F-dU¨FFS IY°FBÊX ³FWXeÔ IYSZÜ
IbYVF»F ´FF»F dÀFaW
³FU·FFS°F MFB¸ÀF ÀFZ ªFbOÞZX W`ÔXÜ ´FÂFIYFdSX°FF
IYF »Fa¶FF A³Fb·F½F W`XÜ ÀFF±F WXe A²¹FF´F³F
IYF¹FÊ IYSX SXWZX W`ÔXÜ

dþ ÀF ¨F¸F³F ¸FZa ¶Fb»F¶Fb»F d³FUFÀF IYS°Fe W`, CÀFÀFZ ´FS¸FÐ
´FiZ¸F IYS°Fe W`Ü ´FiZ¸F IYF ´FdUÂF ·FFU CÀFZ ¶Fd»FQF³F IZY
d»FE ´FiZdS°F IYS°FF W`Ü A°F: ¶Fb»F¶Fb»F dþÀF ¨F¸F³F IYF
A³³F-þ»F ¦FiW¯F IYS°Fe W`, dþÀFIYe OFd»F¹FûÔ ´FS UW A´F³FF
d¶FLü³FF ¶F³FFIYS dIiYOFEa IYS°Fe W`, dþÀFIYe ÀFb¸FaQ ÀF¸FeS ÀFZ ´FiÀF³³F
WûIYS UW U³FûÔ ¸FZa A´F³FF ÀUS ¦FbaþdS°F IYS°Fe W`, CÀFe ¨F¸F³F ´FS
þ¶F IYûBÊ dU´FQF AF°Fe W`, °Fû UW CXÀFIZY DY´FSX IbY¶FFʳF ·Fe Wû þF°Fe
W`Ü þ¶F CÀF ¨F¸F³F IYû AF¦F »F¦F°Fe W`, °Fû UW AF¦F IYe ªUF»FF ÀFZ
¶F¨F³FZ IZY d»FE ¨F¸F³F LûOÞIYS ³FWeÔ ·FF¦F°FeÜ Ad´F°Fb CÀFe ¨F¸F³F IZY
ÀFF±F þ»FIYS ·FÀ¸F Wû þF°Fe W`Ü ¹FW CÀFIZY ´FiZ¸F IYF À´Fá ´Fi¸FF¯F
W`Ü BÀFe ·FFad°F ¸F³Fb¿¹F IYe ·Fe ¦FF±FF W`Ü UW A´F³Fe ¸FF°FÈ·Fcd¸F IYe
¦FûQ ¸FZa RY»F RcY»FIYS CÀFe IZY d»FE ÀF¸Fd´FÊ°F Wû³FZ IYû ÀFQF °F`¹FFS
SW°FF W`Ü
JF A³³F AüS þ»F °FZSF ¸FFa, ¹FZ Aa¦F ÀFIY»F W`a ¶FOZ WbEÜ
°FZSe We UF¹Fb ÀFZ ¸FF°FF, ¹FZ ÀFFaÀF W`a A¶F °FIY AOÞZ WbEÜÜ
fY¯F °FZSF W` ¸FbÓF ´FS ·FFSe, CÀFIYû W¸F AFþ ¨FbIYF QZa¦FZÜ
þeU³F IYe ·FZÔM ¨FPÞXF QZÔ¦FZÜÜ
A´F³FZ SFáÑ ÀFZ ´FiZ¸F Wû³FF ÀFWþ ÀUF·FFdUIY W`Ü SFáÑ´FiZ¸F IYe
·FFU³FF B°F³Fe CQÐQF°F AüSX ½¹FF´FIY W` dIY SFáÑ´FiZ¸Fe ÀF¸F¹F AF³FZ ´FS
´FiF¯FûÔ IYe ¶Fd»F QZIYS ·Fe A´F³FZ SFáÑ IYe SÃFF IYS°FF W`Ü W¸FFSZ QZVF UWe W`, þû QZVF IZY d»FE dþE AüS CÀFe IZY d»FE ¸FSZÜ QZVF IZY d»FE
IYF Bd°FWFÀF EZÀFZ CQFWS¯FûÔ ÀFZ ·FSF ´FOÞF W`Ü ¸FWd¿FÊ Q²Fed¨F IYe °¹FF¦F ¸FS³FF C°F³Fe ¶FOÞe ¶FF°F ³FWeÔ dþ°F³FF dIY QZVF IZY d»FE þe³FF W`XÜ EIY
¦FF±FF IYü³F ³FWeÔ þF³F°FF, dþ³Wûa³FZ ÀF¸FFþ IZY IY»¹FF¯F IZY d»FE dQ³F AFUZVF, þûVF AüS C°ÀFFW IYe AFa²Fe ¸FZa ¶FWIYS IbY¶FFʳF Wû AFªFFQe IZY ½FÈÃF IYû ÀF¸F¹F-ÀF¸F¹F ´FSX QZVF·F¢°FûÔ AüSX
A´F³Fe WdOÐO¹Fûa °FIY IYF QF³F QZ dQ¹FF ±FFÜ dÀFJ ¦FbøX XAûa IYF Bd°FWFÀF þF³FF dRYS ·Fe ÀFS»F W`, ¢¹FûadIY CÀFIZY Qû³FûÔ WF±Fûa ¸FZa »FF·F W`Ü ¸FS³FZ AF°F°FFd¹F¹FûÔ IZY SX¢°F ÀFZ ÀFeÔ¨F³FZ IYe ªFøYSX°F WXû°Fe W`XÜ
SFáÑ IYe ¶Fd»FUZQe ´FS IbY¶FFʳF Wû³FZ UF»Fe VF¸FFAûa ÀFZ We ¶F³FF W`Ü ´FS ¹FVF IYe IY¸FFBÊ AüSX ¸FS°FZ U¢°F QZVF ´FiZ¸F IYF ³FVFFÜ dIYa°Fb þ¶F BXÀFÀFZ ¹FWX AFªFFQe IYF ´FbSXF³FF ´FOÞX°FF ½FÈÃF ´Fb³F: °F÷Y¯F WXû
¦FbøX X ¦FûdUaQ dÀFaW IZY ¶F©Fûa IYû daþaQF QeUFSûÔ ¸FZa d¨F³FUF dQ¹FF ¦F¹FF QZVF IZY d»FE ÃF¯F-ÃF¯F, d°F»F-d°F»F þ»F³FF ´FOаFF W`, A´F³Fe ªFF°FF W`XÜ
±FFÜ C³FIZY d´F°FF ³FZ £FbQ IYû dQ»»Fe IZY VFeVF¦Faþ ¸FZÔ ¶Fd»FQF³F IYS B¨LFAûa AüSX AFIYFaÃFFAûa IYe d³F°¹F ¶Fd»F QZ³Fe ´FOÞ°Fe W`, Sûþ- -±FFG¸FÀFF ªFZRYSXÀF³F, A¸FZdSXIYF IYe AFªFFQe IZY CXQЧFû¿FIY
dQ¹FF ¦F¹FFÜ C³FIZY ¨FFSûa ¶F©FZ þ¶F QZVF ´FiZ¸F IYe ªUF»FF ´FS Wû¸F Wû Sûþ ·F¦F°F dÀFaW ¶F³F³FF ´FOÞ°FF W`, °F¶F ¹FW ¸FF¦FÊ ¶FWb°F IYdN³F Wû þF°FF
¦FE °Fû C³Wûa³FZ ¹FWe IYWF, ¨FFS ¦FE °Fû ¢¹FF WbAF, þ¶F þedU°F IYBÊ W`Ü ÀF©FF QZVF ´FiZ¸Fe UWe W`, þû A´F³Fe ¹Fû¦¹F°FF, VFd¢°F, ¶FbdðX ÀFZ A¸FZdSIYF UFdÀF¹FûÔ °Fb¸F ¹FW ¸F°F ÀFû¨Fû dIY A¸FZdSIYF
WþFSÜ QZVF SÃFF W¸FFSXF IY°FÊU¹F W`Ü dþÀF d¸FMÐMe IYF W¸F A³³F JF°FZ SFáÑ IYF ¦FüSU ¶FPÞF°FF WûÜ A¸FZdSIYF IZY SFáÑ´Fd°F B¶FiFdW¸F d»FaIY³F °Fb¸WFSZ d»FE ¢¹FF IYS SWF W`, Ad´F°Fb °Fb¸F ¹FW ÀFû¨Fû dIY
W`a, CÀFIZY ´Fid°F W¸FFSF ÀUF·FFdUIY IY°Fʽ¹F Wû þF°FF W` dIY W¸F CÀFIYe ³FZ SFáÑ´Fd°F ¶F³F³FZ IZY ¶FFQ AF³FZ ´Fi±F¸F ·FF¿F¯F ¸FZa ¹FWe VF¶Q IYWZ ±FZ- °Fb¸F A¸FZdSIYF IZY d»FE ¢¹FF IYS SWZ WûÜ ¹FWe VFbðX SFáÑ
AF³F, ¶FF³F, VFF³F IYe SÃFF IYSZaÜ CÀFIZY d»FE ¨FFWZ W¸FZÔ A´F³FZ ÀFUÊÀU A¸FZdSIYF UFdÀF¹FûÔ °Fb¸F ¹FW ¸F°F ÀFû¨Fû dIY A¸FZdSIYF °Fb¸WFSZ d»FE ´FiZ¸F W`Ü -B¶FiFdW¸F d»FaIY³F, ´Fc½FÊ A¸FZdSXIYe SFáÑ´Fd°F
IYû ·Fe »FbMF³FF ´FOÞZ °Fû »FbMF QZaÜ ÀF©FZ ´FiZ¸Fe IYF ¹FWe IY°Fʽ¹F W` dIY ¢¹FF IYS SWF W`, Ad´F°Fb °Fb¸F ¹FW ÀFû¨Fû dIY °Fb¸F A¸FZdSIYF IZY d»FE
UW ¶Fd»FQF³F IZY AUÀFS ´FS ÀFû¨F-dU¨FFS ³F IYSZÜ ¸F³F ¸FZa »FF·F- ¢¹FF IYS SWZ WûÜ ¹FW VFbðX SFáÑ ´FiZ¸F W`Ü UZ°F³F, AF²FF IYF¸F CÀFIYF ³FFSF ¶F³F ¦F¹FF W`Ü AFþ QZVF ¸FZa dIYÀFe
WFd³F IYF dU¨FFS ³F »FFE, Ad´F°Fb ´Fi·Fb B¨LF ¸FF³FIYS IbY¶FFʳF Wû þFEÜ AFþ Qb·FÊF¦¹F ÀFZ ½¹Fd¢°F B°F³FF AF°¸FIZÔYdýi°F Wû ¦F¹FF W` dIY UW IYû ¹FW ´FSUFW ³FWeÔ W` dIY CÀFIZY dIYÀFe IY¸FÊ IYF ÀFFSZ QZVF IZY dW°F
IY¶FeS ³FZ ÀF©FZ UeS IYe ´FdS·FF¿FF QZ°FZ WbE IYWF dIY- ÀF©FF QZVF ·F¢°F ¨FFW°FF W` dIY ÀFFSF SFáÑ d¸F»FIYS CÀFIYe ÀFZUF ¸FZa þbM þFEÜ ´FcSF ´FS ¢¹FF ´Fi·FFU ´FOÞZ¦FFÜ

39 VF¶Q¸F²Fb 2018
ÀF¸F¹FFa°FSX

d¸FdWXS X·FûªF: ·FFSX°Fe¹F
ÀFaÀIÈYd°F IZY ¸FWXF³F SXÃFIY
C³FIYe ¸FWF³F°FF IYF AaQFþF °F°IYF»Fe³F AS¶Fe ¹FFÂFe AüSX »FZJIY ÀFb»FZ¸FF³F IYe
B³F ´Fad¢°F¹Fûa ÀFZ »F¦FF¹FF þF ÀFIY°FF W`, BÀF SFþF IZY ´FFÀF ¶FWb°F ¶FOÞe ÀFZ³FF W`Ü A³¹F
dIYÀFe QcÀFSZ SFþF IZY ´FFÀF CÀFIZY þ`ÀFe AV½F ÀFZ³FF ³FWeÔ W`Ü UW AS¶Fûa IYF VFÂFb W`Ü
¹Fôd´F UW AS¶Fûa IZY SFþF IYû ¶FWb°F ¶FOÞF SFþF ¸FF³F°FF W`Ü ·FFS°FU¿FÊ IZY SFþFAûa ¸FZa
CÀFÀFZ ¶FPÞIYS BÀ»FF¸F ²F¸FÊ IYF IYûBÊ VFÂFb ³FWeÔ W`Ü
AüS ¦»FFd»F¹FS ´FiVFdÀ°F þ`ÀFe S¨F³FF C³FIZY IY»FF EUa d³F¸FFʯF ´FiZ¸Fe
ÀF°¹F½FeSX ³FF¦FSX Wû³FZ IYF ÀFFùF W`aÜ UZ ·F¦FUF³F dU¿¯Fb IZY C´FFÀFIY ±FZÜ »FZdIY³F ÀFF±F
IYF ¹FWX AF»FZ£F ´FidÀFðX BX°FdWXFÀFIYFSX IZYE¸F We A³¹F QZUe QZU°FFAûa IZY ´Fid°F ·Fe AFQS IYF ·FFU SJ°FZ ±FZÜ
¸FbaVFe, OF.¶FeE³F ´FbSe, OF.¦FüSeVFaIYS AûÓFF, C³FIZY ÀFF¸FiFª¹F IYe SFþ²FF³Fe IY³³Füþ ±FeÜ UZ EIY IbYVF»F ÀF`d³FIY
OF.AFSÀFe ¸Fþc¸FQFS IZY »FZJûa ´FS AF²FFdS°F °F±FF ¹Fû¦¹F ÀFZ³FF´Fd°F ±FZÜ C³FIYe ÀFZ³FF ¸FZa WF±Fe, §FûOÞZ, S±F EUa ´F`Q»F
W`XÜ ³FF¦FSX Q`d³FIY dWX³QbÀ°FF³F ÀFZ ªFbOÞZX W`ÔXÜ
ÀFZ³FF VFFd¸F»F ±FeÜ C³FIZY ´FFÀF ³FFUûa UF»Fe ÀFZ³FF ·Fe ±FeÜ C³FIYe
§FbOÞÀFUFS ÀFZ³FF A´F³FZ ÀF¸F¹F IYe ÀFUÊßFZâ ÀFZ³FF ±FeÜ ÀFZ³FF ¸FZa QÀF
d¸FdWXSX ·FûªF °FZ»Fe ¸FadQSX, ¦½FFd»F¹FSX RYûMÊX
¦Fb þÊS ´Fid°FWFS UaVF ¸FZa d¸FdWS ·Fûþ ÀF¶FÀFZ VFd¢°FVFF»Fe
ÀF¸FiFM WbE W`aÜ C³Wûa³FZ ·FFS°F IZY dUVFF»F ·Fc-·FF¦F ´FS 49
U¿FÊ °FIY VFFÀF³F dIY¹FF ±FFÜ SFþF SF¸F·Fýi IYe SF³Fe
A´´FFQZUe ÀFZ ´F`QF WbE ´FbÂF d¸FdWS ³FZ 836 BÊÀ½Fe ¸FZa ÀFØFF ÀFa·FF»FeÜ
WþFS §FbOÞÀFUFS ±FZÜ
OF.¦FüSeVFaIYS WeSF³F³Q AûÓFF d»FJ°FZ W`a, ³FUe VF°FF¶Qe IZY
CØFSF²FÊ ¸FZa d¸FdWS ·Fûþ ·FFS°F IYF ÀF¶FÀFZ ¸FWF³F VFFÀFIY ±FFÜ CÀF³FZ
A´F³Fe AFSd¸·FIY IYdN³FFBʹFûa ´FS dUþ¹Fe We ´FiF~ ³FWeÔ IYe
WF»FFadIY, ´Fid°FWFS UaVF IYe ³FeÔU OF»F³FZ IYF ßFZ¹F SFþF U°ÀFSFþ ¶Fd»IY EIY EZÀFZ ÀFF¸FiFª¹F IYF d³F¸FFʯF dIY¹FF þû AFIYFS,
IYû W`Ü C³FIZY ¶FFQ ³FF¦F·FMÐM dõX°Fe¹F ³FZ ÀFF¸FiFª¹F IYû dUÀ°FFS dQ¹FFÜ ÀFb½¹FUdÀ±F°F ´FiVFFÀF³F °F±FF ´Fi°¹FZIY ½¹Fd¢°F IYe ²FFd¸FÊIY ÀU°FaÂF°FF
d¸FdWS ·Fûþ IZY ÀF¸F¹F ¹FW UaVF ÀF¶FÀFZ VFd¢°FVFF»Fe ÀFF¸FiFª¹F IYF IYe QÈdá ÀFZ ¦Fb~ VFFÀFIYûa IZY ÀU¯FÊ ¹Fb¦F IZY ¶FFQ IYF ÀF½FûÊ°IÈYá
ÀUF¸Fe ¶F³F ¦F¹FFÜ Bd°FWFÀFIYFS AF³F³Q ÀUøXX ´F d¸FßF IZY A³FbÀFFS, ±FFÜ C³FIYe ¸FWF³F°FF IYF AaQFþF °F°IYF»Fe³F AS¶Fe ¹FFÂFe AüSX
·Fûþ IYF ÀFF¸FiFª¹F ¸FWFSFþF W¿FÊU²FʳF IZY ÀFF¸FiFª¹F ÀFZ ·Fe ¶FOÞF »FZJIY ÀFb»FZ¸FF³F IYe B³F ´Fad¢°F¹Fûa ÀFZ »F¦FF¹FF þF ÀFIY°FF W`, BÀF
±FFÜ ¢¹FûadIY CÀFIYF QF¹FSF ´FcUÊ ÀFZ ´FdV¨F¸F ¸FZa ¶Fa¦FF»F ÀFZ dÀFa²F °FIY SFþF IZY ´FFÀF ¶FWb°F ¶FOÞe ÀFZ³FF W`Ü A³¹F dIYÀFe QcÀFSZ SFþF IZY ´FFÀF
AüS CØFS ÀFZ QdÃF¯F ¸FZa dW¸FF»F¹F IYe °F»FWMe ÀFZ ³F¸FÊQF ³FQe °FIY CÀFIZY þ`ÀFe AV½F ÀFZ³FF ³FWeÔ W`Ü UW AS¶Fûa IYF VFÂFb W`Ü ¹Fôd´F
R`Y»FF WbAF ±FFÜ A±FFÊ°F, U°FʸFF³F ·FFS°F IYF CØFS ´FiQZVF, UW AS¶Fûa IZY SFþF IYû ¶FWb°F ¶FOÞF SFþF ¸FF³F°FF W`Ü ·FFS°FU¿FÊ IZY
CØFSF£FaOX, d¶FWFS, ¶Fa¦FF»F IYF IbYL dWÀÀFF, ´FaþF¶F, dQ»»Fe, SFþFAûa ¸FZa CÀFÀFZ ¶FPÞIYS BÀ»FF¸F ²F¸FÊ IYF IYûBÊ VFÂFb ³FWeÔ W`Ü
WdS¹FF¯FF, SFþÀ±FF³F, COÞeÀFF, ¦FbþSF°F, ¸F²¹F ´FiQZVF AüS CÀFIYF SFª¹F dþ½WF IZY AFIYFS IYF W`Ü UW ²F³F U`·FU ÀF¸´F³³F
´FFdIYÀ°FF³F IZY ´FaþF¶F AüSX dÀFa²F ´FiFa°F °FIY R`Y»FF W`Ü CÀFIZY ´FFÀF ¶FWb°F ¶FOÞe ÀFa£¹FF ¸FZa §FûOÞZ AüSX DaYMX W`aÜ ·FFS°FU¿FÊ
WbAF ±FFÜ ¸FZa CÀFIZY Ad°FdS¢°F IYûBÊ SFª¹F ³FWeÔ W`X þû OFIbYAûa ÀFZ B°F³FF
d¸FdWS ·Fûþ IZY ¶FFSZ ¸FZa IYWF þF°FF W` dIY C³FIYF ½¹Fd¢°F°U ÀFbSdÃF°F WûÜ
AÀFF²FFS¯F ±FFÜ dUõXF³F »Fû¦Fûa IYF ÀF¸¸FF³F IYS³FZ UF»FF, ÀFùQйFe, QSAÀF»F, d¸FdWS ·Fûþ IZY ÀF¸F¹F AS¶F A´F³Fe VFd¢°F IZY ¨FS¸F
IY»FF ´FFSJe ±FFÜ C³FIZY ÀF¸F¹F ¸FZa ¶F³FF¹FF ¦F¹FF ¦UFd»F¹FS IYF dIY»FF ´FS ±FFÜ ÀF¸FiFª¹F dUÀ°FFS WZ°Fb UZ »F¦FF°FFS ´FdV¨F¸Fe ·FFS°F ´FS

d¸FdWS ·Fûþ IZY ÀF¸F¹F IZY dÀF¢IZY
dUd·F³³F B»FFIYûa ¸FZa JbQFBÊ IZY QüSF³F d¸F»FZ ÀF¸FiFM d¸FdWS ·Fûþ IZY
ÀF¸F¹F IZY ¨FFaQe AüS °FFa¶FZ IZY dÀF¢IYûÔ ´FS ¶F³Fe AFIÈYd°F¹FFa ·Fe C³FIYe
¸FWF³F°FF AüS ¶F»FVFF»Fe Wû³FZ IYe AûS BVFFSF IYS°Fe W`aÜ C³FIZY õXFSF
¨F»FFE ¦FE dÀF¢IYûÔ IZY DY´FSXe ·FF¦F ¸FZa ·F¦FUF³F IZY AU°FFS USFW IYF
d¨FÂF W`Ü dþÀFZ ¨FIiY, ¦FQF, ´FQиF AüS VFaJ d»FE WbE dQJF¹FF ¦F¹FF W`Ü
d¸FdWXSX ·FûªF ¦FZMX °FZ»Fe ¸FadQSX, ¦½FFd»F¹FSX RYûMÊX

40 VF¶Q¸F²Fb 2018
ÀF¸F¹FFa°FSX
AFIiY¸F¯F IYS°FZ SW°FZ ±FZÜ dÀFa²F IYF VFFÀFIY CÀF ÀF¸F¹F B¸FF³F B¶³F¸FcÀFF ±FF
þû ¶FWb°F VFd¢°FVFF»Fe ±FF AüS ´FcUÊ IYe AûS A´F³FZ ÀFF¸FiFª¹F IYe ÀFe¸FF ¶FPÞF³FZ
IYF »F¦FF°FFS ´Fi¹FFÀF IYS SWF ±FFÜ B²FS, ÀF¸FiFM d¸FdWS ·Fûþ A´F³Fe ÀFe¸FFAûa ÀFFùF
IYe SÃFF IZY d»FE ÀF¨FZ°F ±FZÜ d»FWFþF, AFIiY¸F¯FIYFSe ÀFZ ÀFa§F¿FÊ Wû³FF ¦UFd»F¹FS ¸FZa d¸F»FZ CÀF ÀF¸F¹F IZY JadO°F Ad·F»FZJ C³FIZY
ÀUF·FFdUIY ±FFÜ d¸FdWS ·Fûþ ³FZ ³F IZYU»F B¶³F¸FcÀFF IZY AFIiY¸F¯F IYû dURY»F A±FUF C³FIZY CØFSFd²FIYFdS¹Fûa IZY ÀF¸F¹F IY³³Füþ IZY ´Fid°FWFS
dIY¹FF US³F CÀFIYe VFd¢°F IYû ·Fe °FûOÞ dQ¹FF ±FFÜ AS¶F ¹FFÂFe ÀFb»FZ¸FF³F IYe UaVF IZY ¶FFSZ ¸FZa SFþ³Fed°FIY §FM³FFAûa IYû ¶F°FF°FZ W`ÔXÜ UaVFUÈÃF
¶F°FF³FZ UF»Fe ¦UFd»F¹FS IYe ÀFF¦FS°FF»F ´FiVFdÀ°F, ¦FbþSF°F IZY
C´FSû¢°F ´Fad¢°F¹FFa BÀFe AûS BVFFSF IYS°Fe W`aÜ ÀFa§F¿FÊ IZY ¶FFQ dÀFa²F ´FiFa°F IZY ÀFû¸F³FF±F ¸FadQS IZY ´FFÀF AüS ´FaþF¶F IZY ´FZWUF ¸FZa d¸F»FZ
¸FaÀFcSF IYû LûOÞIYSX ÀFFSZ dÀFa²F ´FS ·Fûþ IYe ÀFØFF À±FFd´F°F Wû ¦FBÊ ±FeÜ Ad·F»FZJ AüS AS¶Fe ¹FFÂFe ÀFb»FZ¸FF³F AFdQ IZY dUUS¯Fûa ÀFZ ¹FW
Bd°FWFÀFIYFS IZYE¸F ¸FbaVFe ³FZ d»FJF W` dIY, ·Fûþ IYe EIY ÀFZ³FF ¸Fb»°FF³F þøXX S dÀFðX Wû°FF W` dIY ·Fûþ ´FiF¨Fe³F ·FFS°F IZY ¸FWF³F°F¸FÐ
¸FZa SW°Fe ±Fe þû AS¶F VFd¢°F IYF ´Fi¹FFÀF SûIZY WbE ±FeÜ »FZdIY³F ¹FW QbJQ ÀF¸FiFMûa ¸FZa ÀFZ EIY SWZ W`aÜ
W` dIY ´FdV¨F¸Fe B»FFIYûa ÀFZ ·FFS°F ¸FZa ´FiUZVF IYS³FZ UF»FZ AFIiY¸F¯FIYFdS¹Fûa ·FFSX°F IZY d½Fd·F³³F dWXÀÀFûÔ ¸FZÔ WbXBÊX £FbQFBÊX IZY QüSXF³F ÀF¸FiFMX
IYû SûIZY SJ³FZ IZY C³FIZY ´Fi¹F°³FûÔ IYF ·FFS°Fe¹F ÀFFdW°¹F ¸FZa C»»FZJ ³FWeÔ d¸FdWXSX·FûªF IZY VFFÀF³FIYF»F ¸FZÔ ªFFSXe dIYE ¦FE ¨FFaQe AüSX °FFa¶FZ
d¸F»F°FF W`XÜ dUd·F³³F B»FFIYûa ¸FZa JbQFBÊ IZY QüSF³F d¸F»FZ ÀF¸FiFM d¸FdWS ·Fûþ IZY dÀF¢IZY d¸F»F°FZ W`ÔXÜ BX³F dÀF¢IYûÔ ´FSX CX°IYe¯FÊ AFIÈYd°F¹FûÔ IYû
IZY ÀF¸F¹F IZY ¨FFaQe AüS °FFa¶FZ IZY dÀF¢IYûÔ ´FS ¶F³Fe AFIÈYd°F¹FFa ·Fe C³FIYe QZ£FIYSX ´F°FF ¨F»F°FF W`X dIY ½FWX dWX³Qb½FFQe SXFªFF ±û AüSX CXÀF
ÀF¸F¹F IZY ASX¶F AFIiY¸F¯FIYFdSX¹FûÔ ÀFZ ªFcÓF SXWZX ±ûÜ d¸FdWXSX ·FûªF
¸FWF³F°FF AüS ¶F»FVFF»Fe Wû³FZ IYe AûS BVFFSF IYS°Fe W`aÜ C³FIZY õXFSF ¨F»FFE IZY dÀF¢IYûÔ ´FSX ½FSXFWX øY´Fe ·F¦F½FF³F d½F¿¯Fb IYe AFIÈYd°F ¸Fbdýi°F
¦FE dÀF¢IYûÔ IZY DY´FSXe ·FF¦F ¸FZa ·F¦FUF³F IZY AU°FFS USFW IYF d¨FÂF W`Ü dþÀFZ W`XÜ ½FSXFWX IYû BXÀ»FF¸F IYû ¸FF³F³FZ ½FF»FZ ´FÀFaQ ³FWXeÔ IYSX°FZ W`ÔXÜ
¨FIiY, ¦FQF, ´FQиF AüS VFaJ d»FE WbE dQJF¹FF ¦F¹FF W`Ü ÀFUÊ dUdQ°F W` dIY
ASX¶Fe ¹FFÂFe AüSX »FZ£FIY ÀFb»FZ¸FF³F ³FZ A´F³FZ d½F½FSX¯FûÔ ¸FZÔ
USFW IYû »FZIYS BÀ»FF¸F ²F¸FÊ ¸FF¸F³FZ UF»FZ »Fû¦Fûa ¸FZa AFþ ·Fe ¦F»F°F ²FFS¯FF d¸FdWXSX·FûªF IZY ¶FFSmX ¸FZÔ d»F£FF W`X dIY BXÀF SXFªFF IZY ´FFÀF ¶FWbX°F
W`Ü AS¶F d¸FdWS ·Fûþ IZY QbV¸F³F ±FZÜ AS¶F AFIiY¸F¯FIYFdS¹Fûa IYû CÀF ÀF¸F¹F ¶FOÞXe ÀFZ³FF W`XÜ CXÀFIYe ÀFZ³FF ¸FZÔ ªF`ÀFZ AV½F W`ÔX, ½F`ÀFZ dIYÀFe IZY
¸F»FZ¨L IYWF þF°FF ±FF BÀFd»FE Wû ÀFIY°FF W` dIY ¸F»FZ¨Lûa IZY ´Fid°F ³FRYS°F ´FFÀF ³FWXeÔ W`XÜ ½FWX ASX¶F IZY SXFªFF ÀFZ ³FRYSX°F IYSX°FF W`XÜ
AüS C³FÀFZ ÀFa§F¿FÊ IZY d»FE »Fû¦Fûa IYû ´FiZdS°F IYS³FZ U ·FFS°Fe¹F ÀFaÀIÈYd°F IYe WXF»FFadIY, ½FWX ASX¶F IZY SXFªFF IYû ¶FOÞXF SXFªFF ¸FF³F°FF W`XÜ
SÃFF IYS³FZ IZY dU¨FFS ÀFZ We ¹FW d¨FÂF ¶F³FF¹FF ¦F¹FF WûÜ

41 VF¶Q¸F²Fb 2018
C»FMe IY»F¸F ÀFZ ÀFe²Fe ¶FF°F

UFQ ¸FZÔ C»FÓF°Fe þF SWe W`
dþQa¦Fe IYe AÀF»F °FÀUeS
QSdIY³FFS dIY¹FF þF SWF W`Ü ¸FW°UIYFaÃFe QZVF AFþ A´F³FZ
I`Y»FFVF ¨FaQ dUÀ°FFSUFQ IYe ³Fe¹F°F ÀFZ A´F³FZ RYF¹FQZ ¸FZa C»FÓFZ W`aÜ þû dIY ³F
Q`d³FIY ªF³F ´Fi½FFQ ÀF¸FF¨FFSX ´FÂF ÀFZ ªFbOÞZX W`ÔXÜ IZYU»F A´F³FF ³FbIYÀFF³F IYS SWZ W`a, ¶Fd»IY A´F³FZ QZVF IYû
IYSXe¶F EIY QVFIY ÀFZ ³FûEOXF AüSX ¦FiZMXSX JûJ»FF IYS³FZ ¸FZa »F¦FZ W`aÜ
³FûEOXF ¸FZÔ ´FÂFIYFdSX°FF IYSX SXWZX W`ÔXÜ
AFþ IYF ¹FbUF ¸FF³FU°FF IYû ·Fc»F°FF þF SWF W`Ü ¸FF³FU þFd°F
IYe þøYS°Fûa IYû ·Fc»FIYS ÀFVF¢°F BaÀFF³F A´F³Fe þøYXXS°F IYû ´FcSe
IYS³FZ IZY d»FE, A´F³Fe ÀFF¸F±¹FÊ IYû ¶FPÞFUF QZ³FZ IZY d»FE ¸FF³FU°FF

§F S ÀFZ »FZIYS ¦FFaU, ¦FFaU ÀFZ »FZIYS VFWS, VFWS ÀFZ »FZIYS
QZVF AüSX dUQZVF °FIY WS IYûBÊ Qbd³F¹FF ¸FZa UFQ IYe ¶FF°F
IYS SWF W`Ü AFþ Qbd³F¹FF ¸FZa dIYÀFe ³FZ ¨FFWZ dIY°F³FF ·Fe
A´F³FF AüS A´F³FZ QZVF IYF dUIYFÀF ¢¹Fûa ³FF IYS d»F¹FF Wû ¹FF
IZY dJ»FFRY UFQ IYû ¶FPÞFUF QZ SWF W`Ü dþÀFIZY IYFS¯F AFþ?
BÀF UFQ ³FZ ¸FF³FU°FF IZY WS ´FW»Fb IYû dIYÀFe ³FF dIYÀFe øYXX´F ¸FZa
¨F´FZM ¸FZa »FZ d»F¹FF W`Ü ¨FFWZ Uû dU²½FaVFIY Wd±F¹FFS ¢¹Fûa ³F Wûa,
¨FFWZ dU²½FaVFIY ÀFû¨F We ¢¹Fûa ³F WûÜ ¹FZ ÀF¶F ¸FF³FU°FF IZY dJ»FFRY þF³F¶FcÓFIYS A³FQZJF IYS°FZ WbE ²FÈ°FSXFáÑX ¶F³FZ W`ÔXÜ CÀF ÀF¶FÀFZ
IYûBÊ dIY°F³FF ·Fe dUIYFÀFVFe»F ¢¹Fûa ³F Wû, dRYS ·Fe WS IYûBÊ ¸FF³FU EIY ¶FWb°F ¶FOÞZ UFQ ´F`QF Wû°FZ þF SWZ W`Ü QcS °F¸FFVF¶Fe³F ¶F³F EIY-QcÀFSZ IYû A´F³Fe °FFIY°F IYF AWÀFFÀF
þFd°F IZY dUIYFÀF IYû ·Fc»FIYS EIY UFQ ¸FZa RaYÀF°FF ³FþS AF°FF AFþ Qbd³F¹FF IZY d»FE ÀF¶FÀFZ £F°FSX³FFIY AF°FIYUFaQ W`Ü ¹FW IYSF³FZ ¸FZa þbMZ W`aÜ IYûBÊX Qbd³F¹FF IZY ³F¢VFZ IYû J°¸F IYS³FZ IYe
W`Ü BÀF UFQ ³FZ ¸FüþcQF ÀF¸F¹F ¸FZa ¸FF³FU þFd°F IYû A´F³FZ AF¦FûVF ÀF¸FÀ°F ¸FF³FU þFd°F IYZ d»FE ¦FiW¯F »F¦F ¨FbIYF W`Ü BÀF UFQ ³FZ ¶FF°F IYS°FF W` °Fû IYûBÊ A´F³FZ d½F²½FaVFIY WXd±F¹FFSXûÔ IYF Qbd³F¹FF
¸FZa »FZ d»F¹FF W`Ü ¹FWe UþW W` dIY UaVFUFQ, þFd°FUFQ, AFþ Qbd³F¹FF IZY WS IYü³FZ ¸FZÔ A´F³FF ´F`S ´FÀFFS³FF VFbøX X IYS dQ¹FF IYû AF·FF¿F IYSF°FF W`Ü ¶FOÞZ ´FQûa ´FS BX³F »FFZ¦FûÔ IYû ¸FF³FU þFd°F
³F¢ÀF»FUFQ, ÀFe¸FF dUUFQ þ`ÀFZ ¸FbQÐQûÔ IYû »FZIYS C»FÓF°FZ þF W`, þû AFþ ¸FF³FU þFd°F IZY d»FE QbV¸F³F ÀFFd¶F°F Wû SWF W`Ü IYF IY»¹FF¯F IYS³FZ IZY d»FE ¶F`NXF¹FF ªFF°FF W`XÜ ¸F¦FS AFþ LûMZ
SWZ W`aÜ A´F³FF U¨FÊÀU IYF¹F¸F IYS³FZ IZY d»FE IYF¹FQZ-IYF³Fc³FûÔ IYû Qbd³F¹FF IZY °F¸FF¸F QZVFûa ¸FZa VFFd¢°FVFF»Fe QZVF B³F UFQûa IYû ÀFZ »FZIYS ¶FOÞZ ÀF·Fe ½FFQ ¸FZÔ RaYÀFZ W`ÔXÜ
ÀF¸FeÃFF

¶FF´Fc! AF´FIYû IYü³F
¸FFSX ÀFIY°FF W`X?
OXF.QZ½FZ³ýi VF¸FFÊ ¸F¸FÊ
QZVF ¸FZÔ ·Fcd¸F Ad²F¦FiWX¯F ½¹F½FÀ±FF ´FSX ¦FWX³F ¦FFa²Fe ³FZ dIYÀFe ·Fe ´Fd½FÂF »FùF IYû ´FiF~ IYSX³FZ IZY d»FE
A²¹F¹F³F dIY¹FF W`XÜ Q`d³FIY ÀF¸FF¨FFSX ´FÂF ´Fd½FÂF ÀFF²F³FûÔ IYF BXÀ°FZ¸FF»F IYSX³FZ ´FSX ªFûSX dQ¹FF W`XÜ
³F½FûQйF MXFBX¸ÀF ÀFZ ªFbOÞZX W`ÔXÜ ¦FiF¸F d½FIYFÀF CX³FIYF ¸FF¸F³FF ±FF dIY A³F`d°FIY ÀFF²F³FûÔ ÀFZ IY·Fe ´Fd½FÂF
CX³FIYF ´FÀFaQeQF d½F¿F¹F W`XÜ »FùF WXFdÀF»F ³FWXeÔ WXû ÀFIY°FF W`XÜ
¶FF´Fc ³FZ ¸FdWX»FF ÀFVFd¢°FIYSX¯F ´FSX ªFûSX dQ¹FFÜ ´Fb÷Y¿FûÔ IZY
AFþ QZVF ¸FZa ½¹FUÀ±FF dUSû²F IZY d»FE ÀF°¹FF¦FiW ÀF¸FF³F Ad²FIYFSX QZ³FZ IYe ½FIYF»F°F IYeÜ ¸FdWX»FF IYû
CX³WXûÔ³FZ ÀF¸FFdªFIY d½FIYFÀF IYF AF²FFSX ¶F°FF¹FFÜ
IZY °FüS ´FS AÀFW¹Fû¦F, ÀFdU³F¹F AUÄFF, ½FWX ²F¸FÊ IYûX SXFªF³Fed°F IYF AF²FFSX ¸FF³F°FZ ±ûÜ CX³FIYF
C´FUFÀF, ²FS³Fûa AüS ´FiQVFʳF AFE dQ³F QZJ³FZ IYû IYWX³FF ±FF dIY SXFªF³Fed°F ²F¸FÊ IZY d¶F³FF Aa²û ½¹Fd¢°F IZY
ÀF¸FF³F WXû°Fe W`XÜ dªFÀFIZY ´FFÀF QÈdáX ³FWXeÔ WXû°FeÜ ²F¸FÊ
d¸F»F þF°FZ W`aÜ BÀFÀFZ AF¸F þ³F°FF IYû ·Fe ·FFSe d½FWXe³F SXFªF³Fed°F QZVF IYF IY»¹FF¯F ³FWXeÔ IYSX ÀFIY°FeÜ

´FSZVFFd³F¹Fûa IYF ÀFF¸F³FF IYS³FF ´FOÞ°FF W`Ü ¦FFa²Fe ³FZ SWZ W`aÜ EZÀFZ ¸FZa ÀFSIYFSZa ÀF¸´Fc¯FÊ þ³F°FF IYF ´Fid°Fd³Fd²F°U IYS³FZ IYF IYS ¦FFa²Fe ³FZ IYWF W` dIY ²F¸FÊ þeU³F AüS ÀF¸FFþ IYe ´FiF¯FUF¹Fb W`Ü
A³¹FF¹F, C°´FeOÞX³F AüS VFû¿F¯F IZY dU÷YðX B³F dPaPüSF ·F»FZ We ´FeM°Fe Wûa »FZdIY³F UW IZYU»F ¶FWb¸F°F (UFÀ°FU ¸FZa ÀFaÀFFS IYF ³F`d°FIY A³FbVFFÀF³F W`Ü C³Wûa³FZ ¸FF³FU°FFUFQe ²F¸FÊ IYF
A´F³FZ UûMSûa) IYû We ÀFF²F³FF ¨FFW°Fe W`aÜ ¹FWe IYFS¯F W` dIY ÀFSIYFS ´Fû¿F¯F dIY¹FFÜ ÀF°¹F, AdWaÀFF AüS ´FiZ¸F IYû C³Wûa³FZ ²F¸FÊ IYF AF²FFS
ÀFF²F³Fûa IYF ÀF¸F±FʳF þøYS dIY¹FF W`, »FZdIY³F dIYÀFe ·Fe SFþ³Fed°FIY Q»F IYe Wû, ½¹FUÀ±FF ¸FZa °F³FFU ¶FPÞ SWF W`Ü ¶F°FF¹FFÜ BÀF ²F¸FÊ ¸FZa ÀF·Fe ½¹Fd¢°F¹Fûa IZY d³Fþe ²F¸FûË IYF ÀFW-
ÀF°¹FF¦FiW IZY d»FE AF°¸F¶F»F ´FS ·Fe ¶F»F dQ¹FF W`Ü ¦FFa²Fe ³FZ dIYÀFe ·Fe ´FdUÂF »FùF IYe ´FiFd~ IZY d»FE ´FdUÂF ÀFF²F³F
A´F³FF³FZ ´FS ¶F»F dQ¹FF W`Ü ¦FFa²Fe IZY A³FbÀFFS A³F`d°FIY ÀFF²F³Fûa ÀFZ
AdÀ°F°U ¶F³FF SW°FF W`, »FZdIY³F øXX dPÞ¹Fûa, ´FFJaOûa AüS ·FiFd³°F¹Fûa
IZY d»FE BÀF¸FZa IYûBÊ À±FF³F ³FWeÔ W`Ü

IbY L »Fû¦Fûa IYû BÀF VFe¿FÊIY ÀFZ AFV¨F¹FÊ Wû ÀFIY°FF W`, þû
ÀU·FFdUIY ·Fe W`Ü QSAÀF»F, ¦FFa²Fe EIY ½¹Fd¢°F°U ÀFZ
IYWeÔ Ad²FIY dU¨FFS²FFSF W`aÜ dþÀF¸FZa ÀF¸´Fc¯FÊ ¸FF³FU
þeU³F IYû ÀF¸FÓF³FZ AüS þe³FZ IZY d»FE dUd·F³F³F dU¨FFSûa IYû ÀFaþû¹FF
´FdUÂF »FùF IYû IY·Fe ·Fe ´FiF~ ³FWeÔ dIY¹FF þF ÀFIY°FF, »FZdIY³F QZVF
IYe AFþFQe IZY »F¦F·F¦F 70 ÀFF»Fûa ¶FFQ dþÀF °FSW ÀFZ »FûIY°FaÂF
IYe SÃFF IZY ³FF¸F ´FS A»FûIY°FFadÂFIY AüS A³F`d°FIY ÀFF²F³Fûa IYF
´Fi¹Fû¦F dIY¹FF ¦F¹FF, CÀFIZY ¶FFQ IbYL ·Fe IYW³FZ IYe þøYS°F ³FWeÔ W`
QZVF ¸FZa ÀFF¸FFdþIY À°FS ´FS IYBÊ ÀF¸FÀ¹FFEa QF³FU IYe °FSW ¸FabW
Jû»FZ JOÞe W`a AüS ÀFF¸FFdþIY PFa¨FZ IYû »F¦FF°FFS IY¸FþûS IYS SWe
W`aÜ B³F ÀF¸FÀ¹FFAûa ´FS ¦FFa²Fe ³FZ ¶FWb°F ´FW»FZ dU¨FFS ´FZVF dIY¹FF ±FF
þû AFþ ·Fe ´FiFÀFad¦FIY W`Ü AFþ QZVF IYF ÀF¶FÀFZ ¶FOÞF dW³Qc ÀF¸FFþ
¦F¹FF W`Ü CÀF¸FZa ¶FFBd¶F»F, ¦Fe°FF AüS IbYSF³F þ`ÀFe ´FdUÂF°FF AüS Qbd³F¹FF dIY ¦FFa²FeUFQe ¸Fc»¹Fûa IYû ¦FFa²Fe IZY QZVF ¸FZa dIY°F³FF ÀFaþûIYS SJF dþÀF þFd°FUFQe ½¹FUÀ±FF ÀFZ ´FedOÞ°F W`, CÀF ´FS ¦FFa²Fe ³FZ IYSFSF ´FiWFS
IZY ÀF¶FÀFZ ½¹FUWFdSIY d¨Fa°F³F IYF ÀFF¸FaþÀ¹F W`Ü VFF¹FQ BÀFe d»FE ¦F¹FF W`Ü IYS°FZ WbE AÀ´FÈV¹F°FF IZY A³°F IZY d»FE ÀFSFW³Fe¹F ´Fi°¹F³F dIYEÜ
IbYL »Fû¦FûÔ ³FZ C³WZa ´F`¦F¸¶FS IZY ÀFF±F SFþ³Fed°FÄF ·Fe IYWF W`Ü AdWaÀFF IZY øXX ´F ¸FZa ¦FFa²Fe ³FZ Qbd³F¹FF IYû ÀF¶FÀFZ ¶FOÞe ·FZaM ´FiQF³F QZVF ÀFaÀIÈYd°FIY AF²FFS ´FS ·Füd°FIYUFQe ÀF·¹F°FF IYF A³FbÀFS¯F IYS
¦FFa²Fe UW dU¨FFS W`X dþÀFIZY ÀFWFSZ QZVF ³FZ AFþFQe IYF ÀF´F³FF IYe W`Ü Ad²FIYFaVF°F: AdWaÀFF IYF °FF°´F¹FÊ ´FiQdVFÊ°F ÀFa§F¿FÊ ÀFZ ¸FF³F SWF W`Ü W¸F³FZ EZÀFF þF»F ¶Fb³F d»F¹FF W` dþÀF¸FZa W¸F ÀU¹Fa We »F¦FF°FFS
QZJFÜ 20 þ³FUSe 1948 IYû ³FF±FcSF¸F ¦FûOÀFZ ³FZ ¦FFa²Fe IZY ³FFVF½FF³F d»F¹FF þF°FF W`, »FZdIY³F ¦FFa²Fe ³FZ dIYÀFe IZY ´Fid°F Qcd¿F°F dU¨FFS SJ³FZ RaYÀF°FZ þF SWZ W`aÜ ´FdS¯FF¸FÀUøXX ´F °FSW—°FSW IZY ¸FF³FdÀFIY AüS
VFSeS IYF A³°F þøYS IYS dQ¹FF, »FZdIY³F UW dU¨FFSûa ¸FZa Qbd³F¹FF IZY IYû ·Fe dWaÀFF IYe ßFZ¯Fe ¸FZa SJF W`Ü »FZdIY³F AFþ dþÀF °FSW ÀFZ ¨FFSûa VFFSedSIY õXZ¿F W¸FZa þIYOÞ SWZ W`aÜ ¦FFa²Fe ³FZ ´FdV¨F¸F IYe BÀF
ÀFF¸F³FZ þeUa°F W`aÜ QZVF IYe AFþFQe ÀFZ ´FcUÊ We ¦FFa²FeUFQe Wû³FZ IYF AûS dUõXZ¿F IYF ¸FFWü»F ¶F³FF WbAF W` CÀF¸FZa ¦FFa²Fe IZY AdWaÀFF IZY ·Füd°FIY°FFUFQe ÀF·¹F°FF IZY J°FSûa IYû ¶FWb°F ´FW»FZ ·FFa´F d»F¹FF ±FF
Pû»F ´FeM³FZ UF»Fûa ³FZ ¦FFa²Fe IZY dU¨FFSûa ÀFZ ¸FbaW ¸FûOÞIYS ¦FFa²Fe IZY dÀFðXFa°F IZY d»FE IYûBÊ À±FF³F dQJFBÊ ³FWeÔ QZ°FFÜ IbYL »Fû¦F A´F³Fe AüS QZVFUFdVF¹Fûa IYû °FOÞIY-·FOÞXIY ·FSe BÀF þeU³FVF`»Fe ÀFZ
·FFS°F ÀFZ QcSe ¶F³FF³FF VFbøX X IYS dQ¹FF ±FFÜ ¹FW dÀF»FdÀF»FF A·Fe ÷XX IYF IY¸FþûSe IYû AdWaÀFF IYF øY´F QZIYS dL´FF³FZ IYF ´Fi¹F°³F IYS°FZ W`aÜ ÀFFU²FF³F IYS°FZ WbE ÀFS»F þeU³F AüS C©F dU¨FFS IYF ÀFaQZVF dQ¹FF
³FWeÔ W` AüS SFþ³Fed°FIY dÀFdðX IZY d»FE EIY—EIY IYSIZY ¦FFa²Fe IZY ¦FFa²FeUFQ EZÀFZ »Fû¦Fûa IYû ¸FüIYF ´FSÀ°F IYe ßFZ¯Fe ¸FZa SJ°FF W`Ü ±FFÜ ¦FFa²Fe ³FZ ¸FdW»FF ÀFVFd¢°FIYS¯F IYF þûSQFS ÀF¸F±FʳF IYS°FZ WbE
dU¨FFSûa IYû d°F»FFaþd»F QZ³FZ IYF IiY¸F þFSe W`Ü ²F¸FÊ AFþ QZVF ¸FZa ÀF¶FÀFZ Ad²FIY ÀFaUZQ³FVFe»F ¸FF¸F»FF ¶F³FF ´Fb÷X X¿Fûa IZY ÀF¸FF³F Ad²FIYFS QZ³FZ IYe UIYF»F°F IYeÜ ÀF¸FFdþIY ÃFZÂF
QSAÀF»F, »FûIY°FaÂF ¸FZa ·FeOÞ IZY WF±Fûa IYe IYNX´Fb°F»Fe ¶F³F³FZ WbAF W`Ü JF³FZ-´Fe³FZ ÀFZ »FZIYS ´FW³FZ ¦FE IY´FOÞZ AüS Sa¦F AFdQ IYû ¸FZa C³Wûa³FZ dU²FUF ´Fb³FdUÊdUUFW, VFSF¶F¶F³Qe AüS ·FFS°Fe¹F ¸Fc»¹Fûa
UF»Fe ÀFSIYFSûa ³FZ ¦FFa²Fe IZY ÀF°¹F IYû IY·Fe ÀUeIYFS ³FWeÔ dIY¹FFÜ dþÀF °FSW ÀFZ ²F¸FÊ IZY AF²FFS ´FS ¶FFaMF ¦F¹FF W`, CÀFIYF QaVF QZVF ÀFZ ´FdS´Fc¯FÊ dVFÃFF ´FðXd°F IYF ·Fe þûSQFS ÀF¸F±FʳF dIY¹FFÜ
¦FFa²Fe ³FZ ÓFcN IZY ´FUÊ°F ÀFZ ÀF°¹F IZY EIY IY¯F IYû Ad²FIY VFd¢°FVFF»Fe IYû ÓFZ»F³FF ´FOÞ SWF W`Ü QZVF ¸FZa °FZþe ÀFZ dUõXZ¿F IYF þWS §Fû»FF þF ²F¸FÊ AüS SFþ³Fed°F IZY ÀF¸¶F³²F IYû »FZIYS EZÀFZ »Fû¦F ¶FOÞe ÀFa£¹FF
¶F°FF¹FF ±FFÜ ÀF°¹F AF¨FFS, dU¨FFS AüS UF¯Fe ÀFZ ´FdS»FdÃF°F Wû³FF SWF W`Ü U°FʸFF³F ´FdSQÈV¹F ¸FZa BÀFIYF ÀF¶FÀFZ ÀFb³QS C´F¨FFS IZYU»F ¸FZa d¸F»F°FZ W`a þû þûSQFS °FSeIZY ÀFZ SFþ³Fed°F IYû ²F¸FÊ ÀFZ A»F¦F SJ³FZ
¨FFdWEÜ »FZdIY³F AFþ ÀFSIYFSZa ·FeOÞ IZY AF¦FZ ¶FZ¶FÀF dQJFBÊ QZ°Fe ¦FFa²FeUFQe dU¨FFSûa ¸FZa We dL´FF W`Ü þøYS°F W` CÀFIYû AF°¸FÀFF°F IYS³FZ IYe UIYF»F°F IYS°FZ W`aÜ »FZdIY³F ¦FFa²Fe ³FZ EZÀFZ »Fû¦Fûa IZY °FIYûË IYF
W`aÜ þFd°F, ²F¸FÊ, ½¹FUÀFF¹F, ÃFZÂF AüS ·FF¿FF IZY ³FF¸F ´FS ¶F³F³FZ UF»FZ IYeÜ ¦FFa²Fe ³FZ ²F¸FÊ IYe ÀFÈþ³FF°¸FIY VFd¢°F IYû ÀUeIYFS dIY¹FF W`Ü ´FbSþûS J¯O³F IYS°FZ WbE ²F¸FÊ IYû SFþ³Fed°F IYe AF°¸FF IYWF W`Ü
Q¶FFU ÀF¸FcW AüS dW°F ÀF¸FcW A´F³Fe ¸F³F¸FF³Fe ¶FF°FZa ÀFSIYFS ÀFZ ¸F³FUF ²F¸FÊ IZY dUIÈY°F øXX ´F IZY À±FF³F ´FS ½¹FF´FIY AüS ³FBÊ ´FdS·FF¿FF ´FZVF C³Wûa³FZ IYWF dIY þû »Fû¦F SFþ³Fed°F ¸FZa ²F¸FÊ IYF dUSû²F IYS°FZ W`a UW

44 VF¶Q¸F²Fb 2018
ÀF¸FeÃFF
UFÀ°FU ¸FZa ²F¸FÊ IYF UFÀ°FdUIY ÀUøXX ´F We ³FWeÔ ÀF¸FÓF ÀFIZY W`aÜ d¶F³FF W`Ü WF»FFadIY, ½FWX A´F³FZ SFáÑ IYû dIYÀFe A³¹F ÀFZ IY¸F°FS ³FWeÔ SW³FZ C³Wûa³FZ ¶FOÞZ Côû¦Fûa AüS »F§Fb IbYMeS Côû¦Fûa IZY ¶Fe¨F ÀFF¸FaªFÀ¹F
²F¸FÊ IZY SFþ³Fed°F ¸FÈ°¹FbþF»F W`Ü EZÀFe SFþ³Fed°F ½¹Fd¢°F IYe AF°¸FF QZ³FF ¨FFW°FZ ±FZ BÀFd»FE SFáÑ·FF¿FF, SFáÑe¹F dVFÃFF AüS SFáÑe¹F EIY°FF ´FS ¶F»F dQ¹FFÜ AFþ ÀFSIYFS dÀIY»F Bd¯O¹FF AüS ÀMFMÊ A´F
IYû Qcd¿F°F IYS°Fe W`Ü ¦F»F°F SFÀ°FZ ´FS ¨F»F³FZ IZY d»FE ´FiZdS°F IYS°Fe ´FS ¶F»F dQ¹FF W`Ü C³FIZY A³FbÀFFS þ¶F ·FFS°F ÀF¶F»F ¶F³FZ¦FF °F·Fe Bd¯O¹FF IYe ÀFaIY»´F³FF IYû ÀFFIYFS IYS³FZ ¸FZÔ þbMe W`, dþÀFÀFZ QZVF
W`Ü C³Wûa³FZ IYWF, þ¶F SFþ³Fed°F IYF AF²FFS ²F¸FÊ Wû¦FF °F·Fe SFþ³Fed°F UÀFb²F`U IbYMb¸¶FIY¸FÐ IYe AU²FFS¯FF IYû ¸Fþ¶Fc°Fe QZ¦FFÜ IYF ¹FbUF ÀU¹Fa IYF Sûþ¦FFS VFbøX X IYS ÀFIZYÜ »FZdIY³F BÀF dU¨FFS IYû
¸FF³FUIY»¹FF¯F IYF ÀFF²F³F ¶F³FZ¦FeÜ QZVF IYe AFþFQe IZY ¶FFQ þ¶F QZVF ¸FZa R`Y»Fe AFd±FÊIY dU¿F¸F°FF IYe JFBÊ »F¦FF°FFS ¶FPÞ°Fe þF ¦FFa²Fe ³FZ ·F»Fe·FFad°F ´FZVF dIY¹FF ±FFÜ C³FIYF ¸FF³F³FF ±FF dIY IZY³ýieIÈY°F
IY·Fe ·Fe SFþ³Fed°F ¦FFa²Fe IZY ²F¸FÊ ÀFZ dU¸FbJ WbBÊ, QZVF ¸FZa ¶FOÞZ— SWe W`Ü A¸FeS AüS A¸FeS Wû SWZ W`a, ¦FSe¶F IYWeÔ Ad²FIY ¦FSe¶F Wû A±Fʽ¹FUÀ±FF dWaÀFF ´FS AF²FFdS°F Wû°Fe W`Ü dUIZY³QieIÈY°F
¶FOÞZ §FûMF»FZ, Qa¦FZ, ÀFaIYe¯FÊ ÀUF±FÊ dÀFdðX þ`ÀFZ ¸FF¸F»FZ ÀFF¸F³FZ AFE SWZ W`aÜ ÀFSIYFSZa ¹FbUFAûa IZY d»FE Sûþ¦FFS C´F»F¶²F ³FWeÔ IYS½FF ´FF A±Fʽ¹FUÀ±FF IYû A´F³FFIYS C°´FFQ³F IYû A³FZIY LûMZ—LûMZ
W`aÜ ¦FFa²Fe ³FZ IYWF ±FF dIY SFþ³Fed°F ¸FZa ²F¸FÊ ½¹Fd¢°F IYû ³F`d°FIY IY°Fʽ¹F SWe W`aÜ EZÀFZ ¸FZa ¦FFa²Fe IYF ³¹FFdÀF°FF IYF dU¨FFS dIYÀFe Aü¿Fd²F ÀFZ ´F`¸FF³Fûa ´FS ¨FF»Fc dIY¹FF þFEÜ UW ¶FOÞZ—¶FOÞZ IYFSJF³Fûa IYe ÀF·¹F°FF
´FF»F³F IZY d»FE ´FZidS°F IYSZ¦FFÜ IY¸F ³FWeÔ W`Ü C³FIZY A³FbÀFFS d¶F³FF ¸FZW³F°F dIYE AdþÊ°F IYe ¦FBÊ IZY ÀF¸F±FÊIY ³FWeÔ ±FZÜ
AFþ QZVF ¸FZa ½¹FUÀ±FF dUSû²F IZY d»FE ÀF°¹FF¦FiW IZY °FüS ´FS ÀF¸´FdØF dIYÀFe IYe d³Fþe ÀF¸´FdØF ³FWeÔ Wû ÀFIY°FeÜ CÀF ´FS ÀF¸´Fc¯FÊ AFþ dUIYFÀF IYe dþÀF ¸FȦF¸FdSd¨FIYF IYe AûS QZVF ¶FPÞ SWF
AÀFW¹Fû¦F, ÀFdU³F¹F AUÄFF, C´FUFÀF, ²FS³Fûa AüS ´FiQVFʳF AFE ÀF¸FFþ IYF Ad²FIYFS Wû¦FFÜ EZÀFF ½¹Fd¢°F CÀF ÀF¸´FdØF IYF MÑÀMe W`, CÀFIYF ÀF¶FÀFZ ¶FbSF ´Fi·FFU QZVF IZY ¦FFaUûa ´FS ´FOÞ SWF W`Ü ÀFSIYFSZa
dQ³F QZJ³FZ IYû d¸F»F þF°FZ W`aÜ BÀFÀFZ AF¸F þ³F°FF IYû ·Fe ·FFSe ¸FFÂF Wû ÀFIY°FF W`Ü EZÀFF ½¹Fd¢°F CÀF ÀF¸´FdØF ¸FZa ÀFZ A´F³FZ d³Fþe dUIYFÀF IYe UZQe ´FS ¦FFaUûa IZY AdÀ°F°U IYF ¶Fd»FQF³F IYS SWe W`aÜ
´FSZVFFd³F¹Fûa IYF ÀFF¸F³FF IYS³FF ´FOÞ°FF W`Ü ¦FFa²Fe ³FZ A³¹FF¹F, C°´FeOÞX³F J¨FÊ IYZ d»FE ³¹FF¹Fûd¨F°F J¨FÊ IYS ÀFIY°FF W`, VFZ¿F ÀF¸´FdØF IYF J¨FÊ QZVF ¸FZa Wû SWZ AÀF°F°Fe¹F dUIYFÀF IYe ÀF¶FÀFZ ¶FOÞe IYe¸F°F ¦FFaU AüS
AüS VFû¿F¯F IZY dU÷YðX B³F ÀFF²F³Fûa IYF ÀF¸F±FʳF þøYS dIY¹FF W`, ÀF¸FFþ IYe ·F»FFBÊ IZY d»FE dIY¹FF þFE¦FFÜ ¦FFaU IZY »Fû¦F ¨FbIYF SWZ W`aÜ AFþFQe ÀFZ ´FcUÊ We ¸FWF°¸FF ¦FFa²Fe ³FZ
»FZdIY³F ÀF°¹FF¦FiW IZY d»FE AF°¸F¶F»F ´FS ·Fe ¶F»F dQ¹FF W`Ü A±FFÊ°F, ¦FFa²Fe IZY dU¨FFSûa IYû þF³F³FZ UF»FF IYûBÊ ·Fe ½¹Fd¢°F ¶F°FF QZ¦FF ÀFFRY ¶F°FF dQ¹FF ±FF IYe UZ ¦FFaU IYû dUIYFÀF IYe BIYFBÊ ¶F³FF³FZ IZY
ÀF°¹F¦FiWe ½¹FUÀ±FF IZY A°¹FF¨FFSûa AüS ¦F»F°F ³Fed°F¹Fûa IZY dUSû²F IYe C³Wûa³FZ IY·Fe ·Fe IYFa¦FiZÀF IZY AFd±FÊIY dUIYFÀF IZY CÀF ¸FFGO»F ´FÃF²FS W`aÜ UW ¦FFaUûa IYû ÀF°F°Fe¹F dUIYFÀF IYe ²FbSe ¸FF³F°FZ ±FZÜ C³FIZY
IZY d»FE ÀU¹Fa IYû IYá ´FWba¨FFE »FZdIY³F CÀFIZY AF¨FS¯F ÀFZ dIYÀFe IYû ³FWeÔ ÀUeIYFS dIY¹FF ±FF dþÀFZ ÀU°FaÂF ·FFS°F IZY d»FE þUFWS A³FbÀFFS d¶F³FF ¦FFaUûa IZY dUIYFÀF IZY QZVF IYF dUIYFÀF Wû³FF AÀFa·FU
A³¹F IYû IYá ³FWeÔ ´FWba¨F³FF ¨FFdWEÜ A´F³FZ AFd°¸FIY ¶F»F ÀFZ »FF»F ³FZWøXX AüS C³FIYe ÀFSIYFS UF»FZ »FF¦Fc IYS³FF ¨FFW°FZ ±FZÜ W`Ü U°FʸFF³F ¸FZa ¦FFaUûa IYe QVFF QZJIYS ¦FFa²Fe IZY dU¨FFSûa IYe ÀF°¹F°F°FF
½¹FUÀ±FF ¸FZa ¶F`NZ »Fû¦Fûa IZY ùQ¹F ´FdSU°FʳF IYF ´Fi¹F°³F IYSZ, ³F dIY ¸FWF°¸FF ¦FFa²Fe ³FZ W¸FZVFF ÀFZ ¶FOÞZ ´F`¸FF³FZ ´FS Aüôûd¦FIYeIYS¯F IYF ´FiIYM Wû°Fe W`Ü
dIYÀFe IYû IYá ´FWba¨FFEÜ U`dV½FIY ´FdSQÈV¹F ´FS dþÀF °FSW IYF dUSû²F dIY¹FF ±FFÜ UW BÀFIZY Qb¿´FdS¯FF¸Fûa IYû ¶FWb°F ´FW»FZ ·F»Fe·FFad°F A³°F ¸FZa ¸F`a ¹FWe IYWca¦FF dIY dIYÀFe ³FZ ÀF°¹F We IYWF W` dIY ¸FWF³F
SFáÑUUFQ Qbd³F¹FF IZY AdÀ°F°U IZY d»FE J°FSF ¶F³F°FF þF SWF W`Ü ´FW¨FF³F ¦FE ±FZÜ C³FIYF ¸FF³F³FF ±FF dIY ·FFS°F þ`ÀFZ Ad²FIY þ³FÀFa£¹FF dU·Fcd°F¹Fûa IZY dU¨FFS IY·Fe ³FWeÔ ¸FS°FZ, »FZdIY³F ¹FW ·Fe ÀF°¹F W` dIY
¦FFa²Fe CÀFIZY ¶FZWQ dJ»FFRY ±FZÜ C³FIYF SFáÑUUFQ ³F`d°FIY ÀFF¸FiFª¹F, UF»FZ QZVF ¸FZa WS IYF¸F IZY d»FE ¸FVFe³Fûa IYF C´F¹Fû¦F »FF·FQF¹FIY ³FWeÔ ÀFbdU¨FFSûa IYF A³FbÀFS¯F ³FWeÔ IYSIZY C³FIYe W°¹FF IYF ´Fi¹FFÀF °Fû dIY¹FF
þeU³F IYe ÀFdW¿¯Fb°FF AüS AF²¹FFd°¸FIY dÀFðXF³°Fûa ´FS AF²FFdS°F Wû¦FFÜ EZÀFe ´Fi¯FFd»F¹FFa IYF¸F ¸FZa »FF³Fe Wûa¦Fe dþÀF¸FZÔ Ad²FIY ßFd¸FIYûa We þF ÀFIY°FF W`Ü EZÀFZ ¸FZa AFþFQe IZY 70 ÀFF»Fûa ¶FFQ ·Fe QZVF IYe
±FFÜ C³FIYF SFáÑUFQ UÀFb²F`U IbYMb¸¶FIY¸FÐ IZY ÀFF±F AF°¸FÀFF°F Wû°FF IYe J´F°F Wû°Fe WûÜ C³Wûa³FZ dUIZY³QieIÈY°F A±Fʽ¹FUÀ±FF IYF ÀF¸F±FʳF ÀFSIYFSûa ÀFZ »FZIYS AF¸F AFQ¸Fe °FIY ³FZ ¦FFa²Fe IZY dU¨FFSûa IYF
W`Ü d½FV½F ´FdSQÈV¹F ´FS ¶F³F SWZ A³°FSXFÊáÑe¹F ÀF¸¶F³²Fûa AüS ¸FFWü»F dIY¹FFÜ UW IZYU»F CÀF IYF¹FÊ IZY d»FE ·FFSe AüS ¶FOÞe ¸FVFe³Fûa IYF d°FSÀIYFS IYSIZY ´F»F—´F»F ¦FFa²Fe IYe W°¹FF IYF ´Fi¹FFÀF WXe dIY¹FF W`Ü
¸FZa ¦FFa²Fe IZY SFáÑUFQ AüS A³°FSXFÊáÑUFQ IYe ´FiFÀFad¦FIY°FF ¶FPÞ ¦FBÊ C´F¹Fû¦F ÀFWe ¸FF³F°FZ ±FZ dþÀFIYû ¸FF³FU ÀU¹Fa IYS³FZ ¸FZa AÀF¸F±FÊ W`aÜ »FZdIY³F ¶FF´Fc AF´FIYû IYü³F ¸FFSX ÀFIY°FF W`X?
ÀFVFd¢°FIYSX¯F

´FcªFF ³FZWF ¶Fd¶F°FF

§Fca§FM IYe AFOÞ ÀFZ ¶FFWS
d³FIY»F SWe W`a ¸FdW»FFEa
¨Fc»WZ ¨FüIZY °FIY ÀFed¸F°F SW³FZ ¹FW CQFWS¯F BÀF ¶FF°F IZY ¦FUFW W`a dIY ¦FbþÊS ÀF¸FFþ A´F³Fe
²F¸FZËýi ¨FaQZ»F ÀFdQ¹Fûa IYe øXX PÞeUFQe ¶FZdOÞX¹Fûa IYû °FûOÞIYS AF¦FZ ¶FPÞ ¨F»FF W`Ü
UF»Fe ¦FbþÊS ¸FdW»FFEa A¶F ´Fbd»FÀF Q`d³FIY ªFF¦FSX¯F ÀF¸FF¨FFSX ´FÂF IZY ¦FiZMXSX ³FûEOXF QcÀFSXe AûSX ´Fb÷X X¿F ´Fi²FF³F ÀF¸FFþ ³FZ ¸FdW»FFAûÔ IYû ·Fe ¶FSF¶FSe
U ´FiVFFÀFd³FIY ÀFZUFAûÔ ¸FZa A´F³FF ¶¹FcSXû ´Fi·FFSXe W`ÔXÜ ´FÂFIYFdSX°FF IZY ÃûÂF ¸FZÔ IYSXe¶F IYF WIY QZ³FZ IYe dW¸¸F°F þbMFBÊ W`Ü BÀFIZY ÀFIYFSF°¸FIY ´FdS¯FF¸F
Qû QVFIY »Fa¶FF A³Fb·F½F W`XÜ
»FûWF ¸F³FUF SWe W`aÜ ¦FiZMS ³FûEOF dQJ³FZ »F¦FZ W`aÜ CX¸¸FeQ W`X dIY AF³FZ UF»Fe ´FedPÞ¹FûÔ ¸FZa ¹FW
IYe ³FZWF SüÀFF, Aþ¸FZS IYe EÀF´Fe ¶FQ»FFU AüS ·Fe ¶FOÞZ À°FS ´FS ³FþS AFE¦FFÜ ÀFRY»F°FF IYe
ÀFedPÞX¹FFa ¨FPÞ³FZ UF»Fe ¨FaQ ¸FdW»FFAûÔ ÀFZ ¹FW ÀFa£¹FF ÀF`IYOÞûÔ-
AFBÊ´FeEÀF ´FcþF AUF³FF
¸FdW»FFAûa IYe ³FBÊ ´FePÞe IYe
´FiZS¯FF pû°F ¶F³FIYS C·FSe W`aÜ §Fca §FM IYe AFOÞ ¸FZa SW³FZ UF»Fe ¦FbþÊS ¸FdW»FFAûa IYe ÀFû¨F
·Fe ¶FQ»F°FZ ´FdSUZVF IZY ÀFF±F ¶FQ»F SWe W`Ü ¨Fc»WZ ¨FüIZY
°FIY ÀFed¸F°F SW³FZ UF»Fe ¦FbþÊS ¸FdW»FFEa A¶F ´Fbd»FÀF U
´FiVFFÀFd³FIY ÀFZUFAûÔ ¸FZa A´F³FF »FûWF ¸F³FUF SWe W`aÜ 26 þ³FUSe
WþFSûa ¸FZa Wû¦FeÜ ¸FdW»FFAûÔ IYe ÀFRY»F°FF ÀF¸FFþ IZY C³F ¹FbUFAûÔ
IYû ·Fe AFB³FF dQJF³FZ IYF IYF¸F IYSZ¦Fe þû ÀFIYFSF°¸FIY dQVFF
¸FZa AF¦FZ ³F ¶FPÞIYS ·FMIY ¦FE W`aÜ
¦FbþÊS ÀF¸FFþ ¸FZa dQJFUZ EUa QWZþ IZY dJ»FFRY ¸FbdW¸F IYû
ÀFWFS³F´FbS IYe ÀFûd³F¹FF dÀFaW AüS
¸FûQe³F¦FS IZY QüÀFF ¦FFaU IYe IYû SFþ´F±F ´FS SFáÑe¹F ´FSZO ¸FZa ¦FiZMS ³FûEOF IYe ³FZWF SüÀFF ³FZ ·Fe ¸FdW»FFAûa IYe ÀFRY»F°FF ÀFZ ¸Fþ¶Fc°Fe d¸F»FZ¦FeÜ ´FPÞe—d»FJe
dVFSIY°F IYS EIY AüS ³F¹FF A²¹FF¹F þûOÞ dQ¹FFÜ Aþ¸FZS IYe EUa Ad²FIYFSe ´FQ ´FS ¶F`Ne ¹FbUd°F¹Fûa IYe VFFQe ¸FZa QWZþ IZY
¸Fb³FZVF ¦FbþÊS ·Fe AFBÊ´FeEÀF ¶F³F EÀF´Fe AFBÊ´FeEÀF ´FcþF AUF³FF ¸FdW»FFAûa IYe ³FBÊ ´FePÞe IYe ´FiZS¯FF »FZ³FQZ³F ´FS AaIbYVF »F¦FZ¦FF, þû ÀF¸FFþ ¸FZa ¶FQ»FFU IYF EIY ³F¹FF
¨FbIYe W`aÜ BX°F³FF WXe ³FWXeÔ ¦FiZMS pû°F ¶F³FIYS C·FSe W`aÜ ´FcþF dÀFRÊY AIZY»Fe ¦FbþÊS ¸FdW»FF ³FWeÔ QüS »FFE¦FFÜ ¦FbþÊS ÀF¸FFþ ¸FZa dVFÃFF IYF À°FS IYFRYe d³F¸³F SWF
³FûEOF IZY ÀFFQb»F»FF´FbS IYe SXWX³FZ W`a þû AFB´FeEÀF ¶F³Fe W`aÜ ÀFWFS³F´FbS IYe ÀFûd³F¹FF dÀFaW AüS W`Ü BÀF¸FZa ·Fe °FZþe ÀFZ ¶FQ»FFU AF SWF W`Ü ¶FZMûa IZY ÀFF±F ¶FZdM¹Fûa
½FF»FeÔ ¶Fd¶F°FF ³FF¦FS ´FW»FUF³Fe ¸FZa ¸FûQe³F¦FS IZY QüÀFF ¦FFaU IYe ¸Fb³FZVF ¦FbþÊS ·Fe AFBÊ´FeEÀF ¶F³F ¨FbIYe IYû dVFÃFF ¸FZÔ ¶FSF¶FSe IZY ¸FüIZY d¸F»F SWZ W`aÜ IY·Fe SFþZ-SþUFOÞZ
W`aÜ ¦FiZMS ³FûEOF IZY ÀFFQb»F»FF´FbS IYe ¶Fd¶F°FF ³FF¦FS ´FW»FUF³Fe ¸FZa IYe ÀFbSÃFF IZY d»FE ´FW¨FF³F SJ³FZ UF»FF ÀF¸FFþ AFþ ¶FZMZ-¶FZdM¹FûÔ
Aa°FSFÊáÑe¹F ¸Fa¨F ´FS A´F³FF Aa°FSFÊáÑe¹F ¸Fa¨F ´FS A´F³FF Q¸FJ¸F dQJF ¨FbIYe W`aÜ QFQSe IYe IYû ¶FSF¶FSe IYF ¸FüIYF QZ³FZ IYF ÀFFWÀF dQJF SWF W`Ü ÀF¸FFþ IZY
Q¸FJ¸F dQJF ¨FbIYe W`aÜ AadIY°FF ¶F`aÀF»FF U AFa¨F»F A²FF³FF WXF»F WXe ¸FZÔ þþ ¶F³Fe W`aÜ C°±FF³F IZY d»FE AW¸F IYQ¸F W`Ü

47 VF¶Q¸F²Fb 2018
IZYQFSX³FF±F ÂFFÀFQe

d¶FJSZ ¸F»F¶FZ ´FS
k·F½¹Fl ÀF´F³FF
ªFc³F 2013 IYe ·F¹FF³FIY AF´FQF IZY ¶FFQ BÀFIYe ´FOÞ°FF»F IZY d»FE þû dUVFZ¿FÄF ÀFd¸Fd°F¹FFa ¶F³FFBÊ
¦FBÊ ±FeÔ, C³WûÔ³FZ AF´FQF IYe dþ³F UþWûÔ IYF dªFIiY dIY¹FF ±FF C³F¸FZÔ ÀFZ EIY UþW dW¸FF»F¹F IYe
VFFa°F UFdQ¹FûÔ ¸FZÔ »Fû¦FûÔ IYe ¶FPÞe AFUFþFWe ·Fe ±FeÜ B³F dS´FûMÐÀFÊ ¸FZÔ IYWF ¦F¹FF ±FF dIY 16 AüS 17
þc³F 2013 IYû CØFSFJaO ¸FZÔ WbBÊ Qb»FÊ·F ´FiFIÈYd°FIY §FM³FF IZY ·F¹FFUW AF´FQF ¶F³F³FZ IYe UþW
B°F³Fe ·FFSe ÀFa£¹FF ¸FZÔ VFFa°F dW¸FF»F¹Fe ÃFZÂFûÔ ¸FZÔ ·FFSe ÀFa£¹FF ¸FZÔ »Fû¦FûÔ IYe ¸FüþcQ¦Fe ±FeÜ
dQ»»Fe IZY 68 U¿FeʹF OeIZY VF¸FFÊ QcÀFSe ¶FFS IZYQFS³FF±F ¸FadQS
IZYU»F Qû—EIY LûMe ÀFe ÓFû´FdOÞX¹FFa ±FeÔ AüS IYûBÊ QcÀFSe ¶FÀFF½FMX ¸FZa QVFʳF IZY d»FE AFE WbE W`ÔXÜ UZ ¶F°FF°FZ W`ÔX, ¸F`Ô AF´FQF ÀFZ ´FW»FZ
SXûdWX°F ªFûVFe ³FWeÔÜ ¹FW ¶FÀFF½FMX d´FL»FZ 50—70 ÀFF»FûÔ IZY ¶Fe¨F We dUIYdÀF°F ·Fe 2011 ¸FZÔ ¹FWFa AF¹FF ±FFÜ WF»FF°F ¶FWb°F ¶FbSZ ±FZÜ IZYQFS³FF±F
À½F°FaÂF ´FÂFIYFSX W`ÔXÜ ´F¹FFʽFSX¯F ÀFZ ÀFa¶Fad²F°F WbBÊÜ IYûBÊ ´»FFd³Fa¦F AüS SZ¦Fb»FZVF³F ³FWeÔ Wû³FZ IZY ¨F»F°FZ ¶FWb°F We ¸FadQS ¹FWFa ¶F³Fe B¸FFS°FûÔ IZY ´FeLZ d¶F»IbY»F PIYF SW°FF ±FFÜ SFÀ°FZ
d½F¿F¹FûÔ ´FSX »FZ£F³F IYSX SXWZX W`ÔXÜ AFªFIY»F Ad³F¹Fd¸F°F AüS Ad³F¹FadÂF°F °FSeIZY ÀFZ ·FU³F ¶F³FFE ¦FEÜ dþÀFIZY ·Fe ¶FZWQ °Fa¦F ±FZÜ WF»FFadIY, AF´FQF IZY ¶FFQ A¶F SFÀ°FûÔ IYû ¨FüOÞF
CXØFSXF£FaOX ¸FZÔ ¶F³F SXWZX ´Fa¨FZV½FSX ¶FFa²F ÀFZ
ªFbOÞXe ¦Fd°Fd½Fd²F¹FûÔ ´FSX d»F£F SXWZX W`ÔXÜ ¨F»F°FZ AF´FQF ÀFZ ´FW»FZ IZYQFS³FF±F ¸FadQS ´FcSe °FSW ÀFZ B³F B¸FFS°FûÔ IYS dQ¹FF ¦F¹FF W` »FZdIY³F þû B¸FFS°FZÔ Qb¶FFSF ¶F³FFBÊ ¦FBÊ W`ÔX Uû
IZY ´FeLZ dL´F ¦F¹FF ±FFÜ d¶F»IbY»F ´FW»FZ IYe °FSW We ¶F³FF Qe ¦FBÊ W`ÔXÜ
IZYQFS´FbSe ¹FFd³F IZYQFS³FF±F IYÞÀ¶FF! °FIYSe¶F³F 11UeÔ VF°FF¶Qe 48 U¿FeʹF þÀF´FF»F ´FaUFS IZYQFS´FbSe ¸FZÔ ´FiÀFFQ AüS AFS°Fe

þc ³F 2013 IYe ·F¹FF³FIY dW¸FF»F¹Fe ÀFb³FF¸Fe ÓFZ»F³FZ IZY
¶FFQ ·Fe, °FIYSe¶F³F 9UeÔ ÀFZ 11UeÔ ÀFQe IZY ¶Fe¨F ¶F³FFE
¦FE IZYQFS³FF±F ¸FadQS IYe Jc¶FÀFcS°Fe A¶F ·Fe ¶FSIYSFS
W`Ü IYSe³FZ ÀFZ °FSFVFZ ¦FE ´F°±FSXûÔ AüS PF»FcQFS L°F UF»FF ¹FW ¸FadQS
¸FZÔ ¶F³FFE ¦FE Jc¶FÀFcS°F IZYQFS³FF±F ¸FadQS IZY ÀFF¸F³FZ 20UeÔ AüS
21UeÔ ÀFQe ¸FZÔ ¶F³FF EIY LûMF ¸F¦FS d§F¨Fd´F¨F ·FSF °Fa¦F IYÀ¶FFÜ
»FZdIY³F þc³F 2013 IYe ·F¹FFUW ¶FFPÞ IYe AF´FQF ³FZ BÀF IYÞÀ¶FZ
IYû ´FcSe °FSW °F¶FFW IYS dQ¹FFÜ IZYQFS³FF±F ¸FadQS IZY A»FFUF BÀF
±FF»F IYe QbIYF³F ¨F»FF°FZ W`ÔXÜ AF´FQF ³FZ ´FcSZ IYÞÀ¶FZ IYe °FSW C³FIYe
QbIYF³F IYû ·Fe °F¶FFW IYS dQ¹FF ±FFÜ A¶F C³WûÔ³FZ ¸FadQS IZY
³FþÞQeIY We dRYS ÀFZ A´F³Fe QbIYF³F Jû»F »Fe W`Ü AF´FQF IYF dQ³F
A¶F ·Fe C³FIYe À¸FÈd°F¹FûÔ ¸FZÔ °FFþÞF W`Ü IYWX°FZ W`ÔX, UW ·F¹FF³FIY
A´F³FZ ´FeLZ JOÞZ ÀFRZYQ ¶FRÊY ÀFZ PIZY IZYQFS´FUÊ°F IZY IYaMÑFÀM ¸FZa IYÞÀ¶FZ ¸FZÔ ¶F³Fe ÀFFSe B¸FFS°FZÔ ¶FFPÞ IYe ¨F´FZM ¸FZÔ AFIYS °FFVF IZY dQ³F ±FFÜ ¸FbÓFZ »F¦FF ´Fi»F¹F AF ¦F¹FF W`Ü ÀF¶FIbYL °F¶FFW Wû SWF
AüS ÀFFRY C·FS CN°FF W`Ü EZÀFF »F¦F°FF W` BÀF ¸FadQS IZY UFÀ°FbIYFSXûÔ ´FØFûÔ IYe °FSW PZS Wû ¦FBËÜ WF»FFadIY, ¹FW ·Fe¿F¯F AF´FQF ±Fe dþÀF³FZ ±FFÜ W¸F DY´FS ·F`SU ¸FadQS IYe AûS ·FF¦FZÜ ¸FZSZ IYBÊ ´FOÞûÀFe
³FZ ´FiIÈYd°F ÀFZ ÀFF¸¹F d¶FNF°FZ WbE ¹Fûþ³FF ¶F³FFBÊ Wû¦Fe AüS BÀFZ WþÞFSXûÔ »Fû¦FûÔ IYe þF³F »FZ »Fe, WþÞFSXûÔ §FF¹F»F WbE AüS ´FcSZ QbIYF³FQFS AüS A³¹F IYBÊ »Fû¦F þû W¸FFSZ ´FeLZ ·FF¦F SWZ ±FZ ¶FFPÞ
AFIYFS dQ¹FF Wû¦FFÜ BÀF ¸FadQS IYF À±FF´F°¹F QZJ AFV¨F¹FÊ Wû°FF dW¸FF»F¹Fe ÀF¸FFþ IYû ¶FWbAF¹FF¸Fe ³FbIYÀFF³F WbAFÜ »FZdIY³F ÀFF±F IYe ¨F´FZM ¸FZÔ AF ¦FEÜ ¸FbÓFZ ¹FIYÞe³F ³FWeÔ Wû°FF ¸F`Ô I`YÀFZ ¶F¨F ¦F¹FFÜ
W` dIY 10—11 VF°FFd¶Q¹FûÔ ´FW»FZ ÀF¸Fbýi°F»F ÀFZ 3,583 ¸FeMS We IZYQFS³FF±F IYÞÀ¶FZ IZY d»FWFþ ÀFZ BÀF AF´FQF ³FZ W¸FZÔ EIY ¸FüIYF þÀF´FF»F ´FaUFS AF¦FZ IYW°FZ W`ÔX, AF´FQF IZY ¶FFQ ¹FWFa ÀFFSF
(11,755 RYeM) IYe ¶FRÊY ÀFZ PIYe BÀF dNNbS°Fe DaY¨FFBÊ ´FS I`YÀFZ ·Fe dQ¹FF ±FF dIY C©F dW¸FF»F¹F IYe VFFa°F UFdQ¹Fûa ¸FZa ¶FZ°FS°Fe¶Fe d³F¸FFʯF IYF¹FÊ E³FAFBÊE¸F (³FZWøXX X BadÀMMëcM AFGRY
BÀF ¸FadQS IYF d³F¸FFʯFIYF¹FÊ WbAF Wû¦FFÜ CÀF U¢°F ³FF °FIY³FeIY AüS ¶FZWbQZ Pa¦F ÀFZ ¶FÀFZ IZYQFS³FF±F IYÞÀ¶FZ IYû EIY d³F¹Fûdþ°F °FSeIZY ¸FFCaMZd³F¹FdSaX¦F) ³FZ IYSUF¹FF W`Ü E³FAFBÊE¸F We Qû¶FFSF ÀFZ W¸FFSe
AFþ IYe °FSW dUIYdÀF°F ±Fe AüS ¶FZVFIY ¹FW DaY¨FFBÊ AFþ IYe ÀFZ AüS C©F dW¸FF»F¹Fe ·Fc¦Fû»F IZY A³FbÀFFS, Jc¶FÀFcS°F Pa¦F ÀFZ QbIYF³FZÔ ·Fe ¶F³FUF SWF W` AüS þ¶F ¹FZ °F`¹FFS Wû þFEa¦Fe °Fû B³WZÔ
°Fb»F³FF ¸FZÔ AüS ·Fe NaOe SWe Wû¦FeÜ ÀFaUFSF þF°FFÜ °Fû ¢¹FF AF´FQF IZY 4 ÀFF»F ¦FbþÞS þF³FZ IZY ¶FFQ W¸FZa ÀFüÔ´F dQ¹FF þFE¦FFÜ
16 AüS 17 þc³F 2013 IYe CÀF ·F¹FF³FIY AF´FQF ³FZ ÀFF¸F³FZ ¢¹FF W¸F ¹FW IYW ´FF³FZ ¸FZa ÀFÃF¸F W`ÔX dIY W¸F³FZ BÀF ¸FüIZY IYF BÀ°FZ¸FF»F E³FAFBÊE¸F ¶Fbd³F¹FFQe °FüS ´FS d³F¸FÊF¯F IYF¹FûË ÀFZ þbOÞe EþZÔÀFe
IYe AûS ÀFZ ¸FadQS IZY IbYL dWÀÀFûÔ IYû ÃFd°F¦FiÀ°F dIY¹FF AüS ¶FFaBÊ dIY¹FF? ³FWeÔ W`Ü 2013 IYe AF´FQF IZY ¶FFQ, d³F¸FFʯF IZY ÃFZÂF ¸FZÔ IYûBÊ
AûS IYF EIY QSUFþÞF ·Fe IbYL WQ °FIY McM ¦F¹FFÜ »FZdIY³F CÀFIZY IZYQFS³FF±F IYÞÀ¶FZ IYe QFdW³Fe AûS IYe ´FWFOÞe ´FS IbYL DaY¨FFBÊ dUVFZ¿FÄF°FF ¹FF A³Fb·FU ³FWeÔ Wû³FZ IZY ¶FFUþcQ IZYQFS³FF±F IYÞÀ¶FZ
¶FFQ ·Fe ¹FW Jc¶FÀFcS°F B¸FFS°F A¶F ·Fe ¸FþÞ¶Fc°Fe ÀFZ JOÞe W`Ü ¹FW ´FS ¶F³FZ ·F`SU ¸FadQS ÀFZ ´FcSF IZYQFS³FF±F IYÞÀ¶FF ¶FOÐÀFÊ AFBʽ¹Fc ¸FZÔ ¸FZa ´Fb³Fd³FʸFÊF¯F IYF IYF¹FÊ CÀFZ BÀFd»FE ÀFüÔ´F dQ¹FF ¦F¹FF ¢¹FûÔdIY UW
¶F°FF°FF W` dIY BÀF ·FU³F IZY UFÀ°FbIYFSXûÔ ³FZ dIY°F³FZ U`ÄFFd³FIY Pa¦F dQJFBÊ QZ°FF W`Ü AF´FQF IZY d³FVFF³F ¨FFSûa AûS ´FÀFSZ WbE W`ÔXÜ AF´FQF ´FUÊ°FFSûW¯F ¸FZa ¸FWFS°F SJ°Fe W`XÜ AF´FQF ³FZ BÀF C©F dW¸FF»F¹Fe
ÀFZ BÀF ¸FadQS IYe ¹Fûþ³FF ¶F³FFBÊ ±FeÜ UdSâ Bd°FWFÀFIYFS VFZJS IZY ¶FFQ dRYS ÀFZ, ÀFb³FWSe PF»FcQFS L°F AüS IYÞSe³FZ ÀFZ °FSFVFZ ¦FE ÃFZÂF ¸FZa dþÀF °FSW IZY WF»FF°F ´F`QF IYS dQE ±FZ EZÀFZ ¸FZa d³F¸FFʯFIYF¹FÊ
´FFNIY ¶F°FF°FZ W`ÔX, ´FbSF°F°UUZØFFAûÔ IYF ¸FF³F³FF W` dIY ¹FW ¸FadQS ´F°±FSûa ÀFZ ¶F³FF IZYQFS³FF±F ¸FadQS IaYIiYeM ÀFZ ¶F³Fe d§F¨Fd´F¨F ·FSe ¸FZa QÃF°FF SJ³FZ UF»Fe ÀF·Fe EþZadÀF¹Fûa ³FZ °F°IYF»F d³F¸FÊF¯F IYF¹FÊ
°FIYSe¶F³F EIY W¬FFS ÀFF»F ´FbSF³FF W`Ü ¹FW dW¸FFýie VF`»Fe ¸FZÔ ¶F³FF °Fa¦F ¶FWb¸Fadþ»FF B¸FFS°FûÔ ÀFZ d§FS ¦F¹FF W`Ü ´Fb³Fd³FʸFF¯F IZY ³FF¸F ´FS IYS³FZ ÀFZ ¸F³FF IYS dQ¹FF ±FFÜ E³FAFBÊE¸F IZY d´FiadÀF´F»F IY³FÊ»F
W`Ü OFG.´FFNIY AF¦FZ ¶F°FF°FZ W`ÔX, 1882 ¸FZÔ dþ¹Fû»FFGdþIY»F ÀFUZÊ ÀFüÔQ¹FÊ IYû EIYQ¸F ³FþÞSAaQFþ IYS ÀFe¸FZÔM AüS IaYIiYeM IYe Aþ¹F IYûdN¹FF»F IYW°FZ W`ÔX, CÀF U¢°F QcÀFSe ÀFFSe E¢ÀF´FMÊ
AFGRY BadO¹FF IZY °F°IYF»Fe³F d³FQZVFIY õXFSF JeÔ¨Fe ¦FBÊ EIY °FÀUeS ÀF´FFM L°Fûa UF»Fe ¶FWb¸FaþdÞ»FF B¸FFS°FZa ¶F³FF Qe ¦FBÊ W`ÔX þû dIY BÀF EþZadÀF¹Fûa ³FZ WF±F JOÞZ IYS dQE ±FZÜ ÀF¶FIYF IYW³FF ±FF dIY ´FFa¨F
QZJ³FZ ÀFZ ´F°FF ¨F»F°FF W` dIY CÀF U¢°F ¹FWFa dÀFRÊY ¸FadQS IZY A»FFUF C©F dW¸FF»F¹F IZY ·Fc¦Fû»F ÀFZ EIYQ¸F ÀFF¸¹F ¶F³FF°Fe ³FWea dQJ°FeÔÜ ÀFF»F ÀFZ ´FW»FZ ´Fb³Fd³FʸFÊF¯F IYF ¹FW IYF¸F ³FWeÔ Wû ÀFIY°FFÜ ¹FFÂFF

48 VF¶Q¸F²Fb 2018
½FFdOX¹FF BaXÀMXeMXйFcMX AFGRY dWX¸FF»F¹F³F dªF¹Fû»FFGªFe IYF ÀFbÓFF½F
¢¹FûÔdIY IZYQFS³FF±F IYÀ¶FF ¨FüSF¶FFSe ¦»FZdVF¹FS õXFSF ¶F³FFE ¦FE Pe»FZ AüS dLL»FZ ¸F»F¶FZ ÀFZ ¶F³FZ ¸F`QF³F ¸FZÔ ¶FÀFF ¸FF»Fc¸F dIY A·Fe WbE d³F¸FFʯFIYF¹FÊ ¸FZa BÀF ¶FF°F IYF £¹FF»F SJF ¦F¹FF
W` AüS WF»F We ¸FZÔ þc³F ¸FFW IYe ÂFFÀFQe ´Fc¯FÊ §FM³FF ³FZ BÀF ´FcSZ B»FFIZY IYû ¶FbSe °FSW ÓFIYÓFûS dQ¹FF W`, EZÀFZ ¸FZÔ W` dIY ³FWeÔÜ
BÀFZ Qû¶FFSF ÀFZ dÀ±FS AüS ÀFF¸FF³¹F Wû³FZ ¸FZÔ IbYL EIY ÀFF»F »F¦FZÔ¦FZÜ BÀFd»FE, BÀF IYÞÀ¶FZ ¸FZÔ ¶FFPÞ IZY þÞdSE ´FWba¨FZ OFG.þb¹FF»F C©F dW¸FF»F¹Fe B»FFIYûÔ ¸FZÔ U`ÄFFd³FIY PÞa¦F ÀFZ d³F¸FFʯF
IYF¹FûË IZY ¶FFSZ ¸FZÔ ¶F°FF°FZ WbE AF¦FZ IYW°FZ W`ÔX, BÀF WFBÊ MZSZ³F ¸FZÔ
¦»FZdÀF¹Fû—μ»¹FcdU¹F»F ¸F»F¶FZ IYû ³FWeÔ LZOÞF þF³FF ¨FFdWEÜ BÀF B»FFIZY ¸FZÔ ³FF We B°F³Fe þ¦FW W` AüS ³FF We ¦»FZdVF¹FS IZY ¸F»F¶FZ IZY DY´FS ·FFSe B¸FFS°FZÔ ³FWeÔ ¶F³FFBÊ þF ÀFIY°FeÔÜ
EZÀFe IYûBÊ °FIY³FeIY W`, dþÀFÀFZ dIY B°F³FZ Ad²FIY ¸F»F¶FZ IYû ¹FWFa ÀFZ IYWeÔ WMF¹FF þF ÀFIZY AüS d³FÀ°FFdS°F A¦FS AF´F B°F³Fe DaY¨FFBÊ ´FS ¶FÀFZ ´FFSa´FdSIY ÀF¸FFþûÔ IZY À±FF´F°¹F
dIY¹FF þF ÀFIZYÜ BÀFd»FE, d³FIYM ·FdU¿¹F ¸FZÔ BÀFZ LZOÞ³FZ IYe IYûBÊ ·Fe IYûdVFVF ³FWeÔ IYe þF³Fe ¨FFdWEÜ IYû QZJZÔ¦FZ °Fû W¸FZVFF ³F¬FS AFE¦FF dIY »FIYOÞe AFdQ W»IYe
d³F¸FFʯF ÀFF¸F¦Fie IYF BÀ°FZ¸FF»F dIY¹FF þF°FF SWF W`Ü IZYQFS³FF±F ¸FZÔ
þ¶F ´FiIÈYd°F ³FZ W¸FZÔ °F¸FF¨FF ¸FFS°FZ WbE ÀF¸·F»F³FZ IYF EIY ¸FüIÞYF dQ¹FF
´FFa¨F ÀFF»FûÔ IZY d»FE ¶FaQ IYS³Fe Wû¦FeÜ »FZdIY³F °F°IYF»Fe³F ¸Fb£¹F¸FaÂFe IYe U`ÄFFd³FIY ´FOÞ°FF»F ±FeÜ ÀFF±F We IbYL ¸FW°U´Fc¯FÊ ÀFbÓFFU ·Fe ±FF °Fû W¸FZÔ A´F³FZ À±FF³Fe¹F ´FFSa´FdSIY ÄFF³F ÀFZ ÀF¶FIY »FZ³FF ¨FFdWE
WSeVF SFU°F ³FZ W¸FZÔ A¦F»FZ ÀFF»F ¹FFÂFF VFbøX X Wû³FZ ÀFZ ´FW»FZ BÀF IYF¸F dQE ¦FE ±FZÜ BÀF ´FcSe dS´FûMÊ ¸FZÔ BÀF ÀFaUZQ³FVFe»F ·Fc¦Fû»F IZY ¶FFSZ ±FFÜ »FIYOÞe AüS ´F°±FSXûÔ IYe PF»FcQFS L°FûÔ UF»Fe W»IYe B¸FFS°FZÔ
IYû IYS³FZ IZY d»FE ´FiZdS°F dIY¹FFÜ C³WûÔ³FZ W¸FZÔ RiYe WZÔO dQ¹FFÜ W¸F³FZ ¸FZÔ 13 ÀFbÓFFU dQE ¦FE ±FZÜ IZYQFS³FF±F ¸FZÔ dÀ±F°F BadÀMMëcM IZY UWFa ¶F³FFBÊ þF³Fe ¨FFdWE ±FeÔÜ »FZdIY³F VFF¹FQ W¸F ¹FZ ¸FüIÞYF ¨FcIY
(E³FAFBÊE¸F ³FZ) BÀF ¨Fb³Fü°Fe IYû ÀUeIYFSF AüS W¸FFSZ ÀFW¹Fûd¦F¹FûÔ ¸FFGd³FMdSa¦F I`ÔY´F ¸FZa ¸FZSe ¸Fb»FFIYÞF°F BÀF dS´FûMÊ IYû °F`¹FFS IYS³FZ UF»FZ ¦FE W`ÔXÜ
³FZ dQ³F—SF°F ¸FZW³F°F ÀFZ IYF¸F dIY¹FF AüS A¦F»FZ ÀFF»F ¹FFÂFF VFbøX X U`ÄFFd³FIY Q»F IZY ´Fi¸FbJ OFG.Oe´Fe Oû·FF»F ÀFZ WbBÊÜ IZYQFS´FbSe ¸FZÔ IZYQFS³FF±F ¸FZÔ d³F¸FFʯFIYF¹FÊ IZY ÀFüÔQ¹FÊ AüS dUVFZ¿FÄFûÔ IYe ÀF»FFW
Wû ¦FBÊXÜ IY³FÊ»F IYûdN¹FF»F IZYQFS³FF±F ¸FZÔ A´F³Fe Me¸F õXFSF dIY¹FZ ¦FE WbE ³FE d³F¸FFʯFIYF¹FÊ ÀFZ d³FSFVF Oû·FF»F ¶F°FF°FZ W`ÔX, W¸F³FZ A´F³Fe dS´FûMÊ IYe A³FQZJe IZY ´FiV³F ´FS d³F¸FFʯF IYF¹FÊ IYS³FZ UF»Fe EZþZÔÀFe
IYF¹FûË IYe ÀFSFW³FF IYS°FZ WbE IYW°FZ W`ÔX, WX¸FFSZ ÀFW¹Fûd¦F¹FûÔ ³FZ EIY ¸FZa IYBÊ ÀFbÓFFU dQE ±FZ, dW¸FF»F¹F³F þe¹Fû»FFGþe IZY A³FbÀFFS dþ³WZÔ E³FAFBÊE¸F IZY d´FiadÀF´F»F Aþ¹F IYûdN¹FF»F IYW°FZ W`ÔX, QcS ÀFZ
EZÀFF ¨Fb³Fü°Fe ·FSF IYF¸F ÀFFWÀF IZY ÀFF±F dIY¹FF dþÀFIZY d»FE dUVFZ¿FÄF ²¹FF³F ¸FZa SJ³FF ¶FZWQ ¸FW°U´Fc¯FÊ ±FFÜ »FZdIY³F IZYQFS³FF±F IYÞÀ¶FZ ¸FZa QZJ³FZ ´FS ÀF¶F IbYL AFÀFF³F »F¦F°FF W` »FZdIY³F ¹FWFa IYF¸F IYS³FF
d³F¸FFʯF EþZÔdÀF¹FFa ¸F³FF IYS ¨FbIYe ±FeÔÜ þû ³F¹FF d³F¸FFʯFIYF¹FÊ dIY¹FF ¦F¹FF W` CÀF¸FZÔ BÀFIYe A³FQZJe WbBÊ W`Ü ¶FWb°F ¨Fb³Fü°Fe´Fc¯FÊ ±FFÜ IZYQFS³FF±F ¸FZÔ AF´FQF IZY A¦F»FZ ÀFF»F We
WF»FFadIY d³F¸FFʯF EZþZadÀF¹FûÔ ³FZ dþ³F ·Fe UþWûÔ ÀFZ °F°IYF»F OFG.Oû·FF»F AF¦FZ IYW°FZ W`ÔX, BÀF¸FZÔ IYûBÊ VFIY ³FWeÔ W` dIY ¹FFÂFF VFbøX X Wû³FZ ÀFZ ´FW»FZ ÀFbdU²FFEa ¸FbW`¹FF IYSF³FF þÞøX XSe ±FFÜ W¸F
IZYQFS³FF±F IZY ´Fb³Fd³FʸFFʯF IYF IYF¸F IYS³FZ ÀFZ ¸F³FF dIY¹FF Wû, »FZdIY³F E³FAFBÊE¸F IYe Me¸F ³FZ B°F³Fe DaY¨FFBÊ ´FS ¶FOÞe ¶FWFQbSe ÀFZ IYF¸F dIY¹FF IYûBÊ ÀFbdU²FF ³FWeÔ ·Fe QZ ´FF°FZ °Fû ·Fe »Fû¦F AF°FZÜ ¢¹FûÔdIY ¹FW »Fû¦FûÔ
·Fc¦F·FÊVFFÀÂF (dþ¹Fû»FFGþe) IYe ·Fe IYBÊ E¢ÀF´FMÊ EþZadÀF¹Fûa ³FZ W`Ü »FZdIY³F þû IYF¸F WbAF W` CÀF¸FZÔ QcSQdVFÊ°FF AüS ´»FFd³Fa¦F IYe IYe AFÀ±FF IYF ´FiV³F ±FFÜ 2013 IYe AF´FQF IZY 4 ÀFF»F ¦FbþS³FZ
A´F³Fe dS´FûMÐÀFÊ ¸FZa »F¦FF°FFS ÀF»FFW Qe ±Fe dIY IZYQFS³FF±F ¸FZa AF´FQF IY¸Fe W`Ü dþÀF °FSW ÀFZ IaYIiYeM AüS A³¹F ·FFSe d³F¸FFʯF ÀFF¸F¦Fie IYF IZY ¶FFQ, IZYQFS³FF±F ¹FFÂFF IZY BÀF ÀFeþ³F ¸FZÔ EIY ¶FF°F ¶FZWQ JFÀF
IZY ¶FFQ d³F¸FFʯF IYF¹FûË IYû °FbSa°F VFbøX X ³FWeÔ dIY¹FF þF³FF ¨FFdWEÜ BÀ°FZ¸FF»F d³F¸FFʯFIYF¹FÊ ¸FZÔ dIY¹FF ¦F¹FF W`, UW ¦»FZdVF¹FS IZY ¸F»F¶FZ SWe dIY BÀFIYe VFb÷X XAF°F AüS ÀF¸FF´F³F, Qû³FûÔ ¸FüIYûÔ ´FS QZVF IZY
C³FIYe ÀF»FFW ±Fe dIY BÀFIZY d»FE U`ÄFFd³FIY Pa¦F ÀFZ ÀFMeIY ´»FFd³Fa¦F ÀFZ ¶F³FZ BÀF MZSZ³F ¸FZÔ BÀ°FZ¸FF»F ³FWeÔ IYe þF³Fe ¨FFdWE ±FeÜ dW¸FF»F¹Fe ´Fi²FF³F¸FaÂFe ³FSmÔXýi ¸FûQe ³FZ IZYQFS³FF±F IYF QüSF dIY¹FFÜ IY´FFM ¶FaQ
IYe þF³Fe ¨FFdWEÜ ¦»FZdÀF¹FÀFÊ ´FS »F¸¶FZ ÀF¸F¹F ÀFZ IYF¸F IYS SWZ kdO´FFMʸFZaM AFGRÞY À´FZÀF, Wû³FZ ÀFZ NeIY EIY dQ³F ´FW»FZ 20 A¢Mc¶FS IYû A´F³FZ IZYQFS³FF±F
B³F EZþZadÀF¹FûÔ ¸FZÔ We EIY EþZÔÀFe kUFdO¹FF BadÀMMëcM AFGRÞY AW¸FQF¶FFQl ÀFZ þbOÞZ UdSâ dþ¹Fû»FFGdþÀM OFG.³FUe³F þb¹FF»F IYe QüSZ IZY QüSF³F ´Fi²FF³F¸FaÂFe ¸FûQe ³FZ »Fû¦FûÔ IYû ÀFa¶Fûd²F°F IYS°FZ WbE
dW¸FF»F¹F³F þe¹Fû»FFGþel ³FZ dQÀFa¶FS 2013 ¸FZa, BÀF AF´FQF ´FS EIY ·Fe ¹FWe SF¹F W`Ü UZ IYW°FZ W`ÔX, IZYQFS³FF±F ¸FZÔ AFBÊ ¶FFPÞ A´F³FZ ÀFF±F IYWF, ¸F`Ô IY´FFM Jb»F³FZ IZY ÀF¸F¹F ´FS ¹FWFa BÀFd»FE AF¹FF ±FF ¢¹FûÔdIY
dUÀ°FÈ°F dS´FûMÊ °F`¹FFS IYeÜ kUFdO¹FF BadÀMMëcM AFGRÞY dW¸FF»F¹F³F B°F³FF ¸F»F¶FF »FFBÊ ±Fe dIY CÀF³FZ BÀF IYÞÀ¶FZ IYû IYBÊ RYeM °FIY PIY BÀFIZY ´FeLZ ¸FZSZ ¸F³F ¸FZÔ EIY BSFQF ±FF dIY ¸F`Ô QZVF IYû EIY ÀFaQZVF
þe¹Fû»FFGþel IYe ¹FW dS´FûMÊ BÀF d»FWFþ ÀFZ ÀF¶FÀFZ AW¸F ±Fe dQ¹FFÜ BÀF ¸F»F¶FZ IYû ÀFZM»F Wû³FZ °FIY ¹FWFa IYûBÊ ·Fe d³F¸FFʯF IYS³FF QZ³FF ¨FFW°FF ±FF dIY W¸F CÀF WFQÀFZ IYe LF¹FF ÀFZ A¶F ¶FFWS d³FIY»F
¢¹FûÔdIY IZYQFS³FF±F IZY B»FFIZY ¸FZa BadÀMMëcM QVFIYûa ÀFZ IYF¸F IYS U`ÄFFd³FIY ¶FF°F ³FWeÔ ±FeÜ A¶F þ¶F UWFa ³FBÊ B¸FFS°FZÔ ¶F³FFBÊ þF SWe ¦FE W`ÔXÜ W¸F §FS ÀFZ d³FIY»F³FZ ÀFZ ´FW»FZ ÀFû¨F°FZ W`ÔX dIY ´F°FF ³FWeÔ UWFa
SWF W`Ü ¨FüSF¶FFSe ÓFe»F AüS ¦»FZdVF¹FS IZY A²¹F¹F³F IZY d»FE ¹FWFa W`ÔX °Fû ¹FW ¶FWb°F ¸FW°U´Fc¯FÊ W` dIY B³F B¸FFS°FûÔ IYe ³FeÔU IYû CÀF ³FE ½¹FUÀ±FFEa ¶F³Fe W`ÔX dIY ³FWeÔ ¶F³Fe W`ÔXÜ þF ´FFEa¦FZ dIY ³FWeÔ þF ´FFEa¦FZÜ
CÀFIYF EIY ¸FFGd³FMdSa¦F I`ÔY´F ·Fe W`Ü BÀF dS´FûMÊ ¸FZa AF´FQF IYe UþWûa ¸F»F¶FZ IYe ¦FWSFBÊ ÀFZ ·Fe ¶FWb°F ³Fe¨FZ °FIY OF»F³FF Wû¦FFÜ ¸FbÓFZ ³FWeÔ BÀFd»FE ¹FWFa ¹FFdÂF¹FûÔ IYe ÀFa£¹FF IY¸F Wû ¦FBÊ ±FeÜ

49 VF¶Q¸F²Fb 2018
d¨Fa°FF
EIY d½FVû¿FÄF IZY °FüSX ´FSX ´F¹FFʽFSX¯Fe¹F AüSX
·Fc¦F·FeʹF d¨Fa°FFAûÔ IZY A»FF½FF OXF.³F½Fe³F
´Fi²FF³F¸FaÂFe ³FZ A´F³FZ ÀFa¶Fû²F³F ¸FZÔ ¹FW ·Fe IYWF dIY C³WûÔ³FZ EIY ªFb¹FF»F dWX¸FF»F¹F IZY VFe¿FÊ ´FSX ¶FÀFZ I`Y»FFVF ÀFd¸Fd°F¹FûÔ IYe ÀF»FFW IYû ³F¬FSAaQFþ IYS ´Fi²FF³F¸FaÂFe ¸FûQe ³FZ
We ÀFeþ³F ¸FZÔ Qû ¶FFS IZYQFS³FF±F IYe ¹FFÂFF BÀFd»FE IYe °FFdIY UW IZYQFS³FF±F IZY A´F³FZ ÀFa¶Fû²F³F ¸FZÔ A¦F»FZ ÀFF»F 10 »FFJ »Fû¦FûÔ IZY
QZVF·FS ¸FZÔ ¹FW ÀFaQZVF QZ ÀFIZÔY dIY IZYQFS³FF±F IYe ¹FFÂFF ´FcSe °FSW
´F½FÊ°F IYF CXQFWXSX¯F QZ°FZ WbXE A´F³Fe d¨Fa°FF IZYQFS³FF±F ¸FadQS ¸FZÔ AF³FZ IYF QFUF dIY¹FF W`Ü »FZdIY³F ÀFF±F We C³WûÔ³FZ
ÀFb¨FF÷XX Wû ¦FBÊ W`Ü C³WûÔ³FZ AF¦FZ IYWF, »FZdIY³F ¸FbÓFZ JbVFe W` dIY BÀF ªFFdWXSX IYSX°FZ W`ÔXÜ ½FWX IYWX°FZ W`ÔX, ¨Fe³F ªF`ÀFZ QZVF dUSû²FF·FF¿Fe ¶F¹FF³F QZ°FZ WbE UWFa Wû³FZ UF»FZ d³F¸FFʯFIYF¹FûË IZY QüSF³F
¶FFS IYSe¶F ÀFFPÞZ ¨FFS »FFJ ÀFZ ·Fe Ad²FIY ¹FFÂFe, B°F³FZ IY¸F ÀF¸F¹F ³FZ ·Fe, ªFWXFa EIY ³FFdÀ°FIY AüSX °FF³FFVFFWX ´F¹FFÊUS¯F IYF ²¹FF³F SJZ þF³FZ IYe ·Fe ¶FF°F IYWe W`Ü C³WûÔ³FZ IYWF,
¸FZÔ, ¶FF¶FF IZY ¨FS¯FZÔ ¸FZÔ AFEÜ dRYS ÀFZ EIY¶FFS ¹FWFa ¹FFÂFF ¸FZÔ ´Fb³F´FiFʯF þ¶F ¹FWFa B°F³FF ÀFFSF ´F`ÀFF »F¦FZ¦FF, B°F³FF ÀFFSF BaXRiYFÀMÑX¢¨FSX ¶F³FZ¦FF
ÀFad¨F°F Wû ¦F¹FF W`Ü BÀFd»FE A¦F»FZ ÀFF»F ¹FW AFaIYOÞF 10 »FFJ ÀFSXIYFSX W`X, dªFÀF³FZ ÀFFaÀIÈYd°FIY IiYFad°F IZY °Fû CÀF¸FZÔ ´F¹FFÊUS¯F IZY ÀFFSZ d³F¹F¸FûÔ IYF £¹FF»F SJF þFE¦FFÜ ¹FWFa
ÀFZ IY¸F ³FWeÔ Wû¦FF, AF´F d»FJIYS SJ »FedþEÜ QüSXF³F ²F¸FûË ÀFZ ªFbOÞZX IYBÊX ´Fi°FeIYûÔ IYû °FûOÞXF, IYe ÷XX d¨F, ´FiIÈYd°F, ´FiUÈd°F IZY A³FbÀFFS We BÀFIYF ´Fb³Fd³FʸFF¯F dIY¹FF
´Fi²FF³F¸FaÂFe ¸FûQe ³FZ A´F³Fe ·F½¹F ¹FFÂFF IZY QüSF³F dþ³F 10 »FFJ EZÀFe ÀFSXIYFSX ³FZ ·Fe I`Y»FFVF ´F½FÊ°F IYe ¨FPÞXFBÊX þFE¦FFÜ CÀF¸FZÔ AF²Fbd³FIY°FF Wû¦Fe ¸F¦FS CÀFIYe AF°¸FF UWe Wû¦Fe
¹FFdÂF¹FûÔ IYû A¦F»FZ ÀFF»F BÀF VFFa°F dW¸FF»F¹Fe B»FFIZY ¸FZÔ AF³FZ IYF þû ÀFdQ¹FûÔ ÀFZ IZYQFS³FF±F IYe ²FS°Fe ³FZ A´F³FZ ·Fe°FS ÀFaþûE SJe W`Ü
d³F¸FaÂF¯F dQ¹FF W`, C³FIZY d»FE ÀFbdU²FFAûÔ IZY Ba°FþF¸F IYF ·Fe C³WûÔ³FZ IYSX³FZ ´FSX BXÀF IYFSX¯F ´Fid°F¶Fa²F »F¦FF¹FF WbXAF W`X ¹FW ÀF¸FÓF ÀFZ ´FSZ W` dIY I`YÀFZ 10 »FFJ »Fû¦FûÔ IYû B°F³FZ
£¹FF»F SJF W`Ü ´Fi²FF³F¸FaÂFe ³FZ BÀF ¸FüIZY ´FS 700 IYSûOÞ ÷XX ´F¹FZ IYe ¢¹FûÔdIY ½FWX dWX¸FF¹F»F IZY AFÀF´FFÀF ªF³¸FZ ÀFFSmX ÀFaUZQ³FVFe»F ·Fü¦Fûd»FIY B»FFIZY ¸FZÔ »FZ þFIYS ´F¹FFÊUS¯F IYF £¹FF»F
5 d³F¸FFʯF ´FdS¹Fûþ³FFAûÔ IYF ·Fe dVF»FF³¹FFÀF dIY¹FF °FFdIY IZYQFS³FF±F SJF þF ÀFIY°FF W`Ü IZYQFS³FF±F ¸FZÔ A¶F °FIY WbE ³FE d³F¸FFʯF IYF¹FÊ
IYû dQ½¹F IZY ÀFF±F We ·F½¹F ·Fe ¶F³FF¹FF þF ÀFIZYÜ 2013 IYe ·F¹FF³FIY WXe ²F¸FûË IZY d»FE ´Fd½FÂF ´F½FÊ°F W`XÜ »FZdIY³F WX¸F ¸FZÔ ´F¹FFÊUS¯F AüS ·Fc¦F·FÊVFFÀÂF IYe dUVFZ¿FÄF EþZÔdÀF¹FûÔ IZY ÀFbÓFFUûa
AF´FQF IZY ¶FFQ BÀFIYe ´FOÞ°FF»F IZY d»FE þû dUVFZ¿FÄF ÀFd¸Fd°F¹FFa A´F³FZ ÀFa½FQ³FVFe»F ´Fd½FÂF À±FF³FûÔ IYû »FZIYSX IYû ´FcSe °FSW A³FQZJF dIY¹FF ¦F¹FF W`Ü þû IbYL A¶F °FIY WbAF W`
¶F³FFBÊ ¦FBÊ ±FeÔ, C³WûÔ³FZ AF´FQF IYe dþ³F UþWûÔ IYF dªFIiY dIY¹FF ±FF dIY°F³FZ »FF´FSX½FFWX W`ÔXÜ CÀFIYF ´FdS¯FF¸F, dRYS ÀFZ UWe Ad³F¹Fûdþ°F AüS AQcQVFeÊ °FSeIZY
C³F¸FZÔ ÀFZ EIY UþW dW¸FF»F¹F IYe VFFa°F UFdQ¹FûÔ ¸FZÔ »Fû¦FûÔ IYe ¶FPÞe ÀFZ IaYIiYeMX IYe B¸FFS°FûÔ IYe d§F¨Fd´F¨F W`Ü A¶F QZJ³FF ¹FW W` dIY
AFUFþFWe ·Fe ±FeÜ B³F dS´FûMÐÀFÊ ¸FZÔ IYWF ¦F¹FF ±FF dIY 16 AüS 17 dW¸FF»F¹Fe ÃFZÂFûÔ ¸FZÔ ·FFSe ÀFa£¹FF ¸FZÔ »Fû¦FûÔ IYe ¸FüþcQ¦Fe ±FeÜ (IYûBÊ ´Fi²FF³F¸FaÂFe õXFSF 700 IYSûOÞ ÷XX ´F¹FZ IYe B³F ³FBÊ ¹Fûþ³FFAûÔ ¸FZa ¢¹FF
þc³F 2013 IYû CØFSFJaO ¸FZÔ WbBÊ Qb»FÊ·F ´FiFIÈYd°FIY §FM³FF IZY ·Fe Ad°FSZIY´Fc¯FÊ ´FiFIÈYd°FIY §FM³FF AF´FQF °F¶F IYW»FF°Fe W` þ¶F ³FE dUþÞ³F IYF ·Fe BÀ°FZ¸FF»F dIY¹FF ¦F¹FF W`, dþÀF¸FZÔ dIY 2013 IYe
·F¹FFUW AF´FQF ¶F³F³FZ IYe UþW B°F³Fe ·FFSe ÀFa£¹FF ¸FZÔ VFFa°F CÀFIYe ¨F´FZM ¸FZa AFIYS IYûBÊ ¸FF³FUe¹F ³FbIYÀFF³F Wû°FF W`Ü) dUVFZ¿FÄF AF´FQF IZY ÀF¶FIY IYû ·Fe VFFd¸F»F dIY¹FF ¦F¹FF WûÜ
ÀFZ°Fb

´FSa´FSF, ´FFV¨FF°¹F°FF
´FdSU°FʳF AüS ¹FZ ´FePÞe
þZ´Fe VF¸FFÊ
A¸FSX CXªFF»FF ÀF¸FF¨FFSX ´FÂF IZY ½FdSXâX CX´F
W ¸F ¸FbdVIY»FZa AüS JbdVF¹FFa Qû³Fûa IYû ¸FbÀIbYSFIYS þe »FZ°FZ
W`aÜ AF³FZ UF»Fe ´FePÞe IYû ¶FWb°F IbYL d¸F»FZ¦FF »FZdIY³F W¸F³FZ
A´F³FZ A³Fb·FU C³FÀFZ ÀFFÓFF ³FWeÔ dIYE AüS C³WZa AF¦FZ ¶FPÞX³FZ
IYF ¸Fþ¶Fc°F AF²FFS ³FWeÔ dQ¹FF °Fû UW IYFRYe IbYL ÀFZ Uad¨F°F SW
IZY ¦FQÐQFS QZJ SWZ W`a, dþ³FIZY IYFS¯F d´FQÐQe ´FdIYÀ°FF³F IZY AF°FaIYe
QZVF ¸FZa §FbÀF³FZ IYe dW¸FFIY°F IYS°FZ W`aÜ W¸F³FZ d¸F˜e AüS þ¸Fe³F ´FS
³Fa¦FZ ´F`S QüOÞX³FZ UF»FZ JZ»F ·Fe JZ»FZ W`a AüS ¸FJ¸F»Fe ¦FQÐQûÔ ´FS
»FZMIYS ¸Fû¶FFB»F ¦FZ¸F ·Fe JZ»F°FZ W`aÜ W¸F ´FFSa´FdSIY°FF IZY ÀFF±F
ÀFa´FFQIY W`ÔXÜ »Fa¶FZ ASXÀFZ ÀFZ dSX´FûdMËX¦F MXe¸F
IYF dWXÀÀFF W`ÔXÜ d»FWXFªFF, ÀFF¸FFdªFIY ÀFIY°FZ W`aÜ W¸F dIYÀFe ·Fe dU·FF¦F ÀFZ °FF»»FbIY ¢¹Fûa ³F SJ°FZ Wûa, IYûBÊ ´FdV¨F¸Fe ÀF·¹F°FF ÀFZ ´FiZdS°F AF¹Fûþ³F IYF ·Fe dWÀÀFF ¶F³F SWZ W`aÜ W¸F³FZ
¸F³Fû½FdÄFF³F ´FSX A¨LXe ´FIYOÞX SX£F°FZ W`ÔXÜ ·Fe ½¹FF´FFS ¹FF IYFSû¶FFS ¢¹Fûa ³F IYS°FZ Wûa, W¸FZa CÀF ´FZVFZ IZY ¦FüSU AF´FF°FIYF»F ³FWeÔ QZJF »FZdIY³F QZVF-´FiQZVF IZY ÀFØFF ´FdSU°FʳF QZJZ
AüS ¸F¹FFÊQF IYF ·Fe £¹FF»F SJ³FF Wû¦FFÜ W`aÜ W¸F³FZ ³FûM¶FaQe QZJe W` AüS CÀFIZY ´Fi·FFU, Qb¿´Fi·FFU AüS »FF·F
W¸F³FZ ´FSa´FSF AüS AF²Fbd³FIY°FF IYe W¸F³FZ ´FSa´FSF AüS AF²Fbd³FIY°FF IYe SÀÀFFIYÀFe IZY ¶Fe¨F ´FdSU°FʳF ´FS Jc¶F ¨F¨FFÊ, ÀF¸FeÃFF IYS A³Fb·FU WFdÀF»F dIYE W`aÜ
SÀÀFFIYÀFe IZY ¶Fe¨F ´FdSU°FʳF IYe ¶¹FFS QZJe IYe ¶¹FFS QZJe W`Ü W¸F³FZ AFþFQ ·FFS°F ¸FZa þ³¸F d»F¹FF W`Ü W¸F ÀFc¨F³FF W¸F³FZ IYdN³FFBʹFûa ÀFZ þcÓF°FZ WbE AFSF¸F°F»F¶Fe IYF ÀFRYS °F¹F
IiYFad°F AüS ÀFQe ´FdSU°FʳF IZY ¦FUFW ¶F³FZ W`aÜ W¸F³FZ AüS W¸FFSe ´FePÞe dIY¹FF W`Ü ¹FWe IYFS¯F W`a dIY W¸F ¸FbdVIY»FZa AüS JbdVF¹FFa Qû³Fûa IYû
W`Ü W¸F³FZ AFþFQ ·FFS°F ¸FZa þ³¸F d»F¹FF W`Ü ³FZ dþ°F³FF QZJF W` AüS ´FF¹FF, CX°F³FF ³F °Fû W¸FÀFZ ´FW»FZ dIYÀFe ´FePÞe ¸FbÀIbYSFIYS þe »FZ°FZ W`aÜ AF³FZ UF»Fe ´FePÞe IYû ¶FWb°F IbYL d¸F»FZ¦FF
W¸F ÀFc¨F³FF IiYFad°F AüS ÀFQe ´FdSU°FʳF IZY IYû d¸F»FF ±FF AüS VFF¹FQ ³F AF³FZ UF»Fe ´FePÞe IYû d¸F»FZ¦FFÜ ¹FZ °F¹F
¸FF³F »Fedþ¹FZ AF³FZ UF»Fe ´FePÞe PZSXûÔ EZÀFZ A³Fb·FUûÔ ÀFZ Uad¨F°F SWZ¦Fe,
»FZdIY³F W¸F³FZ A´F³FZ A³Fb·FU C³FÀFZ ÀFFÓFF ³FWeÔ dIYE AüS C³WZa AF¦FZ
¶FPÞX³FZ IYF ¸Fþ¶Fc°F AF²FFS ³FWeÔ dQ¹FF °Fû UW IYFRYe IbYL ÀFZ Uad¨F°F
¦FUFW ¶F³FZ W`aÜ W¸F³FZ AüS W¸FFSe ´FePÞe ³FZ dþ³WZa W¸F³FZ WFdÀF»F dIY¹FF W`Ü EIY ¦FüSUVFF»Fe ´FePÞe IYF dWÀÀFF Wû³FZ SW ÀFIY°FZ W`aÜ W¸F dIYÀFe ·Fe dU·FF¦F ÀFZ °FF»»FbIY ¢¹Fûa ³F SJ°FZ Wûa,
dþ°F³FF QZJF W` AüS ´FF¹FF, CX°F³FF ³F °Fû IZY IYFS¯F W¸FFSe AF³FZ UF»Fe ´FePÞe IZY d»FE dþ¸¸FZQFSe ¶FPÞ þF°Fe
W` AüS W¸FZa BÀF dþ¸¸FZQFSe IYû ¶FJc¶Fe d³F·FF³FF Wû¦FFÜ
IYûBÊ ·Fe ½¹FF´FFS ¹FF IYFSû¶FFS ¢¹Fûa ³F IYS°FZ Wûa, W¸FZa CÀF ´FZVFZ IZY
¦FüSU AüS ¸F¹FFÊQF IYF ·Fe £¹FF»F SJ³FF Wû¦FFÜ ÀFaÀFF²F³F þbMF³FZ,
W¸FÀFZ ´FW»FZ dIYÀFe ´FePÞe IYû d¸F»FF ±FF AüS QSAÀF»F, W¸F³FZ AFþFQe IYe »FOÞFBÊ ³FWeÔ »FOÞe »FZdIY³F QZVF ÀFa¶Fa²F ·Fb³FF³FZ AüS A°¹FFd²FIY ²F³F IY¸FF³FZ IYe WûOÞ dIYÀFe ·Fe ´FZVFZ
VFF¹FQ ³F AF³FZ UF»Fe ´FePÞe IYû d¸F»FZ¦FFÜ ¸FZa ½¹FF~ IbYSed°F¹Fûa (·FiáF¨FFS, ¶FZSûþ¦FFSe, þFd°FUFQ AFdQ) IZY
dJ»FFRY W¸FFSe ´FePÞe IYF ÀFa§F¿FÊ þFSe W`Ü W¸F³FZ d¨FdMXÐNX¹FFa ·Fe ´FPÞe
´FS EZÀFF QF¦F »F¦FF ÀFIY°Fe W`, þû W¸FFSZ—AF´FIZY ´FZVFZ ¹FF dU·FF¦F
¸FZa AF³FZ UF»Fe ´FePÞe IZY d»FE ¸FbdVIY»F JOÞe IYS ÀFIY°Fe W`Ü W¸FZa
EIY ¦FüSUVFF»Fe ´FePÞe IYF dWÀÀFF Wû³FZ IZY W`a AüS ÀFûVF»F ÀFFBM IZY ÀFaQZ VF ·Fe ´FPÞ SWZ W`aÜ W¸F³FZ AFþFQe IZY AüS AF´FIYû þû ÀF¸¸FF³F A´F³FZ—A´F³FZ ´FZVFZ ¹FF dU·FF¦F ¸FZa d¸F»FF
IYFS¯F W¸FFSe AF³FZ UF»Fe ´FePÞe IZY d»FE ¶FFQ ´FFdIYÀ°FF³F AüS ¨Fe³F ÀFZ ¹FbðX ³FWeÔ QZJZ »FZdIY³F IYFdS¦F»F ¸FZa W`, IYWeÔ AF³FZ UF»Fe ´FePÞe BÀFÀFZ Uad¨F°F ³F Wû þFEÜ
·FFS°Fe¹F ÀFZ³FF IYF AQ¸¹F ÀFFWÀF AüS QûIY»FF¸F ¸FZa ·FFS°F IYe W¸FZa AF³FZ UF»Fe ´FePÞe IZY d»FE ¹FZ ÀF¸¸FF³F ¶FSIYSFS SJIYS QZVF
dþ¸¸FZQFSe ¶FPÞ þF°Fe W` AüS W¸FZa BÀF þeUM°FF QZJe W`Ü W¸F³FZ ¦Fb»FF¸F ·FFS°F IZY Q»FF»F ³FWeÔ QZJZ, dþ³FIZY AüS ÀFÈdá IZY CÀF C´FIYFS IYû ¨FbIYF³FF W`X, þû W¸FFSe ´FePÞe IYû
dþ¸¸FZQFSe IYû ¶FJc¶Fe d³F·FF³FF Wû¦FFÜ IYFS¯F AFþFQe d¸F»F³FF þdM»F WbAF »FZdIY³F W¸F AFþFQ ·FFS°F dUSFÀF°F ¸FZa d¸F»FF W`Ü

55 VF¶Q¸F²Fb 2018
ÀFaIYMX

WS³FaQe ´FdV¨F¸Fe CØFS ´FiQZVF IZY LXWX
d¶FiþZVF IbY¸FFS dªF»FûÔ IZY 400 ¦FFa½FûÔ ÀFZ ¦FbþS°Fe W` kªFe½F³FSmX£FFl ±Fe ³FQe
Q`d³FIY dW³QbÀ°FF³F ÀFZ ªFbOÞZX W`ÔXÜ dWaXOX³F ¦FFÔUûÔ °FIY R`Y»FF dþ»FûÔ IZY ¶Fe¨F ÀFZ WXûIYSX
¶F¨FFAû Ad·F¹FF³F ¸FZÔ ÀFdIiY¹F W`ÔXÜ BXÀF ¸FbQÐQZ
20 WbXAF W`X ÎWXOX³F IZY
7 ¦FbþS°Fe WX` ÎWXOX³F dQ»»Fe

WS³FaQe
´FSX »F¦FF°FFSX dSX´FûdMËX¦F IYSX SXWZX W`ÔXÜ ´FiQc¿F¯F IYF AÀFSX ¸FZÔ ¹F¸Fb³FF ¸FZÔ d¦FSX³FZ °FIY
QSX½FFªFûÔ ½FF»FZ ´Fb»FûÔ ¶»FFGIY OXFIÊY þû³F ¸FZÔ
52 10
¦FiZ
ÀFZ ¶FWX°Fe ±Fe ÎWXOX³F AF ¨FbIZY W`ÔX
MS ³FûEOF ÀFZ WûIYS ¦FbþSX SWe WS³FaQe (dW¯O³F) ³FQe IYF 20 ÀFF»F ´FWX»FZ ÀFWXFSX³F´FbSX dªF»FZ IZY
AFdÀ°F°U J°FSZ ¸FZa W`Ü þeSû AFG¢ÀFeþ³F »FZU»F ´FS ´FWba¨F
¨FbIYe ³FQe IYû ¶F¨FF³FZ IZY d»FE ¹FbUF ´FePÞe IYû þF¦FøXX IY°FF
IYe ´FW»F IYS³Fe Wû¦FeÜ EIY ÀF¸F¹F ±FF þ¶F dW¯O³F ÀFFRY -ÀFb±FSe
³FQe IZY øXX ´F ¸FZa ´FW¨FF³Fe þF°Fe ±Fe, »FZdIY³F AFþ Qcd¿F°F Wû ¨FbIYe
W`Ü WS³FaQe IYû A´F³FZ UFÀ°FdUIY ÀUøYX´F ¸FZa »FF³FZ IZY d»FE »Fû¦Fûa
IYû þF¦FøXX IY Wû³FF ´FOÞZ¦FFÜ
¹FbUF ´FePÞe IYû JZ°Fe IZY ÀFF±F-ÀFF±F ¸F°À¹F
´FF»F³F ªF`ÀFZ IYBÊX ²Fa²û ¨Fü´FMX
QSAÀF»F, W¸F ³FdQ¹FûÔ IYe ¶FF°F IYSZa °Fû QdÃF¯F ·FFS°F IYe IYBÊ
³FdQ¹FFa dU»Fb~ Wû ¨FbIYe W`aÜ EZÀFF ³F Wû dIY W¸FFSe A¦F»Fe ´FePÞe
³FQe IYû Bd°FWFÀF IZY øXX ´F ¸FZa þF³FZÜ ¹FbUFAûÔ IYû ³FWeÔ ´F°FF dIY ¦FiZMS
³FûEOF ¸FZa ·Fe IYûBÊ ³FQe ¶FW°Fe W`Ü »FZdIY³F ¹FbUF ´FePÞe IYû BÀFZ þF³F³FF
¶F¨FF³FF WXû¦FF ÎWXOX³F IZY AFÀF´FFÀF JZ°Fe IZY ÀFF±F-ÀFF±F ¸F°À¹F ´FF»F³F þ`ÀFZ IYBÊ
²FÔ²FZ ·Fe ¨Fü´FMX WXû ¦FE WX`ÔÜ ´FbS IYF MXFÔOXF IZY ´FFÀF §FFMX ÃFZÂF WX`, A¶F
¹FWXFÔ ´FF³Fe ³FWXeÔ WX`Ü IYBÊ-IYBÊ dIYÀFF³F d¸F»FIYS JZ°Fe IYF ´Fi¹FFÀF
IYS°FZ WX`ÔÜ ¹FWXFÔ Ad²FIYFÔVF JZ°Fe ¶FFdSVF ´FS d³F·FÊS WX`Ü ÎWXOX³F ¸FZÔ ´FF³Fe
³FWXeÔ ÷YIY°FF AüS AFÀF´FFÀF °FF»FF¶F ·Fe ³FWXeÔ WX`ÔÜ ¸Fþ¶FcS³F dIYÀFF³FûÔ
³FZ IY¸F ´FF³Fe UF»Fe RYÀF»FZÔ ¶Fû³Fe VFbøY IYS Qe WX`ÔÜ IYÀFZ÷Y AüS ³FQe
Wû¦FF AüS ³FQe IYû ¶F¨FF³FZ IYZ d»FE AF¦FZ AF³FF ´FOÞZ¦FFÜ ¹FbUF VFd¢°F
»Fû¦FûÔ IYû þF¦FøXX IY IYS ÀFIY°Fe W`Ü WS³FaQe ´FdV¨F¸Fe CØFS ´FiQZVF ÃFZÂF IZY ´FF³Fe ¸FZÔ ÎÀF¦FFOÞXZ IYe JZ°Fe ·Fe ¶FÔQ WXû ¦FBÊ WX`Ü dIYÀFF³FûÔ IYF
IYWX³FF WX` dIY ´FF³Fe IYe IY¸Fe ÀFZ ¶FFWXS A¨LXe RYÀF»F ³FWXeÔ WXû°Fe °Fû UZ
IZY 6 dþ»Fûa IZY 400 ¦FFUûa ÀFZ WûIYS ¦FbþS°Fe W`Ü »FZdIY³F Qb·FFʦ¹F ÀF¶þe IYe RYÀF»F ³FQe ¸FZÔ CX¦FF³FZ IYF ´Fi¹FFÀF IYS°FZ WX`ÔÜ
IYe ¶FF°F ¹FW W` dIY IYSe¶F 200 BaOÀMÑe IYF Qcd¿F°F ´FF³Fe BÀF¸FZa þF°FF
W`Ü ´F¹FFÊUS¯FdUQûÔ IYe ¸FF³FZÔ °Fû ³FQe IZY dIY³FFSZ ¶FÀFZ 150 ¦FFaUûÔ AüS dW¯O³F IYF ÀFa¦F¸F Wû°FF W`) VFbøX X WbAF ±FFÜ Ad·F¹FF³F ¸FZÔ Ed¢MU
IZY »Fû¦F °U¨FF Sû¦F, I`ÔYÀFS AüS RZYRYOÞZ IYe ¶Fe¸FFSe ÀFZ ¦FidÀF°F W`aÜ dÀFMeþ³F Me¸F ÀFW¹Fû¦F IYS SWe W`Ü A¶F QcÀFSXF ¨FSX¯F VFbøY WXû¦FFÜ
³FQe IYF AFG¢ÀFeþ³F »FZU»F 4 E¸Fþe ´Fid°F »FeMS ´FS þF ´FWba¨FF W`Ü ´F`Q»F ¹FFÂFF ¸FZa »Fû¦Fûa IYû þF¦FøXX IY dIY¹FF ¦F¹FF AüS ³FQe dIY³FFSZ
C³WûÔ³FZ ¶F°FF¹FF, dIYÀFe ·Fe þ»Fe¹F þeU IYû 4 E¸Fþe ÀFZ ª¹FFQF UÈÃFFSû´F¯F dIY¹FF ¦F¹FF W`Ü WS³FaQe IZY d»FE ¸FZSN ¸FaO»F IZY IYd¸FV³FS
AFG¢ÀFeþ³F ¨FFdWEÜ BÀFÀFZ þFdWS W` dIY dWaO³F ³FQe ¸FZa ¸FL»Fe ³FWeÔ ´Fi·FF°F IbY¸FFS ³FZ A¨Le ´FW»F IYe W`Ü IYd¸FV³FSX ³FZ dW¯O³F ³FQe IYû
W`Ü AFBÊAFBÊMe õXFSF 2016 ¸FZa þFSe IYe ¦FBÊ dS´FûMÊ IZY ¸Fb°FFd¶FIY ´Fb³FþeÊdU°F IYS³FZ IZY d»FE d³F¸FÊ»F dW¯O³F ´FdS¹Fûþ³FF IYe VFbøX XAF°F
³FQe IZY ´FF³Fe ¸FZa ´FFa¨F W`Ue ¸FZM»F d¸F»FZ W`a, þû ¶FWb°F We J°FS³FFIY IYe W`Ü dþÀF¸FZa dW¯O³F ³FQe ÀFZ þbOÞZ LW dþ»Fûa ¸FZÔ U³F ¸FWû°ÀFU
W`aÜ ¹FZ AFSAû dÀFÀM¸F ÀFZ ·Fe ³FWeÔ d³FIY»F°FZ W`aÜ ÀF~FW IZY Aa°F¦FÊ°F ´FFa¨F »FFJ ´Fü²FZ »F¦FF³FZ IYF »FùF dQ¹FF ¦F¹FF
þZUS dU²FF¹FIY ³FZ CNF¹FF ¶FeOÞF: WS³FaQe IYû ¶F¨FF³FZ IZY d»FE þZUS W`Ü BÀFIZY A»FFUF dW¯O³F AüS CÀFIYe ÀFWF¹FIY ³FdQ¹Fûa IZY 500
IZY dU²FF¹FIY NFIbYS ²FeSZaýi dÀFaW ³FZ ¶FeOÞF CNF¹FF W`Ü dU²FF¹FIY ³FZ ¸FeMS IZY QF¹FSZ ¸FZa IYûBÊ ÀFSIYFSe ¹FF ´FiFBÊUZM ¹Fûþ³FF ³FWeÔ »F¦FFBÊ
17 dÀF°F¸¶FS 2017 ÀFZ ´FQ ¹FFÂFF IYe VFbøX XAF°F IYe ±FeÜ dþÀFIYF þFE¦FeÜ ¹FdQ EZÀFF IYûBÊ IYS°FF W` °Fû CÀFIZY dJ»FFRY ÀFeAFS´FeÀFe
´FW»FF ¨FS¯F þZUS ¶»FFGIY ¸FZa dÀ±F°F d°F»FUFOÞF ¦FFaU ÀFZ (þWFa ¹F¸Fb³FF IYe ²FFSF 133 IZY °FW°F IYFSÊUFWe Wû¦FeÜ

56 VF¶Q¸F²Fb 2018
¶FZ¶FFIY

¹FZ ¸FbÀIbYSFIYS AdÀ¸F°FF ÀFZ dJ»FUFOÞ IYS°FZ W`ÔX
AFþ ·Fe QZVF ¸FZa ³F Q»FF»FûÔ IYe IY¸Fe W` AüS ³F We ¦FQÐQFSXûÔ
IYeÜ QZVF ¸FZa ´F³F´F SWF AF°FaIYUFQ EZÀFZ We ¦FQÐQFSXûÔ IYe QZ³F
W`Ü ¹FWe ¦FQÐQXFS AF°FadIY¹FûÔ IZY ³F IZYU»F ´F³FFW¦FFS ¶F³F°FZ W`a
¶Fd»IY B³FIYe PF»F ¶F³FIYS ·Fe JOÞZ SW°FZ W`aÜ

IYS°FFÜ ¦Fb»FF¸Fe IZY dQ³Fûa ¸F`a, W¸F ¹FF AF´F ³FWeÔ
±FZ, °Fû BÀFIYF ARYÀFûÀF IYQFd¨F°F IYS³FZ IYe
þøXX S°F ³FWeÔ W`Ü QZVF AFþFQ WbAF W`, »FZdIY³F
B³F Q»FF»FûÔ AüS ¦FQÐQFSXûÔ ÀFZ W¸FZÔ AüS AF´FIYû
AFþ ·Fe AFþFQe ³FWeÔ d¸F»Fe W`Ü AFþ ·Fe
QZVF ¸FZa ³F Q»FF»FûÔ IYe IY¸Fe W` AüS ³F We
¦FQÐQFSXûÔ IYeÜ QZVF ¸FZa ´F³F´F SWF AF°FaIYUFQ EZÀFZ
We ¦FQÐQFSXûÔ IYe QZ³F W`Ü ¹FWe ¦FQÐQXFS AF°FadIY¹FûÔ
IZY ³F IZYU»F ´F³FFW¦FFS ¶F³F°FZ W`a ¶Fd»IY B³FIYe
PF»F ¶F³FIYS ·Fe JOÞZ SW°FZ W`aÜ IYBÊ ¶FFS ¹FZ JbQ
AF°FaIY IYF SFÀ°FF Ad£°F¹FFS IYS »FZ°FZ W`aÜ
A·Fe WF»F We ¸FZa ´FOÞûÀFe dþ»FZ IZY
SXFªFZVF ·FFMXe dUV½FdUôF»F¹F ÀFZ IbYL EZÀFe We J¶FS AF SWe
A¸FSX CXªFF»FF IZY ½FdSXâX ´FÂFIYFSX W`ÔXÜ »Fa¶FZ ASXÀFZ W`a, WF»FFadIY »FZJ d»FJZ þF³FZ °FIY BÀFIYe ´Fbdá
ÀFZ ¦FiZMXSX ³FûEOXF ¸FZÔ IYF¹FÊSX°F W`ÔXÜ A´F³Fe ¶FZ¶FFIY ³FWeÔ WbBÊ ±Fe AüS A¦FS ´Fbdá Wû ·Fe þFE °Fû
dMXd´´Fd¯F¹FûÔ IZY d»FE £FFÀFZ »FûIYd´Fi¹F W`ÔXÜ
¨FüÔIYF³FZ UF»Fe ¶FF°F ³FWeÔ Wû¦FeÜ ¦FQÐQXFS AüS

A ¦FS Q»FF»F ³F Wû°FZ °Fû VFF¹FQ Aa¦FiZþ
QZVF ´FS ÀF`IYOÞXûÔ ÀFF»F °FIY WbIbY¸F°F
³FWeÔ IYS ´FF°FZ AüS AFþ QZVF ¸FZa
¦FQÐQFS ³F Wû°FZÜ AF°FadIY¹FûÔ IYe VFF¹FQ ·FFS°F
Q»FF»F IYBÊ °FSW IZY Wû°FZ W`a, B³WZa QcS þFIYS
PcaP³FZ IYe þøXX S°F ³FWeÔ W`Ü ¹FW WS dU·FF¦F ¸FZa
d¸F»F þFEa¦FZ, ´Fbd»FÀF—´FiVFFÀF³F AüS B³FIZ
A»FFUF ÀFSIYFSe ¸FVFe³FSe IYû ¨F»FF³FZ UF»FZ
¸FZa §FbÀF³FZ ¹FF ´F³F´F³FZ IYe dW¸¸F°F ³FWeÔ Wû°FeÜ Uû 52 dU·FF¦F, ÀF·Fe ¸FZa B³FIYF ¶Fû»F¶FF»FF W`Ü
Q»FF»F We °Fû ±FZ, dþ³WZa Q»FF»Fe IZY W¸FFSF—°Fb¸WFSF ¸FWIY¸FF ·Fe BÀFÀFZ ALc°FF
RY»FÀUøXX ´F dUd·F³³F ³FF¸FûÔ IZY AûWQZ d¸F»FZÜ ³FWeÔ W`Ü ÀFbIcY³F W`, W¸F AüS AF´F B³F¸FZa ÀFZ ³FWeÔ
³FF¸F IZY AF¦FZ »F¦FZ B³F VF¶QûÔ ÀFZ ¸F`a ·F»Fe— W`a, »FZdIY³F B°F³FF ·Fe ÀFbIcY³F ³FWeÔ ¢¹FûÔdIY ¹FZ
·FFad°F ´FdSd¨F°F Wca AüS VFF¹FQ AF´F ·Fe Wûa¦FZÜ W¸F AüS AF´F ¸FZa ÀFZ We Wû ÀFIY°FZ W`aÜ ¹FZ A´F³FZ
BÀFd»FE ¸F`a B³FIYF dþIiY ³FWeÔ IYS³FF ¨FFW°FFÜ d»FE IbYL ·Fe IYSZa, W¸FZa BÀFÀFZ »FZ³FF QZ³FF ³FWeÔ
Uû Q»FF»F We ±FZ, dþ³FÀFZ IiYFad°FIYFdS¹Fûa IYû W`Ü W¸FZa B³FÀFZ J°FSF BÀFd»FE W` dIY ¹FZ A´F³FZ
Aa¦FiZþûa ÀFZ ·Fe ª¹FFQF J°FSF SW°FF ±FFÜ »FF·F IZY d»FE W¸FFSe IYe¸F°F »F¦FF³FZ ÀFZ ·Fe ³FWeÔ
¹FZ ÀF¶F ¸F`a³FZ ÀFb³FF W` AüS ÀFb³FIYS dQ»F ¸FZa ¨FcIY°FZÜ ¹FZ A³Fbd¨F°F »FF·F IZY d»FE ¸FbÀIbYSFIYS
°FSW—°FSW IZY £¹FF»F AFEÜ A¦FS AF´F W¸FFSZ ´FZVFZ IYe AdÀ¸F°FF ÀFZ dJ»FUFOÞ IYS
¸FWÀFcÀF IYS°FZ Wûa¦FZ °Fû AF´FIYû ·Fe ¹FZ ·Fe ÀFIY°FZ W`aÜ QZVF ÀFZ Q»FF»FûÔ AüSX ·FiáXF¨FFSX IYû
£¹FF»F AF°FF Wû¦FF dIY °F¶F ¸F`a Wû°FF °Fû ¹FZ £F°¸F IYSX³FF AFÀFF³F ³FWXeÔÜ

57 VF¶Q¸F²Fb 2018
A½F»FûIY³F

·FFS°F IZY d½FV½F¦Fb÷X X
¶F³F³FZ IYe ¹F±FF±FÊ°FF
W¸FFSZ QZVF IYe dVFÃFF IYF À°FS °F·Fe ÀFb²FSZ¦FF þ¶F VF`dÃFIY ÀFaÀ±FF³Fûa IYû ÀU°FaÂF øXX ´F ÀFZ IYF¹FÊ IYS³FZ dQ¹FF þF¹FÜ ³Fed°F ÀFZ »FZIYS d³F¹F¸F °FIY
¶F³FF³FZ IYe ÀU°FaÂF°FF VF`dÃFIY dUõXF³Fûa IYe Wû³Fe ¨FFdWE °F±FF ÀFSIYFSe d³F¹FaÂF¯F U »FF»FRYe°FFVFFWe ÀFZ dVFÃFF IYû ¸Fb¢°F IYS³FF Wû¦FF, þ`ÀFZ
´FiF¨Fe³F IYF»F ¸FZa ±FFÜ A¦FS d½FV½F¦Fb÷X ¶F³F³FF W` °Fû ³¹FF¹F´FFd»FIYF IYe °FSW dVFÃFF IZY d»FE ·Fe ÀU°FaÂF ½¹FUÀ±FFd´FIYF ¶F³FZÜ

Wû°Fe ±FeÜ CÀF ÀF¸F¹F IYe dVFÃFF IYe ¦Fb¯FUØFF U A³FbVFFÀF³F
´FiûRZYÀFSX EIZY dÀFaW C©FÀ°FSe¹F Wû°FF ±FFÜ ¦Fb÷X XAûa IYe ÀFF¸FFdþIY dÀ±Fd°F ÀF¶FÀFZ DY´FSX
dVFÃFFdUQ W`ÔXÜ »Fa¶FZ ASXÀFZ ÀFZ A²¹FF´F³F ÀFZ ±FeÜ ¹Fû¦¹F »Fû¦F We dVFÃFIY ¶F³F°FZ ±FZÜ ·FiáF¨FFS ¹FF SFþ³Fed°F dUWe³F
ªFbOÞZX W`ÔXÜ ÀFF¸FFdªFIY d¨F³°FIY AüSX dVFÃFF Qe þF°Fe ±FeÜ BÀFd»FE C©FÀ°FSe¹F ¦Fb¯FUØFF´FSIY dVFÃFF IYe
ÀF¸FFþÀFZUe W`ÔXÜ
£¹FFd°F ´FcSZ d½FV½F·FS ¸FZa R`Y»Fe, dþÀFÀFZ QcÀFSZ QZVFûa ÀFZ »Fû¦F ·FFS°F
AFIYS dVFÃFF ´FiF~ IYS³FZ IYû »FF»FFd¹F°F SW°FZ ±FZÜ ¹FWe IYFS¯F ±FF

¸FF ³F³Fe¹F ´Fi²FF³F¸FaÂFe þe ³FZ ·FFSX°F IYû d½FV½F¦Fb÷X X ¶F³FF³FZ IYe
EIY ÀFSFW³Fe¹F ´FW»F IYe W`Ü d½FV½F¦Fb÷X X ¶F³F³FZ IYe
AOÞ¨F³F ¢¹FF W` °F±FF BÀFIYe ÀFF±FÊIY°FF ¢¹FF W`, ¹FW EIY
¦Fa·FeS U dU¨FFS¯Fe¹F dU¿F¹F W`Ü ÀFSIYFS IYe dVFÃFF³Fed°F, C´F»F¶²F
dIY ¨Fe³F, þF´FF³F U ¹FcSû´F ÀFZ »Fû¦F dVFÃFF ´FiF~ IYS³FZ B³F ÀFaÀ±FFAûa
¸FZa AF¹FZÜ
dõX°Fe¹F ¨FS¯F: BÀF ÀF¸F¹F ¸F`IYF»FZ IYe dVFÃFF ½¹FUÀ±FF IYF dUIYFÀF
WbAFÜ Aa¦FiZþûa ³FZ ´FiF¨Fe³F dVFÃFF ´Fi¯FF»Fe IYû JÞ°¸F IYS ´FMUFSe U
ÀFaÀ±FF¦F°F PFa¨FF, dVFÃFIYûa IYe ¦Fb¯FUØFF, ´FiVFFÀFd³FIY ½¹FUÀ±FF, ¢»FIÊY ¶F³FF³FZ UF»Fe dVFÃFF ´Fi¯FF»Fe IYF dUIYFÀF dIY¹FFÜ dþÀFIYF
SFþ³Fed°FIY QJ»FaQFþe, d³Fþe ÃFZÂF IZY dUôF»F¹Fûa IZY ´Fi¶Fa²FIYû CQÐQZV¹F Aa¦FiZþûÔ ³FZ A´F³Fe VFFÀF³F ½¹FUÀ±FF IYû ¨F»FF³FZ IYF SX£FFÜ
IYe ¸FaVFF, SFª¹F ÀFSIYFSXûÔ IYe ·FF¦FeQFSe, ·FF¿FFBÊ ÓF¦FOÞZ, Aa¦FiZþe »FZJFþûJF SJ³FZ UF»FZ »Fû¦Fûa IYû °F`¹FFS dIY¹FF ¦F¹FF ±FFÜ Aa¦FiZþ
IYF ´Fi·Fb°U, ¸FF°FÈ·FF¿FF IYF d°FSÀIYFS ÀFdW°F IYBÊ ´FW»FbAûÔ ´FS ¦FüS A´F³FZ BÀF CQÐQZV¹F IYû ´FcSF IYS³FZ ¸FZa ÀFRY»F ·Fe SWZ °F±FF dVFÃFF
IYS³FF þøXX Se W`Ü A·Fe W¸FFSe dVFÃFF IYF AF²FFS ¸F`IYF»FZ IYe IYF ´FcSF d³F¹FaÂF¯F ´FiVFFÀFd³FIY IY¸FʨFFdS¹Fûa IYû QZ dQ¹FF ±FFÜ BÀF °FSW
dVFÃFF³Fed°F W`Ü ªFû d¶FidMVF ÀFSIYFS ³FZ ¢»FIÊY ´F`QF IYS³FZ IZY d»FE ÀFZ VF`dÃFIY ÀFaÀ±FF³Fûa ´FS dUõXF³Fûa IYF d³F¹FaÂF¯F JÞ°¸F WûIYS BaÀ´FZ¢MS ³FF»FaQF d½FV½Fd½FôF»F¹F
¶F³FFBÊX ±Fe AüSX þû A·Fe ·Fe þFSe W`Ü ·FFS°Fe¹F dVFÃFF ½¹FUÀ±FF IYû IZY WF±Fûa ¸FZÔ ¨F»FF ¦F¹FFÜ dþÀFIYF ´FdS¯FF¸F ¹FW WbAF dIY ´FiF±Fd¸FIY
°Fe³F IYF»F ¸FZa AU»FûdIY°F IYS ÀFIY°FZ W`aÜ ´Fi±F¸F ¨FS¯F, ³FF»FaQF U ÀFZ BaMS¸FedOEM °FIY IYe dVFÃFF ´FiVFFÀF³F IZY d³FIY¸¸FZ´F³F U VFb÷X XAF°F WbBÊÜ ¦Fb»FF¸Fe IZY QüSF³F QZVF ¸FZa dVFÃFF d³F¸³F À°FS ´FS SWeÜ
°FÃFdVF»FF d½FV½FdUôF»F¹FûÔ IYF ÀF¸F¹F ±FFÜ dõX°Fe¹F ¨FS¯F, Aa¦FiZþûa CQFÀFe³F°FF IYF dVFIYFS Wû ¦FBÊ AüS ·FFS°F d½FV½F ¦Fb÷X X ÀFZ ¢»FIÊY U Aa¦FiZþûa IZY ´FiVFFÀFd³FIY PFa¨FZ ³FZ dVFÃFIYûa IYû EIY ¹FaÂF—°FaÂF IYe
¹FFd³F dIY ¦Fb»FF¸Fe IYF ÀF¸F¹F °F±FF °FÈ°Fe¹F ¨FS¯F, AFþFQe IZY ¶FFQ ¨F´FSFÀFe ¸FZa °F¶Qe»F Wû ¦F¹FFÜ BÀF QüSF³F Aa¦FiZþûÔ ³FZ A´F³Fe þøXX S°Fûa °FSW BÀ°FZ¸FF»F dIY¹FFÜ A´F³FZ ´FiVFFÀFd³FIY IYF¹FûË IYe ´Fcd°FÊ IZY d»FE
IYF ÀF¸F¹F W`XÜ IYe ´Fcd°FÊ IZY d»FE IbYL d½FV½FdUôF»F¹Fûa °F±FF °FIY³FeIYe ÃFZÂF ¸FZa C´F¹Fû¦F dIY¹FF ±FFÜ
´Fi±F¸F ¨FS¯F: ³FF»FaQF U °FÃFdVF»FF þ`ÀFe ÀFaÀ±FFAûa IZY ÀF¸F¹F IYF ÷XX OÞIYe IYFG»FZþ ªF`ÀFe ÀFaÀ±FFAûÔ IYe À±FF´F³FF IYe ±FeÜ BÀFIZY °FÈ°Fe¹F ¨FS¯F: ¹FW ÀU°FaÂF°FF IZY ¶FFQ IZY ÀF¸F¹F IYF W`, dþÀF¸FZa
W`Ü þ¶F dVFÃFF IYe ½Fû °F°IYF»Fe³F ¸FWF³F°F¸F ÀFaÀ±FFE ±FeÔ AüS þû A»FFUF dVFÃFF IZY ÃFZÂF ¸FZa IbYL ³FWeÔ dIY¹FF ±FFÜ dªFÀFIYF ´FdSX¯FF¸F ÀFSIYFS ³FZ ´FiF±Fd¸FIY dVFÃFF ÀFZ »FZIYS C©F dVFÃFF IZY d»FE IYBÊ
dIY dVFÃFIYûÔ IZY õXFSF ÀFa¨FFd»F°F Wû°Fe ±FeÔÜ B³F VF`dÃFIY ÀFaÀ±FFAûÔ W`X dIY ·FFS°F ¸FZa ³FUF°¸FIY dVFÃFF IYF dUIYFÀF ³FWeÔ Wû ´FF¹FFÜ ÀFaÀ±FF³Fûa IYF d³F¸FFʯF IYSF¹FFÜ dþ³F¸FZa AFBÊAFBÊMe, AFBÊAFBÊE¸F
IYe ´FiVFFÀFd³FIY ½¹FUÀ±FF ´FS °F°IYF»Fe³F VFFÀFIYûÔ ³FZ IY·Fe ·Fe ÀU°FaÂF°FF AF³Qû»F³F IZY ÀF¸F¹F ¸FWF°¸FF ¸FQ³F ¸FûW³F ¸FF»FUe¹F AüS þ`ÀFZ C©F ÀFaÀ±FF³F dQEÜ UWeÔ, ¹FcþeÀFe, EAFBÊÀFeMeBÊ þ`ÀFZ ¸FF³FIY
WÀ°FÃFZ´F ³FWeÔ dIY¹FFÜ dUõXF³FûÔ õXFSF ¶F³FFBÊ ¦FBÊ dVFÃFF We ¨F»F°Fe ±Fe ÀFS ÀF`¹¹FQ AW¸FQ JFa þ`ÀFZ »Fû¦Fûa ³FZ C©F dVFÃFF IYF ¸FW°U ÀF¸FÓFFÜ d³F²FFÊdS°F IYS³FZ UF»Fe ÀFÀ±FFEa ¶F³FFBËXÜ ÀFeEÀFAFBÊAFS þ`ÀFe VFû²F
°F±FF BÀFIYe VF`ÃFd¯FIY ½¹FUÀ±FF C³FIZY õXFSF ¶F³FF¹FZ ¦FE d³F¹F¸Fûa IZY C³FIZY ´Fi¹FFÀFûa ÀFZ Qû ¶FOÞZ U`ÄFFd³FIY ÀFû¨F UF»FZ d½FV½FdUôF»F¹F ´Fi¹Fû¦FVFF»FFEa ¶F³FFBÊX ¦FBÊX W`ÔXÜ dþ³FIYF QZVF IZY dUIYFÀF ¸FZa A°Fb»F³Fe¹F
°FW°F ¨F»F°Fe ±FeÜ LFÂFûa IYû BÀFe QF¹FSZ ¸FZa SWIYS dVFÃFF ´FiF~ IYS³Fe QZVF IYû d¸F»FZÜ dþÀFÀFZ QZVF ¸FZa dVFÃFF IZY ÃFZÂF ¸FZa ³FE ¹Fb¦F IYe ¹Fû¦FQF³F W`XÜ ÀU°FaÂF°FF IZY ¶FFQ VFb÷X XAF°Fe QüS ¸FZa dVFÃFF ½¹FUÀ±FF

58 VF¶Q¸F²Fb 2018
³FF»FaQF d½FV½Fd½FôF»F¹F
IY·Fe ½¹FF´FIY ¶FWÀF IYS½FFBÊXÜ dVFÃFF IZY ÀFb²FFS IZY d»FE IYBÊ
AF¹Fû¦F ¶F³FZÜ C³Wûa³FZ A´F³Fe ÀFaÀ°Fbd°F¹FFa ·Fe QeÔ ´FS³°Fb ÀFSIYFSXûÔ ³FZ
BÀF ´FS IY·Fe IYûBÊ A¸F»F IYS³FZ IYe þW¸F°F ³FWeÔ CNFBÊÜ dÀ±F°F AFþ
¹FW W` dIY W¸FFSZ dVFÃF¯F ÀFaÀ±FF³F UûM ¶F`aIY ¶F³FIYS SW ¦FE W`ÔXÜ
U°FʸFF³F ¸FF³FU ÀFaÀFF²F³F dUIYFÀF ¸FaÂFe þe ³FZ ÀFaÀFQ ¸FZÔ A´F³FZ EIY
·FF¿F¯F ¸FZa ¹FW C»»FZJ dIY¹FF dIY QZVF ¸FZa ¶FWb°F ÀFFSZ Baþed³F¹FdSa¦F
IYFG»FZþ JSF¶F ¦Fb¯FUØFF IZY IYFS¯F LFÂFûa IZY ´FiUZVF ³F »FZ³FZ ÀFZ ÀU°F:
We ¶FaQ Wû þF¹FZa¦FZ AüS A¦FS W¸F B³WZa ¶FaQ IYSZa¦FZ °Fû dU´FÃF VFûS
IYSZ¦FFÜ ¹FW BÀF dÀ±Fd°F IYû QVFFÊ°FF W` dIY ÀFSIYFS ¦Fb¯FUØFF ´FS ³FWeÔ,
UûM ¶F`aIY ´FS IYF¸F IYS°Fe W`Ü EZÀFZ ¸FZa W¸F d½FV½F ¦Fb÷X X I`YÀFZ ¶F³FZa¦FZ?
W¸FFSZ QZVF IYe dVFÃFF IYF À°FS °F·Fe ÀFb²FSZ¦FF þ¶F VF`dÃFIY
ÀFaÀ±FF³Fûa IYû ÀU°FaÂF øXX ´F ÀFZ IYF¹FÊ IYS³FZ dQ¹FF þF¹FÜ ³Fed°F ÀFZ »FZIYS
d³F¹F¸F °FIY ¶F³FF³FZ IYe ÀU°FaÂF°FF VF`dÃFIY dUõXF³Fûa IYe Wû³Fe ¨FFdWE
°F±FF ÀFSIYFSe d³F¹FaÂF¯F U »FF»FRYe°FFVFFWe ÀFZ dVFÃFF IYû ¸Fb¢°F IYS³FF
Wû¦FF, þ`ÀFZ ´FiF¨Fe³F IYF»F ¸FZa ±FFÜ A¦FS d½FV½F ¦Fb÷X X ¶F³F³FF W` °Fû
°FÃFdVF»FF d½FV½Fd½FôF»F¹F ³¹FF¹F´FFd»FIYF IYe °FSW dVFÃFF IZY d»FE ·Fe ÀU°FaÂF ½¹FUÀ±FFd´FIYF
¶F³FZÜ ÀF¸F¦Fi ´FiVFFÀFd³FIY U VF`ÃFd¯FIY Ad²FIYFS dUõXF³Fûa IYû d¸F»FZÔÜ
´FiVFFÀFd³FIY U SFþ³Fed°FIY QJ»FaQFþe ÀFZ ¸Fb¢°F SWeÜ BÀF QüSF³F ÀF¸FÀ¹FFAûa ÀFZ d§FSF W`Ü EZÀFZ ¸FZa W¸F d½FV½F ¦Fb÷X X I`YÀFZ ¶F³FZa¦FZ? þ¶FÀFZ ´FiF¨Fe³F ·FFS°F þ`ÀFe dVFÃFF ½¹FUÀ±FF ÀF¸FÀ°F ·FFS°F ¸FZa EIYøXX ´F°FF
QZVF ³FZ ³FF¸F¨Fe³F IYBÊ ¶FOÞZ U`ÄFFd³FIY dQE þ`ÀFZ OF.Wû¸Fe ªFWXFa¦FeS ÀFSIYFS U ´FiVFFÀFd³FIY Ad²FIYFdS¹FûÔ IYe VF`dÃFIY ÀFaÀ±FFAûa ¸FZa IZY ÀFF±F »FF¦Fc dIY¹FF þF¹FZÜ dVFÃFIYûa IYû ÀF¸FFþ ¸FZa dUVFZ¿F QþFÊ
·FF·FF, OF.ÀFeUe S¸F³F, OF.A¶Qb»F IY»FF¸F ´Fi¸FbJ W`aÜ AFþ þ¶F §FbÀF´F`N VFbøX X WbXBÊX, °F¶F ÀFZ B³FIYe ¹FW QbQÊVFF WbBÊ W`Ü VF`dÃFIY ÀFaÀ±FF³F dQ¹FF þF¹FZÜ B³WZa ÀFZ³FF IYe °FSW I`ÔYMe³F U A³¹F ÀFbdU²FF¹FZa Qe þF¹FZÔ
W¸F dRYS ÀFZ dUV½F¦Fb÷X X ¶F³F³FZ IYF ÀF´F³FF QZJ SWZ W`a, UW ·Fe CÀF ÀFSIYFS U ´FiVFFÀFd³FIY §FbÀF´F`N ÀFZ »FIYUF ¦FiÀ°F W`aÜ dþÀFÀFZ ¸FZ²FFUe »Fû¦F dVFÃFF IZY ÀFF±F þbOÞZaÜ dVFÃFIY QZVF IZY
QüS ¸FZa, þ¶F QZVF ¸FZa IYûBÊX ÀFaÀ±FF³F d½FV½F S`adIYa¦F ¸FZa 200UZa À±FF³F W¸FFSe ÀFSIYFSZa þ¶F ÀF¶F IYû ÀFF¸FF³F dVFÃFF ³FWeÔ QZ ÀFIYeÔ °Fû ³Füd³FWF»Fûa ¸FZa ¹Fû¦¹F°FF, dþ¸¸FZQFSe, QZVF·Fd¢°F °F±FF IY°Fʽ¹Fd³Fâ°FF
¸FZa ·Fe ³FWeÔ W`Ü AFþ þ¶F QZVF RYþeÊ dUV½FdUôF»F¹F, RYþeÊ dO¦Fie, I`ÔYÀFZ W¸F d½FV½F ¦Fb÷X X ¶F³FZa¦FZ? ÀFSIYFSXûÔ ³FZ A´F³Fe dURY»F°FF IYû ªF`ÀFZ ÀFaÀIYFS QZIYSX ³FF¦FdSIY ¶F³FF°FZ W`aÜ
RYþeÊ dVFÃFIY, ·FiáF¨FFS, dVFÃFIYûa IYF d¦FSF ¸F³Fû¶F»F, d³Fþe dL´FF³FZ IZY d»FE dVFÃFF IYF ¶FFþFSeIYS¯F IYS dQ¹FFÜ d³Fþe ·FF¦FeQFSe BÀF °FSW ÀFZ We W¸F dVFÃFF IZY ÃFZÂF ¸FZa d½FV½F¦Fb÷Y ¶F³FIYSX A´F³Fe
ÀFaÀ±FFAûa IZY ´Fi¶Fa²FIYûa õXFSF dVFÃFIYûa IYF VFû¿F¯F, d³F¸³F°F¸F ½FZ°F³F, ÀFZ IYFRYe WQ °FIY »Fû¦Fûa IYû dVFÃFF IZY AUÀFS °Fû d¸F»FZ ´FS³°Fb ¹FW A»F¦F ´FW¨FF³F ¶F³FF ÀFIZÔY¦FZÜ d½FV½F¦Fb÷Y ¶F³F³FZ IYe °FSRY IYQ¸F ¶FPÞF
¶FZSûþ¦FFSe, »FF»FRYe°FFVFFWe, dVFÃFIY õXFSF ÀFFdWd°¹FIY ¨FûSe, LFÂFûa dVFÃFF ½¹FUÀ±FF IbYLX A¸FeSX »Fû¦Fûa °FIY þFIYS ÀFed¸F°F Wû ¦FBÊ W`XÜ ÀFaIZÔY¦FZÜ W¸FFSZ QZVF ¸FZa ³F °Fû ´Fid°F·FF IYe IY¸Fe W` ³F We ¹Fû¦¹F dVFÃFIYûa
U dVFÃFIYûa IYe AF°FaIYUFQe ÀFad»F~°FF, ¸FFdRY¹FFAûa U C´FQidU¹Fûa AFþ ·Fe W¸FFSe dVFÃFF ´Fi¯FF»Fe ¸F`IYF»FZ IYe ½¹FUÀ±FF ´FS ¨F»F SWe IYe, þøXX S°F W` QZVF dW°F ¸FZa ´FFdMÊX¹FûÔ IYû SFþ³Fed°F ÀFZ DY´FS CNIYS
IYe ´FdSÀFS ¸FZa ´F`N, ·FFBÊ-·F°FeþFUFQ ÀFdW°F IYBÊ A³¹F ¦Fa·FeS W`Ü W¸FFSe ÀFSIYFSûa ³FZ dVFÃFF ¸FZa ÀFb²FFS ´FS ³F °Fû ²¹FF³F dQ¹FF ³F We EIY ¶FOÞF d³F¯FʹF »FZ³FZ IYeÜ

59 VF¶Q¸F²Fb 2018
ÀFF¹F¶FSX ÀFaÀFFSX

dOdþM»F »FZ³F—QZ³F VFbøY dIY¹FF W`Ü I`YVF»FZÀF IYe °FSRY ¶FPÞ°FZ »Fû¦Fûa
½FeSmÔXýi VF¸FFÊ IZY ÷XX ÓFF³F IYû QZJ°FZ WbE ¸FFIZÊYM ¸FZa ·Fe ¶FZW°FS AFG´VF³F ¸FbW`¹FF IYSFE
þF SWZ W`aÜ OZd¶FM U IiZYdOM IYFOÊ IZY þdSE VFûd´Fa¦F IYS³FZ ´FS I`YVF

VF WS Wû ¹FF QZWF°F, AFþ ¹FbUF °FIY³FeIY IZY ¸FF¸F»FZ ¸FZa
IYFRYe AF¦FZ d³FIY»F SWZ W`aÜ »F¦F·F¦F ÀF·Fe IZY WF±Fûa ¸FZa
¶F`IY °FIY IYF AFGRYS »Fû¦Fûa d¸F»F SXWXF W`Ü BÀF IY°FFS ¸FZa ¹FbUF We
³FWeÔ ¶Fbþb¦FÊ ·Fe VFFd¸F»F W`aÜ dUVFZ¿FÄFûa IYe ¸FF³FZa °Fû ¹FbUF A´F³FZ ¶Fbþb¦FûË
À¸FFMÊRYû³F, M`¶F AüS »F`´FMFG´F ´FWba¨F ¨FbIYF W`Ü d¶Fþ»Fe
IYF d¶F»F ·FS³FZ ÀFZ »FZIYS VFFGd´Fa¦F IYS³FZ °FIY AFG³F»FFB³F °FIY³FeIY
IYF BÀ°FZ¸FF»F IYS SWZ W`aÜ ¹FWFa °FIY dIY A´F³FZ ¸FF°FF-d´F°FF IYû ·Fe
BÀF °FIY³FeIY ÀFZ øXX ¶FøXX IYS½FF SWZ W`aÜ ·F»FZ We QZWF°F IZY B»FFIYûa
°FIY³FeIY IYû dOdþM»F °FIY³FeIYe A´F³FF³FZ IZY ¶FFSZ ¸FZa ¶F°FF SWZ W`aÜ UWeÔ,
¶Fbþb¦FûË IYû °FIY³FeIY IZY ¹Fcþ IZY d»FE dM´ÀF ·Fe QZ SWZ W`aÜ
dÀF¸FMF SWF W` ÀFaÀFFS: UFMÐÀFE´F, MZ»Fe¦FiF¸F, ÀIYFB´F, BaÀMF¦FiF¸F
þ`ÀFe ÀFûVF»F ÀFFBMûa IYe UþW ÀFZ »Fû¦F dÀF¸FM SWZ W`aÜ ÀF`IZÔYOÞûa ¸FZa

³FZ §FMXF
¸FZa EZÀFZ »Fû¦Fûa IYe ÀFa£¹FF VFWSe »Fû¦Fûa IZY ¸FbIYF¶F»FZ ±FûOÞF IY¸F W` ÀFc¨F³FF IYF AFQF³F—´FiQF³F IYS SWZ W`aÜ ¶FOÞZ VFWSûa IYû LûOÞ dQ¹FF
»FZdIY³F dþÀF °FSW IYe °FIY³FeIYe IiYFad°F Wû SWe W`, CXÀFÀFZ »F¦F°FF W`X þFE °Fû °FIY³FeIY ¹Fcþ IYS³FZ ¸FZa LûMZ VFWS AüS ¦FFaUûÔ IZY »Fû¦F ·Fe
dIY ½FWX ÀF¸F¹F QcS ³FWeÔ, þ¶F ¦FFaU AüS VFWS IYF WS AFQ¸Fe °FIY³FeIY ´FeLZ ³FWeÔ W`aÜ A¶F ¦FiF¸Fe¯F ´FdSUZVF IZY »Fû¦F ·Fe RZYÀF¶FbIY AüSX
ÀFZ »F`ÀF Wû þFE¦FFÜ UFMÐÀFE´´F þ`ÀFe ÀFûVF»F ÀFFBMûa IYF ¹Fcþ IYS SWZ W`aÜ
EÀFû¨F`¸F IZY EIY ÀFUZÊ IZY A³FbÀFFS ÀFûVF»F ³FZMUdIËY¦F ÀFFBMûa AFG³F»FFB³F IYe °FSRY ¶FPÞ SWe ¹FbUF ´FePÞe: »Fû¦F A¶F AJ¶FFS
¸FZa ¹FbUF ´FePÞe ÀF¶FÀFZ ª¹FFQF ÀF¸F¹F ¦FbþFS SWe W`Ü BaMS³FZM IZY ¶FPÞ°FZ
BÀ°FZ¸FF»F IZY ÀFF±F ¹FbUFAûÔ IYe dQ³F¨F¹FFÊ ¸FZÔ AF¸Fc»F-¨Fc»F ´FdSU°FʳF
AF¹FF W`XÜ ¨FF¹F IYe ¨FbÀIYe AüS dþ¸F ¸FZa MFB¸F ¦FbþFS³FZ UF»FZ ¹FbUF
ÀFb¶FW CN°FZ WXe UFMÐÀFE´F AüS RZYÀF¶FbIY ´FS A´FOZM ¨FZIY IYS³FF
¶FZW°FS ÀF¸FÓF°FZ W`aÜ CÀFIZY ¶FFQ ¸FZa QcÀFSZ IYF¹FûË IYe °FSRY ²¹FF³F QZ°FZ
W`aÜ ¹FbUFAûa IZY d»FE BaMS³FZM ÀFc¨F³FFAûa IZY AFQF³F-´FiQF³F IYF þdS¹FF
QeÔ QcdSX¹FFa ´FPÞ³FZ AüS MeUe QZJ³FZ ¸FZa IY¸F ÀF¸F¹F J¨FÊ IYS°FZ W`aÜ EÀFû¨F`¸F IZY
EIY A²¹F¹F³F ¸FZa BÀFIYF Jb»FFÀFF WbAF W`Ü ¹FW A²¹F¹F³F ¸FWFSFáÑ,
dQ»»Fe, ¹Fc´Fe, °Fd¸F»F³FFOc, IY³FFÊMIY ÀF¸FZ°F IYBÊ SFª¹Fûa ¸FZa dIY¹FF ¦F¹FFÜ
A²¹F¹F³F IZY ¸Fb°FFd¶FIY À¸FFMÊRYû³F AüS »F¦F·F¦F ¸Fbµ°F BaMS³FZM
ÀFZUFAûa IYe UþW ÀFZ »Fû¦Fûa IYe AFQ°Fûa ¸FZa ¶FQ»FFU AF¹FF W`Ü »Fû¦F
J¶FSûa IZY d»FE AJ¶FFS AüS MeUe ´FS IY¸F ÀF¹F¸F J¨FÊ IYS°FZ W`a,
¶F³FF W`Ü dIYÀFe MFGd´FIY IYe þF³FIYFSe WFdÀF»F IYS³Fe Wû ¹FF dRYS IYûBÊ IYa´Fd³F¹FFa RiYe ¸FZa ·Fe ³FZM IYe ÀFbdU²FF C´F»F¶²F IYS½FF SXWXe W`ÔXÜ J¶FSmÔX AFG³F»FFB³F ÀF¨FÊ IYS³FF ¶FZW°FS ÀF¸FÓF°FZ W`aÜ ¹FbUF ´FePÞe IYe
AüS ÀFc¨F³FF, BaMS³FZM ´FS AFÀFF³Fe ÀFZ »Fû¦Fûa IYû d¸F»F þF°Fe W`Ü ¹FWe ³FûM¶FaQe IZY ¶FFQ ÀFZ I`YVF»FZÀF IYe °FSRY BadO¹FF: 2016 ¸FZa QZVF ¶FQ»F°Fe AFQ°F IYû QZJ°FZ WbE ¹Fc-MXйFc¶F,? dµ»F´FIYFMÊ AüS
UþW W` dIY ´FPÞFBÊ—d»FJFBÊ IZY d»FE ·Fe ¹FbUF BaMS³FZM IYF ÀFWFSF ¸FZa ³FûM¶FaQe WbBÊÜ ÀF¶FÀFZ ¶FOÞF RYF¹FQF ¹FW WbAF dIY dOdþM»F »FZ³F— A¸FZþ³F þ`ÀFe ÀFFBMZa ¶FOÞZ ´F`¸FF³FZ ´FSX JbQ IYû À±FFd´F°F IYS SWe W`ÔXÜ
»FZ SWZ W`aÜ ¸FFIZÊYM ¸FZa ¶FPÞ°Fe ´Fid°FÀ´F²FFÊ U IY´Fad³F¹Fûa IYe °FSRY ÀFZ QZ³F ¶FPÞFÜ ³F¦FQe IYe dIY»»F°F Wû³FZ ÀFZ »Fû¦Fûa IYF ÷XX ÓFF³F dOdþM»F SXFªFÀ±FÀ±FF³F ´FdÂFIYF IZY dOXdªFMX»F ´FÂFIYFSX W`ÔXÜ
BaMS³FZM IYe ÀFbdU²FF dQE þF³FZ IYe UþW ÀFZ °FZþe ÀFZ »Fû¦Fûa IZY WF±F IYe °FSRY WbAFÜ Sûþ¸FSXFÊ IYe þ÷XX S°F ´FcSe IYS³FZ IZY d»FE »Fû¦FûÔ ³FZ d´FiaMX ¸FedOX¹FF ¸FZÔ IYF¸F IYSX ¨FbIZY W`ÔXÜ ¸FedOX¹FF IZY ³F½FûdQ°F
¸FZa À¸FFMÊRYû³F, M`¶F AüS »F`´FMFG´F AF³FZ »F¦FZ W`aÜ ÀFdUÊÀF ´FiûUFBOS OZd¶FM-IiZYdOM IYFOÊ, ´FZMeE¸F þ`ÀFe ÀFbdU²FFAûa IYF »FF·F CNF°FZ WbE À½FøY´F ´FSX IYF¹FÊ IYSX SXWZX W`ÔXÜ

60 VF¶Q¸F²Fb 2018
ÀFF¹F¶FSX ÀFaÀFFSX

SXûdWX°F d´Fi¹FQVFʳF
¦FiZ³Fû ³¹FcªF OXFGMX IYFG¸F IZY ÀFa´FFQIY W`ÔXÜ »Fa¶FZ
ASXÀFZ °FIY BX»F`¢MÑXFGd³FIY AüSX d´FiaMX ¸FedOX¹FF
ÀFZ ªFbOÞX³FZ IZY ¶FFQ dOXdªFMX»F ¸FedOX¹FF ¸FZÔ
CX°ÀFFWXªF³FIY IYF¹FÊ IYSX SXWZX W`ÔXÜ
ÀFQe IYe ´FbIYFS
·FF S°F ¸FZa ¸FûQe ÀFSIYFS IZY AF°FZ We dOdþM»F BadO¹FF IYe
¦Fcaþ ´FcSZ QZVF ¸FZa ÀFb³FFBÊ QZ³FZ »F¦FeÜ d´FL»FZ Qû ÀFF»Fûa
¸FZa ¶F`aIY AIYFCaM Wû ¹FF ¸Fû¶FFB»F IYF dÀF¸F IYFOÊ
ÀF¶FIYû AF²FFS IYFOÊ ³Fa¶FS ÀFZ d»FaIY IYS³FZ IYû IYWF ªFF SXWXF W`XÜ
dþÀFÀFZ RYþeÊUFOÞXF SûIYF þF ÀFIZYÜ »FZdIY³F QcÀFSXe AûSX EIY dS´FûMÊ
dOdþM»F Bd¯O¹FF
IZY ¸Fb°FFd¶FIY A¦FS U¿FÊ 2016 IYe ¶FF°F IYe þF¹FZ °Fû BÀF U¿FÊ 32
»FFJ IiZYdOM IYFOÊ AüS OZd¶FM IYFOÊ IYe þF³FIYFdS¹FFa ´FOÞûÀFe ¸Fb»IY
¨Fe³F IZY W`IYSûa õXFSF COÞF »Fe ¦FBËXÜ ·FFS°F IbYL ³FWeÔ IYS ÀFIYFÜ ¹FWe
dVFIYF¹F°FZa ¨FaOe¦FPÞ AüS ÓFFSJ¯O ÀFZ ·Fe d¸F»Fe dIY C³FIYe þF³FIYFSe
IYûBÊ ¨FbSF »FZ ¦F¹FF W`XÜ A¸FZdSIY³F U AFGÀMÑZd»F¹F³F ÀFFB¶FS dÀF¢¹FûdSMe
dUVFZ¿FÄFûÔ ³FZ ·Fe ·FFS°F ¸FZa OZMF¶FZÀF IYe dÀF¢¹FcdSMe ´FS ÀFUFd»F¹FF
dIY°F³FF ÀFbSdÃF°F?
d³FVFF³F JOÞF IYS°FZ WbE OZMF¶FZÀF dÀF¢¹FûdSMe IYû ¶FWb°F IY¸FþûS
¶F°FF¹FF W`Ü IYûBÊ ·Fe þF³FIYFS ±FûOÞe ÀFe ¸FZW³F°F IYSIZY OFMF W`IY
IYS ÀFIY°FF W`Ü QSXAÀF»F, ·FFS°F OFMF¶FZÀF IYe ÀFbSÃFF ¸FZa ¶FWb°F IY¸F
²F³FSFdVF J¨FÊ IYS°FF W`Ü ·FFS°F IYe We EIY IYa´F³Fe ´FZ-MeE¸F »F¦F·F¦F
50 ¸Fþ¶Fc°F dÀF¢¹FcdSMe ÀFFGµMUZS BÀ°FZ¸FF»F IYS SWe W`, dþÀFÀFZ Uû
A´F³FZ 20 IYSûOÞ ¦FiFWIYûÔ IYe þF³FIYFSe W`IYÀFÊ ÀFZ ÀFbSdÃF°F IYS SWe
W`Ü EZÀFZ ¸FZa ·FFS°F IYe A³¹F IYa´Fd³F¹Fûa IYû ·Fe ÀFeJ »FZ³FZ IYe þøXX S°F
dIY Uû ¦FiFWIYûa IZY OFMF IYe dÀF¢¹FûdSMe ´FiûMZ¢M IYS³FZ ´FS ²¹FF³F QZaÜ
A¶F B³F ´FSZVFFd³F¹Fûa AüS dVFIYF¹F°Fûa IZY ¶FFQ ·FFS°F ³FZ AF²FFS
IYFOÊ IYe ÀFbSÃFF ¶FPÞF Qe W`Ü EZÀFZ ¸FZÔ A¶F 12 AaIYû IYe þ¦FW 16
AaIYû IYF AF²FFS ³Fa¶FS 01 A´Fi`»F 2018 IYû »FFG³¨F IYS³FZ IYe
¹Fûþ³FF W`Ü dþÀFÀFZ ÀFbSÃFF IYF »FZU»F ¶FPÞ þF¹FZ¦FFÜ ÀFFB¶FS
dÀF¢¹FûdSMe dUVFZ¿FÄFûa IYF IYW³FF W` dIY OXZMXF dÀF¢¹FûdSMe ´FS ²F¹FF³F
QZ³FF ·FFS°F ÀFSIYFS IYe dþ¸¸FZQFSe W`Ü dUVFZ¿FÄFûa IYF ¸FF³F³FF W` WS
¨Fe¬F IYû AF²FFS IYFOÊ ÀFZ d»FaIY IYS QZ³FF d¶F³FF dIYÀFe dÀF¢¹FûdSMe,
¹FZ J°FS³FFIY ÀFFd¶F°F Wû ÀFIY°FF W`Ü dUVFZ¿FÄFûa IYF ¹FZ ·Fe IYW³FF W`
dIY B³F ¨FeþûÔ ÀFZ OSIYS ·FFS°F ¸FZa Wû SWe dOdþM»F IiYFad°F IYû ¶FaQ
³FWeÔ dIY¹FF þF³FF ¨FFdWE ¶Fd»IY dÀF¢¹FûdSMe ¶FPÞF QZ³Fe þF³Fe ¨FFdWE,
°FFdIY ·FFS°F IYe VFb¸FFS ¶FFIYe dUdIYdÀF°F QZVFû ¸FZa WûÜ ¸Fb£¹F d¶FaQb
¹FW ·Fe W` dIY 21½FeÔ ÀFQe ´Fiüôûd¦FIYe AüS OZMF IYF EIY ¹Fb¦F W`Ü ÀFF½F²FF³Fe ÀFZ WXe ÀFbSXÃFF
¦FFa½F AüSX ¸FdWX»FFEa ªFF¦FøYIY WXûÔ: SFáÑ IZY dUIYFÀF IZY d»FE W¸FZa
¦FiF¸Fe¯F ·FFS°F IYû dOdþM»F ¶F³FFIYS dUIYdÀF°F QZVFûÔ IZY ÀFF±F EÀFE¸FEÀF A»FMÊ: ¶F`aIY ÀFZUFAûa ¸FZa EÀFE¸FEÀF A»FMÊ þøXX S d»F£FIYSX SX£F°FZ W`ÔXÜ EZÀFF ³FWXeÔ IYSmÔXÜ ´FÀFÊ, IYF¦FªF ¹FF ¸Fû¶FFBX»F
Ed¢MU IYSFEaÜ BÀFÀFZ ¦FiFWIY IYû °FbSa°F »FZ³F—QZ³F U EMeE¸F £Fû³FZ ´FSX ÀFFSmX ´FFÀF½FOÊX ´FF³FZ ½FF»FZ IYû d¸F»F ªFFEa¦FZÜ dªFÀFIZY
ÀF¸FF³FFa°FS ¨F»F³FF Wû¦FF AüS ÀF¸FFþ IZY d³F¨F»FZ °F¶FIZY IZY ÀFF±F- õXFSF ´F`ÀFZ IYe d³FIYFÀFe IYF ´F°FF ¨F»F þFE¦FFÜ ªFdSXE AFÀFF³Fe ÀFZ ²Fû£FF²FOÞXe WXû ÀFIY°Fe W`XÜ
ÀFF±F ¸FdW»FFAûÔ IYû ´Fiüôûd¦FIYe ÀFZ þûOÞ³FF Wû¦FFÜ ÀFF±F We þøYXXSe EIY °FSW IYF ´FFÀFUOÊ ¶F³FF³FZ ÀFZ ¶F¨FZa: EZÀFZ ´FFÀFUOÊ ¶F³FF³FZ EaMXe ½FF¹FSXÀF A´FOZXMZXOX WXû³FZ ¨FFdWXEa: ÀFF¹F¶FSX WX¸F»FZ IYSX³FZ
W`, C³WZa dOdþM»F IYF¸FIYFªF IZY ´Fid°F þF¦FøXX IY dIY¹FF þF¹FZÜ ÀFZ ¶F¨FZa dþÀFIYF A³Fb¸FF³F ÀFF¸F³FZ UF»FF AFÀFF³Fe ÀFZ »F¦FF »FZÜ ½FF»FZ A´F³FZ ½FF¹FSXÀF »F¦FF°FFSX A´FOZXMX IYSX°FZ SXWX°FZ W`ÔXÜ QcÀFSXe
dþÀFÀFZ C³F¸FZa ´Fiüôûd¦FIYe IZY ´Fid°F dUV½FFÀF ¶FPÞZX AüS Uû A´F³FZ AüS EIY °FSW IYF ´FFÀFUOÊ Qû þ¦FW ³F SJZaÜ ¶FF¹Fû¸FZdMÑIY AûSX WX¸F A´F³FZ »F`´FMXFG´F, OZXÀIYMXFG´F ¹FF ´FF¸FMXFG´F ¸FZÔ EaMXe
dÀFÀMX¸F IYe ÀFWF¹F°FF ÀFZ »FZ³FQZ³F IYû ÀFbSdÃF°F dIY¹FF þF³FF ½FF¹FSXÀF A´FOZXMX ³FWXeÔ IYSX°FZ W`ÔXÜ dªFÀFÀFZ W`XIYSX AFÀFF³Fe ÀFZ
Q`d³FIY þeU³F IYe AFUV¹FIY°FF IYû ´FcSF IYS³FZ IZY d»FE dOdþM»F WX¸FFSXF OXFMXF ¨FûSXe IYSX ÀFIY°FZ W`ÔXÜ
¨FFdWEÜ
´»FZMRYF¸FÊ IYF C´F¹Fû¦F IYS ÀFIZÔYÜ IbY»F d¸F»FFIYS dOdþM»F °FIY³FeIY QûWXSXe ÀFbSXÃFF IYF IYSmÔX CX´F¹Fû¦F: A¶F ª¹FFQF°FSX ¶F`ÔIY AüSX A³FFd²FIÈY°F AüSX ´Fû³FÊ ½FZ¶FÀFFBXMXûÔ ÀFZ ¶F¨FZÔ: A³FªFF³F
EIY IiYFad°F IYF ¸FF²¹F¸F W`, dþÀFIZY þdS¹FZ W¸F ·FFS°F IYû dUIYdÀF°F ÀFûVF»F ¸FedOX¹FF ´»FZMXRYF¸FÊ QûWXSXe ÀFbSXÃFF CX´F»F¶²F IYSX½FF SXWZX ½FZ¶FÀFFBXMX ´FSX ³FWXeÔ ªFFEaÜ ½FFZ¶FÀFFBXMX IZY ¹FcAFSXE»F IYe
QZVFûa IYe IY°FFS ¸FZa JOÞF IYS ÀFIY°FZ W`aÜ W`ÔXÜ BXÀFIZY °FWX°F A¦FSX AF´F ·Fe A´F³Fe AFBÊXOXe »FFG¦F BX³F IYSmÔX¦FZ VFbøYAF°F ¸FZÔ »F¦FF »FFGIY IYF d³FVFF³F QZ£F »FZÔÜ £FFÀF°FüSX ÀFZ ´Fû³FÊ
£FbQ ·Fe SX£ûÔ ²¹FF³F: OZXMXF IYû ÀFbSXdÃF°F SX£F³FZ IYe dªF°F³Fe dªF¸¸FZQFSXe °Fû ´FFÀF½FOÊX IZY ¶FFQ d»Fa¢OX ¸Fû¶FFBX»F ´FSX ½F³F MXFBX¸F IYûOX ½FZ¶FÀFFBXMXûÔ ´FSX ½FF¹FSXÀF IZY d»FaIY d¸F»F°FZ W`ÔXÜ
ÀFSXIYFSX IYe W`X, CXÀFÀFZ ª¹FFQF WX¸FFSXe W`XÜ ´FÀFʳF»F dÀF¢¹FcdSMe IYû d¸F»FZ¦FFÜ CXÀFZ OXF»F³FZ ´FSX ´FiûRYFBX»F Aû´F³F WXû¦FFÜ dRY»¸F ¹FF OXFG¢¹Fc¸FZÔMX OXFCX³F»FûdOXa¦F: ¹FWX IYF¸F IYSX°FZ ½F¢°F
´FFÀF½FOÊX d»F£FIYSX ³FWXeÔ LXûOÞZX: AIYÀFSX WX¸F A´F³FZ ´FFÀF½FOÊX £FFÀF ÀFF½F²FF³Fe ¶FSX°F³FZ IYe ªFøYSX°F W`XÜ ª¹FFQF°FSX dRY»¸FZÔ
ÀFbSdÃF°F IYS³FZ IZY IbYLX ÀFSX»F C´FF¹F IYSXIZY WX¸F A´F³FZ ÀFc¨F³FFEa, dIYÀFe OXF¹FSXe, A´F³FZ ¸Fû¶FFBX»F ¹FF ´FÀFÊ ¸FZÔ SX£û IYF¦FªFûÔ ´FSX ´FF¹FSmXÀFe IZY ªFdSXE AÀFbSXdÃF°F øY´F ÀFZ A´F»FûOX IYe ªFF°Fe W`ÔXÜ
²F³F AüSX OXFMXF ÀFbSXdÃF°F SX£F ÀFIY°FZ W`ÔXÜ W`XdIaY¦F ÀFZ WXû³FZ ½FF»FF
³FbIYÀFF³F ÀFbSXÃFF ´FSX WXû³FZ ½FF»FZ £F¨FÊ ÀFZ ¶FWbX°F ª¹FFQF WXû°FF W`XÜ

61 VF¶Q¸F²Fb 2018
A½¹F½FÀ±FF

·Fi¿MF¨FFS ¸Fb¢°F ·FFþ´FF ÀFSIYFS ·F»FZ We ·FiáF¨FFS ¸Fb¢°F ·FFS°F
IYF ÀF´F³FF dQJF°FZ WbE ÀFØFF ¸FZa AFBÊ »FZdIY³F
WIYeIY°F A·Fe ·Fe IYûÀFûa QcS W`Ü IYWeÔ ³FF IYWeÔ

·FFS°F IZY ÀF´F³FZ ·FiáF¨FFS IYe ³FeÔU B°F³Fe ¸Fþ¶Fc°F W` dIY CÀFZ
CJFOÞ ´FF³FF ÀFSIYFS IZY d»FE MZPÞe JeS ÀFFd¶F°F Wû
SWe W` þ¶FdIY ÀFSIYFS IYû »F¦F·F¦F 4 ÀFF»F ´FcSZ

´FS WFUe ¶FF¶Fc¦FeSe Wû³FZ þF SWZ W`aÜ CÀFIZY ¶FFQ ·Fe ·FiáF¨FFS J°¸F
³FWeÔ Wû SWF W`Ü BÀFIYF IYFS¯F QZVF ¸FZÔ ÀFSIYFSe
´FQûÔ ´FS ¶F`NZ WbE ¶FF¶Fc W`aÜ
Ad¸F°F ·FFMXe
d³F½FF¯F MXFBX¸ÀF IZY ÀFF±F ªFbOÞZX W`ÔXÜ IYSXe¶F
QÀF ½F¿FûË ÀFZ ¦FiZMXSX ³FûEOXF AüSX ³FûEOXF ¸FZÔ
´FÂFIYFdSX°FF IYSX SXWZX W`ÔXÜ ¦FFa½F AüSX dIYÀFF³F
ÀFZ ªFbOÞZX ¸FbQÐQûÔ ´FSX ÀFaªFeQF W`ÔXÜ

·FF S°F ÀFSIYFS ³FZ ·FiáF¨FFS IYû ¸Fb£¹F ¸FbQÐQF ¸FF³F°FZ WbE ·F»FZ
We C©F ´FQûa IZY d»FE Jûþ IYSIZY BʸFF³FQFS LdU UF»FZ
Ad²FIYFdS¹Fûa IYû ¶F`NF¹FF ±FF »FZdIY³F d³F¨F»FZ À°FS ´FS
¶FF¶FbAûa IZY IYFS³FF¸FZ AFþ ·Fe A´F³FZ AF´FZ ¸FZa A»F¦F—A»F¦F
IYWFd³F¹FFa d»FJ³FZ IYû ¸Fþ¶FcS IYS QZ°FZ W`aÜ ·FiáF¨FFS C³FIYe ³FÀFûa
¸FZa Jc³F IYe ·FFad°F QüOÞ SWF W`Ü ·FiáF¨FFS C³FIZY d»FE C³FIYF Ad²FIYFS
W`, þû UZ°F³F ÀFZ A»F¦F þZ¶F J¨FÊ IZY øXX ´F ¸FZa WXFdÀF»F IYSX°FZ W`aÜ
¸FF³FF ¹FW ·Fe þF SWF W` dIY CX³WZÔX C³FIZY BXÀF Ad²FIYFS ÀFZ Uad¨F°F
IYS ´FF³FF IYdN³F Wû ÀFIY°FF W`Ü ·FFþ´FF ÀFSIYFS IZY ¨FFSX U¿FûË IZY
IYF¹FÊIYF»F ¸FZa ¹FW ÀFFd¶F°F Wû ¦F¹FF W`Ü WF»FFadIY C©F À°FSe¹F
Ad²FIYFSe A¶F dSXV½F°FJûSe ÀFZ A»F¦F dQJFBÊ QZ SWZ W`a ´FSa°Fb ³Fe¨FZ
IZY À°FS ´FS A·Fe ·Fe ÀFb²FFS IYe AFUV¹FIY°FF W`, ¶FWb°F Ad²FIY W`Ü
·FFS°Fe¹F þ³F°FF ´FFMeÊ dIYÀFF³Fûa IZY CðXFS IYe ¶FWb°F ÀFe ¶FF°FZa IYS°Fe
W`Ü WF»FFadIY, ·FFS°F ÀFSIYFS ³FZ IYBÊ ¹Fûþ³FFEa IYF¦Fþûa ¸FZa dIYÀFF³Fûa
IZY d»FE ¨F»FF SJe W`a ´FSa°Fb ¢¹FF UFÀ°FU ¸FZa dIYÀFF³Fûa IZY ´FFÀF °FIY QFQSXe IZY »FbWXFSX»Fe ¦FFa½F ¸FZÔ ³FZVF³F»F WXFBÊX½FZ IZY dIY³FFSmX ¶FQWXF»F dÀFa¨FFBÊX
d½F·FF¦F IYF OXFIY ¶Fa¦F»FFÜ EIY ªF¸FF³FZ ¸FZÔ ¹FWX ´F¹FÊMXIY À±F»F ±FFÜ
¹FW ¹Fûþ³FFEa ´FWba¨F ´FF SWe W`aÜ ´FiQZVF ¸FZa dÀFa¨FFBÊ dU·FF¦F þû dIY
dIYÀFF³F ÀFZ ÀFe²FZ-ÀFe²FZ ÀFa¶Fad²F°F W`, CÀFe IYe ¶FF°F IYSe þFEÜ dIYÀFF³F
IYû »FF·F ´FWba¨FF³FZ IZY d»FE ÀFSXIYFSX ³FZ ³FWS ÀFZ dÀFa¨FFBÊ IYû VFb»IY ´F¹FFʽFSX¯F ´FSX ·Fe ÀFaIYMX
¸Fb¢°F IYS dQ¹FF W`XÜ ´FSa°Fb A¶F ¶FF¶Fc IYû ¹FW ¶FF°F Wþ¸F ³FWeÔ WbBÊÜ A½F`²F £F³F³F AüSX ´FZOÞXûÔ IZY A½F`²F IYMXF³F ÀFZ EIY AüSX IYSXûOÞXûÔ ÷Y´F¹FZ ÀFF»FF³FF
BÀFed»FE ¶FF¶FbAûa ³FZ ³F¹FF SFÀ°FF Jûþ d³FIYF»FF W`Ü dIYÀFF³Fûa IYû IYF ³FbIYÀFF³F WXû SXWXF W`XÜ CXÀFÀFZ IYWXeÔ ª¹FFQF ³FbIYÀFF³F ´F¹FFʽFSX¯F IYû WXû SXWXF
´FF³Fe QZ³FZ IZY d»FE B°F³FF ´FSZVFF³F dIY¹FF þFE dIY dIYÀFF³F ´FSZVFF³F W`XÜ BXÀF ´FcSmX ¦FûSX£F²Fa²û ÀFZ ÀFSXIYFSXe ¸FWXIY¸FûÔ IZY AF»FF ARYÀFSX AFa£ûÔ
WûIYS ¶FF¶FbAûa IYû ´F`ÀFZ QZIYS ³FWSûa ¸FZa ´FF³Fe QZ³FZ IYe d¸F³³F°FZa IYSZÔÜ ¸FcaQIYSX ¶F`NZX W`XÜ ´FiVFFÀF³F AüSX ÀFSXIYFSX IYF BXÀF AûSX IYûBÊX ²¹FF³F ³FWXeÔ W`XÜ
QSXAÀF»F, ³FûEOXF AüSX ¦FiZMXSX ³FûEOXF ªF`ÀFZ °FZªF °FSX¢IYe¸FaQ VFWXSXûÔ ¸FZÔ
´FF³Fe ³FF QZIYS ¶FF¶Fc IYû »FF·F ¢¹FF W`? ¹FdQ AF´F EZÀFF ÀFû¨F SWZ W`a ´F¹FFʽFSX¯F IYe ´FcSXe °FSXWX A³FQZ£Fe IYe ªFF SXWXe W`XÜ ¹FWXe ½FªFWX W`X dIY WXSX
°Fû ¹FW d¶F»IYb»F ¦F»F°F W`Ü ¢¹FûadIY ³FWSûa ¸FZa þ¶F ´FF³Fe ³FWeÔ Wû°FF ÀFF»F dQÀFa¶FSX AüSX ªF³F½FSXe IZY ¸FWXe³FûÔ ¸FZÔ VFWXSX ¸FZÔ ÀFFaÀF »FZ³FF ¸FbWXF»F WXû
W` °Fû LûMe—LûMe ³FWSûa ÀFZ ·Fe AFþIY»F SZ°F J³F³F IYF IYF¸F þûSûa— ªFF°FF W`XÜ A¦FSX d´FLX»FZ ½F¿FûË IZY QüSXF³F AüÀF°F °FF´F¸FF³F AüSX ¶FFdSXVF IYF
VFûSûa ´FS W`Ü dÀFa¨FFBÊ dU·FF¦F IZY ¹FW ¶FF¶Fc J³F³F ¸FFdRY¹FFAûa ÀFZ ´F`ÀFZ A²¹F¹F³F IYSmÔX¦FZ °Fû VFWXSX IYF AüÀF°F °FF´F¸FF³F »F¦FF°FFSX ¶FPÞX SXWXF W`XÜ QcÀFSXe
»FZIYS C³WZa ¶FZ£FüRY J³F³F IYS³FZ QZ°FZ W`a AüS dIYÀFF³F ´FF³Fe IZY ¶F¦F`S AûSX ¹FWXFa ÀFF»FF³FF WXû SXWXe ¶FFdSXVF §FMX SXWXe W`XÜ ·Fc¦F·FÊ ªF»F d¦FSX SXWXF W`XÜ
°FOÞ´F°FF SW°FF W`Ü RYÀF»FZÔ ÀFc£F°Fe SXWX°Fe W`ÔXÜ
dÀFa¨FFBÊ dU·FF¦F IZY ´FFÀF ÀF`IYOÞûa ¶Fe§FF þ¸Fe³F £FF»Fe ´FOÞXe W`ÔXÜ °F¸FF¸F d½F·FF¦FûÔ IZY ´FFÀF IYF¸FIYFªF IYSX³FZ IZY d»FE Qµ°FSX WXe ³FWXeÔ AüS ÀFcJZ ´FZOÞ IYWIYS ¶FZ¨F dQE ªFF°FZ W`ÔXÜ ¹FW ¶FF°F °Fû IYZU»F EIY
Aa¦FiZþûa IZY þ¸FF³FZ ¸FZa IY·Fe ´F¹FÊMIY À±F»F ¸FF³FF þF°Fe ±FeÔÜ ¶FOÞXe- W`ÔXÜ dªFÀF¸FZÔ BX³FIYF CX´F¹Fû¦F WXû ÀFIY°FF W`XÜ BX³F ´FSX A¸Fc»¹F ½F³F ÀFa´FQF dÀFa¨FFBÊ dU·FF¦F IYe W`, QZVF ·FS ¸FZa EZÀFZ ÀF`IYOÞûa dU·FF¦F W`a dþ³FIYe
¶FOÞXe BX¸FFSX°FZÔ ¶F¹FF¶FF³F ´FOÞXe WbXBÊX W`ÔXÜ dªF³FIYe IYe¸F°FZÔ IYSXûOÞXûÔ ÷Y´F¹FZ IYû ·Fe d½F·FF¦F IZY IY¸FʨFFdSX¹FûÔ ³FZ d³FªFe dWX°FûÔ IZY d»FE ¶F¶FFÊQ IYSX ³FÀFûa ¸FZa ·FiáF¨FFS Jc³F IYe °FSXWX QüOÞ SWF W`Ü ´F°FF ³FWXeÔ IYûBÊX ÀFSXIYFSX
W`XÜ »FZdIY³F ÀFSXIYFSX IYe CX´FZÃFF IYF dVFIYFSX W`ÔXÜ ªF¶FdIY ÀFSXIYFSX IZY dQ¹FF W`XÜ JOÞZ ´FZOÞûa ¸FZa AF¦F »F¦FF Qe þF°Fe W` °FFdIY ´FZOÞ ÀFcJ þFEa IY¶F BXÀF ¦FaQZ £Fc³F IYû d³FIYF»F³FZ ¸FZÔ ÀFRY»F WXû¦FeÜ

64 VF¶Q¸F²Fb 2018
ÀFbd½F²FF

ªFeAFBÊXE¸FEÀF

ÀFb²FSmÔX¦Fe ªF³F´FQ IYe
BÀF ÀFF»F dþ»FZ IYû SFþIYe¹F
AF¹FbdUÊÄFF³F ÀFaÀ±FF³F (þeAFBÊXE¸FÀF)
IZY øXX ´F ¸FZa ÀFSIYFSe ¸FZdOIY»F IYFG»FZþ
IYF °FûWRYF d¸F»FZ¦FFÜ ¹FWFa E¸F¶Fe¶FeEÀF

À½FFÀ±¹F ÀFZ½FFEa IZY IYûÀFÊ ÀFa¨FFd»F°F IYS³FZ IZY d»FE ÀFFSe
´FidIiY¹FF °FIYSe¶F³F ´FcSe IYS »Fe ¦FBÊ W`Ü
ÀFaÀ±FF³F ¸FZa ÀFed³F¹FS U þcd³F¹FS OFG¢MS
S¯Fþe°F d¸FßFF ÀF¸FZ°F R`YIY»Me IYe ·F°FeÊ ´FidIiY¹FF ´FcSe Wû
OÑXe¸F ´FiûªFZ¢MX
¨FbIYe W`Ü IbYL ´FQûÔ IYû AÀ±FFBÊ øY´F ÀFZ
¹FW ÀFaÀ±FF³F A¶F ¦Fü°F¸F¶FbðX ¹Fcd³F½FdÀFÊMXe IYF dWXÀÀFF W`XÜ ´Fc½FÊ
·FSF þF SWF W`Ü IYûdVFVF IYe þF SWe W`
SF
¸Fb£¹F¸FaÂFe ¸FF¹FF½F°Fe IYF OÑXe¸F ´FiûªFZ¢MX ±FFÜ dªFÀF ´FSX IYBÊX WXªFFSX
þIYe¹F AF¹FbdUÊÄFF³F ÀFaÀ±FF³F IZY øXX ´F ¸FZa ¸FZdOIY»F IYFG»FZþ
ÀFZ BÀF ÃFZÂF IZY ¦FSe¶F, d³F¸³F U ¸F²¹F¸F AF¹F U¦FÊ IZY »Fû¦FûÔ
IYSXûOÞX ÷Y´F¹FZ £F¨FÊ dIYE ¦FE ±ûÜ ½F¿FÊ 2012 ¸FZÔ ´FiQZVF ¸FZÔ ÀFØFF
´FdSX½F°FʳF WbXAFÜ Ad£F»FZVF ¹FFQ½F ¸Fb£¹F¸FaÂFe ¶F³FZ °Fû CX³WXûÔ³FZ
BÀF ÀFF»F ¹FWFa E¸F¶Fe¶FeEÀF IYe 100
IYû ¶FOÞe C¸¸FeQ W`aÜ ¸FSeþ IYû ¶FZW°FS ÀUFÀ±¹F C´F¨FFS IYe
ÀFbdU²FFEa ¹FWFa d¸F»F³FZ »F¦FZa¦FeÜ BÀF¸FZa EIY ÀF¶FÀFZ ¶FOÞe AOÞ¨F³F
¦Fü°F¸F¶FbðX ¹Fcd³F½FdÀFÊMXe IYF EIY ¶FOÞXF dWXÀÀFF IYFMXIYSX ¸FZdOXIY»F
¹Fcd³F½FdÀFÊMXe ¶F³FF³FZ IYe §Fû¿F¯FF IYSX QeÜ »FZdIY³F ´FcSmX ´FFa¨F ÀFF»F ¶Fe°F
ÀFeMûÔ IZY d»FE QFdJ»FZ VFbøX WXû ªFFEaÜ
¸FZdOIY»F IYFCadÀF»F AFRY BadO¹FF (E¸FÀFeAFBÊ) ÀFZ BþFþ°F IYe ¦FE AüSX Ad£F»FZVF ¹FFQ½F ÀFSXIYFSX ¸FZdOXIY»F ¹Fcd³F½FdÀFÊMXe VFbøY ³FWXeÔ
W`Ü BXÀFe IYFSX¯F ÀFaÀ±FF³F AFþ ·Fe A²FcSF W`Ü ÀFFSe °F`¹FFSe ´FcSe Wû³FZ IYSX ÀFIYeÜ ªFF°FZ-ªFF°FZ Ad£F»FZVF ¹FFQ½F BXÀFZ ¹Fcd³F½FdÀFÊMXe ÀFZ
IYFG»FZªF §Fûd¿F°F IYSX ¦FEÜ IbY»F d¸F»FFIYSX ½FWX ·Fe A´F³FF OÑXe¸F
IZY ¶FFQ ·Fe E¸FÀFeAFBÊ ³FZ IbYL ¸FF³FIYûa IYû »FZIYS ¦Fd°FSû²F ´F`QF ´FiûªFZ¢MX ´FcSXF ³FWXeÔ IYSX ´FFEÜ A¶F EIY ¶FFSX dRYSX ¹Fc´Fe ¸FZÔ ÀFSXIYFSX
IYS dQ¹FF W`Ü E¸FÀFeAFBÊ IYe Me¸F Qû¶FFSF ¹FWFa d³FSeÃF¯F IYS³FZ ¶FQ»Fe W`XÜ ¶FF¦FOXûSX ·FFSX°Fe¹F ªF³F°FF ´FFMXeÊ IZY WXF±FûÔ ¸FZÔ W`XÜ WXF»F WXe
AFE¦FeÜ BÀF ¶FFS ÀFaÀ±FF³F E¸FÀFeAFBÊ IZY d»FE ´FcSe °FSW °F`¹FFS W`Ü ¸FZÔ ¸Fb£¹F¸FaÂFe ¹Fû¦Fe AFdQ°¹F³FF±F ³FZ BÀF ¸FZdOXIY»F IYFG»FZªF ¸FZÔ
C¸¸FeQ þ°FFBÊ þF SWe W` E¸FÀFeAFBÊ ÀFZ WSe ÓFaOe d¸F»F þFE¦FeÜ BÀFIZY E¸F¶Fe¶FeEÀF IYe 100 ÀFeMX AF½FadMX°F IYSX³FZ IYF EZ»FF³F dIY¹FF W`XÜ
¶FFQ ¹FWFa E¸F¶Fe¶FeEÀF IYe ´FPÞFBÊ IYe SFW AFÀFF³F Wû þFE¦FeÜ »FFJûÔ ÀFSXIYFSX ³FZ ¹FWX ·Fe §Fû¿F¯FF IYe W`X dIY AF³FZ ½FF»FZ dVFÃF¯F ÀFÂF ÀFZ
QFd£F»FZ WXûÔ¦FZÜ ¨FFWZX VFbøYAF°Fe dQ³FûÔ ¸FZÔ IYÃFFEa ¦Fü°F¸F¶FbðX
¦FSe¶F ¸FSeþûa IYû ¶FZW°FS U ÀFÀ°FF C´F¨FFS QZ³FZ IZY d»FE ¹FW AÀ´F°FF»F ¹Fcd³F½FdÀFÊMXe ¸FZÔ ¨F»FF³Fe ´FOÞZÔXÜ A¶F QZ£F°FZ W`Xa BXÀF OÑXe¸F IYF ¢¹FF WXû¦FFÜ
ÀFaþeU³Fe ÀFFd¶F°F Wû¦FFÜ A·Fe °FIY þ³F´FQ IZY ¦FSe¶F ¸FSeþûa IYû
dÀFRÊY ´FiF±Fd¸FIY ÀUFÀ±¹F IZÔYýi U ÀFF¸FbQFd¹FIY ÀUFÀ±¹F IZÔYýi ÀFZ We
LûMe—LûMe ¶Fe¸FFdS¹Fûa IZY C´F¨FFS IYF »FF·F d¸F»F ´FF SWF W`Ü þû ÃFZÂFûÔ ¸FZa EIY ¸FZdOIY»F IYFG»FZþ VFbøX X IYS³FZ IYe §Fû¿F¯FF ÀFZ ¦Fü°F¸F¶FbðX
¸FSeªFûÔ IZY ¶FPÞ°FZ Q¶FFU IZY d»FE ³FFIYFRYe W`Ü BXÀF ÀFF»F IZY ¶FªFMX ³F¦FSX IZY BXÀF ÀFaÀ±FF³F IYû »FF·F WXû¦FFÜ
¸FZÔ dUØF ¸FaÂFe A÷Y¯F þZM»Fe ³FZ ·Fe ÀUFÀ±¹F ÀFZUFAûa IYû ÀFaþeU³Fe Q`d³FIY ªFF¦FSX¯F IZY ÀFa½FFQQF°FF W`ÔXÜ
QZ³FZ IZY d»FE A´F³FF d´FMFSF Jû»F dQ¹FF W`Ü ´Fi°¹FZIY °Fe³F ÀFaÀFQe¹F »Fa¶FZ ASXÀFZ ÀFZ WZX»±F ¶FeMX ´FSX IYF¸F IYSX SXWZX W`ÔXÜ

65 VF¶Q¸F²Fb 2018
ΨF°F³F
ÀF¸FeÃFF NXFIbYSX
LXFÂFF W`ÔXÜ ´FiIÈYd°F AüSX ´F¹FFʽFSX¯F IZY ´Fid°F
ªFF¦FøYIY°FF Ad·F¹FF³FûÔ ¸FZÔ VFFd¸F»F WXû°Fe
SXWXe W`ÔXÜ

AF þ ¶FF°F IYS°FZ W`a CÀF ³FFSe IYe °Fû ´Fcþ³Fe¹F ³FWeÔ ´FS¸FÐ
´Fcþ³Fe¹F, ßFZâ ³FWeÔ Ad´F°Fb ÀFUÊßFZâ, ¸FWF³F ³FWeÔ
¶Fd»IY ¸FWF³F°F¸FÐ W`aÜ WFa! AF´F d¶F»IYb»F ÀFWe dQVFF
IYe AûS C³¸FbJ W`aÜ ²FS°Fe ¸FFa!
þû ³FFdS¹FûÔ ¸FZa ÀFUûÊØF¸F, QZdU¹FûÔ ¸FZa C©F°F¸F, ¸FW°U ¸FZa
dUVFF»F°F¸F W`ÔX ´FSa°Fb þû À±FF³F UFÀ°FU ¸FZa W¸FFSe ¸FFa IYû d¸F»F³FF
¨FFdWE, UW BÀFZ ´FiQF³F IYS ´FF SWZ W`aÜ ³FWeÔ, AFþ W¸F C´F¹Fû¦F ÀFZ
IYWeÔ AF¦FZ ¶FPÞIYS A´F³Fe ¸FFa IYF C´F·Fû¦F IYS³FZ ¸FZa »F¦FZ W`aÜ QûW³F
IYe ÀFe¸FF B°F³Fe Ad²FIY ¶FPÞ ¦FBÊ W` dIY W¸F A´F³Fe ¸FF°FÈVFd¢°F ÀFZ
ÀF¸FF³F ¶F»F »F¦FFIYS AF°IYFS IYS³FZ »F¦FZ W`aÜ ¢¹FF BÀFe IYF ³FF¸F
dUIYFÀF W`X? ¢¹FF ¹FWe ßFZâ ¸FF³FU ¹FF IYWZa dIY U`ÄFFd³FIY AF²Fbd³FIY
¸FF³FU IYe ´FW¨FF³F W`?
AFþ ÀF¸F¹F IYSUMZa »FZ SWF W`, ´FiIÈYd°F ³FZ A´F³FZ ÀFF±F WbE L»F
IYF ¶FQ»FF »FZ³FF ´FiFSa·F IYS dQ¹FF W`Ü IÈYd¿F ÃFZÂF IYe ¹FdQ ¶FF°F IYe
þFE °Fû dþÀF °FSW W¸F³FZ ÀF¸FÀ°F CØFS-´FdV¨F¸F ·FFS°F ¸FZa ²FS°Fe IYe
LF°Fe IYû ¶FaþS ¶F³FF¹FF W`, NeIY CÀFe ´FiIYFS AFþ UW ÀF¸FÀ°F ÃFZÂF
C´F·Fû¦F, C´F¹Fû¦F, QûW³F ¹FF ¶F»FF°IYFS
A³FZIYF³FZIY ½¹FFd²F¹FûÔ IYF dVFIYFS WbAF dQ£F°FF W`Ü þe ³FZ IYWF ±FF dIY IbYQS°F IZY ÀF¶F ¶FaQZÜ ´FSa°Fb ¢¹FF W¸F³FZ IbYQS°F Cd¨F°F ³FWeÔÜ U°FʸFF³F ¸FZa AFUV¹FIY°FF W` VFFa°F d¨F°F ÀFZ d¨F°Fa³F IYS³FZ
¢¹FF IYWZa¦FZ BÀFZ ´FiIÈYd°F IYF ¶FQ»FF ¹FF ²FS°Fe ¸FFa IZY ÀFF±F WbE IYû A´F³FF ¦Fb»FF¸F ¶F³FF³FZ IYe IYûdVFVF IYe U W¸FFSF ÀUa¹F IYF IYe U dU¨FFS³FZ IYe dIY dIYÀF ´FiIYFS ÀFZ W¸F A´F³Fe ¸FF°FÈQZUe IYû
¶F»FF°IYFS IZY ´FdS¯FF¸F ÀUøXX ´F RYFaÀFe ÀFZ ·Fe ¶FOÞe ÀFþF W`Ü ¦FbøX X ³FF³FIY AdÀ°F°U AFþ J°FSZ ¸FZa W`Ü IYW³FZ IYû ¶FWb°F IbYL W` ´FSa°Fb IYW³FF ÀFaUFSmÔÜ dUV½FFÀF W` dIY BÀFÀFZ þeU³F U þeUVF`»Fe ÀU°F C³³F°F Wû¦FeÜ
AF²Fe Qbd³F¹FF

À°F³F´FF³F IYSX½FF³FF ¹FF ³FWXeÔ
¸FdWX»FF IYF Ad²FIYFSX
EIY AüS°F þeU³F ·FS þ³¸F AüS ´FF»F³F ´Fû¿F¯F IZY RZYS ¸FZa We C»FÓFe SW°Fe W` AüS
AF²Fe ÀFZ Ad²FIY dþQa¦Fe ¹Fca We ¶Fe°F þF°Fe W`Ü dIYa°Fb A¶F IYF³Fc³F³F AüS°F IYe AüS
·Fe ª¹FFQF dþ¸¸FZQFSe °F¹F IYe þF SWe W` AüS UW W` SFBM Mc RYeOÜ À°F³F´FF³F ¹FF³Fe
¶FiZÀMRYedOa¦F dIY°F³FF þøXX Se W`Ü BÀFÀFZ ¸FFa AüS ¶F©FZ Qû³Fûa IZY A»F¦F-A»F¦F
RYF¹FQZ Wû°FZ W`aÜ U`ÀFZ BÀF ¶FFSZ ¸FZa ÀFSIYFSe dUÄFF´F³Fûa IYe ·FS¸FFS W`Ü
A¨LF ¢¹FF W`
¸FüW¸¸FQ B»¹FFÀF MFB¸F IYF¸F IYSZ ¹FF UIÊY RiYFG¸F Wû¸F
¨Fb³FZÜ dQ»F¨FÀ´F ¶FF°F ¹FW W` dIY AüS°F We
dUþ³F »FFBU dWaQe ÀF¸FF¨FFS ´FÂF IZY
¶¹FcSû ´Fi¸FbJ W`ÔXÜ IYF³Fc³F dS½¹Fc ³FF¸F IYe
½FZ¶FÀFFBXMX ¨F»FF°FZ W`ÔXÜ
W¸FFSZ ³FE ¸FZMSd³FMe ¶FZ³FZdRYM UF»FZ
E¢M ¸FZa UIÊY RiYFG¸F Wû¸F IYF AFG´VF³F
·Fe W`Ü AüS°F ¨FFWZ °Fû ¶F©FF ´F`QF IYS³FZ
°F¹F IYSZa
¶FiZÀMRYedOa¦F IYû
IZY ¶FFQ ¹FW dUIY»´F ·Fe ¨Fb³F ÀFIY°Fe W`Ü »Fe¦F»Fe ¸F`³OZMSe

L W ¸FWe³FZ °FIY ¸FFa IZY Qc²F IYe AWd¸F¹F°F ¶F°FF°FZ WbE
¸FdW»FF AüS ´FdSUFS IY»¹FF¯F ¸FaÂFF»F¹F IZY °F¸FF¸F
¶FûOÊX AüSX ´FûÀMXSX AF´FIYû ªFWXFa-°FWXFa dQ£FFBÊX QZÔ¦FZÜ
ÀFSXIYFSX ³FZ °Fû ¸FZMSd³FMe »FeU IYû LW ¸FWe³FZ »Fa¶FF IYS dQ¹FF
°F¶F IYF¸F IYS³FF AüS ¶F©FZ ´FF»F³FF, Qû³Fûa
AFÀFF³F Wû¦FFÜ
¶FiZÀMRYedOa¦F IZY »FF·F d¦F³FFE þF°FZ W`a þøXX S°F ÀFZ
ª¹FFQF: ¶FiZÀM d¸F»IY A¸Fc»¹F A¸FÈ°F °Fb»¹F W`X, CÀFÀFZ
¶F³FF¹FF þFE¦FF °Fû ¹FWe
Wû¦FFÜ W¸FFSZ ¹FWFa
A³Fü´F¨FFdSIY ÃFZÂF ¸FZa
AüS°FZa ¶FOÞe ÀFa£¹FF ¸FZa
W`Ü EIY ¶FFS dRYS ´Fbá Wû ¦F¹FF W` dIY ¶F©FZ IYû LW ¸FWe³FZ °FIY ·Fe ¶FPÞIYS W`, BÀFd»FE ¶F©FZ IYû LW ¸FWe³FZ °FIY ¹FW W`a, EZÀFZ d³F¹F¸F-IYF³Fc³F
¸FFa IYe dIY°F³Fe þøXX S°F Wû°Fe W`Ü ¸FýiFÀF WFBÊIYûMÊ ³FZ IZÔYýi ÀFSIYFS d¸F»F³FF We ¨FFdWEÜ BÀFIZY d»FE AüS°F LW ¸FWe³FZ °FIY IYF¸F C³WZa ßF¸F IYe Qbd³F¹FF
ÀFZ ´FcLF W` dIY WS ¶F©FZ IZY d»FE À°F³F´FF³F CÀFIYF ¸Füd»FIY ÀFZ LbXMXÐMeX ´FS SWZ A±FUF IYF¸FIYFþ LûOÞIYS §FS ´FS ¶F`N þFEÜ ÀFZ ´FcSe °FSW ÀFZ AFCM
Ad²FIYFS ¢¹Fûa ³F ¶F³FF¹FF þFE? EIY IZYÀF IYe ÀFb³FUFBÊ IZY ¶F©FZ IZY d»FE dþ¸¸FZQFS IYü³F? d½FV½F ÀUFÀ±¹F ÀFa¦FN³F ¶FFS- IYS QZa¦FZÜ BÀFed»FE
QüSF³F IYûMÊ ³FZ ¹FW °Fû IYWF We W`X, ÀFF±F We ¹FW ·Fe IYWF W` dIY ¶FFS ¹FW IYW SWF W` dIY ¶FiZÀMRYedOa¦F IZY ¶FWb°F ª¹FFQF »FF·F dÀFRÊY LbMXÐMXe QZ QZ³FZ
ÀFSIYFS IYû LWX ¸FWe³FZ °FIY ¶F©FZ IYû À°F³F´FF³F IYSFE þF³FZ ³FWeÔ Wû°FZÜ CÀFIYe EIY ÀMOe »FFG³¦F M¸FÊ BXRZY¢MÐÀF AFGRY AüS ¶FZ³FZdRYMÐÀF ±F¸FF
QZ³FZ ÀFZ IYF¸F ¨F»F³FZ
´FS IYF³Fc³F We ¶F³FF QZ³FF ¨FFdWEÜ °Fû BÀFÀFZ IYü³F AÀFW¸F°F Wû¦FFÜ ¶FiZÀMRYedOa¦F ¸FZa IYWF ¦F¹FF W` dIY ¶FiZÀMRYedOa¦F IZY »FF·F UF»FF ³FWeÔ W`Ü IYF¸F
AFdJS ¶F©FZ We QZVF IYF ·FdU¿¹F W`aÜ C³FIYe ÀFZW°F IYF £¹FF»F þøXX S°F ÀFZ ª¹FFQF We d¦F³FFE þF°FZ W`a, þû C°F³FZ ·Fe ³FWeÔ W`aÜ IYS³FZ IYe þ¦FWûa ´FS
°Fû SJF We þF³FF ¨FFdWEÜ ¸FbQÐQF ¹FW W` dIY ¶F©FZ IYe ÀFZW°F AûWF¹Fû ¹Fcd³FUdÀFÊMe IYe EIY Me¸F ³FZ WþFSûa ¶F©Fûa ´FS ÀFUÊZ AüS°Fûa IYû SeBadM¦FiZM
IYe ´FcSe dþ¸¸FZQFSe CÀFIYe þ³F³Fe ´FS We W`Ü À°F³F´FF³F QcÀFSF dIY¹FF AüS ´FF¹FF dIY ¸FFa IYF Qc²F AüS QcÀFSF Qc²F ´Fe³FZ UF»FZ IYS³FZ IYe þøXX S°F W`Ü
IYü³F IYSF ÀFIY°FF W`? dRY»FWF»F ¹FW °F¹F IYS³FZ IYe IYûdVFVF EIY We ´FdSUFS IZY Qû ¶F©FûÔ ¸FZa IYûBÊ JFÀF RYIÊY ³FWeÔ W`Ü ¹FW ¶FiZÀMRYedOa¦F EIY
IYe þF SWe W` dIY À°F³F´FF³F ¹FF³Fe ¶FiZÀMRYedOa¦F dIY°F³FF þøXX Se RYIÊY W¸FFSZ dQ»Fû-dQ¸FF¦F ¸FZa W`Ü ¸F`ÀFF¨¹FcEMÐÀF ¹Fcd³FUdÀFÊMe IYe dUIY»´F We SWZ °Fû
W`? ¸FFa IYF Qc²F ¶F©FZ IYF SFBM Mc RYeO W`Ü ¸FFa IZY SFBM Mc RcYO ÀFûdVF¹Fû»FFGþe IYe ´FiûRYZÀFS A¨LF W`XÜ AüS°F We
´FS A·Fe »Fa¶Fe ¨F¨FFÊ ¶FFIYe W`Ü ¸FFa IYe WF»F°F °Fû ¹FW W` dIY d¸FVFZ»F þZ ¶FbOb¦F ³FZ °F¹F IYSZa dIY C³FIZY
WS §FaMZ AüÀF°F ´FFa¨F AüS°FZa ¶F©FZ IYû þ³¸F QZ°FZ WbXE ¸FSX þF°Fe A´F³FF ±FedÀFÀF d»FE ¢¹FF A¨LF W`Ü
W`aÜ d»FJF W`Ü C³FIYF QbV½FFdSX¹FûÔ AüS
JeÔ¨Fe þF SWe W`a Ad²FIYFS IZY ÀFF±F ÀFe¸FFEa: QSAÀF»F IYW³FF W` dIY WS øXX dPÞ¹FûÔ IZY þF»FZ ÀFFRY
Ad²FIYFS dþ°F³FZ d¸F»F SWZ W`a C°F³Fe ÀFe¸FFEa ·Fe JeÔ¨Fe þF SWe ¶F©FZ IZY ´F`QF Wû³FZ IYedþE, A´F³Fe AFaJûÔ
W`aÜ ¸FVFWcS A¸FZdSIYe »FZdJIYF þZd³FRYS ÀFed³F¹FS ³FZ IYWF dIY IZY ¶FFQ AüS°F IYe IYe ²Fba²F ·FZdQE, þeU³F
IZY ¶FQ»FFUûÔ ¸FZa AüS°F
ßF¸F IYe Qbd³F¹FF AüS°FûÔ IZY d»FE dþ°F³Fe CQFS Wû SWe W`, C°F³FF °F³F£UFW ¸FZa IYMü°Fe IYF ÀFF±F QedþE, UWe
We AüS°FûÔ ÀFZ A´FZÃFFEa ·Fe ¶FPÞ SWe W`aÜ AF´F C³F¸FZa ¨FF¶Fe ·FS°FZ Wû°Fe þF°Fe W`Ü BÀFIYe A¨LF Wû¦FFÜ CXÀFZ
SW³FF ¨FFW°FZ W`a °FFdIY UZ A´F³Fe ³FBÊ ·Fcd¸FIYF °Fû d³F·FFEa We, UþW ¹FW W` dIY AüS°F IZY d»FE ³FüIYSe R`YÀF»FZ IYSX³FZ QZÔÜ
°F¹FVFbQF ·Fcd¸FIYF ÀFZ ·Fe d¨F´FIYe SWZaÜ ´FcSe °FSW ÀFZ CÀFe °FSW IYS³FF ¸FbdVIY»F Wû°FF þF°FF W`Ü UW §FS ´FdSUFS
dþÀF °FSW AF´F °F¹F IYS°FZ SWZaÜ AF´F °F¹F IYSZa dIY UW ´FFMÊ IYe dþ¸¸FZQFSe ¸FZa ¶Fa²F°Fe ¨F»Fe þF°Fe W`Ü

67 VF¶Q¸F²Fb 2018
d½FÄFF´F³F
d½FÄFF´F³F
d½FÄFF´F³F
d½FÄFF´F³F
d½FÄFF´F³F
d½FÄFF´F³F

WXû»Fe IZY VFb·F A½FÀFSX Rajesh Gupta

´FSX AF´F ÀF·Fe IYû (M.D.) Mob-09811071576
Excellent Tools & Components (P) LTD.
(An ISO 9001-2008 & 14001:2004 Certified Co.)

WXFdQÊIY VFb·FIYF¸F³F Ea Mfrs : Precision Sheet Metal Components
Works : 101, Udyog Kendra, Greter Noida, U.P.-201306
E-mail : etacplrg@gmail.com
Web : www.excellenttools.co.in

Rajesh Gupta (M.D.)
BXd°FWXFÀF
ÀFFNF-¨FüSFÀFe ÃFZÂF IZY SFþ´Fc°FûÔ
IYF Bd°FWFÀF ¶FWb°F ¦FüSUVFF»Fe
SWF W` AüS »FOÞFIcY ´FiUÈdØF IZY
Wû³FZ IZY ÀFF±F We ÀFSIYFSe
Q¸F³F IYF W¸FZVFF ¶FWFQbSe ÀFZ
dUSû²F IYS°FZ AFE W`aÜ
ÀFFNF-¨FüSFÀFe IYe BÀF IiYFad°F
¦FF±FF IYF ´FW»FF ·FF¦F ²Fü»FF³FF
IZY VFWeQûa IZY ¶FFSZ ¸FZa ¹FWFa
´FiÀ°Fb°F W` dþ³FIZY ¶FFSZ ¸FZa IYWF
þF°FF W` dIY C³Wûa³FZ »FF»F dIY»FZ
´FS ÃFdÂF¹F VFd¢°F IYF ´Fi°FeIY
IZYÀFdS¹FF ²Uþ RYWSF dQ¹FF ±FFÜ

ÀFFNXF-¨FüSXFÀFe ¸F°F»F¶F
»FF»F dIY»FZ ´FSX IZYÀFdSX¹FF dVFSIY°F IYe ±FeÜ C³FIYe þFa¶FFþe IYF We ³F°FeþF SWF dIY Bd°FWFÀF QZJ Aa¦FiZþ Ad²FIYFSe ³FZ ÓF³FIcY ¸F»F ÀFZ ´FcLF, »FF»FF! °Fb¸WFSF ³FF¸F
¸F¹FaIY SXF¯FF IZY ÀU¯FÊ ´F³³FûÔ ¸FZa ´Fi±F¸F ·FFS°Fe¹F ÀU°FaÂF°FF ÀFa¦FiF¸F IZY AF¦FFþ dIYÀFe ³FZ ¦F»F°F d»FJUF dQ¹FF W` ¢¹FF? °Fb¸F °Fû »FOFBÊ ÓF¦FOÞZ ÀFZ QcS
Q`d³FIY dWX³QbÀ°FF³F ÀF¸FF¨FFSX ´FÂF ÀFZ ªFbOÞZX 1857 ÀFZ »FZIYS 1947 °FIY ÃFZÂF IZY »Fû¦Fûa ³FZ ÀF¸F¹F-ÀF¸F¹F ´FS SW³FZ UF»FZ IYûÜ °Fb¸F ÀFWe ¶F°FFAû, °Fû ¦FUÊ ÀFZ DaY¨FF dÀFS U ÀFe³FF
W`ÔXÜ ´FÂFIYFdSX°FF IZY ÀFF±F A²¹FF´F³F IYF¹FÊ ¸FZÔ QZVF ´FiZ¸F IYe A³FcNe d¸FÀFF»F ´FZVF IYS A´F³FF ³FF¸F QþÊ IYSF¹FFÜ °FF³FIYS »FF»FF ÓF³FIcY ¸F»F ³FZ IYSFSF þUF¶F dQ¹FFÜ ¸F`a BÀF ´Fb¯¹F IYF¹FÊ
W`ÔXÜ
IYW°FZ W`a dIY þ¶F ´FSF²Fe³F°FF ¨FS¸Fû°IY¿FÊ ´FS Wû°Fe W`, °F¶F ¸FZa B³F ÀF¶FIZY ÀFF±F Wca AüS AFdJSe Q¸F °FIY ÀFF±F SWca¦FFÜ B°F³FF
ÀUF²Fe³F°FF IZY AaIbYS ÀU°F: IYWeÔ ³F IYWXeÔ RcYM We ´FOÞX°FZ W`aÜ EZÀFF ÀFb³F°FZ We Ad²FIYFSe °F¸F°F¸FF CNFÜ AFQZVF dQ¹FF ¦F¹FF dIY B³F ³F¸FIY

¦Fb »FF¸Fe ¸FZÔ þIYOÞZX ·FFS°Fe¹F ÀF¸FFþ IYû AFþFQ IYSF³FZ IYF
þû VFaJ³FFQ ¸Fa¦F»F ´FFaOZ ³FZ dIY¹FF, CÀFÀFZ QZVF IZY IYû³FZ
IYû³FZ ¸FZa IiYFad°F IZY AaIbYS RcYM ´FOÞZÜ ¸FFa ·FFS°Fe IZY
ÀUFd·F¸FF³Fe ÀF´Fc°FûÔ IYF S¢°F ·Fe C¶F»F³FZ »F¦FF °Fû ·F»FF ¸FWFSF¯FF
We ¹FWFa IZY SFþ´Fc°FûÔ ³FZ WbaIYFS ·FS°FZ WbE ¦Fb~ ¶F`NIZÔY AF¹Fûdþ°F IYS
dIY¹FFÜ þF°F-´FF°F AüS ·FZQ·FFU IYû ·Fb»FFIYS ÀF·Fe U¦FûË IZY »Fû¦FûÔ
³FZ dWÀÀFF d»F¹FF AüS þa¦F IYF EZ»FF³F IYS ±FF³FF RcaYIY OF»FFÜ
°F°IYF»Fe³F ±FF³FZQFS ¸Fb¶FFSIY A»Fe ³FZ þF³F ¶F¨FFIYS ÀFFSF UÈ°FFa°F
WSF¸F SXFªFýiûdWX¹FûÔ IYû ¸FþF ¨FJFAûÜ EIY-EIY IYS ÀF¶FIYû RYFaÀFe
´FS »FMIYF¹FF ¦F¹FF AüS ´Fi°¹FZIY VFWeQ IZY ÀFF±F EIY IbYØFZ IYû
QRY³FF¹FF ¦F¹FF, ¹FW ÀFaQZVF QZ³FZ IZY d»FE dIY A¦FiZaþe ÀFSIYFS ÀFZ
MIYSF³FZ ´FS ¹FW WßF dIY¹FF þF°FF W`Ü
´Fi°FF´F IZY UaVFþû IYF ÀFFNF AüS ÃFdÂF¹F ÀF¸FiFM ¸FWFSFþF Aa¦F³F´FF»F ¸FZSN ´FWba¨FIYS ¦FûSZ Ad²FIYFSe IYû ÀFb³FF¹FF °Fû ÀFSIYFS ÀFIY°FZ ¸FZa AF ´FcUÊ dU²FF¹FIY AüSX dVFÃFFdUQÐ ¸FZ§F³FF±F dÀFaW dVFVFüdQ¹FF ³FZ 11
dÀFaW °Fû¸FS IZY UaVFþûÔ IYe ¨FüSFÀFe ·F»FF ¢`ÀFZ ´FeLZ SW°FeÜ ÀFFNF- ¦FBÊÜ ²Fü»FF³FF IYû LFU³Fe ¸FZa °F¶Qe»F IYS dQ¹FF AüS IiYFad°FIYFdS¹FûÔ ¸FBÊ 1957 IYû A¸FS S¯F¶FFaIbYSXûÔ IYe ¹FFQ ¸FZa VFWeQ À¸FFSIY IYe
¨FüSFÀFe IZY ³FF¸F ÀFZ ¸FVFWcS ´FcUÊ þ³F´FQ ¸FZSN dRYS ¦FFdþ¹FF¶FFQ IYe ÀFc¨Fe ¶F³FF³FZ IYF R`YÀF»FF »FZ°FZ WbE ²FS ´FIYOÞ VFbøX X IYS QeÜ À±FF´F³FF IYe ±FeÜ ´FcUÊ dU²FF¹FIY ³FSmÔXýi dÀFaW dVFVFüdQ¹FF ³FZ ²Fü»FF³FF—
U°FʸFF³F ¸FZa WF´FbOÞ U ¦Fü°F¸F¶FbðX ³F¦FS IZY ¦FFaUûa ¸FZa dU·FFdþ°F ¹FW JbdRY¹FF °FaÂF IYe dS´FûMÊ ´FS ¦FûSe ÀFSIYFS IYe ²Fü»FF³FF ´Fbd»FÀF ³FZ NFIbYS ¦Fb»FFUNXe ¸FF¦FÊ ´FSX VFWeQ À°F¸·F IYF d³F¸FFʯF IYSF¹FF AüSX VFWeQ ´FFIÊY
ÃFZÂF AFþ ·Fe AFþFQe IZY S¯F¶FFaIbYSXûÔ IYe VFü¹FÊ ¦FF±FF ÀFZ þF³FF þF°FF ¸F¢J³F dÀFaW, ÀFb¸FZS dÀFaW, ÀFFW¶F dÀFaW, dIYPXÐOFX dÀFaW, ¨FaQ³F dÀFaWX, IZY d»FE VFFÀF³F ÀFZ 9 ¶Fe§FF þ¸Fe³F AFUadM°F IYSFBÊÜ ÀFFNF ¨F`SFÀFe
W`Ü ÀFFNF-¨FüSFÀFe IZY S¯F¶FFaIbYSXûÔ ³FZ Aa¦FiZþe WbIcY¸F°F IYû ´FW»Fe ¶FFS dþ¹FF dÀFaWX, Qü»F°F dÀFaWX, ÀFFW¶F dÀFaWX, Q»FZ»F dÀFaWX, UþeS dÀFaWX, IZY S¯F¶FFaIbYSXûÔ IYe ¹FFQ IYû AdUÀ¸FS¯Fe¹F ¶F³FFE SJ³FZ IZY d»FE
12 ¸FBÊ 1857 ¸FZa ¨Fb³Fü°Fe Qe ±FeÜ BÀF þa¦F ³FZ Aa¦FiZþe SFþ IYe ¸FWFÀF¶F dÀFaWX, Qb¦FFÊ dÀFaWX, dþSFþ dÀFaWX, »FF»FF ÓF³FIcY ¸F»F dÀFa§F»F E³FMe´FeÀFe ³FZ ¸FZSN IYe IiYFad°F IZY ¹FûðXFAûÔ IYe ´Fid°F¸FFAûÔ IYû
¨Fc»FZa dW»FF Qe ±FeÔÜ BÀF¸FZa ²Fü»FF³FF IZY ¶FFdVFaQûa ³FZ ¶FPÞ—¨FPÞIYS IYû d¦FSµ°FFS IYS d»F¹FFÜ »FF»FF IYû IiYFad°FIYFdS¹FûÔ IZY ÀFF±F JOÞF À±FFd´F°F dIY¹FF W`Ü

74 VF¶Q¸F²Fb 2018
BXd°FWXFÀF
SXFªF³Fed°FIY EIY°FF IYF ´Fi°FeIY
ÀFFNXF-¨FüSXFÀFe IYF IZY½F»F EZd°FWXFdÀFIY ¸FWX°½F ³FWXeÔ W`Ü AFªFFQe IZY A£F»FF£F WX°¹FFIYFaOX IZY SXFªF³Fed°FIYSX¯F ³FZ £FSXF¶F IYe LXd½F:
¶FFQ ÀFZ WXe BX³F ¦FFa½FûÔ IYF SXFªF³Fed°FIY ¸FWX°½F SXWXF W`XÜ ¹FWXFa SXFªF´Fc°F A£F»FF£F WX°¹FFIYFaOX IZY d»FE ¶FQ³FF¸F WbXAF d¶FÀFFWXOÞXF ¦FFa½F ·Fe ÀFFNXF-
ªFFd°F IYF ¶FFWbX»¹F W`X »FZdIY³F ¶FFIYe d¶FSXFQSXe IZY »Fû¦F ·Fe ÀFa¹Fb¢°F WXûIYSX ¨FüSXÀFe IYF dWXÀÀFF W`XÜ BXÀF WX°¹FFIYFaOX ³FZ BX»FFIZY IYe SXFáÑXe¹F À°FSX ´FSX
SXFªF³Fed°FIY R`YÀF»FZ »FZ°FZ W`ÔXÜ ¹FWXFa WXSX ¨Fb³FF½F IZY QüSXF³F ÀF·Fe ½F¦FÊ AüSX LXd½F £FSXF¶F IYe W`XÜ EZÀFF ¹FWXFa IZY »Fû¦FûÔ IYF ¸FF³F³FF W`XÜ ¦FFa½F IZY ¶FbªFb¦FÊ
²F¸FÊ IZY »Fû¦F EIY SXF¹F WXûIYSX ¸F°FQF³F IYSX°FZ W`ÔXÜ QSXAÀF»F, SXFªF´Fc°F ·FF¦F dÀFaWX dVFVFüdQ¹FF IYF IYWX³FF W`X dIY WX¸FFSmX ¦FFa½FûÔ ¸FZÔ IY·Fe
ªFFd°F SXFªF³Fed°FIY øY´F ÀFZ £FFÀFe ÀF¨FZ°F SXWX°Fe W`XÜ A´F³FZ dWX°FûÔ AüSX ÀFFa´FiQFd¹FIY°FF ³FWXeÔ SXWXeÜ ¹FWXFa dWX³Qc AüSX ¸FbÀF»F¸FF³F WX¸FZVFF ÀFZ EIY
CX¸¸FeQ½FFSXûÔ IYû ²¹FF³F ¸FZÔ SX£FIYSX ¹FZ »Fû¦F ¸F°FQF³F IYSX°FZ W`ÔXÜ WXF»FFadIY, SXWZX W`ÔXÜ WX¸FFSmX ¦FFa½F ¸FZÔ WbXAF A£F»FF£F WX°¹FFIYFaOX ·Fe ²FFd¸FÊIY CX³¸FFQ
SXFáÑX½FFQ IYF ¸FbQÐQF BX³F »Fû¦FûÔ IZY ¶Fe¨F WX¸FZVFF WXF½Fe SXWXF W`XÜ BXÀFe ³FWXeÔ ±FFÜ ·FeOÞX IZY °F°IYFd»FIY IiYû²F IZY IYFSX¯F ½FWX Qb·FFʦ¹F´Fc¯FÊ §FMX³FF
IYFSX¯F ÀFFNXF-¨FüSXFÀFe IZY »Fû¦FûÔ ³FZ d´FL»FZ ¨Fb³FF½FûÔ ¸FZÔ ·FFSX°Fe¹F ªF³F°FF WbXBÊX ±FeÜ dªFÀFIYF WX¸FZÔ ¶FWbX°F Qb£F W`XÜ ¦FFa½F ¸FZÔ AFªF ·Fe ¸FbdÀ»F¸FûÔ IZY
´FFMXeÊ IZY CX¸¸FeQ½FFSXûÔ IYû ½FûMX OXF»FZ W`ÔXÜ ÀFFSmX ´FdSX½FFSX £FbVFe ÀFZ SXWX SXWZX W`ÔXÜ IYûBÊX ´FSmXVFF³Fe ³FWXeÔ W`XÜ

A¶F AF´FIYû ±FûOÞXF ´FeLZ »FZ ¨F»F°FF WcaXÜ ¶FF°F ÀF`aIYOÞûÔ ÀFF»F ´FbSF³Fe
W`, I`YÀFZ ¦FFdþ¹FF¶FQ, WF´FbOÞ AüS ¦Fü°F¶FbðX ³F¦FS IYe ²FS°Fe ´FS ÀFFNF—
¨FüSFÀFe ¶FÀFZÜ A³Fa¦F´FF»F dÀFaW °Fû¸FS dQ»»Fe IZY SFþF ±FZÜ dQ»»Fe
´FS °Fû¸FSûa IYF SFþ ±FFÜ °Fû¸FS SFþ´Fc°FûÔ ³FZ dQ»»Fe ¸FZÔ C³FIYe ÀFØFF
dL³F þF³FZ IZY ¶FFQ SFþ À±FFd´F°F dIY¹FF þ¶FdIY ¦FW»Fû°F ¸FZUFOÞ IZY
¸FWF³F VFFÀFIY SFU»F Jb¸FF³F IZY UaVFþ W`aÜ SF¯FF Jb¸FF³F IZY UaVFþ
SF¯FF UÃFSFþ ³FZ ¸FZUFOÞ ÀFZ AFIYS BÀF ÃFZÂF ¸FZa A´F³FF SFþ À±FFd´F°F
dIY¹FF AüS dUIiY¸F ÀFaU°F 1106 ¸FZa A´F³Fe SFþ²FF³Fe QZWSF ¦FFaU ¸FZa
À±FFd´F°F IYeÜ BÀFe QZWSF ÀFZ ÃFZÂF ¸FZa ¦FW»Fû°F (dVFVFüdQ¹FF) SFþ´Fc°Fûa
IZY 60 ¦FFaU ¶F³FZÜ dþ³WZa ÀFFNF IYWF ¦F¹FFÜ SF¯FF UÃFSFþ IZY ·FFBÊ
SF¯FF WÀ°FSFþ ³FZ WF±FSÀF ³F¦FS ¶FÀFF¹FF AüS C³FIZY UaVFþ AF¦FSF,
WF±FSÀF ¸FZa ¦FW»Fû°F AüS ¸F±FbSF IZY 42, ¶FQF¹Fca IZY 18, RYøÊYJF¶FFQ
IZY 12 AüS ¶Fb»FaQVFWS IZY À¹FF³FF—DaY¨FF¦FFaU ÃFZÂF IZY 12 ¦FFaUûÔ
¸FZa ¶FFL»F IZY ³FF¸F ÀFZ d¸F»F°FZ W`aÜ BÀF °FSW ÀFZ ÀFFNF IYû LûOÞIYS
dVFVFüdQ¹FF SFþ´Fc°FûÔ IZY 300 ¦FFaU B³F þ³F´FQûÔ ¸FZa W`aÜ
BÀF ÀFFNF-¨FüSFÀFe ÃFZÂF IZY SFþ´Fc°FûÔ IYF Bd°FWFÀF ¶FWb°F ¦FüSUVFF»Fe
SWF W` AüS »FOÞFIcY ´FiUÈdØF IZY Wû³FZ IZY ÀFF±F We ÀFSIYFSe Q¸F³F IYF
W¸FZVFF ¶FWFQbSe ÀFZ dUSû²F IYS°FZ AFE W`aÜ °FbIÊY, ¸Fb¦F»FûÔ IZY ÀF¸F¹F
§FûS Q¸F³FIYFSe VFFÀF³F IZY ¶FFUþcQ C³F¸FaZ ÀFZ IYûBÊ ·Fe dQ»»Fe IZY ¶F¦F»F
¸FZa ¶FÀFZ SFþ´Fc°FûÔ IYe VFd¢°F IYû J°¸F ³FWeÔ IYS ´FF¹FF, þ¶FdIY Uû
JbQ J°¸F Wû ¦FEÜ
BÀFe ¶FWFQbSe IYe EIY ÓF»FIY 1857 IZY ÀFa¦FiF¸F ¸FZa ·Fe QZJ³FZ
IYû d¸F»FeÜ þ¶F ÀFFNF-¨FüSFÀFe IZY SFþ´Fc°FûÔ ³FZ Aa¦FiZþe ÀFØFF IZY dU÷XX ðX
Jb»Fe ¶F¦FFU°F IYS Qe ±FeÜ ¸FbIYe¸F´FbS ¦FPÞe IZY NFIbYS ¦Fb»FF¶F dÀFaW
°Fû¸FS ³FZ ÃFZÂF ¸FZa ¶F¦FFU°F IYF ÓFaOF ¶Fb»FaQ dIY¹FFÜ ÀFF±F We d´F»FJbUF,
²Fü»FF³FF AüS ÀF´F³FFU°F þ`ÀFZ IYÀ¶FZ BÀF IiYFad°F IZY IZÔYýi ±FZÜ
ÀFFNF-¨FüSFÀFe IYe BÀF IiYFad°F ¦FF±FF IYF ´FW»FF ·FF¦F ²Fü»FF³FF IZY
VFWeQûa IZY ¶FFSZ ¸FZa ¹FWFa ´FiÀ°Fb°F W` dþ³FIZY ¶FFSZ ¸FZa IYWF þF°FF W` dIY
C³Wûa³FZ »FF»F dIY»FZ ´FS ÃFdÂF¹F VFd¢°F IYF ´Fi°FeIY IZYÀFdS¹FF ²Uþ
RYWSF dQ¹FF ±FFÜ

75 VF¶Q¸F²Fb 2018
A´Fe»F

¦Fü°F¸F¶FbðX ³F¦FSX EIY¶FFSX AFIYSX
QZd£FE! d½FIYFÀF dIYÀFZ IYWX°FZ W`ÔX
d¸F ÂFûa BadO¹F³F BaOÀMÑeþ EÀFûdÀFEVF³F IZY A²¹FÃF EUa EIY
Cô¸Fe IZY øXX ´F ¸FZa SFª¹F IZY IYBÊ Côûd¦FIY ÃûÂFûa IZY ·Fi¸F¯F
IZY C´FSFa°F ¸FZSF À´F¿M ¸F°F W` dIY W¸FFSZ ¦FiZMS ³FFZEOF ¸FZa
dþÀF IY»´F³FF IZY ÀFF±F Aüôûd¦FIY ÃûÂF IYe ´FdSIY»´F³FF ±Fe, Uû ÀF°F
³FûEOXF AüSX ¦FiZMXSX ³FûEOXF VFû d½FaOXû
Qû³FûÔ d½FIYFÀF ´FiFd²FIYSX¯FûÔ IYû CXØFSX ´FiQZVF IYe VFû d½FaOXû
ÀF°¹F ´FiIYVF VF¸FFÊ, BadO¹F³F BaOÀMÑeþ EÀFûdÀFEVF³F IYe ¦FiZMXSX ³FûEOF
BXIYFBÊX IZY A²¹FÃF W`ÔXÜ
IYWXF ªFF°FF W`XÜ WXF»F WXe ¸FZÔ »F£F³FDY ¸FZÔ AF¹FûdªF°F WbXBÊX ¹Fc´Fe
´Fid°FVF°F ¸Fc°FÊ øXX ´F ¸FZa dUIYdÀF°F WbBÊÜ EIY Aüôûd¦FIY ÃûÂF IYe RY»FÀUøXX ´F ÃûÂF IZY ÀF·Fe Côd¸F¹Fûa ¸FZa EIY°FF EUa ÀFW¹Fû¦F IYF ·FFU
AFUV¹FIY ´Fi°¹FZIY AFUV¹FIY°FF IYû ÃûÂF IZY dUIYFÀF ¸FZa ÀF¸FFdW°F
BX³½FZMXÀFÊ ÀFd¸FMX-2018 ¸FZÔ ÀF¶FÀFZ ª¹FFQF d³F½FZVF AüSX ¦Fü°F¸F ¶FbðX ³F¦FS IYe EIY dUVFZ¿F°FF W` þû ´FcSZ SFª¹F IYû ´FiZdS°F IYS°FF
dIY¹FF ¦F¹FFÜ B°F³FF A¨LF ¸Fc»F·Fc°F d³F¸FFʯF QZVF IZY IY¸F We Aüôûd¦FIY ´FdSX¹FûªF³FFEa ³FûEOXF, ¦FiZMXSX ³FûEOXF AüSX ¹F¸Fb³FF E¢ÀF´FiZÀF ½FZ W`Ü ¸F`a AF´F ÀF·Fe ÀFZ A³FbSû²F IYøXX a¦FF IYe AFB¹FZ AF´F ·Fe W¸FFSZ
ÃûÂFûa ¸FZa dUô¸FF³F W`Ü ¨FFWZ Aüôûd¦FIY ÃûÂFûa IYe AFUV¹FIY°FF IZY Aüôûd¦FIY d½FIYFÀF ´FiFd²FIYSX¯F IYe ÓFû»Fe ¸FZÔ AFBÊX W`ÔXÜ Qû³FûÔ ÀFF±F d¸F»FIYS ¦Fü°F¸F¶FbðX ³F¦FS IZY dUIYFÀF IZY ÀFF±F-ÀFF±F SFª¹F IZY
dWÀFF¶F ÀFZ d¶Fþ»Fe AF´Fcd°FÊ Wû, ÀFOÞIY Wû, WdS¹FF»Fe Wû ¹FF d³FUFÀF VFWXSXûÔ ¸FZÔ QZVF-d½FQZVF IZY Aüôûd¦FIY ÀF¸FcWX AF SXWZX W`ÔXÜ dUIYFÀF ¸FZa ·Fe A´F³FF ¹Fû¦FQF³F ÀFbd³FdV¨F°F IYedþ¹FZÜ SFª¹F IZY
IZY d»FE dUIYdÀF°F AFUFÀFe¹F IYFG»Fûd³F¹FFa WXûÔ, ÀF¶FIbYL ½¹FUdÀ±F°F ÀFUF˦Fe¯F dUIYFÀF ¸FZa ¦FiZMS ³FFZEOF AüS ´FcSF ¦Fü°F¸F¶FbðX ³F¦FS dþ»FF
øXX ´F ¸FZa dUô¸FF³F W`aÜ B°F³FF We ³FWeÔ ¦FiZMS ³FûEOF ¸FZa d³FUFÀF IYS³FZ °UdS°F ¸FF¦FûË IYF d³F¸FÊF¯F ¹F¸Fb³FF E¢ÀF´FiZÀF UZ IZY ÀFF±F VFbøX X WbAF A´F³FF ¹Fû¦FQF³F QZ SWF W`Ü ¸F`a ÀF·Fe »Fû¦Fûa IYF AF”XF³F IYS°FF Wca dIY
UF»FZ d³FUFdÀF¹Fûa IZY ¶F©Fûa IZY d»FE QZVF IZY ÀFUûÊØF¸F ÀIcY»F AüS AüS RiZYMX IYûdSOûS ÀF·Fe ¸FW°U´Fc¯FÊ VFWSûa IZY ÀFF±F IY³FZd¢MdUMe AF´F EIY¶FFS AUV¹F ¦FiZMS ³FFZEOF ´F²FFSZaÜ ¸FZSF dUVUFÀF W` AF´F
IYFG»FZþûa IYe ßFÈaJ»FF ¸FüþcQ W`Ü °FIYd³FIYe dVFÃFF AüS ¸FZdOIY»F IYF IYF¸F ¹FbðX À°FS ´FS ¨F»F SWF W`Ü WUFBÊ ¹FF°FF¹FF°F IZY d»FE ¨FFWZ dþÀF ÀFIYFSF°¸FIY CXQQZV¹F ÀFZ ¦FiZMS ³FûEOF AFEa¦FZ, AF´FIYe
IYFG»FZþ IZY ¸FF¸F»FZ ¸FZa QZVF IYF QcÀFSF ÀF¶FÀFZ ¶FOÞF IZÔYýi ¦FiZMS ³FûEOF ¦Fü°F¸F¶FbðX ³F¦FS IZY þZUS ÃûÂF ¸FZa WUFBÊAçF IZY d³F¸FÊF¯F WZ°Fb ÀF·Fe ¹FFÂFF ÀFRY»F Wû¦FeÜ
We W`Ü AFUV¹FIY ÀFW¸Fd°F ´FiF~ Wû ¨FbIYe W` AüS VFe§Fi We WUFBÊ AçZ IYF ¦FiZMS ³FûEOF EUa ¦Fü°F¸F¶FbðX ³F¦FS IZY dUIYFÀF EUa Jc¶FÀFcS°Fe
¦Fü°F¸F ¶FbðX ³F¦FS ¸FZa dUIYFÀF QZVF IZY dUIYFÀF IYF ´FdS¨FF¹FIY W`ÔXÜ IYF¸F ·Fe VFbøX X Wû þF¹FZ¦FFÜ IYû ¶FPÞF³FZ UF»FZ ´Fi°¹FZIY ½¹Fd¢°F EUa ÀFaÀ±FF IYF Ad·F³F³Q³F W`Ü
¸FZMÑû MÑ`³F IYF þF»F ´FcSZ ¦Fü°F¸F ¶FbðX ³F¦FS IYû »FF·FFd³U°F IYS°FF W`Ü BadO¹F³F BaOÀMÑeþ EÀFûdÀFEVF³F IZY A±FIY ´Fi¹FFÀFûa IZY -þ¹F dW³Q
Holi!!!
A Festival of Colors,
Foods and Drinks!!! Dahi vada can be modified by making brown

H
oli is a spring festival of India As per Hindu bread instead of urad dal rest receipie remains the
calendar Holi is celebrated on the Full moon same. Without compromising on taste we can relish Dt. Mrs Rutu Dhodapkar, Senior Dietician.
in Month of March or April .It means we the instant recepie low in calorie and packed in
welcome spring and says good bye to the winter. nutrients Puran poli can be made of same stuffing hydrating self with extra helping of Fruits, salad,
Holi preparation starts on Night before Holi with but butter and ghee to be added to be monitored. It green leafy vegetables. On Occasion of Holi we
Holika Bonfire where all people gather. All Recipes taste good with Milk so can relish it without ghee should colour our Diet also. Good food is first eaten
made for Holi are enjoyed and relished. Traditional also. Malpua and Pakore can be replaced by by Eyes and when it appeals we feel happy. So
Symbolic recipes made on Holi are: Ladoos made up of less ghee. Instead of Bhang ke include all colorful fruits and vegetables like
Holi Recipes vary from place to place which are Pakore Bhang ke ladoo with less of ghee and jaggery cherries, red carrots, Green vegetables, purple
tradionally rich in calories. Those having Health can Those who are Diabetics and Heart ailments vegetables. They promote Healthy heart and boost
problems should modify the recipes as much as or those who prefer to lose weight can have Kheer our immunity, are power houses and are lycopene
possible. made from sevaiyan / Oats/rice / rawa(sooji) with rich which reduce our cholesterol also make our skin
We can Bake Gujiyas instead of frying We can low fat milk use less of sugar or for diabetics can use sun resistant. Green vegetables and Orange color
add lot of green to Dumpling we make instead of sweetener. Fruit custard can be made from low fat vegetables and fruits give fibre, Vitamin A, Beta
frying we can shallow fry it (Can add Methi/ milk. Eat small portions of rich recipes. Learn to carotene Yellow color foods are rich in Vitamin C
palak).Can Add ajwain to it so that it does not cause say ‘No” when forced for food Don’t forget to like Lemon, Bell pepper, Mango, Pineapple
indigestion/ gassy feeling. Adding Palak and Methi work out or walk before the day of festival. Do White foods like banana, Cauliflower, pears,
can increase the iron content of recipe. Thandai check the expiry date of perishable products which Cabbage are smart Carbs which are known to slash
can be modified to low calories Thandai by using are highly perishable, like sweets and Desserts. Try the risk of heart stroke.
Low fat Milk, Saffron, Honey /Jaggery, Little Nuts. to have homemade sweets. Detox the next day by We wish you Happy colourful Healthy Holi !!!
SXFWX°F

SZSF ÀFZ d³FUZVFIYûÔ IYû d¸F»Fe ÀFaþeU³Fe
°F÷XX ¯F ·FOF³FF S¹F»F EÀMZM (dUd³F¹F¸F³F AüS dUIYFÀF) Ad²Fd³F¹F¸F, 2016 ·FFS°F IYe ÀFaÀFQ IYF EIY Ad²Fd³F¹F¸F
W`Ü dþÀF¸FZÔ 500 U¦FÊ ¸FeMS ÀFZ Ad²FIY ´»FFGM ¹FF AFN ÀFZ Ad²FIY A´FFMʸFZaM ¶F³FF³FZ UF»FZ ´FiûþZ¢M IYF
SZSF ¸FZ ´FaþeIYSX¯F IYS³FF Ad³FUF¹FÊ W`Ü ¹FW Ad²Fd³F¹F¸F ¶FF¹FÀFÊ IZY dW°FûÔ IYe SÃFF IYS°FF W` AüS
d³F UZVFIYû IZY dW°FûÔ IYe SÃFF IYS³FZ IZY d»F¹FZ 1 ¸FBÊ 2016
IYû SZSF Ad²Fd³F¹F¸F ¶F³FF¹FF ¦F¹FFÜ dþÀFIZY ¶F³F³FZ ÀFZ §FS
JSeQFSûa IZY dW°Fû IYe IYFRYe WQ °FIY SÃFF Wû ÀFIZY¦FeÜ
dS¹F»F EÀMZM (dUd³F¹F¸F³F AüS dUIYFÀF) Ad²Fd³F¹F¸F, 2016 ·FFS°F
C³FIYe SFdVF IYû Oc¶F³FZ ÀFZ ¶F¨FF°FF W`Ü dþÀFIZY ¶FFQ d¶F»OS ´FdS¹Fûþ³FFAûÔ ¸FZÔ d³FUZVF IYS³FZ UF»FZ
»Fû¦FûÔ IYe ´Fcaþe Oc¶F³FZ ÀFZ ¶F¨F ÀFIZY¦FeÜ SZSF ³FZ A·Fe WF»F ¸FZa dQ»»Fe IYe EIY ¸FdW»FF IYe dVFIYF¹F°F
IYe ÀFaÀFQ IYF EIY Ad²Fd³F¹F¸F W`Ü dþÀF¸FZÔ 500 U¦FÊ ¸FeMS ÀFZ ´FS d¶F»OXSX IZY dJ»FFRY 6 »FFJ ÷XX ´F¹FZ þb¸FFʳFF »F¦FF¹FF W`XÜ
Ad²FIY ´»FFGM ¹FF AFN ÀFZ Ad²FIY A´FFMʸFZaM ¶F³FF³FZ UF»FZ ´FiûþZ¢M
IYF SZSF ¸FZ ´FaþeIYSX¯F IYS³FF Ad³FUF¹FÊ W`Ü ¹FW Ad²Fd³F¹F¸F ¶FF¹FÀFÊ
IZY dW°FûÔ IYe SÃFF IYS°FF W` AüS C³FIYe SFdVF IYû Oc¶F³FZ ÀFZ ¶F¨FF°FF ´FWba¨Fe, dþÀFIZY ¶FFQ d¶F»OSXûÔ ´FS ³FIZY»F IYÀF³FZ IZY d»FE QZVF ¸FZa A´F³FZ ´FiûþZ¢M ¸FZa ¶FbdIYa¦F VFbøX X ³FWeÔ IYSZ¦FFÜ ¶FiûÀFS IYe ÀF·Fe VF°FûË
W`Ü dþÀFIZY ¶FFQ d¶F»OS ´FdS¹Fûþ³FFAûÔ ¸FZÔ d³FUZVF IYS³FZ UF»FZ »Fû¦FûÔ SZSF Ad²Fd³F¹F¸F IYû ´FFÀF dIY¹FF ¦F¹FF®F BXÀF IYF³Fc³F IZY »FF¦Fc Wû³FZ ÀFZ IYF ´FF»F³F IYS³FF CÀFIZY d»F¹FZ Ad³FUF¹FÊ Wû¦FFÜ ¶FF¹FÀFÊ IYe ¸FþeÊ IZY
IYe ´Fcaþe Oc¶F³FZ ÀFZ ¶F¨F ÀFIZY¦FeÜ IYFRYe WQ °FIY d¶F»OSXûÔ ´FS dVFIYaþF IYÀF³FZ »F¦FF W`Ü d¶F³FF d¶F»OS ¸FF³Fd¨FÂF ¸FZa IYûBÊ LZOÞJF³Fe ³FWeÔ IYSmX¦FFÜ ¹FdQ IYûBÊ
³FûEOF AüSX ¦FiZMXSX ³FûEOXF ¸FZa 203 d¶F»OS ´FdS¹Fûþ³FFEa ¨F»F SZSF ÀFZ ´FW»FZ d¶F»OSXûÔ IYe ³FIYZ»F IYÀF³FZ IZY d»FE ´FiFd²FIYS¯Fûa d¶F»OS EZÀFF IYS°FF W` °Fû CÀFIYû ·FFSe ·FSIY¸F ´F`³F»Me ¨FbIYF³Fe Wû¦FeÜ
SWe W`a, dþ³F¸FZa IYSXe¶F Qû »FFJ »Fû¦FûÔ ³FZ µ»F`MûÔ IYe ¶FbdIYa¦F IYe WbBÊ IZY ´FFÀF IYûBÊ Ad²FIYFS ³FWeÔ ±FFÜ ´FiFd²FIYS¯F dÀFRÊY d¶F»OS IYû ¶FF¹FÀFÊ IYû °F¹F ÀF¸F¹F ¸FZÔ µ»F`MûÔ ´FS IY¶þF QZ³FF Wû¦FFÜ BÀFIZY A»FFUF
W`aÜ ¶FF¹FÀFÊ ³FZ µ»F`M ´FF³FZ IZY d»F¹FZ ¶F`ÔIYûÔ ÀFZ »Fû³F »FZIYS U A´F³Fe þ¸Fe³F A»FFGM IYS³FZ °FIY We ÀFed¸F°F ±FZÜ d¶F»OS ¶FbdIYa¦F IZY ³FF¸F d¶F»OS IYû 5 ÀFF»F °FIY ´FiûþZ¢M IYe ¸FS¸¸F°F IYS³FZ IYF dþ¸¸FF
þ¸FF ´Fcaþe ÀFZ µ»F`M IYe IbY»F IYe¸F°F IYe 80 ´Fid°FVF°F °FIY ²F³FSFdVF ´FS ¶FF¹FÀFÊ ÀFZ IYSûOÞXûÔ ÷XX ´F¹FZ WOÞ´F IYSIZY CÀF ´F`ÀFZ IYû A³¹F ´FiûþZ¢M CNF³FF Wû¦FFÜ
d¶F»OSûÔ IYû QZ Qe W`Ü CXÀFIZY ¶FF¶FþcQ ¶FF¹FÀFÊ d´FL»FZ IYBÊ ÀFF»FûÔ ¸FZa »F¦FF QZ°FZ ±FZÜ dþÀFIZY IYFS¯F d¶F»OS IYF ´FW»FF ´FiûþZ¢M ´FcSF SZSF IYF³Fc³F IZY °FWX°F dVFIYF¹F°F IYF d³FÀ°FFS¯F 60 dQ³FûÔ IZY A³QS
ÀFZ µ»F`Mûa ´FS IY¶þF ´FF³FZ IZY d»FE ·FMIY SWZ W`aÜ µ»F`MûÔ ´FS IY¶þF ³FWeÔ Wû°FFÜ »Fû¦FûÔ IYû ÀF¸F¹F ´FS AFdVF¹FF³FF ³FWeÔ d¸F»F°FFÜ ÀFSIYFSe dIY¹FF þF°FF W`Ü dþÀFÀFZ ¶FF¹FÀFÊ IYû ÀFaþeU³Fe d¸F»Fe W`Ü SZSF ³FZ A·Fe
´FF³FZ IZY d»F¹FZ ¶FF¹FÀFÊ õXFSF d´FL»FZ IYBÊ ÀFF»FûÔ ÀFZ d¶F»OSXûÔ IZY dJ»FFRY ¸FWIY¸FF ÀF¶FIbYL þF³F³FZ IZY ¶FFQ ·Fe d¶F»OS ´FS IYF¹FÊUFWe IYS³FZ WF»F ¸FZa dQ»»Fe IYe EIY ¸FdW»FF IYe dVFIYF¹F°F ´FS d¶F»OXSX IZY
²FS³FF-´FiQVFʳF ·Fe IYS SWZ W`a »FZdIY³F A·Fe °FIY Ad²FIY°FS ¶FF¹FÀFÊ ¸FZa AÀF¸F±FÊ SW°FF ±FFÜ A·Fe °FIY SZSF ¸FZÔ CØFS ´FiQZVF IZY 1,228 dJ»FFRY 6 »FFJ ÷XX ´F¹FZ þb¸FFʳFF »F¦FF¹FF W`XÜ dþÀF¸FZa d¶F»OS IYû
IYû IY¶þF ³FWeÔ d¸F»F ÀFIYF W`Ü d¶F»OS ´FiûþZ¢MûÔ IYû SdþÀMXOÊX dIY¹FF ¦F¹FF W`Ü 45 dQ³F IZY ·Fe°FS dVFIYF¹F°FIY°FFÊ IYû 56 »FFJ ÷Y´F¹FZ ¨FbIYF³FZ WXûÔ¦FZÜ
¶FF¹FÀFÊ, d¶F»OSXûÔ IYZ dJ»FFRY ÀFOÞIYûÔ ´FS C°FSIYS AF¹FZ dQ³F QZVF IZY A³¹F SFª¹FûÔ ¸FZa ·Fe SZSF IYF³Fc³F IYû ´Fi·FFUe Pa¦F ÀFZ »FF¦Fc ´FaþF¶F IZYÀFSXe IZY ÀFa½FFQQF°FF W`ÔXÜ ³FûEOXF AüSX ¦FiZMXSX
²FS³FF-´FiQVFʳF IYS SXWZX W`ÔXÜ ¦Fcaþ ¸Fb£¹F¸FaÂFe ÀFZ »FZIYS ´Fi²FF³F¸FaÂFe °FIY dIY¹FF ¦F¹FF W`Ü SZSF ¸FZa d¶F³FF ´FaþeIYS¯F IYSF¹FZ A¶F IYûBÊ ·Fe d¶F»OS ³FûEOXF ¸FZÔ »Fa¶FZ ASXÀFZ IYF¸F IYSX SXWZX W`ÔXÜ

78 VF¶Q¸F²Fb 2018
VFb·FFSaX·F
d´FLX»FZ ½F¿FÊ Qe´F ªF»FFIYSX ÀF¸FFSXûWX IYF CXQЧFFMX³F IYSX°FZ
°F°IYF»Fe³F dªF»FFd²FIYFSXe E³F´Fe dÀFaWX ½F A³¹FÜ
´FSXeÃFF

dIYÀF ´FS AüS dIY°F³FF AFþFQe IZY °Fe³F, ¨FFS QVFIY ¶FFQ
³FZ°FFAûÔ IYe ³F`d°FIY°FF ¸FZÔ B°F³Fe

·FSûÀFF IYSmÔX¦FZ W¸F d¦FSFUM AF°Fe ¦FBÊ dIY A¶F UZ
ÀF¶FÀFZ ´FW»FZ A´F³FF d³Fþe ÀUF±FÊ
QZJ SWZ W`ÔXÜ A´F³FF EZVFû AFSF¸F
AüS WS WF»F°F ¸FZÔ ÀFØFF Wd±F¹FF³FZ
¸FZÔ »F¦FZ W`ÔXÜ BÀFd»FE ¶FFQ IZY QVFIYûÔ
¸FZÔ »F¦FF°FFS §FûMF»FZ Wû°FZ SWZ W`ÔXÜ
IYFa¦FiZÀF IYe ÀFSIYFS ¸FZÔ WbAF °Fû
¶FeþZ´Fe IYe ÀFSIYFS ¸FZÔ ·Fe WbAFÜ
A¦FS ¶FeþZ´Fe ¹FW IYWIYS
dþ¸¸FZQFSe »FZ³FZ ÀFZ ·FF¦F SWe W` dIY
¹FW §FûMF»FF IYFa¦FiZÀF IYe ÀFSIYFS ÀFZ
¨F»FF AF SWF ±FF, °Fû ¹FW IZY½F»F
SXFªF³Fed°FIY ¶F¹FF³F¶FFªFe W`XÜ
IYSFIYS W¸FZa ÀFü´F dQ¹FFÜ W¸F ·FFS°Fe¹F EIY W`a, dUä ¸FZÔ ÀF¶FÀFZ ¸Fþ¶Fc°F ¶F`aIY ¸FZa OF»F QZa AüS §FûMF»FZ¶FFþ »FZIYS dUQZVF ·FF¦F þFEaÜ EIY
¸FWIYFS ·FFMe W`a, EIY°FF IYF ÀF´F³FF ·Fe QZJF, »FZdIY³F 70 ÀFF»F ¸FZa UW ÀF´F³FF ´FcSF ¨FbMIbY»FF ¹FW ·Fe ¨F»F SWF dIY ¸FûQe ÀFSIYFS BÀFd»F¹FZ B³WZa ·FF¦F³FZ
³FWeÔ Wû ÀFIYF, þ¶FdIY ¸FWF´Fb÷X X¿Fûa IYe EIY ´FePÞe ·Fe ÀF¸FF~ Wû³FZ QZ SWe W`, °FFdIY ÀFFSF IYF»FF²F³F EIY ÀFF±F »FF ÀFIZYÜ

þ ¶F ·Fe W¸FFSZ QZVF ¸FZÔ ¨Fb³FFUe ÀFeþ³F AF°FF W`, ÀFRZYQ IY´FOÞZ
UF»Fûa IYe QSUFþZ ´FS QÀ°FIY ¶FPÞ þF°Fe W`Ü §FS IZY
¸FbdJ¹FF IYe ´FcL ¶FPÞ þF°Fe W`Ü A¨FF³FIY CÀFZ »F¦F³FZ
»F¦F°FF W` dIY CÀFZ We QZVF ¸FZÔ ÀFSIYFS ¶F³FF³Fe W`, þ`ÀFF IYe ³FZ°FF »Fû¦F
IYe IY¦FFS ´FS W`Ü
AFþFQe IZY °Fe³F, ¨FFS QVFIY ¶FFQ ³FZ°FFAûa IYe ³F`d°FIY°FF ¸FZa B°F³Fe
d¦FSFUM AF°Fe ¦FBÊ dIY A¶F UZ ÀF¶FÀFZ ´FW»FZ A´F³FF d³Fþe ÀUF±FÊ
QZJ SWZ W`ÔXÜ A´F³FF EZVFû AFSF¸F AüS WS WF»F°F ¸FZa ÀFØFF Wd±F¹FF³FZ
°FSW—°FSW IYe ¶FF°FZa Wû SWe W`a, ¢¹FûadIY A¶F ¨Fb³FFUe ¸FüÀF¸F ·Fe
VFbøX X Wû ¨FbIYF W`Ü þ³F°FF IYû dRYS A´F³Fe ´FFUS IYe ¹FFQ AF³FZ »F¦Fe
W`Ü UûMS ¸FbÀIbYSF³FZ »F¦FF W`, °Fû ³FZ°FFþe, ¸FadQSûa, ¦FSe¶Fûa AüS ¶F©Fûa
¸FZa þFIYS A´F³Fe ´FSeÃFF QZ SWZ W`aÜ EIY ¶FFS dRYS UWe ¶FF°FZa AüS
¸FbWFUSZ ¸FZa IYW°FZ ·Fe W`a dIY AÀF»F ¸FZÔ ÀFSIYFS °Fû þ³F°FF We Wû°Fe ¸FZa »F¦FZ W`aÜ BÀFd»FE ¶FFQ IZY QVFIYûa ¸FZa »F¦FF°FFS §FûMF»FF Wû°FF SWF UFQZ Wûa¦FZÜ BÀFIZY ¶FFUþcQ »Fû¦Fûa IYû ¸FûQe þe IYe RYIYeSe ´FS A·Fe
W`Ü W¸FFSZ ÀFadU²FF³F ³FZ QZVF IYe þ³F°FF IYû EZÀFF UûM IYF Ad²FIYFS W`Ü IYFa¦FiZÀF IYe ÀFSIYFS ¸FZa WbAF °Fû ¶FeþZ´Fe IYe ÀFSIYFS ¸FZa ·Fe WbAFÜ ·Fe ·FSûÀFF W`Ü ¨FFS ÀFF»F ¸FZa »FFJûa »Fû¦F ¶FZSûþ¦FFS WbE AüS ¶FQWF»F
QZ SJF W` dIY dIYÀFe IYF ·Fe °F£°FF ´F»FM ÀFIY°Fe W`Ü CÀF ÀF¸F¹F WS A¦FS ¶FeþZ´Fe ¹FW IYWIYS dþ¸¸FZQFSe »FZ³FZ ÀFZ ·FF¦F SWe W` dIY ¹FW WbEÜ B³WZa A¨LZ dQ³F IYF Ba°F¬FFS W` AüS BÀFZ ´FcSF IYS³FZ UF»FF A·Fe
UûMS ¸FbÀIbYSF°FF W`, ¨FbMIYe »FZ°FF W`, IYBÊ ¶FFS UûMS A·Fýi ·FF¿FF §FûMF»FF IYFa¦FiZÀF IYe ÀFSIYFS ÀFZ ¨F»FF AF SWF ±FF, °Fû ¹FW C³F ·F¦FüOÞûa dU´FÃF ¸FZa IYûBÊ ³FZ°FF dQJ ·Fe ³FWeÔ SWF W`Ü BÀFd»FE þ³F°FF IYe ¸Fþ¶FcSe
·Fe ¶Fû»F þF°FF W`, ¢¹FûadIY UW A´F³Fe Jeþ AüS QQÊ IYû ¦FbÀÀFZ ¸FZa IYe °FSW IYF ¶F¹FF³F W`, þû AS¶FûÔ ÷XX ´F¹FZ »FZIYS QZVF ÀFZ ·FF¦F ¨FbIZY ·Fe W`Ü »Fû¦F IYW ·Fe SWZ W`ÔX dIY dIYÀF ´FS ·FSûÀFF IYSZaÜ ¸FûQe IZY ´FÃF²FSûa
d³FIYF»F°FF W`, þ¶FdIY ³FZ°FF »Fû¦F ¸F³F ¸FZÔ We ¸F³Q—¸FaQ ¸FbÀIbYSF°FZ W`a W`aÜ AFþIY»F þZ»F ÀFZ »FF»Fc MÐUeM IYS SWZ W`a dIY ´FWSZQFS ÀFû SWF IYF IYW³FF W` dIY C³FIYe ¸FF»Fe WF»F°F ³FWeÔ ÀFb²FSe, IYûBÊ ¶FF°F ³FWeÔ,
AüS ¸F³F ¸FZÔ We ¶Fû»F°FZ W`a, EIY ¶FFS dRYS ¸FZSe ¨Fa¦Fb»F ¸FZa RYaÀF IYS W` ¢¹FF? ¸F°F»F¶F IYe ÀFe²FF ¸FûQe þe ´FS dM´´F¯Fe W`, ¢¹FûadIY C³Wûa³FZ A¨LZ dQ³F ³FWeÔ AF¹FZ, BÀFIYF ·Fe ¸F»FF»F ³FWeÔ, »FZdIY³F dUQZVF ¸FZa
°Fû QZJ, BÀF ¶FFS °Fb¸WZa SûMe—IY´FOÞF ÀFZ ·Fe ¸FSWc¸F IYS Qca¦FFÜ ³FZ°FF JbQ IYû QZVF IYF ´FWSZQFS §Fûd¿F°F IYS SJF W`Ü »FF»Fc þe ·F»FZ We ÓFaOF ¦FFOÞ °Fû SWZ W`aÜ QZVF·Fd¢°F ¸FZa BþFRYF °Fû WbAF W`Ü ·F»FZ þFd°F—
þe WS ¦FF»Fe IYû A´F³FF ÀFü·FF¦¹F ÀF¸FÓFIYS dÀFS ÓFbIYFIYS ÀUeIYFS §FûMF»FZ ¸FZa þZ»F IYFM SWZ W`a, »FZdIY³F Uû QZVF IYe þ³F°FF IYû ¶F°FF³FF ²F¸FÊ ¸FZa IYOÞUFWM AFBÊ W`, ¹FW §FS IYF ¸FÀF»FF W`Ü ¶FFQ ¸FZa ÀFb»FÓFF
IYS°FZ W`a AüS ¨Fb³FFU þe°F³FZ IZY ¶FFQ UWe Wû°FF W`, þû þ³F°FF IZY ¨FFW°FZ W`a dIY dþÀFZ AF´F³FZ ´FWSZQFS ¶F³FF¹FF, Uû ´FWSZQFSe NeIY ÀFZ »FZa¦FZÜ W¸F QZVF·F¢°F W`a AüS A´F³Fe QZVF·Fd¢°F IZY d»FE ¹FW °FIY»FeRY
ÀFF±F U¿FûË ÀFZ Wû°FF AF¹FF W`Ü W¸F ¹FW IYW ÀFIY°FZ W`a dIY ¹FW W¸FFSZ ³FWeÔ IYS SWF W`Ü BÀFe IYF RYF¹FQF CNFIYS ´FW»FZ dUþ¹F ¸FF»¹FF AüS ·Fe CNF³FZ IYû °F`¹FFS W`a, »FZdIY³F ¹FW AFJSe ¸FüIYF Wû¦FF, dRYS
QZVF ¸FZa QÀ°FcS ¶F³F ¨FbIYF W`Ü þFd°F, ¸FþW¶F, ÃFZÂF, ´FdSUFS, dSV°FZQFS A¶F ³FeSU ¸FûQe AS¶Fûa ÷XX ´F¹FZ »FZIYS dUQZVF ·FF¦F ¦FEÜ Uû ¹FW ·Fe ¶FWF³FZ¶FFþe ³FWeÔ ¨F»FZ¦Fe, þFd°F—²F¸FÊ IYe SFþ³Fed°F ·Fe ³FWeÔ ¨F»FZ¦Fe,
AFdQ IZY ¶Fe¨F UûMS AüS ³FZ°FF Qû³Fûa ¶Fa²F ¨FbIZY W`aÜ IYW³FF ¨FFW°FZ W`a dIY ¸FZSZ AüS ¸FûQe þe ¸FZÔ ¢¹FF RYIÊY W`? þ¶F ¸FûQe QZVF IYû MbIYOÞZ IYS³FZ IYe ÀFFdþVF ³FWeÔ ¨F»FZ¦FeÜ IbYL þøXX S ¹FW
þ¶F QZVF AFþFQ WbAF, °F¶F ÀFadU²FF³F ÀF·FF IZY ÀFQÀ¹Fûa ³FZ ÀFSIYFS AS¶FûÔ IYF §FûMF»FF 4 ÀFF»F ¸FZa ·Fe ³FWeÔ þF³F ´FFBÊ AüS þ¶F þ³F°FF ÀFû¨FZ¦Fe AüS ·FcJ, ¶FZSûþ¦FFSe, IbY´Fû¿F¯F, ·FiáF¨FFS, ²F¸FÊ,
½FÀFb²F`U IYbMb¸¶FIY¸FÐ IYF ÀF´F³FF QZJF ±FFÜ BÀFd»FE IYûdVFVF IYe ´F°FF »F¦FF °Fû ³FeSU ¸FûQe ·Fe dUþ¹F ¸FF»¹FF Wû ¨FbIZY ±FZ °Fû Uû I`YÀFZ þFd°F AFdQ IYe AFþFQe IZY d»FE IiYFad°F IYSZ¦FeÜ
¦FBÊ ±Fe dIY ÀF·Fe IYû ÀF¸FF³F Ad²FIYFS d¸F»FZÜ °F¶F C³F¸FZa UFÀ°FU ¸FZa BʸFF³FQFS IYWZ þF ÀFIY°FZ W`aÜ ÀFûVF»F ÀFFBMÐÀF ´FS BÀF °FSW IZY °F¸FF¸F »FZ£FIY ³F½F·FFSX°F MXFBX¸ÀF IZY ´FÂFIYFSX W`ÔXÜ
QZVF·Fd¢°F ±Fe AüS UZ þFd°F, ¸FþW¶F, ÃFZÂF, ´FdSUFS U dSV°FZQFS ¸FZa ¨FbMIbY»FZ ¨F»F SWZ W`aÜ AFþIY»F ¹FW ·Fe ¨FbMIbY»FF ¨F»F SWF W` dIY IYSXe¶F Qû QVFIYûÔ ÀFZ ´FÂFIYFdSX°FF IZY QüSXF³F d½Fd·F³³F
C»FÓFZ WbE ³FWeÔ ±FZÜ QZVF IZY ¸FWF´Fb÷X X¿Fûa ³FZ ¦Fb»FF¸F dUSFÀF°F IYû AFþFQ ¸FûQe þe ³FZ ³FûM¶F³Qe We BÀFd»F¹FZ IYe ±Fe °FFdIY ÀF·Fe A´F³FF ÷XX ´F¹FF ÀF¸FF¨FFSX ´FÂFûÔ ¸FZÔ IYF¹FÊSX°F SXWZX W`ÔXÜ

80 VF¶Q¸F²Fb 2018
¸FF³¹F°FF

IÈY¿¯F IZY BÀF øXX ´F IYû ¶FeOÞe RYFG¸FÊc»FF—1 SZdÀFa¦F MÑ`IY IZY ³FþQeIY ¦Fb³F´FbSF ¦FFaU
¸FZÔ dÀ±F°F ßFe WSþe QF³FZ UF»FZ ¶FF¶FF IZY ¸FadQS ¸FZa
A¨FSXªF ·FSXe ¶FF°F QZJ³FZ IYû d¸F»F°Fe W`Ü ¹FWFa

d´F»FF³FZ ÀFZ ´FcSe Wû°Fe W` ¸F³³F°F ·F¦FUF³F IÈY¿¯F IYF We EIY øXX ´F ¸FF³FZ þF³FZ UF»FZ
WSþe QF³FZ UF»FZ ¶FF¶FF IYe ´Fid°F¸FF IYû ¶FeOÞe d´F»FF³FZ
ÀFZ WS dIYÀFe IYe ¸F³³F°FZÔ ´FcSe Wû þF°Fe W`ÔXÜ

UF»FZ ¶FF¶FF EIY ¦UF»FZ ±FZÜ BÀFd»FE C³WZa ·F¦FUF³F IÈY¿¯F IYF We EIY IYû Aa²FF IYS dQ¹FFÜ dþÀFIZY ¶FFQ ¶FF¶FF ³FZ ´FVFb ¦FFaU UF»FûÔ IYû QZ
d½F½FZIY ³FF¦FSX øXX ´F ¸FF³FF þF°FF W`Ü IYBÊ ÀFü U¿FÊ ´FbSF³Fe ¶FF°F W`Ü °F¶F ¹FWFa ¸FadQS ³FWeÔ dQEÜ ¶F°FF¹FF þF°FF W` dIY BÀFIZY ¶FFQ ¶FF¶FF ³FZ þWFa AFþ ¹FZ ¸FadQS
»FZ£FIY ³FU·FFS°F MFB¸ÀF ÀFZ ªFbOÞZX W`ÔXÜ ¹Fb½FF WbAF IYS°FF ±FFÜ ¹FWFa þa¦F»F We þa¦F»F ±FFÜ þWFa BÀF þa¦F»F ¸FZa W`, UWFa ÀF¸FFd²F »FZ »FeÜ ¦FFaU UF»FZ ¶F°FF°FZ W`a dIY W¸FZÔ AFþ ·Fe
´FÂFIYFSX W`ÔXÜ ¦FiF¸Fe¯F AüSX ÀFF¸FdªFIY ¸FbQÐQûÔ WSþe QF³FZ UF»FZ ¶FF¶FF SWF IYS°FZ ±FZÜ UZ SûþF³FF ¹FWFa IZY IYBÊ ¦FFaU »F¦F°FF W` dIY ¶FF¶FF W¸FFSZ ÀFF±F W`aÜ W¸FZa þ¶F ·Fe IY·Fe IYûBÊ ´FSZVFF³Fe
dSX´FûdMËX¦F IYSX SXWZX W`ÔXÜ UF»FûÔ IYe ¦FF¹F—·F`aÀF ¨FSF¹FF IYS°FZ ±FZÜ UZ ´Fid°FdQ³F EIY We ÀF¸F¹F Wû°Fe W` °Fû W¸F ¹FWFa AFIYS ¶FF¶FF ÀFZ ¸F³³F°F ¸FFa¦F°FZ W`aÜ dþÀFIZY ¶FFQ
¦FFaU IZY »Fû¦Fûa ÀFZ AF”F³F IYS°FZ dIY UZ A´F³Fe ¦FF¹F—·F`aÀF LûOÞ QZaÜ C³FIYe WS ´FSZVFF³Fe QcS Wû þF°Fe W`Ü
BÀFIZY ¶FFQ ¦FFaU UF»FZ A´F³FZ ´FVFb Jû»F QZ°FZ ±FZÜ BÀFIZY ¶FFQ ÀF·Fe BÀFd»FE W` ¶FeOÞe ¨FPÞF³FZ IYe ´FSa´FSF: ¦FiF¸Fe¯FûÔ ³FZ ¶F°FF¹FF dIY
AF´F ³FZ A·Fe °FIY IYBÊ EZÀFZ ²FFd¸FÊIY À±FF³FûÔ IZY ¶FFSZ ¸FZa ÀFb³FF Wû¦FF ´FVFbAûÔ IYû ¶FF¶FF dQ³F·FS ¨FSF°FZ AüS VFF¸F IZY ÀF¸F¹F C³WZa ¦FFaU LûOÞ WSþe QF³FZ UF»FZ ¶FF¶FF EIY ¦UF»FZ ±FZÜ ¦FF¹F ¨FSF³FZ IZY QüSF³F UZ ¶FeOÞe
þWFa IbYL A»F¦F ¸FF³¹F°FFEa QZJ³FZ IYû d¸F»F°Fe W`aÜ ¹FWFa ¦FiZMS ³FûEOF þF°FZÜ EIY dQ³F IbYL ¨FûSûa ³FZ QZJF dIY ¶FF¶FF IYe EIY AFUFþ ´FS ·Fe d´F¹FF IYS°FZ ±FZÜ BÀFd»FE þ¶F C³FIYe ÀF¸FFd²F IZY ¶FFQ ¸FadQS IYF
IZY Q³FIYüS ¸FZa ¸FWF·FFS°FIYF»Fe³F ¦Fb÷X X ßFe ýiû¯FF¨FF¹FÊ IZY ¸FadQS ¸FZa dÀ±F°F ¦FFaU UF»FZ A´F³FZ ´FVFb Jû»F QZ°FZ W`aÜ dRYS C³Wûa³FZ A¦F»FZ dQ³F ¹Fûþ³FF d³F¸FÊF¯F dIY¹FF °Fû »Fû¦F ¹FWFa C³FIYe ´FÀFaQ IYe ¶FeOÞe ·Fe ¨FPÞF³FZ »F¦FZÜ
°FF»FF¶F ¸FZa IY·Fe ´FF³Fe ³FWeÔ NWS°FF, °Fû IYWeÔ ¸FþFS ´FS ´F°±FS ¸FFS³FZ IZY A³FbÀFFS ¶FF¶FF IYe AFUFþ ¸FZa ¦FFaU UF»FûÔ ÀFZ ¦FF¹F—·F`aÀF LûOÞ³FZ BÀFIZY A»FFUF ¹FWFa Qc²F—QWe AüS ¦FbOÞ ·Fe ¶FF¶FF IYû ¨FPÞF¹FF þF°FF
ÀFZ ¸F³³F°FZa ´FcSe Wû þF°Fe W`aÜ BÀFe °FSW EIY AüS Aþe¶F ¸FF³¹F°FF IYF AF”F³F dIY¹FFÜ ¦FFaU UF»Fûa ³FZ þ`ÀFZ We A´F³FZ ´FVFb Jû»FZ ¨FûS W`Ü °F¶F ÀFZ ¨F»Fe AF SWe ¹FW ¸FF³¹F°FF AFþ °FIY ¹FWFa IYF¹F¸F W`Ü
RYFG¸FÊc»FF—1 SZdÀFa¦F MÑ`IY IZY ³FþQeIY ¦Fb³F´FbSF ¦FFaU ¸FZa dÀ±F°F ßFe WSþe C³WZa ¨FbSF IYS »FZ ¦FEÜ BÀFIZY ¶FFQ ¶FF¶FF AFE AüS C³Wûa³FZ ¦FiF¸Fe¯FûÔ IbY»F d¸F»FFIYSX ¹FWX ¸FÀF»FF °FIÊY-d½F°FIÊY IYF ³FWXeÔ W`XÜ ³F WXe BXÀF §FMX³FF
QF³FZ UF»FZ ¶FF¶FF IZY ¸FadQS ¸FZa QZJ³FZ IYû d¸F»F°Fe W`Ü ¹FWFa ·F¦FUF³F ÀFZ ´FVFb LûOÞ³FZ IYF AF”F³F dIY¹FFÜ BÀF ¦FFaU UF»FZ ¶FF¶FF IZY ´FFÀF AüSX QF³FZ ½FF»FZ ¶FF¶FF IZY WXû³FZ IYF IYûBÊX QÀ°FF½FZªFe ÀFFùF W`XÜ BX»FFIZY
IÈY¿¯F IYF We EIY øXX ´F ¸FF³FZ þF³FZ UF»FZ WSþe QF³FZ UF»FZ ¶FF¶FF IYe þFIYS ¶Fû»FZ dIY AF´FIZY IYW³FZ ´FS W¸F³FZ ´FW»FZ We A´F³FZ ´FVFb LûOÞ IZY »Fû¦F ¶FSXÀFûÔ ÀFZ EIY dIY½FQa°Fe IZY ÀFWXFSmX A´F³Fe AFÀ±FF ´FiIYMX
´Fid°F¸FF IYû ¶FeOÞe d´F»FF³FZ ÀFZ ¹FWFa AF³FZ UF»FZ WS dIYÀFe IYe ¸F³³F°FZa dQE ±FZÜ A¶F W¸FFSZ ´FVFb AF´F ³FWeÔ °Fû IYü³F »FZ ¦F¹FFÜ BÀFIZY ¶FFQ IYSX°FZ AF SXWZX W`ÔXÜ CX³FIYe ¸F³³F°FZÔ ´FcSXe WXû SXWXe W`ÔX ¹FF ³FWXeÔ, BXÀFIYF
´FcSe Wû þF°Fe W`aÜ ¶FF¶FF ¹F¸Fb³FF ³FQe IYe °FSRY ¨F»F dQEÜ C³Wûa³FZ ¹F¸Fb³FF dIY³FFSZ QZJF ·Fe IYûBÊX ½F`ÄFFd³FIY AF²FFSX ³FWXeÔ W`XÜ »FZdIY³F BXÀFÀFZ ¹FWXFa IZY »Fû¦FûÔ
IYü³F ±FZ WSþe QF³FZ UF»FZ ¶FF¶FF: ¦Fb³F´FbSF ¦FFaU d³FUFÀFe ÀF¸FFþÀFZUe dIY ¦FFaU UF»FûÔ IZY ´FVFbAûa IYû ¨FûS ¹F¸Fb³FF ³FQe IZY SFÀ°FZ ¨FbSFIYS IYû ¸FF³FdÀFIY ÀFa°FbdáX A½FV¹F d¸F»F°Fe W`XÜ CX³WZÔX BXÀFIZY d»FE dIYÀFe
¶FaMe ¦FbþÊS ³FZ ¶F°FF¹FF dIY C³FIZY ¶Fbþb¦FÊ ¶F°FF°FZ W`ÔX dIY WSþe QF³FZ »FZ þF³FZ IYF ´Fi¹FFÀF IYS SWZ W`aÜ BÀFIZY ¶FFQ ¶FF¶FF ³FZ °FbSa°F C³F ¨FûSûa ÄFF³F AüSX d½FÄFF³F IYe ªFøYSX°F ³FWXeÔ W`XÜ

81 VF¶Q¸F²Fb 2018
LFÂF A¦FS A´F³FF ³FþdS¹FF ¶FQ»FIYSX
ÀF»FFWX QZJZa °Fû B³þed³F¹FdSa¦F ¸FZa We ¶FWb°F ÀFZ EZÀFZ
¦F`S ´FS¸´FSF¦F°F ÃFZÂFûÔ ¸FZa Sûþ¦FFS IZY

B³þed³F¹FÎSX¦F IYZ ÃFZÂF AUÀFS W`a, þ`ÀFZ ÀFüS DYªFFÊ, ªUFSe¹F DYªFFÊ,
·Fc¦F·FeʹF C¿¸Fe¹F DYªFFÊ, ´FU³F DYªFFÊ EUa
IY¸´¹FcMS dUÄFF³F ¸FZa ³F¹FZ ÀFFμMUZ¹FS IYF

¸FZÔ Sûþ¦FFS IYZ AUÀFS dUIYFÀF, dOdþM»F ¸FFIZÊYdMa¦F EUa C³FIYF
C´F¹Fû¦F dUd·F³³F ÃFZÂFûa ¸FZa A°¹Fd²FIY ¶FPÞF
W` AüS ¶FPÞ³FZ IYe ÀF¸·FFU³FF W`aÜ

LF ÂFûa IYF B³þed³F¹FdSa¦F IYZ ´Fid°F øXX ÓFF³F IY¸F Wû³FZ IYZ EZÀFZ
°Fû ¶FWb°F ÀFZ IYFS¯F W`, »FZdIY³F CÀFIYF ´FiF±Fd¸FIY IYFS¯F
¹FW W` dIY B³þed³F¹FdSa¦F IYZ ´FFN뜸F AüS Aüôûd¦FIY
ÃFZÂF IYZ ¶Fe¨F IYbL Ad²FIY We AÀF³°Fb»F³F W`Ü dþÀF IYFS¯F LFÂF
øXX ÓFF³F IY¸F WbAF W`Ü
LFÂF A¦FS A´F³FF ³FþdS¹FF ¶FQ»F IYZ QZJZa °Fû B³þed³F¹FdSa¦F ¸FZa
We ¶FWb°F ÀFZ EZÀFZ ¦F`S ´FS¸´FSF¦F°F DþÊF IYZ ÃFZÂF ¸FZa Sûþ¦FFS IYZ AUÀFS
W`a þ`ÀFZ ÀFüS—DþÊF, ªUFSe¹F DþÊF, ·Fc¦F·FeʹF C¿¸Fe¹F DþÊF, ´FU³F
°FIY IYZ IYF¹FÊ ÀU¨FFd»F°F ¸FVFe³Fûa õXFSF dIY¹FF þF SWF W`Ü BÀFe °FSW
A»F¦F—A»F¦F IYF¹FÊ ´Fi¯FF»Fe IYe ÀU¨FFd»F°F ¸FVFe³Fûa IYû dUIYdÀF°F
IYS ¸F`IYZd³FIY»F B³þed³F¹FdSa¦F IYZ ÃFZÂF ¸FZa LFÂF ³F¹FZ AF¹FF¸F À±FFd´F°F
B³þed³F¹FdSa¦F IYe ´FNFBÊ °Fû IYS°FZ W`, ´FS³°Fb C³FIYZ ´FFN뜸F IYZ DþÊF EUa IY¸´¹FcMS dUÄFF³F ¸FZa ³F¹FZ ÀFFµMUZ¹FS IYF dUIYFÀF, dOdþM»F IYS ÀFIY°FZ W`Ü
A³FbIYb»F ´FdÀ±Fd°F¹FFh Aüôûd¦FIY ÃFZÂF ¸FZa ³FWea W`Ü Aüôûd¦FIY ÃFZÂF ¸FFIYÊZdM¦F EUa C³FIYF C´F¹Fû¦F dUd·FÖF ÃFZÂFûa ¸FZa A°¹Fd²FIY ¶FPF W` dÀFdU»F B³þed³F¹FdSa¦F IYZ ÃFZÂF ¸FZa ¦F°F U¿FÊû ¸FZa µ»FFBÊEVF BÊM AüS
¸FZa AF²Fbd³FIY °FIY³FeIYe ´FS IYF¹FÊ dIY¹FF þF SWF W`, þ¶FdIY AüS ¶FP³FZ IYe ÀF¸·FFU³FF W`Ü B³F ÃFZÂFûa ¸FZa dUôF±FeÊ Cd¨F°F ÄFF³F ±¯°¯¨¯FÐ IYZ RYFB¶FS ´Fi¨Fd»F°F ´»FFdÀMIY IYF C´F¹Fû¦F °FZþe ÀFZ ¶FPF
B³þed³F¹FdSa¦F IYF»FZþû ¸FZa A·Fe ·Fe ´FbSF³Fe °FIY³FeIYe IYF We ´FFN뜸F AdþÊ°F IYS EUa A´F³Fe ¸FüdJIY ÀFaUW³F IYe ¦Fb¯FUØFF IYû dUIYdÀF°F W` BÀFIYû ²¹FF³F ¸FZa SJ°FZ Wb¹FZ LFÂFûa IYû BÀFe ´FiIYFS IYZ U`IYd»´FIY
¨F»FF¹FF þF SWF W`Ü dþÀFIYZ ´FdS¯FF¸F ÀUøXX ´F ¹FZ LFÂF ¶FZSûþ¦FFS Wû IYS ³FBÊ C´F»Fd¶²F¹FF WFdÀF»F IYS ÀFIY°FZ W`Ü ÀFF²F³Fû ´FS »FF¦F°F IYF ²¹FF³F SJ°FZ Wb¹FZ IYF¹FÊ IYS³FF ¨FFdW¹FZÜ dÀFdU»F
SWZ W`Ü dþÀF IYFS¯F B³FIYF øXX ÓFF³F B³þed³F¹FdSa¦F IYZ ´Fid°F IY¸F Wû°FZ BÀFe °FSW ¸F`IYZd³FIY»F B³þed³F¹FdSa¦F IYZ Aüôûd¦FIY ÃFZÂF ¸FZa B³þed³F¹FdSa¦F IYZ LFÂF ¹FdQ ¨FFWZa °Fû ¸F`MedS¹F»F MZdÀMa¦F ´Fi¹Fû¦FVFF»FF
þF SWF W`, QcÀFSF IYFS¯F ¹FW W` dIY ¦F°F U¿FÊû ¸FZa B³þed³F¹FdSa¦F IYF»FZþûZa ¸FF³FU C´F¹Fûd¦F°FF AüS »FF¦F°F IY¸F IYS³FZ IYZ d»F¹FZ ³F¹FZ ¸FVFe³Fûa IYZ IYû ·Fe JbQ À±FFd´F°F IYS ÀFIY°FZ W`Ü BÀF ´FiIYFS LFÂF dÀFdU»F
ÀFa£¹FF ¸FZa ·FFSe UÈdö WbBÊ W` AüS IYbL IYF»FZþûa ¸FZa dVFÃFF IYF À°FS IY»F—´FbþÊû IYZ VFû²F ´FS IYF¹FÊ dIY¹FF þF ÀFIY°FF W`Ü þ`ÀFZ dIY B³þed³F¹FdSa¦F IYZ ÃFZÂF ¸FZa ³F¹FZ IYed°FʸFF³F À±FFd´F°F IYS ÀFIY°FZ W`Ü
d³F¸³F Wû³FZ IYZ IYFS¯F ´Fid°F U¿FÊ C³F IYF»FZþûa ÀFZ CØFe¯FÊ Wû³FZ UF»FZ AFGMû¸Fû¶FFBÊ»F IYZ ÃFZÂF ¸FZa 80: IYF¹FÊ ÀU¨FFd»F°F ¸FVFe³Fûa õXFSF dIY¹FF OF. dU³FûQ ¨Fü²FSe, ¦Fib´F OF¹FZ¢MS,
LFÂF ¶FZSûþ¦FFS Wb¹FZ W`Ü dþÀFÀFZ LFÂFûa IYF B³þed³F¹FdSa¦F IYZ ´Fid°F þF SWF W` AüS UWe ·FU³F d³F¸FÊF¯F ¸FZa ´»FÀMS ÀFZ »FZIYS BÊM d¶FLF³FZ d½FV½FZV½FS`X¹¹FF ¦Fib´F AFGRY BaXÀMXeMXйFcVFaÀF
¨Fe³F

E³F´FeÀFe AüS ÀFe´Fe´FeÀFeÀFe ´FS
¨Fe³F IYe SFþ²FF³Fe ´FZBd¨Fa¦F ¸FZa E³F´FeÀFe AüS
ÀFe´Fe´FeÀFeÀFe IYF UFd¿FÊIY ÀFÂF Wû³FZ þF SWF W`Ü
¨Fe³Fe ³FUU¿FÊ IZY ¶FFQ B³F Qû ÀFÂFûa IYû
¸FW°U´Fc¯FÊ BUZaM IYZ øXX ´F ¸FZa QZJF þF SWF W`, Uû

Qbd³F¹FF IYe ³FþS
BÀFd»FE ·Fe ¢¹FûadIY B³F Qû ÀFÂFûa ÀFZ Wû³FZ UF»FZ
LûMZ—¸FûMZ ¶FQ»FFU ¨Fe³Fe »Fû¦Fûa IZY þeU³F ´FS
QcS¦FF¸Fe AÀFS OF»F ÀFIY°FZ W`aÜ IYBÊ U`dV½FIY
Ad³FdV¨F°F°FFAûa IZY ¶FFUþcQ ·Fe ¨Fe³F IYF
dUIYFÀF ¸Fþ¶Fc°F ¶F³FF WbAF W`, dþÀFÀFZ B³F ÀFÂFûÔ
´FS Qbd³F¹FF ·FS IYe ³FþS SWZ¦FeÜ

AdJ»F ´FFSFVFS
»FZJIY ¨FFB³FF SZdO¹Fû BaMS³FZVF³F»F ¶Fedþa¦F
¸FZa ´FÂFIYFS W`aÜ ¨Fe³Fe A±Fʽ¹F½FÀ±FF ´FSX VFû²F
IYSX SXWZX W`ÔXÜ

B ÀF ÀFF»F ¸FF¨FÊ ¸FZa ¨Fe³F IYe SFþ²FF³Fe ´FZBd¨Fa¦F ¸FZa E³F´FeÀFe
(¨Fe³Fe SFáÑe¹F þ³F ´Fid°Fd³Fd²F ÀF·FF) AüS ÀFe´Fe´FeÀFeÀFe
(¨Fe³Fe þ³F SFþ³Fed°FIY ÀF»FFWIYFS ÀF¸¸FZ»F³F) IYF UFd¿FÊIY
ÀFÂF Wû³FZ þF SWF W`Ü ¨Fe³Fe ³FUU¿FÊ IZY ¶FFQ B³F Qû ÀFÂFûa IYû
¸FW°U´Fc¯FÊ BUZaM IZY øXX ´F ¸FZa QZJF þF SWF W`, Uû BÀFd»FE ·Fe ¢¹FûadIY
B³F Qû ÀFÂFûa ÀFZ Wû³FZ UF»FZ LûMZ—¸FûMZ ¶FQ»FFU ¨Fe³Fe »Fû¦Fûa IZY þeU³F
´FS QcS¦FF¸Fe AÀFS OF»F ÀFIY°FZ W`aÜ IYBÊ U`däIY Ad³Fd›°F°FFAûa IZY
¶FFUþcQ ·Fe ¨Fe³F IYF dUIYFÀF ¸Fþ¶Fc°F ¶F³FF WbAF W`, dþÀFÀFZ B³F
ÀFÂFûa ´FS Qbd³F¹FF ·FS IYe ³FþS SWZ¦FeÜ
E³F´FeÀFe ¨Fe³F IYe EIY ÀFUûÊ©F Ad²FIYFS ÀFaÀ±FF W`, þû ´FcSZ QZVF
·FS IZY Qû WþFS ÀFZ Ad²FIY ´Fid°Fd³Fd²F¹Fûa ÀFZ ¦FdN°F W`Ü þ³F ´Fid°Fd³Fd²F
IYF ¨F¹F³F ¨Fb³FFU ÀFZ dIY¹FF þF°FF W` AüS ¹FW ¨Fb³FFU ´FFa¨F ÀFF»F ¸FZa
EIY ¶FFS AF¹Fûdþ°F dIY¹FF þF°FF W`Ü þ³F ´Fid°Fd³Fd²F ÀF·FF ¨Fe³F IYe
¶Fbd³F¹FFQe SFþ³Fed°FIY ½¹FUÀ±FF W`Ü AF¸F°FüS ´FS SFáÑe¹F þ³F ´Fid°Fd³Fd²F
ÀF·FF ¨Fe³F IYe ¸Fb£¹F ½¹FUÀ±FFd´FIYF ÀF·FF IYû IYWF þF°FF W`Ü CÀFIYe
·Fcd¸FIYF ·FFS°F IYe »FûIYÀF·FF IYe °FSW W`Ü UWea, ÀFe´Fe´FeÀFeÀFe ¨Fe³F IZY SFáÑ´Fd°F VFe d¨F³FdRYa¦F IZY ³FZ°FÈ°U ¸FZa ¨Fe³F ³FZ EIY ÀFdIiY¹F dUQZVF ÀFFd¶F°F W` dIY ¨Fe³F dUä IZY ¸Fa¨F ´FS Ad²FIYFd²FIY ¸FW°U´Fc¯FÊ
IYe ÀFUûÊ©F ÀF»FFWIYFS ÀFaÀ±FF W`Ü CÀFIZY ÀFQÀ¹Fûa IYe ÀFa£¹FF ·Fe ³Fed°F IYF ´FiQVFʳF dIY¹FF AüS ³F¹FZ dUQZVFe ¶FFþFSûa IYû JûþFÜ BÀF ·Fcd¸FIYF d³F·FF SWF W`Ü ¨Fe³F »F¦FF°FFS ÀFb²FFSXûÔ AüS Jb»FZ´F³F, ³FUF¨FFS,
Qû WþFS ÀFZ Ad²FIY W`Ü CÀFIZY ÀFQÀ¹Fûa IYF ¨F¹F³F ¨Fb³FFU IZY ¶F¦F`S ¶FF°F IYû IY°FBÊ ³FIYFSF ³FWeÔ þF ÀFIY°FF dIY EIY dþ¸¸FZQFS dUä ÀFF¸FFdþIY dUIYFÀF AüS ´F¹FFÊUS¯F ÀFaSÃF¯F ´FS ²¹FF³F QZ SWF W`Ü
dU¨FFS—dU¸FVFÊ õXFSF Wû°FF W`Ü CÀFIYe ·Fcd¸FIYF SFª¹FÀF·FF IYe °FSW VFd¢°F IZY øXX ´F ¸FZa ¨Fe³F IYe ·Fcd¸FIYF AüS AûWQF dQ³F—¶F—dQ³F ¶FPÞ d´FL»FZ 30 ÀFF»Fûa ¸FZa IYSûOÞûa ¦FSe¶F »Fû¦Fûa IYû ¦FSe¶Fe IZY Q»FQ»F
W`Ü SWF W`Ü ¸FüþcQF IYdN³FFB¹Fûa ÀFZ ´FFS ´FF³FZ AüS 6.5 ÀFZ 7 ´Fid°FVF°F ÀFZ ¶FFWS d³FIYF»FF W`Ü ¹FZ UFIYBÊ EIY ÀFSFW³Fe¹F IYQ¸F W`Ü
E³F´FeÀFe AüS ÀFe´Fe´FeÀFeÀFe IZY 5000 ÀFZ Ad²FIY ´Fid°Fd³Fd²F IYe ÀFe¸FF IZY ·Fe°FS AFd±FÊIY dUIYFÀF ÀFbd³Fd›°F IYS³FZ ¸FZa ¨Fe³F ³FZ ¹FZ Qû ÀFÂF CÀF ÀF¸F¹F ´FS Wû³FZ þF SWZ W`a, þ¶F ¨Fe³F ÀFRY»F°FF´FcUÊIY
³FUF¨FFS, ÀF¸F³U¹F, WdS°F dUIYFÀF, Jb»FF´F³F, ÀFFÓFF dU¨FFS, ³F¹FF þû ÀFRY»F°FF ´FFBÊ W`, CÀF³FZ ÀFa´Fc¯FÊ U`däIY ÀF¸FbQF¹F IYF ²¹FF³F A´F³Fe ¸FaQe IZY Q¶FFU ÀFZ ¶FFWS AF SWF W` AüS QZVF ¸FZa JbVFWF»F ÀF¸FFþ
JFIYF °F`¹FFS IYS³FZ IZY d»FE ÀFb²FFS ¹Fûþ³FF IZY dUIYFÀF ´FS ¨F¨FFÊ AûS Jea¨FF W`Ü BÀFIYe þû ¸Fb£¹F UþW W`, Uû ¹FZ W` dIY ¨Fe³F IYF IYF d³F¸FFʯF IYS³FZ IZY »FùF IZY IYSe¶F ´FWba¨F SWF W`Ü ¸FF³FF þF SWF
IYS³FZ IZY d»FE ´FZBd¨Fa¦F IZY Q ¦FiZM WFG»F AFGRY ´Fe´F»F ¸FZa BIY™F Wûa¦FZÜ U`däIY AFd±FÊIY dUIYFÀF ¸FZa EIY ¨Fü±FFBÊ ¹Fû¦FQF³F W` AüS C³F QZVFûa W` dIY AF¦FF¸Fe UFd¿FÊIY Qû ÀFÂF Qbd³F¹FF ·FS ¸FZa ¶FPÞ°FZ ÀFaSÃF¯FUFQ
BÀF ¶FFS IZY Qû ÀFÂF IZY EþZaOZ ¸FZa ÀFSIYFSe IYF¹FÊ dS´FûMÊ IYe ÀF¸FeÃFF, IYe AFd±FÊIY dÀ±Fd°F ´FS ÀFe²FF ´Fi·FFU ´FOÞ°FF W`, þû CÀFIZY ½¹FF´FFS IYû þUF¶F QZ³FZ IZY d»FE ³FE ÀF¸FF²FF³F AüS ¶FZ»M AüS SûO ´FW»F
2017 ¸FZa SFáÑe¹F AFd±FÊIY AüS ÀFF¸FFdþIY dUIYFÀF ´FS UFd¿FÊIY AüS AFd±FÊIY ·FF¦FeQFS W`aÜ IZY IYF¹FFʳU¹F³F ¸FZa °FZþe »FF³FZ IZY d»FE dU¨FFS QZ³FF þFSe SJZ¦FFÜ
¹Fûþ³FF IZY IYF¹FFʳU¹F³F AüS 2018 ¸FZa SFáÑe¹F AFd±FÊIY AüS ¨Fe³F U`däIY AFd±FÊIY dUIYFÀF ¸FZa ¸Fb£¹F ÀFWF¹FIY W`Ü ´Fi°¹FÃF ¸F`a ÀF¸FÓF°FF Wca dIY BÀF ÀFF»F ¨Fe³F ÀFSIYFS IYe ´FiF±Fd¸FIY°FF
ÀFF¸FFdþIY dUIYFÀF ´FS ¸FÀFüQF ¹Fûþ³FF IYe dS´FûMÊ þFa¨F IYS³FF, AüS dUQZVFe d³FUZVF (ERYOeAFBÊ) IYF QcÀFSF ÀF¶FÀFZ ¶FOÞF ¹Fû¦FQF³FIY°FFÊ ÀF¸FÈdðX, ÀFòXFU AüS VFFad°F IZY ÃFZÂF ¸FZa U`däIY VFFÀF³F ¸FZa S¨F³FF°¸FIY
2017 ¸FZa IZÔYýie¹F AüS À±FF³Fe¹F ¶FþM IZY IYF¹FFʳU¹F³F AüS 2018 W` AüS dUIYFÀFVFe»F QZVFûa IYe ÀFWF¹F°FF ¸FZa AW¸F Sû»F d³F·FF°FF W`Ü IYF¹FÊ AF¦FZ ¶FPÞF³FZ IYe Wû¦FeÜ A¶F ÀFUF»F ¹FW CN°FF W` dIY B³F Qû
IZY d»FE IZÔYýie¹F AüS À±FF³Fe¹F ¸FÀFüQF ¶FþM IZY ¶FFSZ ¸FZa dS´FûMûË IYe d´FL»FZ IbYL ÀFF»Fûa ¸FZa ¦FSe¶Fe C³¸Fc»F³F, ·FiáF¨FFS IZY dJ»FFRY »FOÞX³FZ ÀFÂFûa ¸FZa dIY³F—dIY³F dU¿F¹Fûa ´FS ¨F¨FFÊ Wû¦FeÜ IY¹FFÀF »F¦FFE þF SWZ
þFa¨F IYS³FF VFFd¸F»F W`Ü AüS ¶FZ»M AûS SûO ´FW»F ¸FZÔ ¨Fe³F ³FZ þû ´Fi¹FFÀF dIY¹FZ W`a, CÀFÀFZ W`a dIY ¦FSe¶Fe C³¸Fc»F³F, WdS°F dUIYFÀF, AFd±FÊIY ´Fi¦Fd°F, ÃFZÂFe¹F
¨Fe³F, EIY dUIYFÀFVFe»F QZVF Wû°FZ WbE ·Fe Qbd³F¹FF IYe ÀF¶FÀFZ Qbd³F¹FF IZY Ad²FIYFaVF QZVF ´Fi·FFdU°F W`aÜ ¨Fe³F ³FZ ÀFW¹Fû¦F AüS C·F¹F EIY°FF AFdQ ´FS þûSQFS ¨F¨FFÊ IYe þFE¦FeÜ J`S, ¨Fe³F IYe ·FdU¿¹F
¶FOÞe A±Fʽ¹FUÀ±FFAûa ¸FZa ÀFZ EIY W` AüS Aa°FSSFáÑe¹F ÃFZÂF ¸FZa EIY þe°F IZY dÀFðXFa°F ÀFZ dUä IZY VFFÀF³F ¸FZa A´F³Fe øXX ´FSZJF AüS VFd¢°F IYe ¹Fûþ³FFAûa AüS AF¦FZ dUIYFÀF IZY d»FE S¯F³Fed°F IYe ¦FWSFBÊ ÀFZ
¸FW°U´Fc¯FÊ dJ»FFOÞe ÀFFd¶F°F Wû SWF W`Ü d´FL»FZ IbYL ÀFF»Fûa ¸FZa ¨Fe³F °F`¹FFS IYe W`Ü EIY ´F˜e-EIY ¸FF¦FÊ AFdQ ÀFbÓFFU ´FZVF IYS³FZ ÀFZ ¹FW A²¹F¹F³F IYe þøXX S°Fûa IZY d»FWFþ ÀFZ ÀF·Fe dU¿F¹F ¸FW°U´Fc¯FÊ SWZa¦FZÜ

83 VF¶Q¸F²Fb 2018
¨FZ°FF½F³Fe

¶FPÞX°Fe AF¶FFQe
·FFS°F IZY d»FE
Ad·FVFF´F

þ»Q ¶F³FZ AF¶FFQe d³F¹FaÂF¯F IYF³Fc³F ¨FFdWEÜ C³WZa ¶F°FF³FF ¨FFdWE dIY dIYÀF °FSW ÀFZ UZ IY¸F ¶F©Fûa IZY
³FSmÔXýi ·FFMXe ÀF³FÐ 2011 IYe þ³F¦F¯F³FF IZY A³FbÀFFS ·FFS°F IYe Wû³FZ ÀFZ A´F³FF þeU³F ¶FZW°FS °FSeIZY ÀFZ þe ÀFIY°FZ W`aÜ ÀFSIYFS IYû
»FZ£FIY ´FÂFIYFdSX°FF ÀFZ ªFbOÞZX WbXE W`ÔX AF¶FFQe 1,210,193,422 W`, dþÀFIYF A±FÊ W` dIY þ³FÀFa£¹FF d³F¹FaÂF¯F IYû »FZIYS ¶FOÞZ À°FS ´FS AüS ´Fi·FFUe Pa¦F ÀFZ
þF¦FøXX IY°FF Ad·F¹FF³F ¨F»FF³FF ¨FFdWEÜ A¦FS þ»Q We BÀF QZVF ¸FZa
·FFS°F ³FZ EIY AS¶F IZY AFaIYOÞZ IYû ´FFS IYS d»F¹FF þ³FÀFa£¹FF d³F¹FaÂF¯F IZY d»FE IYF³Fc³F ³FWea ¶F³FF¹FF ¦F¹FF °Fû QZVF IZY
W`Ü ¹FW ¨Fe³F IZY ¶FFQ Qbd³F¹FF IYF ÀF¶FÀFZ ª¹FFQF d»FE ¶FPÞ°Fe þ³FÀFa£¹FF Ad·FVFF´F IYF IYFS¯F ¶F³F ÀFIY°Fe W`Ü
AF¶FFQe UF»FF QZVF W` AüS dUd·F³³F A²¹F¹F³Fûa ÀFZ »FZdIY³F ARYÀFûÀF IYe ¶FF°F °Fû ¹FW W` dIY ·FFS°F þ`ÀFZ »FûIY°FFd³ÂFIY

·FF S°F IYe ¶FP°Fe AF¶FFQe QZVF IZY d»FE Ad·FVFF´F ¶F³F°Fe
þF SWe W`Ü QZVF ¸FZÔ WS IYû³FF, WS ³Fb¢IYOÞ, ª¹FFQF
AF¶FFQe Wû³FZ IYF þe°FF þF¦F°FF CQFWS¯F W`Ü ¨FFWZ AF´F
IYWeÔ ·Fe Wûa, ¸FZMÑû ÀMZVF³F, WUFBÊ AçF, SZ»FUZ ÀMZVF³F, ÀFOÞIY,
¹FW ´F°FF ¨F»FF W` dIY ÀF³FÐ 2025 °FIY ·FFS°F ¨Fe³F
IYû ·Fe ´FLFOÞ QZ¦FFÜ dUä IYF ÀF¶FÀFZ ª¹FFQF
QZVF ¸FZ þ³FÀFa£¹FF d³F¹FaÂF¯F IYF³Fc³F IYû ·Fe ²F¸FÊ IZY ¨FV¸FZ ÀFZ QZJF
þF¹FZ¦FF AüS BÀFZ ²FFd¸FÊIY ¸FbQÐQF ¶F³FFIYS Wa¦FF¸FF dIY¹FF þFE¦FFÜ
QZVF IYe ª¹FFQF°FS SFþ³Fed°FIY ´´FFdMÊX¹FFa A´F³Fe UûM IYe SFþ³Fed°F
IZY d»FE QZVF IZY dUIYFÀF ¸FZÔ ¸FW°U´Fc¯FÊ d³F¯FʹFûÔ IYû ·Fe ²F¸FÊ ÀFZ
AF¶FFQe UF»FF QZVF ¶F³F þFE¦FFÜ
WFBÊUZ, ¶FÀF ÀMFG´F, AÀ´F°FF»F, VFFGd´Fa¦F ¸FFG»F, ¶FFþFS, ¸FadQS, þûOÞIYS A´F³FZ UûM ¶F`aIY IYû ¶F³FF¹FZ SJ³FF ¨FFW°Fe W`aÜ U°FʸFF³F
¸FdÀþQ ¹FF dRYS IYûBÊ ÀFF¸FFdþIY ¹FF ²FFd¸FÊIY ÀF¸FFSûW, AF´F B³F ÀF¸F¹F ¸FZÔ ÀFSIYFS õXFSF IYBÊ AW¸F d³F¯FʹF BÀFIYF CQFWS¯F W`aÜ
ÀF¶F þ¦FWûa IYû dQ³F IZY dIYÀFe ·Fe ÀF¸F¹F ·FeOÞ ÀFZ ·FSF QZJ ÀFIY°FZ ³Fe¨FZ We SF°F ¦FbþFS°Fe ´FOÞ°Fe W`Ü ÀFOÞIYûÔ IZY dIY³FFSZ RbYM´FF±FûÔ ´FS ÀF³FÐ 2011 IYe þ³F¦F¯F³FF IZY A³FbÀFFS ·FFS°F IYe AF¶FFQe
W`aÜ BÀFÀFZ ÀFFRY ´F°FF ¨F»F°FF W` dIY QZVF ¸FZa þ³FaÀF£¹FF dIY°F³Fe ª¹FFQF SW³FZ IYû ¸Fþ¶FcS W`aÜ ¦FSe¶Fe IZY IYFS¯F ¶F©FZ ´FZM ·FS³FZ IZY d»FE ·FeJ 1,210,193,422 W`, dþÀFIYF A±FÊ W` dIY ·FFS°F ³FZ EIY AS¶F
W`Ü QZVF IYe ¶FPÞ°Fe þ³FÀFa£¹FF ´FSX d³F¹FaÂF¯F »F¦FF³FZ IZY d»FE ·FFS°F ¸FFa¦F³FZ IYû ¸Fþ¶FcS W`aÜ BÀFe IZY ÀFF±F We J°FSF BÀF ¶FF°F IYF ·Fe W` IZY AFaIYOÞZ IYû ´FFS IYS d»F¹FF W`Ü ¹FW ¨Fe³F IZY ¶FFQ Qbd³F¹FF IYF
ÀFSIYFS IYû þ»Q We ÀF£°F IYF³Fc³F ¶F³FF³FF ¨FFdWEÜ ÀF¸F¹F SW°FZ dIY A·Fe We QZVF ¸FZa ¶FWb°F ª¹FFQF ¦FSe¶Fe AüS ¶FZSûþ¦FFSe W` AüS ÀF¶FÀFZ ª¹FFQF AF¶FFQe UF»FF QZVF W` AüS dUd·F³³F A²¹F¹F³Fûa ÀFZ
þ³FÀFa£¹FF dUÀRYûM IYû SûIYF ³FWea ¦F¹FF °Fû AF³FZ UF»Fe ´FedP¹FFa ¹FdQ ÀF¸F¹F SW°FZ BÀFZ ³FWeÔ SûIYF ¦F¹FF °Fû ´FdS¯FF¸F AüS ·Fe ·F¹FaIYS ¹FW ´F°FF ¨F»FF W` dIY ÀF³FÐ 2025 °FIY ·FFS°F ¨Fe³F IYû ·Fe ´FLFOÞ
JFôF³³F, þ»F ÀFdW°F IYBÊ ´FiF±Fd¸FIY ÀFaÀFF²F³FûÔ AüS Sûþ¦FFS IZY Wû þF¹FZa¦FZÜ W¸FZÔ BÀF ¶FF°F IYF Ba°FþFS W` dIY ·FFS°F IYû ·Fe ¨Fe³F IYe QZ¦FFÜ dUä IYF ÀF¶FÀFZ ª¹FFQF AF¶FFQe UF»FF QZVF ¶F³F þFE¦FFÜ BÀF
d»FE °FSÀFZa¦FeÜ °FSW þ»Q We EIY ¶F©FF ³Fed°F IYû IYF³Fc³F IZY øXX ´F ¸FZa »FF¦Fc IYS³FF °F±¹F IZY ¶FFUþcQ dIY ¹FWFa þ³FÀFa£¹FF ³Fed°F¹FFa, ´FdSUFS d³F¹Fûþ³F
QZVF ¸FZÔ AFþFQe IZY QVFIYûÔ ¶FFQ ·Fe ¦FSe¶Fe, AdVFÃFF AüS ¨FFdWEÜ þ³FÀFa£¹FF ´FS AaIbYVF »F¦FF³FZ IZY d»FE ÀFSIYFS IYû ÀF£°F AüS IY»¹FF¯F IYF¹FÊIiY¸F ÀFSIYFS ³FZ VFbøYXX dIYE W`a AüS ´Fiþ³F³F QS
¶FZSûþ¦FFSe ¶FPÞ°Fe þF SWe W`, dþÀFIZY IYFS¯F »Fû¦FûÔ IYû Qû U¢°F IYF³Fc³F ÀFaÀFQ ¸FZa þ»Qe ´FFÀF IYS QZ³FF ¨FFdWEÜ BÀFIZY A»FFUF ¸FZa »F¦FF°FFS IY¸Fe AFBÊ W` ´FS AF¶FFQe IYF UFÀ°FdUIY dÀ±FSeIYS¯F
IYe SûMe IZY d»FE dQ³F-SF°F ÀFa§F¿FÊ IYSF³FF ´FOÞ°FF W`Ü AFþ ·Fe QZVF ÀFSIYFS IYû QZVF IZY ¦FiF¸Fe¯F AüS d´FLOÞZ B»FFIYûa ¸FZa ¦FFaUûa IYe 2050 °FIY We Wû ´FFE¦FFÜ
IYe Ad²FIYFaVF þ³FÀFa£¹FF IYû d¶F³FF L°F IZY Jb»FZ AFÀF¸FF³F IZY AdVFdÃF°F þ³F°FF IYû dVFdÃF°F IYS IY¸F ¶F©Fûa IYF »FF·F ·Fe ¶F°FF³FF ÀF¶FÀFZ AFdJS ¸FZÔ, W¸F BÀF °F±¹F IYû ³FWeÔ ³FIYFS ÀFIY°FZ dIY QZVF

84 VF¶Q¸F²Fb 2018
À¸FÈd°F Vû¿F
dWaQe EUa ÀFaÀIÈY°F IZY ´FiIYFaO dUõXF³F ´FiIYFVFUeS VFFÀÂFe
OXF.SXFIZYVF °¹FF¦Fe

Aû þÀUe U¢°FF, dWaQe EUa ÀFaÀIÈY°F IZY ´FiIYFaO dUõXF³F
ÀFFaÀFQ ÀU¦FeʹF ßFe ´FiIYFVFUeS VFFÀÂFe þe IYF þ³¸F
30 dQÀFa¶FS, 1923 IYû CØFS ´FiQZVF IZY ¸FbSFQF¶FFQ
A¶F IZY (ª¹Fûd°F¶FFRbY»FZ ³F¦FS) IZY SZWSF ³FF¸FIY ¦FFaU ¸FZa WbAF ±FFÜ
AF¦FSF dUädUôF»F¹F ÀFZ E¸F E IYS³FZ IZY ¶FFQ ¦Fb÷X XIbY»F UȳQFU³F
IZY C´F IbY»F´Fd°F d³F¹Fb¢°F dIY¹FZ ¦FEÜ ÀF¸´Fc¯FFʳFaQ ÀFaÀIÈY°F
dUädUôF»F¹F ¶F³FFSÀF ÀFZ VFFÀÂFe IYe dO¦Fie WFdÀF»F IYeÜ °F¶F ÀFZ We
UW A´F³FZ ³FF¸F IZY AF¦FZ VFFÀÂFe »F¦FF³FZ »F¦FZÜ U`ÀFZ UW °¹FF¦Fe ´FdSUFS
ÀFZ ±FZÜ QZVF IZY ´Fi±F¸F dVFÃFF ¸FaÂFe ¸Fü»FF³FF A¶Qb»F IY»FF¸F AFþFQ
IZY QZWFa°F IZY ¶FFQ 1958 ¸FZa ¦FbOÞ¦FFaU ÀFZ C´F ¨Fb³FFU ¸FZa þe°F WFdÀF»F
IYSIZY C³Wûa³FZ ÀFaÀFQ IZY d³F¨F»FZ ÀFQ³F (»FûIY ÀF·FF) ¸FZa d³FQÊ»Fe¹F
ÀFQÀ¹F IZY øXX ´F ¸FZa ´FiUZVF dIY¹FFÜ CÀFIZY ¶FFQ C³Wûa³FZ IY·Fe ´FeLZ
¸FbOÞIYS ³FWeÔ QZJFÜ 1962 ¸FZa °FÈ°Fe¹F »FûIY ÀF·FF IZY ÀFQÀ¹F
d¶Fþ³FüS ÀFZ, 1967 ¸FZa WF´FbOÞ-¦FFdþ¹FF¶FFQ ÀFaÀFQe¹F ÀFeM ÀFZ ¨Fb³FZ
¦FEÜ 1974 ¸FZa CØFS ´FiQZVF ÀFZ þ³FÀFa§F IZY ÀF¸F±FʳF ÀFZ VFFÀÂFe þe
SFª¹FÀF·FF IZY ÀFQÀ¹F d³FUÊFd¨F°F WbEÜ
ÀFaÀFQ ¸FZa ²FFSF´FiUFW dWaQe ¸FZa þ¶F UW ÀFSIYFS IYe AF»Fû¨F³FF
IYS°FZ ±û °Fû dUSû²Fe Q»F IZY ÀFF±F ÀFF±F ÀFSIYFSe ¶FZa¨F IZY ÀFQÀ¹F ·Fe
C³FIYe UF¯Fe ÀFb³F³FZ IZY d»FE C°ÀFbIY SW°FZ ±FZÜ C³F dQ³Fûa ÀFaÀFQ ¸FZa
¸FaþZ WbE U¢°FFAûa ¸FZa VFFÀÂFe þe IYe d¦F³F°Fe IYe þF°Fe ±FeÜ dUSû²Fe
Q»Fûa IYe ·Fcd¸FIYF IZY ¶FFSZ ¸FZa UW IYWF IYS°FZ ±FZ— ´FiþF°FaÂF ¸FZa dUSû²Fe
Q»Fûa IYe S¨F³FF°¸FIY ·Fcd¸FIYF ÀFSIYFS IZY ÀUÀ±F d³F¯FʹF »FZ³FZ ¸FZa ¶FOÞe
ÀFWF¹FIY SW°Fe W`Ü dUSû²F IZY d»FE dUSû²F IYe ³Fed°F ¶FFWS ÀFZ ·F»FZ
We A¨Le þa¨FZ ´FS CÀFÀFZ SFáÑ IYF IYûBÊ ·F»FF ³FWeÔ Wû ´FF°FFÜ ßFÈðXFaªFd»F VF¶Q
³FU¸¶FS, 1977 ¸FZa þ¹F´FbS ÀFZ EIY dUUFW ÀF¸FFSûW ¸FZa VFFd¸F»F
Wû³FZ IZY ¶FFQ UF´FÀF dQ»»Fe AF°FZ EIY Qb§FÊMX³FF ¸FZÔ ßFe ´FiIYFVFUeS ÀU¦FeʹF ßFe ´FiIYFVF UeS VFFÀÂFe ·FFS°Fe¹F ÀFaÀIÈY°F IZY C°±FF³F ´FiÀFFS IZY d»F¹FZ ÀFSFWe¹F IYF¹FÊ dIY¹FZ, ÀFaÀFQ ¸FZa C³FIZY ²FFSF
VFFÀÂFe þe IYF WdS¹FF¯FF ¸FZa SZUFOÞe IZY ´FFÀF QZWFa°F Wû ¦F¹FFÜ BÀF ´FiIYFS °F±FF dWaQe EUa ÀFaÀIÈY°F IZY ÀFaSÃFIY IZY øXX ´F ¸FZa ´Fid°F¶FðX ±FZÜ ¹FZ ´Fi½FFWX dW³Qe ·FF¿F¯F IYû dUSû²Fe ·Fe ¶FOÞe °F³¹F¸F°FF ÀFZ ÀFb³F°FZ ±ûÜ
BÀF Qb§FÊM³FF ¸FZa QZVF ³FZ EIY A¨LZ U¢°FF IYû Jû dQ¹FFÜ dþÀFIYe SFáÑe¹F ¦FüSU dÃFd°Fþ IYe C¨FFBʹFûa °FIY »FZ þF³FZ AüS SFáÑe¹F — ´FeUe ³FSdÀFaW SFU (´Fc½FÊ ´Fi²FF³F¸FaÂFe)
IY¸Fe ÀFaÀFQ U ÀFaÀFQ ÀFZ ¶FFWS AFþ ·Fe J»F°Fe W`Ü ½FWX ´Fc½FÊ EIY°FF AüS AJaO°FF IYû ¶F³FF¹FZ SJ³FZ IZY d»FE W¸FZVFF
´Fi°¹F³FVFe»F ±ûÜ C³F¸FZ QZVF·Fd¢°F AüS SFáÑe¹F°FF IYe ·FFU³FF IcYM ÀU¦FeʹF VFFÀÂFe þe ³FZ A´F³FZ ÀFFUÊþd³FIY þeU³F ¸FZÔ ´FiJS
´Fi²FF³F¸FaÂFe AMX»F d¶FWXFSXe ½FFªF´FZ¹Fe IZY ÀFWX¹Fûd¦F¹FûÔ ¸FZÔ EIY ±ûÜ IcYMIYS ·FSe WbBÊ ±FeÜ C³Wûa³FZ A´F³FZ ²FFd¸FÊIY SFþ³F`d°FIY AüS SFáÑe¹F°FF EaU ÀFaÀIÈYd°FIY d¨Fa°FIY IZY øY´F ¸FZÔ EIY A»F¦F ´FW¨FF³F
ÀFFUÊþd³FIY þeU³F ¸FZa A´F³Fe ´FiJS SFáÑe¹F dU¨FFS²FFSF IZY ¶F³FFBÊ ±FeÜ UZ ÀFQF ·FFS°F IZY C«U»F ·FdU¿¹F IYe IYF¸F³FF IYS°FZ
IYFS¯F A´F³Fe EIY A»F¦F ´FW¨FF³F ¶F³FF »Fe ±FeÜ ±FZÜ d³FþF¸F dÀF¹FF¹F°F IZY ·FFS°F ¸FZa dU»F¹F IZY AF³Qû»F³F ¸FZa
— AM»F d¶FWFSe UFþ´FZ¹Fe (´FcUÊ ´Fi²FF³F¸FaÂFe) ÀFdIiY¹F ·Fcd¸FIYF d³F·FF³FZ UF»FZ ´FiIYFVFUeS þe ¸FWd¿FÊ Q¹FF³F³Q IZY
A³Fb¹FF¹Fe ±FZÜ ´FiIYFVFUeS þe IYe AF°¸FF IYû ³F¸F³F AüS C³FIYe
´FiIYFVF UeS þe IYF ÀFaÀFQ IYe ¦FdS¸FF IYû ¶F³FF¹FZ SJ³FZ ¸FZa ´Fb¯¹F À¸FÈd°F IYû ßFðXFaþd»F AFd´FÊ°F IYS°FF WcaÜ
A´FcUÊ ¹Fû¦FQF³F SWF, dþÀFIYF ¸Fc»¹F ³FWeÔ dIY¹FF þF ÀFIY°FFÜ — þFþÊ RY³FFËOeÀF
dU´FÃF ¸FZa SW°FZ WbE ·Fe C³Wûa³FZ dUSû²F IZY ÀUS IYF À°FS ¶F³FF¹FZ
SJFÜ VFFÀÂFe þe IYF ÀF¸FFþ ÀFZUF °F±FF IbYSed°F¹Fûa IZY C³F¸Fc»F³F ßFe ´FiIYFVFUeS þe ³FZ A´F³Fe þeU³F ¹FFÂFF ¸FZa A´F³FZ ³FF¸F IYû
¸FZa ÀFSW³Fe¹F ¹Fû¦FQF³F SWFÜ ÀFF±FÊIY IYS°FZ WbE ÀF°¹F ´FiIYFVF ÀFZ SFáÑe¹F þeU³F IYû
— Bd³QSF ¦FFa²Fe (´FcUÊ ´Fi²FF³F¸FaÂFe) AF»FûdIY°F dIY¹FFÜ C³FIZY ÀFFWÀF VFü¹FÊ AüS ´FSFIiY¸F ³FZ C³FIYû
´FiIYFVFUeS ¶F³FF¹FFÜ C³FIZY A¦FF²F, ´FaFdO°¹F A³FUS°F, ÀUF²¹FF¹F
·FFS°Fe¹F ÀFaÀIÈYd°F ¸FZÔ ¦FWSe AFÀ±FF SJ³FZ UF»FZ U`dQIY EUa °F±FF C³FIYe ÀFb°FeÃF¯F ¸FZ§FFJe ´Fid°F·FF ³FZ C³FIYû C´FFd²F ÀFZ ´FSZ
SFáÑe¹F dU¨FFSûa IZY ´Fû¿FIY °F±FF ²FFd¸FÊIY, ÀFF¸FFdþIY ÀFaÀFQe¹F AüS ¶FWb°F C¨FFaBÊ ´FS ·FFS°Fe¹F þ³FþeU³F, ÀFaÀIÈYd°F AüS dU²FF
EUa ÀFFUÊþd³FIY þeU³F ¸FZa A´F³Fe ÀFaÀIÈYd°FIY ¨FZ°F³FF EUa ´FiJS IYF ´Fi¸FFd¯FIY ½¹FFJ¹FF°FF AüS ÀFaU²FʳF ¶F³FF¹FFÜ ßFe ´FiIYFVFUeS
SFáÑe¹F°FF IZY IYFS¯F A´F³Fe EIY A»F¦F ´FW¨FF³F ¶F³FF³FZ UF»FZ ßFe VFFÀÂFe ¸FZSZ Ad·F³³F d¸FÂF ±FZÜ BÀF Ad·F³³F°FF IYF AFdQ·FFU AüS
´FiIYFVFUeS VFFÀÂFe þe IZY ´Fid°F ¸FZSe ßFðXFaþd»F ÀF§F³F ÀFaU²FʳF Wû°FF ¦F¹FFÜ ¸FZSZ ´Fid°F C³Wû³FZa d¸FÂF°FF IYe
—»FF»F IÈY¿¯F AFO½FF¯Fe (´Fc½FÊ CX´F ´Fi²FF³F¸FaÂFe) Ad·F³³F°FF IYû dþ¹FF AüS ´FdS·FFd¿F°F dIY¹FFÜ
— OF. »FøFe ¸F»F dÀFa§FUe (SFª¹FÀF·FF ÀFQÀ¹F)
VFFÀÂFe þe ³FZ ÀFaÀFQ °F±FF ÀFaÀFQ IYZ ¶FFWS dW³Qe IZY ´Fi¨FFS

86 VF¶Q¸F²Fb 2018
ÀF¸FFªF SX°³F
ßFe ³FF¦FZÔýi ´FiÀFFQ dÀFaWX
ßFe ³FF¦FZÔýi ´FiÀFFQ dÀFaWX ·FFSX°Fe¹F ´FiVFFÀFd³FIY ÀFZ½FF IZY Ad²FIYFSXe W`ÔXÜ
³FF¦FZÔýi ´FiÀFFQ dÀFaWX IYû EIY CX©F ¸FF´FQaOXûÔ ½FF»FZ ´FiVFFÀFd³FIY Ad²FIYFSXe
IZY ÀFF±F ÀFF±F ÀF¸FFªF ÀFZ½FIY AüSX ½¹FF£¹FF°FF IZY øY´F ¸FZÔ ªFF³FF ªFF°FF
W`XÜ ½FZ AFdQ½FFÀFe ÃûÂFûÔ ¸FZÔ IYF¸F IYSX SXWZX WX`ÔÜ ·FFSX°Fe¹F QVFʳF, ²F¸FÊ AüSX
ÀFaÀIÈYd°F IYe ½¹FF£¹FF ½F`ÄFFd³FIY AF²FFSX ´FSX ²FFSXF ´Fi½FFWX IYSX°FZ W`ÔXÜ ßFe
³FF¦FZÔýi ´FiÀFFQ dÀFaWX dRY»FWXF»F CXØFSX ´FiQZVF ÀFSXIYFSX ¸FZÔ ¶F°FüSX A´FSX ¦F³³FF
AF¹Fb¢°F IYF¹FÊSX°F W`ÔXÜ ¦Fü°F¸F¶FbðX ³F¦FSX IZY dªF»FFd²FIYFSXe IZY øY´F ¸FZÔ
CX³FIZY IYF¹FÊIYF»F IYû ¹FFQ dIY¹FF ªFF°FF W`XÜ £FFÀF°FüSX ÀFZ d¶FÀFFWXOÞXF ¸FZÔ
A£F»FF£F WX°¹FFIYFaOX IZY ¶FFQ CX°´F³³F WbXE ÀFFa´FiQFd¹FIY ½F`¸F³À¹F IYû
ÀF¸FF~ IYSX³FZ ¸FZÔ CX³WXûÔ³FZ ÀFRY»F°FF WXFdÀF»F IYe ±FeÜ
¸FbªFµRYSX³F¦FSX-VFF¸F»Fe Qa¦FûÔ IZY ¶FFQ ½FWX VFF¸F»Fe dªF»FZ IZY OXeE¸F
¶F³FFIYSX ·ûªFZ ¦FE ±ûÜ ½FWXFa ·Fe VFFad°F ¶FWXF»Fe IZY CX³FIZY IYF¹FûË IYe
ÀFSXFWX³FF IYe ªFF°Fe W`XÜ ¸Fc»F øY´F ÀFZ ½FFSXF¯FÀFe IZY d³F½FFÀFe W`ÔXÜ

ßFe¸Fd°F AFSXIZY DY¿FF
EIY ÀF¸FFþÀFZdUIYF W`aÜ þ³¸F B»FFWF¶FFQ ¸FZa WbAFÜ U¿FÊ 1970 ¸FZa UW dQne AF
¦FBÊ ±FeaÜ ¹FWFa C³Wûa³FZ 30 U¿FûË °FIY dQne IYZ ´F¹FÊM³F dU·FF¦F ¸FZa A´F³Fe ÀFZUFEa QeaÜ
55 U¿FÊ IYe C¸Fi ¸FZa C³Wûa³FZ ÀU`d¨LIY dSMFS¸FZaM »FZ d»F¹FF AüS UIYF»F°F VFb÷X IYS
QeÜ ´F¹FÊM³F dU·FF¦F ¸FZa IYF¹FÊ IYS°FZ WbE þWFa C³Wûa³FZ þeU³F IYe ÀFbaQS°FF IYû
IYSe¶F ÀFZ QZJF UWea, UIYF»F°F ¸FZa IYQ¸F SJ³FZ SJ°FZ We þeU³F IYe UFÀ°FdUIY°FF
ÀFZ C³FIYF ÀFF¸F³FF WbAFÜ LûMZ—LûMZ ¶F©Fûa IYû A´FSF²F ÀFZ QcS SJ³FZ IYF ´Fi¯F
»FZIYS C³FIYZ d»FE IYF¸F IYS³FF VFbøX dIY¹FFÜ d´FL»FZ 7 U¿FûË ÀFZ AFSIYZ C¿FF ¦FiZMS
³FûEOF IYe ÓFbd¦¦F¹Fûa ¸FZa SW³FZ UF»FZ ¶F©Fûa IYû VFWSUFdÀF¹Fûa IYe ¸FQQ ÀFZ ³FBÊ dQVFF
QZ³FZ IYe IYûdVFVF ¸FZa þbMe WbBÊ W`aÜ BÀFe œ¸F ¸FZa C³Wûa³FZ dUIYFÀF dUßFFa°Fe ³FF¸F ÀFZ
EIY ÀFaÀ±FF IYe À±FF´F³FF IYeÜ BÀF ÀF¸F¹F ÀFaÀ±FF ¦FiZMS ³FûEOF VFWS IYZ ´FFa¨F
À±FF³Fûa ( ÀFZ¢MS OZ»MF—1, EZ¨LS ¦FFaU, ÀFcSþ´FbS, ¦FF¸FF —1, ¹Fcd³FMZIY
IYFÀIYZO ÀFûÀFF¹FMe) ¸FZa ¶F©Fûa IYû dVFÃFF QZ³FZ IYF IYF¸F IYS SWe W`Ü IYb»F 400
¶F©Fûa IYû dVFdÃF°F dIY¹FF þF SWF W`Ü ¶F©Fûa IYû IYa´¹FcMS, »FOÞdIY¹Fûa IYû dÀF»FFBÊ,
IYPÞFBÊ, ¶Fb³FFBÊ AüS WÀ°FdVF»´F IYF ´FidVFÃF¯F dQ¹FF þF SWF W`ÜWû³FWFS ¶F©Fûa IYF
A¨LZ ÀIYc»F ¸FZa QFdJ»FF IYSF¹FF þF°FF W`, dþÀFIYF J¨FÊF ÀF¸F±FÊIY QZ°FZ W`aÜ
C³FIYe B¨LF EIY UÈðXF AFßF¸F ¶F³FF³FZ IYe W`Ü

ßFe ´FaIYþ A¦FiUF»F
¶FþFþ EþbIYZVF³F»F BaÀMeMëcVF³ÀF IYZ UFBÀF ¨FZ¹FS¸F`³F W`Ü C³FIYF IYW³FF W` “ÀFF¸FF³¹F °FüS ´FS VF`ÃFd¯FIY
ÀFaÀ±FF³Fûa IYF ²¹FF³F LFÂFûa IYû dÀFJF³FZ IYe A´FZÃFF ´FPÞF³FZ ´FS ª¹FFQF Wû°FF W`Ü »FZdIY³F W¸F LFÂFûa IYû ³F
IYZU»F ´FPÞF°FZ W`a Ad´F°Fb dÀFJF°FZ ·Fe W`aÜ þeE»F ¶FþFþ EþbIYZVF³F BadÀMMëcVF³F dQne—E³FÀFeAFS ÃFZÂF ¸FZa
°FZþe ÀFZ ¶FPÞ°FZ AüS ¦Fb¯FUØFF dVFÃFF ´FiQF³F IYS³FZ UF»FZ ÀF¸FcWûa ¸FZa ÀFZ EIY W`aÜ ÀF¸FcW IYZ Baþed³F¹FdSa¦F EaO
MZ¢³Fû»FFGþe, ¸FZdOIY»F ÀFFBaÀF, AFdIYÊMZ¢M, ¸F`³FZþ¸FZaM, OZaM»F ÀFFBaÀF, »FFB¶FiZSe ÀFFBaÀF, EþbIYZVF³F,
ÀFZIYZaOSe EþbIYZVF³F IYZ ÃFZÂF ¸FZa IYb»F 9 ÀFaÀ±FF³F W`aÜ IYb»F 300 EIYOÞ þ¸Fe³F ´FS ¶F³FZ ÀFaÀ±FF¦F°F ´FdSÀFSûa
¸FZa »F¦F·F¦F 14,000 LFÂF AüS 800 dVFÃFIY W`aÜ ßFe A¦FiUF»F IYZ ³FZ°FÈ°U ¸FZa ÀF¸FcW IYû ¸FedO¹FF AüS
´Fid°Fdâ°F ÀFa¦FN³Fûa õXFSF dUd·FÖF ¸Fa¨Fûa ´FS ´FbSÀIÈY°F dIY¹FF ¦F¹FF W`Ü BÀF¸FZa ÀFFB¶FS ¸FedO¹FF, MFB¸ÀF AFGRY
BadO¹FF, IYa´FMeVF³F ÀF¢ÀFZÀF dS½¹Fc, ¶Fe¶FeÀFe EÀFû¨F`¸F, ÀMFS ³¹FcþÞ AFdQ VFFd¸F»F W`aÜ þeE»F ¶FþFþ
EþbIYZVF³F BadÀMMëcVF³F CØFS ·FFS°F IYF ÀF¶FÀFZ Ad²FIY ¸FFa¦F UF»FZ BaÀMeMcMÐÀF ¸FZa ÀFZ EIY W`Ü

87 VF¶Q¸F²Fb 2018
¸FbQÐQF

¶FûOÊ ´FSeÃFF ¸FZa ³FIY»F ´FS ÀF£°Fe
IZY ¨F»F°FZ A·Fe °FIY ´FiQZVF ·FS
¸FZa IYSe¶F 11 »FFJ dUôFd±FʹFûa
³FZ ´FSeÃFF LûOÞ Qe W`Ü þ¶FdIY
¶FûOÊ ´FSeÃFF ¸FZa IYSe¶F 66
»FFJ dUôFd±FʹFûa IYû ´FiUZVF
´FÂF þFSe dIY¹FF ¦F¹FF ±FFÜ ¹FW
AFaIYOÞF A·Fe AüS ·Fe AF¦FZ
¶FPÞ³FZ IYe C¸¸FeQ W`Ü

´Fa¦Fb dVFÃFF ½¹FUÀ±FF ´FS »Fû¦Fûa IYF IYW³FF W` dIY ÀFSIYFS ·Fe ÀFSIYFSe ÀIcY»Fûa ¸FZa dVFÃFF
IYe ¦Fb¯FUØFF A¨Le IYS³FZ IYû »FZIYS ¦Fa·FeS°FF ³FWea dQJF°Fe W`ÔX,
¢¹FûadIY ¹FWFa UZ We ¶F©FZ ´FPÞ°FZ W`a, °Fû ¦FSe¶F ´FdSUFS ÀFZ Wû°FZ W`aÜ ¹FW
A´F³Fe AFUFþ ³FWea CNF ÀFIY°FZ W`aÜ IYWea ´FS ·Fe dUSû²F ´FiQVFʳF ³FWea

IY¶F ¨FûM IYSZ¦Fe ÀFSIYFS
IYS ÀFIY°FZ W`aÜ BÀFd»FE ÀFSIYFS IYF B³F ´FS IYûBÊ ²¹FF³F ³FWea þF°FF
W`Ü þ¶FdIY ÀFSIYFS dVFÃFF ´FS WS ÀFF»F AS¶Fûa ÷XX ´F¹FZ J¨FÊ IYS°Fe W`Ü
UWeÔ, ´FiFBUZM ´Fd¶»FIY ÀIcY»Fûa ¸FZa ´FPÞ³FZ UF»FZ ¶F©Fûa IZY ´F`SZÔMÐÀF dUSû²F
IYS³FZ ¸FZa ÀFÃF¸F W`a, °Fû ÀFSIYFS C³FIYe ¶FF°Fûa IYû ¦Fa·FeS°FF ÀFZ »FZ°Fe W`Ü
A·Fe BÀFe ÀFF»F ´Fd¶»FIY ÀIcY»Fûa ¸FZa RYeÀF IYF ¸FbïXF þûS-VFûS ÀFZ CNFÜ
IZY d»FE ¢¹FF ½¹FUÀ±FF IYe þF SWe W`Ü ¹FW ¶FF°F ·Fe ÀFWe W` dIY ¶FûOÊ ´F`SZÔMÐÀF AÀFûdÀFEVF³F ³FZ ¶FIYF¹FQF Ad·F¹FF³F ¨F»FF¹FF AüS IYBÊ ¶FFS
ÀFb²FeS IYb¸FFS ´FSeÃFF ¸FZa ³FIY»F IYSF³FZ IZY ¸FF¸F»FZ ¸FZa ¹Fc´Fe MFG´F ´FS ±FFÜ QcÀFSZ SFª¹Fûa ¸Fb£¹F¸FaÂFe AüS C´F ¸Fb£¹F¸FaÂFe IZY ÀFF±F A³¹F ¸FadÂF¹Fûa ÀFZ d¸F»FIYS
³F½F·FFSX°F MXFBX¸ÀF IZY ´FÂFIYFSX W`ÔXÜ »Fa¶FZ ÀFZ ·Fe LFÂF ¹FWFa dÀFRÊY BÀFd»FE EOd¸FVF³F »FZ°FZ W`a, °FFdIY UZ ³FIY»F RYeÀF SZ¦Fb»FZMSe E¢M ¶F³FF³FZ IYe ¸FFa¦F IYeÜ BÀF ÀFSIYFS ¦Fa·FeS WbBÊ AüS
ASXÀFZ ÀFZ EªFcIZYVF³F ¶FeMX ´FSX IYF¸F IYSX SXWZX IYSIZY AFÀFF³Fe ÀFZ A¨LZ ³Fa¶FSûa ÀFZ ´FFÀF Wû þFEaÜ ¶FFWSe SFª¹Fûa IZY IYd¸FMe ·Fe ¶F³FFBÊ W`Ü C¸¸FeQ W` dIY A¦F»FZ dVFÃFF ÀFÂF ¸FZa ¹FW
W`ÔXÜ LFÂFûa IYF EOd¸FVF³F IYSF³FZ IZY d»FE ³FIY»F ¸FFdRY¹FFAûa IYF EIY SZ¦Fb»FZMSe E¢M ´Fi·FFUe Wû þFE¦FF, »FZdIY³F ÀFSIYFSe ÀIcY»Fûa ¸FZa dVFÃFF
¶FIYF¹FQF d¦FSûW IYF¸F IYS°FF W`Ü ´FiFBUZM ÀIYc»F ÀFa¨FF»FIYûa IYe BÀF¸FZa IYe ¦Fb¯FUØFF IYû ÀFb²FFS³FZ IZY d»FE IYûBÊ NûÀF IYQ¸F ³FWea CNFE þF
ÀFad»F~°FF Wû°Fe W`Ü B³FIYF dþ»FF dUôF»F¹F d³FSeÃFIY IYF¹FÊF»F¹F ¸FZa SWZ W`aÜ

C ØFS ´FiQZVF ¸FF²¹Fd¸FIY dVFÃFF ¶FûOÊ BÀF ÀFF»F ³F¹FF Bd°FWFÀF S¨F³FZ
þF SWF W`Ü ¶FûOÊ ´FSeÃFF ¸FZa ³FIY»F ´FS ÀF£°Fe IZY ¨F»F°FZ A·Fe
°FIY ´FiQZVF ·FS ¸FZa IYSe¶F 11 »FFJ dUôFd±FʹFûa ³FZ ´FSeÃFF LûOÞ
Qe W`Ü þ¶FdIY ¶FûOÊ ´FSeÃFF ¸FZa IYSe¶F 66 »FFJ dUôFd±FʹFûa IYû ´FiUZVF
B°F³FF QJ»F Wû°FF W` dIY UZ ¸F³F ¸FFdRYIY ´FSeÃFF IZÔYýi ·Fe ¶F³FUF »FZ°FZ
W`aÜ IYBÊ ¶FFS EZÀFF ·Fe QZJ³FZ IYû d¸F»FF W` dIY ´FSeÃFF IZY IbYL dQ³F
´FW»FZ We ´FSeÃFF IZÔYýi ¶FQ»F dQ¹FF þF°FF W`Ü BÀFIYF ÀFFRY ¸F°F»F¶F ¹FW
W` dIY BÀF¸FZa OeAFBÊAûEÀF IYF¹FFÊ»F¹F IZY Ad²FIYFSe AüS IY¸FʨFFSe
´FiQZVF ÀFSIYFS õXFSF ³FIY»F ´FS ³FIZY»F IYÀF³FF ÀFSFW³Fe¹F W`Ü »FZdIY³F
¹FW IYQ¸F C°F³FF ·Fe ÀFSFW³FF IZY ¹Fû¦¹F ³FWeÔ W`, dþ°F³FF ÀFSIYFS ´Fi¨FFdS°F
IYS SWe W`Ü ÀFSIYFS IYû ¨FFdWE dIY ¶FûOÊX ´FSeÃFF ¸FZa dþÀF °FSW ÀFZ
³FIY»F SûIY³FZ IZY d»FE ÀF·Fe ÀIcY»Fûa ¸FZa ÀFeÀFeMeUe I`Y¸FSF »F¦FUF dQ¹FF
´FÂF þFSe dIY¹FF ¦F¹FF ±FFÜ ¹FW AFaIYOÞF A·Fe AüS ·Fe AF¦FZ ¶FPÞ³FZ ·Fe VFFd¸F»F W`aÜ UWea, ÀFe¶FeEÀFBÊ, AFBÊÀFeEÀFBÊ ¶FûOÊ IZY LFÂFûa IYe W` AüS IYaMÑû»F øXX ¸F ÀFZ BÀFIYe d³F¦FSF³Fe IYe þF SWe W`Ü CÀFe °FSW
IYe C¸¸FeQ W`Ü ´FiQZVF ÀFSIYFS A´F³Fe ´FeN ±F´F±F´FF IYS UFWUFWe »FcM ¸FZdSM W¸FZVFF ª¹FFQF SW°Fe W` AüS BÀF ¶FFS °Fû ¹Fc´Fe ¶FûOÊX IZY LFÂF C³FIZY ¹FW ÀFeÀFeMeUe I`Y¸FSZ ÀF·Fe ÀFSIYFSe AüS ´FiFBUZM ÀIcY»Fûa IZY
SWe W` dIY CÀF³FZ ³FIY»Fe ´FS ÀF£°Fe IYe AüS BÀFIYF ´FdS¯FF¸F ÀFF¸F³FZ IYSe¶F ·Fe ³FWeÔ RYMIY ´FFEa¦FZÜ ¢»FFÀFøXX ¸F ¸FZa »F¦FF³FF ¨FFdWEÜ BÀFIYe ¸FFGd³FMdSa¦F ¶FZdÀFIY dVFÃFF
W`Ü ÀFSIYFS ¹FW ·Fe IYW SWe W` dIY ´FcUÊ IYe ÀFSIYFSûa ¸FZa ³FIY»F ¸FFdRY¹FF A¶F ÀFUF»F ¹FW W` dIY ¢¹FF ¸FFÂF ³FIY»F ´FS ³FIZY»F ·FS IYÀF QZ³FZ Ad²FIYFSe AüS dþ»FF dUôF»F¹F d³FSeÃFIY IYF¹FFÊ»F¹F ÀFZ IYe þF³Fe
WFUe ±FZ AüS ÀFSIYFS ÀFZ C³WZa VFW d¸F»F SWe ±FeÜ BÀFIZY ¨F»F°FZ ´FiQZVF ÀFZ ÀF¶FIbYL NeIY Wû þFE¦FFÜ ÀFSIYFS ¶FbSe °FSW ÀFZ A´Fa¦F Wû ¨FbIYe ¨FFdWEÜ WS ¸FWe³FZ BÀFIYe ÀF¸FeÃFF IYe þF³Fe ¨FFdWE AüS dS´FûMÊ
·FS ¸FZa LFÂFûa ÀFZ ¸FûMF ´F`ÀFF »FZIYS ´FSeÃFF IZY QüSF³F ³FIY»F IYSFBÊ þF°Fe dVFÃFF ½¹FUÀ±FF IYû QbøX XÀ°F IYS³FZ IZY d»FE IY¶F ³FIZY»F IYÀFZ¦FeÜ ¶F³FFIYS VFFÀF³F IYû ·FZþ³FF ¨FFdWEÜ BÀF dS´FûMÊ IZY AF²FFS ´FS
W`Ü ÀFSIYFS IYF ¹FW ·Fe IYW³FF W` dIY ³FIY»F Wû³FZ IZY IYFS¯F ¸FZ²FFUe ÀIcY»Fûa ¸FZa ¹Fû¦¹F dVFÃFIYûa IYF ·FFSe A·FFU W`Ü dVFÃFIY IYÃFFEa ³FWea dVFÃFIYûa IZY dJ»FFRY IYFSÊUFBÊ IYe þF³Fe ¨FFdWEÜ dUôFd±FʹFûa IZY
LFÂF ¸FZdSM ¸FZa d´FLOÞ þF°FZ ±FZ, þ¶FdIY ³FIY»F IYS³FZ UF»FZ LFÂF ¸FZ²FFUe »FZ°FZ W`aÜ ¢¹FF IY·Fe ÀFSIYFS ³FZ ¹FW IYûdVFVF IYe dIY dVFÃFIYûa IYe ´FSRYûSX¸FZÔÀF IYe þUF¶FQZWe dVFÃFIYûa IYe °F¹F IYe þF³Fe ¨FFdWEÜ þû
LFÂFûa ÀFZ ¸FZdSM ¸FZa AF¦FZ Wû þF°FZ ±FZ AüS ÀFSIYFSe ³FüIYdS¹Fûa AFdQ ¹Fû¦¹F°FF IYû ·Fe ´FSJF þFEÜ dVFÃFIYûa IYû EIY ¸FF³FIY °F¹F IYS QZ³FF LFÂF ´FPÞFBÊ ¸FZa dRYÀFOÐOe W`, CÀFIYe dS´FûMÊ CÀFIZY ´F`SZÔMÐÀF IYû Qe þF³Fe
¸FZa »FF·F CNF »FZ°FZ ±FZÜ »FZdIY³F BÀF ¶FFS ³FIY»F ´FS WbE IYOÞZX ´FiWFS ÀFZ ¨FFdWE dIY ¹FdQ C³FIYe IYÃFF ¸FZa ´FPÞ³FZ UF»FZ LFÂFûa IYe C³FIZY dU¿F¹F ¨FFdWE AüS ´FSRYûSX¸FZÔÀF ¸FZa ÀFb²FFS ³F Wû³FZ ´FS CÀFIYF ³FF¸F IYFM QZ³FF
¸FZ²FFUe LFÂFûa ¸FZa JbVFe W` AüS AF¦FZ C³WZa »FF·F d¸F»FZ¦FFÜ ÀFSIYFS ¸FZa ´FSRYFZSX¸FZÔÀF JSF¶F W`, °Fû dVFÃFIY IYF UZ°F³F ³FWea ¶FPÞF³FF ¨FFdWE ¨FFdWEÜ ÀIcY»Fûa ¸FZa d³F¹Fd¸F°F øXX ´F ÀFZ ´F`SZÔMÐÀF AüS Me¨FS IYe ¸FedMa¦F
³FIY»F SûIY³FZ IZY dIYE ¦FE °F¸FF¸F C´FF¹Fûa IYû d¦F³FF SWe W`Ü »FZdIY³F AüS ³F °Fû C³FIYF ´Fi¸FûVF³F IYS³FF ¨FFdWEÜ ´FSRYûSX¸FZÔÀF IYe þUF¶FQZWe Wû³Fe ¨FFdWEÜ ¹FW dÀFRÊY ´FiFB¸FSe ÀIcY»Fûa ¸FZa We ³FWea, ¶Fd»IY þcd³F¹FSX
IYWea ·Fe ¹FW ¶FF°F ÀFSIYFS ÀFZ ³FWea ÀFF¸F³FZ AF SWe W` dIY ´FiQZVF IZY dVFÃFIYûa ´FS þ¶F °FIY °F¹F ³FWea Wû¦Fe, dVFÃFF IYe ¦Fb¯FUØFF ¸FZa ÀFb²FFS WFBÊÀIcY»F AüS BaMS¸FedOEM ÀIcY»Fûa ¸FZa ·Fe Ad³FUF¹FÊ øXX ´F ÀFZ »FF¦Fc
ÀFSIYFSe ÀIYc»Fûa ¸FZa ´Fa¦Fb Wû°Fe þF SWe dVFÃFF ½¹FUÀ±FF IYû ÀFbS²FFS³FZ ³FWea Wû ÀFIY°FF W`Ü IYe þF³Fe ¨FFdWEÜ QZ£F³FF ÀFSXIYFSX ´FaVFb ½¹F½FÀ±FF IY¶F ÀFb²FFSmX¦FeÜ

91 VF¶Q¸F²Fb 2018
£û»F
Qû Aû»Fad´FIY ´FQIY
þe°F³FZ UF»FZ ÀFbVFe»F
IbY¸FFS, ¸Fb¢IZY¶FFþ
dUþZaQS dÀFaW, ÀFFÃFe
¸Fd»FIY, ¹Fû¦FZV½FS QØF,
E¸FÀFe ¸F`SeIYû¸F, IY¯FʸF
¸F»»FZVUSe, ÀFFB³FF
³FZWUF»F þ`ÀFZ dJ»FFdOÞ¹FûÔ
¸FZa EIY AQзFb°F ÀF¸FF³F°FF
W`Ü ¹FZ ÀF·Fe ²Fc»F-d¸F˜e ¸FZa
JZ»FIYS VFe¿FÊ °FIY ´FWba¨FZ
W`aÜ B³F ÀF¶FIZY ´FdSUFS
¦FFaU ÀFZ °FF»»FbIY SJ°FZ
W`a, þWFa ·FFS°Fe¹F
ÀFaÀIÈYd°F AüS ¦Fb÷X —dVF¿¹F
´FSa´FSF dþaQF W`Ü

We d³FIY»FZÔ¦FZ
²Fc»F-d¸F˜e ÀFZ
Aû»Fad´FIY ´FQIY
ÀFaªFe½F IbY¸FFSX dÀFaWX ·FFS°F ³FZ 1900 ÀFZ VFbøX X WbE AF²Fbd³FIY Aû»Fad´FIY ¸FZa A¶F °FIY
³Fü ÀU¯FÊ, ÀFF°F Sþ°F AüS 12 IYFaÀ¹F ´FQIY þe°FZ W`aÜ ¹FFd³F 116
ÀFF»F IZY Bd°FWFÀF ¸FZa (dS¹Fû °FIY) IbY»F þ¸FF 28 ´FQIY W¸FFSZ JF°FZ

·FF S°Fe¹F JZ»FûÔ IYe ÀF¶FÀFZ ¶FOÞe C¸¸FeQ AüS IYÀFIY ¢¹FF
W`? EIY AQQ Aû»Fad´FIY ´FQIY! ÀFUF AS¶F ÀFZ
ª¹FFQF AF¶FFQe UF»FZ QZVF ¸FZa IYb»F ´FQIY Aa¦Fbd»F¹Fûa
´FS d¦F³FZ þF ÀFIY°FZ W`aÜ AFdJS ¢¹FF IYFS¯F W` dIY W¸F ¸FWFVFd¢°F
W`aÜ B³F¸FZÔ AFN ÀU¯FÊ dÀFRÊY WFGIYe ³FZ dQ»FFEÜ dÀFRÊY Ad·F³FU d¶FaýiF
IYF AIZY»FF ÀU¯FÊ ´FQIY d´FL»FZ ÀFFPÞZ °Fe³F QVFIY ÀFZ ·Fe ª¹FFQF ÀF¸F¹F
¸FZa W¸FFSe ÀF¶FÀFZ ¶FOÞe C´F»Fd¶²F W`Ü ¨Fe³F ³FZ W¸FFSZ IbY»F ´FQIYûÔ IZY
¶FSF¶FS ¹FFd³F 28 ÀU¯FÊ AIZY»FZ dS¹Fû Aû»Fad´FIY ¸FZa ÓFMIY OF»FZ ±FZÜ
¶F³F³FZ IYF QFUF IYS°FZ W`a ´FS JZ»FûÔ IZY ÀF¶FÀFZ ¶FOÞZ ¸Fa¨F ´FS ¶FbSe °FSW ¨Fe³F ³FZ A¶F °FIY 236 ÀU¯FÊ, 194 Sþ°F AüS 176 IYFaÀ¹F ÀF¸FZ°F
d´FLOÞZ WbE W`aÜ W¸F WS ¸FF¸F»FZ ¸FZa ¨Fe³F ÀFZ °Fb»F³FF IYS°FZ W`aÜ ´FS 606 ´FQIY WFdÀF»F dIYE W`aÜ
WIYeIY°F ¹FW W` dIY JZ»FûÔ ¸FZa EZÀFF IYS³FZ ´FS W¸FFSZ AFaJZa ¨FüÔd²F¹FF AFdJS ¨Fe³F ¹FW IY¸FF»F IYS³FZ ¸FZa IY`ÀFZ IYF¸F¹FF¶F SWF? BÀFIZY
þFEa¦FeÜ 2012 IZY »FaQ³F Aû»Fad´FIY ¸FZa W¸FFSZ JF°FZ ¸FZa IbY»F LW d»FE IbYL QVFIY ´FeLZ »FüM³FZ IYe þøXX S°F W`Ü ¨Fe³F ¶FFIYe Qbd³F¹FF
´FQIY ±FZ, þû Bd°FWFÀF ¸FZa ÀFUFÊd²FIY SWZÜ ´FS Qû ÀFF»F ´FW»FZ ¶FiFþe»F IZY d»FE W¸FZVFF EIY SWÀ¹F ¶F³FF SWFÜ CÀFIZY ¶FFSZ ¸FZa W¸FZVFF IYWF
IZY dS¹Fû ¸FZa WbE Aû»Fad´FIY ¸FZa W¸F dIYÀFe °FSW Qû ´FQIY We þbMF ÀFIZYÜ þF°FF ±FF dIY ¹FW kOÑ`¦F³Fl IYû þF¦FZ¦FF °Fû Qbd³F¹FF QW»F þFE¦FeÜ WS
UW ·Fe W¸FFSe »FOÞdIY¹FFa ÀFFÃFe ¸Fd»FIY AüS ´FeUe dÀFa²Fb IY¸FF»F ³F ¸FF¸F»FZ IYe °FSW ¨Fe³F ³FZ BÀF IYWFU°F IYû JZ»Fûa ¸FZa ·Fe ÀFFd¶F°F dIY¹FFÜ
IYS°Fe °Fû W¸FZa ¸FF¹FcÀF »FüM³FF ´FOÞ°FFÜ 1952 IZY Aû»Fad´FIY ¸FZa ¨Fe³F ³FZ ´FW»Fe ¶FFS ·FF¦F d»F¹FF AüS

94 VF¶Q¸F²Fb 2018
£û»F

CÀFZ ¶F`Sa¦F »FüM³FF ´FOÞF, þ¶FdIY ·FFS°Fe¹F Q»F WZ»FdÀFaIYe Aû»Fad´FIY
ÀFZ WFGIYe ¸FZa ÀFû³FZ IYF °F¸F¦FF þe°FIYS ¦FUÊ ÀFZ »FüMF ±FFÜ ¨Fe³F VF¸FʳFFIY
´FiQVFʳF ÀFZ ¶FZWQ AFW°F WbAFÜ BÀFIZY ¶FFQ ¨Fe³F ³FZ IYSe¶F 25 ÀFF»F
¹FFd³F 1980 °FIY Aû»Fad´FIY ¸FZa ·FF¦F We ³FWeÔ d»F¹FFÜ WF»FFadIY,
BÀFIZY ´FeLZ IYBÊ SFþ³Fed°FIY IYFS¯F ·Fe ±FZÜ BÀF ¶Fe¨F CÀF³FZ
½¹FUÀ±FFAûÔ ¸FZa dÀFSZ ÀFZ ÀFb²FFS dIY¹FFÜ B³F U¿FûË ¸FZa CÀF³FZ JZ»Fûa IYû
´FFNXйFIiY¸FûÔ ¸FZa VFFd¸F»F IYS ÀIcY»Fe ¦Fd°FdUd²F¹FûÔ IYF dWÀÀFF ¶F³FF
dQ¹FFÜ JZ»F AüS ¸FFVFÊ»F AFMÐÀFÊ IYû WS ½¹Fd¢°F IZY d»FE IY¸Fû¶FZVF
Ad³FUF¹FÊ IYS dQ¹FF ¦F¹FFÜ
AÀÀFe IZY QVFIY IZY ¶FFQ CÀF³FZ IYFSû¶FFSe §FSF³FûÔ IYû JZ»F
ÀFaÀ±FFAûa ÀFZ þbOÞ³FZ IYû ¶FF²¹F dIY¹FFÜ ³Fþe°FF WbAF dIY VFe¿FÊ À°FS
IYe JZ»F ÀFaÀ±FFEa AüS BaÀMeMйFcMX WS VFWS ¸FZa ´FWba¨F ¦FEÜ dÀFRÊY þ`ÀFZ dJ»FFdOÞ¹FûÔ ¸FZa EIY AQзFb°F ÀF¸FF³F°FF W`Ü ¹FZ ÀF·Fe ²Fc»F-d¸F˜e
°Fe³F ÀFF»F IYe C¸Fi ÀFZ ¶F©Fûa IYû ¶FZWQ IYOÞZ WF»FF°F ¸FZa ´FidVFÃF¯F ¸FZa JZ»FIYS VFe¿FÊ °FIY ´FWba¨FZ W`aÜ B³F ÀF¶FIZY ´FdSUFS ¦FFaU ÀFZ
VFbøX X dIY¹FF ¦F¹FFÜ dJ»FFdOÞ¹FûÔ IYû ¹FW ÀFû¨F³FZ IYe þøXX S°F ³FWeÔ ´FOÞ°Fe °FF»»FbIY SJ°FZ W`a, þWFa ·FFS°Fe¹F ÀFaÀIÈYd°F AüS ¦Fb÷X X—dVF¿¹F ´FSa´FSF
dIY JZ»F IYF J¨FÊ CÀFIYe þZ¶F ´FS dIY°F³FF ´FOÞZ¦FFÜ CÀFIZY E±F»FeM dþaQF W`Ü ·FFS°F IYû ¦FüSU IZY ´F»F QZ³FZ UF»FZ ¹FZ °F¸FF¸F dJ»FFOÞe
dIYÀFe ·Fe ÀF¸F¹F dIYÀFe ·Fe VFWS ¸FZa A·¹FFÀF IYS ÀFIY°FZ W`aÜ A¶F ¶FZWQ AüÀF°F ´FdSUFSXûÔ ÀFZ W`aÜ ¹FZ ÀF·Fe ´FQIY dIYÀFe AF²Fbd³FIY JZ»F
BÀFIYF AÀFS QZdJEÜ 1984 ¸FZa dÀFRÊY QcÀFSe ·FF¦FeQFSe ¸FZa CÀF³FZ dÀFÀM¸F IYe ³FWeÔ ¶Fd»IY W¸FFSZ ´FFSa´FdSIY AüS ´FFdSUFdSIY °FF³FZ-¶FF³FZ
15 ÀU¯FÊ, AFN Sþ°F AüS ³Fü IYFaÀ¹F ÓFMIY d»FE ±FZÜ d´FL»FZ IYSe¶F IYe QZ³F ª¹FFQF W`aÜ BÀF¸FZa dÀFRÊY Ad·F³FU d¶FaýiF A´FUFQ W`a, dþ³FIZY
QÀF ¶FFS ÀFZ ¨Fe³F VFe¿FÊ °Fe³F QZVFûÔ ¸FZa SW°FF W`Ü 2008, ¶Fedþa¦F ¸FZa d´F°FF ¶FOÞZ IYFSû¶FFSe W`aÜ ÀFF±F We SFª¹FU²FʳF dÀFaW SFNüOÞ AüS dUþ¹F
A´F³Fe ¸FZþ¶FF³Fe ¸FZa ¨Fe³F IbY»F 100 ´FQIY »FZIYS Qbd³F¹FF ¸FZa IbY¸FFS IZY Qû Sþ°F ´FQIY ÀFZ³FF IZY A³FbVFFÀF³F IYe QZ³F W`aÜ þFdWS
A½U»F SWF ±FFÜ ·FFS°F ¸FZa dÀ±Fd°F¹FFa BÀFIZY EIYQ¸F C»FM W`aÜ ¹FWFa W` ´FFSa´FdSIY PFa¨FZ IZY ÀFF±F AF²Fbd³FIY°FF IYF °FF»F¸FZ»F ¶F³FFIYS We
dJ»FFOÞe IYû ´FQIY þe°F³FZ ´FS ¸FF»FF¸FF»F IYS dQ¹FF þF°FF W`Ü ´FS W¸F JZ»FûÔ ¸FZa AF¦FZ ·Fe IY¸FF»F IYS ÀFIY°FZ W`aÜ AFþ IZY QüS ¸FZa ÀF¶FÀFZ
BÀFÀFZ ´FW»FZ CÀFZ ´FcL³FZ UF»FF IYûBÊ ³FWeÔ Wû°FFÜ VFe¿FÊ À°FSe¹F JZ»F ª¹FFQF QSIYFS McM°FZ ´FdSUFSXûÔ AüS ¦FFaUûÔ IYû ¶F¨FF³FZ IYe W`Ü ³FBÊ JZ»F
ÀFbdU²FFEa EIY RYeÀFQe ¹FbUFAûÔ °FIY ·Fe ³FWeÔ W`aÜ AIYFQd¸F¹FFa ¶FOÞZ VFWSXûÔ IZY ¶FþF¹F ¦FFaUûÔ AüS LûMZ VFWSûÔ ¸FZa Jb»FZa
A¶F d´FL»FZ ¨FFS Aû»Fad´FIY ¸FZa QZVF IYF ³FF¸F SûVF³F IYS³FZ UF»FZ °Fû ¶FZW°FS ³F°FeþZ AF³FZ ÀFZ IYûBÊ ³FWeÔ SûIY ÀFIY°FFÜ
dJ»FFdOÞ¹FûÔ ´FS ¦FüS IYS³FZ IYe þøXX S°F W`Ü Qû Aû»Fad´FIY ´FQIY þe°F³FZ Q`d³FIY dWX³QbÀ°FF³F ¸FZÔ £FZ»F d½F·FF¦F IZY ´Fi¸Fb£F W`ÔXÜ IYSXe¶F
UF»FZ ÀFbVFe»F IbY¸FFS, ¸Fb¢IZY¶FFþ dUþZaQS dÀFaW, ÀFFÃFe ¸Fd»FIY, EIY QVFIY ÀFZ SXFáÑXe¹F AüSX Aa°FSXFÊáÑXe¹F £û»F AF¹FûªF³FûÔ IYû IY½FSX
¹Fû¦FZV½FS QØF, E¸FÀFe ¸F`SeIYû¸F, IY¯FʸF ¸F»»FZVUSe, ÀFFB³FF ³FZWUF»F IYSX SXWZX W`ÔXÜ

95 VF¶Q¸F²Fb 2018
CX´F»Fd¶²F

ÃFZÂF IYûBÊ ·Fe Wû, EIY ¸FbIYF¸F WFdÀF»F IYS³FZ ¸FZa
»Fa¶FF U¢°F »F¦F°FF W`Ü »FZdIY³F ³FûEOF EZÀFF VFWS W`
SXFªFZVF ·FFMXe
dþÀF³FZ ¶FWb°F We IY¸F ÀF¸F¹F ¸FZa JZ»F, dVFÃFF,
½¹FF´FFS, ÀFaÀIÈYd°F ÀFdW°F »F¦F·F¦F WXSX ÃFZÂF ¸FZa dUV½F
À°FS ´FS ¸FbIYF¸F WFdÀF»F dIY¹FFÜ dþÀF¸FZa VFWS ¸FZa
SW³FZ UF»FZ WS AF¹Fb U¦FÊ IZY »Fû¦FûÔ IYF AW¸F
¹Fû¦FQF³F W`Ü dUV½F ´FM»F ´FS ¨F¸FIY SWZ ³FûEOF IYû
WS IYûBÊ dUWa¦F¸F QÈdá ÀFZ QZJ SWF W`Ü

³FûEOXF IYe d¸FMXÐMXe ¸FZÔ
IbYLX °Fû £FFÀF W`X
¸F³Fe¿F d°F½FFSXe
AªFbʳF ·FFMXe ¨F¨Fc»FF ¦FFaU IZY SW³FZ UF»FZ Ad¸F°F ³FF¦FS ´Fiû-

dU VFZ¿F øXX ´F ÀFZ JZ»Fûa IZY ¸FF¸F»FZ ¸FZa ¹FbUFAûa ³FZ A´F³FF OaIYF
¶FþF¹FF W`Ü dRYS ¶FF°F ¨FFWZ ¦Fû»RY IYe Wû, dIiYIZYM,
IY¶FOXÐOXe, IbYV°Fe, ´F`SF»Fad´FIY ¹FF A³¹F JZ»F IYeÜ ¹FW
IYW³FF ·Fe ¦F»F°F ³F Wû¦FF dIY ¹FWFa IYe ¸FFMe ¸FZa We IbYL JFÀF W`Ü
IY¶FOXÐOXe Me¸F ¸FZa VFFd¸F»F Wû ¨FbIZY W`aÜ C³FIZY AaQS
¸FüþcQ Wb³FS IYe ¶FQü»F°F AF³FZ UF»FZ ÀF¸F¹F ¸FZa UW ³FBÊ—³FBÊ
DaY¨FFB¹Fûa IYû Lc³FZ IZY d»FE ¶FZ°FF¶F W`aÜ þ¸FF»F´FbS ¦FFaU IZY SW³FZ UF»FZ
´FW»FUF³F SFþZVF ·FFMe d´FL»FZ IYBÊ U¿FûË ÀFZ A´F³FF Q¸FJ¸F dQJF
þû ¸FZW³F°F IYû EIY ¸Fa¨F ´FiQF³F IYS°Fe W`Ü ¸FF¹F¨FF ¦FFaU ¸FZa ´F»FZ-¶FPÞZ SWZ W`aÜ U¿FÊ 2009 ¸FZa C³Wûa³FZ þcd³F¹FS EZdVF¹F³F IbYV°Fe ¸FZa ¦Fû»O
AþÊb³F ·FFMe IYF ³FF¸F AFþ dIYÀFe ´FW¨FF³F IYF ¸FûW°FFþ ³FWeÔ W`Ü þe°FIYS ´FS¨F¸F »FWSF¹FF ±FFÜ WF»F We ¸FZa ARiYeIYF ¸FZa WbBÊ U»OÊ
QZVF We ³FWeÔ dUV½F À°FS ´FS »Fû¦F AþÊb³F IYû ¦FiZMXSX ³FûEOXF IZY »FF»F ´Fbd»FÀF IYbV°Fe ¸FZa Qû ¦Fû»O ¸FZO»F þe°FZ ±ûÜ VFWS ¸FZa QþʳFûa EZÀFe
IZY øXX ´F ¸FZa þF°F³FZ W`aÜ ¹FW ´FW¨FF³F AþÊb³F ³FZ d´FL»FZ IbYLX U¿FûË ¸FZa Wû³FWFS ´Fid°F·FFEa ·Fe W`a, þû AF³FZ UF»FZ ÀF¸F¹F ¸FZa dUV½F ´FM»F ´FSX
We ¶F³FFBÊ W`Ü ¶Fe°FZ U¿FÊ AþÊb³F ³FZ ¸F»FZdVF¹FF ¸FZa WbE þcd³F¹FS ¦Fû»RY ¨F¸FIY³FZ IZY d»FE ¶FZ°FF¶F W`aÜ
¸FZa d½FV½FIY´F þe°FFÜ BÀFe U¿FÊ þ³FUSe ¸FFW ¸FZa ·FFS°F ¸FZa þcd³F¹FS Q`d³FIY ªFF¦FSX¯F IZY ½FdSXâX ´FÂFIYFSX W`ÔXÜ dQ»»Fe-
ßFZ¯Fe ¸FZa AþÊb³F ³FZ ´FW»FZ ´FF¹FQF³F ´FS þ¦FW ¶F³FFBÊÜ ¦Fû»RY IZY ÃFZÂF E³FÀFeAFSX ¸FZÔ »Fa¶FZ ASXÀFZ ÀFZ IYF¹FÊSX°F W`ÔXÜ
¸FZa AþÊb³F VFWS IYF EIY¸FFÂF EZÀFF dJ»FFOÞe W`, dþÀFIYe ¨F¸FIY dQ³F-
´Fid°FdQ³F ¶FPÞ°Fe þF SWe W`Ü
þ¸FF»F´FbS ¦FFaU IZY U÷XX ¯F ·FFMe ³FZ ´F`SF»Fad´FIY DaY¨Fe IcYQ ¸FZa
IYFaÀ¹F ´FQIY þe°FIYS VFWS IYF ³FF¸F d½FV½FÀ°FS ´FS ÀFb³FWSZ AÃFSûa
¸FZa QþÊ IYSF¹FFÜ ÀFF±F We »FaQ³F Aû»Fad´FIY ¸FZa ·Fe IYFaÀ¹F ´FQIY þe°FFÜ
dUV½FÀ°FS ´FS þe°F QþÊ IYS U÷XX ¯F ³FZ ¹FW ÀFaQZVF dQ¹FF dIY BSFQZ
¶Fb»FaQ WûÔ °Fû þe°F IYe SFW ¸FZa IYûBÊ ·Fe ¶FF²FF ³FWeÔ AF ÀFIY°Fe W`Ü
³FûEOF ÀFZ¢MS-71 ¸FZa SW³FZ UF»FZ dVFU¸FÐ ¸FFUe ³FZ dIiYIZYM ¸FZÔ
A´F³FF »FûWF ¸F³FUF¹FF W`Ü WF»F We ¸FZa WbBÊ AFBÊ´FeEE»F IYe ³Fe»FF¸Fe
¸FZa IYû»FIYF°FF ³FFBÊM SFBOÀFÊ ³FZ dVFU¸FÐ IYû °Fe³F IYSûOÞ ÷XX ´F¹FZ ¸FZa
JSeQFÜ ³FûEOF IYe ¦F»Fe ¸FZa JZ»FIYS ²FFS °FZþ IYS³FZ UF»FZ dVFU¸FÐ
A¶F Qbd³F¹FF ¸FZa ´FW¨FF³F ¶F³FF ¨FbIZY ²FbSa²FSûa IYû A´F³Fe ´Fid°F·FF IYF
»FûWF ¸F³FUFE¦FFÜ ½F÷Y¯F ·FFMXe dVF½F¸F ¸FF½Fe

97 VF¶Q¸F²Fb 2018
IYd½F°FF

EIY ÀF°¹F
IYOÞe ÀFZ IYOÞe ÀFþF QZ Qca ·FS dQ¹FF W` ¸FeNF´F³F
¶FÀF°Fe Wca ÀFFSZ þ¦F
¸FZa, AüS IYW°FZ W`a
VF`»FZ³ýi IbY¸FFS ·FFdM¹FF
CXØFSX ´FiQZVF ´FiFQZdVFIY ÀFZ½FF IZY
Ad²FIYFSXe W`ÔXÜ ¹F¸Fb³FF
´FiFd²FIYS¯F ¸FZÔ ¶F°FüSX AûEÀFOXe
IYF¹FÊSX°F W`ÔXÜ
øXX W IaY´FF Qca, ¢¹FF ¨FFW°FZ Wû
IbYL IYWû, ¢¹FF ÀFþF Qca
¶FF´F VF¶QIY¯F ÀFb³F
dIYaIY°Fʽ¹FdU¸FcPÞ Wû ¦F¹FF
°Fb¸F We U¿FFÊ IYe ´¹FFSe ¸FeNe ¶FcaQ Wû
°Fb¸F We ¸FeNF ÀFFU³F Wû
¶FcaQ-¶FcaQ °Fb¸WeÔ QZ°FZ Wû
¸F`a³FZ °Fb¸WZa ¨F»F°FZ WbE QZJF
¸FbÓFIYû dWaQe
¸Fü³F SWF IbYL QZS AFUFþ IYS°FZ QZJF
EIY ÀF°¹F JbQ ÀFZ ¶FF°F IYS°FF SWF °Fb¸F ¸FZSZ ´FFÀF AF¹FZ Aû¸F SXF¹FªFFQF
EIY dQ³F IYe ¶FF°F W` IYBÊ ¶FFS IYW³FZ ´FS IYWF ¸FbÓFZ d·F¦Fû ¦F¹FZ, AüS IYd½F AüSX ÀF¸FFªFÀFZ½Fe W`ÔXÜ ¦FiZMXSX
IbYL ª¹FFQF ³FWeÔ ¸FbÓFZ ¸FZSF ÀFRZYQ IYF¦F¬F QZ Qedþ¹FZ ÀFF±F »FZ ¦FE ¸FZSF ·Fe JFSF´F³F ³FûEOXF VFWXSX IZY d³F½FFÀFe W`ÔXÜ
´FS JFÀF W` QaO ³FWeÔ, ´FS A¶F ¸F`a, A¨LF ¸FWÀFcÀF IYS SWF WcaX ÀFF¸FFdªFIY ¦Fd°Fd½Fd²F¹FûÔ ¸FZÔ ÀFdIiY¹F
SXWX°FZ W`ÔXÜ
EIY ¶FcPÞF CÀFZ ÀF¸FÓFF Qedþ¹FZ SW³FF ¨FFW°FF WcaX °Fb¸WFSZ ´FFÀF
EIY d´F°FF ¸FZSF A´F³FF We Jc³F W` ´FS A¶F
WF±F ¸FZa d»FE ¸FbÓFZ °Fû ¸FS³FF We W` »FüM SWF Wca ¸FeNe ²FS°Fe ´FS ¸F`a³FZ ·Fe BIY ¸FcS°F QZJe ¶FbÓFe WbBÊ AIYb»FFBÊ ÀFeÜ
EIY ÀFRZYQ IYF¦F¬F ¸FZSF WS IY¯F, WS d°F³FIYF CÀFIYF W` JFSF´F³F IZY d»FE dUôF IZY AFa¦F³F ¸FZa ±Fe, ´FS »F¦F°FF ±FF ¸FbSÓFFBÊ ÀFeÜÜ
AþeÊ QZ SWF ±FF ¹FZ ¶F°FF QedþE þeU³F IZY ¸FIYOÞþF»F AüS AFO¸¶FSXûÔ ¸FZa
A´F³FZ DY´FS WbE A°¹FF¨FFS IZY ¶FFU°F VF¶Q IY¯F ÀFb³F C»FÓF³FZ IZY d»FE WS ÀFa·FU We AFBÊ Wû¦Fe Qb¦FûË IZY ´FiF¨FeSûa ÀFZÜ
AFaJ ³F¸F AüS AdÀ±FS ±FeÔ AßFbIY¯F L»FIZY ´FS ¹FFQ SJ³FF ÀFeJF Wû¦FF BÀF³FZ ÀF¶F IbYL, fYd¿FAûÔ AüS RYIYeSXûÔ ÀFZÜÜ
WF±F IYFa´F SWZ ±FZ ÀFRZYQ IYF¦F¬F WF±F ¸FZa QZ þ¶F JFSF´F³F ¶FPÞ þFE¦FF
WûÔNû ´FS ¶FbQ¶FbQFWM ±Fe ±FF³FZQFS IYû RYû³F dIY¹FF °F¶F dRYS °Fb¸WFSZ ´FFÀF AFDaY¦FF ÷XX ¦¯F »F¦FF BÀFIYF ¸FbJ ¸FaO»F »F¦F°FF ±FF IYe °FF´F WbAFÜ
´FeOÞF IZY McMZ VF¶Q RcYM SWZ ±FZ IbYL ¶FF°F IYe, ¶FF°F IYe dRYS d·F¦Fû QZ³FF ¸FbÓFZ ¢¹FF ¶Fe¸FFSe BÀFIYû ±Fe, ÀFb³FIYS ¸FbÓFIYû ÀFa°FF´F WbAFÜÜ
²FeSZ-²FeSZ IYQ¸FûÔ ÀFZ Bþ»FFÀF IZY IYSe¶F ÀF¸FÓFF QZ³FF, IYW, RYû³F ¶FaQ dIY¹FF
AFIYS NWS ¦F¹FF, IbYL QZS ¹Fca We VF¶QWe³F B¬F»FFÀF ´FS AFIYFVF EIY dUQZVFe Sû¦F IYûBÊ Aa¦FiZþe BÀFIYû þIYOÞZ ±FFÜ
´FcL³FZ ´FS RYRYIY IYS IYWF IbYL ´F»F IZY d»FE AFaJZ ¶FaQ IYe AFIYFVF ³Fá °Fû ³F IYS ´FF¹FF ±FF, ´FS dIY¹FF ·Fiá, AüS ´FIYOÞZ ±FFÜÜ
WbþcS ERYAFBÊAFS QþÊ IYSUF Qedþ¹FZ dRYS, ¸Fb™e ¶FaQ IYe AFþ ¸F`a AFIYFVF ¸FZa ±FF, ´FS
°Fa¦F AF ¦F¹FF WcaX ¸F`a, A´F³FûÔ ÀFZ AüS ²FeSZ ÀFZ CN AFÀF ´FFÀF IbYL ³F ±FF »FZdIY³F AaQS ÀFZ ¦FüSU IYe LF´F dQJFBÊ QZ°Fe ±FeÜ
¸FbÓFZ ¸FZSZ A´F³FûÔ ³FZ ¸FbÓFZ dU»F¦F IYS dQ¹FF W` ¨F»F dQ¹FZ EIY ÀF°¹F IYF ¶FûÓF dÀFRÊY WUF IYe LbA³F UF¯Fe ¸F`a ±FF þûVF, AüS Uû ¸F²FbS ÀFb³FFBÊ QZ°Fe ±FeÜÜ
¸FZSZ §FS ÀFZ ¸FbÓFZ d³FIYF»F dQ¹FF W` A´F³FZ IYa²FûÔ ´FZ d»F¹FZ AüS CÀFIYe ÀFSÀFSFWM ±Fe
þe°FZ þe ¸FFS QZ³FF ¨FFW°FZ W`a ¸FbÓFZ IbYL AFUFSZ ¶FFQ»F B²FS ÀFZ C²FS §Fc¸F SWZ ±FZ CÀFIZY ·Fe A´F³FZ We »Fû¦FûÔ ³FZ LûOÞF ±FF IbYL S¨F IYSÜ
¸FZSF A´F³FF ¶FZMF ¸FbÓFÀFZ IYW SWF ÀF¸Fbýi AüS ¶FFS-¶FFS ¸FbÓFZ Lc IYS þF SWZ ±FZ ¸FS þF¹FZ¦Fe d¶F³FF ÀFWFSZ, ¢¹FF Wû¦FF BÀFIYF ¶F¨F IYS ??
JZ°F ¸FZSZ ³FF¸F IYS Qû ¸F`a þ¶F þ¸Fe³F ´FS ±FF
¨F»F IZY SdþÀMÑe IYS Qû ÀF¸Fbýi, AFþ ¸F`a³FZ °Fb¸WZ QZJF ÀFû¨F SWF ±FF »Fû¦F UWe W`a ¹FZ, þû IYS QZ°FZ A´F³Fe ¸FFaEa ³Fe»FF¸FÜ
´F°FF ³FWeÔ IY¶F ¸FSû¦FZ °Fb¸WFSZ AaQS þF IYS IbYL A»F¦F Wû¦FF AFIYFVF þ`ÀFZ We Qb»W³F »FF°FZ W`a, dRYS ¶FcPe ¸FFa IYF ¢¹FF IYF¸F ??
IY¶F JZ°F ¸FZSZ ³FF¸F Wû¦FF JFSZ´F³F IZY ÀFF±F IbYL d¶F³FF ¶Fa²F³F IZY Wû¦FF
¸FbÓFZ ´F`ÀFûÔ IYe þ÷XX S°F W` ¢¹FF-¢¹FF ÀF¸FZMZ Wû A´F³FZ A³QS þû ¸Fb¢°F SJZ¦FF ¸FbÓFÀFZ ·Fe ³FF SWF ¦F¹FF °Fû ´FcLF CÀFIYF ³FF¸F ´F°FFÜ
JZ°F ¶FZ¨F³FF W` AMJZd»F¹FFa IYS°Fe Sa¦Fe³F ¸FbÓFZ ¸FbÓFÀFZ, QcS SWZa¦FZ ¸FbaW ¸FûOÞF, SûIYS dÀFÀFIYe »FZ, QüOÞe ÀFS´FM d¶F³FF ¶F°FFÜÜ
ÀFFW¶F! ¸FLd»F¹FFa þ¸Fe³F IZY AFO¸¶FS
Sûþ VFSF¶F ´Fe IZY ¸FbÓFZ IYûS»F, VFe´F, IYüOÞe AüS þF³FZ ¢¹FF-¢¹FF ´FS, ¸F`a dU¨FS°FF SWF, dU¨FFS°FF SWF ¸F`a³FZ ·Fe EIY QüOÞ »F¦FF IYS ¶FFaW ´FIYOÞ »Fe BÀF ¸FFa IYeÜ
»F°FFOÞ°FF W`, A³FF´F VF³FF´F ¶FIY°FF W`, IbYL AQзFb°F VFc³¹F°FF IYe °F»FFVF ¸FZa ¶FOÞe UZQ³FF ÀFZ ¶Fû»Fe, þ¶F IYÀF¸FZa QeÔ A´F³Fe þFa IYeÜÜ
IYdS¹FZ A´Fid°F¸F ¶FFQ»FûÔ AüS WUFAûÔ ÀFZ MIYSF°FF SWF
VF¶QûÔX IZY IY¯F-IY¯F ÀFb³F AIY»´F³Fe¹F ´FS, þ¸Fe³F IZY LcMZ ´FiV³F ¸Fb£¹F øXX ´F ÀFZ SW°Fe WcaX ¸F`Ô ·FFS°F IZY ¦Fd»F¹FFSûa ¸FZaÜ
ÀFFW¶F WF±F ¸FZÔ IYF¦F¬F IYF MbIYOÞF d»FE ÀF°F°FÐ ÀU°FaÂF°FF ¶FFS-¶FFS AF SWZ ±FZ ¶FOÞF ´¹FFS IYS°FZ W`a ¸FbÓFIYû, ¦FFaUûa IZY ¨Fü¶FFSûa ¸FZaÜÜ
VF¶QWe³F Wû ¦F¹FF ÀF°F°FÐ VFFd³°F AFIYFVF ¸FZa
¸Fü³F Wû, IbYL ¶FbQ¶FbQF¹FF ÀFW¨FS ¶F³F ¸F`a AüS ¸FZSF þ¸Fe³F ·FFS°F ¸FZa þ³¸Fe WcaX ¸F`a, ¶FW³FZa ¸FZSe CQÊc, dÀFa²FeÜ
IYFa´F°FZ WF±FûÔ ÀFZ AFÀF¸FF³F ¸FZa BVFFSF dIY¹FF d¶F³FF dIYÀFe AUSû²F IZY EIY-QcÀFSZ IYû ¶FFa²FZ ´FOÞZ ±FZ ¶FÀF°Fe Wca ÀFFSZ þ¦F ¸FZa, AüS IYW°FZ W` ¸FbÓFIYû dWaQeÜÜ
IbYL IYW³FF ¨FFWF ´FS IYW ³FWeÔ ´FF¹FF dUVFF»F°FF, AüS dUVFF»F°FF, Aa°FWe³F ÀFe¸FF ¨FFWIYS ·Fe ¸F`a þ¸Fe³F ÀFZ ¸Fb¢°F ³F Wû ´FF¹FF
IbYL ´F»F ÀFa·F»F, ¶Fû»FF QZIYS, ÀFF±F-ÀFF±F SW°FZ Wû ´FS, ¬F¸Fe³F IYF We WcaX
þZ»F ·FZþ Qca ²FS°Fe IYF ÀFFSF JFSF´F³F ÀFûJIYS ¹FZ ´F°FF ¨F»F ´FF¹FF AFIYFVF ¸FZaÜ

98 VF¶Q¸F²Fb 2018
ÀF¸FIYF»Fe³F IYdU°FF

þeU³F IZY IbYL S¨F³FF°¸FIY ÀFaQ·FûË ¸FZa Aa°FSd³FdW°F
AFVFFUFdQ°FF IYû CþF¦FS IYS³FZ IYe ´Fi¹F}VFe»F
Aad¶FIYF dÀFaW U¸FFÊ, »FZJIY, Sa¦FIY¸FeÊ AFþ dWaQe IYdU¹FÂFe ÀFb¿F¸FF dÀF³WF ÀF¸FIYF»Fe³F dþaQ¦Fe ¸FZa AüS°F
IYe dUOa¶F³FFþ³FIY, McMe—RcYMe, Aa²FZSZ´F³F, ¹FFadÂFIY°FF, À¸FÈd°FWe³F°FF
¶FeÀFUea VF°FF¶Qe IZY EIY ¸FW°U´Fc¯FÊ IYdU—S¨FF³FFIYFS ²F¸FÊUeS ÀFZ ¦FWSZ À°FS ´FS A¨LFdQ°F dÀ±Fd°F¹Fûa ´FS °FeJe dM´´Fd¯F¹FFa ´FcSe
·FFS°Fe ³FZ A´F³Fe EIY IYF½¹F—S¨F³FF ¸FZa EIY AaVF ¹FW SJF ±FF— ÀFaUZQ³FVFe»F°FF U ÀFFWÀF IYZ ÀFF±F IYS°Fe W`a—
»FüdIYIY ´FiZ¸F IYû ½¹FF´FIY ÀFaQ·FÊ QZ³FZ IYF ´Fi¹F°³F SXJ dQ¹FZ °Fb¸F³FZ ...ARYÀFûÀF IYS³FF ¨FFW°Fe Wca/ Qbd³F¹FF IYe °F¸FF¸F AüS°Fûa IZY d»FE/
³FþS ¸FZa ¶FFQ»Fûa IYû ÀFF²FIYS/ AFþ ¸FF±FZ ´FS ÀFS»F ÀFa¦Fe°F ÀFZ d³Fd¸FÊ°F dþ³FIYe IYûJ ÀFZ/ BaÀFF³F IYe VF¢»F ¸FZa W`UF³F ´F`QF WbE.../ AüS
A²FS AFS°Fe IZY Qe´FIYûa IYe dÓF»Fd¸F»FF°Fe LFaU ¸FZa/ ¶FFaÀFbSe SJe ´FcL³FF ¨FFW°Fe Wca Qbd³F¹FF IZY °F¸FF¸F »Fû¦Fûa ÀFZ/ ¢¹Fûa Wû SWF W` dIYÀFe
WbBÊ ª¹Fûa ·FF¦FU°F IZY ´FÈâ ´FSÜÜ ¸FFa IYF QF¸F³F °FFS—°FFS/ ¢¹Fûa »FbMe—d´FMe ¸FFSe þF SWe W`a/ W¸FFSe
UWeÔ, ·FFS°Feþe ³FZ A´F³Fe IYF½¹F—S¨F³FF ´FSFdþ°F ´FePÞe IYF ¦Fe°F ¸FZa þ³¸Fe—Aþ³¸Fe ¶FZdM¹FFa/ ¢¹FF ¸FFa Wû³FF ¦Fb³FFW W`/ ¹FF dRYS/ ¸FFa
¹FW ¦FW³F AF°¸FF³UZ¿F¯F/Aa°FdUÊSû²F IYF ÀFbaQS CQFWS¯F ·Fe ´FZVF dIY¹FF ¶F³F³FZ »FF¹FIY BaÀFF³F Wû³FF ¦Fb³FFW W`? (IYdU°FF—´FcL³FF ¨FFW°Fe
W`, W¸F ÀF¶FIZY QF¸F³F ´FS QF¦F/ W¸F ÀF¶FIYe AF°¸FF ¸FZa ·Fc°F Wca)
W¸F ÀF¶FIZY ¸FF±FZ ´FS VF¸FÊ/ W¸F ÀF¶FIZY WF±Fûa ¸FZa McMe °F»FUFSûa IYe
¸FcNÜÜ AFþ W¸FFSZ ¨FFSûa AûS/ ÀF¸FFþ IZY dUd·F³³F IYû¯Fûa ´FS ½¹FF~/ ³¹FF¹F
·FFS°Feþe IZY ÀF¸FIYF»Fe³F IYdU ßFe ÀFd©FQF³FaQ WeSF³FaQ UF°ÀF¹FF¹F³F ½¹FUÀ±FF IYe Qb¶FÊ»F°FF AüS CÀFIYe dUIÈYd°F ÀFZ C°´F³³F IY¸FþûSe—
AÄFZ¹F ³FZ þWFa ¸FF³FUe¹F ¦FS¸FFBÊ, IÈYÄF°FF—¶Fû²F, dU³F¹F—VFe»F°FF, A¸FF³FUe¹F°FF IZY ¶Fe¨F Q¶F°FZ—Q¶F°FZ AF¸F AFQ¸Fe IYF AF°FadIY°F
´FSa´FSF¶Fû²F IYû AF°¸FÀFFÃFF°IYFS IZY ¸FF²¹F¸F ÀFZ ¸F³Fb¿¹F IZY WF»FF°F ¨FZWSF ÀFF¸F³FZ AF°FF W`—´Fi·FFaVFb IbY¸FFS »FùF IYS°FZ W`a—
IYe ´FW¨FF³F IYS°FZ W`aÜ UWea, IYdU—ÀF¸FeÃFIY AVFûIY ¶FFþ´FZ¹Fe ¹FW ... UW BÊäS þ¶F A³¹F QZVFûa ¸FZa/ ³¹FF¹F IYe UIYF»F°F IYS SWF Wû°FF
·Fe ¦FWSZ ¸FZa »FùF IYS³FZ ÀFZ ³FWea ¨FcIY°FZ W`a dIY A´F³Fe IYdU°FFAûa W`/ °Fû QcÀFSe °FSRY/ QZJ SWF Wû°FF W`/ ·FFS°F ¸FZa QVFʳFFd±FʹFûa ÀFZ ·FSe
¸FZa AÄFZ¹F ÀFVF¢°F Pa¦F ÀFZ ÀF¸FIYF»Fe³F ÀFaÀIÈYd°F IZY ÀF°FWe d´FL»FZ´F³F, ´F»FMe ¶FÀF/ IZY ¸FbQûË IYû UW QZJ SWF Wû°FF W`/ EIY ¶FcPÞZ ¶FF´F IZY
¹FFadÂFIY°FF, AIY÷XX ¯FF AüS QcÀFSZ Aa°FdUÊSû²Fûa IYe IYF½¹FF°¸FIY Aa°FS°FÈd~, CQÐQF¸F—UFÀF³FF/¹FW ¸FF³FU þeU³F IYF ÀF¨F W`Ü IYa²FZ ´FS/ þUF³F ¶FZMZ IYe A±FeÊ IYû SF¸F ³FF¸F IYW°FZ WbE/ ¹FW ÀF°¹F
Jûþ IYS ÀFIZY W`aÜ AVFûIY ¶FFþ´FZ¹Fe IYe ´FbÀ°FIY—IYdU IYW ¦F¹FF ²FS°Fe IZY BÀF JaOIYF½¹F ´FS /dUSWQ¦²F C¨LUFÀF d»FJF W`Ü W`/ UW ¶FWb°F ¶FOÞF ³¹FF¹FF²FeVF W`/ »FZdIY³F dUUVF W`/ A´F³FZ dUd²F
W`Ü A´F³FZ ÀF¸F¹F IZY EIY ¸FW°U´Fc¯FÊ IYdU—ÀF¸FeÃFIY ¸F»F¹FÄF ³FZ A´F³Fe IZY dU²FF³F ÀFZ/ UW QZJ SWF Wû°FF W` ÀFÈdá IZY WS LûMZ A¯Fb IYû
ÀFFa´F °Fb¸F ÀF·¹F °Fû WbE ³FWea/ ³F Wû¦FZ/ ³F¦FS ¸FZa ¶FÀF³FF ·Fe °Fb¸WZa ³FWea EIY IYdU°FF ¨FeJ ÀFZ C°FSIYS ¸FZa °F¸FF¸F dU´FSe°F ´FdSdÀ±Fd°F¹Fûa, dþÀF¸FZa CÀFIYe ÀFØFF þedU°F W`Ü (´Fi¸FFaVFb IbY¸FFS: BÊäS IY·Fe ÀFû°FF
AF¹FF/ EIY ¶FF°F ´FcaLc? CØFS Qû¦FZ? dRYS IYWFa ÀFeJF OaÀF³FF, IYWFa ³F`SFV¹F´Fc¯FÊ AüS Aa²FIYFS¸F¹F ´FdSUZVF ¸FZa ·Fe IYWea—³F—IYWea ÀFa§F¿FÊ ³FWea)
dU¿F ´FF¹FF? IYe ÀFF±FÊIY°FF, C´F¹Fûd¦F°FF IYû A´F³FZ ÀFZ QcS ³FWea IYS ´FF°FZ W`a
A·Fe WF»F ¸FZa dQUa¦F°F WbE ´FidÀFðX IYdU—IbaYUS ³FFSF¹F¯F ³FZ A´F³Fe ¸FZSZ WF±F ¸FZa EIY IY»F¸F W`/ dþÀFZ ¸F`a A¢ÀFS °FF³FZ SW°FF Wca/ ¶FFUþcQ, B³F ÀF·Fe dUdU²F þdM»F°FFAûa, dUOa¶F³FFAûa ÀFZ ¦FiÀ°F,
¨Fd¨FÊ°F IYdU°FF—UFþßFUF IZY ¶FWF³FZþeU³F—þ¦F°FÐ ¸F³Fb¿¹F ÀF¸FFþ W±F¦Fû»FZ IYe °FSW RZÔYIY Qca ¶FWÀF IZY ¶Fe¨F/ AüS ²FbAFa LM³FZ ´FS LM´FMFWM, ·F¹FFUW, IiYû²F, Aa²FIYFS U ³F`SFV¹F, ¸FZa Oc¶FZ ÀFF²FFS¯F
IZY ³F`SFV¹F´Fc¯FÊ ¹F±FF±FÊ IYû ¸FWÀFcÀF°FZ WbE ·Fe AFVFF IYF QF¸F³F ³FWea »FOÞFBÊ ¸FZa IcYQ ´FOÞac/ ¸F³Fb¿¹F ÀF¸FFþ IZY d»FE ÀFF±FÊIY S¨F³FFVFe»F°FF IYe Aa°Fd³FÊdW°F
LûOÞ°FZ W`a: IYûBÊ W` þû CÀF U¢°F ¸FZSZ §FbM³FZ ÀFZ/ ¶FW°FZ S¢°F IYe/ °FSRY BVFFSF IY÷XX ¯FF, ´FiZ¸F, AFVFFUFdQ°FF, ¸FF³FUe¹F A³Fb·Fcd°F IZY ¦FWSZ »F¦FFUûa,
A¨FF³FIY SÀFF°F»F ¸FZa Oc¶F þF°Fe W` ³FQe/ ¸F÷XX À±F»F Wû þF°Fe W` IYS ³F IYWZ dIY/ VFFad°F SJû, ÀF¶F ¹Fca We ¨F»F°FF SWZ¦FF?... ¦FdS¸FF ÀFZ þûOÞ³FZ IZY ´Fi¹FFÀFûa ´FS QÈdá OF»F³FZ IYe Ad³FUF¹FÊ°FF ÀFZ
ÀF·¹F°FF/ AFÀF´FFÀF Jb»F°Fe WbBÊ JeaÀFûa ¸FZa/ B°F³Fe ÀFaUZQ³FF W`/ dIY EIY ´FØFe B³FIYFS ³FWea dIY¹FF þF ÀFIY°FF W`Ü —AÄFZ¹F A´F³Fe IYdU°FF IZY
dU»Fb~ Wû þF°FF W` ÀF¸FFþ/ dRYS ·Fe ¦Fcaþ°FZ SW þF°FZ W`a ÀF¸F¹F ¸FZa/ IYe CQ²°F °F³FWFBÊ/ dW»F°Fe WbBÊ °FûaQ IZY WUF»FZ Wû þF°Fe W`/ ¸FF²¹F¸F ÀFZ IÈY°FÄF°FF AüS ¦FWSZ ´FiZ¸F ÀFZ ¹Fb¢°F dU³F¹FVFe»F°FF IYû,
IbYL VF¶Q ²Ud³F¹FFa—À¸FÈd°F¹FFa/ ·FF¿FF ¸FZa ¶FW AF¹Fea/ RcY»F ¸FF»FFEaÜÜ AüS ¶FWÀF IZY d»FE A³¹FF¹F IZY dJ»FFRY »FOÞFB¹FFa ³FWea/ d¶F³FF AÃFS ¸FF³FUe¹F ¦FdS¸FF IYû, W¸FFSZ ÀFF¸F³FZ SJ°FZ W`a °Fû W¸F ·Fe C³FIYe ÀFaUZQ³FF
C³FIYe EIY ¶FWb¨Fd¨FÊ°F IYdU°FF IYF ¹FW AaVF ·Fe ¦FWSe AFVFFUFdQ°FF, IYe/ EIY ´Fe»Fe QeUFS SW þF°Fe W`... ÀFZ IÈY°FÄF°FF´Fc¯FÊ þbOÞ°FZ W`a—
úPÞ d³F›¹F, QÈdá U ÀFaIY»´F IYû ¦FWSFBÊ ¸FZa CIZYS°FF W`:
A¶FIYe ¶FFS »FüMF °Fû/ W°FFW°F ³FWea/ dRYS ·Fe C³WZa OS W` dIY AFþ þû/ VF¶Q C¦F»F°Fe ¢¹FFdS¹Fûa IYe LMF A´F³FZ IYû d¸F˜e IYS CÀFIYF AaIbYS ´F³F´FF°FF Wca/ ´Fb¿´F ÀFF, ÀFd»F»F—
ÀF¶FIZY dW°FFdW°F IYe/ ÀFû¨F°FF ¸F³Fb¿¹F°FS »FüMca¦FFÜÜ W`a/ ÀFZa°F—¸FZ°F W`/ IY»F þ¸Fe³F IYF d°F³FIYF ¶F³F þFE¦Fe/ AüS EIY ÀFF, ´FiÀFFQ—ÀFF/ IYa¨F³F—ÀFF, VF»¹F ÀFF, ´Fb¯¹F—ÀFF, Ad³FUF¹FÊ
¨Fd¨FÊ°F IYdU/VFF¹FS AQ¸F ¦FûaOUe ³FZ A´F³Fe EIY ¶FWb¨Fd¨FÊ°F IYdU°FF Jc³Fe »FWS þû/ ´FdÂFIYFAûa IZY ÀF°FSa¦FZ ¸FbJ´FÈâûa ´FS/ §FcaÀFZ °FF³F°Fe AF“FQ—ÀFF »FbMF°FF Wca, ¢¹FûadIY °Fb¸F WûÜ
dUIYM ¶FFPÞ IYe IYWF³Fe ¸FZa §FûS ³F`SÀFV¹F AüS Aa²FIYFS IYe ¹F±FF±FÊ WS IbYÀFeÊ ¶F¦F»F ¸FZa/ ÀFMIYS ¶F`N þFE¦Fe/ IYF»FF ÓFaOF CNFE¦Fe.... ————
UFdQ°FF IYû ÀF¸FÓF³FZ IYF C´FIiY¸F IYS°FZ WbE ·Fe IYWea—³F—IYWea CÀFIZY ¸F`a ·Fe AFa¨F»F °F¶F ´FÀFFS Qca¦FF/ þ¶F ¦FcaþZ¦Fe CÀFIYe ´FQ ´FF¹F»F/
Aa°Fd³FÊdW°F AFVFFUFdQ°FF AüS C«U»F°FF IYû A³Fb·Fc°F dIY¹FF W`: IYûBÊ W`, þû ¸FZSZ ¶FQWUFÀF d³FW°±FZ´F³F IYû dÀFRÊY ¸FZSF/ IbY¨F»FF WbAF ¸F`a ·Fe »Fca¦FF ¶Fe³F—Le³F/ IY¯F—Qû—IY¯F þû ·Fe WF±F »F¦FZa¦FZ/
dUIYM ¶FFPÞ IYe IY÷XX ¯F IYWF³Fe/ ³FdQ¹Fûa IYF ÀF³¹FFÀF d»FJF W`/ ÀFüaQ¹FÊ ¶Fû²F ³F IYWZ/ AüS þ¶F ¸FZSe ¨Fb´F ¨FeJ ÀFZ C°FSIYS/ WF±F— CÀF SÀFUa°Fe IYe ´Fb¿IY»F IY÷XX ¯FF IZYÜ AVFûIY ¶FFþ´FZ¹Fe IYe ´FbÀ°FIY
¶FcPÞZ ¶FS¦FQ IZY U»IY»F ´FS/ ÀFdQ¹Fûa IYF Bd°FWFÀF d»FJF W`Ü ´FFaU IYe WSIY°F ¸FZa ¶FQ»F þF¹FZ/ °Fû CÀFZ d´FLOÞZ´F³F IYe LM´FMFWM IYdU IYW ¦F¹FF W` IZY »FZJ (AIZY»FZ´F³F IYF U`·FU) ÀFZ Cô°F
AüS Aa°F ¸FZa.... ³FWea/ ¨Feþûa IYû °FûOÞX³FZ IYF BSFQF ÀF¸FÓFZ? AaVFÜ

99 VF¶Q¸F²Fb 2018
´FF°Fe

VFb·FFVFaÀFF-´FÂF Journalism in India is
¸FbÓFZ Ad°F ´FiÀF³³F°FF W` dIY ´Fid°FU¿FÊ IYe ·FFad°F BÀF U¿FÊ ·Fe UFd¿FÊIY ´FdÂFIYF VF¶Q—¸F²Fb ´FiIYFdVF°F Wû
SWe W`Ü UÀ°Fb°F: W¸FFSF ·FFS°F QZVF U°FʸFF³F ¸FZa EIY ¶FWb°F ¶FOZÞ ´FdSU°FʳF IZY QüS ÀFZ ¦FbþS SWF W`Ü W¸F
A³Fb·FU IYS SWZ W`ÔX dIY dþ³FIYe AUÀ±FF 50 U¿FÊ IZY DY´FS IYe Wû ¨FbIYe W`, C³Wûa³FZ dVFÃFF IYe UW ´Fi¯FF»Fe
bad these days.
I
QZJe W`, þWFa IYF»Fe °Fd£°F¹Fûa ´FS ¨FFIY ÀFZ d»FJFUM Wû°Fe ±Fe AüS IYF¦Fþ ´FS B¶FFS°FZa »FIYOÞe IZY Le»FZ
WbE ÀFb³QS ³FûIY UF»FZ IY»F¸Fûa ÀFZ C°FFSe þF°Fe ±FeÔ AüS BÀF °FSeIZY IYe ´FPÞFBÊ UZ McMZ—RcYMZ ·FU³Fûa U ´FZOÞ t has been an year now. I had shifted to Greater
IYe LFaU ¸FZÔ ¶F`NIYS IYS d»F¹FF IYS°FZ ±FZ AüS ÀFaÀFF²F³Fûa IYe IY¸Fe IYû d¶F³FF A³Fb·FU dIY¹FZ UZ »FùF IYe Noida. A few months ago I was pleased to
AûS ¶FPÞ°FZ WbE EZÀFe ¸Fadþ»FZ ´FF þF°FZ ±FZ, dþÀF³FZ ³F¹FZ ·FFS°F IYF d³F¸FFʯF IYS³FZ ¸FZÔ AW¸F ·Fcd¸FIYF AQF know about vibrant Press Club of Greater
IYeÜ Noida. On behalf of Press Club of India I
W¸FFSe ·FFS°Fe¹F ÀFaÀIÈYd°F IYe dU²FF We EZÀFe W`, dþÀF¸FZÔ ÀFF²FIY IYû ÀFF²¹F IYe ´FiFd~ IZY d»FE ÀFF²F³F extend a heartfelt wish for all success of the
IYe IY¸F AüS ÀFF²F³FF IYe ª¹FFQF AFUV¹FIY°FF Wû°Fe W` AüS ÀFF²F³FûÔ IZY A·FFU ÀFZ C´FþF ÀFa§F¿FÊ We ÀFF²¹F Greater Noida Press club. Let me congratulate
all journalists working from the city of Greater Noida
´FiFd~ ¸FZÔ ÀFF²FIY IYF ÀFû´FF³F ¶F³F þF°FF W`Ü W¸F þ¶F A´F³FZ QZVF IYe ¸FWF³F dU·Fcd°F¹FûÔ IZY þeU³F-¨FdS°F for building a Club of the fraternity.
IYû ´FPÞ°FZ W`ÔX, °Fû W¸FZÔ C³FÀFZ ¹FWe dVFÃFF d¸F»F°Fe W`Ü U¿FÊ 1990 BÊÀ½Fe IZY ¶FFQ IY¸´¹FcMS U ¸Fû¶FFB»F RYû³F Everyday all of us remain busy for discharging
IZY AF¦F¸F³F U B¯MS³FZM IYF B³FIZY ÀFF±F ¸Fd¯F—IYFa¨F³F ÀFa¹Fû¦F UÀ°Fb°F: U`V½FeIYS¯F IYû WS ÃFZÂF ¸FZÔ ÀFRY»F professional duties thereby serving the people at large
AF¹FF¸F ´FiQF³F IYS SWF W`Ü BÀF³FZ °Fû »Fû¦Fûa IYe þeU³F¨F¹FFÊ We ¶FQ»F Qe, AFþ ¹FW »Fû¦Fûa IZY d»FE AFUV¹FIY with information. But sometime all we need a place
AFUV¹FIY°FF ÀFZ ·Fe ¶FPÞIYS Wû ¦F¹FF W`Ü beyond our office premises where we can meet,
¹FdQ W¸F A°Fe°F ¸FZÔ ÓFFaIZÔY, °Fû W¸FZÔ A´F³FF ´FiF¨Fe³F ÀFFaÀIÈYd°FIY U`·FU Aô°F³F U`ÄFFd³FIY U`·FU IYe discuss and enjoys moment of happiness with our
ÀF¸FÈdðX IYF ¸FF¦FÊ ´FiVFÀ°F IYS°FF WbAF ³FþS AF SWF W`, þ¶F W¸F A´F³FZ VFFÀÂFûÔ ¸FZÔ ´FPÞ°FZ W`ÔX dIY W¸FFSZ d»FE colleagues. This place to my mind is the club of
´FcSe UÀFb²FF (´FÈȱUe) EIY ´FdSUFS IZY øXX ´F ¸FZÔ W`, þWFa W¸F IZYU»F A´F³FZ dW°F U IY»¹FF¯F IYe We ¶FF°F journalists which should be given status of second
³FWeÔ IYS ÀFIY°FZ Ad´F°Fb ´FcSZ dUä IZY d»FE ¸Fa¦F»F IYe IYF¸F³FF ½¹F¢°F IYe ¦FBÊ W` ¹F±FF:— home of us.
k A¹Fa d³Fþ: ´FSû UZd°F ¦F¯F³FF »F§Fb¨FZ°FÀFF¸FÐÜ As you all aware that Press club Of India has always
CQFS¨FdS°FF³FFa °Fb UÀFb²F`U IYbMb¸¶FIY¸FbÜÜll been in the forefront of upholding journalistic
(1) ¸FWû´Fd³F¿FQÐÐ A²¹FF¹F—4, V»FûIY ÀFa£¹FF—71 freedom, raising a voice on behalf of fellow
journalists or standing shoulder to shoulder with our
(2) ßFe¸FQÐ ·F¦FUQÐЦFe°FF, A²¹FF¹F—2, V»FûIY ÀFa£¹FF—69 colleagues in times of need and crisis. At the same
BÀF V»FûIY IYû W¸FFSZ ·FFS°F ¸FZÔ B°F³FF Ad²FIY ¦FüSU ´FiQF³F dIY¹FF ¦F¹FF W` dIY BÀFZ, ·FFS°Fe¹F ÀFaÀFQ time we decided to improve upon in areas which
·FU³F IZY ´FiUZVF-õXFS ´FS AadIY°F IYS dQ¹FF ¦F¹FF W`Ü BÀFIYF A±FÊ W` dIY kk¹FW ¸FZSF W`, UW ´FSF¹FF W`, EZÀFe needed utmost attention, be it providing upgraded
¦F¯F³FF °Fû ¶FWb°F LûMe ¶FbdðX UF»FZ »Fû¦F IYS°FZ W`ÔX, CQFS dIiY¹FFIY»FF´F UF»FZ A±FFÊ°F ¶FÈÈW°FÐ ÀFû¨F UF»FZ facilities to our members or organizing discussions or
»Fû¦Fûa IZY d»FE °Fû ´FcSe ´FÈȱUe We EIY ´FdSUFS W`Üll BÀFe IiY¸F ¸FZÔ ´FcSZ ÀFaÀFFS IZY ÀFbJe U d³FSû¦F Wû³FZ EUa holding socio-economic events for the members and
ÀF¶FIZY IY»¹FF¯F IYe IYF¸F³FF IYS°FZ WbE ´FS¸Fd´F°FF ´FS¸FZV½FS ÀFZ ¹FWe ´FiF±FʳFF IYe ¦F¹Fe W` dIY BÀF ÀFaÀFFS ¸FZÔ their families.
IYûBÊ ·Fe ´FiF¯Fe Qb:J ³F ´FiF~ IYSZ A±FFÊ°F ÀF¸´Fc¯FÊ ¶FišFF¯O IZY ´FiFd¯Fþ¦F°F IZY ¸Fa¦F»F IYe AQÐзFb°F AFIYFaÃFF! I wish Press club of Greater Noida endeavour to
BÀF ´FiIYFS IYe ÀF·¹F°FF, þû ¶FiW¸FF¯O IZY dIYÀFe ·Fe QZVF, IYF»F U UF°FFUS¯F ¸FZÔ C´FFQZ¹F SWe W`, AüS make the club a prime space for free exchange of ideas
ÀFQF SWZ¦Fe— and healthy discussions for member of the fourth
k ÀFUÊZ ·FU³°Fb ÀFbdJ³F: ÀFUÊZ ÀF³°Fb d³FSF¸F¹FF:Ü estate. Friends, these are challenging time for the
ÀFUÊZ ·FýiFd¯F ´FV¹F³°Fb ¸FF IYdV¨FQÐ Qb:J·FF¦·FUZ°FÐÜÜll media in the country. This is the time we as journalist
—AF¿FʸF³ÂF community should unite to face our common
UÀ°Fb°F: °F`dØFSe¹Fû´Fd³F¿FQÐÐ IZY BÀF VFFV½F°F U¨F³F dIY k Ad°Fd±F: QZUû ·FUll A±FFÊ°F QSUFþZ ´FS AF¹FF challenges together.
The news for journalism in India is bad these days.
WbAF ¸FZW¸FF³F W¸FFSZ d»FE QZU°Fb»¹F W`, IYF dU¨FFS W¸FZÔ AFþ IYe ·Füd°FIY°FFUFQe EUa ÀUF±FÊ´FSIY ÀFaÀIÈYd°F Sadly, news for journalists is very bad indeed. Major
U ÀF·¹F°FF ÀFZ ¶FFWS d³FIYF»F QZ°FF W`Ü À´Fá W` dIY CÀF ´FiF¨Fe³F ¸F³ÂF¹Fb¦F IYe U`dV½FIY EIY°FF IYû AFþ media houses are on a retrenchment spree. They have
³F¹FZ AF¹FF¸FûÔ UF»FZ ¹F³ÂF¹Fb¦F ¸FZÔ W¸F B³MS³FZM IZY þdS¹FZ A³Fb·FU IYS SWZ W`ÔXÜ IYWFU°F W` dIY Bd°FWFÀF ÀU¹Fa shut down editions, reduced pages, and advertisement
IYû QûWSF°FF W`, °F·Fe °Fû AFþ ´F¹FFÊUS¯F IYF ÀFaIYM, AF°FaIYUFQ IYF ÀFaIYM, þ»F ÀFaIYM, ³FÀ»Fe¹F ·FZQ·FFU is a hit. We should learn from everyone. We should
IYF ÀFaIYM, dUV½F¹FbÞðX IYF ÀFaIYM °F±FF ·FcJ, ·F¹F U ¶Fe¸FFSe IYF ÀFaIYM dIYÀFe EIY QZVF ¹FF À±F»FJ¯O learn from ourselves. There have been many glorious
IYe ÀF¸FÀ¹FF IZY øXX ´F ¸FZÔ ¨F¨FFÊ IYF dU¿F¹F ³FWeÔ ¶F³F°FF ¶Fd»IY B³WZ U`dV½FIY ÀF¸FÀ¹FF IZY øXX ´F ¸FZÔ dUd·F³³F chapters in Indian journalism. Let us dip into some of
¸FW°U´Fc¯FÊ A³°FSXFÊáÑXe¹F ¸Fa¨Fûa ÀFZ ¨F¨FFÊ IYF dU¿F¹F ¶F³FF¹FF þF SWF W`, ¹FW dUV½F IZY d»FE ÀFbJQ ÀF³QZVF that. Press club Of India in association with other
·Fe W`, ¢¹FûÔdIY B³F ÀF¸FÀ¹FFAûa ÀFZ »FOÞ³FZ IZY d»FE ´FcSe Qbd³F¹FF IYû EIY Wû³FF ´FOÞZ¦FF, °F·Fe ³FIYFSF°¸FIY clubs including Greater Noida Press Club can play a
VFd¢°F¹FFa ´FSFdþ°F Wû ´FF¹FZÔ¦Fe AüS dUV½FVFFd³°F IYF¹F¸F SW ´FF¹FZ¦Fe AüS ´FcSe ´FÈȱUe IZY EIY ´FdSUFS IZY role.
øXX ´F ¸FZa Wû³FZ IYe ÀFaIY»´F³FF ÀFFIYFS Wû ÀFIZY¦FeÜ AFVFF W` dIY ¹FW ´FdÂFIYF BÀF dQVFF ¸FZÔ A´F³Fe ÀFF±FÊIY As president of Press club of India I extend full
·Fcd¸FIYF IYF d³FUÊW³F IYSZ¦Fe, ¢¹FûÔdIY ³FF¸F We dIYÀFe ÀFb²Fe ³FZ SJ dQ¹FF kk VF¶Q-¸F²Fbll A±FFÊ°F þû ´FcSZ support and solidarity to journalist of this city who are
´FiFd¯Fþ¦F°F IYû A´F³FZ VF¶QûÔ AüS ·FFUûÔ IZY þdS¹FZ ¸F²FbS°FF ÀFZ ·FS QZÜ ¸FZSe VF°F—VF°F VFb·FIYF¸F³FF¹FZÔ! rendering yeomen service for the cause of journalism.
-IÈY¿¯F IYb¸FFS ¦Fb~, (AFBÊ.E.EÀF.) -Gautam Lahiri, President, Press Club Of India
-A´FSX ¸Fb£¹F IYF¹FÊ´FF»FIY Ad²FIYFSXe, ¦FiZMXSX ³FûEOXF d½FIYFÀF ´FiFd²FIYSX¯F

100 VF¶Q¸F²Fb 2018
Office Bearers of the Greater Noida

PRESS CLUB
Aadesh Bhati President
Pankaj Parashar Vice President
Subhash Yadav Vice President
Devendra Singh Vice President
Satyavir Nagar General Secretary
Dharmendra Chandel Treasurer
Rohit Priyadarshan Secretary (Office)/PRO
Pawan Singh Secretary
Arvind Mishra Joint Secretary
Rajesh Gautam Joint Secretary
Vishal Dubey Joint Secretary
Mahkar Bhati Chairman, Membership Committee
Rajesh Bhati Chairman, Disciplinary Committee
Manoj Kumar Chairman, Membership Committee
Shyamveer Chawda Vice Chairman, Finance Committee
Executive Members
Anshuman Yadav
CL Maurya
Satendra Singh
Ravindra Jaint
Anil Sharma
Suneel Sharma
Naveen Bhati

"Being a stubborn to accomplish
your goals is always a cool idea
People who easily give-up never
reach their destination!!!!!!!

101 VF¶Q¸F²Fb 2018
GREATER NOIDA PRESS CLUB

MEMBERS
GREATER NOIDA
ADESH BHATI NBT 9899000902 adeshbhati07@gmail.com
AMIT BHATI SHAH TIMES 9711805662 grenobhaskar@gmail.com
ANIL SHARMA NBT 9958783307 anilsharmanbt@gmail.com
ANSHUMAN YADAV DESHBANDHU 9268267562 sahara.anshuman@gmail.com
ARVIND MISHRA DANIK JAGRAN 9560798006 misrarvind@gmail.com
ARVIND SINGH AMAR UJALA 7838353285 singharvind148@gmail.com
ASHOK TONGER NCR INDIA 9811619342 ashoktonger100@gmail.com
BHUPESH THAKUR NEWS WORLD 9582534544 bhupeshpratap@gmail.com
BRAJESH KUMAR HINDUSTAN 9313135230 brijeshgrnoida23@gmail.com
C.L. MAURYA RASHTRIYA SAHARA 9718305165 maurya.rsahara@gmail.com
DEVENDRA SINGH DESH BANDHU 9818159788 devender_74singh@yahoo.com
DHARMENDRA CHANDEL DANIK JAGRAN 9560798009 dkumar@nda.jagran.com
Dr. DEVENDRA SHARMA NAVODAY TIMES 9560117179 sharmadevendra777@gmail.com
HARSHA CHANDWANI NEWS NATION 9582537776 harsha.chandwani@newsnation.in
J.P. SHARMA AMAR UJALA 9711190134 reporterjp80@gmai.com
KAILASH CHAND JAN PRAVAD 9810432277 ksubnews75@gmail.com
LOKESH GOSWAMI TENNEWS.IN 9289668747 lokeshgoswami2013@gmail.com
MAHKAR BHATI NBT 9811469178 mahkar.nbt1@gmail.com
MANISH TIWARI DANIK JAGRAN 9958279592 manishtiwari81@gmail.com
MANOJ BHATI FOCUS AWAZ 9891531717 manojmedia1717@gmail.com
MOHAMMAD ILIYAS VISION LIVE 9811231821 ilyas1821@gmail.com
MOHIT CHANDELA NBT 9891000730 mohit.chandela@yahoo.com
NARENDRA BHATI INDIA VOICE 9999328081 narendrabhati9@gmail.com
NAVEEN BHATI HINDUSTAN 9911115133 naveenbhati31@gmail.com
PANKAJ PARASHAR HINDUSTAN 9958944322 pankaj.parashar0@gmail.com
PAWAN SINGH NBT 9899385468 pawanksingh26@gmail.com
PRABHASH THAKUR (RAMAN) APN 9818713345 rthakur10@gmail.com
PRAVEEN SINGH DANIK JAGRAN 75031 77442 praveensingh.ujala@gmail.com
R.K. MISHRA PARADISE 9810687565 paradise.news24@gmail.com
RAJESH BHATI AMAR UJALA 9818555836 rajeshbhati2007@yahoo.co.in
RAJESH GAUTAM DANIK JAGRAN 9560798010 rajeshgautamraj@gmail.com
RAKESH TYAGI VARTMAN ANKUR 9999660100 rtyagi527@gmail.com
RANJEEET MISHRA DANIK JAGRAN 9717786120 mishra.ranjeet580@gmail.com
RAVINDER JAINT GRENONEWS.COM 9540283837 ravijaint.86@gmail.com
ROHIT PRIYADARSHAN GRENONEWS.COM 9811522272 rohit.pr80@gmail.com
SANDEEP VERMA AMAR UJALA 9582213373 sandeepverma4@gmail.com
SATENDER SINGH PUNJAB KESRI 9310772158 satendra.kesri58@gmail.com
SATYAVIR NAGAR HINDUSTAN 9811818899 snagar9@gmail.com
SAURABH SHRIVASTAVA PARICHOWK .COM 9958828022 saurv.di@gmail.com
SHYAMVIR CHAWDA NBT 9953208907 shyam.nbt@gmail.com

102 VF¶Q¸F²Fb 2018
GREATER NOIDA PRESS CLUB

MEMBERS
SOBINDRA BHATI NBT 9810409513 sobi.nbt@gmail.com
SUBHASH YADAV RASHTRIYA SAHARA 9811946367 rsahara.subhash@gmail.com
SUDHIR KUMAR NBT 9911115139 sudhirkmr693@gmail.com
SUNIL SHARMA AMAR UJALA 9953272625 sunilujala@gmail.com
SURENDRA RAM NBT 9953746549 surendra.dla@gmail.com
TARUN BHADANA PUNJAB KESRI 9313971804 bhadana4330@gmail.com
UDIT GOYAL ABP NEWS 9811579200 uditreporter@gmail.com
VIRENDRA SHARMA RAJASTHAN PATRIKA 9811945052 sharma.virendra22@gmail.com
VIRENDRA SINGH GRENONEWS.COM 9971304749 grenonews@gmail.com
VISHAL DHAR DUBEY DESH BANDHU 9311590823 vishal.dubey063@gmail.com
YOGENDRA KATIYAR DANIK JAGRAN 9213562832 katiyaryogendra@gmail.com
YUNUS ALAM BHARAT SAMACHAR 9350309149 yunusalam595@gmail.com
PANKAJ MISHRA DANIK JAGRAN 9210535953 pankajmisra193@gmail.com
SHRI KUMAR BAJPAI HINDUSTAN 9711917984 srekumarj@gmail.com
SUNIL PANDEY HINDUSTAN 9971138394 sunilrab@gmail.com
NOIDA
AMIT KUMAR BAJPAI RAJASTHAN PATRIKA 9899297519 amit.bajpai2000@gmail.com
DILIP CHATURVEDI AMAR UJALA 9873897208 dilipkchaturvedi@gmail.com
MANISH SINHA AMAR UJALA 9810223057 manishsinha_76@yahoo.com
MANOJ KUMAR AMAR UJALA 9654370798 manojamarujala@gmail.com
S.S. SHARMA AMAR UJALA 9582213371 dd.rechead.dd@amarujala.com
DADRI
KAPIL SHARMA FREE LANCER 9310073241 nbtdadri@gmail.com
KAWAR PAL SINGH SANCH KAHUN (DADRI) 9311707585 kpsachkahoon@gmail.com
KRISHAN KUMAR JAIHIND JANAB(DADRI) 9313916222 kk7718368@gmail.om
KUSAHL PAL SINGH NBT (DADRI) 8130958343 kp.singh125@gmail.com
MAYANK RANA HINDUSTAN (DADRI) 9871387212 ranamayank45@gmail.com
RISHIPAL SINGH AMAR UJALA (DADRI) 9811534496 rishepalsingh@gmail.com
SUNDAR LAL SHARMA UGTA BHARAT (DADRI) 9999327002 sharmaugtabharat@gmail.com
UDAYPAL TONGER (DADRI) SHAH TIMES 9410003838 udaytongar@gmail.com
DANKAUR
AMBAR MANGLIK DANIK JAGRAN 9917349917 ambarmanglikncr@gmail.com
DEEPAK SHARMA AMAR UJALA 9927890969 sharmadeepak0@gmail.com
Dr. SATISH SHARMA HINDUSTAN 9412533861 jafravadi.555@gmail.com
VIVEK KUMAR NBT 9756489064 vivekkumar.nbt@gmail.com
DELHI
AKHILESH SINGH NNOI NEWS 09911007619 khileshsingh.journalist@gmail.com
ATUL MODI JAGRAN DIGITAL 8512844830 atulmodi1506@gmail.com
HIMANSHU SONI AMAR UJALA 9560943932 himanshusn69@gmail.com
MORADABAD
AMIT TYAGI AMAR UJALA 9999177221 tyagiamit5@yahoo.co.in

103 VF¶Q¸F²Fb 2018

Related Interests