You are on page 1of 8

BOSANSKO HERCEGOVAČKI PROSTOR DO DOLASKA SLAVENA : (1-2)

1. Paleolit (Starije kameno doba) 2. Neolit (Mlađe kameno doba) 3. Metalno doba
2. Mladi neolit najpoznatije pronalazište - Butmir Sarajevo,Gornja Tuzla,Kakanj , Bugojno
3. Proizvodnja željeza u prvim stoljećima I milenija s.t.e

Iliri : Autarijati, Dezitijati, Japodi , Mezeji , Dalmati, Dicioni,Daorsi i Ardijeji (8)

Najjača ilirska plemena:

 Japodi - naseljavali su sjeverozapadnu Bosnu


 Dezitijati i Autarijati iz srednje Bosne
 Mezeji - iz sjeverne Bosne

4. Ilirska kraljevina se zvala Ardijeja. Obuhvatala je područje Bosne , Albanije i Crne Gore.
5. Stvaranje plemenskih saveza dolazi sredinom I milenijuma st.e.
6. Za istoriju naše zemlje u drugoj polovini I milenijuma vezuju se 2 događaja:

 Prodor Kelta između 370 i 360 (g. ste) dolaze is Sj. Italije
 Osnivanje grčkih kolonija - tokom IV stoljeća st.e.

8. Grci u zamjenu za metale davali zanatske proizcode.Najveci utjecaj izvršili na Daorse.

Rimsko-ilirski ratovi se vežu za osvajačke pohode Rimljana na području Balkana. Bila su 3 rata:
- prvi rimsko-ilirski rat (229-228 g. p. n. e),
- drugi rimsko-ilirski rat (219-218 g. p. n. e.),
- treći rimsko-ilirski rat (171-167 g. p. n. e.),

Uzrok prvog rimsko-ilirskog rata je gusarstvo Ilira. Kraljica Teuta dopustila je napade na talijanske
i grčke trgovinske brodove, te su oni poslali žalbu Rimskom senatu koji šalje konzula kraljici Teuti.
Rimljani su sve više zauzimali ilirsku teritoriju, tako da su neka plemena prelazila na stranu rima.
Kraljica Teuta bila je primorana da sklopi primirje i tako je završen 1. rimsko-ilirski rat. Abdicirala je
u korist Pinesa, a rim ostavlja svog konzula.

Drugi rimsko-ilirski rat: ličnost koja se veže za ovaj rat je Dimitrije Hvalanin, koji je nakon prvog
rata prešao na stranu Rima, a ujedno bio i najznačajnija ličnost ilirske države. Dimitrije je više radio u
korist ilirske države nego samog Rima, a to se Rimu nije svidjelo. Sklapao je sporazume sa rimskim
neprijateljima i to je bio dovoljan povod za početak rata. Nakon nekoliko neuspješnih pokušaja da se
suprostavi Rimljanima, povlači se i bježi kod makedonskog kralja Filipa V. Ovim porazom slomljen je
otpor ilirske države koja je morala priznati Rim kao saveznika..

Treći rimsko-ilirski rat: ilirski kralj Gencie počeo je da sarađuje sa makedoncima, što se rimljanima
nije svidjelo, te odlučuju da krenu protiv Ilira. Glavni cilj je bio osvajanje glavnog grada Skodra u
kojem se nalazio kralj. Kralj je uhvaćen i zarobljen, a rimljani su ilirsku kraljevinu podijelili na 3
dijela. Na čelu novih državica su bili ilirski poglavari, a rimski podanici i tako je nestala samo stalna
ilirska država

Ilirsko kraljevstvo je postojalo od 410. do 168. godine stare ere.


Poznati vladari Ilirskog kraljevstva su bili Agron, Teuta, Grabos, Gencije itd

1
9. Rimsko dalmatinski rat 156 (g.st.e) otpor Dalmata je bio žilav i konzul Gaj Marije Figul je bio
potučen.Njegov nasljednik Tubilije Isomelije Scipion Nazika 155g zauzeo je i spalio njihovo uporište.

10. 52 (g.st.e) izbila pobuna Ilirskih plemena na prostoru današnje BiH,Japodi su prodrli sve do
sjeverne Italije gdje su napali Trst i Akvileju , rimski odredi su uništeni pa je nastao opći ustanak.

11. Gaj Oktavijan Augusto je vojskovođa koji je predvodio rimsku vojsku u gušenju Batonovog
ustanka.

12. Tokom rata koji je počeo 16 (g.st.e) voda Tiberije cijela BiH zapal u ruke Rimljana.

13. Batonov ustanak poznat kao Bellum bottanium (veliki ilirski ustanak) 6 g n.e bunt je započeo kod
Dezitijata u srednjoj Bosni, na čelu ustanka je bio Baton (poglavica) .Broj ustanika se brzo popeop na
200 000 i 9 000 konjanika . Rim angažovao 15 od 20 legija za gušenje ustanka . Baton se predao 9
godine nove ere i time je ustanak završen , Tiberije ga deportovao u Ravenu (Italija) gdje je bio u
kućnom pritvoru.

Šta se dešava nakon što je ugušen ilirski ustanak?


Dolazi do podjele Ilirike na pokrajine:
- Panonija Superior,
- Panonija Iliricum (Dalmacija).
Dioklecijanovom reformom Ilirik postaje jedna od 4 prefekture Rimskog carstva, a upravno je bila
podijeljena na diaceze.

Dolazak barbarskih plemena – padom Zapadnog Rimskog carstva dolazi do upada barbarskih
plemena. Definitivna propast počinje upadom Gota koji se kasnije dijele na Ostrogote i Vizigote.

Barbari su prisilili Rimljane da carstvo podijele na 2 dijela radi lakšeg upravljanja:


Zapadno rimsko carstvo, glavni grad Rim, trajalo od 395. do 476. godine,
Istočno rimsko carstvo, glavni grad Konstantinopolis (Istambul), trajalo od 395. do 1453. godine.
Bosna se nalazila u Zapadnom rimskom carstvu.
Barbarska plemena su porušila Rim do temelja.
Ostrogoti zauzeli najveće dijelove zapadnog Balkana.
Od 535-602. godine Bizantija imala vlast nad Bosnom.

14. Odnos rimljana prema domaćem stanovništvu? Rimljani su vršili proces romanizacije, tj.vršili
su prisilan prijelaz na kršćansku vjeroispovijest i kulturu.

Pad zapadnog rimskog carstva 476 g .

Dolazak Slavena od 602. godine u narednih 300 godina – na područje Bosne već od 6. stoljeća
dolazi do upada Slavena preko rimskih provincija. U 7. stoljeću su Slaveni već zagospodarili ovim
područjem te su zbog svoje agresivne politike i vrlo surovog načina življenja brzo proširili svoju
kulturu. Sve tekovine antičke kulture koje su uspjele opstati do njihovog dolaska Slaveni su u
potpunosti uništili.

Srednjovjekovna bosanska država je trajala od 958. godine do 1463. godine, do dolaska Osmanlija.
Katolička crkva protiv Bosne vodila krstaške ratove radi širenja učenja crkve bosanske.

2
SREDNJOVJEKOVNA BOSANSKA DRŽAVA

1. Period srednjeg vijeka – izvori:


- prvi pisani dokument koji govori da sredinom 10. stoljeća postoji Bosna jeste historijski
izvor čiji je autor Konstantin Porfirogenet, de administrando imperio.

Izvor spominje 2 grada: Katera i Desnik.

- Ljetopis popa Dukljanina – jedan od najstarijih izvora u kom su opisani događaji od 5. do 12.
stoljeća koji obuhvataju prostor današnje Hrvatske, Bosne, Srbije i Crne Gore.

- Najznačajniji historijski izvor iz 12. stoljeća je onaj čiji je autor Ivan Cinamus- Epitome. On
spominje srednjovjekovnu bosansku državu i kako Bosna nije podložna velikom županinu
Srba nego je sama za sebe. Ivan je bio sekretar bizantijskog cara.

2. Knez Stefan najstariji imenom poznat vladar BiH knez Bodin ga imenuje (1081-1088 ) a
nakon Bodinove smrti Bosna dolazi do samostalnosti.

Prvi poznati bosanski ban – ban Borić. Spominje ga Ivan Cinamus u ratovima Mađara i Bizantijaca.
Bosna bila na strani Bizantije, nakon toga je protjeran kada vlast preuzima Bizant. 1154-1164-
gpdome vođeni ratovi između Bizantije i Ugarske. Ratovao je u ulozi saveznika, a ne vazala.

Ban Kulin –prvi ban rodom iz Bosne. Vladao Bosnom od 1180. do 1204. godine. Vazal na strani
Bizantije, a potom i kao ugarski vazal. Za njegove vladavine Bosna je uživala veliki ekonomski i
politički prosperitet. Najpoznatiji je po povelji koju je izdao Dubrovačkoj republici 1189. godine, koja
se smatra rodnim listom srednjovjekovne bosanske države.

Ona predstavlja akt kojim su regulisani privredni i trgovački odnosi između Bosne i Dubrovnika. Sa
obzirom da je period 12. stoljeća poznat po širenju raznih učenja, tako je i na ovom području zavladalo
bogumilsko učenje. Kulin je bio pristaša ovog učenja te je on pod pritiskom Pape sazvao skup na
Bilinom Polju 1203. godine, gdje se javno odriče bogumilstva i prihvata katoličanstvo.

Crkva bosanska – nije podlijegala tumačenjima katoličke i pravoslavne crkve. Pripadnici su nazivani
krstjanima. Na čelu se nalazio did. Učenje se zasnivalo na dualističkom vjerovanju: dobro i zlo. Svi
službenici su se zvali gosti, a pročelnici su se zvali starci.
Vatikan je pokušao širenjem misionarstva da suzbije ovo učenje kao heretičko. Dominikanci su
koristili metode inkvizicije, a kasnije franjevci koriste mirnije metode da iskorjenjivanje heretizma.

Proces širenja islama prihvatili pripadnici ove crkve (dobrovoljno)

Stjepan II Kotromanić (1322-1353) – tvorac bosanske državne stabilnosti .Za vrijeme njegove
vladavine Bosna je doživjela najveću teritorijalnu ekspanziju. Prostirala se od Save do mora i od
Cetine do Drine. Svoj ugled je potvrdio udajom svoje kčerke Elizabete za ugarskog kralja Ludovika I
Anžuvinca. Po prvi put se spominje i staleško tijelo ''stanak'', a to podrazumijeva sabor koji predstavlja
političko tijelo bosanske vlastele.

3
Bosanska država je 1326. godine nakon borbe sa srpskom vlastelom zauzela Hum i dolinu neretve te
prvi put izašla na Jadransko more.

Car Dušan umire 1351. godine.

Tvrtko I Kotromanić – jedini ban-kralj u historiji bosanske države. Od 1353. do 1377. godine je
imao titulu bana, a potom je 1377. mjesto Mili okrunjen za kralja, bio je na toj funkciji do smrti
1391. godine.
-Bosna postaje kraljevina i ima mornaricu za vrijeme njegove vladavine.
-Izgradio je Novi (današnji Herceg-Novi),
- bitka na Kosovu polju 1389. godine između Osmanske i srpske vojske, gdje Bosna učestvuje na
strani Srbije sa 5.000 vojnika. Ova bitka je trajala 1 dan.
Nakon ove bitke, pokoreni su sljedeći gradovi: Split, Trogir, Šibenik, Brač, Hvar i Korčula.
Umro je 1391. godine i ukopan je u crkvi Sv. Nikole u Milama kod Visokog.

1386. se odigrala bitka kod Pločnika gdje su Srbi porazili Osmansku vojsku.
1371. godine se odvila bitka na Marici.
Osmanlije poražene kod Bileće.

Poslije smrti Tvrtka, Bosnom su vladali krupni feudalci, feudalne porodice.


Najznačajnije bosanske feudalne porodice su:
- Kotromanići (najuticajniji),
- Pavlovići,
- Kosače,
- Vukčić-Hrvatinići.

Stjepan Tomaš vladao je je od 1461 do 1463.

OSMANSKA VLAST

1. 1368 godine prvi upad osmanlija u BiH.

2. 206 godina trajalo Osmansko osvajanje BiH. BiH u okvriu OC zadržala naziv.Proces islamizacije bio
dobrovoljan trajao 250 g. ko nije placao porez.

3. U OC vojska se dijeli na centralnu i provincijsku.

4. BiH u 16 st društvo dijeli na Asker(vladajuca klasa) i Raju(podredena klasa)

Prvi dodir sa Osmanlijama – Nakon smrti Kralja Tvrtka I dolazi do jačanja feudalnih vlastelskih
porodica što je itekako počelo slabiti Bosnu. Prije samog Kosovskog boja 1389. godine u Bosnu su
upadali odredi Osmanske vojske pod nazivom akindžije. Historijski izvori svjedoče da je do prvog
dodira došlo u dolini rijeke Neretve 1386. godine, ali su to bili napadi pljačkaškog karaktera i brzo su
se povlačili. Već za vrijeme vladavine Tvrtka II i Stjepana, njegovog sina, dolazi do podjele u državi.
U 15. stoljeću sultan sve više vrši pritisak na bosanskog kralja i maneće mu danak (porez. Stjepan
Tomaš traži pomoć od europskih vladara kako bi spriječio prodor Osmanskog carstva ka zapadu. Već
prije samog pada Bosne, sultan naređuje da se sagradi u Sarajevu džamija kao simbol bosanskom
kralju da nema namjeru otići iz Bosne.

4
Sin Stjepana Tomaša, preuzimajući prijesto 1461. godine pokušava da stane u kraj prodoru Osmanlija,
ali sve veći susret sa njihovom kulturom je nagovještavao nešto drugo. Već sljedećih godina Stjepan
Tomašević odbija platiti danak po nagovoru i obečanjima velikih europskih sila, što je rezultiralo
idejom da se Bosna okupira, zauzme.

Propast srednjovjekovne bosanske države – Bosna je oslabila zbog političkih nesuglasica. 1463.
godine velika Osmanska vojska pod komandom Mehmeda Fatiha napada Bosnu. Nakon kratkog
otpora 20. juna 1463. godine pada srednjovjekovni kraljevski grad Bobovac. Bosanski kralj se povlači
u tvrđavu u Ključu, gdje je pod pritiskom vojske morao da se preda i biva prebačen u Jajce, gdje je
pogubljen. Na taj način nestaje srednjovjekovna bosanska kraljevina.
Mehmed dokumentom AHDNAMA bošnjanima garantuje slobodu vjere, ličnih života te materijalna i
druga prava i na taj način je utemeljio ljudska prava i njihovu zaštitu. Osmansko osvajanje traje do
1592. godine kada je osvojen Bihać.

Bosna u Osmanskom carstvu – teritorijalno-administrativna podjela:


-1463. godine je formiran bosanski sandžak, administrativno-teritorijalna upravna jedinica. Nalazio se
u okrivu Rumelijskog ejaleta.
-1580. godine formiran je bosanski pašaluk(ejalet), ejalet koji se sastojao od 7 sandžaka. Ferhad Beg
(Banja Luka sjedište)

Razlika između muslimanskog i katoličkog stanovništva:


Pošto je sultan AHDNAMOM garantovao slobodu vjere, dolaskom Osmanlija nije bilo prisilnog
prelaska na islam. Razlika između muslimanskog i katoličkog stanovništva je ta da su se svi vojno
sposobni muslimani morali odazvati vojnoj službi, a katolici su u zamjenu morali plaćati porez.

Najznačajnije ličnosti Osmanskog perioda:


- Isa-beg Isaković (Osnivač Sarajeva 1461. godine),
- Rustem-paša (veliki vezir),
- Mehmed-paša Sokolović – komadant ratne flote i vojskovođa,
- Ferhat-paša Sokolović – prvi bosanski beglerbeg, (Ferhadija Džamija)
- Husein-kapetan Gradaščević – vođa pokreta za autonomiju.
- Gazi-husrev Beg 1521-1548 – uvakufio mnogo objekata. Između ostalog izgradio medresu i
nacionalnu biblio teku 1537. godine.

RATOVI :

Kandijski rat (1645-1669) vođen na teritoriji bosanskog ejaleta za otok Krit.

Bečki rat (1683-1699) završen Karlovačkim mirom,Eugen Savojski dolazi u Sarajevo i 1697 u oktobru
ga zapalio.

Karlovačkim mirom utvrđene sjeverne i zapadne granice.( Osmanlije u Austrija)

Boj pod Banja Lukom desio se 4 augusta 1737 godine , austro ugarska poražena-

Osmansko - austrijski rat (1737-1739)

Dubički rat (1788 1791) završio Svištovskim mirom.

Bosna punih 100 godina vodila odbrandbene ratove.

5
Ratovi za odbranu Bosne u 17. i 18. stoljeću – Bosna u okviru Osmanskog carstva nalazi se u teškoj
situaciji, jer je između Osmanlija i austrije stalno bila na udaru. Bosna 100. godina je bila prisiljena da
vodi odbrambene ratove:
- 1714.-1718. – prvi rat,
- 1737.-1739. – drugi rat,
- 1788.-1791. – treći rat.
U sva tri rata Bosna je uspjela da odbrani svoje granice i svoje stanovništvo.

Nakon svih ratova, potpisani su mirovni ugovori u Požarevcu, Beogradu, na početku 19. stolječa u
Beču na kongresu.
Ovdje su utvrđene granice BiH.

20. i 30. godina 19. stoljeća izbijaju brojni ustanci kršćana protiv osmanlija.
Najpoznatiji grčki ustanak. Cilj je bio svrgavanje Osmanske vlasti.
Podržavale su ih velike sile, Austrija i Rusija.

Pokret za autonomiju –

Nakon što je sultan želio da provede reformu, tj.da zamjeni ajane, dosadašnju vojsku novom vojskom,
dovelo je do niza ustanaka, što je na kraju dovelo do pokreta za autonomiju. Taj pokret se desio
1830.godine, a za vođu je izabran Husein kapetan Gradaščević

Ideja se javlja još u boju pod Banja Lukom. Predvodio ga je Husein-kapetan Gradaščević. Cilj je bio
autonomija Bosne u okviru Osmanskog carstva. Gradaščević je težio da se u Bosni ne mijenja
poredak, da se Srbima ne ustupaju nahije preko drine, da se zaštite muslimani u Srbiji, da se zaštiti
sirotinja i kmetovi u Bosni, te da se namjesnik Bosanskog ejaleta bira iz reda domaćih ljudi. Tražio je
da Bosna postane nasljedna kneževina kao što je Srbija. Sultan nije prihvatio ovaj zahtjev. Kapetan je
krenuo u susret Osmanskoj vojsci. U toj prvoj bici 1831. godine na Palama bila je potučena vojska
velikog vezira, a kapetan se vratio u Travnik siguran u pobjedu. Pod pritiskom, u novom pohodu
vojske na čiju su stranu stali Ali-beg Rizvanbegović(bio na strani osmanlija dodjeljena mu
Hercegovina) i Smail-aga Čengić, koji su izdali pokret za autonomiju, bosanska vojska biva poražena
na Stupu 1831. godine. Gradaščević je umro u Istanbulu.

 Velika istočna kriza 1875-1878

Velika istočna kriza (1875-1878) – ustanak u Hercegovini i potom u Bosni otvorio je tešku
trogodišnju istočnu krizu. Ustanci su tražili slobodu vjere, jednakost i zašsitu od nasilja državnih
organa i domaćih muslimana i olakšanje načina pobiranja desetine. Porta je obečala Iradom od
2.10.1875. godine reformu poreza i uprave i dala je naredbe protiv zloupotreba na koje su se žalili
ustanici. Decembra 1875. izdan ferman o reformama za cijelu carevinu. Vođene su uspješne borbe sa
Turcima. U Bosanskoj Krajini Petar Karađorđević borio se sa Turcima. U proljeće 1876. godine
događaji su uzeli brži tok, Europa je digla svoj glas, Srbija također. U maju stranka Mladoturaka ruši
sultana. Srpsko-crnogorski savez, potpisan u Mlecima 3. juna i 18. juna podrazumijevao je zajedničku
objavu rata Turskoj. Primirje je sklopljeno

6
u Jedrenu 17.1.1878. godine, a potom i mir u San Stefanu 21.2. iste godine. Na tom ugovoru stvarana
je velika Bugarska na štetu srpskih interesa. Revidiranje ovih sporazuma je bilo neophodno. Protiv
njega su naročito bile engleska i Austrija.

1878. godine u podršku Rusije, Bugarska napda Istambul.


3. marta 1878. godine je potpisan mirovni ugovor.

Ne mogu sada tačno da se sjetim gdje sam iznad spominjao bečki kongres, ali jedan bitan podatak je
da se isti održao 1815. godine. Dodajte samo kada budete čitali u taj dio, a ovaj obrišite. 

Berlinski kongres

skup velikih svjetskih sila i Osmanskog carstva gdje se kroji nova mapa Europe, priznaje se nekoliko
novih država (Crna Gora, Srbija, Bugarska, Rumunija, Grčka). Nije priznata Bosna iako je imala sve
uslove, prije svega teritoriju, zemlju, granicu (sjevernu i zapadnu od 17. stoljeća). Ovaj kongrer je
održan od 13. juna do 13. jula 1878 godine. Članom 25 se dotiče Bosna i pravo Austrougarskoj da
okupira. 40 godina vladavine Austrougarske

BOŠNJACI RUŠE OSMANSKU VLAST 27. JULA 1878. GODINE!!

7
DODATNO IZOSTAVLJENO

Bitka na Kosovu?
Bitka na Kosovu odigrala se 28.06.1389. godine između osmanske vojske i vojske Srbije koju su činili i
bosanska vojska sa 5000 vojnika na čelu sa Vlatkom Vukovićem i jednom grupom hrvatskih krstaša na
čelu sa Ivanom Paližaninom.