SODR@INA

Spisanieto „Moja zewja” izleguva wese~no i e vo sopstvenost na Fedepacijata na fapwepi vo Republika Makedonija. Ppviot bpoj izleze kako opganizaciski bilten na FFRM vo appil 2003 godina, a od dekewvpi 2006 godina se distpibuipa kako wese~no specijalizipano spisanie za zewjodelstvo i pupalen pazvoj.

Ervan Fuere POSTIGNATO E MNOGU, NO MORA DA SE NAPRAVI U[TE

6

Moja zemja avgust 2008 Izdava~: Fedepacija na fapwepite vo Republika Makedonija Yl. Ligo Mixajlovski bp.3, 1000 Skopje tel / faks: 02/ 3099042 e- wail: kontakt@ffrm.org.mk Bpoj na `-swetka: 210-0570486301-53 Banka dep.: NLB Tutunska Banka Menaxer i glaven i odgovoren urednik Renata Nauwovska renata.naumovska@ffrm.org.mk Urednik Todop Stoj~evski todor.stojcevski@ffrm.org.mk Marketing Blagoj~e Najdovski pcelaveles@yahoo.com Antoaneta Diwova antoaneta_dim@yahoo.com Izvr{en direktor Tpajan Diwkovski trajan.dimkovski@ffrm.org.mk Lektor: Vepica Nedelkoska Preveduva~i Sowa Kitanovska, Edita Ja{api Novinari: Mipjana ^akapova Monika Taleska Stru~ni sorabotnici: Ppof. d-p Opdan ^ukaliev Ppof. d-p Daniel Jankulovski Ppof. d-p Leftepija Stankovi} Ass. Elizabeta Miskoska - Milevska Ass. Vjekoslav Tanaskovi} Sorabotnici: Mapija \o{eva Kova~evi} Sowa Tpajkova Kole Paskov Nakil Elezi Nikolina Dukoska Foto naslovna: Mapjan Apsov Dizajn: Bpigada dizajn - Skopje Pe~ati: Ppopoint - Skopje

MAKEDONIJA I REGIONOT ]E IMAAT VODA U[TE NAJMALKU 30 GODINI

8

GRE[KITE OD RE@EWETO TE[KO SE POPRAVAAT

23

OSIGURUVAWE NA POSEVITE, A NE GRADOBIJNI RAKETI

25

ZADOVOLSTVO OD ODLI^NIOT ROD NA TRITIKALETO

36

SO PRESELUVAWE DO POKVALITETNI PA[I POGOLEMI PRINOSI

39

Spisanieto e finansiski poddp`ano od [vedskata agencija za we|unapoden pazvoj. Ovaa powo{ se sostoi i od dipektno ppenesuvawe na iskustvata i znaewata od fapwepite vo [vedska na fapwepite vo Makedonija ppeku ppoektot Poddp{ka na zewjodelskite zdpu`enija vo Republika Makedonija - SFARM.

PREDLOL

Naplatata na personalniot danok na dohod

Zakana za postoeweto na mnogu zemjodelci
Zemjodelcite ne go gledaat izlezot vo registriraweto, zatoa {to smetaat deka nemaat ekonomska opravdanost da bidat registrirani poradi visokite mese~ni tro{oci {to treba da gi pla}aat i vo onie meseci vo godinata koga ne ostvaruvaat prihodi

N

espopno e deka soglasno Zakonot za pepsonalen danok na doxod, site, vklu~uvaj}i gi i zewjodelcite, tpeba da gi pla}aat dava~kite kon dp`avata. Vo zakonot postojat posebni objasnuvawa za odano~uvaweto na licata koi se zaniwavaat so zewjodelska dejnost. Danokot se ppeswetuva vpz osnova na netoppixodot. Za pazlika od ostanatite gpanki, vo ovoj sektop se ppedvideni i wnogu olesnuvawa, kako na ppiwep, osloboduvawe od pla}awe na pepsonalen danok za pepiod od 5 godini za licata koi ppvpat se zaniwavaat so ovaa dejnost. Isto taka, iwa olesnuvawa i za onie koi investipaat vo weliopacija i vo kowasacija. Site ovie beneficii zvu~at ubavo dokolku ne se objasni deka niv ne wo`e da gi kopistat nepegistpipanite zewjodelci, iako, po bpojnost, se najgolewata kategopija vo zewjodelskiot sektop. Sawo za ppiwep, bitolskata wlekapnica „IMB“ paboti so 1.700 koopepanti, a od niv 1.600 se nepegistpipani (94%). Ovaa kategopija zewjodelci vleguva vo istata gpupa gpa|ani koi se zaniwavaat so kakva bilo dejnost, a ne se pegistpipani. Ova podpazbipa deka zakonot ne gi tpetipa kako zewjodelci ili deka tie pabotat vo najvisokata doxodovna gpanka, zatoa {to tpeba da

pla}aat 10% pepsonalen danok na 65% od bputo-ppixodot. Se pazbipa, na site ni e jasna sostojbata vo zewjodelstvoto, koe igpa uloga na apsopbep na golew bpoj lica {to ostanaa bez pabota i edinstveniot izlez go bapaat vo egzistencijalnata zapabotka od zewjodelskite aktivnosti. Za papadokost da bide pogolew, Ministepstvoto za zewjodelstvo, {uwapstvo i vodostopanstvo donese wepka za nawaluvawe na tpo{ocite za zewjodelcite koi se penzisko osigupani, no ne i za pegistpipanite individualni zewjodelci. Toa podpazbipa stiwulipawe na zewjodelcite da se osigupaat sawo po ovoj osnov, no ne i da bidat pegistpipani zewjodelci. Ovaa „stiwulativna“ wepka zewjodelcite }e ja ppetplatat so pla}awe na pepsonalniot danok na 65% od bputo-ppixodot na zewjodelcite nawesto da pla}aat po

neto-ppixod (koj e wnogu powal). Za poplasti~no da ja objasniwe sostojbata i xaosot vo sektopot, }e nappaviwe kowpapacija na tpo{ocite za pla}awe na pepsonalniot danok kaj pegistpipanite i nepegistpipanite zewjodelci: O~igledno e deka spoped navedenoto scenapio, nepegistpipanite zewjodelci tpeba da platat 11,5 pati pogolewi tpo{oci za pepsonalen danok od nepegistpipanite ili dokolku go zewewe ppiwepot, ako neto-ppixodot wu e 150 denapi od 100 litpi wleko, toj tpeba da plati 195 denapi na iwe pepsonalen danok (45 denapi pove}e od ppofitot). Kaj zewjodelcite postoi golewa zagpi`enost od wowentalnata sostojba {to wo`e da dovede do nivno celosno ekonowsko uni{tuvawe. Marija \o{eva Kova~evi} Analiti~ar vo FFRM

FFRM sweta deka e potpebno sppoveduvaweto na zakonot da bide ppolongipano do slednata godina. Ppitoa, tpeba da se nappavat tpo{kovnici za pazli~nite gpanki vo zewjodelstvoto, so poddp{ka na FFRM i nau~nite institucii za ppose~nite neto-ppixodi po gpanki vpz ~ija osnova }e se ppeswetuva odano~uvaweto. Obpazlo`enieto za vakviot ppedlog e deka e nevozwo`no da se napla}a pepsonalen danok na doxod na ista osnovica za site zewjodelski aktivnosti koga tie iwaat golewi doxodovni pazliki i da se pe{i statusot na zewjodelcite vo na{eto op{testvo. Vo sppotivno, na zewjodelstvoto, nawesto pazvoj, wu se zakanuva ppopast.

4 | MOJA ZEMJA

.

za toa. jagne{koto weso. osobeno za xop- . potpebni se ponatawo{ni napopi za jaknewe na kapacitetite na soodvetnite institucii za sppavuvawe so site potpebni pefopwi. Adwinistpativnite kapaciteti na nekoi institucii se s# u{te nedovolni. So dpugi zbopovi.7%. Ydelot na izvozot na zewjodelsko-ppexpanbeni i pibni ppoizvodi vo EY-27 od vkupniot izvoz na ovie ppoizvodi za 2007 e 46.4%. Pokonkpetno. preku vakvi organizacii. i osobeno od ppogpawata IPARD. koj postoi od po~etokot na 2007 g. powo{ta do koja zewjodelskiot sektop }e iwa ppistap otkako zewjata }e stane ~lenka. specijalen pretstavnik na Evropskata Unija vo Republika Makedonija Postignato e wnogu. sve`ite pipepki i dpugi ppoizvodi. zewjata wopa zna~itelno da nappeduva vo pefopwite na zakonodavstvoto i ppopisite. nappaveni se va`ni ~ekopi napped na politi~ko nivo. kako odgovopno za sektopot. Postignato e wnogu. be{e stpuktupno wodificipano i gi zgolewuva svoite kapaciteti. dodeka udelot na uvozot od EY-27 vo vkupniot uvoz na zewjodelsko-ppexpanbeni i pibni ppoizvodi e 37. podgotvenite i konzepvipanite wekoglavci. Ministepstvoto za zewjodelstvo. kako Zakonot za zewjodelstvo 6 | MOJA ZEMJA Evropskiot model na demokratija e sistem vo koj{to gra|anite. odp`liv i konkupenten zewjodelski sektop za ppistapuvawe kon EY. Donesen e Zakonot za fopwipawe na Agencijata. vinoto.INTERVJY Ervan Fuere. sve`ite jabolka. be{e donesena i Nacionalnata stpategija za zewjodelstvo i pupalen pazvoj za 2007-2013. Dali mislite deka ima perspektiva za makedonskoto zemjodelstvo na evropskiot pazar? Koi proizvodi mo`at da bidat interesni? Mo`e li EU da bide spasot za makedonskite zemjodelci? Pokpaj ogpani~uvawata. Zemjodelskite zdru`enija se konsultiraat so lokalnite zaednici i aktivno gi vklu~uvaat vo izgotvuvaweto na zemjodelski proekti. so ppose~en udel od 43% od vkupnata tpgovska pazwena za 2004-2007. aktivno ja izrazuvaat svojata posvetenost na ekonomskiot i socijalniot razvoj i gra|anskiot `ivot vo nivnata zemja. Sppoveden e i zewjodelski popis i objaveni se pezultatite. Papalelno. no iwa u{te wnogu da se nappavi. Najizvezuvani ppoizvodi se tutunot. Zakonot za zewjodelsko zewji{te itn.. Kako zewja-kandidat }e iwate kopist od poddp{kata vo pawkite na noviot instpuwent za ppetppistapna powo{ (IPA). kolku {to e toa wo`no. zewjata iwa niza wikpokliwi i ppipodni planinski pasi{ta. Zemjodelskite zdru`enija gi izrazuvaat problemite i gri`ite na zemjodelcite i funkcioniraat kako mehanizam za {irewe informacii. Mepkite od ovaa ppogpawa se izgotvuvaat da go podgotvat zewjodelskiot sektop za ~lenstvo vo EY. otkako zewjodelcite }e sfatat kako da gi kopistat spedstvata dostapni ppeku IPARD. Po~vata e plodna. {uwapstvo i vodostopanstvo. So donesuvaweto na nekolku pawkovni zakoni. kako i zakonot za vospostavuvawe wpe`a za ppibipawe na swetkovodstveni podatoci od zewjodelskite stopanstva . Nappeduvaat i podgotovkite na ppavnite i adwinistpativnite wepki potpebni za zewjodelcite da iwaat ppistap do dipektnata no wopa da se nappavi u{te tikultupnite pastenija i jagne{koto weso.FADN. da iwa vospostaveno golew bpoj sistewi za infopwipawe vo zewjodelstvoto i finansiski sigupna plate`na agencija zapadi sppoveduvawe na wepkite od Zaedni~kata zewjodelska politika na EY (ZZP). zewjodelskiot sektop iwa wnogu ppednosti popadi kliwatskite i geogpafskite uslovi koi se povolni. isto taka. Toj e podgotven da ja povtopi. No. Kako gi ocenuvate reformite vo makedonskoto zemjodelstvo vo kontekst na negovoto pribli`uvawe do Zaedni~kata politika za zemjodelstvo na EU? i pupalen pazvoj. sve`ite dowati. Tie. ne bi tpebalo da iw bide te{ko da gi kopistat sped- poddp{ka od EY. EY-27 e najva`niot paptnep na zewjata vo tpgovijata so zewjodelsko-ppexpanbeni i pibni ppoizvodi. Nawepata na IPARD e da go podgotvi zewjodelskiot sektop na zewjata i vo dpuga swisla. imaat aktivna uloga vo pomagaweto na naso~uvaweto i finansiraweto na istra`uva~ki i razvojni aktivnosti. Kakvi reformi o~ekuvate da vidite vo ovoj sektor vo periodot do 2013? Epvan Fuepe Celta na Makedonija kako dp`ava e da iwa wodepen.

no vo Polska. blagosostojba na `ivotni i bezbednost na pabota • Da $ powogne na zewjata da se podgotvi za efektivno sppoveduvawe na ppogpawite od Evpopskiot zewjodelski fond za pu- palen pazvoj po ppistapuvaweto • Da ppidonese za odp`liv pazvoj na pupalnite spedini. zanaetite. I zewjodelcite. opganizaciite od gpa|anskoto op{testvo igpaat va`na uloga. Na ppiwep. gawe otkako Makedonija }e stane tpeba da ppezewe del od tpo{ocite. Istoto va`i i za IPARD. Vo svojata 50-godi{na istopija. se potpo{at papi ili wopa da se vpatat i zatoa wnogu e va`no da se postavat vistinskite stpuktupi i ppocedupi. I Vladata i kpajnite kopisnici }e tpeba da obezbedat kofinansipawe za ppoektite od IPARD.selskiot tupizaw za zewjata i ppiklu~ija kon EY vo 2004. dazewja-~lenka. {to ja zgolewuva dovepbata vo dewokpatskite ppocesi. ta vo poleto na tpgovijata. gne{koto. T. Evpopskata kowisieracijata na farmerite vo ja e wnogu vniwatelna za toa Republika Makedonija vo kako se tpo{at nejzinite papi.sppoveduvaat i se postignuvaat za. EY go ppiznava ova e potpebno vpewe. pokpaj nivnata vklu~enost vo politi~kite paptii ili ppeku izbopite. tuku i ppeku pottiknuvawe na dejstva od po{ipok javen intepes kaj onie koi se najzasegnati.ralnata voda i `estokite pijalaci). bidej}i nudi bpojni delovni wo`nosti i pabotni stenie i sawo po izvesno vpewe. tpadicionalnite ku}i. za{tita na `ivotnata spedina. bogatstvoto od planini. te na edna od wepkite na te dogovopi so individualgradinarskite kulturi i ovo{jeto. wo`e dovolitelni pezultati. vklu~uvaj}i i sppoveduvawe na standapdite na Zaednicata za javno zdpavstvo. Tpeba da bidewe vniwatelni i da gi planipawe pazgotvi ppogpawa IPARD i da fopwipa izam vo Makedonija? vojnite aktivnosti na Plate`na agencija za IPARD. agpobiznisot i izgotvuva~ite na politiki za da obezbedi ppiznavawe na intepesite na zewjodelcite. {to e golew bpoj i {to ja ppavi Fezadovolitelni pezultati.spedstvata. izvozot palen pazvoj. Za seto vo poleto na zemjodelstvoto e vo in.200 apxeolo{ki lokaliteti. Sekako.pot. za zewjite koi se najdobri rezultati kako tutunot.000 cpkvi i wanastpi i ppeku 700 spowenici na kultupata.}e gi poddp`uva inicijativite vo ovoj sektop vo pawkiTaa zapo~na vo 2000 godina. koja zastapuva 85. nite zewjodelci bea pot. avtenti~nite stapi sela.depacijata va`en igpa~ vo sektowo`e da se poka`e. kako tpadicionalnata xpana. nacionalno i evpopsko nivo i postignuva pezultati za svoite ~lenovi. nastanite itn. pijalacite (vinoto. paznovidnosta na westata {to wo`at da se vidat i posetat i gostoppiwstvoto na lu|eto.gne uni{tuvaweto na `ivotnata spedina.000 zewjodelski sewejstva. Ako ova ne vistina iwa potencijal da go pazvi. ne sawo kako olesnuva~i vo eden po{ipok politi~ki dijalog. ja. iwa ogpowen potencijal koj taka zatoa {to papite doa|aat od ostanuva neiskopisten. IPARD. winepalnite i tepwo-winepalnite izvopi. Iwa{e sli~na ppogpawa. Rupalniot jata? dano~nite obvpznici na EY i Kowi. westata za lov i paznite tpa- cijacija e dpug na~in za gpa|anite aktivno da u~estvuvaat vo op{testvoto. westa. paboti so ppofesionalna ekipa i lobipa kaj politi~apite. Stoj~evski AVLYST 2008 | 7 . no isto taka i bidej}i gi da go o`neete plodot. Vo izvp{uvaweto na svoite funkcii. {ipokite nenaseleni padini. ppvi. sekoj ppoekt sawo deluwno }e bide fi- Ppogpawata IPARD iwa tpi specifi~ni dolgopo~ni celi: • Da go podgotvi zewjodelsko-ppexpanbeniot sektop da gi zadovoli bapawata na ppavilata i ppopisite na EY. pistikite na tpadicionalnata apxitektupa. IAZ u~estvuva vo ppocesot na socijalno paptnepstvo od negovite po~etoci vo 1980-te i gapantipa deka ppa{awata {to gi zasegaat zewjodelcite se diskutipaat na najvisokoto nivo na donesuvawe odluki. Dobpovolnoto ~lenstvo vo IAZ. ziwskite spoptski centpi. unikatnata flopa i fauna i paznovidnite ppedeli i atpakcii. nape~ena tenzivnite sektori i vo sektorite so potencijalot i va`nosta na SAPARD. zewjata ppvo tpeba da izDali ima prostor za selski tur. ovie opganizacii ppidonesuvaat za pazvivawe wodel na gpa|ansko op{testvo koe e vklu~eno vo izgotvuvawe i sppoveduvawe na politikite.Ovie proizvodi se i najgolemite izpi{ani vo vtopata polovina [to mislite za Fedvozni proizvodi na zemjata od 2002. Vo ovoj kontekst. So dpugi zbopovi. kako tpeba da se popolnat potpebnite fopwulapi itn. Vladata ne e edinstvenata {to wopa da se podgotvi da gi ppiwite papite od IPARD. wo`e zaludno da va ovoj vid tupizaw popadi kapakte. tpeba da se podgotvat.nansipan od IPARD – Vladata }e dicii.Konkurentskata prednost na zemjata odp`liv na~in za da se izbewitet za sledewe. za da dobijat poddp{ka. mine. zewjodelcite wopa da obezbedat infopwacii za toa kako }e gi potpo{at papite i {to }e se podobpi so toa. Razvojot na tuku no} – ppvo go seete sewete.ki.stvata koi }e iw bidat na paspola. Raznovidnosta i kvalitetot na kultupnite i istopiskite bogatstva na Makedonija so ppeku 4.ili selskiot tupizaw ~esto se sweInfopwipan suw deka FFRM sijata wopa da iw poka`e deka papi. okolinata i ppipodnite ubavini. vklu~uvaj}i sozdavawe na novi wo`nosti za vpabotuvawe vo pupalnite spedini. Za da se iskopistat Poznat ste kako ~ovek koj gi poddp`uva pazvojnite celi na zewjaspedstvata koi }e se obezbedat za puposetuva makedonskite ubavini.selskiot tupizaw. ppeku 1. Zewjodelcite znaat a isto taka i liceto {to gi dobiva vaat golew potencijal za pazvoj na deka pabotite ne se slu~uvaat ppe. vinata.ta za pokazatel na visokokvaliteten zdpu`uva stotina opganizacii-~lente se ppavilno potpo{eni i deka dale pegionalen pazvoj i Makedonija na.i investiciite. na ppiwep. povolnata spedina. potoa gupuvawe deka ppoektite ppavilno se pizwot tpeba da bide va`en pazvoen tpeba da se gpi`ite za wladoto pa. IAZ uspe{no ppegovapa za zewjodelcite na lokalno. kako i pakovodno telo i ko. peki i ezepa. koja e ppisutna vo sekoja papoxija vo zewjata. Investiciite za pazvoj i vnesuvaweto paznovidnost vo zewjodelskite dejnosti vo pupalnite spedini }e wu powognat na naselenieto od pupalnite spedini da gi pazvie ekonowskite aktivnosti (na i nadvop od fapwa) sozdavaj}i dopolnitelni izvopi na ppixodi i pabotni westa vo pupalnite spedini. Ova e dpug na~in za osi.ppiopitet na zewjata. Ppipadnosta kon odpedena aso- Kakva e organiziranost na irskite farmeri? Ipskata asocijacija na zewjodelci e najgolewata zewjodelska opganizacija vo zewjata. Toa e procesot na reformi vo zemDa. isto taka. tie }e dobijat i soveti za toa koi infopwacii se potpebni.

Poso~uvaj}i ja investicijata vo xidposistewite Ju`novapdapska dolina. zdpavstvewinapot „Politika na pupalen ni ustanovi. Vo pupalnite spedini za zewjodelstvo i kpeatop na zasituacijata tpeba da se poedni~kata zewjodelska politidobpi. vpedna 150 wilioni evpa. vo pati{tata koi gi povpzuvaat sepopa~a popane{niot evpokowesap lata. gpadinki. „Stpategijata na Vladata e naso~ena kon obezbeduvawe povolni kpediti i subvencii {to }e gi pottiknat zewjodelcite da vlo`at vo oppewa za navodnuvawe“. koi }e ovozwo`at pacionalno iskopistuvawe na vodata i nadwinuvawe na sega{nata situacija. zawenik-winistepot za zewjodelstvo.KRATKO Franc Fi{ler. no i za za{tita od zagaduvawe. ne sawo vo ppoizvodstvoto. ppakti~no. Celta na sewinapot ppiwep. Spoped na{iot winistep za zewjodelstvo. „S# u{te wisliwe deka kliwatskite ppoweni se daleku od nas i ne sfa}awe deka tpeba da se sppaviwe so niv“. zawenik-winistepot pe~e deka IPARD ppogpawata. Ministepstvoto za zewjodelstvo izgotvilo u{te pet fizibiliti studii za bpani so akuwulacii {to }e gi opfatat gevgelisko. kuwanovsko i {tipsko. Spasenoski istakna deka Makedonija wu ppidava ogpowno zna~ewe na vodosnabduvaweto. po~nuvaj}i od fapwite. Fpanc Fi{lep. ne e najcite da gi va`no kolkava }e slu{nat evpopbide ppoektipaskite iskustva nata suwa za za agpapnata subvencionipapolitika i puwe na zewjodelpalniot pazvoj.iskustvo od Evpopskae pova`no od vlo`uvawa. istakna Spasenoski.. ja iwa s# powalku i zatoa tpeba da se pazwisluva za nejzino efikasno wenaxipawe. Vo vpska so evpopskite ppetppistapni fondovi {to Makedonija }e po~ne da gi kopisti od idnata godina. deka bpojot na ppivatnite investicii vo ovoj sektop e na zadovolitelno nivo i deka izvozot e zgolewen za 60 wilioni evpa. Papite. na ta Ynija“. Od vkupniot potencijal na akuwulaciite vo zewjava se eksploatipani sawo 30 otsto. porane{en evrokomesar za zemjodelstvo Da se wodepnizipa ppoizvodstvoto i da se vovedat standapdi akedonija celosno da gi ppi. podvle~e Diw{oski. vo ine klu~ot za uspe{en pupalen pazvoj. popa~a albanskiot winistep Xuveli. Isisxpana. Makedonija i pegionot }e imaat voda u{te najwalku 30 godini Z ewjite od balkanskiot pegion tpeba da pealizipaat zaedni~ki ppoekti za pacionalno iskopistuvawe na vodite i sepiozno da se pozaniwavaat so kliwatskite ppoweni kako globalen ppoblew. po. bea potpebni za da se vpati dovepbata kaj zewjodelcite i da se oxpabpat i natawu da ppodol`at da se zaniwavaat so ovaa dejnost. da investipa vo lanecot na industpija i na logistikata. napowena telite. pped s#. Zaklu~ocite od ovaa pegionalnata konfepencija }e bidat izneseni na Svetskiot fopuw za vodi {to }e se odp`i idnata godina vo Istanbul. dapdi dokolku saka da izve. no wopa da se vodi swetka za za{tita na Oxpidskoto Ezepo koe e najgolew ppipoden basen za pitka voda vo Evpopa.wodepnizacija na fapwite. vklu~uvaj}i gi i standapdite za bezbednost na xpanata.tuku i vo delot na ppepabotuva~kata zuva. na sedewe u~ili{ta. ko~ansko. fpastpuktupata. ppepabotuFi{lep. stvoto. vo nacionalni e fapwepite. be{e ppepopa~ano na pegionalnata konfepencija za vodi na tewa „Ppocenka na panlivosta na sostojbite na vodite od vlijanieto na kliwatskite ppoweni i ppilagoduvawe na soodvetni wepki“. skopsko. Makedonija i pegionot slednite 30 godini newa da iwaat ppoblew so obezbeduvaweto kvalitetna voda.dapdi. ppeku gpaka na EY. pe~e deka pabotite tpgnaa od wptva to~ka. vo tpanspoptot. industpija. navodnuvawe. Spasenoski. „Se gpadat najsovpewenite sistewi „kapka po kapka“. zna~i ppifa}awe wepki {to }e ja zgolewat konkupentnosta na wakedonskoto zewjodelstvo.da gi ppiweni we|unapodnite stanweni we|unapodnite stan. vodata kako pesups za zadovoluvawe na elewentapnite potpebi. Osvpnuvaj}i se na dosegaspabotenoto od aspekt na pupalniot pazvoj vo zewjava.000 xektapi“. Ova pacitetite za ppepabotka. vo kasebno vo nepazvienite podpa~ja. Toa pazvoj . piewe. Subvenciite. „Makedonija saka waksiwalno da gi iskopisti ppetppistapnite EY fondovi koi ppedviduvaat ppestpuktupipawe na zewjodelstvoto“.. dodade Diw{oski. tuku ka„Makedonija ko }e se potpoiwa golew po{at tie spedstencijal za iztva. Spoped u~esnicite. Pepo Diw{oski. wopa golew potencijal za izvoz M tpeba da gi dobijat onie {to navistina }e gi iskopistat. iskopisti. povoz. 8 | MOJA ZEMJA . Spoped va~ite i tpgovnego. a wo`e da navodnuvawe nad 120. Zletovica i Lisi~e. wopa da se investipa vo ja wodepnizipa infpastpuktupata. no za da go Fi{lep: Makedonija iwa tencipa Fi{lep. i da tovpeweno. ppoizvodipapkovi“. naglasi Spasenoski.

cenata na lebot }e ostane ista. se dogovopivwe so ppepabotuva~ite za poka~uvawe na otkupnata cena na wlekoto od 0.38 evpa s# do cenata od 0.42 evpa po litap wleko vo wapt 2008 godina“. Od vkupnata koli~ina na woldavski wed plasipan vo Ynijata. „Dokolku poljodelstvoto bide ppedadeno vo pacete na wultinacionalnite kowpanii. toga{ tie }e odlu~uvaat {to i po koja cena }e jadewe. Cenata {to ja nudat welni~apite. „Vo na{ite 5500 {tali ppoizveduvawe 628. „Vo wapt 2007 godina. Xolandija. So zgolewuvawe na ppoizvedenite koli~ini se zgolewuva i kvalitetot i. vpednosta na ppoizvodite nadwinuva 15 wilijapdi evpa. Melni~apite sega nudat sawo 15 denapi. toga{ se pla}aat kazni. sistewot na kvoti za ppoizvodstvo na wleko tpeba da se ukine vo 2015 godina. na osnova na kvotite {to gi odpedi Bpisel. Cenata na otkupot na wlekoto na lice westo na fapwite iznesuva od 27 do 35 evpocenti po litap. Italijanskiot winistep za zewjodelstvo ja obvinuva EY za pogpe{nata politika vo poljodelstvoto. Zatoa. ~ekaj}i novi. Italija e edinstvena od golewite dp`avi vo EY koja. velat vo Institutot za intelektualna sopstvenost. ovaa zewja ppoizvela 2. Evpopa e najgolew pazap vo svetot i potpebna e za{tita na ppoizvodstvoto na wleko i pevidipawe na kvotite“. e ppewnogu niska i taa ne tpeba da bide pod 18 dinapi.3 wilijapdi evpa. ungapskite ppoizvoditeli go za{titija ppoizvodstvoto na bosanskiot suxuk. koj najavuva bitka ppotiv kvotite. Moldavskoto winistepstvo ve}e ppezelo wepki za podobpuvawe na kvalitetot vo o~ekuvawe na obnovuvawe na izvozot na wed vo EY. veli toj. vo Institutot e pobapana za{tita za 2001 ppoizvod. wowentno. povisoki ceni ili }e ja upotpebat kako sto~na xpana. postojat to~ni iznosi za zgolewuvaweto na ppoizvodstvoto na wleko za sekoja dp`ava. objasnuva Nino Andpena. no po poskapuvaweto na sojata i p~enkata.000 iljadi toni wleko pove}e od zadadenata kvota i popadi toa pla}awe kazna na Bpisel vo iznos od 187 wilioni evpa“. vo tekot na winatata godina. toa ve}e ne e dovolno isplatlivo. Spoped Vlado Kop{anski. Ispopakata na wleko i ponatawu se kapaktepizipa so golew bpoj sobipni westa. poniskite ceni na p~enicata newa da donesat poevtin leb. No. odnosno na odgleduva~ite ne iw se ispla}a da go ppoizveduvaat po ceni {to gi dobivaat od wlekapnicite. Sepak. se kupuva{e i po 19 dinapi za kilogpaw. iako vo fevpuapi.6 evpa. toj iznesuval 31. Xolandija i dpugi evpopski dp`avi. fapwep od Vpbas. ppetsedatel na zadpugata na odgleduva~i na wleko. Medot i supovata ko`a se ppoizvodi koi ppedna~at vo izvozot vo Ynijata od Moldavija. Italijanskite odgleduva~i na kpavi opganizipaa takanape~eni Denovi na otvopeni {tali. vo nastojuvaweto da gi spasat svoite p~eli.ALRONOVOSTI P^ENICATA ZA LEB ILI ZA STO^NA HRANA Srbija Fapwepite vo Vojvodina ne go ppodavaat godina{niot pod na p~enicata po cenata koja iw se nudi.959 ppoizvoditeli. we|u koi se sipeweto od Livno i vinoto „`ilavka“. Za ppetstavnikot na zewjodelskata zadpuga „Zpno“. Italija i vo dpugi dp`avi. {to gi ppedlo`uva Evpopskata kowisija i ako se ppoizvede pove}e od zadadenata kvota. na Evpopa $ se zakanuva nedostig na wleko popadi cenite na sojata i p~enkata.5 toni po xektap wo`e da se pokpijat sawo ppoizvodstvenite tpo{oci.50 evpa. pped `etvata. UNGARCITE GO PRISVOIJA BOSANSKIOT SUXUK Bosna i Hercegovina Malku ppoizvodi vo Bosna i Xepcegovina iwaat pegistpipana industpiska sopstvenost. AVLYST 2008 | 9 . Minatata godina. Ova posebno va`i za otkupot na wleko za ppoizvodstvo na sipewe. veli toj. dodeka litap wleko vo tpgovijata ~ini 1. odgleduva~ite na kpavi izlegoa na ulicite da ja zapoznaat javnosta so ppoblewot. Popadi toa. okolu 40% sodp`el antibiotici. kade {to p~enicata se pla}a po 207 evpa za ton. ppoizveduva powalku wleko od svoite potpebi i wopa da uvezuva od Lepwanija. woldavskoto winistepstvo za zewjodelstvo ja obpazlo`uva kako posledica na winatogodi{nata su{a. Vo Lepwanija. vo Xpvatska pove}e ne se uvezuva sve`o wleko. Od dpuga stpana. po~nale wasovno da kopistat antibiotici. Rafail Ruskovski. cenata ja diktipaat 15 kowpanii i zatoa dp`avata wopa da intepvenipa so otkup na p~enicata za potpebite na dp`avnite pezepvi i so toa da iw powogne na fapwepite. Fpancija. odnosno ppotestipaa taka {to na potpo{uva~ite vo ppodavnicite litap wleko iw go ppodava po 0.400 toni wed od koi 218 toni se plasipani na pazapite na EY. vo Xpvatska se ppoizvedeni 655 wilioni litpi wleko. na zeleno. ppoizvodstvoto e zgoleweno za 120 wilioni litpi. Minatata godina. Mowentno. 55% od wlekoto e so odli~en kvalitet. Tokwu popadi bavnosta i nezaintepesipanosta na dowa{nite ppoizvoditeli. Analiti~apite ppocenuvaat deka i pokpaj poevtinata p~enica.35 evpa po litap. wnozinstvoto wali fapwepi ja ~uvaat p~enicata vo svoite awbapi. Visokata sodp`ina na antibiotici vo wedot. ppepabotuva~ite ne sakaat da ja platat dogovopenata cena i bapaat vpa}awe na stapata otkupna cena od 0. Osnova za povisoka cena nao|aat vo podatocite na fpancuskite bepzi. PROBLEMI KAJ MLEKOPRERABOTUVA^ITE Evropa Bpojot na ppoizvoditeli na wleko vo Xpvatska e ppepoloven. Na po~etokot na ovaa godina. so 15 dinapi otkupna cena i ppinos od 4. Inaku. popadi koja odgleduva~ite na p~eli. Vo italijanskata industpija za sipewe iwa vpaboteno okolu 150 iljadi lu|e. MED POLN SO ANTIBIOTICI ZABRANET ZA EU Moldavija Evpopskata Ynija go zabpani uvozot na wed od Moldavija popadi visokata sodp`ina na antibiotici. a se izvezuva sipewe vo iznos od 1.35 evpa na 0. objasnuva italijanskiot winistep za zewjodelstvo. Mowentno. a najdobpi pezultati vo kvalitetot se postignuvaat vo otkupnite punktovi so eden do pet ppoizvoditeli. iako Fpancija e eden od najgolewite ppoizvoditeli vo Evpopa. iako sawo winatata godina.

000 evpa po xektap. zagadeno so swet od gluvci i plasti~ni pap~iwa. Meksiko najavi dogovopi so ppoizvoditelite i pakuva~ite na opiz. tunata. nekoi tipovi pastitelni wasla za jadewe i dpugi ppexpanbeni nawipnici. Bupgep King se nekoi od awepikanskite lanci za bpza xpana koi ppekinaa da slu`at sve`i dowati. Mekdonalds. Potoa. polovina od obpabotlivoto zewji{te bi wo`elo da stane neplodno. spoped koi. }e dojde do golew popast na cenata na vodata popadi kliwatskite ppoweni {to sleduvaat.31. ne wo`at da opstanat bez dp`avnite subvencii. Awepikanskata agencija za kontpola na xpanata i lekovi ppeduppedi deka ne- NEDOSTIG I RAST NA CENATA NA VODATA Va{ington Ekspeptite na awepikanskata kowpanija „Xenepal Elektpik“ ppocenuvaat deka po enopwniot past na cenata na naftata i xpanata vo svetot. Odgleduva~ite na sviwi vo Bpitanija. iako spoped nivnata ocenka. i toa ne e dovolno da go odp`at ppoizvodstvoto. Awepikanskiot centap za kontpola na bolesti soop{ti deka slu~ai na zaboleni od salwonela se zabele`ani vo 17 sojuzni dp`avi i deka od spedinata na appil zabolele 167 lica. ppakti~no. na we|unapodnata konfepencija vo Bpisel. soop{ti deka negovata dp`ava gi zawpznala cenite na 150 ppexpanbeni ppoizvodi po dogovop so weksikanskata konfedepacija na industpiski kowopi. Isto taka. Toga{. iako fedepalnite vlasti ne potvpdile ppisustvo na salwonela vo dowatite.ALRONOVOSTI MILIJARDA EVRA ZA NAJSIROMA[NITE Evropska Unija Evpopskata unija e so nawepa na fapwepite od najsipowa{nite dp`avi da iw ponudi wilijapda evpa powo{ od svoite neiskopisteni zewjodelski fondovi za tie da go zgolewat ppoizvodstvoto na xpana. pi{uva „Fajnen{l tajws“. kako {to se sapdinite. Ppoizvoditelite na wleko dobivaat subvencii od 25 do 26 peni za litap ili 0. [tetite se ppocenuvaat na 40 wilioni dolapi. Vo Ipska ovaa cena e u{te povisoka. Popadi toa. pped dve godini. koi populapni sopti dowati se zapazeni so toj vid baktepija i deka s# u{te se paboti na otkpivawe na izvopot na zapazata. nasppoti ve}e ppezewenite wepki za zgolewuvawe na ppoizvodstvoto na xpana. Fapwepite od Flopida stpavuvaat deka industpijata za dowati vo ovaa sojuzna dp`ava wo`e da do`ivee kolaps ako se utvpdi deka dowatite se zapazeni so salwonela.000 evpa po xektap. 10 | MOJA ZEMJA . iwaat zaguba od 25 evpa po tovenik. Bapselona e eden od najgolewite gpadovi vo [panija i ve}e wopa da uvezuva voda od Fpancija popadi nedostig na vodni pesupsi vo svojata blizina. MEKSIKO GI ZAMRZNA CENITE NA 150 PREHRANBENI PROIZVODI Meksiko Ppetsedatelot na Meksiko. go ppodaval kako novoppoizvedeno sipewe na evpopskite pazapi. postignat e dogovop so welni~apite deka kilogpaw p~enkapni toptiqi. RASIPANO SIREWE NA EVROPSKITE PAZARI Italija Eden italijanski ppetppiewa~ otkupuval otpad od wlekapnicite i otkako }e go ppepabotel. So ovaa wepka se opfateni konzepvipanite ppoizvodi. ppose~no. gpav. Felipe Kaldepon. policijata soppela kawion poln so pasipano sipewe. Pped nekolku nedeli. Mapijan Fi{ep Boil.3 na 9 wilijapdi `iteli. fapwepite newaat golewa kopist zatoa {to cenite na winepalnite |ubpiva. p~enka. Dupi i so niv. supite.0. izjavi deka EY. gopivoto i sto~nata xpana dpawati~no popasnaa. wopa da upati dopolnitelna powo{ na zewjite koi najte{ko go podnesuvaat pastot na cenata na xpanata RAST NA CENATA NA ZEMJODELSKOTO ZEMJI[TE Velika Britanija Cenite na zewjodelskoto zewji{te vo Bpitanija dostignaa nad 13. a bandata dobivala toni i toni otpadno sipewe. So vakva infopwacija izlegoa italijanskite wediuwi. Adwinistpacijata za kontpola na xpana i lekovi soop{ti deka sigupen za isxpana e sawo dowatot koj e so golewina na gpozje. odnosno 24. Tie ppocenuvaat deka polovina svetski zewji }e bidat pogodeni so nedostigot na voda ve}e do 2025 godina i deka do 2050 godina. zelen~ukot. Sepak. Do 2050 godina. TRGOVCITE I UGOSTITELITE GO POVLEKUVAAT DOMATOT PORADI SALMONELA SAD Awepikanskite supepwapketi i pestopani za bpza xpana ja ppekinaa ppoda`bata na nekoi vidovi sve` dowat po ppeduppeduvaweto deka golew bpoj lu|e koi go konzuwipale se zapazile so pedok vid salwonela. italijanskata policija pokpenala istpaga ppotiv kpiwinalna banda koja se zaniwavala so ovoj biznis.32 evpa po litap. 75% od zewjite }e iwaat ist ppoblew. ne tpeba da bidat poskapi od polovina dolap. ovaa kowpanija ja pazviva texnologijata i planipa da izgpadi nad 1000 postpojki za peciklipawe na vodite vo Awepika. go we{ala so sve`i sostojki i go ppodavala kako sve`o sipewe. kako i onoj koj se ppodava zaedno so petelkata. Evpopa i Azija. Kowesapot za zewjodelstvo na EY. koi vo Meksiko se upotpebuvaat so site jadewa. a vo isto vpewe svetskata populacija }e popasne od dene{nite 6.

Kako i da e. Ovaa tupisti~ka atpakcija po~nala spontano. Y~esnicite wopa ppvo da go zgwe~at dowatot. koi popadi lutinata. iako postojat pazli~ni ppikazni za ovoj lokalen nastan. {panskoto gpat~e Buwol. Mediuwite neodawna objavija deka Ministepstvoto na Napodna Republika Kina donelo specijalna dp`avna ppogpawa so koja se pottiknuvaat kineskite kowpanii da kupuvaat zewjodelsko zewji{te vo stpanstvo. koi po~nale da ja poddp`uvaat. Spoped edni ppedanija. vo blizina na Valensija. . a potoa da wavaat. dowa}inite zatvopaat s# {to wo`e da bide za{titeno od dowatniot sos. stanuva cpveno popadi zabavata „wavawe so dowati“. Za dpugi. a so nea se powipile i sawite gpadski vlasti. vo izwinative 63 godini.ALRONOVOSTI KINEZITE VO INVESTICISKI POHOD ZA ZEMJI[TE VO STRANSTVO Kina Lpadinapi od Kina odgleduvaat kineski i obi~ni kpastavici i dpug vid zelen~uk pod plastenici vo blizinata na sppskiot gpad Leskovac. po~nale da se wavaat so dowati. u{te vo panite utpinski ~asovi. povistinska e ppikaznata deka festivalot zapo~nal so wavawe we|u izvesni bekpii za da gi pottiknat wuzi~apite. Ppetxodno. s# po~nalo we|u gpupi u~enici. i vo ovaa zabava iwa ppavila na igpa. Ovaa zabava podocna ja ppezele decata od gpat~eto. PLIVAWE VO DOMATI [panija Sekoja posledna speda vo avgust.

Registapot se vodi vo elektponska fopwa i gi sodp`i slednive podatoci za zewjodelskoto stopanstvo: 1. Nositelot na sewejnoto zewjodelsko stopanstvo. [YMARSTVO I VODOSTOPANSTVO Donesen Pravilnikot za registar na zemjodelski stopanstva Ministepstvoto za zewjodelstvo. osven podatocite koi iwaat kapaktep na li~ni podatoci i podatocite koi se swetaat za delovna tajna. {uwa. 8. ppeku ppijavuvawe na ppoweni od stpana na zewjo- delskite stopanstva. pasi{te. podnesuva izjava za soglasnost za zapi{uvawe kako nositel na zewjodelskoto stopanstvo. 5. Ovoj ppopis ppoizleguva od noviot Zakon za zewjodelstvo i pupalen pazvoj. kontakt so zewjodelskoto stopanstvo.INFORMACII OD MINISTERSTVO ZA ZEMJODELSTVO. odnosno ~len na edno sewejno zewjodelsko stopanstvo. {uwapstvo i vodostopanstvo. Bapaweto za upis vo pegistapot gi . sodp`inata i na~inot na vodewe na edinstveniot pegistap za zewjodelski stopanstva (Sl. swetkata na nositelot na zewjodelsko stopanstvo. 6. 2. vo tekot na celata godina. ^lenovite na sewejnoto zewjodelsko stopanstvo kon bapaweto za upis dostavuvaat izjava so koja potvpduvaat deka se ~lenovi na edno zewjodelsko stopanstvo i go nazna~uvaat ~lenot od dowa}instvoto za nositel na sewejnoto zewjodelsko stopanstvo. Tie ne sweat da se wenuvaat ili dostavuvaat na dpugi lica. ppi upisot na zewjodelskoto stopanstvo vo pegistapot. ^lenot na sewejnoto zewjodelsko stopanstvo. nositelot na zewjodelskoto stopanstvo. 3. {to stapi na sila od po~etokot na ovaa godina. odnosno subvenciite. 4. Ypisot vo pegistapot se vp{i vpz osnova na bapawe na nositelot na zewjodelskoto stopanstvo vo podpa~nite edinici na Ministepstvoto za zewjodelstvo. koj e sopstvenik ili iwa ppavo na kopistewe na zewjodelski iwot i ne e nositel na sewejnoto zewjodelskoto stopanstvo. ostanati potpebni podatoci soglasno bapaweto. potpisot od izjavata go zavepuva na notap. {uwapstvo i vodostopanstvo donese Ppavilnik za fopwata. Podatocite vo dosieto za zewjodelskoto stopanstvo vo pegistapot se a`upipaat tekovno. 7. Celta na voveduvaweto na edinstveniot pegistap e da se dobijat to~ni i pealni bpojki i infopwacii za stpuktupata na zewjodelskiot sektop vpz osnova na {to }e wo`at da se gpadat efikasni politiki vo zewjodelstvoto. vidot i bpojot na dobitokot. Ministepstvoto po~nuva da vospostavuva i vodi integpipani zapisi opganizipani vo pegistpi i bazi na podatoci na nivo na zewjodelski stopanstva. Dostavuvawe na podatoci Podatocite od pegistpite se javni. katastapski papceli na koi se odviva zewjodelskoto ppoizvodstvo i vistinska upotpeba na zewjodelskoto zewji{te. polnoletnite ~lenovi na zewjodelskoto stopanstvo so zaedni~ko westo i adpesa na `iveewe. Toa e uslov i za ostvapuvawe na ppavoto za kopistewe na finansiskite spedstva za poddp{ka.62/208). Nositelot na zewjodelskoto stopanstvo koj voedno e i ~len na sewejnoto zewjodelsko stopanstvo se zapi{uva vo pegistapot kako nositel na edno zewjodelsko stopanstvo. So toa. vesnik na RM bp. Podatocite se dostavuvaat vo soglasnost so ppopisite za za{tita na li~nite podatoci i ppopisite za klasifici12 | MOJA ZEMJA pani infopwacii i wo`at da se upotpebat sawo za nawenata za koja bile dadeni. osnov za kopistewe na zewjodelskoto zewji{te ili gpade`nata celina od zewjodelskoto stopanstvo na koja nositelot na zewjodelskoto stopanstvo izvp{uva ppoizvodstveni aktivnosti.

− tpansakciska swetka na nositelot na zewjodelskoto stopanstvo. adpesa. Po bapawe na nositelot. − ^lenovi na sewejnoto zewjodelsko stopanstvo. telefon). Dokolku nastane ppowena na podatocite. − Ovlasteno lice na dpugi opganizaciski fopwi na zewjodelskoto stopanstvo koi ne se sewejno zewjodelsko stopanstvo. zewjodelecot ili ppavnoto lice wopa da ja ppijavi vo pegistapot vo pok od 15 dena od denot na nastanuvawe na ppowenata na slednive podatoci: − nositelot na sewejnoto zewjodelsko stopanstvo. zewjodelskoto stopanstvo wo`e da se izbpi{e od pegistapot. kako i zastapnikot na ppavnoto lice. AVLYST 2008 | 13 . − Swetka na zewjodelskoto stopanstvo. − Sedi{te na zewjodelskoto stopanstvo. kako i za postoe~kata sostojba i planipanite ppoweni na bpojot i vidot na dobitokot vo tekovnata godina. nezavisno od westoto na izvp{uvawe na zewjodelskata dejnost. − sopstvenost i osnov za kopistewe na zewjodelskoto zewji{te (davawe i zewawe pod zakup) i na kapaktepistikite na zewji{nite papceli (golewina na katastapska papcela. katastapska kultupa). Nositelot na zapi{anite zewjodelski stopanstva vo pegistapot od podpa~nite edinici dobiva potvpda za upis na zewjodelskoto stopanstvo vo pegistapot. Bpi{eweto. − podatocite za zewjodelskoto stopanstvo vo centpalniot pegistap i sudskiot pegistap. Podatocite za sostojbata na zewjodelskite stopanstva od pegistapot se osnova vpz koja }e se ispla}aat subvenciite od 2009 godina. Ovoj bpoj e edinstven nuwepi~ki kod na zewjodelskoto stopanstvo koj se sostoi od 11 bpojki. zewjodelskite stopanstva dobivaat edinstven identifikaciski bpoj na zewjodelskoto stopanstvo. wo`e da nastane dokolku izwinal pokot na dogovopot za iznajwuvawe ili kopistewe na zewji{teto ili dokolku ppestanalo vp{eweto na zewjodelskata aktivnost. odnosno zastapnikot na ppavnoto lice. − Povp{ini so zaseani i zasadeni pastitelni kultupi spoped katastapski papceli i ppavoto na kopistewe na povp{inite vo wowentot na zapi{uvaweto i do kpajot na godinata. Bapaweto za upis vo pegistapot se podnesuva vo podpa~nite edinici kade {to e sedi{teto na ppavnoto lice. isto taka. se ppavi sekoja godina i toa do podpa~nata edinica. − ~lenovite na sewejnoto zewjodelsko stopanstvo. A`upipaweto na podatocite. najdocna do 31 wapt vo tekovnata godina. So zapi{uvawe vo pegistapot. potpebno e da se navedat podatocite za postoe~kata sostojba i planipanite povp{ini po zewjodelska kultupa koi }e se zaseat ili zasadat do kpajot na tekovnata godina. Ypisot na zewjodelskite stopanstva vo pegistapot se vp{i so otvopawe dosie za zewjodelskoto stopanstvo vpz osnova na podatocite za zewjodelskite stopanstva navedeni vo bapaweto. − Bpoj i vid na dobitok vo wowentot na zapi{uvaweto i do kpajot na godinata i − podatoci za ppowenata. − podatocite za kontakt so zewjodelskoto stopanstvo. − westoto na `iveewe na nositelot na sewejnoto zewjodelsko stopanstvo (naselba. spoped Ppavilnikot.sodp`i slednive podatoci za: − Nositel na sewejnoto zewjodelsko stopanstvo. − Kontakt so zewjodelskoto stopanstvo. Ppi a`upipaweto. odnosno westoto na `iveewe na nositelot na sewejnoto zewjodelsko stopanstvo.

{uwapstvo i vodostopanstvo po~na so ~istewe na kanalite i pe~nite kopita vo 16 op{tini na Republika Makedonija i toa: 1. najva`no e vedna{ da se peagipa. le~eweto e pote{ko. Po ova. Vo op{tina Bogoviwe zafatite se odnesuvaat na Kawewanska Reka i na Reka Sepvet. Debap na kanal Vakovska Reka 12. Bepovo na Opwanski Potok 6. YPRAVA ZA VETERINARSTVO U{nata markica ne e pri~ina za uginuvawe na ovcite Dokolku ambientalnite priliki se nepovolni (mnogu toplo vreme. . Vo site slu~ai na uginuvawa. Oslowej na Kanal Cpvivci. Aepodpow na Ysjanski Kanal i 16. Valandovo (~isteweto se odviva na Anska Reka). Y{nata wapkica tpeba da se postavi na spedinata na u{nata {kolka kade newa kpvni sadovi. 3. toga{ newa uginuvawa na `ivotnite. bidej}i }e dojde do ipitacija. Dokolku awbientalnite ppiliki se nepovolni (wnogu toplo vpewe. Potoa. Spedstva ppotiv ekto papaziti (Ekovetacid. Najdobpo e ovaa postapka e dobpo da se ppiweni i ppeventivno. dokolku dozvoluvaat vpewenskite uslovi. Za izveduvawe na pabotite se sklu~eni dogovopi so osuw dowa{ni fipwi. Yppavata za vetepinapstvo ja sledi sostojbata na tepenot ppi {to e utvpdeno deka iwa pojavi na odpedeni ppoblewi so u{ite po aplikacija na u{ni wapkici. ppa{ok ili wast. Kpajniot pok za zavp{uvawe na pabotite. bile zeweni wostpi za labopatopisko ispituvawe i kako ppi~ina za swptta na `ivotnoto e utvpdena bolesta Entepotoksewija. slabi higienski uslovi) mo`no e da dojde do infestacija so larvi (crvi) od muvi a ponatamu i do infekcija na ranata Otekuvaweto na u{nite {kolki po aplikacijata na u{nite wapkici e nopwalna pojava so ogled deka so aplikacijata doa|a do povpeda na u{nata pskavica. Taa i popano ppedizvikuvala zagubi na odgleduva~ite i zatoa. dovolno dlaboko vo u{nata {kolka za da ne dojde do nejzino ispa|awe vo slu~aj na neppedvideno vle~ewe (zaglavuvawe vo gpwu{ki itn. ovie pojavi se ogpani~eni na slu~ai kade ovcite ne se soodvetno i navpeweno tpetipani. Pojavite na uginuvawa na `ivotni po aplikacija na u{nite wapkici ne wo`e da se dovede vo vpska so sawata aplikacija. Ko~ani na Ko~anska Reka 8. Dokolku `ivotnite bile vakcinipani ppotiv ovaa bolest. Dolneni na odvoden kanal Blato 14. Vakcinacijata ja vp{at vetepinapnite stanici i e wnogu efikasna i isplatliva. vo ovie op{tini }e se is~istat vkupno 38. Sepak. Stpuga na odvoden kanal bp. Najdobpi spedstva za ~istewe na panata se 3% xidpogen ili jod.) ne tpeba da se stavaat dipektno na sawata pana.335 wetpi kanali i pe~ni kopita so vkupna vpednost od okolu 16.26 i 27 13. a nadzopot }e go vp{at ~etipi fipwi. 4. Dolno Pal~i{te 11. Plasnica na Reka Tpeska. itn. a istovpeweno xigienskite ppiliki se wnogu lo{i. Lazi Baba na kanal Toplik vo s. Vo takov slu~aj. Pex~evo na Pex~evska Reka 7. e 20 avgust godinava. panite wo`e da se iskowplicipaat. Dijazol.5 wilioni denapi. Tpeba da se naglasi deka ovaa bolest ne e nova i e pasppostpaneta vo Makedonija. Tpubapevo M Spoped planot na Ministepstvoto.). so {to wnogu petko }e se pojavat pani i kowplikacii. Vetiol. ne wo`e nikako da se dovede vo vpska so aplikacijata na u{nite wapkici. da se povika vetepinap i 14 | MOJA ZEMJA panata da se is~isti. slabi xigienski uslovi) wo`no e da dojde do infestacija so lapvi (cpvi) od wuvi a ponatawu i do infekcija na panata. Najdobpa za{tita e navpewenata vakcinacija na `ivotnite. koi bile ppijaveni vo Yppavata za vetepinapstvo. 2. Ppilep na Opeove~ka Reka 15. bidej}i }e za{titi od uginuvawe na pogolew bpoj `ivotni. no istovpeweno. Bitola na 10-ti kanal 10. Stpuwica na Reka Tpkawa 9. [YMARSTVO I VODOSTOPANSTVO ^istewe na kanalite i re~nite korita vo 16 op{tini inistepstvoto za zewjodelstvo.INFORMACII OD MINISTERSTVO ZA ZEMJODELSTVO. Vinica na Lpade~ka Reka 5. Dokolku ne se peagipa blagovpeweno i `ivotnite se ostaveni bez nikakov tpetwan. Zapadi izbegnuvawe na vakvite zagubi. Yppavata za vetepinapstvo apelipa odgleduva~ite na ovci da gi za{titat svoite `ivotni so vakcinacija. panata tpeba da se tpetipa lokalno so antibiotski sppej.

kako i glavnata kanalna wpe`a od 27. itno. Paskov Bpanata „Tupija“ e ppoektipana za 50 wilioni i 250 iljadi kubni wetpi voda ili waksiwalna kota od 388. ~lenovi na vodnata zaednica „Ogpa`den“. koe ne wo`e da ja ispopa~uva vodata i pokpaj objavata na lokalnite TV stanici deka voda }e iwa.000 xa godi{no i voda za piewe za `itelite na Stpuwica. K. tie bapaat powo{ od MZ[V. So zakon. za da se spasi stpuwi~kiot pegion. bpanata wopala da se sanipa vo 2007 godina. odnosno kota od 355 wetpi visina. Maksiwalno dozvoleno polnewe na bpanata.000 denapi. dokolku Ministepstvoto investipa vo sanacija na bpanata.v ili akuwulacija od 12 wilioni i 350 iljadi dokolku ne se zapo~ne so investipawe za spas na bpanata i kanalnata wpe`a za navodnuvawe. Dpvo{.147. Vodata edvaj ppistiga do s. Vo we|uvpewe. bez zagubi. sawo so instalipawe na novite sistewi za navodnuvawe. se gubat po 19 wilioni i 950 iljadi kubni wetpi.000 den. obv- inuvaat zewjodelcite bidej}i ppetppijatieto e dol`no da ja obezbeduva glavnata kanalna wpe`a i da iwa voda do kpajnite kopisnici. e do kota od 374 wetpi visina ili wo`e da se ~uva voda od 30 wilioni i 300 iljadi kubni wetpi. znaej}i deka najniskata cena za navodnuvawe po xektap e 7. popadi degpadacija. {to ppetstavuva zagubena koli~ina za edna. investipaweto zna~ajno }e go podobpi ppixodot kaj zewjodelcite. Ako se sobepat ovie zagubi i se powno`at so navodnuvanite xektapi. zewjodelcite tppat ogpowni zagubi i na ve}e poseanite povp{ini. tie se dewotivipani i obesxpabpeni. spedstvata }e se vpatat u{te vo ppvata godina. po godini. 4100 xa + 3942 xa = 8042 xa / 2 = 4021 ha h 7000 den = 28. zewjodelcite s# pove}e gi ostavaat povp{inite neobpaboteni i neposeani i ne se celosno iskopisteni vkupnite obpabotlivi povp{ini od 10. najwaloto koli~estvo voda vo bpanata za potpebite na gpadot tpeba da bide pezepvipano za dve godini ili 12 wilioni kubni wetpi. Novo Selo. Lodi{nata potpo{uva~ka za gpadot e 6 wilioni kubni wetpi. Dali }e iwawe pazvoj na zewjodelstvoto koe zavisi od navodnuvaweto i dali eden den i gpadot bi ostanal bez dovolni koli~ini? AVLYST 2008 | 15 . a vodata }e se kopisti dowa}inski. Ppetxodno. a pove}e od 15 dena newa kapka voda vo kpajnata destinacija. op{tina Bosilovo. toga{ }e se dobie slednava ppeswetka od dvete godini od koi se zeweni podatoci (1984 i 1986). od 1979 do 1995 godina. waksiwalnata potpo{uva~ka na voda iznesuvala 21 wilion i 850 iljadi kubni wetpi vo 1987 godina. vodnata zaednica sklu~ila dogovop za ispopaka na voda so vodostopanskoto ppetppijatie. Ova zna~i deka od 50 wilioni i 250 iljadi litpi. Dokolku se pogledne potpo{uva~kata na voda za navodnuvawe.n. koe gi znae ppoblewite na zewjodelcite. nepovpatno se ispu{taat 19 wilioni i 950 iljadi kubni wetpi voda. Vladata i MZ[V tpeba da ppezewat wepki za sanacija na bpanata i kanalnata wpe`a i na toj na~in da go vpatat pazvojot na zewjodelstvoto i celosnoto iskopistuvawe na zewjodelskite povp{ini.4569 xa. Od ovie podatoci wo`e da se zaklu~i deka: se gubat i ne wo`e da se akuwulipaat ogpowni koli~ini voda (19 wilioni i 950 iljadi w3). tie tpeba celosno da bidat zaweneti so novi cevovodi. Tie ppa{uvaat zo{to vodostopanskoto ppetppijatie ne obezbedi uslovi da ja ispopa~uva vodata (koja ja iwa vo dovolni koli~ini) za site ppijaveni zewjodelci i tpeba pesopnoto Ministepstvo da peagipa. bidej}i bpanata e gpadena vo dale~nata 1975 godina. popadi nesanipaweto. se zagpi`eni za toa kako }e gi ispolnat obvpskite od dogovopot so vodostopanskoto ppetppijatie „Stpuwi~ki sliv“ od Stpuwica. no toa ne wo`e da ja ispopa~uva vodata spoped dogovopenoto. kako najsu{en pepiod koga se navodnuvale najwnogu povp{ini . Slobodno wo`e da go postaviwe ppa{aweto: {to }e se slu~i koga waksiwalnata kota za akuwulipawe na vodata }e padne na 355 w. No.OD TERENOT Strumi~kite zemjodelci bez voda vo su{nite pepiodi V odata ne stignuva do nivite. Za da se pe{i ppoblewot. opasnosta od xavapija na bpanata e o~ekuvana i stpavot kaj lu|eto e golew. Zatoa. posevite se izgopeni od su{ata i zewjodelcite. So ovaa koli~ina e planipano da iwa voda za navodnuvawe za 10. na godi{no nivo.8 kw i 156 kw pazvodni i delni~ni kanali.000 xa popadi nesigupnosta deka }e iwa voda za navodnuvawe. popadi nesankcionipan ppelivnik.50 wetap visina. Za ovaa sanacija bile potpebni 21 wilion denapi. koga nivoto na vodata vo akuwulacijata bilo pod kotata na dnoto na ppelivnikot. a wo`ebi i dve godini.

kaj site texniki na navodnuvawe. Kako najgolew ppoblew se javuva ppavilnoto i pacionalnoto kopistewe na vodata. odnosno pogolew i obezbeduva i za{tita na `ivotnata spedina. tpadicijata. za{teda na pabotna sila. Me|utoa. Na ovoj na~in. ppelevawe). pokpaj |ubpiva. sawo so intepventno zalevawe vo appil i waj.000 xa. logepi. spoped koi esenskite `ita N koi se netipi~ni kultupi za navodnuvawe. kako tipi~na kultupa za navodnuvawe. Kako {to e poznato. a so toa i na ppixodite od zewjodelskoto ppoizvodstvo ne e spopno. a so cel da se za~uva `ivotnata spedina od eventualno zagaduvawe. koe e tesno povpzano so pastot i pazvojot na pastenijata i so ekonowskiot efekt. odnosno postignuvawe isti ili dupi povisoki ppinosi so powali koli~ini voda i so nawaluvawe na tpo{ocite za nejzino kopistewe. na pastenijata iw se dava onolku voda kolku {to $ e 16 | MOJA ZEMJA . Vo poslednite nekolku godini. ppeku bilans ppeku sistewot wo`at da se aplicipaat i za{titni na voda vo po~vata. a isto taka i so za~uvuvaweto na `ivotnata spedina od eventualno zagaduvawe od aplicipanite agpoxewikalii. so wikponavodnuvaweto vodata se aplicipa wnogu poppecizno do kopenot na kultupite i ne se navodnuvaat we|upedijata vo koi newa efektivna kopenova wasa. Ppiwena na texniki so koi wo`e da Sistew za navodnuvawe Radiovce se oppedeli koga da se zaleva i potpebno na kultupata. Merki za zgolemuvawe na efikasnosta vo vodokoristeweto Zapadi zgolewuvawe na efikasnosta na kopistewe na vodata. davaat dvojno zgolewen ppinos. instpuwenti za wepewe na vlagata vo povp{inata na po~vata). popadi nedoizgpadenost na nekoi sistewi. infpastpuktupni objekti i dpugo. a so navodnuvawe ppinosot se zgolewuva za 400-500%. P~enkata. Kako najdobpi texniki vo pastenijata (bidej}i ppetxodno se pastvopeni so voda) na{ite istpa`uvawa se poka`ale: oppedeluvawe na {to ne e slu~aj dokolku se dadat klasi~no (so vlaga vo po~vata so su{ewe na po~vena ppoba vo |ubpepasfpluva~i ili klasi~no pasfpluvawe po su{nica. gi ppedlagawe slednive wepki: Kopistewe na texniki na navodnuvawe so koi se {tedi voda (wikponavodnuvawe . kaj ovo{kite za 200-300% itn. kako gpadinapski i ovo{tapski vidovi i na westa kade {to vodata e vo deficit. dupi i kaj najsovpepogolew efekt se postignuva dokolku ppeku sistewot wenite texniki (kapka po kapka i wikpodo`dewe). osobeno kaj kultupite koi se golewi potpo{uva~i na voda. bidej}i pokvaliteten ppinos. xpanlivite watepii lesno se usvojuvaat od stpana na odnosno visoki ppinosi. Isto taka.000 xa. Tpeba da se istakne deka osven spedstva so {to efektot e u{te pogolew. pped s#. neutponski vlagowepi ili ppeswetkovno. ppavilno i pacionalno zalevawe. so site vidovi izgpadeni sistewi wo`e da se obezbedi navodnuvawe na okolu 170.kapka po kapka i wikposppinklepi) nawesto texniki so koi se tpo{i wnogu voda (ve{ta~ki do`d. Na se dodavaat i |ubpiva (feptipigacija).000 xa. neplanskoto ppoizvodstvo). so ovie texniki se pokpaj ekonowskiot efekt. popadi kliwatskite i ostanatite uslovi {to se kapaktepisti~ni za na{ata zewja.000 xa obpabotli va povp{ina.TEMA Navodnuvawe Racinalno navodnuvawe na zemjodelskite kulturi avodnuvaweto vo Republika Makedonija e edna od osnovnite wepki za obezbeduvawe na sigupno i kvalitetno pastitelno ppoizvodstvo. od vkupno okolu 667. tenziowetpi. a tpeba da se istakne i toa deka postojano da iwa dovolno voda za uspe{en past i pazvoj. zavisno od wnogu faktopi (pefopwite vo sektopot navodnuvawe. se navodnuvaat powalku od 30. a ne od oko i nepacionalno. to~nata koli~ina na voda {to tpeba da se dade i toa Tawu kade {to se ppiwenuva wikponavodnuvawe. kaj {e}epnata pepa za 200-300%. i sistew kapka po kapka. dupi i ako potoa se ppiweni po~vata kako gipsani blokovi. wo`no e da se navodnuvaat okolu 126. ppi {to tie toj na~in se izbegnuva ppekuwepnoto navodnuvawe (koe se aplicipaat sawo po dol`ina na pedot so pastenija wo`e da bide wnogu {tetno) i se ovozwo`uva kultupata i blizu kopenot. bpazdi. Za ogpownoto zna~ewe na navodnuvaweto za kliwatskite uslovi na Makedonija govopat i na{i istpa`uvawa. Ottuka wo`e da se vidi deka vlijanieto na navodnuvaweto vpz zgolewuvaweto na ppinosite. bez ovaa wepka e nepentabilna i dava pod dva toni/xa ppinos. Vo zewjava. ekonowsko-socijalnite uslovi na zewjodelcite.

Vo otvopenata kanalska wpe`a iwa golewi zagubi od ispapuvawe. Texnikite za navodnuvawe so gpavitacija (bpazdi. osobeno povp{inskite. buwovi i sli~no. se nawaluva povp{inata od koja ispapuva vodata i se skpatuva vpeweto na ispapuvawe. Popadi toa. Ova e osobeno va`no za texnikite na navodnuvawe so do`dewe. }e se dobie pokpupna kapka koja e wnogu blizu nad po~vata i vedna{ se ppetvopa vo po~vena vlaga. Osobeno treba da se potencira deka so efikasnoto koristewe na vodata se za{tituva i `ivotnata sredina od eventualnoto zagaduvawe. Skopje Ra~no ~istewe na kanali i pe~ni kopita Treba da se istakne deka preku racionalno i efikasno koristewe na vodite vo zemjodelskoto proizvodstvo. pokraj zgolemuvawe na ekonomskite rezultati po edinica povr{ina. odnosno vo golewa wepa se nawaluva zagubata na voda od ispapuvaweto koja kaj nas wo`e da bide i wnogu golewa. Iako vodata se sweta kako evtino i ponavodnuvawe ili LEPA. Vo su{nite oblasti da se odgleduvaat kultupi koi iwaat powala potpeba od voda. stpni `ita nawesto p~enka. a wo`no e ppedizvikuvawe na stpes kaj kultupite i ppovocipawe na uslovi za pojava na pastitelni bolesti. odnosno od eventualnoto promivawe na agrohemikaliite vo podzemnite vodi ili nivno povr{insko istekuvawe (rezultat na nepravilnoto zalevawe so pogolemi koli~ini na voda od vistinskite potrebi za kulturata. odnosno izbepete gi kultupite koi ekolo{ki odgovapaat na su{nite podpa~ja. e poka~uvawe na cenata na vodata i naplata na vodata spoped potpo{uva~ka. gopivo i dpugo. centappivoti. wo`e da se konstatipa deka pacionalnoto i ppavilnoto kopistewe na vodnite pesupsi vo zewjodelskoto ppoizvodstvo tpeba da ppetstavuva klu~en ppi opitet na sekoja zewja. po`elno e da se ppiwenat texniki koi go zgolewuvaat stepenot na iskopistuvawe na vodata kaj gpavitacionoto navodnuvawe. a ~esto pati se weta i na vandalizaw. kade {to se nawaluva ppitisokot i enepgijata koja se kopisti za negovo sozdavawe i distpibucijata na vodata e poblisku do sawoto pastenie i negovata kopenova wasa so wnogu powali zagubi. no e efikasna. vodowatici. kako i za celokupniot `iv svet. So toa. zewjodelskite ppoizvoditeli }e bidat zaintepesipani za nawaluvawe na potpo{uva~kata na vodata i voveduvawe na texniki so koi wo`e da se za{tedi (wikponavodnuvawe). {to e ~esta praktika vo na{ata zemja) AVLYST 2008 | 17 . za koi postojat dobpi iskustva kaj nas. koi ponatamu mo`at da se prenamenat na povr{ini koi ne se navodnuvale ili vo nekoj drug sektor. potpebno e da se nawali ppitisokot na pasppskuva~ite i da se nawali visinata od koja pa|a kapkata. nawesto sitna kapka koja iwa dolgo patuvawe do po~vata. bidej}i so ovaa texnika zalevaweto wo`e wnogu lesno da se kontpolipa. sepak tpeba da se iwa ppedvid faktot deka nejzinoto nepacionalno i neppavilno kopistewe wo`e da dovede do ppoblewi so ponatawo{nata upotpeba vo site sfepi na ~ovekovoto `iveewe. bidej}i se instalipani nadzewno. plavewe) se wnogu nisko efikasni i zagubite na voda so istekuvawe od kpajot na papcelata i ppoceduvawe nadvop od zonata na aktivnata pizosfepa wo`e da bidat i ppeku 70% od aplicipanata voda. Vo toj slu~aj. Edna od wepkite koja ne e populapna we|u zewjodelskite ppoizvoditeli. Od texni~ki aspekt. kako {to se: sipak. dokolku so ppetxodna analiza se utvpdi deka gi ispolnuvaat kpitepiuwite za voda za navodnuvawe. Da se ppowovipa tpetipawe i ppo~istuvawe na otpadni vodi od fapwite i od dpugite sektopi i nivna peupotpeba vo zewjodelskoto ppoizvodstvo. ~esto ppeku sistewot se aplicipaat i agpoxewikalii (|ubpiva i pesticidi). mo`e da se za{tedat i opredeleni koli~ini voda. Ovaa texnika e wnogu ~esto se ppaktikuva vo popazvienite zewji. no i tifoni. ppelevawe. Onawu kade {to se upotpebuvaat golewi sistewi za navodnuvawe so do`dewe so ppiwena na lineapni agpegati. se poznati kako LEPA (Low Energy Precision Application). tpeba da se istakne deka se za{tituva i `ivotnata spedina od ppowivawe na vi{ok agpoxewikalii. d-r Ordan ^ukaliev Ass. Vodata do papcelite da se tpanspoptipa ppeku cevkovodi ili pokpiena nawesto otvopena kanalska wpe`a. Prof. dokolku newa uslovi za ppiwena na wikIwaj}i go ppedvid ogpownoto zna~ewe na vodata vo zewjodelskoto ppoizvodstvo. Da se izbegnuva navodnuvaweto vo najtopliot del na denot (okolu pladne) koga ispapuvaweto e najgolewo. kako {to se ppiwena na texnika navodnuvawe vo navpati ili bpanovi. odnosno za nejzinata sestpana upotpeba. dupi ppeku 20%. sekako. Vjekoslav Tanaskovi} Fakultet za zemjodelski nauki i hrana. gpadinapski i ovo{ni kultupi. m-r. {to ne e slu~aj so dpugite texniki na navodnuvawe. a popadi powalite zagubi na voda i blizinata na kapkata voda do povp{inata na po~vata. neiscppno ppipodno bogatstvo.agpoxewikalii. a ne spoped povp{inata i kultupata. Ovie texniki na navodnuvawe.

„Ovde wonaxot e toj koj wopa da pe~ali. kade `ubopot na vodata ne`no ja gali ti{inata. toa {to }e $ dade{. se pasppostpanile ovde. Mona{kata zaednica se sawoodp`uva i sekoj wonax. Preku potta od onoj anga`man {to go ima. da ne jade! Tokwu so ovie zbopovi. inspipacijata.REPORTA@A Manastirskiot `ivot i zemjodelstvoto Sekoj saw da si go zaraboti lebot Sedum~lenata mona{ka zaednica vo manastirot Zrze gi proizveduva site zemjodelski i gradinarski kulturi. koja pulsipa i izvipa od svetata evxapistija. wonaxot ja dobiva silata. „Poseavwe `ito na nekolku xektapi i pabotiwe so svoja wexanizacija spoped wanastipskata tpadicija. duxovno ppodol`uva pastot na wanastipot. Toa e blagoslovot na Adam. gpadinapski kultupi. blagoppijatno westo vo koe dowinantna e sakpalnata diwenzija na spedba na ~ovekot so Boga. dowati. ja cppevwe silata da se soo~iwe so ppedizvikot koga wanastipot be{e puinipan i od sviwapska fapwa. godinava. saka da ppoba od wanastipskoto posno gpav~e“. Kowpipot e osobeno uspe{en popadi viso~inata na wanastipot. Za nas. Lebnoto zpno. da go zapaboti lebot. bukvalno sam da si go zaraboti lebot“. Za obpabotka na zewji{teto e zadol`en otec Kalinik. neppijaten wisip. Toj potencipa deka se ppoizveduva bez bioxewiski. dobieno so denacionalizacijata. Kolku }e vlo`i{. no i na monahot. ne wo`e da newa pod. `ivee wanastipot Zpze. koj e del od galepijata na ppipodata. vo iskonskata ~istota na ppipodata. otvopaj}i gi poptite kako dobap dowa}in. Na ~etipi papceli. zelje. gpa{ok. na vepskiot ppaznik Sveti Jovan Kpstitel. Dpuga ppednost e toa {to wanastipot gi kopisti site blagodati {to gi dava planinata: pazni vidovi ~aevi.. a u{te pove}e da go podeli{ so slu~aen nawepnik. a nie gi do~ekuvawe so gpav~e. po vospitanieto i naukata. Ppi~estuvaj}i se so bo`estvenata kpv. koj sekoj den gpi`livo bdee nad nivite so `ito i dpugi kultupi. tolku }e dobie{ od zemjata I dodeka son~evite zpaci sjaat so svojata ubavina vpz pasko{niot ppipoden ppedel. toj ppodol`uva da objasnuva. dodava iguwenot. Manastipot paspolaga so 25 xa {uwsko i u{te 25 xa zewjodelsko zewji{te. spe}en koga spoped ubavata napodna fopwa na pobo`nost. toa e dopolnitelen ppixod vo ekonowijata. Ottuka. tuku sosewa ppipodno. Silni se i xipotezite deka nekoi u~enici na Sveti Kliwent. da go zaraboti lebot. „Li odgleduvawe i site za~ini koi se dap na ppipodata na ovie ppostopi: opigano. na wanastipskata slava. puzwapin. objasnuvaj}i go na~inot na sawofinansipawe i sawoodp`uvawe na wanastipot. se stavaat na tppezata polna so qubov.. Ppeku potta od onoj anga`wan {to go iwa. „To~no pped edna dekada e obnoven wona{kiot `ivot vo ovoj wanastip kako nadgpaduvawe na wileniuwskoto iskustvo koe funkcionipalo vo 9. koj se odp`uva spoped dpevnoto ppavilo na Sveti Pavle: Koj ne raboti. dodava igumenot Kliment N a iljada wetpi nadwopska viso~ina. pe~upki. so swipenieto na eden vikapen episkop. kolku {to }e vlo`i{ vo nea. pu~ekot se podgotvuva so plodovite koi se dap od ppipodata. taa. Nacionalen spowenik na kultupata so univepzalna diwenzija. s# {to 18 | MOJA ZEMJA Manastipot paspolaga so 25 xa {uwsko i u{te 25 xa zewjodelsko zewji{te . Obedineti vo seduw~leno bpatstvo. na vepnite lu|e koi doa|aat da se powolat. Seto toa e del od na{eto ppoizvodstvo. gostin-posetitel na wanastipot koj }e bide padosen. govopi vladikata Kliwent. veli otec Kliwent. kowpip. otpad) se ppeobpazi vo wona{ka zaednica“.. Zewjata e podna. „Lolew del od ovie zewjodelski ppoizvodi. {tavej. Toa e blagoslovot na Adaw. no i na wonaxot. veli otec Kalinik. vek. Taka. wagdonos. kaskadno izgpadeni vo weditepanski stil. pod patponot na Sveto Ppeobpa`enie. so site nusefekti (bolvi. vodej}i uspe{na manastirska ekonomija. bawja. „Ovde monahot e toj koj mora da pe~ali. e kvalitetno“.. wonasite ppoizveduvaat pipepki. Plodovite se dar od prirodata Na 19 avgust. iguwen na wanastipot. „Centap na na{ata aktivnost e svetata litupgija. ako se opa kvalitetno. koe e golew blagoslov da go iwa{ na tppezata. iwa svoi obvpski. bukvalno saw da si go zapaboti lebot“. salati i so s# {to ppoizveduvawe kako blagoslov od Boga za da wu go ppinesewe na vepniot napod. so ista wepa. za{titni ppepapati. Ako se ppavi s# navpewe. }e ti vpati. n# do~eka i vladikata Kliwent. piba. veli otec Kliwent. spoped svoeto poslu{anie.

]e go revitalizirame. A pe{terata vo hristijanstvoto ima kultno zna~ewe. piba i salata jadat wonasite. nezabele`itelno gi zavp{uvaa svoite obvpski. vo Zrze. celiot ovoj kompleks e golem predizvik. potencipa vladikata Kliwent. „Mnogu sme blagodarni na Boga. s# {to se ppoizveduva za do~ek na vepnicite. vpewe e za odwop. funkcionirala mona{ka zaednica. Vo ovaa nevepojatna duxovna i `ivopisna oaza. dpug vo gpadinata. koja poslu`ila kako onowatopejski kopen spoped koj seloto i wanastipot go dobile svoeto iwe . {to na jubilejnata godina se otkri bigornata karpa vo koja e skriena mona{kata naselba. Sonceto zajde. Zatoa. specifikata na ppostopot. otkrien e bogat mona{ki kompleks. veli igumenot AVLYST 2008 | 19 . tpet kpaj pibnikot. ovde. pa kako lu|e od 21. Denot odwinuva{e.. Ne sakaj}i da iw ppe~iwe natawu. Bog ni dade prekrasen podarok pe{terata. bidej}i na{iot spasitel. go slu{avwe poznatiot zvuk. }e se nagradime vrz ona {to e postaveno kako temel“. Hristos. Vo bigornata karpa pod crkvata. wonasite tivko. a i za ekipata apxeolozi koi pabotat na najnovite iskopuvawa. e plod na pabotata na ovaa wona{ka zaednica“. odnosno pred da postoi mona{ki `ivot na Sveta Gora. se pozdpavivwe. so nad 30 isposni~ki }elii. Monika Taleska Mona{kiot kowpleks Spored najnovite nau~ni istra`uvawa. ostavaj}i gi vo nivnite tixuvali{ta. drug vo poleto I dodeka iguwenot na wanastipot go dolovuva{e na~inot na koj funkcionipa ovaa zaednica. zpzopeweto na vodata. na ped bea podgotovkite za ve~epnata litupgija.Vo wanastipot gostite se ~ekaat so gpav~e. zasega.. eden vo poleto. vek. sekoj e anga`ipan od utpo do wpak. vek.Zpze. u{te vo 9. e roden vo Vitleemskata pe{tera i potoa e polo`en vo pe{tera. Dodeka se spu{tavwe od planinata. Eden vo gradinata.

Ppitoa. dokolku pazapot ponudi dobpa cena za ovogodi{nata pekolta. ne go tretiraat plodot so ve{ta~ki |ubriva ili razli~ni hemikalii. Ova go stopivwe zapadi podolgotpajnosta na podot. site selani sadat bostan i so toa ja upivaat cenata na napednata pekolta. Vo seloto ima okolu 120 hektari povr{ina so organsko proizvodstvo ostanot ja vpa}a nade`ta we|u `itelite na svetinikolskoto selo Mustafino. Vegetacijata kaj bostanot tpae okolu 100 do 120 dena. povisokite ppinosi i. a we|u lastapite ili od kopen do kopen. a se povtopuva u{te dva pati. Sostojbata e poinakva koga pazapot diktipa poniski ceni i `itelite. popadi ovoj fakt. sega dowinipa bostanot. Tpapovite se opaat so wexanizacija. B odgleduvawe bostan. Ppvoto kopawe e 20 dena po sadeweto. Ve}e na po~etokot na avgust. zapadi polesniot tpanspopt“. doa|a ov~epolskiot bostan Pped da se nasadi bostanot. pped s#. pazapot go bapa so vakov kvalitet. a negovoto selo. no ve}e ja ppowenivwe obpabotkata i sadiwe na kalew od tikva. veli Stevo Stavpev. Toj poseal pet dekapi.TOP TEMA Avgust . selanite iwaat pod za ppoda`ba. na zewjodelskata kapta na op{tinata. zatoa {to `itelite nasadile pove}e od 20 xektapi“. Koga lastapot }e dostigne 10 do 15 santiwetpi. a tpetiot pat e vo faza na cvetawe. koi povtopno gi vospostavuvaat ppekinatite lanci za plaswan i ppoda`ba na ovaa kultupa na ppostopite na popane{na Jugoslavija. Osven toa. e poznato kako jadpoto na bostanot. Iweno. sepak. „Toga{ koga }e zavp{i podot od stpuwi~koto Najgolew ppoblew za `itelite na Mustafino. toga{. iako vakviot na~in na obpabotka walku ja nawaluva bla`inata na bostanot. Slednoto e na golewina na lastapot okolu 50 santiwetpi. Spoped negovoto iskustvo. 20 | MOJA ZEMJA Plodot wopa da bide dobap za tpanspopt . sadat powali povp{ini. Od eden kopen wo`e da se dobijat 10 do 15 plodovi ili 100 kilogpawi plod. spoped ovoj `itel. `itel na Mustafino. „Site vo seloto sadevwe lubenici od sewka. veli Stavpev. se otvopija novi pazapi (Kosovo). spoped Stavpev. „Poslednive nekolku godini. Tie se se}avaat na vpeweto koga na nivnite nivi ostanal celokupniot pod i bostanot bil xpana za dowa{nite `ivotni. Po strumi~kiot.mesec na bostanot Lubenicite ja vpa}aat nade`ta kaj zewjodelcite @itelite na Mustafino imaat organsko proizvodstvo na bostan. pokpaj dpugite kultupi. nivata tpeba da se izopa dva pati i da se stavi po edna lopata apsko |ubpe vo dupkite kade {to }e bide nasaden ko- Promeni vo odgleduvaweto Ppowenite na pazapot ppedizvikale tektonski ppoweni i vo na~inot na penot. e neplanskoto sadewe na lubenicite. veli Stavrev. toga{ e ppvoto kopawe. Na nivite vo seloto. Sadeweto na bostanot vo ovoj peon po~nuva okolu 20 appil i tpae eden wesec. ili re~isi voop{to. se obpabotuva pa~no. se odi i na pazdeluvawe na lastapkite. Desetina dena podocna toj niknuva i ottoga{ po~nuva navodnuvaweto zatoa {to ovaa kultupa bapa vla`na po~va. a poleka gi vpa}awe i stapite. zatoa {to mnogu slabo. plodot od sewka ne bil dobap za tpanspopt na dolgi pelacii i selanite pazwisluvaat za nov na~in na awbala`ipawe i plasipawe na podale~nite pazapi.

Stavpev objasnuva deka toa se poznava po kopata koja dobiva `oltenikavo-bela boja koga sozpeva. na pazapot se pojavuva na{iot bostan“. na sekoi 7 do 10 dena. se ~eka 40 do 45 dena i toga{. objasnuva Stavpev. no seto toa zavisi od vpewenskite uslovi. koj gi snabduva so voda od waj do septewvpi. toga{ se kalewat (vkpstuvaat). tuku za da dobijat podolg pepiod na sozpeani lubenici i podolgo da bidat ppisutni na pazapot. go otkupuvaat od Stpuwi~kiot pegion. Koga tie }e istepaat po dve liv~iwa. signalizipa deka plodot e za bepba. Dokolku ne se obepe vo ovoj wowent. @itelite na Mustafino se gopdi {to iwaat vakov sistew. @itelite se zadovolni od otkupnata cena koja se dvi`i okolu 5 do 6 denapi za kilogpaw lubenica zewena od bostan. odnosno stanuva takov kakov {to go bapa pazapot. Isto taka. AVLYST 2008 | 21 . bez pazlika dali toa }e bide po ppipoden pat ili ppeku sistewi za navodnuvawe. Sepak. `itelite na Mustafino ne go ppavat ova kalewewe. ubav izgled i so~nost. toj e gotov za bepewe. Ppitoa. Otkako }e se fatat listovite na lubenicata. tuku kako {to objasnuva Stavpev. plodot dobiva okpugla ppavilna fopwa. na sekoj plod iwa walo liv~e. ne zatoa {to ne wo`at da gi poseat nivite za nekolku dena. Sepak. toga{ toj se skapuva i gubi od kvalitet. So po~estoto navodnuvawe. koe koga }e dobie kafena boja. Rokot za bepba na lubenicata e sawo 10 do 15 dena. Lubenicite baraat voda Pped da nikne. T. objasnuva Stavpev. No.pole. {to gi ppinuduva zewjodelcite odnapped da go planipaat nejziniot plaswan. we{tanite iwaat nekoi javni tajni za toa kako se ppepoznava koga plodot e sozpean. Po pojavuvaweto na plodot. itpinata na zewjodelcite odi dotawu {to tie pogolewite povp{ini gi sadat podolg vpewenski pepiod. Stoj~evski Se zasejuvaat sewki od tikva i od bostan vo dve posebni lei. toga{ se otstpanuvaat dvete liv~iwa od tikvata. lubenicata bapa navodnuvawe. tikvata iwa dva lista i kalewot iwa dva lista. ovaa kultupa bapa ~esto navodnuvawe. Sepak.

wo`e da se postignat odli~ni pezultati. Ovoj zewjo. veli Tasev. Iska`uvaj}i ja svojata blagodapnost do Agencijata za unappeduvawe na zewjodelstvoto vo Kavadapci i do ppofesopot Bopo Ristevski od Fakultetot za zewjodelski nauki i xpana. poslednive desetina godini e vo Zavodot za vpabotuvawe i so toa wu se dalo vi`ej}i se po patot kon Ppi. S. investiciite i na sepioznata konkupencija we|u sawite ppoizvoditeli na ppaski. na zemjodelski saemi i vo debati so drugi zemjodelci D poblewite so pe`eweto. objasnuva toj. Ppaska poznata na Balkanot T. tuku dosledno gi sledi site dostignuvawa na naukata. Zatoa.vaat ppaski. sekoj powin. a kaj nego doa|ale zaintepesipani lu|e od cela Makedonija. nekolkukpatno gi zgolewil svoiposowanecot Rade Tasev. ovoj zewjodelec posvetil na ovo{tapstvoto. Tasev mo`e da go vidite na tribini organizirani od proizvoditeli na za{titni sredstva. kajsii. slivi i se oppedelil za ppoizvodstvo na dpugi ovo{ki. toj e dol`en da ppoizvede kvaliteten pod. Sega. vo ppvata godina otkako go nasadil ovo{tapnikot. toj anga`ipal stpu~no lice.nasadil kajsii i cpna sliva. koi wu powagaat vo ppekpojuvaweto i vo tpetipaweto na bolestite kaj ovo{kite. we|u pedovite. a so toa se gapantipa i negoviot otkup. Sawo so powo{ na naukata i so wnogu tpud. sadeni ppaski od najkvalitetnite kavadape~ko. toj i negovite sogpa|ani gi sledat site nappedoci na naukata i nedvoswisleno gi voveduvaat vo svoeto ppakti~no pabotewe. Tasev od site sopti ppaski.dpvo }e bepe{“. zaedno so svoite deca i nivlep. toj go plasipa svojot ppoizvod i na evpopskiot i na puskiot pazap. Toj „stpu~wak“ wnogu dpasti~no go se~el dpvoto i so toa sawo go pazgpanuval. Kako {to velat postapite. objasnuva Mixajlov. Lpe{k te Mnogu rod i vra}awe na vlo`enoto Ppviot nasad so wodpi slivi go nasadil vo 2002 godina. tpite deca wu bile wnogu wali i ne wo`el da go ppo{ipi ppoizvodstvoto. Za da ne ppodol`i vakvata sostojba. ppofesopi na Fakultetot za zewjodelski nauki i xpana.300 dpvja so wodpi slivi vo atapot na stpuwi~koto selo Bosilovo.{ansa. P Ovoj zemjodelec ne e orientiran samo na proizvodstvoto na posado~en materijal i ovo{je. bidej}i kako zewjodelec. Osven ppaskite.OVO[TARSTVO Niz rosomanskoto pole Vo ovo{tapnicite na stpuwi~anecot Od posado~en watepijal do plodovi od praska e poznata vo zewjava. Tasev iwal wal nasad zatoa {to pabotel vo kowpanijata „Tikve{“ i newal dovolno vpewe da se posveti na zewjodelstvoto. Denes. Vo sopstveniot pappaska. Osven toa. sowanskoto pole iwa idealna weIntepesno e toa {to Tasev saw stopolo`ba za odgleduvawe na site ppoizveduva i posado~en watepijal vidovi ovo{ni nasadi. koja spoped svojot kvalitet sadnik ppoizveduva dupi i za ppoda`ba. gi otstpanuvawe gpe{kite od ppvite godini“. a posledicite se katastpofalni. popadi negovata nestpu~nost. odnosno 260 dpvca. iwaw {teti. No. Pped da ja nasadi nivata. Bidej}i ppvite dve godini dpvcata ne davaat pod. Sepak. zatoa {to e kvalitetna. toj. slo`no. po poteklo od selo Lali{te. po. Na po~etokot. veli Mixajlov. s# u{te go nawaluvaat podot na wodpite slivi kaj stpuwi~anecot Bla`o Mixajlov. Podocna nappavil u{te eden nasad i sega Mixajlov iwa 1. da odgledusowanskiot atap. iskopistuvaj}i go uva~ }e go zabele`i ovo{tapnikot na ova. Za `al. toj ja izopal i fplil wnogu apsko |ubpe. Toga{ nasadil pet dekapi. Veli. nekolku godini podocna. ovoj nastavnik vo Spednoto ekonowsko u~ili{te „Jane Sandanski“ gi anga`ipal To{o Apsov i Mapjan Kippijanovski.te planta`i i ve}e iwa 4 xektapi nadelec. izwinative 26 godini gi sopti. toj go zgpe{il pe`eweto. Tasev objasnuva deka tie sekoga{ se paspolo`eni da wu powognat vo pe{avawe na ppoblewite so koi se soo~uva vo paboteweto. so pe`eweto. no i na popane{nite jugoslovenski pazapi. Ppaskata na Tasev wo`e da se najde pe~isi na site evpopski pazapi. Bidej}i sawiot ne go znael ppocesot na kpoewe i ofopwuvawe na stebloto. blagodapej}i na pabotata. Tasev. „dpvo se~e{ . sadel i dpugi Rodot e dobap i o~ekuvan 22 | MOJA ZEMJA . niz podnite poliwa na po.nite sewejstva. „Bidej}i toj go zgpe{i na~inot na pe`ewe i den-denes.

i vo slu~ajot na Mixa- Ovo{tapnikot na Mixajlov Osven problemite so ovo{kite. vo pettata ili {estata godina. zatoa {to e meka i sozreva porano od drugite sorti . podnesuvaat transport i davaat golem rod. se pojavile wnogu zewjodelski kapaciteti koi gi anga`ipaat pabotnicite na podolgo vpewe. Mihajlov gi tretira drvcata so odredeno sredstvo za za{tita. Mihajlov nema nikakov problem so plasmanot na kajsiite. slivata se stava vo gajbi od 7 do 8 kg. zree sortata „stenli“. no i ovoj obid bil bezuspe{en. a drugite dve sorti se isklu~ivo trpezni slivi Ovoj zemjodelec. tie se ppodavaat vedna{. Se pazbipa. niz koj. Najwnogu dobiva od soptata „stenli“. ova e vo polna podnost. dokolku iwa su{ni uslovi. Mixajlov iwa ppoblew so obezbeduvaweto pabotna sila. prviot rod go dobil vo 2005 godina. prviot svoj nasad go nasadil vo 2001 godina. Bidej}i prvite tri godini ne ra|aat. zatoa {to ovie kultupi ne ppe~at na pazvojot na dpvceto i so nivnata obpabotka i |ubpewe. Po bepbata.„~a~anskata najdobra“ i „stenli“. Vakvata sostojba e rezultat na toa {to „stenli“ mo`e da se koristi za industrisko proizvodstvo. Vo svetot iwa nedostig na slivi“. zatoa {to bile so ubava boja. spored programata {to ja dobil od Kiprijanovski ite od pe`eweto {ko se popravaat jlov. gi napa|aat plodovite i pravat ogromni {teti. Ppocesot na bepewe ne wo`e da tpae pove}e od desetina dena. Isto taka. Mixajlov postavil sistew „kapka po kapka“. a so toa e garantiran i negoviot otkup. T. zatoa {to taa e i najpodna. se baraat na pazarite. zatoa {to vo stpuwi~kiot pegion. „Slivite odat na stpanskite pazapi. „~a~anska najdobra“ i „stenli“. „Kaliforniskata sina“ zree prva. vo letniot period. AVLYST 2008 | 23 . No. isto taka. Vedna{ po nivnoto bepewe. So vakvata raznoli~nost vo asortimanot. zatoa {to skovranite. se obpabotuva i sawiot ovo{tapnik. koj ja uni{tuva lisnata masa. „Sadev zelka i cveklo. So ova se vpa}aat del od vlo`enite spedstva za{to ppvite dve godini ne davaat pod“. Sepak. a „~a~anskata“ dostignuva od 22 do 25 denari na golemo. iako ne e zadovolen od oploduvaweto na „~a~anskata najdobpa“. prose~niot prinos e od 10 do 70 kilogrami po drvo.Bla`o Mixajlov kultupi na odpedeno pastojanie od dpvcata. a kon krajot na letoto. Toj napravil pla{ilo vo ovo{tarnikot. potoa sozreva „~a~anskata najdobra“. Na negovata niva mo`e da se vidat samo kajsii od sortata „roksana“. Mihajlov se bori i so skovranite . objasnuva Mixajlov. negova obvrska e da sozdade dobar prinos i kvaliteten rod. „stenlito“ ima najniska cena (okolu 15 denari). stava kpistalni |ubpiva za pastenijata da dobijat podobpa lisna wasa.ptici koi go napa|aat plodot na „kaliforniskata sina“. zatoa {to podot }e ppezpee. Toj ppose~no dobiva od 60 do 70 kilogpawi po dpvce. sé u{te. a najwnogu vo Rusija. Berba i otkup Bepbata na slivite se odviva pa~no. podobpa boja. veli ovoj stpuwi~anec. No. mnogu krupni. Ottoga{. Stoj~evski Vo ovo{tarnicite na Mihajlov rastat slivi od sortite „kaliforniska sina“. so powo{ na apgati. tie bapaat edno do dve navodnuvawa. pogolew plod i dpugi kapaktepistiki. ovoj zemjodelec prepora~uva da se vnimava na zeleniot majski bumbar. toj ima slivi od po~etokot na juli do krajot na avgust. Vo narednite godini toj o~ekuva i do 100 kilogrami po drvce. sepak. vo posledno vpewe. Nasadil 110 drvca kajsii zatoa {to znael deka vo zemjava nema mnogu nasadi so vakva kultura. tuku kako {to objasnuva.

.

▼ .Zewjodelcite i godinava s# powalku go osigupuvaat ppoizvodstvoto iako gpadot ne gi po{tedi posevite. tuku nappotiv. ja~wen. velat od pesopnoto Ministepstvo. eksplozii. Nezavisno od toa kolku paketi }e bidat ispukani. potivgpadobijnata odbpana ne gi za{tituva posevite. do 10 xa ovo{ni nasadi (jabolka i ppaski). sledej}i gi evpopskite i svetskite tpendovi. . a ne gpadobijni paketi P za{tita {to se poka`aa kako nezadovolitelni i. \op|i Kotev. sega se ppenaweneti za osigupuvawe na zewjodelcite. istaknuva dipektopot na YXMR. Za ovaa cel se naweneti 70 wilioni denapi od Ppogpawata za poddp{ka na zewjodelstvoto. tutunot. pipepki. ne postignuva efekt. a ponekoga{ pezultipa i so ~ove~ki `ptvi. tpeba sawi da go platat. Kolku i da se puka. bidej}i pogolewiot del od suwata. bidej}i se ppijavile na javniot povik na Vladata. gpozjeto. Za p~enica. kpastavici i bostan). Ako oblacite se gpadonosni. e obpazlo`enieto na nadle`nite institucii za vakvata odluka. Bpojkata e wnogu wala popadi visokite ceni. Sistewot. bostanot. Za niv osigupuvaweto e skapo. tie ne wo`at da gi pazbijat gpadonosnite oblaci i da gi sppe~at vpne`ite gpad. 50 xa gpadinapski kultupi (dowati. veli Spasenoski. Od Yppavata za xidpoweteopolo{ki paboti (YXMR) se decidni deka newa osnova za ppiwena na ppotivgpadobijna odbpana. 70 otsto. I vo Evpopskata Ynija gpadobijnite paketi ne se kopistat. Cenite za osigupuvawe wo`e da se sni`at ako zaintepesipanosta na zewjodelcite se zgolewi. p~enkata. kpastavicite. toga{ newa {ansi gpadot da ne pa|a. pottiknuva po`api. Dosega konkupipale sawo desetina zewjodelci. p~enka i tutun newa ogpani~uvawe na waksiwalnite kapaciteti. dowatite. vo poslednite 30 godini vo Makedonija povtopno pa|a gpad“. ppedizvikuva {teti. istovpeweno. jabolkata i ppaskite. Dp`avnata vlast }e subvencionipa osigupuvawe sawo od osnovnite pizici . a Vladata vo ppocesot na osigupuvawe }e paboti so kowpaniite „Osigupitelna polisa“. So ovaa wepka se opfateni p~enicata. po`ap i gpow AVLYST 2008 | 25 [to velat osiguritelnite kompanii? Sawo desetina zewjodelci godinava go osigupale svoeto ppoizvodstvo. ja~wenot. ednostavno. velat vo osigupitelnite kowpanii. Makedonija ja ukinuva upotrebata na gradobijni raketi ANALIZA Osiguruvawe na posevite. pipepkite.Po 35 godini. Makedonija sugepipa osigupuvawe na zewjodelskite povp{ini. Kopisnici wo`e da bidat fizi~ki i ppavni lica so waksiwuw 20 xa lozovi nasadi. „Stanuva zbop za ppipoden fenowen {to ne wo`e lesno da se uni{ti. Buxet- skite spedstva {to bea ppedvideni za nabavka na paketi. Vladinata wepka za subvencionipawe na 30 otsto od tpo{ocite ne e atpaktivna. Sli~na e situacijata i vo svetski pawki. So vkupno 70 wilioni denapi. dp`avata pokpiva 30 otsto od tpo{o- Gradobijnite raketi predizvikuvaat po`ari Zewaj}i gi ppedvid pezultatite od dosega{nata ppiwena na gpadobijnata [teti od gpadot Vladata subvencionipa 30% od osigupitelnata polisa za osigupuvawe od osnovni pizici vo ppiwapno zewjodelsko ppoizvodstvo. Nad 30 zewji voop{to newaat za{tita od gpad.gpad. „Vapdap Osigupuvawe“ i „Eupolink“.

e spopno toa dali osigupitelnite kowpanii voop{to iwaat ekspepti koi pealno bi vp{ele ppocenka na {tetite od eventualno nevpewe. doka`ano e dupi i deka vakviot sistew na za{tita ppedizvikuva po`api. ppi nevpewe. Za wakedonskite zewjodelci. Nivnata cena dostignuva 8. a dp`avata uspea da spasi ogpowni suwi od svojot buxet. Aco Spasenoski. Powalo be{e i u~estvoto na tpo{ocite vo ppoizvodstvo. Makedonija ja ukinuva upotrebata na gradobijni raketi ▼ ci te za osigupitelnite polisi. Nappotiv.000 evpa. no toa ne gi winiwizipa {tetite“. poten- Vo Makedonija. Ostatokot go pokpivaa dp`avnite opgani (40% centpalnata. a da ne se osigupa ppoizvodstvoto. Taa navika tpeba da se stekne povtopno“. istaknuva Spasenoski. Ppitoa. Razli~ni stavovi me|u zemjodelcite Zewjodelcite se podeleni vo wislewata okolu vladinata odluka za osigupuvawe. wasovnoto osigupuvawe }e ja sni`i cenata (ppewijata) za osigupuvawe. ppakti~no. Fedepacijata sweta deka dp`avata tpeba da ppodol`i so stiwulipawe na osigupuvaweto dodeka wepkata ne bide op{to ppifatena. a se ispukaa samo 220. op{ta e soglasnosta deka tpeba da se opganizipaat javni tpibini ili debati po selata so stpu~ni lica i ppetstavnici od osigupitelnite dpu{tva. Ekspeptite objasnuvaat dena nezaintepesipanosta za osigupuvawe. a ne 30% od tpo{ocite za polisite. a pokot na upotpeba e waksiwuw edna godina. gradobijna odbrana. ~ini okolu 32.500 raketi so pominat rok. veli ppetsedatelot na Fedepacijata.pla}aa sawo 20% od vkupniot tpo{ok. fakt e deka newaat navika. lozap od Kavadapci. tpeba da naide na wasovna poddp{ka i da bide ppifatena od zewjodelcite zapadi dve ppi~ini. Ppvo.3 milioni evra. Efektot be{e ogpowen. Edni swetaat deka gpadobijnata za{tita ne tpeba da se ukine. dp`avnite i `upaniskite vlasti pla}aat po 25%. vo eden den bea ispukani 26 paketi. Minatata godina bea nabaveni 700 raketi. podeleni we|u dp`avata. vo vrednost od 1. prvpat. kako wepka za za{tita na posevite. `upanijata i zewjodelecot . }e gi ppevenipa {tetite od gpad ili od dpugi elewentapni nepogodi i vtopo. Iwa i takvi koi poso~uvaat deka subvenciite za osigupuvaweto tpeba da pokpivaat najwalku 50 otsto. velat. be{e wnogu poevtino. ^akarova FFRM za osiguruvaweto Osigupuvaweto.000 evpa ili isto tolku kolku {to bi se potpo{ilo za tpi pati da se podigne lozov nasad. dpugi go favopizipaat osigupuvaweto. Pped 20 godini osigupuvaweto. dodava Milev. no podobpo bi bilo poddp{kata da dostigne 50 ppocenti. Intepesno e da se napowene i deka godina{nata Ppogpawa za pupalen pazvoj poddp`uva kupuvawe wpe`i za za{tita na zewjodelskite povp{ini. Ovaa ideja. popadi wasovniot odyiv. spoped Risto Milev. No. Lani. „Newa dp`ava vo Ynijata {to kopisti paketi ppotiv gpad. da se paboti pod otvopeno nebo. „Vo popane{na Jugoslavija osigupuvaweto na zewjodelstvoto be{e ppaktika i zadol`itelno so zakon. Vo sekoj slu~aj. Ve}e 30 godini pukawe so paketi i isto tolku vpewe iwawe po`api. Ovaa godina se uni{teni 4. \oko Danailov. za{titna wpe`a za eden xektap povp{ina so celosna konstpukcija. objasnuva winistepot za zewjodelstvo. osigupuvaweto na xektap po-vp{ina ~ini pedesetina evpa. Toa ne funkcionipa. e wo`ebi dobpa. 26 | MOJA ZEMJA Vo Xpvatska pped dve godini be{e doneseno zakonsko pe{enie za osigupuvawe so koe xpvatskite fapwepi dobija isklu~itelna povolnost . Kako opcija za za{tita toj gi poso~uva i wpe`nite konstpukcii {to gi ppoizveduvaat nekoi wakedonski fipwi. Nesfatlivo e. M. Sepak. Vo denapska ppotivvpednost. onevozwo`uva kowpanijata da vpaboti stpu~ni kadpi koi bi ja ppocenuvale {tetata popadi ekonowska neisplatlivost. a fapwepite go pokpivaat ostatokot od osigupitelnata polisa. 20% lokalnata i 20% `upaniskata vlast). nitu tpadicija za osigupuvawe na iwotite. e upotrebena vo 1974 godina. voedno. sistewot se wenuva sekoi pet do {est godini. {to }e ovozwo`at zewjodelcite podpobno da se zapoznaat so benefitite od osigupuvaweto. Denes. no tpeba vpewe za da se obnapodi. „Osigupuvajte go va{iot ppoizvod“ velat osigupitelnite kowpanii cipa toj.ANALIZA Po 35 godini. Ppedvidenite 30 otsto za pokpivawe na osigupitelnata polisa ne se wala suwa. {uwapstvo i vodostopanstvo.

S. go klasipaw. se ppoizveduvaat sawo dowati na otvopeno.Prv proizveduva~ na domati pod plastenik vo Zapadna Makedonija LRADINARSTVO Plasteni~koto proizvodstvo e ppedizvik za pegionot Ogpowna investicija i dobivka P o pe~isi dvaesetgodi{na pauza. Ogromna investicija. „Lani ostavav po eden kopen so dve stebla (dve stebla . Muxawetnafi odgleduva xolandska sopta BELE F1. Iako pped dvaesetina godini tuka se ppaktikuvalo ppoizvodstvo pod plastenik. a we|u pedovite po 70. koj dava podobpo gpeewe. od cvet na cvet. popano sozpeva. kako i prihranuvawe so kristalni |ubriva preku sistemot kapka po kapka Plodovite ne sozpevaat vo isto vpewe AVLYST 2008 | 27 . Dokolku ppopu{ti odpeden cvet. spoped ovoj `itel na Lopna Bawica.000 kopewa. toj neuspe{en obid bpgu zawpel. Ve}e na po~etokot na juli. Rasadot za domati go proizveduva sam. Ovaa godina ppinosite se pe~isi isti i kaj dvata na~ina . [abani ovaa godina iwa po edno steblo na dupka. toga{ newa da dobie nikakov pod i }e ostane sawo zelenata wasa. Pogolewoto pastojanie we|u pedovite se ppavi za polesno powinuvawe we|u steblata na dowatite i polesna pabota. no ne bev zadovolen od ppinosite. ovoj gostivap~anec iwa ppoizvod za pazap. No. Muxawetnafi fplil pove}e od deset toni dowat. Osven toa. a na prvi april ve}e go sadi pod folijata.000 evpa. Za plasteni~koto ppoizvodstvo. Specifi~no opra{uvawe Voobi~aeno. iako negovite soselani svojot ppv pod go dobivaat wesec dena podocna. a plastenikot e pokpien so fabpi~ki stabilizipan najlon. toj vlo`il 10. Isto taka. Za Muxawetnafi. we|u kopenite iwa po 33 santiwetpi popadi fabpi~kata dupka na cpevoto za navodnuvawe.000 kopewa na otvopeno. veli Muxawetnafi. Muhametnafi go see na 20 fevruari. za da dobie popentabilno ppoizvodstvo. po tpadicija. toj nasadil 9. dokolku se pojavi.okolu pet do {est kilogpawi po kopen ili 60 toni pod. Ovoj tpiesetipetgodi{en ppoizvoditel svojot pod go plasipa na dowa{nite pazapi. sepak. ne fa}a dawki. toj ppepopa~uva vniwatelno da se oppa{uva sekoe steblo. a na sekoi 4 do 5 godini ja wenuva sawo folijata. ja izbegnuva sepioznata konkupencija i ne bapa kopistewe na za{titni spedstva. toa e investicija koja tpae. I toj ppoizveduva dowati na otvopeno {to ppetstavuva sawo ppodol`uvawe na ppocesot na ppoizveduvawe od sistew na zatvopeno kon otvopen sistew. toj ppepopa~uva da se ppska so za{titni spedstva (pesticidi). T. Zatoa. odnosno 90 santiwetpi.000 kopewa pod plastenik i 11. Zatoa. toj bara po~esto navodnuvawe. toj go oppa{uva sekoe steblo. o~ekuvaw dowatot godinava da bide pokpupen. pokvaliteten i wnogu polesen za obpabotka“. tokwu popadi gasenicata. „Po bepbata. Ppitoa. Toga{. tpeba da se vniwava na napadite od gasenica za{to taa go napa|a plodot i go uni{tuva. Odnosno. iako postoi inte- pes i od stpanski otkupuva~i. Odej}i. Sepak. pa~no go soptipaw i so toa dobivaw pazli~na cena“. [abani Muxawetnafi e ppviot i edinstven ppoizvoditel na dowati pod plastenik vo zapadniot del na Makedonija. oppa{uvaweto kaj dowatot na otvopeno go ppavat p~elite. Od nea iwa 9. Vo ovoj pegion. Minatata godina.dve gpanki). go pakuvaw vo specijalni gajbi.500 kvadpatni wetpi. objasnuvaat `itelite na seloto Lopna Bawica. dava pokvaliteten pod. a ne gi ppopu{ta son~evite ultpavioletovi zpaci. Muxawetnafi toa go ppavi so specijalna puwpa i ppepapat. no i ogromna dobivka Na 2. vakvoto ppoizvodstvo e posigupno bidej}i pastenieto ne se pasipuva od do`dovite. [abani investipal i vo in- stalacija na sistew kapka po kapka.

000 toni. pipepka. Vpz osnova na vkupnite suwi na tewpepatupata. ziwski kpowid. Ppiwep: za pano ppoizvodstvo wo`e da se odgleduvaat studootpopni kultupi so seidba/pasaduvawe od naesen (gpa{ok.000 i 62. zelka. Prvoto agroklimatsko podra~je opfa}a nekolku peoni vo ju`niot del na Vapdapskata dolina. voda i sli~no) i odpeduvaweto na ppavcite na ppoizvodstvo (pano. spedno pano i docno ppoizvodstvo. 10 i 15oS. Kako pezultat na ppipodnite uslovi i tpadicijata za ovoj vid ppoizvodstvo. po~va.000 xa so vkupno ppoizvodstvo od okolu 700. tpaeweto na vegetacionata sezona so tewpepatupi povisoki od 5. spana}) i pano fopsipano ppoizvodstvo od toploqubivi kultupi (dowat. Razvojot na gpadinapstvoto po obew. intenzivnoto gpadinapsko ppoizvodstvo wo`e da se opganizipa vo nekolku agpokliwatski podpa~ja i peoni. ppi {to wo`e da se dobijat i do tpi pekolti godi{no od pazli~ni kultupi za pano. salata. Vtoroto agroklimatsko podra~je (kontinentalno-subweditepansko) Agpokliwatski podpa~ja (ppegled) 28 | MOJA ZEMJA . kako i po~venite i dpugite uslovi. spednopano i docno) wo`e da se diwenzionipa vpz osnova na analiza na po~veno-kliwatskite uslovi vo oddelni agpokliwatski podpa~ja. spedno panoto ppoizvodstvo e so dipektna seidba ili pasaduvawe na toploqubivi kultupi.ГРАДИНАРСТВО Yslovi za intenzivno gradinarsko proizvodstvo G padinapstvoto e edna od pozna~ajnite zewjodelski gpanki vo Makedonija. dodeka docnoto ppoizvodstvo na ova podpa~je e za ppoizvodstvo na vtopi gpadinapski kultupi. Ova podpa~je se odlikuva so pelativno golewi wo`nosti za intenzivno gpadinapsko ppoizvodstvo na otvopeno i vo za{titeni ppostopii. asoptiwan i intenzitet na iskopistenost na ppipodnite pesupsi (tewpepatupa.000-750. zastapenosta na gpadinapstvoto se dvi`i we|u 60. kpastavica i sli~no).

liwitipa~ki uslovi se tewpepatupnite vpednosti i nivnoto vpewetpaewe so tewpepatupi nad 5. ppi {to se kowbinipaat studootpopni i toploqubivi gpadinapski vidovi i sopti so odpedena vegetacija i nawena. 10 i 15oS. Ppof. kako i nekoi toploqubivi kultupi (dowat. I vo nego gpadinapstvoto wo`e da se naso~i na pano. Zafa}a wnogu pove}e peoni od ppetxodnite dve. posebno za sekoe agpokliwatsko podpa~je. d-p Danail Jankulovski Ass. keq. Tretoto agroklimatsko podra~je (toplo-kontinentalno) se ppostipa na nadwopska viso~ina od 600 do 900 wetpi. ^etvrtoto agroklimatsko podra~je (definipano kako ladno-kontinentalno) se ppostipa na nadwopska viso~ina od 900 do 1100 wetpi. zelka. ppoizvodstvoto na zelen~uk wo`e da se naso~i kako docno (gpa{ok. vo ova podpa~je gpadinapstvoto wo`e da se naso~i za spedno pano i docno ppoizvodstvo. ppoizvodstvoto e naweneto i za ppepabotki na pazni zelen~uci. bpokula. Ovie sogleduvawa (vpz baza na ppipodnite uslovi) se opientacioni. vo nekoi peoni. wopkov. ova podpa~je e powalku konkupentno od ppetxodnoto. Ppi ovie uslovi. 2-3 pekolti godi{no. potpeben e poanaliti~ki ppiod za izpabotka na seopfaten ppoizvodstven elabopat. So ogled na tewpepatupnite uslovi. spedno pano i docno ppoizvodstvo. Ppi detalno opganizipawe na intenzivno gpadinapsko ppoizvodstvo.Spektap na gpadinapski kultupi zafa}a wnogu pove}e peoni. Vo pogled na tewpepatupnite i po~venite uslovi. Za tipot na gpadinapskoto ppoizvodstvo. kowpip). Popadi konkupentnosta. cveklo i dpugo) so sopti koi iwaat kus vegetaciski pepiod. osven za upotpeba vo sve`a sostojba. so wo`nosti da se dobijat. Zvezda Bogevska .

[etaj}i niz niv. spoped `iteli- te na Mustafino. so pet apgati. Dpugite kultupi. Toa tpae desetina dena. tuku tpeba da go donesewe od Bugapija ili Xpvatska“. iako na nejzinite nivi wo`e da se zabele`at i p~enka. a vo 2006 godina dupi 143 xektapi. ostanuvaa po nivite“. Mitpovska veli deka izwinative 15 godini gi posvetila sawo na ppoizvodstvoto na ovoj son~ogled. od selo Bosilovo. p~enica i lozovi nasadi. @ a seweto go dobila od winatogodi{nata pekolta. Dosega ovoj geodetski in`enep ne sadel cveklo bidej}i pabotel dpugi gpadinapski kultupi (pipep. bostan). Vo spedinata na juni po~nuva kopaweto na son~ogledot. Toga{. velat tie. Mustafino se naseani 120 xektapi so son~ogled. ovoj ppoizvod iwa dogovopena cena od pet denapi za kilogpaw i se kupuva vo otkupen centap. celata povp{ina e naseana za dva do tpi ~asa. a wo`e i pove}e. Cenata e okolu sto denapi po kilogpaw dowa{no sewe. isklu~ivo so wotika. Tpaktopot kako wexanizacija wo`e da powine sawo we|u pedovite. Violeta Mitpovska e sawo edna od 550 `iteli vo seloto koja ppoizveduva vakov son~ogled. „Ovaa kultupa ja sadaw ppva godina zatoa {to e isplatlivo da se sadi. vpewenskite uslovi se idealni popadi toploto vpewe. Dvaesetina dena podocna niknuva son~ogledot. newa wakedonsko sewe. Minatata godina iwalo 92 xektapi. Za `al. toj se ppeopientipal na ppoizvodstvo na cveklo. proizvoditel na cveklo Mo`ni se i dve pekolti godi{no G odinava. ~esto pati.POLEDELSTVO @oltata boja kako predizvik niz ov~epolskoto pole Son~ogledot e egzistencija za zemjodelcite itelite na svetinikolskoto selo Mustafino `iveat od ppoizvodstvo na son~ogled isklu~ivo za ugostitelski naweni. odnosno son~ogled koj ne se kopisti vo industpiskoto ppoizvodstvo. Dokolku se nasee popano. spored niv. a pedovite se kopaat isklu~ivo pa~no. wo`e da izwpzne i da newa nikakov pod. veli Mitpovska. ja~wen. Vo atapot na s. Mitpovska poseala okolu 30 kilogpawi sewe. wodap patlixan. dobivate ~uvstvo deka plodovite postojano Ve sledat vo dvi`eweto. Nasadite wopa da se Proizveduva~ite na ovoj son~ogled dobivaat od 70 do 100 denari po kilogram. Za 15 dekapi. Lodinava. Od dpuga stpana. Vpewenski. taa nasadila 15 dekapi son~ogled. no popadi nivnata niska ppoda`na cena i negapantipaniot otkup. zatoa {to polovina od nivniot tpup e nad zewja. Tehnologija na proizvodstvo Seweto od son~ogledot se see kon kpajot na appil. se poseani so cveklo. veli Mitpovska. Goleminata na c v e 30 | MOJA ZEMJA ja diktipa sawiot ppoiz . Ova. del od nivite na wladiot stpuwi~anec Zopan Ziwbakov. „Sewenskiot watepijal e wnogu skap i zatoa nie ostavawe od na{ata pekolta. e dobra cena so ogled na faktot deka son~ogled za industrisko proizvodstvo dobiva cena od 30 do 40 denari POLEDELSTVO Zoran Zimbakov. objasnuva tpiesetipetgodi{niot Ziwbakov.

nitu ve{ta~ko |ubpe. Slednata vata ja naseal za sawo ~as i polovi. toga{ se dobivaat powali glavici i dokolku se sadi popetko. toj wo`e da se pakuva vo vpe}i.juli) i na lebot na seweto (juli . Kako tpevata. Toj da se nappska so xepo~ekuva deset toni bicidi „Dual“ ili pod od svoite dva „Metaloxop“ ppotiv dekapi cveklo. sadel na pastojanie od 10 santiwetpi i o~ekuva da dobie pod so spedna golewina.Vlog vo idninata navodnuvaat. Kopatpeba da bide obpaboteno. plokultupa. sleduva veeweto so wa{ina (vealka) za da se otstpani plevelot. Ziwbakov. Otkako }e se izvadi. od xovo juli i septewvpi to. toa se bepe za dowa{na upotpeba ili se fpla kako ppipodno |ubpe na nivata. Vo zavisnost od potpebite na otkupuva~ot.vodnuvawe. od agpotexni~ki Vadewe na cvekloto Cvekloto se vadi vo juli ili septewvpi.udipawe so stap. Ma{inata za seewe sadeno vo wapt i vpne do`d. su{eweto tpae podolgo bidej}i. Ovoj ppoces e wanuelen. „Od eden xektap. Son~ogledot po~nuva da se bepe okolu 28 avgust. T. objasnuvaj}i deka so toa iwa i za zpnoto i za bolesta. ppska za{to e otpoZiwbakov nabavil pen na bolesti. gajbi ili pefus i se tpanspoptipa vo otkupen centap. Podocna.plevel niz podot. no sepak se za- Dokolku zewjodelecot odlu~i da see popano. tie ne kopistat nikakvi xewiski spedstva za za{tita. Vaka spedeniot son~ogled. Potoa. ppi {to se kine sawo glavicata. Vo odsewe od zewjodelCvekloto se vadi nos na navodnuvaweska apteka. a vtopiot vo septewvpi ili oktowvpi. kako ppeventiva. Otkako }e se obepe glavicata. odnosno bolest koja ja pie vlagata i ne dozvoluva da se ofopwi zpnoto. Nie swe zadovolni od ppinosot. toa se odpeduva so gustinata na sadewe. toa go ~inelo 1. a pazpet~uvaweto od toa kakvi glavici pisti apsko |ubpe sakawe da dobiewe. pi za iznajwenata wa{ina. Dokolku ovaa godina ne postigne cena. Po seto ova. T. Inaku. selanite wu dodavaat pove}e voda. bez wa{ina. S. a stebloto ostanuva vo nivata. dobivwe dva tona son~ogled. odnosno weto zavisi od toa dali iwa tpeva i da se izopa i na|ubpi. kako {to objasnuva Mitpovska. cvekloto dot ne tpeba da se se see wa{inski.500 dena. a plodot se ostava vo nivata. Sewkite se pakuvaat vo vpe}i ili se ppodavaat vedna{. se pazbipa. Za spe}a. toga{ wo`e da izvadi i dve kultupi godi{no. Pepiodot na vegetacija na ovaa kultupa e tpi i pol weseci. i se vadi celiot plod. sleduva kopawe i pazpeduDve rekolti godi{no Pped da po~ne seeweto. So ova se vadat sewkite od glavicata i se Nasadite so son~ogled. Po seeweto. Tuka sleduva slednata faza od obpabotkata . cvekloto wo`e da se vadi so pogolewi ili powali glavici. zewji{teto vawe. Sepak. Zatoa. dokolku cvekloto se sadi pogusto.avgust). objasnuva ovoj ppoizvoditel. toj ne bapa nikakva za{tita“. otkupuva~ite go bapaat pozpel. S. Od aspekt na seewe. zatoa {to cvekloto wo`e da se sadi vo wapt i vo tekot na juli. so tpaktop. objasnuva Mitpovska. Zatoa. Ppoizvoditelite na cveklo ne se wnogu zadovolni od otkupnata cena od pet denapi popadi popastot na cenite na dpugite inputi. na suvo westo. naj~esto. po potpeba.pekolta sadena podocna bapa nana. ostavaat nekolku dena na sonce za da se isu{at. Nasppoti ova.e potpebno navodnuvawe. AVLYST 2008 | 31 . dovolni od sigupniot plaswan i gapantipanata cena. koe go dobiva od Cvekloto vedna{ wopa svoite kpavi. toga{ ne ja iznajwil od svoj sogpa|anin i ni. Se bepe so no` ili so spp. i toa ppi fopwipawe na cvetot (juni . podot go ~uvawe za slednata sezona. Ziwbakov ko. Ppviot waptovski nasad se vadi kon kpajot na juli. gi napa|a bolesta ~uwa. Vo Mustafino. toga{ glavicite se pogolewi. wu se kinat listovite. stpuwi~koto pole s# pove}e otvopa ppostop za seewe na cveklo. Lolewinata na glavicite kaj cvekloto vlijae i vpz ppocesot na negova obpabotka zatoa {to pogolewite glavici tpo{at pove}e stpuja za lupewe na plodot so powo{ na papea. Odnosno. winatata godina. voditel k l o to aspekt. se nosi dowa. godinava. wo`e da se ~uva i edna godina. dokolku cvekloto e landskata kowpanija „Enzazaden“.

zatoa {to toj sadi kultupi koi ne bapaat wnogu voda. ppipodno |ubpivo od kpavata {to ja odgleduva. iako e vpaboten vo Centapot za pexabilitacija na deca i wladinci. Vodata sepiozen ppoblew za diwite 32 | MOJA ZEMJA . Vo blizina na nivata newa fabpika. kako {to se bakarkata. iako sepiozen ppoblew za negovoto zewjodelstvo ppetstavuva vodata.S. Bidej}i tepenot e te{koppistapliv za wotopni vozila. vo lo{i godini. paska`uva Ewini. sepak celiot svoj `ivot go posvetil na zewjodelstvoto. Zatoa. a vodata ja obezbeduva od vlagata vo po~vata. so tekot na vpeweto i iskustvoto. Newa sistew za navodnuvawe. diwite pastat od eden do dva kilogpawi“. sewejstvoto ne wo`e da gi obpabotuva site povp{ini {to gi poseduva. Tie se zadovolni so kvalitetot {to go dobivaat. Vo pposek. iwata e edna od kultupite koi obezbeduvaat opstanok na sewejstvoto Ewini od skopskoto selo Mopane. skopsko Morane Ekolo{ko ppoizvodstvo na diwi toa. iwa dovolno vpne`i za da dobiewe kvaliteten i ne wnogu golew plod. zadol`itelna kultupa {to ja odgleduva na svoite nivi e diwata. Ovoj pedesetitpigodi{en zewjodelec. toj newa ppoblew so plaswanot na diwite. niz gustata {uwa i neasfaltipaniot. dokolku e izlo`eno na son~evite zpaci. objasnuva. imaat izvonreden vkus. Diwite dostignuvaat cena od 20 denapi za kilogpaw dokolku se otkupuvaat na golewo. tpanspopt ili dpuga wo`nost za zagaduvawe. za spe}a. Osven toa. Na negovata niva wo`e da se vidi i gpa{ok. e newaweto apgati. sum sadel i poinakvi sorti diwi. „Sawo vpne`ite obezbeduvaat dovolno voda za pastewe na diwite. Za Ewini. zimskite sorti vodenka. nitu tepenot dozvoluva nivata da se navodnuva. ekonowija Dpa~evo. iako paspolaga so sekakva zewjodelska wexanizacija. kako {to objasnuva sinot na Bupanedin. e swestena nivata na Bupanedin Ewini. newa bunap. Od svoite dva do tpi dekapi nasadeni so diwi. Iako. Spoped nego. uspevaat vo ovaa prirodna sredina. ppoblew ppetstavuva i toa {to kultupite {to gi odgleduva iwaat kpatok pepiod na vegetacija. ekolo{ki zdpava spedina. Objasnuva deka uslovite {to gi iwa negoviot iwot dozvoluvaat uspe{no opstojuvawe na diwata. Negova golewa ppednost vo odnos na dpugite ppoizvoditeli na ovaa kultupa e ~istata. osven po ppipoden pat. Poslednite 15 godini. Isto taka. kola~arka i drugi. te{koppoodliv tepen.newaweto voda. veli Ewini. Bupanedin svojot iwot go na|ubpuva isklu~ivo so D opgansko. „Lu|eto sawi doa|aat kaj wene i go otkupuvaat podot od dowa. Vo planinskiot ppedel nad Dpa~evo. wo`e da se dobijat sawo do dva tona od celata povp{ina. dobiva {e}ep. No. Sadi sawo eden dekap. a ppi~inata za Se opredeliv za sortata „ruski ananas“ zatoa {to se mnogu blagi.BREND Buranedin Emini. ja ppetvopil vo ppednost. Bupanedin dobiva pet do {est toni plod. svojata slaba stpana . {to dopolnitelno }e go wotivipa ovoj zewjodelec i negovite soselani da gi zgolewat povp{inite so zewjodelski kultupi. Sekoe pastenie. Ewini. a jas so cenata i so toa {to go ppodavaw celiot pod“. dvaesetiseduwgodi{niot Vedat. jas diwite gi siwnuvaw so tpaktop do dowa i ottuka gi zewaat kupuva~ite. Negoviot ppoblew bi bil pe{en dokolku se otvopi ppepabotuva~ki kapacitet od konzepvnata industpija. T. {erbetlii.

Skopje. Cenite na uslugite se pa. bpoj na sowatski kletki i vkupen bpoj baktepii. so dobien pezultat.stewot. Dipekcijata za xpana) iw dava gapancija deka pezultatite od labopatopiskite analizi se validni i deka wo`at. nie sekojdnevno tpeba da go at odpeden vid analiza.5 go.IARM. Redovni kontpoli od stpana zli~ni za pazli~ni gpupi i vidovi na IARM (Institut za akpeditacija analizi. }e se fopwipa i otkupnata cena na wlekoto {to ppepabotuva~ite ja pla}aat na ppoizvoditelite. vo zewjava iwaat wo`nost za dobivawe septificipani pezultati od nezavisna Pavle Sekulovski labopatopija i so toa se eliwinipa. kvalitet na surovo mleko i zdravstvena za{tita na `ivotnite. dva pati wese~no. kako {to toa go bapa Evpopska Ynija ve}e so godini. Od sekoj wlekoppoizvoditel }e se zewaat wostpi wleko.dobieniot na{ite kowitenti. na sekoi poedine~na analiza na kvalitet na su. Nawo`at da donesat wostpa i koi bapa. direktor na Institutot za hrana pri FVM RAZLOVOR Lapancija za bezbedna i zdpava hrana i `ivotni [to zna~i akreditacijata na laboratoriite za bezbednost na hrana.sko akpeditaciono telo. Kakva usluga mo`e da dobijat gra|anite i kakov efekt }e ima toa vrz kvalitetot na hranata i nejzinata kontrola? Akpeditacijata na labopatopiite na Fakultetot za vetepinapna wedicina. Na toj na~in. na gpa|anite na Makedonija. da bidat sigupni deka ispitanite xpana i `ivotni vo na{ite labopatopii. za analiza na xewiski sostav na wlekoto.Doc. staven del od akpeditacijata. kako i na site na{i kowitenti (Vetepinapnata uppava. d-r Pavle Sekulovski.bi ja eliwinipalo potpebata od u{te bopatopiite tpae{e pove}e od 2. Toj edna i pol goRUTINSKA KONTROLA dina pabote{e so nas i ja ponu- NA SUROVOTO MLEKO Vo podgotovki e po~etokot na putinskata kontpola na supovoto wleko. za ppvpat.edna septifikacija od nekoe stpandini i bea potpo{eni okolu 25 wi. dodadena voda. se bezbedni i zdpavi. S.{est weseci do edna godina. no wopaw da go istaknaw Xenk Xeitxiujsen ]E SE PRAVI od Xolandija. }e se stiwulipaat ppoizvoditelite da vniwavaat pove}e na xigienata na wolzeweto. ppisustvo na antibiotici.we|unapodno polnoppavno ppiznaeni do po~etokot na slednata godina. lioni denapi. Bea anga`ipani nekolku ekspepti od stpanstvo. Vpz osnova na tie pezultati. T. Dobivaweto na at site dosega{ni spopovi we|u niv. AVLYST 2008 | 33 Labopatopija za wleko ppi FVM . {to narodni ramki? Ppocesot na akpeditacija na la. nivnite septifikati }e bidat tamu vo nacionalni i vo me|u. Bi sakal da go istaknaw akpeditipaweto na labopatopijata za kontpola na supovo wleko. edna kowpletna na Republika Makedonija). sawiot septifikat za akpeditacija ne Na{ite labopatopii se otvopeni za zna~i deka swe zavp{ile so ppocesot site fizi~ki i ppavni lica koi i deka tuka tpeba da zastanewe. so {to wlekoppoizvoditelite i wlekoppepabotuva~ite. se sopovo wleko ~ini 400 denapi. Spoped najavite na sertifikat? [to sleduva pona.ppotiv. Na ppiwep. a nie Kolku vreme trae{e procesot }e gi kopistiwe sawo za da go zgolena akreditacija i {to moravte wuvawe bpojot na septificipani weda ispolnite za da dojdete do todi vo zavisnost od bapawata na zavr{nata faza . Tie }e bidat odp`uvawe i da go poddp`uvawe siuslu`eni.di najgolewata powo{. vo celost.

kvasci i wuvla koi ppedizvikuvaat pasipuvawe. iwa {ipoka ppiwena. odnosno koga zrnoto sodr`i okolu 27% vlaga venata sila`a so plasti~na folija. Zo{to sila`a preku cela godina? Opganite za vapewe. funkcionipaat kako edna biolo{ka centpala. doveduva do golewi gubitoci na fapwata i nepentabilnost vo paboteweto na fapwata. odnosno wikpoopganizwite na opganite za vapewe. Konzepvipanata dobito~na xpana. Potoa. Najkvalitetna sila`a od kabasti kpwi (p~enka) se dobiva koga sodp`inata na suvata watepija e od 30 do 35%. osnoven obpok. zna~i po otvopaweto. zewjata ili pesokot so koj e pokpiena sila`ata ne tpeba da se otstpani celosno. `eludnikot i celiot opganizaw na kpavata. sila`ata. Istisnuvaweto na vozduxot od sila`ata (ppi sila`ipawe) se vp{i so tpaktop. silosot (sila`ata) }e ostane pokpien 42 dena. na baktepiite. Dokolku se ppeskokne ova (ne se nappavi). Sawo so dobpa i kvalitetna sila`a wo`e da go snabduvate svojot dobitok so odli~no izbalansipan. bidej}i e lo{o. tuku postepeno.e. kpavata wopa da tpo{i telesni pezepvi. Toa zna~i. a isto taka. iw se potpebni 25 do 30 dena da se naviknat na sekoj nov na~in na isxpana. Ppiwep. Ppitoa. so nepawnowepna i neupawnote`ena isxpana. nedovolno se kopisti. popadi ppocesot na fepwentacija. kpava od 500 kilogpawi telesna wasa dnevno tpeba da jade waksiwuw 40 kg sila`a. ppi {to iwa i golewi zagubi vo xpanlivi watepii. Najva`niot faktop za ppoizvodstvo na kvalitetna sila`a e sodp`inata na suvi watepii vo zelenata wasa. no wo`e da odi najwnogu do 8 kilogpawi sila`a na 100 kilogpawi telesna wasa. a isto taka i so vniwatelno pokpivawe na podgot- S Idealno vreme za sila`irawe na p~enkata e koga vla`nosta na klipot e 32%. t. s# u{te. koj iwa pogolewa povp{ina na gazewe. Toj iwa pogolew ppitisok po edinica povp{ina i podobpo ja nabiva wasata otkolku gaseni~apot. ne swetaj}i gi kpupnite odgleduva~i na dobitok koi gi znaat ppednostite i zna~eweto na sila`ata. so koja se dobiva pogolemo i poevtino proizvodstvo na mleko i meso ila`ata e na~in na ppoizvodstvo na kabasta xpana koja se zasnova na kopistewe konzepvipana xpana vo tekot na celata godina. tolku zewja ili pesok }e se otstpani. Koli~estvoto na sila`a vo isxpanata (da`bite) na wolznite kpavi vapipa. tpeba da se sppe~i i negovoto povtopno navleguvawe. Koga }e powine ovoj pok. odnosno kolku {to e dnevnata potpeba od sila`a vo fapwata. Seto ova se postignuva so neppopustlivite yidovi na silosot. toga{ vo sila`ata }e se pazvijat gabi. zatoa {to od watepijalot koj se sila`ipa (p~enkata) tpeba da se istisne vozduxot. Nakil Elezi Menaxer na RC Gostivar . Sila`ipaweto e slo`en ppoces koj se odviva bez ppisustvo na vozdux. sila`ata tpeba da se pokpie so plasti~na folija koja sppe~uva vleguvawe na vozdux i voda (do`d i sneg).ISKYSTVO So sila`a do popentabilno mlekoproizvodstvo Prednosta na sila`ata e toa {to ovozmo`uva stabilna i balansirana ishrana na kravite vo tekot na godinata. Nabivaweto na sila`ata tpeba da se odviva dodeka ne zavp{i polneweto na silosot. no popadi toa i powal ppitisok po edinica povp{ina. a toa tpeba da go izbegne sekoj fapwep. Otkako }e se zavp{at ovie opepacii. Toa tpeba dobpo da se zategne i optovapi so zewja. stapi guwi ili vpe}i so pesok. no vo na{ata zewja.

Mowentno. Stpuga Specijalna nagrada za ka{kaval 1. FZNX w-p Elena Eftiwova. konzistencija. Spbija Specijalna nagrada za bieno sirewe 1. FFRM Nagradeni vo molzewe. ov~apstvoto e gpanka so izvozen potencijal za dp`avata. qubitelite na ubavite wle~ni i wesni ppoizvodi. salamureno sirewe 1. Ppilep 3.500 wililitpi Komisija za stri`ewe: Ppof. wnogu natppevapuva~i. Institut za sto~apstvo M-p Nata{a Dubpova . Aco Spasenoski. na dowa{nata pita i gali~kiot ka{kaval.[tip) za 20 sekundi . Qulwi Iseini 3 winuti i 29 sekundi 2. godina{nive Nagradite za sirewe se dodeleni vrz osnova na slednive kriteriumi: izgled. be{e wo`nost site u~esnici da se zdpu`at vo nadwinuvaweto na ppedizvicite vo sto~apstvoto i vo O Ogpowen intepes za sto~apstvoto zadp`uvaweto na tpadicijata na gali~kiot pegion. Miqaiw Sinanov (Vapdap Lpadsko) za 25 sekundi . Institut za sto~apstvo Qulziw Fejzulai. FZNX Ppof. Dpagi Mixajlov 4 winuti i 10 sekundi Ocenuva~ka komisija za kolekcija na ovci i kozi Ppof. Du{an Risteski. vo Make- donija iwa okolu 600 do 800 iljadi gpla ovci i 72 iljadi kozi. {uwapstvo i vodostopanstvo. na Evpopskata Ynija i na Fedepacijata na fapwepite vo Republika Makedonija. „Vo zewjava iwalo wilion i pol gpla ovci. d-p Sowa Spbinovska. Institut za sto~apstvo Mepiton Abazi. Jaswina Janevska Zdpu`enie „Baba planina“. miris. Ru{an Aliwani (AgpoDpagoevo .12 juli. so niza aktivnosti go odbele`aa Denot na odgleduva~ite na ovcite i kozite . Za pesopniot winistep. Jaxi{ Alija (Zdpu`enie „Kulotat“. koj se odp`uva po ~etvpti pat.litap wleko 2. Debap Dobitnik na nagrada vo kategorija kozjo. Komisijata za izbor be{e sostavena od: Ppof. d-p Vladiwip Xabipski. Skendep Awe. Bitola 2. FFRM Dobitnici na nagradi vo stri`ewe (spored minuta`a): 1.800 wililitpi 3. d-p Vladiwip Xabipski. boja. kako i oficijalni ppetstavnici na Ministepstvoto za zewjodelstvo. belo. a sega bpojkata e wnogu niska. FZNX D-p Nikola Pacionski AVLYST 2008 | 35 ▼ . Aleksandap Vasov. [aban Mawuti 4 winuti i 09 sekundi 3. Pipot. spoped winistepot. belo. FZNX D-p Bone Pala{evski. spored sekundi i kvantitet na izmolzeno mleko: 1. Zatoa. Lostivap) za 24 sekundi . salamureno sirewe 1. Destan Destani. no negovoto Ministepstvo ppavi napopi ovaa bpojka da se zgolewi. vkus i tekstura. Vapdap Lpadsko Komisijata za ra~no molzewe ja so~inuvaa: d-p Nikola Kozapovski. Ovoj tpadicionalen nastan. Institut za sto~apstvo Abdulwexit Awiti. FZNX d-p Nikola Pacinovski. d-p Nikola Kozapovski.Regionalna manifestacija „Den na odgleduva~ite na ovci i kozi“ NASTAN Sto~apstvoto iwa ogpowen potencijal za odr`liv razvoj dgleduva~ite na ovci i kozi.Mateva. FFRM Dobitnici na nagradi vo kategorija ov~o.

go na|ubpil so „tpi petnaesetki“. Tpitikaleto bapa voda. 36 | MOJA ZEMJA . kako {to se nadaleku ppo~uenite gali~ki ka{kaval i gali~ko bieno sipewe. Na 14 juli Tpajkovski go ~eka{e kowbajnot da go o`nee tpitikaleto. }e iwa i pod. ppedadeno wleko i gplo koza) i evtinite kpeditni linii (za da se zgolewat stadata) zbopuvaat za toa kolku vniwanie posvetuvawe na ovaa va`na gpanka“. Zadovolstvo od odli~niot pod na tritikaleto Tpitikaleto e nova kultupa na nivite na Tpaj~e Tpajkovski od skopskoto selo Ajvatovci. koja e neobi~no vkusna za sto~na isxpana i dava golewi ppinosi vo odnos na dpugite kultupi. Sepak. negovoto lice ne go kpie{e zadovolstvoto od ubaviot pod. veli Tpajkovski. so sawoto seewe. vo zavisnost od vpewenskite uslovi.Vo ova julsko popladne. toj go o~ekuva{e efektot od svojata godi{na pabota. Pped ne wnogu godini. velat negovite `iteli. Ppoblew e toa {to Tpajkovski newa ubavi awbapi kade {to bi go swestil tpitikaleto. ppetsedatel na Fedepacijata na fapwepite vo Republika Makedonija. Fpla za{titni spedstva na tpetoto liv~e. po~nal so tpitikale. zadovolstvo e na edno westo da se sobepat site pelevantni ppetstavnici vo sto~apstvoto. Spoped \oko Danailov. oti ne e zdpavo da se izgubi kontaktot so ppipodata i da se zabopavi tpadicijata. tpitikaleto e wnogu kopisna kultupa. pe~e Spasenoski. na dekap za podobap pod. Spoped nego.000 denapi za svojata niva. Ppezentacija na kozi na Lali~nik ERVAN FUERE. uspexot e newinoven“. odnosno 30 kilogpawi na dekap. no sega iwaat sepiozni {teti od glodapite.NASTAN POLEDELSTVO Na `etva kaj Traj~e Trajkovski od skopsko Ajvatovci ▼ 700 wilioni denapi naweneti za ov~apstvoto (ostaveno `ensko jagne. Ovoj zewjodelec go {titi tpitikaleto od pleveli. iwa sepiozni ppoblewi so nedostig na voda. Intenzivnata industpijalizacija i neppavilnata pupalna politika dovede do nivno iseluvawe. Nappotiv. seweto go nabavil od dpugi lu|e koi iwale odli~ni ppinosi. stava u{te edna ppoletna ppixpana so ve{ta~ko |ubpivo . Toj }e plati po 600 denapi za dekap povp{ina ili okolu 3. Za ovaa `etva. e popadi pasplinuvaweto vo potpagata po egzistencija. iw pe~e toj na ppisutnite. a sewenskiot watepijal go kupil od edna skopska kowpanija. dowa}inot gi stavi vo awbapi. Od winatata godina.tapana. koga se seat i dpugite `itni kultupi. Seeweto na tpitikaleto e vo oktowvpi. Nivnoto napu{tawe. Tie gi napu{tile awbapite. veli toj. Ovie ppipodni pasi{ta se za~uvani blagodapej}i na odgleduva~ite na ovci i kozi. seloto e potpebno oti toa ppoizveduva uslugi za `itelite na gpadot. Dosega ppoizveduval sawo p~enica i ja~wen. no ovoj ppedel. no fapwepite i we{tanite zawinaa na pe~alba. zatoa {to na{ata zewja iwa kvaliteten sostav“. oti ppetstavuva beli dpobovi. pped seewe i podocna. ppvpat. EVROAMBASADOR VO REPUBLIKA MAKEDONIJA Mnogu genepacii od ovoj kpaj zapabotuvale za `ivot ppeku odgleduvawe ovci i tpgovija so ov~ite ppoizvodi. seeweto wo`e da se odviva i vo dekewvpi. Tpajkovski fpla po 40 kg. Zatoa. dobpiot izgled i golewiot klas. „Koga se paboti zaedno. Spoped ovoj `itel na Ajvatovci. nopwalnata visina na stebloto. Po sobipaweto na podot. pet toni po dekap. iako po`elen e pepiodot okolu oktowvpi. ovoj pegion be{e wnogu aktiven i `iv. Osven toa. Ppetxodno. a vo istiot pepiod. EY }e powogne vo pazvojot na pupalnite spedini vo Makedonija. Tpajkovski nivata ja izopal tpi pati: letno opawe (podgotovka). „Dokolku iwa do`dovi.

koj vo svoeto tplo iwa 230 ovci i jagniwa. dokolku ppodol`at visokite tewpepatupi. Zatoa. u{i i gpb) za da begaat wuvite i kowapcite. Za nekolku sekundi. koi ppeku venite ja ppenesuva zapazata. no bapaat taa da se sppoveduva vo nopwalni vpewenski uslovi. Toj e lut zatoa {to nikoj od nadle`nite organi ne gi informiral za mo`nite posledici od akcijata za obele`uvawe Nesakani posledici od identifikacijata . toa ne dalo nikakvi pezultati. wuvite i insektite e toploto vpewe“. Llavna ppi~ina za ppisustvo na kowapcite. Na tpetiot den. Ppetxodno gi tpetipal so sppej „Betadine“. objasnuva ovoj {tipjanec. objasnuvaj}i deka so toa dobivaat evidencija za sopstvenoto wati~no stado. iako ne bea isti kaj site gpla. „Li ppskav so xidpogen. Popadi vakvite ppoblewi. Spoped Petkov. Odgleduva~ite na ovci ne se ppotiv vakvata akcija. Petkov gi pra{uva nadle`nite organi koj }e mu ja nadomesti {tetata nastanata od akcijata za identifikacija. Za `al. Kaj nekoi iwa{e otok. no spoped Petkov. So akcijata za obele`uvawe. a uvoto be{e so nawalen otok. kako i ppisustvoto na cpvi okolu obetkata i ppewnogu visoka tewpepatupa“. odi na trloto i gi tretira ostanatite zaboleni grla. Den po obele`uvaweto se pojavija i ppvite siwptowi. da gi ppska na celiot gopen del od teloto (glava. sekoe gplo se obele`uva so wapkici na levoto i desnoto uvo i se vakcinipa ppotiv bpuceloza so kapki vo o~ite. se pojavile i wuvi okolu ovcite. se pojavija kpv i gnoj. taa ne tpeba da po~ne nitu vo oktowvpi. pokpaj teloto na ovcata iwa{e gpst cpvci. del od niv ne uspeav da gi spasaw od ovaa za- paza. „Ovcite bea obele`ani na po~etokot na juni. so powo{ na puwpi~ka i pastvop „Vitacit“. veli 45-godi{niot {tipjanec. jod i so „vitacit“. koja se pojavila po nivnoto identifikuvawe so u{ni wapkici. ovcite go namalile i proizvodstvoto na mleko za polovina. zatoa {to pokraj srtnosta. toj bil ppinuden. sekoe utro. toj. a kaj dpugi ne se zabele`uva{e otokot. akcijata za identifikacija e ppekinata. Petkov pobapal intepvencija od vetepinapnite stanici i pe~isi dva dena potpo{ile vo bockawe na ovcite ppotiv tewpepatupa zatoa {to siwptowite ne uka`uvale na toa deka `api{teto e vo uvoto. kako {to paska`uva ovoj `itel na seloto Quboten.Vo trloto na {tipjanecot Petkov BOLESTI Swptnost kaj ovcite popadi zapazi od o b e l e ` u va w e t o [ est ovci i tpi wladi jagniwa od tploto na Dpagi Petkov uwpele od zapaza na u{nite {kolki. Osven ova. poradi problemite so u{ite.

za da se odp`i toj ppoizvod i da se postigne dobap biznis pezultat. Makedonskite potpo{uva~i go ppefepipaat Swedmilk Makedonija nasppoti dpugite uvozni ppoizvodi. Iwawe kvaliten ppoizvod od wakedonsko wleko so po- evtina cena od uvoznite ppoizvodi. Ako do winatata godina 55% od kupuva~ite newaa dovepba vo wakedonskiot ppoizvod. tpeba wnogu da se vlo`i. Bosna i Xepcegovina i Spbija.Uspe{no zamenet uvozot na mleko So makedonski proizvod Swedmilk go zaweni uvozot N ajdobpoto wakedonsko wleko go zaweni uvozot na ppoizvodi od Xpvatska. Da se sozdade vistinski kvaliteten ppoizvod. Planovite na Swedmilk Makedonija se povpzani si plasipawe na okolu 70 ppoizvodi na pazapot. 38 | MOJA ZEMJA . Swedmilk Makedonija e sigupen deka so najdobpoto wakedonskoto wleko i supepiopnata texnologija na ppoizvodtsvo ja iwa vistinata fopwula za uspex. godinava ve}e se sweni slikata.

Vo okolinata na osogovskite i wale{evskite planini iwa izobilstvo od nektap i polenov ppav. Sepak. toj go pla}a transportot od 150 do 200 evra vo eden pravec. p~elnite sewejstva ostanuvaat dva do dva i pol weseci na nova pa{a. a gi tpanspoptipa so powo{ na dpug kawion. Vo svoeto {estgodi{no iskustvo so tpanspopt na p~elite.pogolemi prinosi Prikolkata na Delipetrov ja zaka~uva {leper i ja nosi do novata pa{a za p~elite. za edna godina tpo{i we|u 50 i 60 kilogpawi polen. odnosno 2 peda so po 23 sandaci. Ostanatite sewejstva se postavuvaat we|u ovie dva peda i po ppistignuvaweto na novata pa{a. Site tie gledaat vo ist ppavec. veli toj. toj ima dava~ki i pri kontrolata {to ja pravi na sekoi petnaesetina dena. Edno p~elno sewejstvo. vo dol`ina od 12 wetpi. kade {to iwa ppipoden nektap so polen i ppopolis“. Za da ne se voznewipuvaat p~elnite sewejstva ppi tpanspoptot do novata pa{a. za da ne go izgubat ppoletniot pazvoj. za da se odp`i ja~inata kaj sewejstvata. ja- Z glexidpati. Ppetxodnata ili ppvata pa{a vo okolinata na [tip tpae sawo petnaesetina dena i e so powali ppinosi. poln so dodadeni awinokiselini. Toga{. Osven ova. Siweon Delipetpov. po`elno e da se obezbedi pokvalitetna pa{a so ogpowno ppisustvo na polen. a e zadovolen od ppinosite na svoite p~elni sewejstva.Transport na p~elite P^ELARSTVO So ppeseluvawe do pokvalitetni pa{i . wo`e da dade 40 do 50 kilogpawi wed od vakva dvowese~na pa{a vo planinite. toj gi posetuva sandacite dva pati wese~no so {to go kontpolipa i ppinosot. Edno p~elno sewejstvo. Delipetpov postavil ppofile so {pafovi nad site sandaci. wo`no e da se ppavat i dva do tpi peda so sandaci vo visina AVLYST 2008 | 39 . ovie tro{oci vleguvaat so 30% od vkupnata zarabotuva~ka vo edna pa{na sezona P~elite se tpanspoptipaat so kawion a da obezbedi kvalitetna pa{a i da ja zadp`i jakosta na svoite p~elni sewejstva. Delipetpov iwa 60 ppoduktivni i 20 powo{ni p~elni sewejstva. fpuktoza i saxapoza. Vo atapot na [tip. veli Delipetpov. S. glavnata pa{a zavp{uva vo juni i po~etokot na juli. penzionipan p~elap. Dokolku del od pawkite se napolneti. tie se ostavaat na zewjata. T. Delipetpov objasnuva deka vo ovoj pepiod newa wnogu pabota za{to ppetxodno gi podgotvil sewejstvata za sobipawe nektap i gi za{titil od vapoza so wpavja kise- lina. Isto taka. veli toj. spoped ovoj penzionep. glikoza. Se razbira. a nivna xpana e i sozpeaniot nektap. postavil i lajsni za da ne se powestuvaat nalevo ili nadesno. enziwi. Delipetpov newal nesakani slu~ki ili ppoblew. „Na{ite p~eli gi seliwe od 330 wetpi nadwopska viso~ina na 1100 wetpi. gi seli sandacite od {tipskiot atap vo blizinata na wale{evskite i osogovskite planini. paska`uva Delipetpov. Spored negovoto iskustvo. tie se wenuvaat ili ppaznat za da se obezbedi ppostop za pabota na p~elite. nektap i dpugi sostojki. Toj gi postavil sandacite na {lepepska ppikolka. Po ppeselbata. Na ppikolkata iwa eden kat. Spoped iskustvoto na dpugi p~elapi.

.

stips.minpoljsr.22 kuni izvop www.39 dinapi 1 evpo = 7.yu Ja~wen od Skopskoto pole JYLI 2008 | 41 .gov.BERZANSKI INFORMACII 1 evpo = 78.

Spasovski sovetuva vo ziwski uslovi. wa{inata da se ~uva vo gapa`a i so toa da se za{titi od do`dovi ili wpazevi. balipa~ka. veli Spasovski. vpewe koga tewpepatupite ne se wnogu visoki.MEXANIZACIJA Kumanovecot Du{an Spasovski sovetuva S o p ra v i l n o odr`uvawe. Spasovski iwa tpaktop TAFO 42. kowpipi). wa{inata }e iwa dolg `ivoten vek Tpaktopot e stap pove}e od ~etipieset godini V o zewjava iwa wnogu stapa zewjodelska wexanizacija. da ne dojde do ppegpevawe ppi paboteweto. p~enica. kako i fapwa za odgleduvawe kpavi. poznatiot XRISTAL. go newa na wakedonskiot pazap. objasnuva seduwdesetitpigodi{niot Spasovski. bpana. toj ja gazi sila`ata. Objasnuvaj}i go sopstvenoto iskustvo. toa ppetstavuva sepiozen ppoblew za ppoduktivnosta vo zewjodelskoto ppoizvodstvo. Ppednost vo odnos na ovoj ppoblew e toa {to ovaa wa{ina se kopisti naesen ili nappolet. Eden od niv e i kuwanovecot Du{an Spasovski od seloto R`anovce. pipep. pawna~. So niv. Od edna stpana. dokolku zagpee tpaktopot. toa zavisi od pabotnite ~asovi. ovoj zewjodelec veli deka wasloto go wenuva dva pati godi{no. lucepka. wasloto go wenuva na sekoi 200 do 300 ~asa pabota i sekoga{ kopisti specijalno waslo za pabota SAE 40. koj iwa ~e{ki tpaktop „ZETOR SYPER 50“ od dale~nata 1967 godina. Vo svojot dvop Spasovski iwa i ppivaten pibnik vo koj ppoizveduva kalifopniska pastpawka. no sepak. Isto taka. Ova e osnovnoto kako ppeduslov za nopwalno odp`uvawe na tpaktopot“. Tpaktopot ZETOR go ~uva. a ve}e zel u{te 10 xektapi pod zakup. koj go kupil pped ~etipi godini. . tawipa~ka. pedoseja~ka za p~enka i p~enica. So ovaa wexanizacija toj obpabotuva 8 sopstveni xektapi zewji{te.5 toni.da se wenuva waslo. Toj iwa i ppiklu~na wexanizacija (plugovi. I spoped nego. Zatoa. veli ovoj kuwanovec. Nasppoti ova. sekoj defekt da se otstpani najbpzo {to wo`e. Ppetxodno. Popadi te`inata na tpaktopot. ja~wen. kosa~ka. Spasovski vp{i uslugi za zewjodelcite vo sezonata na `neewe. Odnosno. „Ppavilno odp`uvawe zna~i s# {to bapa wa{inata da se ppavi navpewe . T. tpitikale i gpadinapski ppoizvodi (dowati. ja poka`uva sposob- nosta na wakedonskiot zewjodelec da gi odp`uva wa{inite za obpabotka na zewji{teto. Osven Zetopot. okolu 25 godini ~uval Fepguson. Iwa i stap kowbajn ZMAJ 133 od dale~nata 1985 godina. ne postoi stapost kaj wa{ina koja ppavilno i pedovno se odp`uva. S. a od dpuga stpana. Toj e qubitel na wexanizacija zatoa {to negoviot dvop vo R`anovce e ppepoln so wa{ini. toj ppepopa~uva da ne se optovapuva tpaktopot. a deset godini podocna kupil u{te dva novi kowbajni. za ppavewe sila`a zatoa {to te`i okolu tpi toni. na koj koga }e zaka~i plug dostignuva i do 3. Ovoj tpaktop iwa i svoj naslednik. wo`e da dojde do zapu{uvawe na ladilnikot ili do pukawe na cpevo. ppskalka i valjak. no za `al. Toj ppoizveduva p~enka.

Ppose~niot ppinos na ajdu~kata tpeva ppi edno `neewe se dvi`i od 700 do 1. Osven toa. Nejziniot kopen e silno pazgpanet. Najdobpo e da se see dipektno. Za ova. za{to vipee na livadite.Ajdu~ka treva Achillea millefolium L. xewopoidi. vo posledno vpewe planta`no se odgleduva vo Spedna Evpopa. Dukoska . kaliuw i azot. Vo ppvata godina. Za optiwalni ppinosi. vo soodnos ppigotven sppewa po~venite uslovi. N. pevwa. bogata e so fla vo noi di. Taa sodp`i nad 0. vo waj i vo oktowvpi. ppi {to se vp{i plodoped vo odnos 40 so 40 santiwetpi.000 edinici pastenija po xektap. ppixpanata se vp{i so winepalni |ubpiva fosfop. Za planta`no odgleduvawe naj~esto se kopisti soptata ppo A (Achillea millefolium ssp. Naj~esto se kopisti ppi vnatpe{ni kpvapewa kaj belite dpobovi.200 kilogpawi suva wasa po xektap. Dobpo podnesuva niski i visoki tewpepatupi iako najdobpo uspeva na po~vi koi se izlo`eni na son~eva svetlina. stpni{tata. pasi{tata. s# u{te. Zatoa. siten e. Ajdu~kata tpeva se ppoizveduva zapadi nejzinata nadzewna wasa. weki vidovi sipewe. kapotin. a po boja vapipa od bela do `olta i pozova. `neeweto se vp{i vo wesec septewvpi. Listovite se so ppavilna. nejzinata lekovitost ppv ja otkpil anti~kiot xepoj Axil. suvowesnati ppoizvodi i sli~no. Taa e po ve }e go di{ no tpevesto pastenie koe dostignuva visina od 40 do 80 santiwetpi. weki i pazdeleni. SERIJAL LEKOVITI BILKI Lekovito planta`no pastenie ~esto i vo posevite. Odgleduvawe na ajdu~kata treva Iako kaj nas lekovitite i za~inskite pastenija. Zapadi ekonowskata isplatlivost i golewata upotpeba vo fapwacevtskata industpija. Ppi dipektna seidba se see vo pedovi ~ie we|usebno pastojanie iznesuva 30 do 40 santiwetpi. celiot list na ajdu~kata tpeva izgleda kako pepo so golew bpoj nazabeni listovi. Spoped ppedanijata. na dlabo~ina od 30 santiwetpi. vitawin C. a najwnogu e pasppostpaneta vo celiot pegion na Spedozewjeto. colina) koja poteknuva od Lepwanija. Cvetot e swesten vo glavkasto socvetie. Po wo`nost. taka i veptikalno. Vsu{nost. Ajdu~kata tpeva e sawonik. Ve}e vo slednata godina wo`e da se `nee dva pati. Iwa laze~ki pizow i cilindpi~no i osobeno pazgpaneto steblo. bubpezite i sli~no. Rasaduvaweto e najoptiwalno vo appil i waj. Osven vo fapwakotepapijata. zapu{tenite {uwski kowpleksi. osobeno vo Polska i Yngapija. Nejzinata ppiwena e paznovidna. ajdu~kata tpeva se kopisti i kako za~in ppi podgotovka na salati. a ne petko i ppeku pasaduvawe. koga najgolew ppocent od cvetovite go iwaat zavp{eno svoeto cvetawe. se postignuvaat daleku pogolewi ppinosi. ppepoAVLYST 2008 | 43 Kopisna vo napodnata wedicina S tanuva zbop za wo{ne poznato i pasppostpaneto lekovito pastenie koe vo napodnite pesni se spownuva kako tpeva za panetite ajduci. ka{lica. zapadi pouspe{na ppiwena na agpotexni~kite wepki. odnosno stebloto i socvetieto. spcevi bolesti. supi. taa se spe}ava i kako „panenik“ i „stoli~nik“. Koga se sadi so pasad. winepali. tpeba da se odi na nivno planta`no odgleduvawe. Se odgleduva vo plodoped. Povp{inata na koja }e se odgleduva ajdu~kata tpeva se zaopuva vedna{ po esenskata `etva. izdol`ena fopwa. no ne se ppepopa~uva da se odgleduva pove}e godini na edno westo. a iwa i izvesno koli~estvo vitawin K. pokpaj op{toppifatenoto iwe „ajdu~ka tpeva“. potpebni se okolu 65. no pa~livo e da se na|ubpi so apsko |ubpe vo koli~ina od 30 toni na eden xektap. najwnogu se sobipaat od ppipodata. Za povp{ina od 1 xektap potpebno e okolu tpi kilogpawi sewe. astwa. popadi {to taa u{te se vika i axilein. Ajdu~kata tpeva e dolgo ppisutna vo ppipodata i cveta vo intepval od juni do noewvpi. kako xopizontalno. stanuva zbop za pastenie koe iwa {ipoka ppiwena vo napodnata wedicina. Ednostavno. nosot. Dokolku se vp{i pasaduvawe od ppetxodno ppigotven pasad. ajdu~kata tpeva e osobeno pogodna zatoa {to iwa wnogu skpowni bapawa. Kaj nas ~esto se sweta za plevel.3% etepi~no waslo (watpizin i welofolin). nesonica. Se kopisti i ppi zaboluvawa na `ol~kata.

Bobinkata e wnogusewena. na alkaloidite od obi~niot balan. koga toj e vo buen past i wo`e da go izedat vo golewi koli~ini. jadat i obi~en balan.5 wg. tpuewata so listovi od obi~en balan se wnogu petki i nastanuvaat sawo toga{ koga }e go izedat zaedno so tpevata. vo pepiodot na su{ewe. koja koga }e sozpee iwa cpnowodpa boja. kako i swpt popadi papaliza na centapot za di{ewe. vo cvetovite 0. so golewina na vi{na i sodp`i tewnovioletov sok. no za toa ne postojat jasni i sigupni pi{ani dokuwenti. izdol`eno jaj~esti ili elipsovidni.Atrpa belladonna L. pazgpaneti kopewa. Vo listot se ppisutni najwalku 0. so listovi od obi~en balan Se sweta deka dupi i anti~kite napodi znaele za otpovnoto i za lekovitoto dejstvo na ova pastenie. ekstpakcija na alkaloidi i izpabotka na ppepapati. tewnovioletovo-kafena boja. gledaj}i go kako potencijalna opasnost za decata i dowa{nite `ivotni. xalucinacii i poluduvawe. Intepesen e podatokot deka ova pastenie so su{eweto ne ja gubi otpovnosta. a kozata dupi koga }e izede 750 g sve`o isu{eni listovi poka`uva {ipewe na zenicite. a obi~niot balan paste na westa dostapni za `ivotnite. Vo pogolewa koli~ina. ^ovekot. Steblata se gusto obpasnati so tewnozeleni listovi. Lekovito i otrovno dejstvo Vo pazni kpai{ta. Vo po~etniot stadiuw se javuva owalaksanost i wlitavost. 44 | MOJA ZEMJA . Xioscijawinot i atpopinot se `estoki otpovi koi ja dpaznat kopata na golewiot wozok. Vo sve`iot list iwa wnogu walku atpopin ili voop{to go newa. a uwipa od 180 g kopen. i edna bobinka ja nadwinuva waksiwalnata doza atpopin i wo`e da bide otpovna. koi kpatko vpewe pasat vo {uwa. Vo sekoj pp{len iwa po dva lista od koi edniot e pogolew. yvon~esti i izleguvaat od pazuvite na listovite. staposta na dpogata i dpugo. ~uvawe i ppepabotka. Atropa belladona L. vo seweto 0. Ppi vpvot se {ilesti i so celokpajni pabovi.) e pove}egodi{no tpevesto pastenie od fawilijata Solanaceae. mo`e da se otrujat i ako jadat meso od `ivotni koi bile zatrueni so obi~en balan. na~inot na su{ewe. Smrtonosno za `ivotnite i za ~ovekot Postojat bpojni ekspepiwentalni ppiwepi za tpuewa so obi~en balan kaj dowa{ni i dpugi `ivotni. Vo ekspepiwentite so goveda. Sviwite se lakowat po obi~en balan. naj~esto so skpi{no dodavawe na soweleni bobinki vo cpno kafe i cpno vino. Otroven za lu|eto N aj~esti `ptvi od tpuewe so obi~en balan se decata i ov~apite. Ovcite vo ekspepiwentite podnesuvaat 90 g suvi listovi i 120 g isu{en kopen. Lekovitata i otpovnata wo} na ova pastenie. so cel da se izbegne neppijatniot vkus na seweto.85%. So balanot se tpujat i `ivotnite. sjajna bobinka. koga zelenata xpana nedostiga. visoki od 50 cm do 2 m. kliwata. na ppiwep. Listovite koi pastat na sonce iwaat dva pati pove}e alkaloidi od onie vo senka. Kaj kowot. vo osnovata bleda (ven~eto petko e `oltokafeno). vo kopenot 0. osobeno Obi~niot balan (Atropa belladonna L.65%. kpupni. we|uwozokot i ppodol`eniot wozok. od koj izleguvaat edno ili pove}e silno pazgpaneti stebla. a sawo 60 g listovi ppedizvikuvaat zabpzana pabota na spceto. osven direktno.za nego obi~niot balan e najotpoven. Kaj govedata. Za polesni tpuewa kaj kowite. cpna bunika. vpeweto na bepba. pasej}i na {uwskite ~istini i se~i. golew del od opti~ki aktivniot xioscijawin ppewinuva vo opti~ki inaktiven atpopin. dupi i koga pasi{tata se zeleni. vsu{nost. Koli~estvoto na alkaloidi zavisi od vidot na pastenieto.80%. Taka. Llavna ppi~ina za powala osetlivost na nekoi `ivotni kon alkaloidite od obi~niot balan e toa {to tie se pazlo`uvaat vo digestivniot sistew na xepbivopite. otsekoga{ ~uvstvuval stpavopo~it kon nego. Posledica od ova se vozbuda. Maksiwalnata dnevna doza za ~ovekot iznesuva okolu 1. Listovite po fopwa se jaj~esti. Za `ivotnite se opasni bobinkite. div tutun. Kowite koi pabotat i ppestojuvaat vo {uwa. ludo bilje (zatpueniot izgleda kako da poludel). Iwa kiselkasto-sladok vkus i e wnogu otpovna. doa|a od alkaloidite atpopin. Cvetovite se poedine~ni.SOVET Obi~en balan . zabpzano i dlaboko di{ewe itn. ppitoa jadat listovi i plodovi od obi~en balan. no iwa i slu~ai koga koli~inata na alkaloidi iznesuva 1. navedenite siwptowi se javuvaat otkako }e izede 120-180 g isu{eni listovi. a dpugiot powal. po~vata. potoa ptici ili pol`avi koi se hranele so bobinki. no iwa i sppotivni konstatacii. ovie alkaloidi ppedizvikuvaat odzewenost na navedenite `ivotni funkcii.45-0.32%. a osobeno na ppe`ivapite. davaj}i iw da izedat nekolku listovi ili da se napijat voda od isitneti listovi na obi~en balan. sni`ena tewpepatupa. kako swptonosna se poka`ala koli~inata od okolu 120 mg kopen od obi~en balan. ^ovekovata istopija poznava nawepni tpuewa so ova pastenie. Site ovie iwiwa uka`uvaat na toa deka napodot znael za negovoto otpovno dejstvo. t. osobeno koga tie se zeleni. se spetnuva pod pazni iwiwa: obi~en balan. Iwa pove}egodi{nen pizow so wnogubpojni. Na dolnata stpana bobinkata e oblo`ena so zelena petozabesta ~a{ka. so ubava. Plodot e wnogu ubava. Lu|eto i `ivotnite. Me|utoa. Edna bobinka sodp`i 1-2 g alkaloidi. Spoped toa. osobeno vo su{nite letni weseci.e. poka~ena telesna tewpepatupa. Ven~eto e kpupno. wo`e da bide vinoven i ~ovekot dokolku pped nivnata ppoda`ba nastojuva da ja ppikpie astwata. Pove}eto `ivotni se powalku osetlivi na ova pastenie. dodeka ~ovekot e najosetliv . Bpojni tpuewa se wo`ni kaj ovcite. odnosno xioscijawin koi ppetstavuvaat 99% od vkupnite alkaloidi ppisutni vo pastenieto.3% alkalodi.

asistent na FZNX AVLYST 2008 | 45 Raste po pidski i iplaninski {uwi e osetlivo ku~eto. gulabot e wnogu otpopen. no kpatkite napadi na vozbuda se povtopuvaat. Taka. gadewe so povpa}awe (onoj koj }e povpati. Sledi voznewipenost. no uwipaat ako alkalodite iw se dadat dipektno vo vena. pticite i ku~eto. kako edvaj da se odp`uva na noze. Od ppe`ivapite najosetlivo e govedoto. neppeswetlivost. suv i tvpd. D-p Leftepija Stankovi}. popewetuvawe na vidot. xewiski i na `ivotni. se nappega nanapped i so ppednite noze se ka~uva vo jaslite. Zajakot. zabpzano di{ewe. a najotpopna e kozata i osobeno kunikulite. tuku taa se le~i. a zenicite se waksiwalno ppo{ipeni. Dodeka stoi. poka~en kpven ppitisok. Decata i tpudnicite ne sweat da bepat obi~en balan. ote`nato goltawe. wopa dobpo da gi izwijat pacete so topla voda i sapun. kako i wnogu dpugi ppe`ivapi. owalaksanost do kowa. najnapped se javuva zabpzano di{ewe i zabpzana pabota na spceto. Obi~niot balan wo`e da se bepe sekoja godina. Potoa sledi op{ta slabost. jazikot visi od ustata. Tpeba da se zapaweti deka celoto pastenie e wnogu otpovno i popadi toa. Rabotata na cpevata zawipa. bidej}i obi~niot balan se sweta za {uwski plevel. so odpedeni pazliki koi zavisat od vidot. Ovcite i kozite. ponekoga{ povpa}awe i zapek. Ponekoga{ udipa so nozete. a izwetot e siten. Povpeweno. `ivotnoto bapa zaseneto i ladno westo. Vo pote{ki slu~ai na tpuewe. Po ~ovekot. zapipnatost. Fpekvencijata na di{ewe dvojno se zgolewuva. vo golew bpoj. a na kpajot pa|a i uwipa. kako nekoj da go poseal. suva sluznica vo ustata. vo polesni slu~ai i po le~ewe. dijapea i zapek. `ivotnoto e newipno. Vo slu~aj na tpuewe ili toksikolo{ka ekspeptiza. Kaj govedoto. ja potpipa glavata na yidot. a tewpepatupata na teloto e nopwalna. vonpeden ppofesop na FZNX M-p Elizabeta MiskoskaMilevska. Kade mo`e da se najde? Obi~niot balan paste po pidski i planinski {uwi. Magapeto i kowot wo`at vo tekot na nekolku dena da dobivaat vo xpanata dnevno i po 1 kg zeleni listovi od obi~en balan bez da poka`at znaci na tpuewe. Sli~ni znaci na truewe kaj site `ivotni Znacite na tpuewe se sli~ni kaj site `ivotni.i za `ivotnite Znacite na tpuewe ppedizvikani od ova pastenie se zabele`uvaat po 20 do 30 winuti: su{ewe na ustata i gploto. ili u{te pove}e. Bepeweto na obi~niot balan ne ppe~i na {uwata. spceto zabpzano ~uka. petko po dabovi {uwi. `ivotnoto ozdpavuva. ustata i pektuwot e celosno suva. obi~niot balan wo`e da se doka`e wikposkopski. `ivotnoto zapa|a vo celosna apatija (bes~uvstvitelnost). no nivnoto weso e otpovno za ~ovekot. Ne gi gleda ppedwetite pped sebe i se sopina od niv. po bepbata. Zajakot koj se xpani so obi~en balan stanuva otpopen i wo`e da podnese golewi dozi od ovaa dpoga. popewetena koopdinacija vo dvi`eweto. a di{eweto do 40 vdi{uvawa vo winuta. wa~kata. iskopa~eni {uwski westa i na westa kade {to izgopele {uwite. spceto zabpzano ~uka. Vo izgopenite {uwi se javuva westiwi~no. Sviwata koja }e izede pogolewa koli~ina obi~en balan obi~no uwipa vo pok od 12 ~asa. se ottpga i saka da izbega. silna zabpzana spceva pabota (kaj ku~e 400 ot~ukuvawa vo winuta). no sawite pol`avi stanuvaat otpovni za ~ovekot. kako da e pijano.6 g. Obi~niot balan bapa jaka {uwska zewja. silno pa{ipeni zenici. najosetliva e wa~kata. okolu 0. nawaleno ili stopipano la~ewe na potnite `lezdi i wle~nite `lezdi. Naj~esto go iwa po svetli bukovi. neosetlivost na svetlina. ludilo. pulsot pove}e od 90 ot~ukuvawa. zanesenost. @ivotnoto se dvi`i nekoopdinipano. se zabele`uva {ipewe na zenicite. kpajna iznewo{tenost i swpt popadi zappeno di{ewe. obi~niot balan ne swee da se kopisti vo dowa}instvoto i ne swee da bide ppisuten vo dowa{nite apteki. zawop~eto i glu{ecot wo`at da bidat xpaneti so obi~en balan i ppitoa ne poka`uvaat znaci na tpuewe. a powalku kowot i sviwata. dokolku kozata jadela obi~en balan. na ppiwep. Sluznicata na nosot. Kozjoto wleko stanuva otpovno. neizdp`liva `ed. Majwunot e wnogu pootpopen od ~ovekot. we|u dpugoto. ppetstavuva odli~no wedonosno pastenie. zastoj vo pepistaltikata (zapek) i wotopikata na dpugi opgani so wazna wuskulatupa (wo~en weup. swptta nastapuva za 24 do 28 ~asa. Kaj pove}eto `ivotni. Tewpepatupata na teloto e do 39°C. ppo{ipeni bponxii. Kaj kowot. ote`nato wokpi i vp{i defekacija (ppaznewe na debeloto cpevo). a ostanatite. gp~evi). Otpovnosta na obi~niot balan za pazni `ivotni e tolku pazli~na {to e nevozwo`no spopeduvawe na negovoto dejstvo na ~ovekot i dowa{nite `ivotni. watka). ppo{ipeni zenici i popeweten vid. wo`e da jadat obi~en balan. tpueweto e pobavno: gubewe apetit. zgolewena `ed. bes. uspeal da se spasi). a najwnogu po {uwski ppocepi. papaliza i swpt popadi papaliza na di{eweto. vko~anet pogled. koe e pposledeno so napadi na gp~evi. no i we|u pticite iwa pazliki. ovcata e otpopna. Vozbudata wo`e da popasne do poluduvawe. Od obi~niot balan sweat da podgotvuvaat lekovi isklu~ivo fapwacevtite. nivnoto ppaznewe e petko i oskudno. Pol`avite jadat obi~en balan i toj ne iw {teti niw. a ppitoa da ne se uni{ti. Osven ova. se javuvaat i dpugi ppidpu`ni pojavi: cpvenilo i nafplawe na liceto i gopniot del od teloto. tpesewe na wuskulite. gpize. Ova pastenie cveta vo tekot na celoto leto i. penot na otpopnost i koli~inata na izedeni pastenija. dijapeata wo`e da tpae vo tekot na celiot den. kako i od ste- .

se lupat. polovina kilogpaw cpven patlixan. Potoa. i wagdonos. Pp`eweto tpae s# dodeka ne po~ne da se ligga po sadot za da ne dojde do izbivawe na zejtinot. 3 1000 Skopje Edinstveno ppavilo za u~estvo vo ovaa nagpadna igpa e da go popolnite kuponot i da go isppatite vo pedakcijata. Seto ova se wele i se pp`i so litap zejtin. Pipepkite i cpniot patlixan se pe~at. Pipepkite se pe~at. se stavaat vo zovpieniot sos od dowati. se stava kilogpaw vapen wopkov i kilogpaw pe~en. Berovo Na 10 kilogpawi cpven. Cveta Dupkaroska. koi zaedno so pipepot. ppetxodno isceden. wodap patlixan. Potoa. a potoa se stava waslo za jadewe i celo vpewe se we{a. cpn patlixan. Se welat na wa{ina za welewe weso. se pendaat wopkovi. se vadi seweto od niv. polovina kilogpaw zelena pipepka. sol po vkus i se pp`i u{te polovina ~as. Toplata swesa se stava vo tegli. Potoa. Cpveniot patlixan se lupi i vapi 20 winuti. wopkovi. Ve pokanuvawe da go isppatite Va{iot dowa{en pecept za ajvap na kuponot koj e objaven. se stavaat na ogan d se pp`at. po vkus na gotva~ot. S# {to tpeba da nappavite e da go popolnite kuponot i da go isppatite na slednava adpesa: Redakcija MOJA ZEMJA Za Ajvarijada Ul. cedat i se welat so wopkovite na kpupno. Gigo Mihajlovski br. litap waslo i sol po vkus. Vinica Se welat dowatite i se stavaat vo sad da vpijat s# dodeka ne se zgusti sosot. no vapijantite na izpabotkata se bogati i paznovpsni kako na{iot folkop. ispe~en i izlupen pipep. Za site onie koi }e isppatat pecept sleduva godi{na ppetplata na edno od spisanijata Moja Zewja ili Toka Iwe. potoa se lupat i se se~kaat wnogu sitno. Gordana Ristevska. So ideja da wu go dadewe na ajvapot dol`noto vniwanie i zna~ewe i {apenolikost na pecepti za podgotvuvawe i vkusovi. Za ova se kopistat: 20 kg dowati. Moja Zewja i Toka Iwe zapo~nuvaat so tpiwese~na kawpawa za izbop na najvkusen pecept za Ajvap odnosno AJVARIJADA 2008. 5 kg. se stava vo stepilizipani tegli. zaedno so wopkovite. 1/2 kg. a potoa se dodavaat pipepkite i patlixanot. Se posoluva. Lotov ajvapot se stava vo tegli. Potoa. Ajvarijada Blagoj Petrov. Bitola Deset kilogpawi cpvena pipepka za ajvap. Se stava litap waslo i se pp`i okolu 1 i pol ~as. Se pp`i dva ~asa. se stava sol. sol. Istibawa. Posle se dodavaat u{te polovina litpo waslo za jadewe.Organizatori na Ajvarijada 2008 vo Moja Zemja Makedonskiot Ajvap stanuva bpend koj }e bide ppepoznaen vo svetot. 1/2 kg. Bitola Tpieset kilogpawi pipepki najppvo se bpi{at od ne~istotii. Ime i prezime Po{tenska adresa Telefon Recept ВИПРО дооел Моински пат бб 1480 Гевгелија тел: 034 211 917 факс: 034 211 916 46 | MOJA ZEMJA . 30 kg pipep. Se pe~at i otkako }e se ispe~at. dodeka wasloto ne po~ne da se javuva na povp{inata. wagdonos i luk. Marija Kotevska. se ostavaat ppeku no} da se iscedat i se lupat. Za u~esnicite vo degustacijata AJVARIJADA 2008 sleduvaat i ppigodni nagpadi. Potoa. wopkov. po vkus.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful