You are on page 1of 6

Η επίσημη ιστοριογραφία

,
Α
Αφιέρωμα ΣΑΒΒΑΤΟ 27 - ΚΥΡΙΑΚΗ 28 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2018 9
ιδιαίτερα η Δεξιά και ακροδεξιά,
επιχειρούν να ανυψώσουν
τον δικτάτορα Μεταξά
στο ύψος του «Όχι» που είπε
ο λαός στη φασιστική Ιταλία.
Το Πριν παρουσιάζει
το «κρυμμένο μυστικό»
ΛΑΪΚΟ ΟΧΙ
της αστικής πολιτικής:
τη συνέχεια του κράτους
πριν, κατά τη διάρκεια
και μετά
στη φασιστική απειλή
την κατοχή και
τον ρόλο
του ελληνικού
φασισμού.

Ένας πόλεμος αναπόφευκτος Μπάμπης
Συριόπουλος

για τους αστούς

Τ
ον Οκτώβριο του 1940 το κα- Εξάλλου, η ιταλική επίθεση είχε εκδηλω- ουσία την εξουσία ανέλαβε το παλάτι. Το πολιτικοί έφυγαν για την Κρήτη, ενώ εκα-
θεστώς που προέκυψε από το θεί στα ελληνοαλβανικά σύνορα, πριν τε- Φεβρουάριο μετά από συμφωνία μπήκαν τοντάδες χιλιάδες φαντάροι και ο λαός
πραξικόπημα της 4ης Αυγού- λειώσει η επίσκεψη Γκράτσι, και οι ελληνι- βρετανικά στρατεύματα στην Ελλάδα στα αφέθηκαν στην τύχη τους. Οι Γερμανοί
στου του 1936 μετρούσε πάνω κές προφυλακές αμύνονταν, πριν πάρουν πλαίσια των εγγυήσεων. Τελικά η Γερ- μπήκαν στην Αθήνα στις 26 Απρίλη και
από τέσσερα χρόνια ζωής. οποιαδήποτε διαταγή. Ο ελληνικός λαός μανία εισέβαλε στις 6 Απρίλη, με μαζική ο Τσολάκογλου ανέλαβε πρωθυπουργός
Ενώ ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς ήταν «κατανόησε» τον πόλεμο ως ένα δίκαιο χρήση τεθωρακισμένων και αεροπορίας. της πρώτης δωσίλογης κυβέρνησης της
βασιλικός και θαυμαστής της ναζιστικής αμυντικό πόλεμο ενάντια στη φασιστική Σε τρεις μέρες έπεσε η Θεσσαλονίκη. «Ελληνικής Πολιτείας» στις 30/4. Το κα-
Γερμανίας, το καθεστώς του ήταν προσ- Ιταλία που είχε ήδη κατακτήσει Σομαλία, Τότε εκδηλώθηκαν με τον πιο ξεκάθα- θεστώς της 4ης Αυγούστου παρέδωσε περί-
δεμένο στη Μ. Βρετανία, συνεχίζοντας Λιβύη, Ερυθραία, Αιθιοπία και Αλβανία ρο τρόπο οι φιλογερμανικές διαθέσεις των που 2.000 φυλακισμένους κομμουνιστές
την εξωτερική πολιτική της ελληνικής και είχε στείλει χιλιάδες «εθελοντές» να διοικητών του ελληνικού στρατού, που στις γερμανικές αρχές κατοχής.
αστικής τάξης και του βασιλιά Γεώργιου. πολεμήσουν υπέρ του Φράνκο στην Ισπα- άρχισαν να πιέζουν για συνθηκολόγηση Οι έλληνες επίστρατοι είχαν πολε-
Μετά την κατάκτηση της Αλβανίας από νία. Ο Νίκος Ζαχαριάδης στο γράμμα του με τη Γερμανία, όπως ο υπουργός στρα- μήσει σε ένα μέτωπο διασπασμένο από
την Ιταλία τον Μάρτιο του 1939 η Ελλάδα «προς τον ελληνικό λαό» από τη φυλακή, τιωτικών Παπαδήμας. Ο πρωθυπουργός βουνά και ποτάμια σε πολλούς μικρόκο-
δέχτηκε της βρετανικές εγγυήσεις. τον καλούσε να πολεμήσει ενάντια στον Κορυζής, υπό αυτή την πίεση, αυτοκτό- σμους. Ο πόλεμος αυτός ήταν υπόθεση
Τα χαράματα της 28ης Οκτωβρίου ο «φασισμό του Μουσολίνι», «αψηφώντας νησε στις 18 Απρίλη. Σε αυτή τη φάση μικρών μονάδων, διμοιριών και λόχων.
ιταλός πρεσβευτής Εμανουέλε Γκράτσι τους κινδύνους και τις θυσίες». έντονης σύγχυσης, με τη στήριξη των διοι- Τον πρώτο ρόλο είχε η πρωτοβουλία και
επέδωσε στον Μεταξά τελεσίγραφο που Οι επιστρατευμένοι γέμισαν με κάθε κητών των Σωμάτων Στρατού και του μη- ο αυτοσχεδιασμός και όχι τα σχέδια με-
ζητούσε την είσοδο ιταλικών στρατευμά- μέσο τα βουνά της Ηπείρου, σταμάτησαν τροπολίτη Ιωαννίνων Σπυρίδωνα, ο αντι- γάλης κλίμακας. Εκεί έμαθαν μαζί με
των στη χώρα. Ο τελευταίος απέρριψε πρώτα και εκδίωξαν στη συνέχεια τον ιτα- στράτηγος Τσολάκογλου, διοικητής του Γ’ τους συναδέλφους τους –συνήθως συγ-
το τελεσίγραφο, λέγοντας στα γαλλικά λικό στρατό από τα ελληνικά εδάφη (23 Σώματος Στρατού, στασίασε και υπέγρα- χωριανούς τους– ότι η ιστορία μπορεί να
«αυτό σημαίνει πόλεμο». Μια απάντηση Νοέμβρη). Στις 9 Γενάρη 1940 ο Μεταξάς ψε ανακωχή (20/4) πρώτα και παράδοση, γραφτεί από τους απλούς ανθρώπους,
αναπόφευκτη βάσει των διπλωματικών πέθανε και ο βασιλιάς διόρισε πρωθυ- στη συνέχεια, στον γερμανό στρατάρχη μακριά από τους στρατηγούς και ενάντια
προσανατολισμών της Ελλάδας στον πα- πουργό τον Αλέξανδρο Κορυζή (πρώην δι- Γιόντλ (21/4) και στον ιταλό στρατηγό Φερ- στους μίζερους υπολογισμούς του συσχε-
γκόσμιο πόλεμο που είχε ήδη αρχίσει. οικητή της Εθνικής Τράπεζας), ενώ στην ρέρο (23/4). Ο βασιλιάς και οι αγγλόφιλοι τισμού δυνάμεων.
10 ΣΑΒΒΑΤΟ 27 - ΚΥΡΙΑΚΗ 28 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2018 Αφιέρωμα

Ευρω-φασισμός,
η αυταρχική
κρυστάλλωση
της ΕΕ

Στη διάρκεια του εικοστού
αιώνα η άκρα δεξιά κάθε άλλο
παρά περιθωριακή ή αντισυ-
στημική ήταν σε όλη την Ευρώ-
πη. Είναι μια από τις πολιτικές
δυνάμεις οι οποίες έπλασαν
τον καπιταλισμό που γνωρί-
ζουμε σήμερα, και μάλιστα
διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό
ρόλο. Θα επηρεάσει ακόμη
ισχυρότερα τις δεκαετίες που
έρχονται, αν ισχύει η ανάλυση
του Ιμάνουελ Βαλερστάιν (η
οποία μέχρι στιγμής επιβεβαι-
ώνεται), ότι καταλύθηκε η ηγε-
μονία του φιλελευθερισμού. Τον 20ο αιώνα η άκρα δεξιά συγκαθόρισε την εθνική ιδεολογία και, από το 1909 ως το 1974,
Σύμφωνα με την ανάλυση συχνά κατεύθυνε τις τύχες της Ελλάδας. Από τον Εθνικό Διχασμό ως την πτώση της Χούντας (1915-1974),
αυτή, η αμφισβήτηση της είτε πρωταγωνίστησε στην πολιτική ζωή είτε έδρασε στο προσκήνιό της.
φιλελεύθερης ηγεμονίας μετά
την παγκόσμια εξέγερση του Ωστόσο ποτέ δεν εξασφάλισε πολιτική ή ιδεολογική ενότητα ούτε ευρύτερη νομιμοποίηση.
1968 άνοιξε το δρόμο για να
συγκρουστούν παγκόσμια η
αντικαπιταλιστική αριστερά
και μια δεξιά, η οποία προ-
Οι πέντε βασικές τάσεις
σβλέπει σ’ ένα σύστημα που
θα συνδυάζει τα χειρότερα
στοιχεία του καπιταλισμού με
τις πιο αποκρουστικές πλευρές
των προηγούμενων εξουσι-
Το ιστορικό συνεχές της
ελληνικής Ακροδεξιάς
αστικών συστηματων. Αυτήν
τη δεξιά φτιάχνουν σήμερα
οι καπιταλιστές, ενώ δικό μας
έργο είναι να φτιάξουμε την
αντικαπιταλιστική αριστερά.
Και να νικήσουμε.
κήσεων και της πρόδρομης αυτή διαλύθηκε με την ήττα και νης Μεταξάς και από την άλλη
Στο ίδιο πλαίσιο εγγράφονται
οι προειδοποιήσεις του γάλλου
Ανάλυση αριστεράς.
Αρχές του εικοστού αιώ-
το θάνατο του μονάρχη.
Υπήρχε επίσης μια φιλελεύ-
οι αντίπαλοί του. Περιλάμβανε
το κίνημα των Επιστράτων και
δημοσιολόγου Εμανουέλ Τοντ Σπύρος Μαρκέτος να συγκροτούνται τάσεις της θερη ακροδεξιά. Κορμός της αντίζηλα κινήματα βενιζελι-
για τον παρόντα και άμεσο ακροδεξιάς, οι οποίες άλλοτε ήταν πολιτικοί που προωθού- κών τάσεων. Σ’ αυτήν κινού-
κίνδυνο του ευρωφασισμού, συνεργάζονταν μεταξύ τους και σαν τη στυγνή εκμετάλλευση νταν δυο από τους πρώτους
όπως τον χαρακτηρίζει, πιο άλλοτε συγκρούονταν στο πλαί- του λαού μέσω της Λατινικής αστούς πολιτικούς που δοκίμα-
ανατριχιαστικό ακόμη και από σιο του Εθνικού Διχασμού. Μο- Νομισματικής Ένωσης και του σαν να στήσουν μαζικά κόμμα-

Η
την άνοδο των απροκάλυπτων λονότι τα δυο κυριότερα αστικά Διεθνούς Οικονομικού Ελέγ- τα, ο χαρισματικός εκπρόσω-
νοσταλγών του ναζισμού. Ο ελληνική άκρα δε- κόμματα του Μεσοπολέμου, το χου, δηλαδή του ευρώ και των πος του πρωτοφασισμού στην
Τοντ πρότεινε την έννοια του ξιά συγκροτείται Φιλελεύθερο και το Λαϊκό, συ- μνημονίων εκείνης της εποχής. Ελλάδα Ίων Δραγούμης και
ευρωφασισμού, με αφορμή πολιτικά και ιδε- νολικά δεν ήταν ακροδεξιά, με- Ένα μέρος της οργανώθηκε στο ο σλαβομακεδόνας Σωτήριος
την αντιμετώπιση της Ελλά- ολογικά παράλλη- γάλο μέρος των στελεχών τους Κόμμα Φιλελευθέρων κι ένα Γκοτζαμάνης.
λα με τους άλλους πολιτικούς ανήκε στις ακροδεξιές τάσεις. άλλο στο Λαϊκό Κόμμα. Τούτη Τέταρτη τάση, μια μιλιτα-
δας από τις ευρωπαϊκές ελίτ,
χώρους, στα τέλη του δέκατου Ακόμη και στη Δημοκρατική η φιλελεύθερη άκρα δεξιά επι- ριστική ακροδεξιά που οργα-
τον Φεβρουάριο του 2012.
ένατου αιώνα. Μετά την πτώ- Ένωση, του μεταρρυθμιστή σο- πλέον επιδίωκε τον περιορισμό νώθηκε με άξονα το στρατό,
Ως ευρωφασισμό ορίζει την
ση του Όθωνα και καθώς σιγά σιαλιστή Αλέξανδρου Παπανα- του εκλογικού δικαιώματος. ο οποίος άλλοτε ήταν διασπα-
κρυστάλλωση της ευρωζώνης
σιγά ριζώνει ο κοινοβουλευτι- στασίου, υπήρχαν δηλωμένοι Μετά τους Βαλκανικούς Πο- σμένος σε αντίπαλες μερίδες,
σ’ ένα ιεραρχικό σύστημα σμός, οι αντίπαλοι του εκδη- φασίστες και στρατοκράτες ό- λέμους προσπάθησε ν’ απο- όπως στις περιόδους 1897-1923
χωρών με επικεφαλής τη Γερ- μοκρατισμού προσπαθούν, ό- πως ο Πάγκαλος, ο Κονδύλης κλείσει όσους δεν θεωρούνταν και 1932-1935, και άλλοτε δρού-
μανία και υπαρχηγό τη Γαλλία. πως έκαναν νωρίτερα και σ’ και ο Χατζηκυριάκος. Έλληνες, στους οποίους οι βενι- σε ενιαία. Αυτή οργάνωσε το
Ξεκινώντας από την Ελλάδα άλλες χώρες με χαρακτηριστι- Πρώτα-πρώτα, είχαμε μια ζελικοί συμπεριλάμβαναν τους Κίνημα στο Γουδί το 1909, επέ-
στήνεται «από τα πάνω» ένας κό παράδειγμα τη Γαλλία, ν’ απολυταρχική ακροδεξιά από «αλλοεθνείς» ενώ οι Λαϊκοί βαλε το 1922 την πρώτη στρα-
αυταρχικός μηχανισμός από- αποκτήσουν μαζική επιρροή. στελέχη των παραδοσιακών τους πρόσφυγες. τιωτική κυβέρνηση της χώρας,
σπασης υπεραξίας μέσω της Βαθμιαία προβάλλει, έχο- πολιτικών τζακιών που συσπει- Τρίτη τάση, η πρωτοφασι- κι έμεινε στο προσκήνιο ως το
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπε- ντας ρίζες πολλαπλές, ένας ρώθηκαν γύρω από τον βασιλιά στική ακροδεξιά που οργάνω- 1974. Στο δικό της πλαίσιο κι-
ζας, ο οποίος καταστρέφει τις αντιδημοκρατικός χώρος που Κωνσταντίνο προσβλέποντας σαν σε αντίπαλους σχηματι- νούνταν βενιζελικοί στρατο-
δημοκρατικές κατακτήσεις στη εκδηλώνει ακραία εχθρότητα στην οικοδόμηση μιας απολυ- σμούς στο πλαίσιο του Διχα- κράτες όπως ο Πλαστήρας και
μια χώρα μετά την άλλη. εναντίον των λαϊκών διεκδι- ταρχικής μοναρχίας. Η τάση σμού από τη μια μεριά ο Ιωάν- ο Γονατάς, όσο και μοναρχικοί
Αφιέρωμα ΣΑΒΒΑΤΟ 27 - ΚΥΡΙΑΚΗ 28 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2018 11
όπως ο Στρατάρχης Παπάγος ντοτε ευδιάκριτα. Ωστόσο έμει- έβρισκε πολιτικό χώρο για ν’ ση με δυσανάγνωστες ιδεολο-
και ο Ναύαρχος Σακελλαρίου, νε πολιτικά διασπασμένη όλη αποκτήσει μαζικό έρεισμα. γικές αναφορές. Ο συντηρητι- Η Ακροδεξιά
αλλά και πολλοί που μετακι-
νούνταν ανάμεσα στα στρα-
την περίοδο που εξετάζουμε.
Οι ακροδεξιές συσσωματώσεις,
Οι συνθήκες που απογείωσαν
την επιρροή της, καταρχάς
σμός αυτός έδινε έμφαση στην
κυρίαρχη παραδοσιοκρατική
«ρίζωσε»
τόπεδα, με γνωστότερους τον
Θεόδωρο Πάγκαλο, δηλωμένο
στημένες σε πολιτική μάλλον
παρά ιδεολογική βάση, δεν
ανάμεσα στα αστικά και τα
μικροαστικά στρώματα των
εκδοχή της Ορθοδοξίας, την
προάσπιση της κατεστημένης
στους αστούς
μιμητή του Μουσολίνι, και τον μπόρεσαν να ενωθούν μεταξύ πόλεων, δημιουργήθηκαν την εξουσίας και κατά κανόνα της μετά το ‘30
Γεώργιο Κονδύλη, ο οποίος είχε τους και συνήθως κινούνταν πολεμική δεκαετία από το 1912 μοναρχίας και επίσης, από τα
πρότυπο τον Χίτλερ. στο πλαίσιο ενός από τα δυο ως το 1922. Οι πολιτικές ιδέες μέσα του δέκατου ένατου αιώ-
Πέμπτη, μια θρησκευτικά αντίπαλα αστικά στρατόπεδα. και τα οργανωτικά μορφώμα- να, στο θεσμό της ιδιοκτησίας
φονταμενταλιστική και πολιτι- Άλλωστε με εξαίρεση τη φοντα- τά της πλάστηκαν εκείνο τον κι έναν λιγότερο ή περισσότερο Ενώ οι νέες συνθήκες ευνόησαν
κά συντηρητική ακροδεξιά, η μενταλιστική και συντηρητική καιρό ψηλαφητά, μέσα από τις σοβινιστικό εθνικισμό. Ωστό- ιδίως την απολυταρχική και
οποία ενισχυόταν συστηματικά σο, εμφορούνταν συνάμα από τη μιλιταριστική ακροδεξιά, η
από το εκπαιδευτικό σύστημα μια ισχυρή δημοκρατική διά- συντηρητική ακροδεξιά γνώρισε
και ανέπτυξε πολλαπλές εκδο- θεση, ενώ το ιδανικό της δημο- σημαντικές ήττες. Τέτοια ήταν η
χές ενός επιθετικού εθνικισμού κρατίας των μικροϊδιοκτητών, αναγνώριση του εκλογικού δι-
συντονισμένου με ανάλογα
Η ακροδεξιά και οι φασιστικές τάσεις το οποίο συχνά πρέσβευε, συ- καιώματος στους αλλογενείς και
ρεύματα που απλώνονταν τον στην Ελλάδα συνδέονταν πάντα γκρουόταν με τις επιταγές της τους πρόσφυγες, που οριστικο-
ίδιο καιρό στην Ευρώπη. Επι- συγκέντρωσης του κεφαλαίου ποιήθηκε το 1923. Επιπλέον ο
καλούμενη τα ιερά νάματα
με μιλιταριστικές δυνάμεις εντός του στρατού, που επαγόταν η ανάπτυξη του
Διχασμός παγίωσε την πολιτική
μιας υπερσυντηρητικής εκ- όπως ο εικονιζόμενος στρατάρχης Παπάγος καπιταλισμού. Ακριβώς γι’ αυ-
διάσπαση της άκρας δεξιάς,
δοχής της Ορθοδοξίας έστηνε τόν το λόγο το μεγάλο κεφάλαιο
οδηγώντας άλλα στελέχη της
παραθρησκευτικές οργανώσεις δεν ένιωθε πάντοτε άνετα μαζί
στο αντιβενιζελικό στρατόπεδο
και περιστασιακά ανέπτυσσε του και αναζητούσε εναλλα-
και άλλα στο βενιζελικό. Το πιο
αντικαπιταλιστικό λόγο. κτικές λύσεις στους Φιλελευθέ-
Αυτές οι τάσεις δεν είχαν ρους, στους στρατιωτικούς και
σημαντικό πλήγμα, όμως, της το
πάντοτε διακριτή οργάνωση, στις ακροδεξιές εκδοχές του κατάφερε η αγροτική μεταρρύθ-
και οι εκπρόσωποί τους γενικά αντιβενιζελισμού. μιση, δηλαδή η διανομή των με-
δεν αυτοπεριγράφονταν με τέ- Τα δυο πολιτικά στρατόπε- γάλων κτημάτων στους φτωχούς
τοιους όρους. Οι κεντρικές ιδέ- δα του Διχασμού συμπεριλάμ- αγρότες, η πιο ριζοσπαστική απ’
ες και πρακτικές που τις όριζαν βαναν δημοκρατικές, αυταρχι- όλες όσες πραγματοποιήθηκαν
συχνά συναπαντούνταν στα κές και ακροδεξιές πτέρυγες, δυτικά της Σοβιετικής Ένωσης.
ίδια πρόσωπα ή πολιτικούς φο- αν και άνισα μοιρασμένες. Η Η μεταρρύθμιση αυτή, καρ-
ρείς. Ανάλογα με τη συγκυρία βενιζελική παράταξη πρωτο-
πός δεκαετιών οργάνωσης
και το πολιτικό πλαίσιο κάποια στάτησε όχι μόνο στις ανεπαρ-
κι εξεγέρσεων των φτωχών
πρόσωπα ή φορείς πρόβαλλαν κέστατες φιλολαϊκές μεταρρυθ-
αγροτών, αλλά και του φόβου
τη μια ή την άλλη τάση, χωρίς μίσεις, αλλά και στις επιθέσεις
της κοινωνικής ανατροπής που
αυτό να σημαίνει ότι έμεναν εναντίον των δημοκρατικών
μόνιμα προσκολλημένα σ’ αυ- τάση, η οποία εκπροσωπούσε ανταγωνιστικές προσπάθειες κατακτήσεων. Αυτή οργάνω-
κυρίευσε τους αστούς μετά τη
τήν. Για παράδειγμα, ο Ιω- μάλλον λαϊκά συμφέροντα, μι- μαζικής κινητοποίησης βενι- σε τα επτά από τα οχτώ σημα- Μικρασιατική Καταστροφή,
άννης Μεταξάς κατά καιρούς κρό λαϊκό έρεισμα απέκτησαν ζελικών και αντιβενιζελικών. ντικά στρατιωτικά κινήματα άμεσα κατέστρεψε μια ηγεμο-
παρουσιάστηκε ως απολυταρ- μέχρι την Κατοχή. Συνδιαμόρ- Το έργο που είχε μπροστά της ανάμεσα στην Επανάσταση νική ομάδα της άκρας δεξιάς,
χικός, μιλιταριστής και πάτρω- φωναν το ίδιο αντιδημοκρατικό ήταν δύσκολο και χωρίς έτοιμο του 1922 και το κίνημα-φιάσκο τους γαιοκτήμονες, και έμμεσα
νας των παλαιοημερολογιτών κλίμα, είχαν κοινούς στόχους πρωτόκολλο· αναγκαστικά προ- των Βενιζέλου και Πλαστήρα εκτόνωσε τις κοινωνικές πιέσεις
φονταμενταλιστών, αλλά οι και συχνά αλληλεπικαλύπτο- χωρούσε μέσα από διαδικασίες το 1935. Η αυταρχική της ροπή που σε άλλες χώρες ευνόησαν
πολιτικές του στοχεύσεις και οι νταν, κάποτε όμως είχαν χείρι- δοκιμής και λάθους. όμως δεν αποτύπωνε κάποια την εξάπλωση της ριζοσπα-
ιδεολογικές του προτεραιότη- στες μεταξύ τους σχέσεις. Προκειμένου να εξαπλωθεί ιδιαίτερα αχαλίνωτη εξουσια- στικής αριστεράς, η οποία εξ
τες δεν μεταβλήθηκαν. Όσο επικρατούσε σχετική και να εδραιωθεί έπρεπε πρώ- στικότητα των Φιλελευθέρων, αντανακλάσεως προκαλούσε
Η άκρα δεξιά λοιπόν σχη- ομαλότητα, δηλαδή μέχρι την τα πρώτα να εκτοπίσει ή να αλλά απλώς την κυριαρχία τους άνοδο της άκρας δεξιάς. Τέλος,
μάτιζε ένα συνεχές ιδεών και ήττα του 1897 και την επιβο- μετασχηματίσει τον κυρίαρχο στο στράτευμα. Τα ίδια έκαναν δίνοντας σε μεγάλα κομμάτια
πρακτικών, και τα όρια μεταξύ λή του Διεθνούς Οικονομικού στους κόλπους της δεξιάς συ- με τη σειρά τους, όταν επικρά- του λαού την ελπίδα ότι οι κινη-
των φορέων της δεν ήταν πά- Ελέγχου, η άκρα δεξιά δεν ντηρητισμό, μια πολιτική στά- τησαν, και οι αντίπαλοί τους. τοποιήσεις μπορούσαν να βελ-
τιώσουν τη θέση τους, έσπασε
το ψυχολογικό υπόστρωμα της
Οι πόλεμοι θρέφουν την άκρα δεξιά απόγνωσης, το οποίο τροφοδο-
τεί τον φασισμό.

▸ Οι στρατιωτικές ωμότητες διαμόρφωσαν όρους για άνθηση του φασισμού Αν η άκρα δεξιά δυσκολεύτηκε
να ριζώσει στον λαό, από την
άλλη μεριά ευνοήθηκε δραματι-
ΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ έγιναν στην Ελλάδα όπως πάντοτε από τους «εθνικούς εχθρούς», κή των μοναρχικών, όμως, συνεπαγόταν
κά από τη σχετικά πρώιμη εξά-
και στην υπόλοιπη Ευρώπη βασικός πα- ενώ οι στρατευμένοι συμμετείχαν, με την καταπίεση των «αλλοεθνών», η οποία δη-
πλωσή της στα ανώτερα στρώ-
ράγοντας ανάπτυξης της άκρας δεξιάς. Οι προτροπή ή την ανοχή των ανωτέρων, σε μιούργησε τις διανοητικές υποδοχές, την
ματα, από τα οποία προέρχονταν
βίαιες πρακτικές που αργότερα θα συστη- ωμότητες οι οποίες δικαιολογημένα γεν- παραθεσμική υποδομή και την τεχνολογία
σχεδόν αποκλειστικά οι δημό-
ματοποιούσε ο φασισμός εξαπλώθηκαν νούσαν φόβους αντιποίνων, όπως άλλω- του Διχασμού και κατόπιν του φασισμού.
στις Νέες Χώρες την εποχή των Βαλκανι- στε και η συστηματική καταστολή και η Η καταναγκαστική στράτευση, οι
σιοι διανοούμενοι ως τον καιρό
κών Πολέμων, κι έπειτα σ’ ολόκληρη την βίαιη απαλλοτρίωση των «αλλοεθνών». στρατιωτικές ωμότητες και οι λεηλασίες του Μεσοπολέμου. Η κρίση του
Ελλάδα την πρώτη περίοδο του Διχασμού. Ιδίως η εθνικοθρησκευτική καταστο- που προκάλεσαν κύματα άμαχων προ- καπιταλισμού δυσχέρανε την
Η πολεμική δεκαετία (εικοσαετία στη λή που συνόδευσε τις πολεμικές επιχει- σφύγων, καθώς και η ενστάλαξη ενός κοινοβουλευτική διακυβέρνηση
Μακεδονία, όπου οι σοβαρές συγκρού- ρήσεις, καταστροφική όχι μόνο για τα μηδενιστικού μιλιταρισμού στις αντιλή- και ο αντικομμουνισμός συσπεί-
σεις είχαν αρχίσει από το 1903) προκάλεσε θύματα αλλά τελικά και για τους ίδιους ψεις πολλών επιστράτων συνέθεταν μια ρωσε τους αστούς. Η άκρα δεξιά
κοινωνικές πολώσεις οι οποίες αντιστρα- τους θύτες, στο μέτρο που παγίωσε τις εφιαλτική εμπειρία, από πολλές απόψεις κυριάρχησε στην πολιτική σκηνή
τεύονταν τις λαϊκές επιδιώξεις εκδημο- εθνικές εντάσεις, έστρεψε εναντίον των ανάλογη εκείνης που σε άλλες εμπόλεμες τη δεκαετία του 1930, όταν το
κρατισμού. O πληθυσμός στα θέατρα των Φιλελευθέρων όσους πληθυσμούς αρνού- χώρες δημιούργησε τις ψυχολογικές και πλέγμα εξουσίας αντιλήφθηκε
επιχειρήσεων υπέφερε πρωτοφανείς τα- νταν ή αδυνατούσαν να επενδυθούν το οργανωτικές υποδομές των πρώτων φασι- ότι στο δημοκρατικό πλαίσιο θα
λαιπωρίες και διώξεις, συνήθως αλλά όχι μανδύα της ελληνικότητας. Kαι η πολιτι- στικών κινημάτων. έχανε τα προνόμιά του.
12 ΣΑΒΒΑΤΟ 27 - ΚΥΡΙΑΚΗ 28 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2018 Αφιέρωμα

Εθνικό Κώστας Παλούκης
ταμπού
Η παρουσία του φασισμού στην
Ελλάδα αποτελούσε για δεκαετίες
ένα ιδεολογικό ταμπού, καθώς κυ-
Η αντιδραστική
συνέχεια
ριαρχούσε ένα δημοκρατικό αφή-
γημα. Το ελληνικό έθνος θεωρείται
από τη φύση του δημοκρατικό και
αντιστασιακό και, ως εκ τούτου,
αντιφασιστικό. Ενσωματώνονται
ως αντιφασιστικές μάχες του λαού
τόσο ο ελληνοϊταλικός πόλεμος
όσο και η εθνική αντίσταση. Πα-
ράλληλα, προβάλλεται ο δημοκρα-
τικός χαρακτήρας του ελληνικού
μεσοπολέμου. Ο ελληνικός κοι-
κράτους
νωνικός σχηματισμός αντιμετω-
πιζόταν ως μια εξαίρεση στην πα-
νευρωπαϊκής κλίμακας ροπή προς
τον φασισμό. Το ίδιο το καθεστώς
του Μεταξά «αποφασιστικοποι-
και ακροδεξιάς
Ο
είται» και παρουσιάζεται σαν μια
ελληνικός μεσοπόλεμος πρόεδρός της ήταν ο έμπορος Γεώργιος στάτησαν στον εμπρησμό της εβραϊκής
απλή δικτατορία που δεν είχε στην
είχε μια ιδιαιτερότητα, τον Κοσμίδης, ένας τουρκόφωνος πρόσφυ- συνοικίας Κάμπελ τον Ιούλιο του 1931,
πραγματικότητα τα τυπικά φασι- «εθνικό διχασμό». Αυτή η γας, γραμματέας της ο τραπεζικός Δ. ενώ τον Αύγουστο οργάνωσαν πορεία
στικά χαρακτηριστικά. Οι δοσιλο- ιδιαιτερότητα γέννησε δύο Χαριτόπουλος, ενώ τη δράση της προ- μέχρι τα ελληνοσερβικά σύνορα. Τον
γικές οργανώσεις παρουσιάζονταν διακριτούς αστικούς πό- παγάνδιζε ο αρχισυντάκτης της εφη- επόμενο χρόνο πραγματοποιήθηκε δίκη
ως μειοψηφική εξαίρεση απέναντι λους με τη δική τους αριστερά, κέντρο μερίδας Μακεδονία της Θεσσαλονίκης, με κατηγορούμενους τον Ν. Φαρδή και
στην πάνδημη αντιφασιστική ομο- και δεξιά. Ως εκ τούτου, ο ελληνικός Νίκος Φαρδής. Η εφημερίδα Μακεδονία μέλη της ΕΕΕ, όπου και αθωώθηκαν. Οι
θυμία, ενώ οι δραστηριότητες των μεσοπόλεμος γέννησε δύο φασιστικές αποτελούσε τον βασικό πυλώνα του βε- τριεψιλίτες, βέβαια, αφού αποδόθηκαν
γενεαλογίες οι οποίες όμως μπόρεσαν νιζελισμού στη Θεσσαλονίκη, με εκδότη καθαροί στην κοινωνία μετά τη δίκη της
εμφυλιοπολεμικών και μεταπολε-
να συντεθούν και ενοποιηθούν κάτω τον Ι. Βελλίδη. Με άλλα λόγια, η εμφά- Βέροιας, στράφηκαν εναντίον των κομ-
μικών ομαδοποιήσεων υποβαθ- από το μεταξικό καθεστώς. Η πιο σοβα- νιση του φασισμού στην Ελλάδα προέ- μουνιστών και των εργατικών συνδικά-
μίζονται ιδεολογικά πίσω από τον ρή περίπτωση προέκυψε από τον βενι- κυψε σε μεγάλο βαθμό από μεσαία και των, όπως άλλωστε τους παρότρυναν κι
όρο «παρακράτος». Οι ρητορικές ζελικό πόλο και ήταν τα «τρία έψιλον», ανώτερα αστικά στρώματα και με την οι υπεύθυνοι πολιτικοί ηγέτες.
της κρίσης μετέβαλαν αυτές τις δηλαδή η Εθνική Ένωσις Ελλάς. Δημι- ξεκάθαρη υποστήριξη του πολιτικού, Στις 17 Αυγούστου 1932 μέλη της ορ-
προσλήψεις. Η αναπαράσταση της ουργήθηκε το 1927 στη Θεσσαλονίκη δημοσιογραφικού και οικονομικού συ- γάνωσης έκαναν ένοπλη επιδρομή στο
αντιφασιστικής δημοκρατικής κοι- από μικρασιάτες πρόσφυγες. Η ιδεολο- στήματος. Οι τριεψιλίτες συμμετείχαν σωματείο καπνεργατών κι έπειτα οικο-
γία της ήταν ταυτόχρονα αντισημιτική σε επίσημες παρελάσεις σε εθνικές εορ- δόμων Θεσσαλονίκης τραυματίζοντας
νωνίας δεν ήταν πια χρήσιμη ούτε
και αντικομμουνιστική συνδυάζοντας τές και είχαν αναπτύξει παραστρατιω- σοβαρά τον γραμματέα του Χρ. Παπα-
νομιμοποιητική για το μνημονιακό αυτά τα δύο σε μια ενιαία πρόσληψη τική δράση με τους «Χαλυβδόκρανους». δόπουλο και τον οικοδόμο Χ. Σταμπου-
καθεστώς. Στον δημόσιο διάλογο του εσωτερικού εχθρού, κάτι που πα- Η κρίσιμη περίοδος δράσης τους ήταν λίδη, ο οποίος ξεψύχησε την επόμενη
επικρατεί ένας ακροδεξιός αυταρ- ραμένει μια κοινή ανάγνωση στον χώρο η περίοδος 1929-1933. Με την υποστή- μέρα. Στην Καβάλα, τη Θεσσαλονίκη
χικός λόγος, φοβικός απέναντι στα της άκρας δεξιάς. Ιδρυτής της ΕΕΕ και ριξη της εφημερίδας Μακεδονία πρωτο- και άλλες μακεδονικές πόλεις με έντονη
δημοκρατικά, κοινωνικά και δη-
μόσια αγαθά, βαθιά ρατσιστικός,
ομοφοβικός και γενικά αντεπανα-
στατικός. Η τομή αυτή δεν προ-
κάλεσε μόνο αυτήν την αντίδρα- Η συγκρότηση
της Εθνικής
ση στο παρόν, αλλά αποτράβηξε
Οργάνωσης
το δημοκρατικό και προοδευτικό Νεολαίας (ΕΟΝ)
πέπλο, απογύμνωσε το ίδιο το πα- τον Νοέμβριο
ρελθόν από ιδεοληπτικές αναπα- του 1936 είναι
ραστάσεις. Γι’ αυτόν τον λόγο, στην ένα από τα
κορύφωση της πρόσφατης πολιτι- βασικά στοιχεία
κής κρίσης ιστορικά στοιχεία του που ανατρέπουν
την άποψη
παρελθόντος αναδεικνύονταν συ-
ότι το καθεστώς
χνά πεδίο σύγκρουσης και αντιπα- Μεταξά είναι
ράθεσης των συμβολικών ρητορι- μια καλή
κών. Ο φασισμός ξαφνικά δεν ήταν δικτατορία,
ένα φάντασμα, αλλά μια πραγματι- εξαίρεση
κή απειλή με παρελθόν, παρόν και στον φασιστικό
ενδεχομένως μέλλον. Σε αυτό το ευρωπαϊκό
κανόνα.
κείμενο παρουσιάζονται στοιχεία
αυτού του «μαύρου νήματος».
Αφιέρωμα ΣΑΒΒΑΤΟ 27 - ΚΥΡΙΑΚΗ 28 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2018 13
της ΕΕΕ κατευθύνθηκαν σε παράταξη στο
άγαλμα του Αγνώστου Στρατιώτη.
Στην τελετή κατάθεσης στεφάνων
Από τα Τάγματα
παραβρέθηκαν ο υπουργός Εσω-
τερικών και πρωθυπουργός επί
κατοχής Ι. Ράλλης, ο πρόε-
δρος της Γερουσίας Στ. Γο-
Ασφαλείας
νατάς, ο Μητροπολίτης
Βέροιας Πολύκαρπος και
άλλοι παράγοντες. Η
στη δολοφονία
αστυνομική δύναμη είχε
κινητοποιηθεί για την
περιφρούρηση της ΕΕΕ.
του Λαμπράκη
Ωστόσο, για δύο ημέρες
το κέντρο της Αθήνας
μετατράπηκε σε πεδίο
μάχης, καθώς μέλη του
ΚΚΕ και της ΚΟΜΛΕΑ
συγκρούονταν με τους
τριεψιλίτες και τις αστυνο-
μικές δυνάμεις. Κατά τις συ-
γκρούσεις αυτές σκοτώθηκαν
από τα πυρά των χαλυβδόκρα-
νων ο αρχειομαρξιστής Θωμόπου-
λος και ο κομματικός Ταμπούκης, δε-
κάδες άλλοι τραυματίστηκαν, ενώ η Αστυ-
νομία συνέλαβε 200 εργάτες. Αργότερα, οι
τριεψιλίτες προσπάθησαν να οργανωθούν σε
κόμμα και παρότι αυτό οδήγησε στη διάσπασή
Ο φασισμός στην τους, εξακολουθούμε να τους βρίσκουμε στο
πλευρό της χωροφυλακής στην καταστολή της
Ελλάδα προέκυψε εργατικής εξέγερσης τον Μάη του 1936, στο
κάψιμο των «κομμουνιστικών» βιβλίων μπρο-

Σ
τα Τάγματα Ασφαλείας ή στα Γερμανούς, διέφυγε στην Γερμανία
κυρίως από μεσαία στά στον Λευκό Πύργο τον Αύγουστο του ίδιου
έτους, ενταγμένους στην ΕΟΝ, κατόπιν ανα- άλλα αντικομμουνιστικά αντι- και κατόπιν στην Βιέννη όπου συμμε-
συγκροτημένους κι αναβαθμισμένους σε ταγ- εαμικά σώματα στρατολογού- τείχε στην τελευταία κατοχική κυβέρ-
και ανώτερα ματασφαλίτες στο πλευρό των ναζί κι εντέλει νταν κυρίως λούμπεν στοιχεία: άν- νηση Τσιρονίκου, ως υπουργός Προ-
συνεργάτες της αστυνομίας και του στρατού θρωποι πολύ φτωχοί προκειμένου παγάνδας. Τον Νοέμβριο του 1945
αστικά στρώματα στα χρόνια του Εμφυλίου — παρότι πολλοί απ’ να επιβιώσουν, εγκληματικοί τύποι καταδικάστηκε από το Ειδικό Δικα-
αυτούς ήταν καταδικασμένοι ως δοσίλογοι. για ξεκαθάρισμα προσωπικών δι- στήριο Δοσίλογων ερήμην σε θάνατο
>>>>> αφορών και ατομικό πλουτισμό, ως συνεργάτης των Γερμανών.. Τα
Η συγκρότηση της Εθνικής Οργάνωσης Νεο-
λαίας (ΕΟΝ) το Νοέμβριο του 1936 συνιστά ένα συγγενείς εκείνων που σκοτώθηκαν Δεκεμβριανά αποτέλεσαν τη στιγμή
κομμουνιστική δράση, πολύ συχνά εργοδότες από τα βασικά στοιχεία που ανατρέπουν την από τον ΕΛΑΣ. Στην Αθήνα, τα ευζω- γένεσης του νέου εμφυλιοπολεμι-
και ιδιαίτερα βιομήχανοι ενίσχυαν φασιστικές άποψη ότι το καθεστώς Μεταξά είναι μια καλή νικά τάγματα συμμετείχαν ενεργά στα κού σκηνικού. Οι ταγματασφαλίτες
ομάδες. Στη Βέροια, η ανάπτυξη του εργατικού δικτατορία, εξαίρεση στο φασιστικό ευρωπαϊ- «μπλόκα» του 1944, με σκοπό την μετατράπηκαν από φασίστες σε υπε-
κινήματος στα 1931 προκάλεσε την αντίδραση κό κανόνα. Με την ΕΟΝ το καθεστώς στόχευε κατατρομοκράτηση του πληθυσμού ρασπιστές της δημοκρατίας απέναντι
των βιομηχάνων. Ιδρύθηκε η Εθνική Αντικομ- στο να αποκτήσει το μαζικό λαϊκό έρεισμα που και την καταστροφή της πολιτικής στον κομμουνιστικό ολοκληρωτισμό.
μουνιστική Οργάνωση και ο βιομήχανος Λανα- στερούνταν. Πρότυπο αγωγής της ΕΟΝ ήταν η υποδομής του ΕΑΜ, αλλά και στη συ- Για πολλές δεκαετίες, η ταυτότητά
ράς κάλεσε τον αρχηγό της, πρώην καπετάνιο «σπαρτιατική» οργάνωση και διαπαιδαγώγη- γκέντρωση εργατών για αναγκαστική τους και η μνήμη τους παρέμεινε αυ-
οπλαρχηγό, στη Νάουσα για να τρομοκρατήσει ση των νέων. Στα 1939-1940 συμμετείχαν πολ- εργασία στα γερμανικά εργοστάσια. τολογοκριμένη. Ωστόσο, αυτός ο κό-
τους εργάτες. Με την άνοδο του φασισμού στη λοί νέοι ηλικίας 8 έως 25 ετών. Αναφέρονται Κοινό χαρακτηριστικό των Ταγμάτων σμος αποτέλεσε τη μάζα υποστήριξης
Γερμανία οι τριεψιλίτες ενθαρρύνθηκαν και 750.000 μέλη το 1939, 1.250.000 το 1940. Ασφαλείας υπήρξε η παραδειγματική του παρακρατικού καθεστώτος της
ενεργούσαν αλλεπάλληλες επιθέσεις εναντίον Με την ονομασία «Τάγματα Ασφαλείας» αγριότητα που επέδειξαν στην πρά- Δεξιάς. Στη Θεσσαλονίκη στελέχω-
εργατών και κομμουνιστών. είναι γνωστοί οι ένοπλοι σχηματισμοί που συ- ξη, αγριότητα που ξεπερνούσε συχνά σαν πολύ συγκεκριμένα επαγγέλματα
Στην Αθήνα, η κατάσταση ήταν εντελώς γκροτήθηκαν το 1943-44 από τις γερμανικές αρ- κατά πολύ την αντίστοιχη των γερμα- με λούμπεν χαρακτηριστικά, όπως
αντεστραμμένη πολιτικά. Η Εθνική Ένωσις χές κατοχής για την καταπολέμηση των ανταρ- νών συναγωνιστών τους. Εκτός από τους φορτοεκφορτωτές. Οργανώ-
Ελλάς συνδεόταν κυρίως με το αντιβενιζελικό τών του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Σκοπός του εγχειρήματος συλλήψεις και φονικά, η παρουσία σεις με αιχμή τον αντικομμουνισμό
κόμμα. Ο κύριος εκφραστής της ήταν η εφη- ήταν η υπόθαλψη του ενδοελληνικού εμφυλίου τους συνεπάγεται την πλήρη αποδι- και τον φιλομοναρχισμό αλλά και
μερίδα Ελληνική η οποία δημοσίευε τις προκη- έτσι ώστε να αυξηθεί η ευστοχία των κατασταλ- άρθρωση όλων εκείνων των δημι- φτωχοί πολίτες που αναζητούσαν δι-
ρύξεις και ενθάρρυνε την αντικομμουνιστική τικών μέτρων εναντίον του ΕΑΜ και, το κυριό- ουργικών κοινωνικών πρακτικών έξοδο στα προβλήματα στέγασης και
δράση των εθνικιστών. Τον Αύγουστο του 1931 τερο, «να εξοικονομηθεί γερμανικό αίμα». Τα που συνόδευαν την ανάπτυξη του εργασίας, συντονίζονταν από εκπρο-
και με αφορμή τον φόνο του αστυνομικού Γυ- «ευζωνικά» τάγματα συγκροτήθηκαν με από- ΕΑΜ. Ο Ξενοφών Γιοσμάς, αποκα- σώπους των σωμάτων ασφαλείας και
φτοδημόπουλου από τον Μιχάλη Μπεζεντά- φαση της κυβέρνησης Ράλλη. Πολλά τάγματα λούμενος και φον Γιοσμάς λόγω της καθοδηγούνταν από άτομα, όπως δο-
κο, η εφημερίδα μέσα από τις προκηρύξεις της συγκροτήθηκαν «εθελοντικά», με πρωτοβου- δοσιλογικής δράσης του, αποτελεί σίλογοι που βρήκαν καταφύγιο από
ΕΕΕ καλούσε στην εφαρμογή του νόμου του λία στελεχών του διαλυμένου ελληνικού στρα- χαρακτηριστική περίπτωση ανθρώ- τη μνήμη της προηγούμενης δράσης
Λιντς απέναντι σε κάθε κομμουνιστή. Στην τού και άλλων «εθνικοφρόνων» τοπικών παρα- που που συνδέει τον δοσιλογισμό τους στη συνεργασία με την αστυνο-
πράξη, η επιρροή της οργάνωσης στην Αθήνα γόντων. Ταυτόχρονα, δρούσαν «εθελοντικές» με τον μεταπολεμικό παρακρατικό μία, εντασσόμενοι στο πλέγμα εξου-
ήταν μικρότερη, καθώς δραστηριοποιούνταν αντιεαμικές ένοπλες ομάδες που συγκροτή- μηχανισμό. Το 1943 σε συνεργασία σίας. Η οργάνωση «Καρφίτσα» ήταν
άλλες μικρότερες φασιστικές ομάδες. Η πιο θηκαν αυτόνομα, κυρίως στην Αττική. Τέλος, με την γερμανική Μυστική Αστυνο- η παρακρατική ομάδα που έδρασε τη
μεγάλη παρέμβαση έγινε τον Ιούνιο του 1933, μονάδες «εθνικιστών» της Βόρειας Ελλάδας συ- μία Στρατού οργάνωσε τις «Αντικομ- δεκαετία του ‘60 ως μαχητικό τμήμα
τρεις μήνες μετά την άνοδο του Χίτλερ στην γκροτήθηκαν απευθείας από τους Γερμανούς, μουνιστικές Ομάδες Ασφαλείας» και της οργάνωσης του Γιοσμά: «Σύνδε-
εξουσία και την ανάληψη της διακυβέρνη- έξω από τον έλεγχο της κυβέρνησης Ράλλη. Χα- στη συνέχεια εντάχθηκε ως Καπετάν σμος Αγωνιστών και Θυμάτων Εθνι-
σης της Ελλάδας από τους αντιβενιζελικούς. ρακτηριστική περίπτωση ήταν ο «Εθελοντικός Παρμενίων στην «Εθνική Αντικομ- κής Αντιστάσεως Βορείου Ελλάδος».
Το πρωί της 25ης Ιουνίου κατέφτασαν από τη Ελληνικός Στρατός» (ΕΕΣ) του συνταγματάρχη μουνιστική Οργάνωση Κατερίνης, Πι- Η δράση του μηχανισμού κορυφώ-
Θεσσαλονίκη δύο τρένα με περισσότερους από Πούλου, ο οποίος χαρακτηρίζεται για τον αμι- ερίων και Ολύμπου» (ΕΑΟ). Με την θηκε με τη δολοφονία του Λαμπράκη
1.500 χαλυβδόκρανους. Στην Αθήνα τα μέλη γώς εθνικοσοσιαλιστικό πολιτικό του λόγο. απελευθέρωση της Ελλάδας από τους στη Θεσσαλονίκη το 1963.
14 ΣΑΒΒΑΤΟ 27 - ΚΥΡΙΑΚΗ 28 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2018 Αφιέρωμα

Μαριλένα
Κοντογιάννη Σχολική ιστορία, εθνικές επέτειοι
και η εθνική συνείδηση
Μια ακόμη μη αμελητέα λειτουρ-
γία συναισθηματικής χειραγώγησης
παρέχει η εξιδανικευμένη, επική και
εμπλουτισμένη με εθνικούς μύθους
προσέγγιση της ιστορίας που –στην πε-
ρίπτωση των εθνικών σχολικών εορτα-
σμών– ενισχύεται από οπτικά, ηχητικά
και τελετουργικά σύμβολα — εικόνες
Η 28η Οκτωβρίου αποτελεί αγίων δίπλα από εξιδανικευμένες προ-
μία από τις εθνικές επετείους σωπογραφίες εθνικών ηρώων, ύμνοι,
εμβατήρια, παρελάσεις και στολές κλπ.
που εορτάζονται στα σχολεία, Καλλιεργείται, έτσι, ένας πατριωτι-
πολλές φορές με στοιχεία σμός μετουσιωμένος σε ετοιμοπόλεμη
γενναιότητα υπεράσπισης των συμ-
συναισθηματικής χειραγώγησης, φερόντων της άρχουσας τάξης, σερ-
εξιδανίκευσης και επικής βιρισμένων στην πιατέλα του εθνικού
αναπαραγωγής εθνικών μύθων. χυλού. Εξασφαλίζεται, λοιπόν, το ανα-
λώσιμο υλικό για τα οπλικά συστήματα

Η
των καπιταλιστικών ανταγωνισμών με
δόμηση και το περιεχόμε- πιμοτήτων ως μηχανισμός ιδεολογικής Καλλιεργείται συχνά επικάλυψη μιλιταριστικής εθνικής λα-
νο της θεσμοθετημένης προπαγάνδας για τη νομιμοποίηση και γνείας για την υπεράσπιση των «ιερών
κρατικής εκπαίδευσης εδραίωση της αστικής εθνικής αφήγη- μια ετοιμοπόλεμη και οσίων της φυλής».
στην υπηρεσία των αστι- σης. Ενισχυτικό και συμπληρωματικό γενναιότητα υπεράσπισης Εξάλλου, η εθνοκεντρική ιστορική
κών εθνικών κρατών και ρόλο σε αυτή την κατεύθυνση αναλαμ- προσέγγιση που αποσιωπά ή αντιμε-
των συμφερόντων
της συνακόλουθης εθνικής ιδεολογίας βάνουν και οι σχολικοί εορτασμοί των τωπίζει με «επιμελώς διακριτική αντι-
είναι ένας κατεξοχήν μηχανισμός ανα- εθνικών επετείων, οι οποίες μάλιστα της άρχουσας τάξης, κειμενικότητα» τα βδελύγματα του
παραγωγής της άρχουσας τάξης πραγ- διαγκωνίζονται και ξεπερνούν σε επι- σερβιρισμένων στην εθνικού κορμού (π.χ. κοτζαμπάσηδες
μάτων. Όλα τα παρεχόμενα γνωστικά κή μυθολογική προσέγγιση ανιστόρητης και Έλληνες βολεμένοι στην εξουσία
αντικείμενα ως προς το περιεχόμενο, πατριωτικής εθνοχριστιανικής έξαρσης
πιατέλα του εθνικού χυλού του σουλτάνου, εκκλησιαστικοί και
τη μεθοδολογία και τον επίσημα οριοθε- και την ίδια τη διδακτέα ύλη. Πριν και κοσμικοί καλοταϊσμένοι άρχοντες, δο-
τημένο τρόπο απεύθυνσης στους μαθη- ανεξάρτητα από το περιεχόμενο της σίλογοι, μαυραγορίτες, καταδότες και
τές υποτάσσονται στην κυρίαρχη ανα- σχολικής γιορτής λειτουργεί ο επανα- είτε την υποτίμηση της σημασίας των ρουφιάνοι), τροφοδοτεί τον εθνικισμό,
γκαιότητα του κρατικού μηχανισμού να λαμβανόμενος σε τακτά χρονικά δια- σχολικών γιορτών «επειδή έτσι κι αλλιώς την εγωπαθή αίσθηση εθνικής ανωτερό-
διαμορφώνει υπηκόους με υποβαθμι- στήματα συμβολισμός της που στοχεύει οι μαθητές δεν τις προσέχουν» ή την ολι- τητας και, συνακόλουθα, την υποτιμη-
σμένη κριτική σκέψη, αδυναμία ανάλη- στο υποσυνείδητο για να εδραιώσει την γωρία «ας μην ασχοληθούμε και με τη τική αντιμετώπιση του «άλλου». Διευ-
ψης πρωτοβουλιών και τροποποιητικής στερεοτυπική αντίληψη του αιώνιου γιορτή στην εντατικοποιημένη μας καθη- κολύνει το πέρασμα στους μαύρους και
παρέμβασης στο γίγνεσθαι της σχολικής και αμετάκλητου, που «δεν αλλάζει και μερινότητα, αφού υπάρχουν έτοιμα προ- σκοτεινούς δρόμους του εθνικισμού,
πραγματικότητας σήμερα, και της κοι- έτσι το κληρονομήσαμε και έτσι θα το σφερόμενα πακέτα», τα οποία δυστυχώς της ξενοφοβίας, του ρατσισμού και του
νωνικής στο μέλλον. κληροδοτήσουμε». τις περισσότερες φορές αναπαράγουν φασισμού.
Η ιστορία ως σχολικό μάθημα που Με αυτή την διάσταση καλείται να ό,τι πιο συντηρητικό και ενσωματωμένο Στην εποχή της ακραίας καπιταλι-
υποτάσσεται στην παραπάνω αναγκαι- αναμετρηθεί το εκπαιδευτικό κίνημα και στο μεταφυσικό εθνικό αφήγημα. στικής κρίσης και επίθεσης στα δικαι-
ότητα εντάσσεται στην υπηρεσία σκο- οι μαχόμενοι εκπαιδευτικοί ξεπερνώντας Το «όλοι μαζί» του εθνικού αφηγή- ώματα, τις ελευθερίες, τις συνειδήσεις
ματος, απομακρυσμένο από το λαϊκό των πολλών και ενώ έχουν ναυαγήσει οι
στοιχείο με τον προφανή εθνικογεω- ούτως ή άλλως φρούδες ελπίδες λύσεων
ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΟ: γραφικό επιθετικό του προσδιορισμό, των επίδοξων «κυβερνώντων αριστε-
αναπαράγει πολλαπλά χρήσιμα για τη ρών» που υπόσχονταν μεταξύ άλλων και
διατήρηση και την εξασφάλιση της συ- κατάργηση παρελάσεων, απαγκίστρω-
νέχειας του αστικού κράτους. ση από την εκκλησιαστική κηδεμονία
Το «Κορόιδο Πρώτα και κύρια, εξοβελίζοντας
την επάρατη για τα καπιταλιστικά συμ-
κλπ. η σχολική πραγματικότητα μαστί-
ζεται, εκτός όλων των άλλων (έλλειψη
Μουσολίνι» με φέροντα ταξική πάλη ως μοχλό κοινω-
νικής εξέλιξης, εγκλωβίζει τον υπήκοο
διδακτικού προσωπικού και αδιοριστία
των αιώνιων αναπληρωτών, φτώχεια
Ο Σπύρος Κωτσάκης στο κέντρο δίπλα στον στην αναζήτηση λύσεων συνολικής υποδομών), και από περαιτέρω συντη-
μια παραλλαγή στρατηγό Μάντακα, στην Καισαριανή το 1944 εθνικής ευημερία — για παράδειγμα ρητικοποίηση σε περιεχόμενο και τρόπο
και για τον λιμενεργάτη και για τον λειτουργίας. Με απόπειρα για άλλη μια
Ο Σπύρος Κωτσάκης, αγωνιστής του ΚΚΕ και μετέπειτα καπετάνιος του ΕΛΑΣ εφοπλιστή. Απομακρύνοντας τη δυνα- φορά να εφαρμοστεί η αξιολόγηση-χει-
Αθήνας (Νέστορας), βρισκόταν στις 28 Οκτώβρη 1940 μαζί με άλλους κομμου- τότητα ταξικής συνειδητοποίησης και ραγώγηση σύμφωνα με τις επιταγές ΕΕ,
δημιουργώντας ευνοϊκές προϋποθέσεις ΟΟΣΑ και συμφερόντων του κεφαλαί-
νιστές εξόριστους στο Σανατόριο Ασβεστοχωρίου. Με τα πρώτα νικητήρια νέα
για «στρογγυλές ή μακρόστενες τράπε- ου, με επίταση των προσπαθειών επιχει-
από το ελληνοιταλικό μέτωπο άρχισαν να βγάζουν μια χειρόγραφη σατιρική
ζες εθνικών διαλόγων με συμμετέχο- ρηματικοποίησης του σχολείου και ταξι-
εφημερίδα με τίτλο «Χιονοπόλεμος». Στο γνωστό τραγουδάκι «κορόιδο Μου- ντες όλους τους κοινωνικούς εταίρους» κού αποκλεισμού του μαθητικού πληθυ-
σολίνι» που δημοσίευσαν αντικατέστησαν το στίχο «εσύ κι η Ιταλία η πατρίδα — οι λύκοι μαζί με τα αρνιά. Σε αυτό το σμού. Στη ζοφερή αυτή πραγματικότητα
σου η γελοία» με το «εσύ και η μαφία με τα φτερωτά λοφία». Όπως έγραψε έδαφος, εύκολα ριζώνουν οι μύθοι της καλούνται οι μαχόμενοι εκπαιδευτικοί
ο ίδιος «η συντακτική επιτροπή έκρινε απαράδεκτο το “η πατρίδα σου η γε- «εθνικής ανάπτυξης», της «εθνικής ευ- να αγωνιστούν ανυποχώρητα για ένα
λοία”. Καμιά πατρίδα δε μπορεί να είναι γελοία». Αυτή η ομάδα αποκομμένων θύνης για τα χρέη και άλλα δεινά» που σχολείο των όλων και των ίσων χωρίς δι-
κομμουνιστών, σε ένα δίκαιο αμυντικό πόλεμο, ήξερε να ξεχωρίζει τον πατρι- εμποδίζουν τις καταπιεζόμενες μάζες ακρίσεις και αποκλεισμούς παρεμβαίνο-
ωτισμό από τον εθνικισμό. από τη συνειδητή συμμετοχή, λειτουρ- ντας δυναμικά και στο περιεχόμενο της
γία και δράση ως ταξικές οντότητες. παρεχόμενης γνώσης.