You are on page 1of 30

“Монгол хятадын Баянбүрд ногоон хэрэм

хөтөлбөр” ХХК
Хөшигтийн хөндийн нисэх онгоцны буудлаас улаанбаатар хот
хүртэлх авто замын трассын дагуу ойжуулах, нөхөн сэргээх
ажлын зураг, төсөл

Гүйцэтгэгч:
Монгол хятадын Баянбүрд ногоон хэрэм хөтөлбөр” ХХК

Ногоон хэрэм үндэсний хөгжлийн төв, зураг зүйн товчоо


Улаанбаатар хот

2017 он
Зураг, төсөв боловсруулсан:

Монгол хятадын Баянбүрд ногоон хэрэм хөтөлбөр” ХХК

Захирал Б.Эрдэнэбилэг

Дэд захирал Б.Бариашир

Ерөнхий агрономич В.Цогтбаатар

Ой хамгаалал, үржүүлэг нөхөн


сэргээлтийн албаны дарга

Ойжуулалтын зураг, төсвийн товчооны


мэргэжилтэн Н.Энхтайван

Ойн нөөцийн судалгааны албаны


мэргэжилтэн Б.Цог

Ой хамгаалал, үржүүлэг нөхөн


сэргээлтийн албаны мэргэжилтэн А.Эрмек

Зөвлөх ` Б.Цог доктор Ph.D

АГУУЛГА
Товчилсон үгийн жагсаалт

I. Төслийн тодорхойлолт

1.1. Төслийн ерөнхий мэдээлэл


1.2. Төслийн зорилго
1.3. Төсөл хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулах байгууллага
1.4. Төслийг хэрэгжүүлэгч
1.5. Ойжуулах талбайн судалгаанд хамрагдсан ойн сан
1.6. Төсөл хэрэгжүүлэх газрын байршил

II. Судалгааны хэсэг

2.1. Орчны шинжилгээ

2.1.1. Нийгэм эдийн засгийн байдал

2.1.1.1. Газарзүйн байрлал

2.1.1.2. Эдийн засгийн нөхцөл

2.1.2. Ойжуулах газрын байгаль, цаг уур

2.1.2.1. Улаанбаатар хотын уур амьсгалын нөхцөл


2.1.2.2. Агаарын температур
2.1.2.3. Хур тунадас
2.1.2.4. Салхи
2.1.2.5. Агаарын чийгшил
2.1.2.6. Хөрсний гадаргын температур

2.1.3. Ойн сангийн судлагдсан байдал

2.1.3.1. Ойн сангийн одоогийн байдалд


2.1.3.2. Ойн сангийн өөрчлөлт
2.1.3.3. Өөрчлөлтөнд нөлөөлж буй хүчин зүйл

III. Ойжуулалтын ажил хийхээр сонгосон талбай

3.1. Ойжуулахаар сонгосон талбайн тодорхойлолт

3.1.1. Талбайн байршил


3.1.2. Газрын гадаргуу
3.1.3. Хөрсний чийгшилт
3.1.4. Хөрсний бүтэц
3.1.5. Усан хангамжийн байдал
3.1.6. Хөрсний бохирдолт
3.1.7. Ойн хэв шинж
3.1.8. Байгалийн сэргэн ургалт

IV. Технологийн хэсэг


4.1. Ойжуулах талбайн нягтрал, шигүүрэл
4.2. Ойжуулалт явуулах арга
4.3. Ойжуулалт хийх талбайд тарих модны төрөл
4.4. Суулгах материал
4.5. Хөрс боловсруулах
4.6. Таримал ойг арчилах

4.6.1. Хөл газрын ургамлыг цэвэрлэх


4.6.2. Таримал модыг услаж бордох
4.6.3. Намрын нөхөн тарилт
4.6.4. Ойг түймрээс хамгаалах

4.7. Ойжуулалтын ажлын технологийн карт

V. Ойжуулалтын ажлын төсвийн тооцоо

5.1. Ойжуулалтын ажлын төсвийн тооцооны нэгтгэл


5.2. Технологийн тооцооны карт – дэлгэрэнгүй

Хавсралт

Ном зүй
I. ТӨСЛИЙН ТОДОРХОЙЛОЛТ

1.1. Төслийн ерөнхий мэдээлэл

Төсөл хэрэгжүүлэх салбар Байгаль орчны нөхөн сэргээлт, авто замын дагуух
ойжуулалт

Төсөл хэрэгжүүлэх Ойжуулалт, ойг нөхөн сэргээх, мод үржүүлэх


байгууллага чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхэлдэг мэргэжлийн эрх
бүхий аж ахуйн нэгж, байгууллага

Төсөлд хамтран оролцох БАЙГАЛЬ ОРЧИН, АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛЫН ЯАМ


бусад байгууллага НИЙСЛЭЛИЙН ЗАСАГ ДАРГЫН ТАМГЫН ГАЗАР,
АВТОТЭЭВРИЙН ҮНДЭСНИЙ ТӨВ, ТӨВ
АЙМГИЙН СЭРГЭЛЭН СУМЫН ЗАСАГ ДАРГЫН
ТАМГЫН ГАЗАР, ИРГЭДИЙН ТӨЛӨӨЛӨГЧДИЙН
ХУРАЛ

Төсөл хэрэгжих газар Төв аймгийн Сэргэлэн сум Хөшигтийн хөндий, Хан-
Уул дүүрэг яармагийн гүүр

Төслийн товч тайлбар Хөшигтийн хөндийн Олон улсын нисэх онгоцны


буудлаас Яармагийн шинэ гүүр хүртэл баригдах
автозамын хоѐр талын ойн зурвас байгуулах,
ойжуулах, хамгаалалтын зурвас байгуулах ажлын
зураг, төсөв боловсруулах, гүйцэтгэх

1.2. Төслийн зорилго


Хөшигтийн хөндийн олон улсын шинэ нисэх онгоцны буудлыг Улаанбаатар хоттой
холбож, зорчигчдын хамгийн их явдаг замын 2 талыг ойжуулах талбайн судалгаа явуулж
зураг, төсвийг боловсруулан гаргах, гүйцэтгэх

1.3. Төсөл хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулах байгууллага


Төслийг холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу тарилтын үеийн болон явцын хяналт
тавих, хамгаалах, эцсийн гүйцэтгэлийг Монгол Хятадын Баянбүрд ногоон хэрэм хөтөлбөр
ХХК 100 хувь хариуцна, үр дүнг хүлээн авах ажлыг БОНХЯ, Нийслэлийн ЗДТГ, Төв
аймгийн БОАЖГ, Төв аймгийн Сэргэлэн сумын ЗДТГ хамтарч зохион байгуулна.

1.4. Төслийг хэрэгжүүлэгч


Ойжуулалт, ойг нөхөн сэргээх, мод үржүүлэх чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхэлдэг
мэргэжлийн эрх бүхий Монгол Хятадын Баянбүрд ногоон хэрэм хөтөлбөр ХХК

1.5. Төсөл хэрэгжүүлэх газрын байршил


Төв аймгийн Сэргэлэн сумын хөшигтийн хөндийн нисэх онгоцны буудлаас
Улаанбаатар хүртэлх 30,4 км зам Зураг 1
II. СУДАЛГААНЫ ХЭСЭГ

2.1. Ойжуулах газрын байгаль, цаг уур,


нийгэм эдийн засгийн байдал

2.1.1. Микро орчны шинжилгээ


2.1.1.1. Газарзүйн байрлал
Дархан-Уул аймгийн нутаг дэвсгэр нь газрын гадаргын тогтоц, хөрсний бүтэц, уул
зүйн байрлал зэргээрээ нилээд өвөрмөц тогтоцтой бөгөөд Монгол орны хойд талд Сэлэнгэ
аймгийн төв хэсэгт, Хэнтий нурууны салбар уулс, Сэлэнгэ мөрний хоорондох намхан
гүвээ, толгод бүхий газарт байршдаг. Төслийг хэрэгжүүлэх Хараа голын хөндий нь далайн
түвшнээс дээш 705 м өндөрт өргөгдсөн ба зүүн хойд уртрагын 105o05’6”, хойд өргөрөгийн
49o02’9” оршдог.
2.1.1.2. Хүн ам зүй
Тус аймаг нь нийт 91093 орчим хүн амтай ба үүнээс 74526 орчим хүн Дархан хотод
амьдардаг. Нийт хүн амын 64.5 хүртэлх хувийг 35 орчим насны залуус эзэлнэ. Аймгийн
хэмжээнд 24989 өрх байгаагийн 67.5 хувь нь нийтийн орон сууцанд амьдардаг.

2.1.1.3. Эдийн засгийн нөхцөл


Улсын Их Хурлын 1994 оны 32 тоот тогтоолоор Дархан хотыг Дархан-Уул аймаг
болгон зохион байгуулсан байна. Дархан-Уул аймаг нь Сэлэнгэ аймгийн газар нутгийн
дунд байрладаг ба Улаанбаатар хотоос 230 км зайд оршдог.
Дархан-Уул аймаг нь Монгол орны хойд хэсэгт Хэнтийн нурууны салбар уулсын
дунд Хараа голын зүүн хойд хөндийг хамарсан 327,5 мянган га газар нутагтай. Нийт газар
нутгийн 70,7 хувь буюу 231,7 мянган га талбайг ХАА-н эдэлбэр газар эзэлдэг.
Дархан хот нь Монгол Улсын томоохон аж үйлдвэрийн төв юм. Дэд бүтэц сайн
хөгжсөн, Улаанбаатар-Алтанбулагийн чиглэлийн босоо тэнхлэгийн олон улсын авто зам,
Улаанбаатар-Сүхбаатарын олон улсын төмөр замын зангилаан дээр оршдог, төвийн эрчим
хүчний системд холбогдсон, өндөр хурдны шилэн кабель, тоон системийн радио релейны
шугам, хөдөлгөөнт холбооны үйлчилгээтэй, бусад аймагтай харьцуулбал нийтийн
найдвартай, тогтмол хямд тээврийн хэрэгсэлтэй, хүмүүсийн амьдралын өртөг багатай
зэрэг давуу талуудтай.

.2.1.2. Макро орчны шинжилгээ


2.1.2.1. Дархан-Уул аймгийн уур амьсгалын нөхцөл
Газар зүйн хүчин зүйлсийн нөлөөгөөр уур амьсгал нь эх газрын уур амьсгалтай.
Уур амьсгалын мужлалын хувьд хүйтэн зунтай, чийглэг мужид багтана.
Үүнд агаарын урсгал багагүй нөлөө үзүүлдэг. Сибирийн зузаан эсрэг циклоны
нөлөөлөөр эх газрын эрс тэс уур амьсгалыг бүрдүүлнэ. Эрс тэс уур амьсгалын улмаас цаг
уурын үзүүлэлтүүд огцом өөрчлөгдөх явдал их гарна. Зун богино, сэрүүн чийглэг,
чийгийн 70-80% буудаг. Өвөл урт хахир хүйтэн, цэлмэг хур тунадас бага унадаг.
Хавар, намартаа хур тунадас бага, хуурайшилт ихтэй бөгөөд бусад саруудтай
харьцуулахад агаарын харьцангуй чийгийн хэмжээ бага 47-50% хооронд хэлбэлзэнэ.
Äàðõàì-Óñë àéíàã ìü ññð àíüðãàëûì íñæëàëòûì õñâüä øèð¿¿âòýð ºâºëòýé, äñëààì çñìòàé, ÷èéãýýð
äñòíàã íñæèä áàãòàõ áà çñì ìü ìèëýýä õàëäàã 1-ð ðàðûì äñìäàæ õ¿éòýì -24 õýí, 7-ð ðàðûì äñìäàæ
äñëààì 19.4 õýí, 4-ð ðàðûì ýõìèé àðàâ õîìîãò àãààðûì äñìäàæ òåíïåðàòñð 0 õýíä õ¿ð÷ òîãòâîðòîé
äñëààðàì æèëä äñìäàæààð 200 ºäºð ìýíýõ òåíïåðàòñðòàé áàéæ, ìàíàð 10-ð ðàðûì ð¿¿ëèéì àðàâ
õîìîãò àãààðûì äñìäàæ òåíïåðàòñð 0 õýíä õ¿ð÷ òîãòâîðòîé õ¿éòýðäãèéì äýýð 11-ð ðàðûì ð¿¿ëèéì
õàãàðò öàðàì á¿ðõ¿¿ë òîãòîì 3-ð ðàðûì ð¿¿ëèéì àðàâ õîìîãò á¿ðíºðºì àðèëäàã áºãººä æèëä 133 îð÷èí
ºäºð äñìäæààð 5-10 ðí çñçààìòàé, 0.10-0.15ã/ðí3 ìÿãòòàé öàðàì á¿ðõ¿¿ëòýé áàéäàã áàéìà.
Ñ¿¿ëèéì 10 æèëèéì öàã ññðûì ¿ç¿¿ëýëòýýð õàðâàë àãààðûì æèëèéì äñìäàæ òåíïåðàòñð
+1.40 Ñ, õºððìèéõ +3.20 Ñ, õàðüöàìãñé ÷èéã 75%, æèëä 291.3 íí òñìàäàð ñìàäàã, ¿¿ìýýð 90.9%-ìü
äñëààìû ñëèðàëä îðäîã áàéìà.
Æèëä äñìäàæààð 227 ºäºð öýëíýã, 55 ºäºð á¿ðõýã, îéðîëöîîãîîð 2800 öàã ìàðòàé áàéäàã.
Òñìäàðìû äñìäàæ õýíæýý 328 íí, ðàëõèìû äñìäàæ õñðä 2.1 í/ð, àãààðûì ¿ìýíëýõ¿é èõ òåíïåðàòñð
+44.50 Ñ, ¿ìýíëýõ¿é áàãà òåíïåðàòñð ìü 43.90 Ñ õ¿ðäýã. Õàíãèéì èõ ðàëõèìû õñðä 3.9 í/ð, õàâàð
ìàíðûì ñëèðàë õàðüöàìãñé ñðò 190-200 õîìîã ¿ðãýëæèëìý.

.2.1.2.2. Àãààðûí òåìïåðàòóð


Тус аймгийн агаарын температурын жилийн дундаж -19-32 градусын хооронд
хэлбэлздэг. Агаарын хамгийн их температурын дундаж 23.9 градус, үнэмлэхүй их
температур 42.6 градус хүрч халах ба хамгийн бага температурын дундаж -29.6 градус,
үнэмлэхүй бага температур -43.7 градус хүрч хүйтэрдэг.
Агаарын температур 30 градусаас давж халсан өдрийн олон жилийн дундаж 19
байдаг ба агаарын температур 30 градусаас давж халсан өдрийн дундаж 19 байдаг
Хөрсний гадаргын жилийн дундаж 0.5-3.80С-ын хооронд хэлбэлзэж дундаж нь 1.90С хүрч
цаашид дуулаарах хандлага ажиглагддаг байна. Хавар хөрс 3 дугаар сарын сүүлийн 10
хоногт 10 см гүнд, 5 дугаар сарын сүүлийн 10 хоногт бүх гүндээ гэсдэг

2.1.2.3. Õóð òóíàäàñ


Дархан-Уул аймгийн нутгаар жилд дунджаар 324.6 мм хур тунадас унадаг ба
хүйтний улиралд маш бага хэмжээтэй буюу 3.1-14.2мм, дулааны улиралд дунджаар 11.7-
81.0мм хур тунадас унадаг .Дулааны улирлын хур тунадасны нийлбэр 284.2мм буюу
жилийн хур тунадасны 88 орчим хувийг эзлэх бөгөөд хүйтний улирлын хур тунадасны
нийлбэр 38.0мм буюу 12% байна.

2.1.2.4. Ñàëõè
Салхины хурдны жилийн явц нь 3 дугаар сараас эхлэн салхины хурд аажмаар
нэмэгдэж хаврын сард (4, 5 дугаар сар) салхины дундаж хурд 2.8-3.1 м/с хүрэх ба цаашид
буурч өвлийн саруудад 0.7-1.0 м/с болдог. Салхины хурд гол төлөв 3-5 м/с байж 10 м/с-ээс
их болон үе, үе 15-25 м/с хүрч ширүүсэн заримдаа 28-32 м/с хүрэх тохиолдол
ажиглагдана. Ихэвчлэн шөнө намуун тогтуун, өдрийн хугацаанд салхины хүч нэмэгдэж
дунджаар 2-6 м/с салхитай байдаг байна.

2.1.2.5. Õºðñíèé ãàäàðãûí òåìïåðàòóð


Дархан-Уул аймаг îð÷èíä õºððìèé ãàäàðãûì îëîì æèëèéì äñìäàæ òåíïåðàòñð öàã ññðûì
íýäýýãýýð агаарын температур, хөрсний гадаргын òåíïåðàòñð шууд хамааралтайгаар
дунджаар -5 хэмээс 5 хэмийн хооронд хэлбэлзэж байна.
Ýìý á¿ð ìñòãèéì ññð àíüðãàëûì ìýã îìöëîã ìü ýðò õ¿éòýð÷, õîæññ äñëààðäàã ÿâäàë þí. Öàã
ññðûì àæèãëàëòûì îëîì æèëèéì íýäýýãýýð ññëàìäàà 6 äñãààð ðàðûì äñìä ¿åýð ýöðèéì öî÷èð
õ¿éòðýë áîëîîä 8 äñãààð ðàðûì äñìäññð ýõìèé öî÷èð õ¿éòðýë òîõèîëäîõ ñ÷èð õ¿éòðýëã¿é ¿å ìü
åð人 ë 30-60 õîìîã îð÷èí áàéìà. Õàðèì ãîëûì õºìäèé ìàí äîð ãàçðàà öî÷èð õ¿éòðýë áîëîõ õñãàöàà ìü
10-15 õîìîãèéì ýðò äññð÷, íºì õñãàöààìû õîæññ ýõýëдэг байна.

2.1.3. Ойн сангийн судлагдсан байдал


2.1.3.1. Ойн сангийн одоогийн байдал
Ойн сангийн талбай, нөөц, тархац, таксацын үндсэн үзүүлэлтүүд, тэдгээрийн
өөрчлөлтийг судлан тогтоох, ойн нөөцийг хамгаалах зохистой ашиглах, нөхөн сэргээх
үндэслэлийг тогтоох зорилгоор ой зохион байгуулалтын ажлыг хийж гүйцэтгэдэг ба
Дархан-Уул аймгийн ойн санг хамгийн сүүлд 2004 онд бүрэн хэмжээгээр ой зохион
байгуулалтын ажил хийгдсэн байна.
“Ойн тухай хууль”-ийн нэгдүгээр бүлгийн 5.1–д зааснаар хамгаалалтын хэлбэр,
экологи-эдийн засгийн ач холбогдлыг харгалзан төв суурин газрын ойр орчмын байгаль
орчны тэнцэл, амралт, сувиллын болоод хүн амын эрүүл ахуйн нөхцлийг хангах зорилгоор
ногоон бүсийг тогтоодог.

2.1.3.2. Îéí ñàíãèéí ººð÷ëºëò

Бàéãàëèéì îé 120 ãà-ð áàãàðàæ, áñò ðººã 218 ãà-ð ìýíýãäýæ îéãîîð á¿ðõýãäðýì òàëáàé åðºìõèé人
98 ãà-ð ìýíýãäýæ ãàð÷ áàéìà. Ýìý ìü ñðüä ºíìº øàòðàì áîëîì íîä áýëòãýðìèé ñëíààð îéã¿é áîëðîì
òàëáàéìññä ðººãºì õñð íýòèéì áñòëàã ñðãàíëààð ðýðãýì ñðãàæ áàéãàà ìºãºº òàëààð ºíìºõ ðñäàëãààìû
¿åä çàðèí áñò ðººã á¿õèé òàëáàéã á¿ðòãýæ àâààã¿éòýé õîëáîîòîé.
Îéãîîð á¿ðõýãäýýã¿é òàëáàéä øàòðàì îé 239 ãà-ð, îéæññëðàì òàëáàé 13 ãà-ð ìýíýãäýæ, Îãòîëðîì
òàëáàé 1006 ãà-ð, îéæèæ áàéãàà òàëáàé 4449 ãà-ð, òàðíàã íîä á¿õèé òàëáàé 588 ãà-ð áàãàðàæ îéãîîð
á¿ðõýãäýýã¿é òàëáàé á¿õ ä¿ìãýýðýý 5791 ãà-ð õàðàãäðàì áàéìà. Ñ¿¿ëèéì æèë¿¿äýä ãàððàì ò¿éíýðò
îé õ¿÷òýé ìýðâýãäðýìèé ñëíààð øàòðàì òàëáàé ìýíýãäðýì.Õàðèì îãòîëðîì òàëáàé õàðàãäðàì ìü ñðüä ºíìº
îãòîëðîì òàëáàéìññäàä îéæññëàëò îé ìºõºì ðýðãýýëò õèéãäýýã¿éì ñëíààð îéã¿é áîëæ ñëíààð îéì ðàìãààð
õàðàãäðàì, ìºãºº òàëààð 1990-ä îìîîð õîéø Øàðûì ãîëûì ÌÁÀÀ àæèëëàõàà áîëüæ áýëòãýõ íîäìû õýíæýý
áàãàðàæ îéã òàëáàéãààð ìü õàâòãàéðññëàì îãòëîõ ÿâäлûã îéì õññëèàð õîðèãëîì çîãðîîæ õñâèéì æèæèã
àæ àõñéì ìýãæ¿¿äèéã ò¿¿âýðëýì îãòëîõ àðãààð íîä áýëòãýõ øààðäëàãà òàâèõ áîëðìîîð øèìýýð íîä
áýëòãýðýì òàëáàé á¿ðòãýãäýýã¿éòýé õîëáîîòîé.
Òàðíàã íîä á¿õèé áîëîì áàéãàëèéì àÿðààðàà îéæèæ áàéãàà òàëáàé õàðàãäàæ ãàððàì ìü äýýðõ
ãàçðññäàä ðýðãýì ñðãàëòûã äýíæèõ çàëññ íîääûã õàíãààëàõ àðãà õýíæýýã àâ÷ ÿâññëààã¿é, ò¿éíýð
õîðòîìä ìýðâýãäðýì çýðãýýð áîëðîì áàéìà.
Îéì áñð òàëáàé 1927 ãà-ð áàãàðàæ ãàððàì ìü ºíìºõ çîõèîì áàéãññëàëòààð õýýðèéì á¿ðòýé çàëãàæ
áàéãàà òîíîîõîì õýíæýýìèé öàãààì ãàçðññäûã îéì ðàìä îðññëæ òîîöðîìûã øèìý çîõèîì áàéãññëàëòààð
õàðàæ òîîöðîìòîé õîëáîîòîé.
Äýýðõ õ¿÷èì ç¿éë¿¿äèéì ñëíààð îéì ðàìãèéì ìèéò òàëáàé åðºìõèéäýý 7620 ãà òàëáàéãààð
õàðàãäàæ ãàððàì áàéìà. Ãýõäýý ýìý ìü Äàðõàì-Óñë àéíãèéì ìèéò îéì ðàìãèéì õýíæýýãýýð áèø çºâõºì
1988, 2004 îìû îé çîõèîì áàéãññëàëòûì ðñäàëãàà äàâõöðàì ãàçðññäûì õýíæýýìä ãàðãàðàì ººð÷ëºëò þí.

2.1.3.3. Өөрчлөлтөнд нөлөөлж буй хүчин зүйл


Ойн экосистемийн тэнцвэрт байдлыг алдагдуулж, байгалийн ойг бууруулах
өөрчлөлт оруулж байгаа гол хүчин зүйлс нь:
1-рт хууль бусаар эмх замбараагүй мод бэлтгэлийн ажил,
2-рт утаагүй түймэр хэмээгдэх ойн хортон шавжийн үржил, тархалт мөн
бэлчээрийн малын нөлөө нөгөө талаар хүний сөрөг хүчин зүйлийн нөлөө зэрэг байдаг.
Мод, модон материалын хэрэгцээ эрс нэмэгдсэн төдийгүй зах зээлд мод үнэтэй
болсон нь хялбар аргаар ашиг олох зорилгоор хууль бусаар мод бэлтгэх сонирхолыг
төрүүлж байгалийн ойд ихээхэн хохирол учруулж байна.
Уур амьсгалын өөрчлөлт, хуурайшилтын нөлөөгөөр модод хатаж хуурайших явдал
ажиглагдаж байна.
Мөн байгалийн гэнэтийн гамшиг нойтон цас, хүчтэй салхи зэрэг сөрөг хүчин зүйлс
нь залуу, дунд насны ойд илүүтэйгээр хохирол учруулж байна.
Дээрх нөхцөл байдлаас болж агаарын бохирдлыг багасгаж, хүлэмжийн хий гэгдэх
нүүрсхүчлийн хийг шингээн хүчилтөрөгчийг ялгаруулж байдаг нандин орчин болсон ойн
сан хөмрөг ихээр хумигдан, ойн орчин доройтон бохирдож экологийн тэнцвэрт байдал
алдагдахад хүргэж байна.
Иймээс гадны янз бүрийн нөлөөнд өртсөн, нөхөн сэргээлт явагдаагүй талбайг зөв
сонгож төлөвлөгөөтэйгээр ойжуулалт, хамгаалалтын зурвас байгуулах ажлыг зохион
байгуулах шаардлага тулгарч байна.
III. ОЙЖУУЛАЛТЫН АЖИЛ ХИЙГДЭХ ТАЛБАЙН СУДАЛГАА

3.1. Ойжуулалтын талбайг сонгосон үндэслэл


Дархан-Уул аймгийн Дархан сумын 2-р баг Хар усны тохой, Уужим тохой, 5-н
модны газар зэрэг газруудад ургаж байсан бургасан төгөл, шугуй нь хүн болон малын
нөлөө болон хайрга олборлох орд газрын нөлөөлөл зэргээс болж ойн сангийн өтгөрөл
буурч, зарим газарт бургасан шугуй бүрмөсөн устсан учир ойжуулалт, хамгаалалтын
зурвас байгуулж, нөхөн сэргээх арга хэмжээг зориудаар төлөвлөж өгөх шаардлагатай
байна.
3.2. Ойжуулах талбайн төрөл, нийт хэмжээг тогтоосон байдал
Дархан-Уул аймгийн Дархан сумын ll-р баг Хар усны тохой, Уужим тохой, 5-н
модны газар орчимд хамгаалалтын зурвас байгуулж, ойжуулалт нөхөн сэргээлтийн ажил
хийх шаардлагатай байна.
3.3. Ойжуулахаар сонгосон талбайн тодорхойлолт
3.3.1. Талбайн байршил
Дархан-Уул аймгийн, Дархан сумын ll баг Хараа голын дагуух бургасыг хууль
бусаар бэлтгэснээс нөхөн сэргээлт явагдаагүй 850 га-с 100га талбайг ойжуулахаар сонгон
авч судалгааг нарийвчилан явуулав.
3.3.2. Газрын гадаргуу
Сонгосон газар нь Дархан-Уул аймгийн Дархан сумын Хараа голын дагуух 1-6
хэмийн налуу бүхий голын дагуух газар юм.

3.3.3. Хөрсний чийгшилт


Хур тунадасны ус хөрсөнд нэвчих хэмжээ ойн хэв шинж, хөвх, өтгөрөл болон
бусад хүчин зүйлүүдээс хамаарна. Уулын ойн хөрсний чийгийн агууламж цаг агаарын
байдал, жилийн хугацаанд унасан хур тунадасны хэмжээ ихээхэн хамааралтай. Уулын ойн
хөрсний чийгшил 10-15 % -тай байдаг. Ойн хөрсний чийг мод, сөөг ургамалд үргэлж
ашиглагдаж байдгаас гадна байнга хомсдож төдий чинээгээр хөрсний гүний усыг сайн
татаж авч нэмэгдүүлж байдаг.
3.3.4. Хөрсний бүтэц
Дархан-Уул аймгийн нутаг дэвсгэр нь Монгол орны хөрс газарзүйн мужлалын
хувьд Хангайн хөрсны их мужийн Хэнтийн мужид багтдаг.
Хэнтийн муж: Энэ мужид Хэнтийн нуруу хийгээд түүний салбар уулс Орхон,
Туул, Хараа, Ерөө голын хөндий, мөн Эрээний нуруу, Онон, Улзын сав газар багтана.
Хэнтийн мужийн хөрсний босоо бүсшилийн бүтцийг үзэхэд: Уулын ар хажууд
1400м-ийн үнэмлэхүй өндөр хүртэл хар хүрэн, хүрэн хөрс, 1400-1600м-т уулын хар
шороон хөрс, түүнээс дээш 1800-2000-2200м хүртэл уулын ойн саарал ба уулын тайгын
ширэгт-чандруувтар хөрс тус тус тархаж, уулын хавтгайдуу оройд уулын нугын
хүлрэнцэр нимгэн хөрсөөр солигддог.
Харин уулын ой модоор хучигдаагүй өвөр хажууд Хэнтийн уулс дотроо бол
/доороос дээш/ хүрэн, хар хүрэн хөрс аажмаар хар шороон хөрсөнд шилжиж тэр нь 1600-
1700м-ийн өндөрт заримдаг тагын уулын нугын хар шороорхуу хөрсөөр солигдоно.
Тус муж доторх хөндий хотгоруудад тариаланд тохиромжтой хар хүрэн, хүрэн,
нугын хүрэн, нам газрын бараан хөрс их тархжээ.
Голын татам, нарийн хөндий, хавцлын ѐроолд намгийн болон нуга намгийн хөрс
элбэг байна.
Хэнтийн мужийг дотор нь уулт-тайгын ширэгт-чандруувтар ба ойн саарал, нуга
намгийн хөрс голлосон, чийг ихтэй Хэнтийн төв район, уулын хүрэн хөрс зонхилж тал
хөндийд хүрэн, хар хүрэн, нугын хүрэн хөрс тархсан.
Хараа, Шарын голын хөндийгөөр хөрсний бүтэц үржил шимийн хувьд хөдөө аж
ахуйн эдэлбэр газарт нэн тохиромжтой. Уулсын өндөр хэсгээр уулсын цэвдэг чандруулаг,
зарим газраа ширэг тайгын хөрс, зарим хэсэгт шороон хөрстэй байна. Энэ хэсэгт чийг,
дулааны нөхцөл нь харьцангуй тогтвортой учраас хөрсөнд органик бодисын задрал
эрчимтэй явагдах бололцоо бүрдэж хөрсний биологийн нөхөн сэргэлт сайн байна. Өөрөөр
хэлбэл энд хөрс үүсвэрийн нөхцөл нь чийг дулааны хангамжийн аятай нөхцөлд явагддаг.
Харин уулын өндөр хэсэгт хөрс үүсэх процесс нь чийг хангамж их, дулаан хангамж
дутагдалтай нөхцөлд явагддаг учир уулын цэвдэг, чандруулаг хөрс зонхилдог.
Хөрсний 0-100см гүний бүтэц, өнгийг тодорхойлж үзэхэд
- 0-22 см гүнд хар хүрэн, дунд шавранцар,
- 22-45 см гүнд бор хүрэн шавранцар,
- 46-70 см гүнд бор шар элсэнцэр,
- 71-90 см гүнд цайвар элсэнцэр,
- 90 см гүнээс цааш элс гэсэн бүтэцтэй байна.
Хөрс, ургамлын үндэсний тархалт 83-101см гүнд байдаг.

3.3.5. Усан хангамжийн байдал


Тус аймгийн нутаг дэвсгэрийн дундуур урсах Хараа, Ерөө, Орхон зэрэг томоохон
голууд нь хойд мөсөн далайн ай савд багтах ба Хүйтэн, Мухар, Зулзага, Хургад,
Моностой, Шавартай зэрэг жижиг голууд Орхон голд цугтгадаг. Хараа, Ерөө, Шарын гол,
Хүйтэний гол болон жижиг гол горхинуудын усаар тэжээгддэг төрлийг авч үзвэл 15-25%
гүний ус, 50-60% борооны ус, 15-25%-г цасны ус бүрдүүлдэг.
Сүүлийн жилүүдэд хэт хуурайшилт, ган, ой модны зүй бус ашиглалт, огтлолт
зэргээс шалтгаалан уулын жижиг гол горхинууд ширгэх хандлагатай байна.
Дархан-Уул аймгийн Шарын гол, Хүйтэний голын их ундарганд алт олборлох
уурхай олноор төвлөрч үйл ажиллагаа явуулж байгаагийн улмаас голын голдирол
өөрчлөгдөн усны төлөв байдлыг доройтуулсны улмаас байгаль орчинд хөнөөл учруулж
байна.
Хараа гол: Улаанбаатар хотоос баруун хойно орших Хүйн голоос эх аван урсдаг.
Энэ голын урт нь 291км, ус хуралдуулах талбай нь 15 мянган хавтгай дөрвөлжин
километр. Хараа гол бага Хэнтийн нуруунаас эх авсан Сөгнөгөр, Түнхэл, Баян гол зэрэг
услаг голууд цутгах учраас голын өргөн адаг уруугаа нэмэгдэж, хөндий нь уужирна. Усны
түвшин ба урсацын горим Туул голынхтой нэлээд төстэй ба хаврын шар усны үер их
бөгөөд үргэжлэх хугацаа харьцангуй удаан юм. Хаврын шар усны үерийн дараа усны
урсацын гажиг үе эхэлж түвшин нэлээд тогтворжино. 9-р сарын дундуур усны төвшин эрс
багасч, өвлийн гажиг үед шилжинэ. 10-р сарын сүүлээр хөлдөж дунджаар жилийн 145-160
хоногт мөсөн бүрхэвчээр хучигдана.
Хараа голын ус химийн бүрэлдэхүүнээрээ гидрокарбонатын ус бүхий голын
ангилалд хамаарна. Энэ голын усыг алт олборлох, газар тариалан усжуулах ажилд өргөн
хэрэглэж байна.
3.3.6. Хөрсний бохирдолт
Хөрсний эвдрэл нь байгаль цаг уур болон хүний үйл ажиллагааны нөлөөгөөр бий
болж улмаар хөрсний бүтэц эвдэрч доройтдог.
Манай оронд аæ ¿éëäâýð ¿¿ðýì õºãæðºì òýð ¿åýð õºððìèé áîõèðäîë ãýðýì àðññäàë ãàð÷
èððýì бөгөөд фèçèê õ¿÷èì ç¿éë, áèîëîãèéì ãàðàëòàé ýä þíð õºððìèé ¿ìäðýì áîõèðäññëàã÷ áîëäîã.
Õºððний àãññëãà õýíæýý ìü àþñë, õºìººë ñ÷ðññëàõ õýíæýýìä хүрсэн тохиолдол îëîì
ðîìãîëò á¿õèé àðãà õýíæýý àâäàã. Õºððèéã ðýðãýýì ðàéæðññëàõ ìü áîõèðäðîì õºððèéã öýâýðëýõ
çàéëøã¿é ïðîöåðð áºãººä òñõàéн ãàçàðт øññä áîëîì òухайн ãàçðààð ãàðãàæ õèéх áîëомжтой
байдаг.
3.3.7. Ойн хэв шинж
Ойн хэвшинж гэдэг нь газарзүйн тодорхой районд зүй тогтолтой давтагдах ойн
бүлгэмдэл ба түүний ургах орчны хөдөлгөөнт цогц нэгдэл юм. Ойн хэвшинжийн хил
заагийг түүний ургамлан бүлгэмдэл тодорхойлно.
Тухайн модны экологийн хамгийн тохиромжтой нөхцөлд онгон төрхөө хэдэн үедээ
хадгалан оршин тогтнож байгаа ойн бүлгэмдлийг үндсэн хэвшинж гэнэ.
Ойжуулалтанд хөрсний амьд бүрхүүлийн үүрэг нь биологийн онцлог, амьдралын
хэлбэр, хөгжлийн зэрэг, ойжуулах талбайн ой-ургамалжилтын нөхцлөөс хамаарч өөр өөр
байдаг. Түүнчлэн өвслөг ургамал нь гадаад орчны элементийн төлөө таримал ургамалтай
өрсөлддөг бөгөөд хог ургамал гэж тооцон ялангуяа тарилт, суулгалтын байр орчмын
өвсийг устгадаг. Гэхдээ зарим төрлийн хөрсөн бүрхэвчин дэх ургамлын үлдэц нь
ойжуулалтанд шилжүүлсэн залуу ургамлын ургалтанд сайнаар нөлөөлдөг. Тэдгээрийн
үлдэгдлийн зарим хэсэг нь хөрсийг баяжуулж, нарны цоонолт, цочир хүйтрэлээс цухуйц
ба тарьцыг хамгаалдаг.
Хөрсөн дэх ургамлын үндэс нийт тархалт нь ойролцоогоор 83-101см гүнд байдаг.
Энэхүү ойн хэв шинжид элдэв өвст, үет ургамал бүхий ургамалан бүрхэвч байх ба хиаг,
агь, ерхөг, ширэг, олон наст сонгинолог ургамал зонхилон ургадаг.
3.3.8. Байгалийн сэргэн ургалт
Мод бэлтгэсэн талбай, ойн зах, задгай газарт соѐо цухуйц өсвөрийн зулзаган ой
шинээр ургах үзэгдлийг ойн сэргэн ургалт гэнэ. Ойн сэргэн ургалтыг байгалийн аясаар,
зориудын аргаар, холимог аргаар гэж ангилдаг.
Тодорхой нэгэн дэвсгэрт мод, сөөгний үр гадны нөлөөгөөр тархан ургахыг ойн
байгалийн сэргэн ургалт гэдэг. Байгалийн сэргэн ургалт нь үрээр ба вегататив эрхтнээр
гэсэн хоѐр янзаар явагдана. Үрээр сэргэн ургасан ой нь аж ахуйн өндөр ач холбогдолтой,
урт настай байдаг бол вегататив эрхтнээр ургасан ой богино настай, иш нь муруй тахир,
төрөл бүрийн өвчинд нэрвэгдэхдээ хялбар боловч залуу үедээ өсөлт сайтай, аж ахуйн
хэрэгцээний сортиментүүдийг гарган авах болц гүйцэх хугацаа ойртой зэрэг сайн талтай
байдаг.
IV. ТЕХНОЛОГИЙН ХЭСЭГ

Ойжуулахаар сонгож авсан талбайн хөрсийг хавар тарихаас өмнө хөрсөнд чийг
хуримтлуулах, ургамлын ургах тохиромжтой нөхцөлийг бүрдүүлэх зорилгоор хөрс
боловсруулалт хийдэг.

Хөрс боловсруулах ажиллагаа нь хөрсийг хөнгөн сэвсгэр, сайн биежсэн үрлэн


бүтэцтэй болгож ус агаарын горимыг тохиромжтой байлгах, шим тэжээлийн бодисын
хуримтлалыг дээшлүүлэх, хогийн ургамал, өвчин хорлогчидтой тэмцэхэд чиглэгдэнэ.
Хөрс боловсруулах ажил нь хагалах, сийрүүлэх, булдаж нягтруулах, тэгшлэх зэрэг олон
төрлийн үйл ажиллагаанаас бүрдэнэ. Хөрсийг механикаар болон гар аргаар боловсруулна.

Ойжуулахаар сонгосон талбай нь налуу бага учир механик болон гар арга хоѐрын
хоѐулангаар хөрс боловсруулахад тохиромжтой байна.

Гар хагалгааг хүрзээр жоотуугаар жигд гүнд гишгэж явуулна. Хөрс сийрүүлэх
ажиллагааг тармуур, маажуураар, хог ургамалтай тэмцэх ажиллагааг гапу, цавчуураар,
булдах ажиллагааг жижиг гар аргаар гүйцэтгэнэ.
Õýýðæèëò, öºëæèëò ÿâàãäàæ áàéãàà ìñòàãò íîä òàðèõ àæëûã ýð÷èíæ¿¿ëýõ, îéæññëàõ, îéì
òàðõàëòûì õ¿ðýýã òýëýõ, öýìãýã ñðìû 캺öèéã àðâèæññëàõ, ñðãàíàëæññëàõ, öàð òîãòîîõ àðãà
õýíæýýã áàéìãà àâ÷ õýðýãæ¿¿ëýõèéã Ìîìãîë ñëðûì çàðãèéì ãàçðààð ñäàà äàðàà ãàðãàðàì áàðèíò
áè÷ã¿¿äýä çààðàì áàéäàã. Õñð òñìàäàð õîíð, ìàðìû ýë÷, ðàëõèìû õ¿÷ èõòýé, õýýð, îéò õýýðèéì
á¿ðèéì ññð àíüðãàëûã 纺ëð¿¿ëýõ, õºðð, ñð, áàéãàëèéì áà òàðèíàë ñðãàíàëûã áàéãàëèéì ãàíøãààð
õàíãààëàõ, õºäºº àæ àõñéì òàðèíàë ñðãàíëûì ñðãàöûã ìýíýãä¿¿ëýõ õýðýãöýýò øààðäëàãà, ÿëàìãñÿà
õññðàéøèëò ýð÷èíæèæ áàéãàà ºìºº ¿åä ñëàí ºð÷ áàéìà. Ýìý õýðýãöýý øààðäëàãûã õàìãàõ àðãà çàíûì
ìýã áîë õýýð òàëûã îéæññëàõ, õàíãààëàëòûì îé ñðãññëàõ ÿâäàë þí.
Бордоо: Ургамлын тэжээлийн шаардлагад тохируулан бордоог хэрэглэх бөгөөд
ургамал үндэслэхийнхээ хамт хөрснөөс шим тэжээлийн бодисыг авч эхэлнэ. Ургамлыг
ургах хугацаанд тэжээлийн бодисоор системтэй хангаж байхын тулд бордох аргыг
хэрэглэдэг.

Ойжуулалтын ажилд малын бууц шивх, шувууны сангас зэрэг органик бордоог
ашиглаж болно. Тарилт суулгалттай хамтруулан ургамлыг эгнээ үүрэнд тарилтын хамт
бордох нь хөдөлмөр хөнгөвчилж, бордоог хэмнэлттэй зарцуулах ач холбогдолтойгоос
гадна нялх залуу ургамлыг өсөж хөгжихөд бэлэн тэжээлээр хангах тул ургац нэмэгдүүлэх
сайн талтай байдаг.

Ойжуулалтанд бордоо хэрэглэх зөвлөмж: Ногоон бүсийн муудсан ой,


бордоогүйгээр ургуулах боломжгүй эсвэл тэдгээрийн өсөлт тэжээлийн элементүүдийн
дутагдлаас болж хүчтэй зогсонги байдалд орсон ой-ургамалжилтын онцгой хүнд нөхцөлд
ойжуулах газарт эрдэс бордоог ашиглах шаардлагатай байдаг.

Ойг ургуулах явцад 7-8 удаа бордоо хийх шаардлагатай байдаг. Эхний удаа үндсэн
хөрс бэлтгэлийн үед 0,5-1,5 т/га шохой /рH=4,0 ба бага үед/ 60-120 кг фосфатын бордоо
хийнэ. Цаашид суулгалт хийсний дараа 2 дахь жилд үндэсний тэжээлийг 3 удаа азот,
[Type the document title]

калийг 40-60 кг/га, титэм нийлэх 4 дэх жилд азот 40-60 кг/га, 8 дахь жилд азот 40-90 кг/га,
кали 40-60 кг/га хийнэ.

4.2. Ойжуулах талбайн нягтрал, шигүүрэл

Орчин үед ойжуулалтын шигүүрэл гэдгийг нэгж талбайд таригдсан мод, сөөгний
тоо гэж ойлгож болно. Шигүүрлийн тухай ойлголт байгалийн ойн мөн чанартай салшгүй
холбоотой юм. Байгалийн нөхцөлд моддын нилээд хэсэг нь унанги болж ойн тохиромжтой
шигүүрлийг байгаль өөрөө тохируулж байдаг. Амьдралын орон зайн төлөөх тэмцлийн үр
дүнд хамгийн тэсвэртэй, түргэн ургадаг, эрүүл модод амьдарч үлддэг.

Ойжуулалтын суулгалтын шигүүрэл бол ойжуулалтын тооны ба чанарын байдлыг


тодорхойлох чухал үзүүлэлтийн нэг болно. Шигүүрэл нь байгалийн ойтой адилаар
таримал ойн бүтцийн хэмжээс /параметр/ болох бөгөөд ойн популяцын хөгжил ба
өсөлтийн дараагийн бүх циклийг программчилж өгдөг.

Суулгалтын шигүүрэл бол 1 га ойжуулах талбайд суулгаж байгаа эсвэл суулгасан


тодорхой төрлийн ургамлын тоо хэмжээ юм. Шигүүрлийг эгнээ хоорондын зай, мод
хоорондын алхамын утгыг янз бүр болгон сонгох замаар эцсийн байдлаар сонгож авна.

Õýýðæèëò, öºëæèëò ÿâàãäàæ áàéãàà ìñòàãò íîä òàðèõ àæëûã ýð÷èíæ¿¿ëýõ, îéæññëàõ, îéì
òàðõàëòûì õ¿ðýýã òýëýõ, öýìãýã ñðìû 캺öèéã àðâèæññëàõ, ñðãàíàëæññëàõ, öàð òîãòîîõ àðãà
õýíæýýã áàéìãà àâ÷ õýðýãæ¿¿ëýõèéã Ìîìãîë ñëðûì çàðãèéì ãàçðààð ñäàà äàðàà ãàðãàðàì áàðèíò
áè÷ã¿¿äýä çààðàì áàéäàã. Õñð òñìàäàð õîíð, ìàðìû ýë÷, ðàëõèìû õ¿÷ èõòýé, õýýð, îéò õýýðèéì
á¿ðèéì ññð àíüðãàëûã 纺ëð¿¿ëýõ, õºðð, ñð, áàéãàëèéì áà òàðèíàë ñðãàíàëûã áàéãàëèéì ãàíøãààð
õàíãààëàõ, õºäºº àæ àõñéì òàðèíàë ñðãàíëûì ñðãàöûã ìýíýãä¿¿ëýõ õýðýãöýýò øààðäëàãà, ÿëàìãñÿà
õññðàéøèëò ýð÷èíæèæ áàéãàà ºìºº ¿åä ñëàí ºð÷ áàéìà. Ýìý õýðýãöýý øààðäëàãûã õàìãàõ àðãà çàíûì
ìýã áîë õýýð òàëûã îéæññëàõ, õàíãààëàëòûì îé ñðãññëàõ ÿâäàë þí.
Суулгалт хийх үед ургамлын байрлалын хэмжээнээс хамаарч
1 га талбайд суулгах тарьцын тоо

Эгнээ хоорондын Суулгалтын алхам ... м байх үеийн 1 га дахь суулгах байрны тоо. мян.шир
зай, м 0,4 0,5 0,6 0,7 0,75 0,8 0,9 1,0 1,1 1,2 1,25 1,3 1,4 1,5 1,8 2,0 2,5
2,0 12.5 10.0 8.3 7.1 6.7 6.3 5.6 5.0 4.5 4.2 4.0 3.8 3.6 3.3 2.8 2.5 -
2,5 10.0 8.0 6.7 5.7 5.3 5.0 4.4 4.0 3.6 3.3 3.2 3.1 2.9 2.7 2.2 2.0 1.6
3,0 8.3 6.7 5.6 4.8 4.4 4.2 3.7 3.3 3.0 2.8 2.7 2.6 2.4 2.2 1.9 1.7 1.3
3,5 7.1 5.7 4.8 4.1 3.8 3.6 3.2 2.9 2.6 2.4 2.3 2.2 2.0 1.9 1.6 1.4 1.1
4,0 6.3 5.0 4.2 3.6 3.3 3.1 2.8 2.5 2.3 2.1 2.0 1.9 1.8 1.7 1.4 1.3 1.0
5,0 5.0 4.0 3.3 2.9 2.7 2.5 2.2 2.0 1.8 1.7 1.6 1.5 1.4 1.3 1.1 1.0 0.8

Ойжуулахаар сонгон авсан талбай нь Хараа голын дагуу 6 хэмийн налуутай, эгнээ
хоорондын зай 3.5 метр, тарьц хоорондын зай 1.8 метр байхаар тооцон сонгож авсан ба
энэ тооцоогоор 1 га талбайд 1600 ширхэг тарьц, суулгац орохоор тооцож гарч байна.

4.2. Ойжуулалт явуулах арга

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 15


[Type the document title]

Ойжуулалтын арга нь ойжуулах талбайн ойн ургамалжилтын нөхцөл, тарьж буй


модны биологийн онцлогоос хамаардаг. Иймд ойжуулалтын дараах аргуудаас тухайн
сонгогдсон талбайд хийх ойжуулалтын ажлыг СУУЛГАХ АРГААР гүйцэтгэхээр сонгов.

Ойжуулалтын
аргууд

Суулгах арга
Тарих арга Хосолмол
/тарьц,
/үрээр/ арга
суулгацаар/

Суулгах аргаар ойжуулах нь найдвартай бөгөөд хэмнэлттэй арга юм. Орчин үед
ойн аж ахуйд суулгах аргаар ойг тарьж ургуулах явдал нийт ажлын 80 гаруй хувийг эзлэх
болсон. Зарим хөрс-уур амьсгалын нөхцлийн үед суулгалт нь тарилтын өмнө хийгдэнэ.
Тухайлбал: илүүдэл чийгтэй ба маш хуурай үржил шим муутай хөрсөнд г.м.

Суулгах аргын дутагдалтай тал нь суулгах ажлын техник илүү нарийн, харьцангуй
гэмтэл ихтэй, заримдаа суулгац материалын үндэсний системийн гэмтэл их байдаг.

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 16


[Type the document title]

КОЛЕСОВЫН ЦАРИЛААР МӨЧИР, ТАРЬЦ СУУЛГАХ ТЕХНОЛОГИ

1. Царилыг хөрсөнд
гишгэж гүн оруулж,
царилаа хойш, урагш нь
холхиулж завсар / ан/
гаргана, царилаа дээш нь
сугалж авна
2. Мөчир болон тарьцаа
царилаар гаргасан
ховилд байрлуулна.

3. Царилыг дахин
зэрэгцүүлж хөрсөнд
шигтгэнэ. Царилыг
өөрөөсөө түлхэн
мөчрийн дээд хэсгийн
хөрсийг шахаж өгнө
4. Царилын ишнээс
өөрлүүгээ татаж
мөчрийн доод хэсгийн
хөрсийг шахаж өгнө

5. Царилыг дахин
зэрэгцүүлж хөрсөнд
шигтгэнэ. Царилыг
өөрөөсөө түлхэн
мөчрийн доод, дээд
хэсгийн хөрсийг шахаж
өгнө
6. Царилын үүсгэсэн
нүхийг гутлын
өсгийгээр гишгэж
хөрсийг нягтруулна.

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 17


[Type the document title]

“ӨВӨӨЛЖИН ЖООТУУ”-ГААР ТАРЬЦ


СУУЛГАХ ТЕХНОЛОГИ

Өвөөлжин жоотуугаар хөрсний өнгөн хэсгийг 5см хүртэл гүнтэйгээр хуулж 30х30 см
хэмжээтэй жижиг талбай гаргана.Эргүүлсэн хөрсний ширэгт үеийг газрын байрлалын доод
хэсэгт байрлуулж тавина. Дараа нь жижиг талбайн голд дараах технологийн дагуу тарьцаа
суулгана.Үүнд:
1 1. Жоотууны сүхтэй талаар нь 2
эхэлж цохисоны дараагаар
багажны ишнээс сумны дагуу
бага зэрэг түлхэж жоотууг
сугалж авна.

2. Сүхээр зүсэгдсэн хөрсний


баруун урд өнцөгт жоотуугаар
цохин “Г” хэлбэртэй зүсээд,
багажны ишнээс ялихгүй
өргөнө

3 3. Багажаа баруун тийш нь 4


хазайлган зүсэгдсэн хөрсийг
сөхөж тарьцаа завсарт нь
хавчуулан хийнэ.

4. Тарьцаа зүүн гараараа


барьж,суулгалтын гүнийг
тааруулан бариад багажаа
өвдгөн дээрээ хөшиж сугалан
авна.

5 5. Тарьцыг барьсан чигтээ


баруун хөлөөрөө зүсэгдсэн
хөрсийг гишгэж нягтруулна

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 18


[Type the document title]

ХҮРЗ АШИГЛАН ТАРЬЦ СУУЛГАХ ТЕХНОЛОГИ

1. Хүрзээр хөрсний ширэгт үеийг


20х20 см хэмжээтэй жижиг тогоо
үүсгэнэ гишгэж авна.
2. Эргүүлсэн хөрсний ширэгт
үеийг бутлан үржил шимт
хөрсийг тогоон буцааж хийнэ.

3. Тогоонд доторх хөрсөнд


нэмэгдэл бордоо хийж өгөх
боломжтой ба сайтар хутгаж,
хольж өгнө.
4. Тарьцын үндэсний системийг
гэмтээлгүй жигд тарааж өгч
байрлуулна.

5. Шилмүүст модны тарьцын


жинхэнэ шилмүүсэнд, навчит
модны тарьцын хамгийн доод
нахианд хүртэл суулгаж өгнө.
6. Тарилт гүйцэтгэж буй хүн
тарьцыг гэмтээлгүйгээр гишгэж
хөрсийг нягтруулна.

Тарьц суулгах хугацаа: Хавар 04-р сарын сүүлчийн 10 хоногоос 5 дугаар сарын
сүүлч хүртэл суулгана, намар 10-р сарын 1-15-ны ойжуулах ажлыг хийж гүйцэтгэнэ.

Тухайн газар нутгийн онцлог, тухайн жилийн цаг уурын нөхцлөөс хамаарч энэ
хугацаа 7-10 хоногийн хэлбэлзэлтэй байж болно.

Далд үндэсний системтэй /бортогтой/ тарьцаар ойжуулалт хийх тохиолдолд


ургамал ургалтын эрчимтэй хугацаанд ойжуулалтын ажлыг хийх боломжтой юм.
4.3. Ойжуулалт хийх талбайд тарих модны төрөл:
Бургасны овгийн ургамлууд бараг бүгд хожуулаасаа зулзагалан ургал эрхтнээр
үржихээс гаднаүндэсний салаад, тайрдасаар хамгийн хялбар үрждэг онцлогтой
Манай орны нөхцөлд таван дохиурт, гурван дохиурт саваан бургасыг сийрэг,
улиангаран навчит бургасыг шигүү суулгана.
Бургасыг хөнгөн шавранцар, элсэнцэр, хар шороон хөрсөнд үржүүлэх нь илүү
тохиромжтой. Элсэн хөрсийг бэхэлж ойжуулалтын ажилд саваа мөчрийг хэвтэйгээр нь
булж ургуулна.
Мөчрийн тайрдсыг босоо буюу налуулж үзүүрийн нахиаг хөрсөнд ил байхаар
бодож суулгана.

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 19


[Type the document title]

Мод бэлтгээд удсан ширэгжсэн хөрстэй газарт шилмүүст ба навчит үүлдэр эсвэл
түргэн ургадаг навчит /бургас, хус, улиангар/ үүлдрийн мод болон зарим зүйлийн сөөг
тарьж ургуулан 2-3 жилийн дараа үндсэн /шилмүүст/ үүлдрээр ойжуулах нь илүү үр
дүнтэй ажил болно.

Бургас, Хус, улиангар нь халуун хүйтэнд тэсвэртэй, янз бүрийн орчинд зохицон
ургах чадвар сайн, арчилгаа багатай, эхний жилдээ удаан ургах боловч дараагийн
жилүүдэд хурдацтай ургаж эхэлдэг.

Навчит мод нь шилмүүст модыг бодвол суулгах хугацааг илүү мэдрэмтгий байдаг.
Намар шилмүүст модыг хус, улиангарын навч шарлаж эхлэх, харин навчит модыг навчны
тал нь шарлах үед суулгахад тохиромжтой гэж үздэг. Намрын суулгалтыг тогтвортой
хүйтрэл эхлэх, навч бүрэн унаж дуусах үед зогсооно.

4.4. Суулгах материал

Ойжуулалт хийхэд хамгийн гол анхаарах зүйл бол тарьц суулацын стандарт юм.
Энэ нь ойн бүсийн ургах орчны нөхцөлөө хэт алдсан, ойгоор бүрхэгдээгүй ойн талбайг
ойжуулахад мод үржүүлгийн газарт бойжуулсан тарьцыг сонгон ухаж авах, хамгаалах,
савлах, тээвэрлэх, суулгахад хамаарна.

Навчит төрлийн модны тарьц нь MNS 6141-2010 стандартын дагуу шаардлага


хангасан байх шаардлагтай.

Нийлүүлэгчээс хүлээн авах тарьцын чанарыг стандартын шаардлагын дагуу нэг


бүрчлэн шалгаж хүлээн авах ѐстой. Тарьцын чанар нь стандартын шаардлага хангахгүй
бол нийлүүлэгчээс хүлээн авахгүй.

Тарьцын үржил шимтэй шороо бүхий үндэстэй хэсгийн өөрийн чийгийг


алдагдуулахгүйгээр шавардах болон нүх, шуудуунд хийж хадгалах ба хөлдөөх болон чийг
ууршихаас хамгаалж малын чийгтэй бууц, хар шороогоор хучвал зохино.
Авто машинаар тарьцыг тээвэрлэхдээ машины тэвшний ѐроолд 40- 50 см үртэс эсвэл
25-30 см зузаантай хар шороо, малын бууц, дэвсэж зөөнө.

4.5. Таримал ойн арчилгаа


Ойжуулалтын ажил нь зөвхөн тарих, суулгах ажлаар хязгаарлагдахгүй бүхэл бүтэн
цогц ажиллагааг шаарддаг. Эхний ээлжинд тарьц суулгасан хөрсийг арчилж сийрүүлэх,
хөл газрын ургамлыг түүж устгах шаардлагатай байдаг. Өвслөг ургамал нь хөрсний шим
тэжээлийн бодис, чийгийг ихээр хомстгож таримал мод, сөөгийг сүүдэрлэж өсөлт
хөгжилтийг саатуулдаг. Шинээр мод бэлтгэсэн талбайд хийгдэх арчилгаа ойн нөхцөлөө
алдсан талбайд хийгдэх арчилгаанаас бага байна. Ойжуулалт хийсэн талбайд зөвхөн хөрс
сийрүүлэх хөл газрын ургамал устгах төдийгүй ус чийг тогтоох мал, амьтанд идүүлэх
түймэр, хортон шавж өвчинд нэрвэгдэхээс хамгаалах арга хэмжээг давхар явуулах
шаардлагатай.

4.5.1. Хөл газрын ургамлыг цэвэрлэх.


Тарьсан модны орчмын хөрсийг зөөллөх нь таримлын үндэсний системийг
чөлөөтэй хөгжих нөхцлийг бүрдүүлэх, хөрсөнд борооны усны шингээлтийг нэмэгдүүлэх,
хөрснөөс чийг уурших хөрсний нарийн сүвийг таслан усны ууршилтыг багасгах, агаарын
“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 20
[Type the document title]

солилцоог нэмэгдүүлж хөрсөн дэх шим тэжээлийн бодисыг дээшлүүлэх, бичил биетийн
хөдөлгөөнийг идэвхижүүлэх зэрэг олон талын ач холбогдолтой.

Хөл газрын ургамал нь тарьсан модны шим тэжээлийн бодисын ус, чийг, гэрлийг
булаалдана. Түүнчлэн өндөр ургасан өвслөг ургамал нялх тарьцыг сүүдэрлэн нарны
гэрлийг халхлан гэрэл, дулааны дутагдалд оруулдаг.

Хөрсийг 15 см-ийн гүнд зөөллөж, хөл газрын ургамлыг устгахын хамт усалгааны
дараа хөрсний чийгийг алдагдуулахгүйн тулд шороогоор дарж тарьц суулгац суулгасан
нүхийг өргөтгөнө. Энэ арга хэмжээ нь мод, сөөгний тэжээллэгийн талбайг нэмэгдүүлэхэд
чиглэгдэнэ.
4.6.2. Таримал модыг услаж бордох

Тарьсан мод сөөгийг услах нь түүний өсөлт хөгжилт ба амьдралтыг дээшлүүлэх


үндсэн арга юм. Хур бороо багатай жил тарьсан мод сөөгийг заавал услах шаардлага
гардаг. Зуны борооны үетэй золготол тухайн жилийн цаг агаарын байдал, хур тунадасны
хэмжээнээс хамааруулан усалгааг хийнэ. Намар газар хөлдөхөөс өмнө цэнэг усалгаа хийх
нь өвөл, хаврын улиралд таримал модыг өвлийн хаталтаас хамгаалахаас гадна дараагийн
хавар тарьц суулгацны нахиа эрт задарч өсөлт түргэн явагдана. Иймд намрын цэнэг
усалгаа бол нялх тарьцанд дараа жилийн нахиа хөөж задрахад зориулагдсан чухал ач
холбогдолтой. Мод бүрт ус тогтоох тогоо гаргаж, тус тогоо нь усалгааны үед хөрс эвдрэх,
ус үр ашиггүй урсан алга болохоос сэргийлэх үүрэгтэй. Тарьсан модыг усалсаны дараа
хөрсийг зөөллөн суллаж, усалгааны үед эвдэрсэн тогоог засаж, унаж, хэлтийж хазайсан
өсвөр модыг эгцэлж босгоно. Хэрэв амьдарч чадаагүй, ургалт нь зогссон тарьц суулгац
байвал нөхөн тарилт хийнэ. Түүнчлэн мод, сөөгний тарьц суулгацыг ойжуулах талбайд
шилжүүлэн суулгах үедээ гүйцэд задарсан бууцыг мод бүрийн нүхэнд хийж өгөх нь нэн
ашигтай. Мөн нялх тарьцанд нэмэлт тэжээл болгож бууцаар бордохыг онцгой анхаарах
хэрэгтэй. Гэхдээ тарьц суулгацын гол ишинд бууцыг хийж болохгүй. Үүний тул тарьц
суулгацын гол ишний эргэн тойрон 10 см-ийн диаметртэй нарийн сувгийг бүслэн татаж
түүндээ бууцаа хийж дээрээс нь услана. Энэ нь хэдийгээр үр дүн илүүтэй боловч олон
мянган модыг ингэж бордоход хөдөлмөр, цаг хугацаа их зарцуулах тул тарьц суулгацын
гол ишнээс 10 см зайд нүх малтаж түүндээ бууцаа хийгээд услаж орхино. Ойжуулж
тарьсан өсвөр модыг ингэж бууцаар нэмэлт тэжээл болгон бордох үе нь 6 дугаар сарын
сүүл, 7 дугаар сарын дунд үе хүртэлх хугацаанд байвал хамгийн тохиромжтой. Нэмэлт
бордоог үүнээс оройтуулвал өсвөр модны өсөлт сунжирч ургалтыг хугацаандаа гүйцэд
моджиж амжилгүй өвөл нь хөлдөхөд хүрнэ.

4.6.3. Намрын нөхөн тарилт


Таримал ойд хийх арчилгааны нэгэн хэлбэр бол нөхөн тарилт юм. Ямар нэг
шалтгааны улмаас таримал ой бүхэлдээ буюу зарим хэсэг нь үхэж сөнөх явдал гардаг.
Иймээс жил бүр ойжуулсан талбайд тооллого явуулж амьдралтын хувийг тогтоох үхэж
хорогдсон ургамлын оронд шинээр мод сөөгийг нөхөн суулгадаг. Хэрэв тарьцын хорогдол
бүх талбайд жигд тархалттай, амьдралтын хувь 90% байвал нөхөн тарилт хийхгүй байж
болно. Хорогдол нийт талбайн 25 хувиас дээш бол нөхөн тарилтыг, 90 хувиас дээш бол
дахин тарилтыг хийнэ.

4.6.4. Ойг түймрээс хамгаалах


Ойд түймэр гарахаас урьдчилан сэргийлэх хамгийн чухал арга хэмжээний нэг бол
хүмүүсийн түймэр тавьдаг буруу үйлдлийг таслан зогсоож, иргэний үүргийг өндөржүүлж,
олон түмний ухамсарт үйл ажиллагааг идэвхжүүлэх явдал юм. Түүнчлэн түймрээс

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 21


[Type the document title]

урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээнд иргэд, олон нийтийг цэгцтэй мэдлэг, мэдээллийн
ойлголтоор хангах, сургалт сурталчилгааны ажлыг явуулах нь чухал. Таримал ойг
түймрээс хамгаалахад тохиромжтой арга бол таримал ойг тойруулан харлуулсан зурвас
байгуулах явдал юм.

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 22


[Type the document title]

4.7. ОЙЖУУЛАЛТЫН АЖЛЫН ТЕХНОЛОГИЙН КАРТ

Ээлжийн
Хэмжих Ажлын Ажлын Ажилчдын Хөдөлмөр
№ Технологийн дараалал Гүйцэтгэх хугацаа бүтээлийн
нэгж хэмжээ өдөр тоо зарцуулалт
норм
Íýã. Òàðüöûã худалдан авах, тээвэрлэх
1 Тарьцыг ачих, буулгах шир 1600 05-03-наас 05-05 1 1 7000 0.36
2 Тарьцыг хадгалах шуудуу бэлтгэх, тарьцыг түр хадгалах м2 1.5 05-03-наас 05-05 1 1 5 0.30
3 Тарьцны үнэ /MNS 6140-2010 стандартад нийцсэн/ шир 1600 05-03-наас 05-05 1 1 1600.00
4 Тарьц тээвэрлэх га 1 05-03-наас 05-05 1 1 250 0.00
ДҮН 0.66
Хоёр. Ойжуулах талбайг тусгаарлах, тэмдэг тавих, нэмэлт ажилбарууд
5 Ойжуулах талбайг тусгаарлах, тэмдэг тавих га 1 05-03-наас 05-05 1 2 1 1.00
Ойжуулах талбайг цэвэрлэх, босоо хатсан модны 30 хүртэлх
6 га 1 05-03-наас 05-05 1 2 2 0.50
хувийг цэвэрлэгээний огтлолтоор авах
ДҮН 1.50
Гурав. Хөрс боловсруулах
7 Талбар гаргах, нүх ухах чиг тогтоох га 1 05-20-ноос 05-25 1 3 1 1.00
8 Хөрсийг гар аргаар боловсруулах /0.4 х 0.4 метр талбар гаргах/ шир 1600 05-20-ноос 05-25 1 5 800 3.13
ДҮН 4.13
Дөрөв. Тарьцыг суулгах
9 Тарьц суулгах /царил ашиглах/ шир 1600 05-20-ноос 05-25 1 5 500 5.00
ДҮН 5.00
Тав. Тарьцыг арчлах
10 Хөл газрын ургамлын устгах, хөрсийг сийрүүлэх м2 400 06-20-ноос 07-10 1 3 205.94 2.19
ДҮН 2.19
Зургаа. Усалгаа /нэг удаа/
11 Ус зөөвөрлөх ажилчдын хөлс шир 1600 06-20-ноос 07-10 1 5 800 3.13
12 Усны тээвэр, шатахууны зардал рейс 31.25 06-20-ноос 07-10 1 4 8 3.91
ДҮН 7.03
ДҮН /Одоогийн мөрдөгдөж байгаа норматив/ 20.5

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 23


[Type the document title]

НЭМЭЛТ АЖИЛБАРУУД
Долоо. ͺõºí òàðèëò õèéõ
13 Тарьцыг ачих, буулгах шир 400 09-20-ноос 09-25 1 1 7000 0.09
14 Тарьцыг хадгалах шуудуу бэлтгэх, тарьцыг түр хадгалах м2 1.5 09-20-ноос 09-25 1 1 5 0.30
15 Тарьцны үнэ /MNS 6140-2010 стандартад нийцсэн/ шир 400 09-20-ноос 09-25 625.00
16 Тарьц тээвэрлэх га 1 09-20-ноос 09-25 1 1 250 0.00
17 Тарьц суулгах /царил ашиглах/ шир 400 09-20-ноос 09-25 1 5 500 1.25
ДҮН 1.64
Найм. Хашаа
18 Ойжуулсан талбайг хаших метр 400 05-03-наас 05-05 1 5 4 5.00
19 Бэлчээрийн хашааны тор, шонг тээвэрлэх км 50 05-03-наас 05-05 1 1 1 50.00
20 Бэлчээрийн торон хашааны үнэ метр 400 05-03-наас 05-05 1 400.00
21 Бэлчээрийн торон хашааны шонгийн үнэ шир 200 05-03-наас 05-05 1 200.00
ДҮН 5.00
Ес. Тарьцын хоёр дахь жилийн арчилгаа
22 Хөл газрын ургамалтай тэмцэх м2 450 06-20-оос 07-10 1 3 197 2.28
ДҮН 2.28
Арав. Тарьцын гурав дахь жилийн арчилгаа
23 Хөл газрын ургамалтай тэмцэх м2 450 06-20-оос 07-10 1 3 197 2.28
ДҮН 2.28
НИЙТ ДҮН /нэмэлт ажлын зардал/ 11.21
НИЙТ ДҮН 31.71

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 24


[Type the document title]

4.8 ОЙЖУУЛАЛТЫН АЖЛЫН ТЕХНОЛОГИЙН КАРТ

Ээлжийн Зардал, төг


Хэмжих Ажлын Гүйцэтгэх Ажлын Ажилчдын Хөдөлмөр
№ Технологийн дараалал бүтээлийн Нэгжийн
нэгж хэмжээ хугацаа өдөр тоо зарцуулалт Бүгд, төг
норм үнэ, төг
Íýã. Òàðüöûã худалдан авах, тээвэрлэх
1 Тарьцыг ачих, буулгах 1600 05-03-наас 05-05 1 1 7000 6685.68
шир 0.23 1,528.16
Тарьцыг хадгалах шуудуу бэлтгэх, тарьцыг түр
2 1.5 05-03-наас 05-05 1 1 5 6685.68
хадгалах м2 0.30 2,005.70
Тарьцны үнэ /MNS 6140-2010 стандартад
3 1600 05-03-наас 05-05 1 1 120
нийцсэн/ шир 1,600.00 192,000.00
4 Тарьц тээвэрлэх 1 05-03-наас 05-05 1 1 250 1800
га 0.00 7.20
ДҮН
0.53 195,541.06
Хоёр. Ойжуулах талбайг тусгаарлах, тэмдэг тавих, нэмэлт ажилбарууд
5 Ойжуулах талбайг тусгаарлах, тэмдэг тавих 1 05-03-наас 05-05 1 2 1 6685.68
га 1.00 6,685.68
Ойжуулах талбайг цэвэрлэх, босоо хатсан
6 модны 30 хүртэлх хувийг цэвэрлэгээний га 1 05-03-наас 05-05 1 2 2 6685.68
0.50 3,342.84
огтлолтоор авах
ДҮН
1.50 10,028.52
Гурав. Хөрс боловсруулах
7 Талбар гаргах, нүх ухах чиг тогтоох га 1 05-20-ноос 05-25 1 3 1 6685.68
1.00 6,685.68
Хөрсийг гар аргаар боловсруулах /50 см
8 шир 1600 05-20-ноос 05-25 1 5 800 6685.68
диаметртэй тогоо ухах/ 2.00 13,371.36
ДҮН
3.00 20,057.04
Дөрөв. Тарьцыг суулгах
9 Тарьц суулгах /царил ашиглах/ шир 1600 05-20-ноос 05-25 1 5 500 6685.68

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 25


[Type the document title]

3.20 21,394.18

ДҮН
3.20 21,394.18
Тав. Тарьцыг арчлах
Хөл газрын ургамлын устгах, хөрсийг
10 450 06-20-ноос 07-10 1 3 205.954 6685.68
сийрүүлэх м2 2.18 14,607.90
ДҮН
2.18 14,607.90
Зургаа. Усалгаа /нэг удаа/
11 Ус зөөвөрлөх ажилчдын хөлс шир 1600 06-20-ноос 07-10 1 5 800 6685.68
2.00 13,371.36
12 Усны тээвэр, шатахууны зардал рейс 20 06-20-ноос 07-10 1 4 8 10000
2.50 25,000.00
ДҮН 4.50
38,371.36
ДҮН /Одоогийн мөрдөгдөж байгаа норматив/ 14.9
300,000.06
НЭМЭЛТ АЖИЛБАРУУД
Долоо. ͺõºí òàðèëò õèéõ
13 Тарьцыг ачих, буулгах 400 09-20-ноос 09-25 1 1 7000 6685.68
шир 0.06 382.04
Тарьцыг хадгалах шуудуу бэлтгэх, тарьцыг түр
14 1.5 09-20-ноос 09-25 1 1 5 6685.68
хадгалах м2 0.30 2,005.70
Тарьцны үнэ /MNS 6140-2010 стандартад
15 400 09-20-ноос 09-25 20
нийцсэн/ шир 400.00 8,000.00
16 Тарьц тээвэрлэх 1 09-20-ноос 09-25 1 1 250 1800
га 0.00 7.20
17 Тарьц суулгах /царил ашиглах/ 400 09-20-ноос 09-25 1 5 500 6685.68
шир 0.80 5,348.54
ДҮН
1.16 15,743.49
Найм. Хашаа
18 Ойжуулсан талбайг хаших метр 400 05-03-наас 05-05 1 5 4 6685.68
5.00 33,428.40
19 Бэлчээрийн хашааны тор, шонг тээвэрлэх км 50 05-03-наас 05-05 1 1 1 1580

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 26


[Type the document title]

50.00 79,000.00
20 Бэлчээрийн торон хашааны үнэ метр 400 05-03-наас 05-05 1 535
400.00 214,000.00
21 Бэлчээрийн торон хашааны шонгийн үнэ шир 200 05-03-наас 05-05 1 6000 1,200,000.00
200.00
ДҮН
5.00 1,526,428.40
Ес. Тарьцын хоёр дах жилийн арчилгаа
22 Хөл газрын ургамалтай тэмцэх 450 06-20-оос 07-10 1 3 197 6381.8
м2 2.28 14,577.72
ДҮН
2.28 14,577.72
Арав. Тарьцын гурав дах жилийн арчилгаа
23 Хөл газрын ургамалтай тэмцэх 450 06-20-оос 07-10 1 3 197 6381.8
м2 2.28 14,577.72
ДҮН
2.28 14,577.72
НИЙТ ДҮН /нэмэлт ажлын зардал/
10.73 1,571,327.32
НИЙТ ДҮН
25.65 1,871,327.38

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 27


[Type the document title]

V. ОЙЖУУЛАЛТЫН АЖЛЫН ТӨСВИЙН ТООЦОО

5.1. ОЙЖУУЛАЛТЫН ÀÆËÛÍ ТӨСВИЙН


ТООЦООНЫ НЭГТГЭЛ

Çàðäëûì õýíæýý, òºã


Ä/ä Çàðäëûì òºðºë
1 га талбай 100 га талбай

ОЙЖУУЛАЛТЫН АЖИЛ

1 Òàðüöûã худалдан авах, тээвэрлэх 195,541.06 19 554 106.00

Ойжуулах талбайг тусгаарлах, тэмдэг тавих, нэмэлт 10,028.52


2 1 002 852.00
ажилбарууд

3 Хөрс боловсруулах 20,057.04 2 005 704.00

4 Тарьцыг суулгах 21,394.18 2 139 417.60

5 Тарьцыг арчлах 14,607.90 1 460 790.00

6 Усалгаа /нэг удаа/ 38,371.36 3 837 136.00

ДҮН 300 000,06 30.000.006

НЭМЭЛТ АЖИЛ

7 ͺõºì òàðèëò õèéõ 15,743.49 1 574 349

8 Хашаа барих 1,526,428.40 152 642 840

9 Тарьцын хоѐр дах жилийн арчилгаа 14,577.72 1 457 772

10 Тарьцын гурав дах жилийн арчилгаа 14,577.72 1 457 772

Ä¯Í 1,571,327.32 157 132 732

НИЙТ ДҮН 1,871,327.38 187 132 738

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 28


[Type the document title]

НОМ ЗҮЙ

Аваадорж Д., Баттулга О., Хөрс судлалын дадлага. УБ., 2003.

Базарсад Ч., Бат-Эрдэнэ Ж., Цэнгэл Б., Ойн аж ахуйн үндсэн ажлууд. УБ., 2011.

Базарсад Ч., Мод яаж тарьдаг вэ?. УБ., 2009.

Базарсад Ч Ойжуулалт. УБ..., 1994.

Базарсад Ч., Ойжуулалт. //Онол, практик, эргэцүүлэл/. УБ., 2011.

Гомбосүрэн Н., Цэнгэл Б., Модлог ургамал судлал. УБ., 2012.

Доржготов.Ж, Гомбожав. Ойжуулалтын ажын үндэс. 1978.

Доржсүрэн Ч., Дугаржав Ч., Цогт З., Цэдэндаш Г., Чулуунбаатар Ц., Монгол орны
ойн таксацын лавлах. УБ., 2012.

Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Ойн газар., Ойн ажлын стандарт /гарын
авлага/. УБ., 2012.

Монгол улсын Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Ойн газар., Ойн ажилтны
гарын авлага. /Нэмэлт, засвар оруулсан 3 дахь хэвлэл/. УБ., 2012.

Мягмаржав Б., Бордоо түүнийг хэрэглэх. УБ., 1969.

Умберто Б., Раттан Л., Хөрс хамгаалал ба менежментийн зарчим. УБ., 2011.

Цогтоо Я., Ой ашиглах технологийн менежмент. УБ., 2006.

Цогтоо Я., Ганбаатар Ч., Ойн аж ахуйн машин. УБ., 2011.

Чулуунбаатар Ц., Монгол орны ойг түймрээс хамгаалах. УБ., 2012.

Энэбиш Д, Ойжуулалтын ажлын арга технологи. УБ., 2011.

Энхсайхан Д., Нямдаваа Б., Энхтайван Н., Ховд аймгийн байгаль орчныг хамгаалах
газрын мод үржүүлгийн газрын төсөл. УБ., 1990.

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 29


[Type the document title]

“Ойн судалгаа, хөгжлийн төв” УТҮГ 30

Related Interests