You are on page 1of 53

UNIVERZITET U TUZLI

MAŠINSKI FAKULTET
STUDIJSKI ODSJEK: TERMOENERGETIKA

SEMINARSKI RAD
Tema:
Nove tehnologije u ventilaciji

Profesor: Student:
Red.prof. Sead Delalić Armin Hatibović

Tuzla, januar, 201. Godina


Sažetak
Ventilacioni sistem služi nam za odvod iskorištenog i dovod svježeg vazduha u
ventiliranu prostoriju. Zadatak svakog ventilacionog sistema je da ventiliranu
prostoriju učini ugodnijom za boravak, nezavisno od njene namjene. Ventilacija može
biti prirodna i prisilna. Prirodna ventilacija radi na principu termičkog uzgona dok
prisilna ventilacija mehanički odvodi onečićeni vazduh iz prostorije.
Cilj rada jeste da prikaže osnovne zahtjeve u pogledu kvalitete vazduha koje treba da
ispuni jedan ventilacioni sistem, da prikaže njegove osnovne dijelove te način rada i
izvođenje ventilacionih sistema u karakterističnim prostorijama.
U radu su konkretno predstavljeni različiti načini ventilacije, zahtjevi ventilacionih
sistema u pogledu broja izmjena vazduha prema broju prostorija, koncentracije
zagađivača u prostoriji, broju izmjena vazduha, predstavljeni su osnovni dijelovi
ventilacionog sistema te ventilacija u pasivnoj kući, laboratoriji, raznim industrijskim
objektima te stambenim objektima.
Ključne riječi : ventilacioni sistem, pasivna kuća, laboratorija, stambeni objekat,
kvalitet vazduha, filter, ventilator, odvodni kanal, rekuperator.
Summary
The ventilation system serves for drainage of used air out, and drainage of the fresh
air into the ventilated room. The task of each ventilation system is to make the
ventilated room more comfortable for stay, regardless of its purpose. Ventilation can
be natural and forced. Natural ventilation works on the principle of thermal buoyancy
whil forced ventilation mechanically drains the air from the room.
The objective of this thesis is to show air quality requirements that a ventilation
system needs to fulfill, to display its basic parts and the mode and operation of
ventilation systems in the charateristic rooms.
In the thesis I have shown different types of venitlation systems, ventilation system
requirments in terms of nuber air changes accordind to number of rooms,
concentration of pollutants in the room, number of air changes, basic parts of the
ventilation system,ventilation in the passive house, laboratories, various industrial
buildings and residential buildings.
Key words: ventilation system, passive house, laboratory, residential building, air
quality, filter, fan, drainage channel, recuperator.
Sadržaj

1. UVOD .................................................................................................................. 1
1.1 Prirodna ventilacija ........................................................................................ 1
1.2 Mehanička ventilacija .................................................................................... 2
Odsisna ventilacija............................................................................................... 2
Tlačna ventilacija ................................................................................................. 3
Tlačno odsisna ventilacija.................................................................................... 3
2. PREGLED SMJERNICA I PRATEĆIH NORMI ZA VENTILACIJU ...................... 5
2.1 Broj izmjena vazduha prema broju osoba ..................................................... 5
2.2 Dopuštena koncentracija zagađivača u vazduhu .......................................... 5
2.3 Ventilacijski zahtjev prema broju izmjena vazduha........................................ 6
2.4 Količina dobavnog vazduha prema izračunatim toplotnim opterećenjima za
grijanje-hlađenje ...................................................................................................... 7
2.5 Količina dobavnog vazduha prema zahtjevu za odvlaživanjem ..................... 7
3. ELEMENTI VENTILACIONIH SISTEMA ............................................................. 8
3.1 Filter .............................................................................................................. 8
3.2 Ventilator ..................................................................................................... 12
Aksijalni ventilator .............................................................................................. 12
Centrifugalni ventilator ....................................................................................... 13
Poprečno protočni ventilator .............................................................................. 12
Odabir ventilatora za sistem .............................................................................. 13
3.3 Grijač ........................................................................................................... 15
3.4 Ventilacioni kanali ........................................................................................ 18
3.5 Sistem povrata toplote ................................................................................. 25
4. KARAKTERISTIČNI VENTILACIONI SISTEMI .... Error! Bookmark not defined.
4.1 Ventilacija industrijskih postrojenja ................. Error! Bookmark not defined.
Računarski centri: .............................................................................................. 28
Drvna industrija ................................................................................................. 28
Paprina industrija ............................................................................................... 29
Lakirnice ............................................................................................................ 30
Kuhinjska ventilacija .......................................................................................... 32
4.2 Ventilacija laboratorija .................................... Error! Bookmark not defined.
Bilans zagađivanja............................................................................................. 34
Mogućnost ventilacije laboratorija ..................................................................... 35
Podjela na zone i regulisanje postrojenja za ventilaciju ..................................... 38
Specijalne laboratorije ....................................................................................... 38
Digestori ............................................................................................................ 38
4.3 Ventilacija stambenih objekata ....................... Error! Bookmark not defined.
Provjetravanje pomoću pojedinačnih kanala: .................................................... 40
Ventilacija pomoću sabirnih kanala ................................................................... 41
4.4 Ventilacija pasivne kuće ................................. Error! Bookmark not defined.
5. ZAKLJUČAK ...................................................................................................... 45
Popis slika
Slika 1 Odsisna ventilacija .......................................................................................... 2
Slika 2 Tlačna ventilacija ............................................................................................ 3
Slika 3 Tlačno odsisna ventilacija ............................................................................... 3
Slika 4 Centralni sistem ventilacije ............................................................................. 4
Slika 5 Lokalni sistem ventilacije ................................................................................ 4
Slika 6 Ventilaciona komora ....................................................................................... 8
Slika 7 Dijagram pada pritiska u filteru ..................................................................... 10
Slika 8 Žičani filter .................................................................................................... 11
Slika 9 Vrećasti filter ................................................................................................. 11
Slika 10 Aksijalni ventilator ....................................................................................... 12
Slika 11 Centrifugalni ventilator ................................................................................ 13
Slika 12 Dijagram za izbor ventilatora ...................................................................... 15
Slika 13 Grijači u ventilacijskom sistemu .................................................................. 15
Slika 14 Vrste orebrenja kod grijača ......................................................................... 16
Slika 15 Regulacija toplote kod grijača ..................................................................... 17
Slika 16 Dijagram procesa grijanja u grijaču ............................................................. 18
Slika 17 Oblici ventilacionih kanala ........................................................................... 19
Slika 18 Uputstva za projektovanje ventilacionih kanala .......................................... 20
Slika 19 Gubici usljed trenja u ventilacionim kanalima ............................................. 22
Slika 20 Pad pritiska u ventilacionom sistemu .......................................................... 23
Slika 21 Dimenzionisanje ventilacionih kanala ......................................................... 24
Slika 22 Sistem povrata toplote ................................................................................ 25
Slika 23 Pločasti izmjenjivač toplote ......................................................................... 26
Slika 24 Kružni cirkulacijski sistem izmjene toplote .................................................. 26
Slika 25 Izmjenjivač sa toplotnim cijevima ................................................................ 27
Slika 26 Rotirajući generator..................................................................................... 27
Slika 27 Akumulacijske ploče ................................................................................... 27
Slika 28 Ventilacioni sistem u računarskom centru ................................................... 28
Slika 29 Ventilacioni sistemi u drvnoj industriji .......................................................... 29
Slika 30 Ventilacioni sistem u papirnoj industriji ....................................................... 30
Slika 31 Temperature u pojedinim prostorijama papirne industrije ........................... 30
Slika 32 Ventilacioni sistem u lakirnici ...................................................................... 31
Slika 33 Kuhinjske usisne komore - nape ................................................................. 32
Slika 34 Odsisni ventilator ........................................................................................ 33
Slika 35 Ventilacioni sistem u laboratoriji .................................................................. 37
Slika 36 Ventilacija laboratorije ................................................................................. 37
Slika 37 Digestori ...................................................................................................... 39
Slika 38 Ventilacija zgrade........................................................................................ 40
Slika 39 Hamburški način ventilacije (lijevo) i Kelnski način ventilacije (desno) ....... 41
Slika 40 Ventilacija sa jednim glavnim i jednim pomoćnim kanalom (lijevo), ventilacija
pomoću jednog glavnog i dva pomoćna kanala (desno) ........................................... 42
Slika 41 Ventilacioni sistem u pasivnoj kući .............................................................. 43
Popis tabela
Tabela 1 Broj izmjena vazduha na sat ....................................................................... 7
Tabela 2 Gravimetrijski stepen izdvajanja čestica ..................................................... 9
Tabela 3 Izbor ventilatora ........................................................................................ 14
Tabela 4 Maksimalna dozvoljena koncentracija gasova .......................................... 34
Tabela 5 Broj izmjena vazduha po satu ................................................................... 36
1. UVOD
Razvojem ljudske civilizacije i napretkom tehnologije došlo je do naglog podizanja
standarda koji se koriste u prostorijama za život i rad ljudi. Upravo zbog toga došlo je
do razvoja ventilacionih sistema. Zadatak ventilacije jeste stalna promjena
onečišćenog vazduha iz prostorije u kojoj se boravi ili radi, a to se ostvaruje
ubacivanjem svježeg vazduha iz slobodne atmosfere. Sam proces ventilacije vrši se
iz mnogih razloga a glavni od njih su :
 Dovođenje vanjskog vazduha u zatvoreni unutrašnji prostor
 Razrjeđivanje koncentracije zagađivača u vazduhu
 Uklanjanje zagađivača iz prostora (garaže, laboratorije, radionice...)
 Uklanjanje topline i vlage iz prostora (zatvoreni bazeni,kuhinje...)
 Uspostavljanje željene distribucije vazduha unutar prostora
 Rashlađivanje vazduha u prostoriji u ljetnom periodu
Ono što je bitno napomenuti jeste razlika između infiltracije i ventilacije ; Infiltracija je
dotok vanjskog vazduha u prostoriju kroz zazore i ostale nenamjerne otvore a
ventilacije je proces namjernog dovođenja određene količine vanjskog vazduha kroz
projektirane otvore. Sistem ventilacije prema načinu strujanja dijelimo na :
 Prirodnu ventilaciju
 Prisilnu (mehaničku) ventilaciju

1.1 Prirodna ventilacija


Prirodna ventilacija podrazumjeva izmjenu vazduha u prostoriji bez korištenja
ventilatora, to jest iskorištava prirodnu izmjenu vazduha u prostoriji zbog efekta
dimnjaka. Efekat dimnjaka je pojava koja uzrokuje strujanje toplijeg vazduha kroz
zgradu ili prostoriju prema gore zbog razlike u temperaturi, to jest razlike u gustoći
toplijeg i hladnijeg vazduha. Glavne prednosti prirodne ventilacije jesu :
 Mali investicijski troškovi
 Jednostavno održavanje
 Jeftina pogonska energija
 Niska razina buke
Glavni njeni nedostaci su :
 Slaba učinkovitost
 Slaba mogućnost upravljanja
 Ovisnost o vremenskim uslovima

Armin Hatibović 1
1.2 Mehanička ventilacija
Mehanička ventilacija je prisilna izmjena vazduha u zatvorenom prostoru kroz kanale
na mehanički pogon pomoću ventilatora. Ona se koristi kada djelovanje prirodne
ventilacije nije dovoljno. Prednosti mehaničke ventilacije su :
 Ne zavisi o vremenskim uslovima
 Širok izbor opreme
 Pojednostavljen proces projektovanja sistema
 Dobra mogućnost regulacije
Najveći njeni nedostaci su :
 Veliki investicijski troškovi
 Velika potrošnja energije
 Recirkulacija vazduha
 Visok nivo buke
Mehaničku ventilaciju dijelimo na :
1. Odsisnu
2. Tlačnu
3. Odsisno-Tlačnu

Odsisna ventilacija
Odsisna ventilacija, prikazana na slici 1 se koristi kod kuhinja, kupaonica i toaleta.
Kod ove vrste ventilacije ventilirana prostorija se nalazi u podpritisku, ventilator
isisava vazduh i izbacuje ga u okolinu.

Slika 1 Odsisna ventilacija

Armin Hatibović 2
Tlačna ventilacija
Tlačna ventilacija, prikazana na slici 2 se koristi kod soba i učionica. Ventilirana
prostorija je u nadpritisku. Ovim načinom ventilacije spriječen je dotok onečišćenog
vazduha u ventilirani prostor.

Slika 2 Tlačna ventilacija

Tlačno odsisna ventilacija


Tlačno-odsisna ventilacija, prikazana na slici 3 se koristi u industrijskim pogonima a
ventilirana prostorija može biti pod podpritiskom ili nadpritiskom u zavisnosti od
protoka na tlačnoj i usisnoj strani. Svježi vazduh se ubacuje u prostoriju dok se
iskorišteni izbacuje van.

Slika 3 Tlačno odsisna ventilacija

Armin Hatibović 3
Mehanička ventilacija se još može podijeliti prema mjestu pripreme vazduha i to na:
 Sistem centralne ventilacije – priprema vazduha vrši se na jednoj lokaciji, a
zatim se vazduh distribuira u prostore. Centralni sistemi ventilacije zahtjevaju
dobru toplotnu izolaciju kako bi se, po mogućnosti, vlažnost vazduha u
prostoru regulisala na učinkovit i siguran način. Ona se smatra kvalitetnim
obilježjem komfora stana ili kuće. Centralni sistem ventilacije prikazan je na
slici 4.

Slika 4 Centralni sistem ventilacije

Slika 5 Lokalni sistem ventilacije

 Lokalni sistem ventilacije – priprema vazduha vrši se za svaki prostor


posebno. Ovaj sistem ventilacije nije u širokoj upotrebi. Privlačnost ovog
sistema jeste njegova direktnost. Spoljašnji vazduh se uvodi u zgradu kroz
fasadu preko kratkih dionica i ventilira se na licu mjesta kad je to potrebno. To
podrazumijeva gubitke pod niskim pritiskom ne samo zbog kratke razdaljine za
prenos, već i zbog toga što se ukupna količina vazduha koja se dovodi u
zgradu distribuira između nekoliko dovodnih uređaja koji paralelno rade.
Lokalni sistem venilacije prikazan je na slici 5.

Armin Hatibović 4
2. PREGLED SMJERNICA I PRATEĆIH NORMI ZA
VENTILACIJU
Budući da se sistem ventilacije koristi za ubacivanje svježeg vazduha u prostorije i
izbacivanje onečišćenog vazduha iz prostorije, sam ubačeni vazduh mora da
ispunjava određene norme kvalitete. Ta kvaliteta treba da ispunjava dvije osnovne
stvari i to :
 Vazduh treba da bude svjež i prijatan, a ne ustajao i zagušljiv
 Vazduh ne smije predstavljati rizik za zdravlje

2.1 Broj izmjena vazduha prema broju osoba


Da bi se to ostvarilo ventilacijski sistem mora da ispuni određene zahtjeve. Jedan od
tih zahtjeva jeste broj izmjena vazduha prema broju osoba. Za ovaj zahtjev koristi se
ASHRAE Standard 62 – preporučeni ventilacijski minimum (dobava vanjskog
vazduha) po osobi za disanje u zatvorenom prostoru za nepušače je 8 l/s ili 30 𝑚3 /ℎ
i to zadovoljava preko 80% osoba. Ventilacija po osobi može biti i izdašnija, u
zavisnosti o namjeni i aktivnosti u prostoru ; npr 100 𝑚3 /ℎ po osobi za kancelarije. Za
uobičajene stambene i poslovne prostore, dobava vanjskog vazduha po osobi je u
rasponu 30-60 𝑚3 /ℎ i zadovoljava više od 90% prisutnih. U slučaju prostorija
predviđenih za pušenje dobava vanjskog vazduha mora biti povećana minimum za +
20𝑚3 /ℎ po osobi. Za N broj osoba u prostoriji, minimalni ukupni protok vanjskog
vazduha je :

𝑉̇ 0 = 𝑁 ∗ 𝑉̇0,𝑝 (1)

2.2 Dopuštena koncentracija zagađivača u vazduhu


Drugi po redu zahtjev koji ventilacijski sistem mora da zadovolji jeste zahtjev prema
dopuštenoj koncentraciji zagađivača u vazduhu.
Sami zagađivači mogu biti : nebiološke čestice (sintetička i staklena vlakna, produkti
sagorjevanja, prašina itd.) ; bioaerosoli ; plinovi i pare koji se stvaraju tokom
industrijskih procesa, od namještaja, građevinskih radova, osoba i njihovih aktivnosti
unutar prostora.
Postoje različiti standardi za industrijske i neidustrijske unutrašnje prostore. Dobava
vanjskog vazduha, potrebna da bi se smanjila koncentracija određenog zagađivača
vazduha u prostoru računa se iz izraza :
𝑚̇𝑐𝑜𝑛 (2)
𝑉̇0 = 𝑚3 /ℎ
𝐶𝑖 − 𝐶0

Gdje je : 𝑚̇𝑐𝑜𝑛 - ukupna emisija izvora zagađenja [𝜇𝑔/ℎ]


𝐶𝑖 - unutrašnja koncentracija u stacionarnom stanju [ 𝜇𝑔/𝑚3 ]
𝐶0 - koncentracija u vanjskom vazduhu [ 𝜇𝑔/𝑚3 ]

Armin Hatibović 5
Unutrašnja koncentracija zagađivača 𝐶𝑖 treba zadovoljavati određene vrijednosti
propisane u normama (npr. koncentracija CO u garažama i tunelima)
Koncentracija zagađivača se izražava u sljedećim jedinicama :
1. ppm – zapreminski udio zagađivača u milionu zapreminskih dijelova vazduha
2. 𝜇𝑔/𝑚3 – mikrogram zagađivača po kubnom metru vazduha
Ppm = ( 24.45/M ) ( 1000 𝜇𝑔/𝑚3 ) – relativna molekularna masa zagađivača
Primjer – koncentracija CO2 u unutrašnjim prostorima :
Unutrašnja koncentracija u stacionarnom stanju 1000 ppm, uobičajena vanjska
koncentracija 350 ppm, nastala zapremina CO2 po osobi 18 l/h
𝑚̇𝑐𝑜𝑛 18/3600 (3)
𝑉̇0 = 𝐶𝑖 − 𝐶0
𝑚3 /ℎ = 0.001−0,0035 = 7.7 𝑙/𝑠 po osobi

Uz uravnoteženi sistem ventiklacije za prostor, promjena koncentracije zagađivača u


vremenu moze se izračunati iz izraza :
𝑉̇𝑐𝑜𝑛,𝜃 (4)
𝐶𝑖,𝜃 = ∗ (1 − 𝑒 −𝐴𝐶𝐻∗𝜃 ) + (𝐶𝑖,𝜃=0 − 𝐶𝑠,𝜃 ) ∗ 𝑒 −𝐴𝐶𝐻∗𝜃 + 𝐶𝑠,𝜃
𝐴𝐶𝐻 ∗ 𝑉
Pri čemu je :
Ci,θ - koncentracija zagađivača u prostoru uz idealno miješanje [𝑚3 /𝑚3 ]

𝑉̇𝑐𝑜𝑛,𝜃 - ukupna emisija izvora zagađenja [𝑚3 /ℎ]

ACH - broj izmjena vazduha na sat [1/ℎ]


V - volumen prostora [𝑚3 ]
𝜃 - vrijeme [ℎ]
𝐶𝑖,𝜃=0 - početna koncentracija zagađivača u prostoru [𝑚3 /𝑚3 ]

𝐶𝑠,𝜃 - koncentracija zagađivača u dobavnom vazduhu [𝑚3 /𝑚3 ]

2.3 Ventilacijski zahtjev prema broju izmjena vazduha


Broj izmjena vazduha na sat (engleski ACH – Air Changes per Hour) predstavlja
omjer zapremine vanjskog vazduha koji se ubacuje u prostoriju u jednom satu prema
zapremini prostora V.
Prema tome, protok vanjskog vazduha je :
𝑉̇0 = 𝐴𝐶𝐻 ∗ 𝑉 [𝑚3 /ℎ ] (5)

ACH zavisi od zapremine prostora, njegovog oblika, namjene itd. Za uobičajene


stambene i poslovne prostore ACH je u rasponu 4-8 ℎ−1 .Za ostale prostorije
preporučeni ACH nalazi se u tabeli 1 :

Armin Hatibović 6
Tabela 1 Broj izmjena vazduha na sat

Vrsta prostora ACH ℎ−1

Kancelarija 3-6

Biblioteka 3-5

Restoran 4-8

Kino, pozorište 4-6

Operacijska sala 15-20

Skladište 4-6

Zatvoreni bazen 3-6

Laboratorij 8-15

Radionica za zavarivanje 5-10

2.4 Količina dobavnog vazduha prema izračunatim toplotnim


opterećenjima za grijanje-hlađenje
Zapreminski protok vazduha u sistemu ventilacije, pri kojem se održava zahtjevana
temperatura prostorije, može se izračunati iz rezultata osjetnog toplotnog opterećenja
kod grijanja-hlađenja :
𝑞𝑠,𝑔𝑟𝑖−ℎ𝑙𝑎 (6)
̇ =
𝑉𝐴𝐶
𝜚 ∗ 𝑐𝑝 ∗ Δ𝑡𝐴,𝑔−ℎ

Ako sistem ventilacije radi s konstantnim protokom vazduha tokom cijele godine,
izračunavanje toplotnog opterećenja kod hlađenja daje veći protok vazduha nego kod
grijanja, budući da je razlika temperatura dobavnog vazduha i vazduha u prostoriji
mnogo manja. Razlika temperatura za zimski period je 3-8 °C dok je to za ljetni
period 10 – 25 °C.

2.5 Količina dobavnog vazduha prema zahtjevu za


odvlaživanjem
Zapreminski protok vazduha u sistemu ventilacije, pri kojem se održava zahtjevana
relativna vlažnost vazduha smanjivanjem sadržaja vlage x, može se izračunati iz
latentnog toplotnog opterećenja ili količine ishlapljene vlage.
𝑞𝑙 𝑚̇𝑣 (7)
̇ =
𝑉𝐴𝐶 [𝑚3 /𝑠] ili ̇ =
𝑉𝐴𝐶 [𝑚3 /𝑠]
𝜚∗𝑟 ∗Δ𝑥
0 𝐴𝐶 𝜚∗Δ𝑥𝐴𝐶

Koristi se u slučajevima visokog latentnog opterećenja prostora npr. ventilacija


zatvorenih plivačkih bazena

Armin Hatibović 7
3. ELEMENTI VENTILACIONIH SISTEMA
Ventilacioni sistem sastoji se od više elemenata od kojih svaki ima svoj zadatak u
dobavljanju,čišćenju i distribuciji čistog vazduha do ventilirane prostorije. Tako se
svaki ventilacioni sistem sastoji od sljedećih elemenata :
1. Ventilator
2. Filter
3. Grijač
4. Distribucioni kanal
5. Sistem povrata topline
Centralna priprema vazduha u ventilacionom sistemu obavlja se u ventilacionoj
komori, koja je prikazana na slici 6.

Slika 6 Ventilaciona komora

3.1 Filter
Budući da je osnovni zadatak ventilacionih sistema ubacivanje čistog vazduha u
prostoriju, filter je jedan od najvažnijih dijelova ventilacionog sistema. Filter je dio
opreme koji uklanja čestice zagađivača iz ventilacijskog vazduha. Uz to on povećava
nivo ugodnosti ali i povećava troškove pogona i održavanja sistema. Postavljanjem
filtera u sistem ventilacije vrši se i zaštita ostalih njegovih uređaja od nakupljanja i
taloženja čestica a neposredno se od istih problema čuvaju i elementi građevine.
Filter za čestice mora imati tri važne osobine :
 Visoka efikasnost uklanjanja čestica iz struje vazduha
 Velik kapacitet zadržavanja prašine – određena količina prašine koju filter
vazduha može zadržati u pogonu
 Mali otpor strujanju vazduha – pad statičkog pritiska na filteru
Ne postoji univerzalni filter koji efikasno izdvaja čestice prašine svih dimenzija. Filteri
se proizvode za odstranjivanje čestica određene veličine, spram zahtjeva ventilirane
prostorije, pa je u skladu sa dimenzijama prašine data i osnovna podjela filtera na :

Armin Hatibović 8
 Filter za grubu prašinu
 Filter za finu prašinu
 Filter visokog učinka za finu prašinu
 Apsolutni filter
Da bi se kvalitet pojedinih filtera mogao realno porediti razvijene su različite metode
za ispitivanje efikasnosti filtera. Tako se filteri za finu i grubu prašinu ispituju pomoću
vještačke probne prašine, visokoučinski filteri za finu prašinu se ispituju prirodno
zagađenim vazduhom, a apsolutni filteri se ispituju DOP testom. Mjeri se vrijeme za
koji se visokokvalitetni papir postavljen iza filtera zaprlja. Upoređivanjem ovih
vrijednosti dobija se stepen korisnosti filtera Em. Gravimetrijski stepen izdvajanja
čestica (efikasnost filtera η) definisan je na sljedeći način, a efikasnost filetera
prikazana je u tabeli 2 :
Tabela 2 Gravimetrijski stepen izdvajanja čestica

Stepen
Efikasnost filtera Stara
Klasa filtera koristnosti Naziv filtera
η oznaka
filtera Em
EU1 η < 65 A Za grubu prašinu

EU2 65 ≤ η < 80 B1

EU3 80 ≤ η <90 B2 Za finu prašinu


EU4 90 < η

EU5 40 ≤ Em <60 C1
EU6 60 ≤ Em < 80 C2
Visokoučinski filter
EU7 80 ≤ Em < 90
za finu prašinu
EU8 90 ≤ Em < 95 C3
EU9 95 ≤ Em -

EU10 85 Q
EU11 95 R

EU12 99,5 S

EU13 99,95

EU14 99,995 ST Apsolutni filter

EU15 99,9995 T
EU16 99,99995 U

EU17 99,999995 V

EU18 99,9999995 -

Armin Hatibović 9
Ciza (8)
η = (1 − ) ∗ 100%
Cispred

gdje je :
Ciza - koncentracija prašine iza filtera (poslje filtriranja)
Cispred - koncentracija prašine ispred filtera (prije filtriranja)
Efikasnost filtera za vazduh zavisi od :
 Vrste filterske mase
 Veličine čestica
 Brzine strujanja vazduha kroz filter
Pri strujanju vazduha kroz filter dolazi do pada statičkog pritiska koja se u
ventilacionim postrojenjima kreće od 20 Pa za grube filtere pa do 500 Pa za
apsolutne filtere. Tokom rada filter se prlja, pa raste vrijednost pada statičkog pritiska
na filteru i kada se dosegne granična vrijednost pada pritiska tada je došlo do
maksimalnog zaprljanja filtera koji zatim treba oprati ili promjeniti. Dijagram pada
pritiska u čistom i zaprljanom filteru prikazan je na slici 7.

Slika 7 Dijagram pada pritiska u filteru

Grubi filter vrši zadržavanje krupne prašine promjera 5-100 µm i koristi se kao
predfilter ili jedini filter za prostorije sa manjim zahtjevima za čistoćom vazduha.
Fini filter vrši zadržavanje fine prašine promjera 0.3-5 µm i koristi se kao prvi ili drugi
stepen filtracije za prostore s povećanim zahtjevima za čistoću vazduha. Postavlja se
u struji vazduha iza grubog filtera.
Apsolutni filteri vrši zadržavanje najfinije prašine promjera <0.3 µm i predstavlja
završni stepen filtracije. Postavlja se u struji vazduha iza finog filtera, na ulazu
vazduha u prostoriju.Koristi se u prostorijama s najvišim standardima čistoće
vazduha poput operacijskih sala, laboratorija, proizvodnja elektronike itd.
Filteri se rade od različitih materijala koji moraju da ispunjavanju sljedeće zahtjeve :
 Velika sposobnost akumulacije čestica prašine
 Dobra propustljivost vazduha

Armin Hatibović 10
 Dobra fizička svojstva ( mehanička čvrstoća, otpornost na habanje, savitljivost
itd.)
 Da nije higroskopan
 Da zadržava svoje osobine pri obradi
Takvi materijali mogu biti prirodni ili vještački. Prirodni materijali za izradu filtera su
pamuk, vuna, celuloza itd a vještački poliamid, poliester, polipropilen, polietilen, fiber
vlakna, teflon itd.
Osim podjele prema zadržavanju čestica postoji i podjela filtera prema njihovoj
konstrukciji na:
 Žičani filter – izrađuje se od isprepletene žice. Ovo su vrlo grubi filteri i imaju
zaštitnu funkciju. Žičani filter prikazan je na slici 8.

Slika 8 Žičani filter

 Kasetni filter – u metalni ram postavlja se filterski materijal. Zauzimaju malo


prostora u ventilacionoj komori
 Vrećasti filter – izrađuje se od istog materijala kao i kasetni. Za isti poprečni
presjek ima znatno veću površinu od kasetnog filtera, tako da može da izdvoji
mnogo više prašine ali i zauzima više mjesta. Danas najčešće korišteni tip
filtera u komorama. Vrećasti filter prikazan je na slici 9.

Slika 9 Vrećasti filter

 Filter sa pokretnom trakom tzv. Rol filter – koristi se uglavnom u industriji.


Filterska masa može biti i nauljena

Armin Hatibović 11
 Elektrofilteri – imaju vrlo visok stepen izdvajanja prašine. Izrađuju se u širokom
opsegu veličina. Koriste se od kućnih ventilacionih sistema do izdvajanja
prašine u termoelektranama
 Filter s aktivnim ugljem – koristi se za izdvajanje gasovitih zagađivača iz
vazduha

3.2 Ventilator
Ventilator je dio sistema ventilacije koji se koristi za protok vazduha kroz sistem.
Ventiltori prozivode zračne protoke visokog zapreminskog protoka ali niskog pritiska.
U ventilaciji se najčešće primjenjuju ispušni ventilatori. Postoje tri glavne vrste
ventilatora i to :

Aksijalni ventilator
Aksijalno protočni ventilatori, prikazani na slici 10, imaju lopatice koje tjeraju vazduh
da se kreće paralelno do vratila, oko kojeg se okreću lopatice. Aksijalni ventilatori
tjeraju vazduh preko osi ventilatora. Ova vrsta ventilatora ima mnogo primjena a
najpoznatija je u zračenju soba u stambenim objektima. Jedan od primjera aksijalnog
ventilatora jeste nama svima poznati stolni ventilator. Osnovni elementi ovog
ventilatora su: lopatice, postolje, žice, motor, kućište motora i vratilo oscilatora.

Slika 10 Aksijalni ventilator

Poprečno protočni ventilator


Poprečno protočni ventilator je ustvari centrifugalni ventilator u kojem vazduh struji
kroz ventilator, a ne kroz ulazni otvor. Njegov rotor je pokriven kako bi se stvorila
razlika pritisaka. Kada se koriste u stambenim objektima, imaju manji otvor na jednoj
strani, a veći na drugoj. Rezultat razlike pritisaka omogućava strujanje ravno kroz
ventilator. Poprečno protočni ventilatori daju zračni protok duž cijele širine ventilatora.
Oni su najbučniji ventilatori jer se lopatice ventilatora bore sa tokom vazduha na
jednoj strani rotacije.

Armin Hatibović 12
Centrifugalni ventilator
Centrifugalni ventilator, prikazan na slici 11, posjeduje pomičnu komponentu poput
rotora, koja se sastoji od centralnog vratila oko kojeg je smješten komplet lopatica.
Centrifugalni radijatori pušu vazduh pod pravim uglom od dovoda vazduha i vrte
vazduh prema odvodu vazduha. Centrifugalni radijatori proizvode veće pritiske od
aksijalnih radijatora pa su zbog toga i bučniji od njih.

Slika 11 Centrifugalni ventilator

Odabir ventilatora za sistem


Ventilator kao uređaj koji distribuira vazduh kroz sistem mora da savlada sve otpore
tog sistema tj. pad pritiska na ventilatoru mora biti jednak statičkom i dinamičkom
padu pritiska u sistemu :
Δ𝑝𝑣𝑒𝑛𝑡 = Δpstat + Δpdin (9)

Gdje je:
Δ𝑝𝑣𝑒𝑛𝑡 - pad pritiska na ventilatoru
Δpstat - statički pad pritiska u sistemu
Δpdin - dinamički pad pritiska u sistemu
Usljed rada ventilatora dolazi do zagrijavanja struje vazduha i podizanja negove
temperature što se može izračunati po formuli:
Δ𝑝𝑣𝑒𝑛𝑡 (10)
Δ𝑡 =
𝜚 ∗ 𝑐𝑝 ∗ 𝜂𝑡𝑜𝑡

Armin Hatibović 13
Vrlo je važan način biranja ventilatora za dati sistem a on zavisi od količine vazduha
koju treba obezbjediti i pada pritiska u sistemu a izbor se vrši iz tabele 3:

Tabela 3 Izbor ventilatora Končar – Mes

Protok vazduha Q (𝑚3 /ℎ)

Q (𝑚3 /ℎ) 2000 2500 3000 4000 5000


D315 D315 D335 D355 D450
125 2P=2 2P=2 2P=2 2P=2 2P=4
0.25 kW 0.25 kW 0.55 kW 0.55 kW 0.55 kW
D315 D315 D315 D355 D400
160 2P=2 2P=2 2P=2 2P=2 2P=2
Statički pad pritiska (Pa)

0.25 kW 0.25 kW 0.37 kW 0.55 kW 0.55 kW


D315 D315 D315 D315 D355
200 2P=2 2P=2 2P=2 2P=2 2P=2
0.25 kW 0.37 kW 0.37 kW 0.75 kW 0.25 kW
D315 D315 D315 D315 D355
250 2P=2 2P=2 2P=2 2P=2 2P=2
0.37 kW 0.55 kW 0.55 kW 0.75 kW 1.1 kW
D315 D315 D315 D315 D355
315 2P=2 2P=2 2P=2 2P=2 2P=2
0.37 kW 0.55 kW 0.75 kW 1.1 kW 1.1 kW

Za protok od 2500 (𝑚3 /ℎ) i statički pad pritiska od 160 Pa iz tabele vadimo
odgovarajući ventilator za koji je poznato :
Prečnik ventilatora D=315mm
Motor dvopolni (3000 o/min), snage 0,25 kW

Armin Hatibović 14
Ono što je još bitno kod ventilatora jeste dijagram karakteristike ventilatora koji je
prikazan na slici 12.

Slika 12 Dijagram za izbor ventilatora

3.3 Grijač
Budući da se prostorije moraju ventilirati i zimi a da se pri tome ne smije narušiti
termička ugodnost prostorije, vazduh koji se ubacuje u prostoriju se u zimskim i
prelaznim periodima mora prethodno zagrijati. U tu svrhu, u ventilacionim sistemima
se koriste grijači, jedan takav prikazan je na slici 13. U sistemu ventilacije može
postojati jedan ili više grijača.

Slika 13 Grijači u ventilacijskom sistemu

Armin Hatibović 15
Grijač se u sistemu može postaviti na više mjesta i to:
a) Ventilaciona komora
b) Kanal pripremljenog vazduha
c) Uređaj u prostoriji
Kao radni fluid u grijačima se najčešće koristiti topla voda. Mogu se koristiti različiti
temperaturni režimi (90/70°C, 80/60°C i 60/45°C). Kada je u pitanju konstrukcija
grijača, oni se najčešće izrađuju od orebrenih cijevi da bi se povećala izmjena toplote
pri konvekciji sa strane vazduha. Zbog toga što je koeficijent prelaza toplote veći na
strani vode neophodno je povećanje površine za razmjenu toplote na strani vazduha.
Vrste orebrenja kod grijača, prikazane na slici 14, mogu biti :
 Spiralno orebrenje
 Kružne lamele
 Lamelasta rebra sa koridornim rasporedom cijevi
 Orebrenje od žice

Slika 14 Vrste orebrenja kod grijača

Ono što je kod grijača jako bitno jeste određivanje površine grijača a računa se po
formuli:
𝑄 (11)
𝐴=
𝑘 ∗ Δ𝑡𝑠

Gdje je:
A - površina grijača
Q - izmjenjena količina toplote
k - otpor prelazu toplote sa grejnog fluida na vazduh
Δ𝑡𝑢𝑙 −Δ𝑡𝑖𝑧𝑙 (12)
Δ𝑡𝑠 = Δ𝑡𝑢𝑙 q
𝑙𝑛
Δ𝑡𝑖𝑧𝑙

Δ𝑡𝑠 - srednja temperaturna razlika grejnog grijanog fluida.

Armin Hatibović 16
Srednja temperaturna razlika zavisi od tipa strujanja koje može biti:
 Istosmjernog toka
 Suprotnosmjernog toka
 Unakrsnog toka
Tačna vrijednost koeficijenta prelaza toplote može se odrediti samo
eksperimentalnim putem. Zbog toga projektanti ne vrše proračun površine grijača,
već taj podatak daje proizvođač na osnovu sljedećih parametara:
 Protok vazduha kroz grijač
 Temperature na ulazu i izlazu iz grijača
 Temperaturnog režima grejnog fluida
Na osnovu ovih podataka proizvođač ne određuje samo površinu već i :
 Maseni protok grejnog fluida
 Pad pritiska sa vodene i vazdušne strane
 Brzinu strujanja vazduha kroz grijač
Regulacija odavanja toplote, prikazana na slici 15, grijača je kvalitativna - maseni
protok grejnog fluida ostaje konstantan dok se mjenja temperatura tople vode na
ulazu u grijač. Regulacija se vrši pomoću trokrakog ventila koji je smješten u
razvodnom vodu grijača i koji radi kao mješni – u potrebnom omjeru mješa razvodnu i
povratnu toplu vodu i na taj način se dobija željena temperatura vode na ulazu u
grijač.

Slika 15 Regulacija toplote kod grijača

Armin Hatibović 17
Proces grijanja u grijaču predstavljen je dijagramom na slici 16

Slika 16 Dijagram procesa grijanja u grijaču

Vazduh pri procesu grijanja ostaje iste relativne vlažnosti x dok mu se istovremeno
povećavaju temperatura i entalpija.

3.4 Ventilacioni kanali


Još jedan dio ventilacionih sistema koji služi za distribuciju vazduha jesu ventilacioni
kanali. Ventilacioni kanali se koriste za distribuciju vazduha od ventilacione komore
do ventiliranog prostora. Njih možemo podijeliti prema brzini strujanja vazduha na:
 Niskobrzinski sistem – s brzinama strujanja vazduha do 10 m/s
 Visokobrzinski sistem – s brzinama strujanja do 30 m/s

Takođe kanale možemo podijeliti i prema njihovoj funkciji pri transportu vazduha na:
 Dobavni kanal. Za dobavu ventiliranog vazduha u prostor
 Povratni kanal. Za povrat vazduha iz ventiliranog prostora u strojarnicu gdje je
smještena ventilaciona komora
 Usisni kanal vanjskog vazduha. Za dovođenje vanjskog vazduha do
ventilacione komore ili direktno u ventilirani prostor
 Ispušni kanal istrošenog vazduha. Za odvođenje istrošenog vazduha iz
ventiliranog prostora, strojarnice ili nekog drugog područja u okolinu
Oblici ventilacionih kanala, prikazani na slici 17, mogu biti :
 Pravougaoni – koriste se za većinu standardnih primjena – niskobrzinski
sisteme, lagano se sklapaju na mjestu ali su potrebna ojačanja kod velikih
poprečnih presjeka
 Okrugli, sa spiralnim namotom – pogodni za visokobrzinske sisteme, imaju
manji otpor strujanju vazduha, bolja krutost i čvrstoća, manja buka i minimalno
propušzanje vazduha ( ≤3% )

Armin Hatibović 18
 Ovalni – oblik poprečnog presjeka im je između pravougaonog i okruglog, ima
prednosti i prevougaonih i okruglih kanala s manje jakih turbulencija vazduha i
manjim prostorom potrebnim tokom montaže
 Fleksibilni – koriste se za povezivanje glavnog kanala ili difuzora s priključnom
kutijom, imaju velike gubitke kod trenja pa trebaju biti što kraći

Slika 17 Oblici ventilacionih kanala

Moguća je i dodatna podjela kanala na razvodne kanale, glavne kanale i ogranke


kanala.
Pri projektovanju kanala treba paziti na izbor materijala koji treba da zadovoljavaju
sljedeća svojstva:
 Glatki iznutra, s malim koeficijentom trenja
 Nehigroskopni
 Nezapaljivi
 Otporni na koroziju
 Male mase
 Jednostavni za proizvodnju i montažu
 Jednostavni za čišćenje
 Dugotrajni
Za izradu ventilacionih kanala najčešće se koriste:
 Galvanizirani/nehrđajući čelik (debljie 0.4 – 3.5 mm)
 Aluminij

Armin Hatibović 19
 Stakloplastika (debljine 25 – 38 mm)
Za izradu fleksibilnih kanala koristi se višeslojna poliesterska folija ojačana spiralnom
jezgrom od čelične žice ili naboranim spiralnim trakama od aluminija. Kanal je izoliran
prekrivačem staklene vune debljine 25 - 50 mm, vanjska površina kanala obično je
prekrivena aluminijskom folijom koja predstavlja parnu branu.
Pri projektovanju razvodnih kanala treba uzeti u obzir ( prikazano na slici 18) :
 Veličinu raspoloživog prostora
 Distribuciju vazduha u prostoru
 Nivo buke
 Propuštanje kanala
 Toplotne dobitke i gubitke kanala
 Balansiranje
 Nadzor pojave vatre i dima
 Početne investicijske troškove
 Troškove eksploatacije sistema
 Održavanja
Postoje opšte preporuke pri projketovanju kanala i one su:
 Izbjegavati duge i fleksibilne kanale
 Smanjiti broj koljena
 Koristiti odgovarajuće prelazne komade
 Koristiti elastični spoj između ventilatora i sistema kanala

Slika 18 Uputstva za projektovanje ventilacionih kanala

Armin Hatibović 20
Ono što je jako bitno u ventilacionim kanalima jeste pritisak i pad pritiska. Ukupni
pritisak u kanalu računa se kao zbir statičkog i dinamičkog pritiska u kanalu.
𝑝𝑡 = 𝑝𝑠 + 𝑝𝑣 (13)

pt - ukupan pritisak u kanalu [𝑃𝑎]


Dinamički pritisak nastaje zbog brzine strujanja vazduha i računa se po formuli:
𝜚 ∗ 𝑤2 (14)
𝑝𝑣 =
2
pv - dinamički pritisak u kanalu [𝑃𝑎]
Ukupni pad pritiska u kanalu jednak je zbiru pada pritiska zbog trenja i pada pritiska
usljed lokalnih gubitaka:
Δ𝑝𝑡 = Δ𝑝𝑓 + Δ𝑝𝑙 (15)

Δpt - ukupni pad pritiska u kanalu [𝑃𝑎]


Gubici usljed trenja se javljaju zbog hrapavosti unutrašnje površine kanala i računaju
se po formuli:
𝐿∗𝜌∗𝑤 2 (16)
Δ𝑝𝑓 = 𝜆 ∗ 𝑑∗2

λ - faktor trenja
L - dužina dionice kanala
d - prečnik dionice kanala
ϱ - gustoća zraka
w - brzina vazduha u kanalu
Lokalni gubici se javljaju u dijelovima sistema poput komponenata klima jedinice,
ulaznih i izlaznih otvora, koljena, T-spojeva itd. i računaju se po formuli:
𝜌 ∗ 𝑤2 (17)
Δ𝑝𝑙 = 𝜁 ∗
2
𝜁 - koeficijent lokalnih gubitaka

Pad pritiska unutar ventilacione jedinice, prikazan na slici 19, se naziva unutrašnjim,
a pad pritiska u dobavnim i povratnim kanalima vanjskim.

Armin Hatibović 21
Ukupni pad pritiska unutar ventilacionog sistema je zbir unutrašnjeg i vanjskog pada
pritiska, i on je prikazan na slici 20.

Slika 19 Gubici usljed trenja u ventilacionim kanalima

Kanalima koji nisu okruglog poprečnog presjeka prvo se računa ekvivalentni prečnik
prije nego se odredi njihov pad pritiska usljed trenja. Za jedan kanal pravougaonog
poprečnog presjeka ekvivalentni prečnik se računa po formuli:
(18)
8 𝑎5 ∗ 𝑏 5
𝐷𝑒 = 1.3 ∗ √ [𝑚𝑚]
(𝑎 + 𝑏)2

Postupak proračuna kanala dijelimo na više dijelova i to:


1. Pregled tlocrta zgrade, raspoređivanje dobavnih i odsisnih otvora tako da se
osigura odgovarajuća distribucija vazduha unutar svakog prostora.
Prilagođavanje izračunatih količina vazduha prema toplotnim dobicima i
gubicima kanala, te propuštanju kanala. Prilagođavanje dobavnog, povratnog i
otpadnog vazduha da bi se zadovoljile potrebe prostora za održavanjem
pritiska
2. Odabir dimenzija dobavnih i odsisnih otvora iz podataka proizvođača

Armin Hatibović 22
3. Skiciranje kanalskog razvoda, povezivanje dobavnih i odsisnih otvora s
ventilacionim jedinicom.
4. Podjela sistema u dionice i numerisanje svake dionice. Sistem kanala se dijeli
na svim mjestima gdje se mijenja protok, dimenzija presjeka ili oblik kanala.
Dodjeljivanje prijelaznih komada dionicama prema dobavnim i odsisnim
terminalima.
5. Dimenzionisanje kanala, prikazano na slici 21, odabranom proračunskom
metodom. Izračunavanje ukupnog pada pritiska u sistemu i odabir ventilatora.
6. Detaljna razrada sistema. Ako razvod kanala i prijelazni komadi u izvedbi
znatno odstupaju od orginalnog rješenja, treba ponovo proračunati padove
pritiska te izabrati drugi ventilator ako je potrebno.
7. Ponovo dimenzionisanje dionica tako da se pritisci približno izjednače u svim
spojevima
8. Analiza buke i odabir prigušivača ako je potrebno

Slika 20 Pad pritiska u ventilacionom sistemu

Postoje četri metode dimenzionisanja kanala:


1. Metoda konstantnog pada pritiska – kanali se dimenzionišu za konstantan pad
pritiska po jedinici dužine. Nakon početnog dimenzionisanja izračunava se
ukupni pad pritiska za sve dionice kanalskog razvoda,a zatim se dionice
ponovo dimenzionišu tako da se uravnoteže padovi pritiska u spojevima.

Armin Hatibović 23
Konačne dimenzije kanala obavezno treba zaokružiti na prvu veću standardnu
vrijednost. Ova metoda još uvijek se koristi u mnogim niskotlačnim sistemima
te u malim kanalskim razvodima

Slika 21 Dimenzionisanje ventilacionih kanala

2. Metoda konstantne brzine – kanali se dimenzionišu za konstatnu vrijednost


brzine u pojedinoj dionici prema zahtjevima toplinske ugodnosti. Površine
presjeka mogu se proračunati na osnovu određene brzine strujanja vazduha i
zatim zaokružiti na prvu veću standardnu vrijednost. Brzina strujanja vazduha
se smanjuje od ventilacione jedinice prema krajevima kanalskog razvoda gdje
su smješteni dobavini i odsisni otvori.
3. Metoda povrata statičkog pritiska – koristi se samo kod visokotlačnih sistema i
primjenjuje samo na kanalski razvod. Prvo se odabire maksimalna brzina za
glavnu dionicu (dionica kanala uzvodno ili nizvodno od ventilatora). Povećanje
statičkog pritiska usljed smanjenja brzine vazduha u glavnom dobavnom
kanalu nakon svakog grananja skoro izjednačava pad pritiska sljedeće dionice
duž glavnog kanala.
4. T metoda – postpuak optimiziranja dimenzioniranja zračnih kanala
smanjenjem troškova za vijek trajanja sistema. Zasnovana na ideja proračuna
u tri koraka pa zbog toga naziv T metoda. Cilj metode jeste optimiziranje
odnosa među brzinama u svim dionicama sistema zračnih kanala. Metoda se
sastoji od sljedećih postupaka:
 Komprimiranje sistema – sažimanje više dionica sistema kanala u jednu
imaginarnu dionicu koja ima jednake hidrauličke karakteristike i troškove
instalacije kao i stvarni kanalski razvod
 Odabir ventilatora – odabir ventilatora koji savladava optimalni pad pritiska
u sistemu

Armin Hatibović 24
 Ekspandiranje sistema – širenje imaginarne dionice kanala u orginalni
kanalski razvod prije sažimanja s optimalnom distribucijom ukupnog pada
pritiska u različitim dionicama

3.5 Sistem povrata toplote


Potreba za sve većom energetskom efikasnošću ventilacionih sistema dovela je do
razvoja sistema povrata toplote, prikazanih na slikama 22-27 unutar samih
ventilacionih sistema. Budući da ventilacioni sistem u zimskom periodu griju okolni
vazduh, sistem povrata toplote osigurava smanjenu potrošnju energije na
zagrijavanje tog vazduha. To se vrši pomoću toplotne energije koja je sadržana u
istrošenom vazduhu. Toplina odvedenog, istrošenog vazduha akumulira se u
spremniku toplote i zatim zagrijava svježi, dovedeni vazduh. To se zove
regenerativno zagrijavanje. Toplotna učinkovitost iznosi između 80 i 90 %, što sa
izračunatom potrošnjom od 0.09 W/𝑚3 h energije svrstava ventilacione sisteme u
najučinkovitije sisteme i aktivno doprinosi zaštiti okoline. Povrat topline vazduh –
vazduh smanjuje entalpiju dobavne struje tokom toplog vremena, a povećava je
tokom hladnog vremena prijenosom toplote između struja dobavnog i istrošenog
ventilacijskog vazduha. Postoje dvije vrste uređaja:
 Uređaji za povrat osjetne toplote – uz promjenu temperature
 Uređaji za povrat ukupne toplote – uz promjenu temperature i vlage

Slika 22 Sistem povrata toplote

Efikasnost tih uređaja ogleda se u:


 Stepenu povrata toplote Φ – povrat osjetne toplote
 Stepen povrata vlage Ψ – povrat latentne toplote (povrat vlage)
 Padu pritiska Δp

Armin Hatibović 25
Povrat toplote se najčšeće određuje na strani dobavnog vazduha:

x2,2 −x2,1 𝑡2,2−𝑡2,1 (19)


Ψ= Φ2 =
x1,1 −x2,1 𝑡1,1−𝑡2,1

Za sisteme povrata osjetne toplote koriste se:


a) Pločasti izmjenjivač

Slika 23 Pločasti izmjenjivač toplote

b) Kružni cirkulacijski sistem

Slika 24 Kružni cirkulacijski sistem izmjene toplote

Armin Hatibović 26
c) Izmjenjivač s toplotnim cijevima

Slika 25 Izmjenjivač sa toplotnim cijevima

Za sisteme povrata ukupne toplote koriste se:


a) Rotirajući regenerator

Slika 26 Rotirajući generator

b) Akumulacijske ploče

Slika 27 Akumulacijske ploče

Armin Hatibović 27
4. SOFTVERSKI PAKETI U PROJEKTOVANJU
VENTILACIONIH SISTEMA
Kao što znamo, danas je u tehnici jako bitno do rješenja problema doći što prije i što
tačnije. U tu svrhu služimo se različitim softverskim programima koji ubrzavaju proces
projektovanja i same dobijene rezultate čine tačnijim. U daljem radu prikazat ću
softvere kojima se ja koristim i put kojim idem kako bi projektovao jedan sistem
ventilacije.

4.1 McQuay Ductsizer


Prvo što radimo kod projektovanja jednog ventilacionog sistema jeste da pregledamo
objekat, odredimo da li ćemo raditi okruglim ili pravougaonim kanalima a zatim na
osnovu broja ljudi određujemo količinu zraka koji struji kroz sistem. Kada smo to
uradili, koristimo McQuay Ductsizer da bi odredili prečnik kanala kroz koji struji zrak.
Na sljedećim slikama bit će prikazane mogućnosti ovog programa i objašnjena svrha
za koju ga koristim.

Računarski centri:
Prije upuhivanja vazduha u računarski prostor, vanjski vazduh se priprema radi
uklanjanja prašine, soli i korozivnih čestica. Sistem ventilacije u računarskom
prostoru, prikazan na slici 28, mora održavati u prostoru potpritisak u odnosu na
okolne prostorije. Ta se potreba javlja radi sprječavanja prodora zagađivača u
prostor. Količina izmjena vazduha mora biti 6-8 izmjena na dan i to obično
zadovoljava zahtjeve za razrjeđenjem zagađivača. Oprema za ventilaciju kod
računarskog centra treba se napajati iz električki izoliranih energetskih izvora kako bi
se spriječio uticaj električnog šuma na rad i pouzdanost računara. Temperatura se
mora održavati oko 22°C.

Slika 28 Ventilacioni sistem u računarskom centru

Drvna industrija
Centralni odsisni sistemi obično su projektovani za specifične pogone gdje se
piljevina odvodi od mašina i vodi kroz podplafonski kanalski razvod do kolektora koji
Armin Hatibović 28
se obavezno nalaze izvan zgrade. Za odsisni sistem koriste se metalni kanali koje
treba uzemljiti radi sprječavanja pojave statičkog elektriciteta. Koriste se odsisne
nape od neiskrećeg i negorivog materijala. Protok i brzina vazduha trebaju održati
mješavinu piljevine i vazduha ispod donje granice eksplozivne koncentracije.
Ventilatore treba smjestiti niz struju vazduha u odnosu na kolektor i opremu za
pročišćavanje vazduha te ih povezati s opremom za obradu drveta za slučaj da
ventilator stane, trenutno se mora zaustaviti proces obrade drveta i uključiti alarm.
Minimalni broj izmjena vazduha u prostoriji na sat vremena u drvnoj industriji
preporučen je dva. Neki od ventilacionih sistema koji se koriste u drvnoj industriji
prikazani su na slici 29.

Slika 29 Ventilacioni sistemi u drvnoj industriji

Paprina industrija
Zbog svog zahtjeva za relativno vlažnosti papirna industrija više se klimatizuje ali i
ventilacija igra veliku ulogu u održavanju dobrih uslova unutar prostorije, ponajviše
zbog odsisa vazduha. Broj izmjena vazduha na sat u papirnoj industriji kreće se od
Armin Hatibović 29
20 do 50 izmjena. Protok vazduha kontrolirano se usmjerava prema pogonskoj strani,
od suhog prema vlažnom kraju procesa. Glavni odsis nalazi se iznad vlažnog kraja,
čime se postiže najveća prednost uzgonskog efekta usljed dodira vazduha sa vrućim
površinama. Sistem dobave i odsisa mora biti u ravnoteži. U papirnoj industriji, radi
balansiranja odsisa sa mašina za papir s ventilacijom ostatka zgrade, potrebni su
veliki protoci vazduha 240 do 380 𝑚3 /ℎ. Ventilacije jednog postrojenja paprine
industrije prikazana je na slici 30, a raspored temperatura po prostorijama na slici 31.

Slika 30 Ventilacioni sistem u papirnoj industriji

Slika 31 Temperature u pojedinim prostorijama papirne industrije

Lakirnice
Lakirnice su ventilirani prostori s prisilnom cirkulacijom vazduha u zoni lakiranja radi
zaštite zdravlja operatera i zaštite okoliša od požara ili eksplozije. Svi postupci
lakiranja stvaraju višak boje koji se sastoji od relativno velikih, vidljivih kapljica koje
padaju u blizinu površine koja se lakira ali i finih čestica boje koja se miješa sa
vazduhom i ostaje raspršena u njemu. Te čestice se sistemom ventilacije, odvode iz
komore za lakiranje.
Armin Hatibović 30
Strujanje vazduha u lakirnici treba biti jednako u čitavom radnom prostoru i
usmjereno tako da operater izbjegne udisanje vazduha zasićenog bojom koja se
raspršuje. Protok vazduha treba biti što više jednosmjeran npr. u lakrinici sa
strujanjem odozgo nadolje vazduh treba doslovno usmjeriti na taj način. Prisilna
ventilacija lakirnice, prikazana na slici 32, nastavlja raditi i nakon lakiranja dok se
radni prostor ne očisti od zaostale magle boje.

Slika 32 Ventilacioni sistem u lakirnici

Većina lakirnica sa strujanjem odozgo nadolje rade u podpritisku da se spriječi


infiltracija prašnjavog vanjskog vazduha. U prostor se mora dovesti oko 10% više
vazduha nego što se odvodi. Taj višak vazduha istrujava kroz zazore ispod vrata i
iznosi dio viška boje van prostora lakirnice. Takav način pogona se ne preporučuje
za visokotoksične završne premaze kao boje na bazi izocijanata gdje se kapljice i
magla boje moraju zadržati unutar lakirnice. Brzina strujanja vazduha ne smiju biti
manje od 0.4 m/s. Usisni filteri imaju dvije zadaće:
1. Uklanjaju čestice koje bi se inače nataložile na lakiranim površinama
2. Smanjuju uticaj propuha i neželjenih strujanja oko lakirnice
U tu svrhu koristi se dvostepena filtracija s predfilterima i završni stepen sa
plafonskim filterom.

Armin Hatibović 31
Kuhinjska ventilacija

U kuhinjama ventilacioni sistemi imaju dvostruku namjenu :


1. Osiguravanje uslova toplotne ugodnosti u kuhinji
2. Povećanje nivoa sigurnosti za osoblje kuhinje i ostale osobe koje borave u
zgradi.
Centralni element svakog sistema kuhinjske ventilacije je odsisna napa, prikazana na
slici 33, koja primarno služi za uklanjanje isparenja iz prostora kuhinje.

Slika 33 Kuhinjske usisne komore - nape

Odsisni kanalski razvod odvodi istrošeni vazduh od nape u vanjski okoliš drugim
putem. Korištenje eko nape treba se pažljivo razmotriti jer one koriste nepripremljeni
vazduh unutar nape, čime se smanjuje dobavna količina vazduha. Međutim, problem
je u tome što povećanje te količine vanjskog vazduha ujedno znači smanjenje
odsisnog kapaciteta za odstrranjivanje kuhinjskih isparenja. Odsisna napa
opremljena sistemom povrata toplote isplatit će se prije ukoliko se radi o
postrojenjima sa većom količinom kuhinjske opreme i ako su klimatski uslovi

Armin Hatibović 32
ekstremniji. Minimalna brzina strujanja vazduha određena je National Fire Protection
Associate standardom i iznosi 7.5 m/s dok je maksimalna određena istim
standardom, i ne prelazi 12,5 m/s. Odsisni ventilatori u kuhinji moraju odvoditi vruć,
masnoćom zasićen vazduh pa se stoga odabire izvedba ventilatora s motorm izvan
struje vazduha kako nebi došlo do njegovog zaprljanja.
Najčešći tip odsisnog kuhinjskog ventilatora, prikazanog na slici 34, je krovni
ventilator (puhanje nagore) koji se montira na izlaznom kraju odsisnog kanalskog
razvoda. Ispuh je nagore ili od krova zgrade.

Slika 34 Odsisni ventilator

Pravilno projektovan kuhinjski ventilacioni sistem predpostavlja lagani potpritisak od 5


Pa, što sprječava širenje kuhinjskih mirisa u ostale dijelove građevine te održava
uslove ugodnosti u građevini. Kuhinje zahtjevaju minimum vanjskog vazduha za
ventilaciju od 25 𝑚3 /ℎ na prosječno 22 osobe zaposlene u 100 𝑚2 kuhinjskog
prostora.

4.2 Duckt designer


Zbog specifičnosti djelatnosti kao i rada sa hemikalijama, u laboratorijama se mora
obezbjediti propisna ventilacija. Procesi koji se odvijaju pri hemijskim reakcijama
izazivaju razvijanje raznih otrovnih gasova, para i prašine. Rad sa arsenom,
berilijumom, olovom, živom i drugim elementima, isparenja svih vrsta rastvora kao i
radioaktivnih zračenja opasna su za osoblje u laboratorijama. Da bi se spriječilo
nastajanje opasne koncentracije gasova nije dovoljno samo provjetravati prostorije

Armin Hatibović 33
nego i vršiti odsisavanja štetnih gasova na mjestu samog nastajanja i tako ih ukloniti
iz prostorije. Maksimalna dozvoljena koncentracija gasova prikazana je u tabeli 4.
Tabela 4 Maksimalna dozvoljena koncentracija gasova

Maksimalna dozvoljena
Štetni rastvori i
koncentracija gasova
pare rastvora
[𝑐𝑚3 /𝑚3]
Amonijak 50
Ugljen monoksid 100
Sumpor dioksid 10
Etil alkohol 1000
Benzol 50
Etil hlorid 200
Hloroform 280
Metil alkohol 200
Metilen hlorid 100
Trihlor etilen 150

Prije nego što se počne proračun instalacije za provjetravanje laboratorija, potrebno


je dobro se upoznati sa uređajima i opremom u laboratoriji, vremenom i načinom
rada u njoj. Ventilacijom se u laboratorijama postiže:
1. Odstranjivanje štetnih mirisa i dima koji su nastali pri hemijskim reakcijama
2. Odvođenje viška toplote prenesene spolja na laboratoriju ili toplote
proizvedene unutra od mehaničke ili električne opreme, hemijskih reakcija ili
ljudi koji rade u laboratoriji
3. Odstranjivanje prašine koja se stvara u laboratoriji
4. Eliminisanje mirisa u laboratorijama sa životinjama
5. Odstranjivanje radioaktivnih čestica iz vazduha
6. Snadbjevanje dovoljnom količinom svježeg vazduha osoblja koje radi u malim
unutrašnjim i mračnim komorama
Dakle, provjetravanje laboratorija, naročito hemijskih, prva je pretpostavka za dobre
radne uslove. Rad sa hemikalijama, razvijanje otrovnih gasova i njihovo prenošenje
na sobni vazduh zahtjevaju mnogo veće izmjene vazduha nego druge prostorije.

Bilans zagađenja
Štetne materije mogu promjeniti koncentraciju vazduha u prostoriji, tako da dolazi u
pitanje funkcija prostorije. Da bi se provjetravanje prostorije izvelo ispravno postavlja
se bilans zagađivanja. U vremenskom intervalu dt na sobni vazduh prelazi količina
štetnog vazduha K.dt, a za isto vrijeme sa otpadnim zaduhom napušta prostoriju
količina vazduha L.kdt. Pod predpostavkom da u prostoriji vlada ravnomjerna
koncentracija štetnih gasova i da se zanemaruje apsorpcija preko zidova, važi bilans:
(𝐾 − 𝐿 ∗ 𝑘)𝑑𝑡 = 𝑉 ∗ 𝑑𝑘 (20)
𝑉 ∗ 𝑑𝑘
𝑑𝑡 = (21)
𝐾−𝐿∗𝑘
Gdje je:

Armin Hatibović 34
V - zapremina prostorije (𝑚3 )
L - Količina vazduha koja se odvodi sistemom ventilacije (𝑚3 /ℎ)
Ako se desna strana izraza i u brojniku i u nazivniku podijeli sa L i izvrši integracija
dobijamo:
𝑡 𝐾2 (22)
𝑉 𝑑𝑘
∫ 𝑑𝑡 = ∫ ∗
𝐿 𝐾−𝑘
0 𝐾1 𝐿

𝐿
Zamjenom 𝑛 = 𝑉 dobija se:
𝐾2 (23)
𝑑𝑘
𝑛𝑡 = ∫
𝐾 (24)
𝐾1 𝐿−𝑘
𝐾
ln ( − 𝑘)
𝑛𝑡 = − 𝐿
𝐾2
𝐾1
Konačno se dobija krajnja vrijednost koncentracije štetnih gasova u vazduhu za neko
određeno vrijeme t:
𝐾 (25)
𝑘2 = (1 − 𝑒 −𝑛𝑡 ) + 𝑘1 𝑒 −𝑛𝑡
𝐿
Pošto k1 predstavlja koncentraciju vazduha na ulazu u prostoriju u trenutku
uključivanja ventilacije, drugi član u jednačini se može zanemariti ako se vrši stalno
obnavljanje vazduha u laboratoriji. Prema tome i prvi član teži nuli čim se prostoriji ne
predaje nikakva količina štetnih materija. Pri stalnom provjetravanju:
𝐾 (26)
𝐿= [𝑚3 /ℎ]
𝑘2

A pri povremenom provjetravanju:


𝐾 (27)
𝐿= − 𝑘1 [𝑚3 /ℎ]
𝑘2

Mogućnost ventilacije laboratorija


Laboratorije se mogu ventilirati prirodnim i vještačkim putem pomoću prozora, vrata i
vazdušnih štitova. Ovakvo ventiliranje se najčešće ne primjenjuje jer ne zadovoljava
zahtjeve za kvalitetom vazduha i zato se primjenjuje mehanička ventilacija da bi se
održala koncentracija štetnioh gasova u dozvoljenim granicama. Postrojenje za
ventilaciju se najčešće izvodi tako da je centrala za pripremu vazduha smještena u
podrumu a jedinice za odsisavanje otpadnog vazduha u potkrovlju. Glavni zadatak
postrojenja za ventilaciju je stalno obnavljanje sobnog vazduha pripremljenim
vazduhom. U mnogim slučajevima je potrebno prostoriju držati pod nadpritiskom ili
podpritiskom u odnosu na susjedne prostorije ili okolinu. U prvom slučaju je to
Armin Hatibović 35
neophodno da bi se spriječila nepoželjna strujanja vazduha ka unutrašnjosti
prostorije, a u drugom da bi se spriječilo prenošenje mirisa i štetnih gasova od
prostorije do prostorije. U laboratorijama je potrebno stalno obnavljati vazduh da bi se
sve nečistoće sobnog vazduha odstranile dovođenjem svježeg vazduha, tako da ne
djeluju štetno na zdravlja osoblja ili da ne ometaju radni proces. Isto tako potrebno je
odvoditi i višak toplote koja se razvija u laboratoriji bilo od osoblja ili od hemijskih
reakcija. Za izračunavanje broja izmjena vazduha,prikazani u tabeli 5, u jednoj
laboratoriji postoji više računskih pokazatelja:

 Sadržaj 𝐶𝑂2
 Najviša dozvoljena temperatura u prostoriji
 Održavanje određene vlažnosti
 Održavanje najviše dozvoljene koncentracije štetnih gasova
Iz praktičnih razloga, pri projektovanju postrojenja za ventilaciju koriste se podaci iz
iskustva.
Tabela 5 Broj izmjena vazduha po satu

Broj izmjena vazduha


Tip laboratorije
po satu
Fizičke laboratorije 3-8
Hemijske laboratorije 6-20
Biološke laboratorije 5-10
Medicinske laboratorije 5-10
Industrijske laboratorije 25-30
Magacini hemikalija 5-10
Prostorije sa životinjama 4-20

Na slici 35 je prikazano postrojenje za ventilaciju jedne laboratorije. Ventilacione-


centrale za pripremu vazduha smještene su u podrumu. Pripremljeni vazduh se
pomoću glavnih horizontalnih vodova i vertikalnih kanala, koji su prethodno ugrađeni
u građevinske elemente, dovodi do pojedinih spratova i preko perforirane tavanice
ubacuje u laboratoriju. Otpadni vazduh se odsisava 80% preko digestora, 10% ispod
tavanice i 10% iznad poda. Odsisavanje otpadnog vazduha vrši se po spratovima a
ventilatori su smješteni u potkrovlju. Svjež vazduh se uzima iznad prvog sprata i
preko zajedničkog šahta vodi do pojedinih centrala.
Postrojenje je izvedeno pod blagim nadpritiskom da bi se spriječilo prodiranje
spoljnjeg neprečišćenog vazduha u laboratoriju. U laboratorijama se pretežno
primjenjuju centralna postrojenja za pripremu vazduha, prikazano na slici 36.

Armin Hatibović 36
Slika 35 Ventilacioni sistem u laboratoriji

U velikim zgradama cijeli sistem se dijeli na zone, prema stranama svijeta ili po
spratovima. Danas su u primjeni jednokanalna i dvokanalna vazdušna postrojenja.
Instalacija kod jednokanalnog sistema niskog pritiska najčešća je u primjeni, ali u cilju
smanjenja potrebnog prostora za mrežu kanala ova postrojenja se izvode i kao
sistemi visokog pritiska, pri čemu brzine strujanja vazduha u kanalima iznose 20-25
m/s. Dvokanalno postrojenje se sastoji iz jednog kanala sa toplim i jednog kanala sa
hladnim vazduhom.

Slika 36 Ventilacija laboratorije

Svaka laboratorija ima priključke na oba kanala a u mješačkoj kutiji se vrši miješanje
vazduha za svaku laboratoriju prema specifičnim uslovima i zahtjevima. Ovaj sistem
je znatno skuplji od jednokanalnog i primjenjuje se samo gdje pojedine laboratorije
imaju veoma različito toplotno i rashladno opterećenje, pa se vazduh mora dovoditi u

Armin Hatibović 37
prostorije sa različitim temperaturama. Međusobni raspored ventilacionih centrala za
pripremu vazduha i odsisnih jedinica veoma je različit i zavisi od konkretnih uslova.
Izlazni otvori pripremljenog vazduha moraju imati mogućnost regulisanja izlazne
brzine i pravca vazdušne struje. U hemijskim laboratorijama brzina isticanja vazduha
treba da iznosi 1-2 m/s, jer kod većih brzina može doći do osjećaja promaje.

Podjela na zone i regulisanje postrojenja za ventilaciju


Prilikom podjele na zone kod postrojenja za ventilaciju laboratorija mogu biti
mjerodavni: broj izmjena vazduha, toplotno ili rashladno opterećenje i podjela na
zone koja se vrši prema radnom vremenu, smjeni, dnevnom ili noćnom programu.
Ravnoteža između dovedenih i odvedenih količina vazduha postiže se regulisanjem
dovodnih i odvodnih ventilatora. Brzina ventilatora za dovođenje automatski se
uključuje u zavisnosti od broja uključenih odsisnih ventilatora. Ako se uključi prvi
odsisni ventilator istovremeno se uključuje i prvi dovodni ventilator na najmanji broj
obrtaja. Količina svježeg vazduha u ovim uslovima odgovara učinku 10-12 odsisnih
ventilatora. Ako se pokrene trinaesti odsisni ventilator, automatski se uključuje
dovodni ventilator na veći broj obrtaja.

Specijalne laboratorije
Ovdje spadaju laboratorije u kojima su uslovi, koji se postavljaju postrojenjima za
ventilaciju, mnogo stroži nego u drugim laboratorijama. U te laboratorije spadaju
medicinsko-biološke, radioaktivne-hemijske laboratorie i druge sterilne prostorije. U
ovakvim slučajevima potrebno je filtriranje i svježeg kao i otpadnog vazduha, kako bi
se spriječilo prenošenje patogenih klica i radioaktivnih čestica. U tu svrhu, otpadni se
vazduh u atmosferu prije izlaska propušta kroz jedan parni registar na 100°C, čime
se uništavaju zarazne čestice. Otpadni vazduh iz radioaktivno-hemijskih laboratorija
prevodi se preko filtera da bi se djelići radioaktivnih materija odvojili iz vazduha i tako
spriječila kontaminacija okoline. Pri projektovanju radioaktivnih-hemijiskih laboratorija
potrebno je u cijeloj zgrad održavati potpritisak od 2-3 mmVS u odnosu na atmosferu.
U opitnim ćelijama potrebno je održavati potpritisak od 10-30 mmVS. U Svim radnim
prostorijama mora se garantovati 10-20 izmjena na sat.

Digestori
Digestori ili kapele, prikazani na slici 37, su sve vrste odvoda za odsisavanje štetnih
gasova i mirisa koji se razvijaju prilikom raznih procesa i reakcija. Za dobru ventilaciju
potrebno je da bude garantovana izmjena vazduha. Prema VDI smjernicama odsisna
količina vazduha po metru odsisne dužine treba da iznosi 600 𝑚3 /ℎ ili 400-450
izmjena na sat, mada se u praksi pokazali da 200-300 izmjena na sat potpuno
zadovoljava. Brzina vazduha u glavnim kanalima digestora treba da iznosi 6-8 m/s. U
laboratorijama je poželjno da svaki digestor ima sopstveni odsisni kanal sa
ventilatorom na krovu za svaki kanal posebno. Kanale za odvođenje vazduha u

Armin Hatibović 38
digestorima potrebno je po mogućnosti postavljati samo vertikalno tako da se
kondezat koji je pao može lako odvesti. Zajednički zbirni kanali za više digestora
postavljaju se po pravilu vodoravno. Ulazna brzina vazduha u digestor treba da je
0.75-1 m/s što garantuje da se gasovi iz digestora neće vratiti u laboratoriju. Vazduh i
prostorije može ulaziti horizontalno i vertikalno. Ispitivanja su pokazala da se pri
vertikalnom ulaženju vazduha javljaju povoljniji uslovi nego pri horizontalnom
ulaženju vazduha.

Slika 37 Digestori

4.3 AHH (Air Humid Handling)


Provjetravanje stanova ima sve veći značaj zbog povećane nepropustljivosti
savremenih konstrukcija prozora i vrata. Njihova odlična zaptivenost predstavalja

Armin Hatibović 39
izuzetan tehnički napradak, a ujedno i zahtjeva nova rješenja za dovod svježeg i
odvod istrošenog vazduha. Tu ulogu preuzimaju sistemi za ventilaciju. Osnovu
Schiedelovog sistema ventilacije čine serijski izrađeni elementi od lakog betona
različitih tipova i dimenzija, debljine vanjskih zidova 2.5 cm i jedinstvenom visinom od
33 cm, pomoću kojih se mogu graditi odgovarajući kanali. Danas se u zgradam
pretežno koriste sistemi ventilacije koji djeluju po principu termičkog uzgona jer oni
daju jednostavna rješenja. Jedan takav sistem prikazan je na slici 38. Nemaju
pokretne dijelove, održavanje nije potrebno i ne stvaraju buku. Termički uzgon zavisi
od temperaturne razlike između vazduha u prostoriji koju ventiliramo i okoline.
Efikasnost instalacija zavisi od jačine termičkog uzgona. Sve prednosti ovakvih
sistema se mogu iskoristiti sve dok termički uzgon pruža dovoljan stepen ventilacije.
Kod viših zgrada pak, koriste se ventilacije na mehanički pogon, dakle sa
ventilatorima.

Slika 38 Ventilacija zgrade

Provjetravanje pomoću pojedinačnih kanala:


Hamburški način ventilacije:
Ovaj način ventilacije, predstavljen na slici 39, predstavlja najbolje rješenje
ventilacionih sistema koji djeluju na principu termičkog uzgona. Kod ventilacije
pomoću kanala svaka prostorija priključena je na vlastiti kanal površine 150 𝑐𝑚2 .
Prilikom ventilacije određenog prostora svjež vazduh se uzima iz preostalog dijela
stana. U zavisnosti od zaptivenosti prozora i vrata vazdušni tok dolazi iz prostorija
stana ili iz hodnika u prostoriju koju ventiliramo. Ovakav način kretanja izaziva stalno
mješanje, odnosno obnavljanje vazduha u ostalim prostorijama. Pored toga, vazduh
dolazi u unutrašnje sanitarne prostorije već djelimično zagađen na sobnu
temperaturu.
Armin Hatibović 40
Slika 39 Hamburški način ventilacije (lijevo) i Kelnski način ventilacije (desno)

Kelnski način ventilacije:


Ovaj način ventilacije, prikazan na slici 39, koristi se za zgrade do 8 spratova i to
samo za slučaj da stanovi imaju prozore na suprotnim stranama (poprečna
ventilacija). Ukoliko prostor dozvoljava u plan se treba uključiti ventilacija kroz
samostalni otvor jer to daje veći učinak i nema prenosa buke. Kanali za
provjetravanje zabetoniraju se u pločama pojedinih spratova. Izlazni kanali nalaze se
iznad krova i treba da nadvise najviši dio zgrade. Kod bočnog izlaza vazduha treba
predvidjeti otvore na dvije suprotne strane, slobodna površina presjeka sa svake
strane mora biti najmanje jednaka poprečnom presjeku kanala. Kod vertikalnog
izlaza vazduha treba predvidjeti završetak koji će da štiti ventilacione kanale od
padavina.

Ventilacija pomoću sabirnih kanala


Jedan glavni i jedan pomoćni kanal:
Sabirne ventilacije na termički uzgon ugrađuju se samo u slučaju da nema prostora
za pojedine kanale za ventilaciju. Ako nema dovoljno prostora za ventilaciju to obično
dovodi do smanjenog efekta, odnosno lošijeg ventiliranja. Kod sabirnog kanala je
presjek za pojedine priključke 50 𝑐𝑚2 , što iznosi tek trećinu površine od ventilacije sa

Armin Hatibović 41
jednostrukim kanalima. Ventilacija sa jednim pomoćnim i jednim glavnim kanalom
prikazana je na slici 40.

Slika 40 Ventilacija sa jednim glavnim i jednim pomoćnim kanalom (lijevo), ventilacija


pomoću jednog glavnog i dva pomoćna kanala (desno)

Jedan glavni i dva pomoćna kanala:


Primjenjuje se u zgradama do 8 spratova sa stanovima koji imaju prozore na
suprotnim stranama. Kanali za ventilaciju zabetoniraju se u pločama pojednih
spratova. Izlazni kanali iznad krova treba da nadvise najviši dio zgrade. Kod bočnog
izlaza vazduha treba predvidjeti otvore na dvije suprotne strane, a površina otvora sa
svake strane mora biti najmanje jednaka površini poprečnog presjeka otvora. Kod
vertikalnog izlaza treba predvidjeti završetak koji štiti ventilacione kanale od
padavina. Kod provjetravanja pomoću sabirnih kanala mora se u podrumu predvidjeti
kontrolni kanal sa revizionim vratancima. Ventilacija sa jednim glavnim i dva
pomoćna kanala prikazana je na slici 40.

4.4 SolidWorks
Ventilacijski sistem koji omogućava kontroliranu izmjenu vazduha u prostoru,
osigurava mnogo udobnosti, dobru prostornu klimu i dodatnu uštedu energije je
sistem bez kojega je danas nezamisliva jedna pasivna kuća.

Armin Hatibović 42
Dovesti kuću na nivo nulte potrošnje energije znači i izgradnju zidova koji kući ''daju
disati'', ali kroz koje se ne gubi energija. Također znaci i nepropusni krov, prozore,
vrata i ostale otvore. U takvoj kući ne puše nikakav povjetarac i to je jako dobro, jer
se samo na taj način može doći do željene uštede energije. U takvoj kući bez dobrog
ventilacionog sistema može doći do stvaranja bakterija i štete na gradnji, ali
savremeni ventilacioni sistem uvijek automatski brine o tačnoj mjeri svježeg vazduha.
Udobnije i jeftinije od toga ne može. Osim toga, u ventilacijskom sistemu jedne
pasivne kuće, prikazan na slici 41, toplota ispušnog vazduha prenosi se na svježi
vazduh koji ulazi u sistem. Tako se ne gubi toplota i štedi se energija potrebna za
grijanje.

Slika 41 Ventilacioni sistem u pasivnoj kući

Ventilacijski sistem s rekuperacijom vazduha funkcioniše na sljedeći način -


ventilatori djeluju u paru što omogućava naizmjenični odvod istrošenog i dovod
svježeg vazduha u prostor. Toplina odvedenog, istrošenog vazduha akumulira se u
spremniku toplote i zatim zagrijava svježi, dovedeni vazduh. To je regenerativni
princip povrata toplote. Prozračivati kuću stvaranjem propuha nije isto što i dobra
ventilacija. Savremene pasivne kuće su sve više hermetički zatvorene. Ova
nepropustljivost znači da je još važnije osigurati ventilaciju kako bi spriječili da
vazduh u vašoj kući ne postane ustajao i vlažan. Sistem ventilacije će ukloniti vlagu iz
svakodnevnog života najučinkovitije kad je vaša kuća ispravno zagrijana, jer topli
vazduh može apsorbirati više vlage od hladnog vazduha.

Armin Hatibović 43
Srce ventilacionog sistema pasivne kuće čini ventilacijski uređaj koji se sastoji od
izmjenjivača topline i tlačnog te odsisnog ventilatora, a danas je uobičajeno da ovi
uređaji imaju i vlastiti filter na tlačnoj strani. Preostale komponente sistema
obuhvataju razvodne kanale, filtere za svježi vazduh te istrujne i odsisne rešetke.
Moguća je ugradnja i podzemnog izmjenjivača topline koji ljeti hladi a zimi grije.
Svježi vanjski vazduh se uzima izvan kuće kroz zaštitnu rešetku na krovu i dovodi
dobro izoliranim cijevima do uređaja za ventiliranje. Prije ulaza u filteru se zadrži
prašina. U izmjenjivaču toplote svježi vazduh se predgrije toplotom otpadnog
vazduha koji se isisava iz kuće. Odatle se svježi vazduh razvodi do tzv dovodnih
prostora (dnevna soba, trpezarija, spavaća soba, radna soba). Iskorišteni vazduh
uzima se u prostorima opterećenim vlagom i mirisima (kuhinja, zahod te u pomoćnim
prostorijama) i odvodi do uređaja za ventilaciju. U izmjenjivaču topline predaje toplotu
svježem i hladnom dovodnom vazduhu a zatim se dobro izoliranim cijevima izbacuje
u vanjski prostor. Kanali za dovod i odvod vazduha izvode se kao fleksibilne cijevi
širine 10-20 cm i ugrađuju se u toplotnu izolaciju ispod podnog estriha ili plafona.
Vazduh se u prostor dovodi posebnim mlaznicama na plafonu ili zidu, uvijek u visini
iznad 2 metra.
Kod upuhivanja dovodnog vazduha treba paziti da isti nije usmjeren prema mjestu
gdje se duže zadržavamo. Temperatura svježeg dovodnog vazduha pri učinkovitom
prenosu toplote u uređaj za ventilaciju je uvijek iznad 16°C. Za postizanje
jednakomjerne raspodjele vazduha po prostoru dovod i odvod vazduha ne smiju biti
preblizu jedan drugome pa ih je u prostoru najbolje postaviti dijagonalno. Između
dovodnih i odvodnih prostora mora biti odgovarajući protok vazduha.
Najjednostavniji način protoka vazduha izvodi se nešto većim podrezivanjem vrata od
uobičajenog – do 1,5 cm. Rješenje je ponekad neprihvatljivo zbog prolaska zvuka i
svjetlosti. Kod vazduhonepropusnih vrata potrebni su zvučno izolirani otvori u
unutrašnjim zidovima ili vratnim krilima. Mora se osigurati stalni zapreminski protok
dovodnog i odvodnog vazduha. Ventilacijski uređaj treba smjestiti u suhom prostoru
kuće u kojem ne postoji opasnost od smrzavanja.

Armin Hatibović 44
5. ZAKLJUČAK
U ovom radu navedene su osnovni principi rada na kojima se zasniva jedan
ventilacioni sistem, kao i njegovi zahtjevi i elementi. Također u radu su obrađeni i
zahtjevi ventilacionih sistema u pogledu kvalitete vazduha a konkretno u pogledu
zatjeva izmjena vazduha prema broju prostorija, osoba, koncentracije dimnih plinova
itd. U diplomskom su prikazane ventilacije određenih prostorija poput laboratorija,
lakirnice, pasivne kuće da bi se prikazalo koliko ventilacioni sistemi mogu biti različiti
u zavisnosti od namjene prostorije za koju se izvode.
Ventilacioni sistemi nam služe da bi se iz prostorije odveo otpadni istrošeni vazduh a
u prostoriju ubacio atmosferski svježi vazduh. To se može uraditi na dva načina:
prirodnim i prisilnim putem. Budući da je prirodna izmjena vazduha zasnovana na
termičkom uzgonu, ona ponekad neće zadovoljiti potrebe za kvalitetom vazduha u
prostoriji, danas se u mašinstvu sve više koriste ventilacioni sistemi sa prisilnim
izmjenama vazduha koji se vrši pomoću ventilatora. Tako se vrši bolja i brža izmjena
vazduha u ventiliranoj prostoriji a može se vršiti i regulacija.
Danas je u ventilacionim sistemima naglasak stavljen na što bolje filtriranje vazduha i
energetsku efikasnost, koja se postiže primjenom izmjenjivača toplote tj.
rekuperatorom. Topli otpadni vazduh odveden iz prostorije služi za zagrijavanje
dovodnog vazduha i tako se iz kruga ventilacione jedinice izbacuje potreba za
grijačem i smanjuje se potrošnja električne energije.
Danas su sve više u upotrebi ventilacioni sistemi jer su dobro projektovani i sa novim
tehnologijama u nekim prostorijama mogu zamjeniti sisteme klimatizacije koji su
skuplji, teži za održavati ali i energetski neefikasniji od ventilacionih sistema.

Armin Hatibović 45
Literatura
1. I.Balen, Sustavi ventilacije – autorizovana predavanja, Fakultet strojarstva i
brodogradnje, 2010.
2. I.Balen, Ventilacija u pasivnoj kući, Zagrebački energetski tjedan 2015,
Zagreb, maj 2015.
3. Luftungstechnik, Marley Deutschlan GmbH – Handleredruck
4. M.Zagorec, P.Donjerković, Analiza prirodne ventilacije u zgradama,
Građevinar 58, 2006.
5. Priručnik za projektovanje zračnih kanala po sistemu ALP, ALP – AIR doo
Zagreb.
6. Z. Vašatko, P.Donjerković, I.Cetinić, Ventilacija laboratorija, Stručno
usavršavanje ovlaštenih arhitekata i ovlaštenih inženjera, Zagreb, Novembar
2011.
http://documents.tips/documents/prirucnik-za-projektovanje-vazdusnih-kanala.html
https://www.fsb.unizg.hr/atlantis/upload/newsboard/11_10_2007__7911_8_KANAL-
KLIM07.pdf
http://www.koncar-mes.hr/wp-
content/uploads/katalog/katalog_ventilatori_2014_aksijalni-ventilatori.pdf
http://www.invento-pro.hr/pdf/katalozi/hr/Ventilacija%20obiteljskih%20kuca.pdf
http://joter.rs/wp-
content/uploads/2015/pdf/SCHIEDEL_ventilacije_montazni_sistemi_za_provetravanj
e.pdf
https://www.fsb.unizg.hr/atlantis/upload/newsboard/11_10_2007__7911_13_INDUST
R-KLIM07.pdf
http://www.ram-rijeka.com/repository/dokumenti/ventilacija.pdf
http://gradnjakuce.com/ventilacija-ventilacijski-sustav-u-kuci/

Armin Hatibović 46