You are on page 1of 48

Περιοδική ἔκδοση ἱστορικῆς-ἀρχαιολογικῆς καί λαογραφικῆς ἐνημέρωσης καί καταγραφῆς

ΕΤΟΣ ΛA΄, Τεῦχος 121, Ὀκτώβριος-Δεκέμβρος 2018
ΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝA
ΤΟΥ ΤΕΥΧΟΥΣ
Περιοδική ἔκδοση ἱστορικῆς-
ἀρχαιολογικῆς καί λαογραφικῆς
ἐνημέρωσης καί καταγραφῆς • Ὁ Πρόεδρος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους
630 74 ΑΡΝΑΙΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ Μελέτιος (1879-1890)
ΚΩΔΙΚΟΣ 3677 (Δημ. Θ. Κύρου) σ. 3-11

Ἰδιοκτήτης-Ἐκδότης • Ἀπόψεις-Προτάσεις-Σχόλια
Διευθυντής–Συντάκτης
(Δημ. Θ. Κύρου) σ. 12
Ὑπεύθυνος–Ἐπιμελητής Ὕλης:
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Θ. ΚΥΡΟΥ • Ἀπαραίτητες διορθώσεις-συμπληρώσεις
Φιλόλογος-Θεολόγος στό τεῦχος 120 (Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 12
Τηλέφωνα:
23720 22 127 καί 6943 441419 • Πανελλήνιο ἱερό προσκύνημα τοῦ

ISSN: 1106-4579
Τάματος τοῦ Ἔθνους - τοῦ Κολοκοτρώνη σ. 13-17

ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ • Ἡ Λιαρίγκοβη (Ἀρναία) στά χρόνια τῆς
Συνδρομές προαιρετικές Τουρκοκρατίας (Πληροφορίες ἀπό τίς

Ἐπιστολές-Ἐπιταγές-Ἐμβάσματα: ἐφημερίδες τῆς Θεσσαλονίκης «ΕΡΜΗΣ»
Δημ. Θ. Κύρου, 630 74 ΑΡΝΑΙΑ (1875-1881 καί «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ»

Ἀριθμός Λογαριασμοῦ: (1881-1902) (Δημ. Θ. Κύρου) σ. 18-22
Ε.Τ.Ε. 326/747879-84 • Οἱ συνδρομητές μας (Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 22
ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ «ΜΕΛΙΣΣΑ» • Περιπτώσεις ἀντιθέσεων μέ τόν Ὀθωμανό
ΑΣΠΡΟΒΑΛΤΑ. ΤΗΛ. 23970 23 313
κατακτητή στήν κωμόπολη τῆς Λιαρίγκοβης
(Κων/νου Χιούτη) σ. 23-25

• Ἡ ἀλληλογραφία μας (Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 26-31

• Δύο ἀφιερωματικά ποιήματα (Γιάννη
Καραμίχου) σ. 32

• Ἐνδιαφέρουσες εἰδήσεις -Εἰδική Ἀνα-
φορά (Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 33-45
Ἡ φωτογραφία τοῦ ἐξωφύλλου:

• Καταγραφές τοῦ τύπου γιά ἄλλα ἔντυπα
Γάμος στή Λιαρίγκοβη στά χρό-
νια τῆς τουρκοκρατίας. Εἰκονίζον-

τῆς Ἀρναίας σ. 45
ται ἀπό ἀριστερά: Ὁ γαμπρός
Ἰωάννης Καραστέργιος, ἡ νύφη

• ῎Εκκληση (γιά τήν ἀνέγερση τοῦ Ἱ. Ναοῦ
Ἄννα Ζάκα καί ἡ παράνυμφος
Μαρία Ρήγα-Καραστέργιου. Ἡ
πρωτότυπη φωτογραφία βρίσκε- Ἁγίου Κοσμᾶ στή φερώνυμη Μονή) σ. 46
ται στό ἀρχεῖο τῆς κ. Μαρίας Κα-
ραστέργιου-Κουκουμπῆ, ἡ ὁποία • Δημοσιεύματα Τύπου γιά τήν Ἀρναία
(Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 47
μᾶς ἔδωσε ἀντίγραφό της γιά δη-
μοσίευση καί τήν εὐχαριστοῦμε.

2
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΕΡΙΣΣΟΥ ΚΑΙ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ MΕΛΕΤΙΟΣ
(1879-1890)
Toῦ Δ. Θ. Κύρου
Θεολόγου-Φιλολόγου

Ὡς διάδοχος τοῦ Θεοκλήτου στήν ἐπισκοπή Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους ὁρίσθηκε μέ με-
τάθεση ὁ ἐπίσκοπος Πολυανῆς Μελέτιος στίς ἀρχές Μαρτίου τοῦ 1879 ὡς Πρόεδρος1.
Μετά ἀπό λίγες ἡμέρες ἀναχώρησε γιά τή νέα του ἐπαρχία ἀπό τή Δοϊράνη, ὅπου πραγ-
ματοποιήθηκε τελετή ἀποχωρήσεως2.
Στίς 29 Μαΐου 1879 μέ ἐπιστολή του ζητεῖ ἀπό τή Μονή Βατοπαιδίου συνδρομή γιά τήν
ἀνέγερση ἐπισκοπῆς, ἐπειδή δέν εἶχε3.
Στίς 2 Ἰουνίου 1879 σέ ἐπιστολή του πρός τή Μονή Βατοπαιδίου ἀναφέρει ὄτι «ἡ ἐπι-
σκοπή γενήσεται ἐν Λιαριγκόβῃ» καί σέ λίγο θά γίνει καί τό σχολεῖο τῆς Ἱερισσοῦ4.
Στίς 15 Αὐγούστου τοῦ 1879 ἡ Μονή Παντοκράτορος ἔδωσε «εἰς τόν ἅγιον Πρόεδρον
Ἱερισσοῦ κ. Μελέτιον δύο λίρας τουρ(κικάς) κατ’ ἐξαίρεσιν», δηλ. 240 γρόσια, καί «εἰς τούς
δύο ἀκολούθους του» 24 γρόσια5.
Στίς 3 Δεκεμβρίου 1879 ἀναμενόταν στή Μονή Ἰβήρων6.
Στίς 23 Φεβρουαρίου 1880 μέ γράμμα του πρός τή Μονή Ἰβήρων «συμβουλεύει τούς προ-
ϊσταμένους τοῦ Μοναστηρίου νά ἀγαπηθῶσι μεταξύ των καί νά εἰρηνεύσωσιν καί φοβερί-
ζει ὅτι ἄν παρακούσωσι θά πάθωσι τοῦτο καί ἐκεῖνο...». Ἐπίσης ζητεῖ ἀπό τή Μονή Ἰβήρων
νά παρακινήσει τούς χωρικούς (πού συνορεύουν) νά μαρτυρήσουν γιά τά ὁροθέσια τῶν κτη-
μάτων της (Ζέπκον - Νταμπίτζι - Μπροστόμιτσα)7.
Πρίν ἀπό τόν Σεπτέμβριο τοῦ 1880 σέ ἐπιστολή του πρός τή Μονή δηλώνει ὅτι σέ με-
τάβασή του στόν Πολύγυρο ἐρεύνησε καί γιά τό δάνειο τοῦ πνευματικοῦ Βαρθολομαίου
καί ζητεῖ τό ὁμόλογο, γιά νά ἐνεργήσει «πρός παραλαβήν τοῦ χρήματος»8.
Στίς 6 Σεπτεμβρίου 1880 μέ ἐπιστολή του πρός τήν Ἱ. Μονή Βατοπαιδίου παρακαλεῖ νά
σταλεῖ ἡ Ἁγία Ζώνη στή Λιαρίγκοβη9.
Στίς 7 Νοεμβρίου τοῦ 1880 ἀναφέρεται ὅτι 8 χωριά τῆς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης δί-
νονται στίς ἐπισκοπές Ἀρδαμερίου καί Ἱερισσοῦ10.
Στά τέλη Δεκεμβρίου 1880 (ἴσως 20) μετέβη στήν Κωνσταντινούπολη μέ ἐκκλησιαστι-
κή ἄδεια11.
Στίς 25 Δεκεμβρίου (ἑορτή τῶν Χριστουγέννων) συλλειτούργησε στόν πατριαρχικό Ναό
μέ τόν Πατριάρχη καί ἄλλους ἀρχιερεῖς12.
Στίς ἀρχές Ἰανουαρίου ἔδωσε τήν ὡς εἰσφορά τοῦ Μαρτίου τῆς ἐπισκοπῆς στήν Πα-
τριαρχική Σχολή 2400 ἄσπρα καί συνόδευσε τόν Πατριάρχη στό Βαφειοχώρι, ὅπου συλ-
λειτούργησε13.
Στίς ἀρχές Ἰουνίου τοῦ 1881 συνόδευσε τόν Τοῦρκο στρατιωτικό Διοικητή Σελεμή (ἤ
Χιλεμή;) πασᾶ ἀπό τά Ρεβενίκια (Μεγάλη Παναγία) στή Λιαρίγκοβη (Ἀρναία)14.
Στίς 2 Ἰουνίου 1882 μέ Γράμμα του πρός τή Μονή Ἰβήρων εἰδοποιεῖ ὅτι «ἐξῆλθε κομί-
στα» (ἀπόφαση) γιά τά δάση Δαμπίτζι κ.λπ. ὅτι πρόκειτο νά κηρυχθοῦν κυβερνητικά15.
Τόν Ἰούνιο τοῦ 1883 ἡ Μονή Κωνσταμονίτου ἔδωσε «εἰς ἅγ. Ἱερισσοῦ κύρ. Μελέτιον»
240 γρόσια ὡς βοήθεια16.
Στίς 17 Ἰουνίου 1883 ἡ Μονή Παντοκράτορος ἔδωσε «τῷ περιοδεύσαντι τάς Μονάς Προ-
έδρῳ Ἱερισσοῦ Κ. Μελετίῳ 2 λ. τ. », δηλ. 240 γρόσια καί «τῇ συνοδίᾳ του» 22, 20 γρόσια17.
Στίς 26 Δεκεμβρίου 1883 ἀπευθύνει Ἐγκύκλιο πρός τούς ἱερεῖς, τούς προκρίτους καί
τούς λοιπούς χριστιανούς τῆς Λιαρίγκοβης, μέ τήν ὁποία τούς ἐνημερώνει ὅτι ἡ ἐκκλησία
τοῦ Ἁγίου Στεφάνου στερεῖται μανουαλίων καί τούς παρακαλεῖ νά προσφέρουν τόν ὀβο-

3
λό τους γιά τήν ἀγορά τους18.
Στίς 12 Ἰουλίου 1884 ἐπιβεβαιώνει τό Συμβόλαιο πρόσληψης τῆς δασκάλας Ἀναστασίας
Κωνσταντίνου ἀπό τήν Ἐφορία τῶν σχολείων19.
Στίς 8 Ἰουλίου 1884 (Κυριακή) παραβρέθηκε στίς ἐξετάσεις τῶν μαθητῶν τῶν σχολεί-
ων τῆς Λιαρίγκοβης, ἀφοῦ προηγουμένως ψάλθηκε ἀρχιερατική Δοξολογία στόν Ναό τοῦ
Ἁγίου Στεφάνου: Οἱ μαθητές ἔψαλλαν ὕμνο ὑπέρ τοῦ Σουλτάνου καί ὁ ἐπίσκοπος ἔψαλλε
μόνος του ἄλλον ὕμνο γιά τόν Σουλτᾶνο20.
Στίς 23 Αὐγούστου 1884 σέ Γράμμα του πρός τήν Ἱ. Μονή Ἰβήρων ἀναφέρει «ὅτι ἔχει
σκοπόν νά παραιτηθῇ ἀπό τήν ἐπαρχίαν του» καί νά μεταβῆ στή Μονή νά ἡσυχάσει καί ὅτι
περιμένει τή συγκατάθεση τῆς Μονῆς νά τοῦ παραχωρήσει ἕνα δωμάτιο, γιά νά στείλει νά
ἀποθέσει ἐκεῖ «τά πολυτιμότερά του πράγματα» καί «κατόπιν νά φροντίσῃ περί παραιτήσεως
...»21.
Στό ἀπό 11 Ἰουνίου 1885 Γράμματα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη πρός τόν Μητροπολίτη
Κασσανδρείας Κωνσταντῖνο ἀναφέρεται ὅτι ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ στέλνεται ὡς ἔξαρχος
στή Μητροπολή του νά λάβει καί νά στείλει στό Πατριαρχεῖο τήν ἀπολογία του γιά τό θέμα
τοῦ γάμου τῆς Δάφνης παπα-Γεωργίου ἀπό τήν Πορταριά, γιά τό ὁποῖο ἔδειξε ἀνεξήγητη
περιφρόνηση καί ἀπροθυμία ἐπίλυσής του22.
Στίς 13 Ἰουνίου 1885 ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης μέ ἀπαντητικό πρός τόν ἐπίσκοπο
Γράμμα του τόν συγχαίρει γιά τήν ἐπίλυση τοῦ χρονίζοντος θέματος τῆς ἐπιχορήσεως τῆς
ἐπισκοπῆς (ἀπό τίς Κοινότητες) καί τόν προτρέπει νά καταβάλει σύντομα τό (χρηματικό) δι-
καίωμα τῆς μεταθέσεως πρός τό Ἐκκλησιαστικό Ταμεῖο23.
Στό ἀπό 20 Αὐγούστου 1885 Γράμμα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη πρός τόν ἐπίσκοπο
Ἱερισσοῦ δηλώνεται «ἡ εἰς τήν ἐπαρχίαν αὐτοῦ μετάβασις ληξάσης ἤδη τῆς ἐξαρχικῆς
αὐτοῦ ἀποστολῆς»24.
Στό ἀπό 20 Αὐγούστου 1885 Γράμμα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη πρός τόν Μητροπο-
λίτη Κασσανδρείας Κωνσταντῖνο ἀναφέρεται ὅτι ὁ «ἐκκλησιαστικῇ ἐγκρίσει ἀποσταλείς
ἐξαρχικῶς» ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ μέ γράμμα του ἀπό 19 Ἰουλίου διαβίβασε στό Πατριαρχεῖο
«μακράν ἔκθεσιν», στήν ὁποία ἐκθέτει «διά μακρῶν» τά «πεπραγμένα» του γιά τήν ὑπόθεση
τῆς Δάφνης Γεωργίου, τά ὁποῖα διαβάσθηκαν στή Σύνοδο καί πάρθηκαν ἀποφάσεις25.
Στίς 6 Ὀκτωβρίου τοῦ 1885 ἀναφέρεται ὅτι «οἱ ὑπό τόν μητροπολιτικόν θρόνον Θεσ-
σαλονίκης ὑπαγόμενοι ἐπίσκοποι», ἀνάμεσα στούς ὁποίους ἦταν (προφανῶς) καί ὁ ἐπί-
σκοπος Μελέτιος, συγκεντρώθηκαν στή Θεσσαλονίκη μέ σκοπό τήν ἐκλογή ἐπισκόπου «διά
τήν ἀπό μακροῦ χηρεύουσαν ἐπαρχίαν Πέτρας»26.
Στό ἀπό 23 Ὀκτωβρίου 1885 Γράμμα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη πρός τόν Ἐπίσκοπο
Ἱερισσοῦ ἀναφέρεται ὅτι ἐκδόθηκε μέ αἴτηση τῶν πατέρων τῆς Ἱ. Μονῆς Σταυρονικήτα
ἐκκλησιαστικό ἐπιτίμιο27.
Κατά τό ἔτος 1885-1886 ὁ ἐπίσκοπος Μελέτιος καί οἱ κάτοικοι τῆς Ἱερισσοῦ ἔπεσαν θύ-
ματα τῆς ρωσικῆς προπαγάνδας (μέ ἀπόπειρα ἐξαπάτησης τῶν κατοίκων ἀπό τή Σκήτη τοῦ
Ἁγ. Ἀνδρέα τοῦ Ἁγ. Ὄρους γιά τή μεταφορά νεροῦ ἀπό πηγή Μετοχίου της στήν Ἱερισσό
μέ ἐκκλησιαστική τελετή, πού συμμετεῖχε ὁ ἐπίσκοπος28.
Τό 1886 ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καταγράφεται ὡς συνδρομητής βιβλίου μέ τίτλο «Ἀριθ-
μητική» τοῦ Ἀρχιμανδρίτη Μελχισεδέκ Νομοφύλακος τοῦ Βατοπαιδινοῦ29.
Μέ τό ἀπό 8 Δεκεμβρίου τοῦ 1886 Γράμμα του πρός τόν Ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ ὁ Οἰκου-
μενικός Πατριάρχης τόν εὐχαριστεῖ γιά τή συνδρομή του πρός τήν Θεολογική Σχολή τῆς
Χάλκης30.
Στά μέσα Ἀπριλίου τοῦ 1887 ὁ ἐπίσκοπος ἐπισκέφθηκε τό Ἅγιον Ὄρος, γιά νά περάσει
τίς μέρες τοῦ Πάσχα31.
Στίς 22 Ἰουλίου 1887 ἡ Μονή Ἰβήρων ἔδωσε ὡς φιλοδωρία «Εἰς τόν Πρόεδρον Ἱερισσοῦ
κ. Μελέτιον διά μίαν ἱερουργίαν καί Μετριότητα», 240 γρόσια32.
4
Στίς 1 Αὐγούστου 1887 ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης μέ Γράμμα του (δέν ἀναγράφεται
ὁ παραλήπτης) ἀναφέρεται σέ κάποιο χρέος τοῦ ἐπισκόπου Μελετίου33.
Ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης στό ἀπό 29 Αὐγούστου 1887 Γράμμα του πρός τόν Μη-
τροπολίτη Θεσσαλονίκης Γρηγόριο ἀναφέρει ὅτι σύμφωνα μέ αἴτηση τοῦ ἐπισκόπου Ἱερισ-
σοῦ γιά ἀρχιερατική ἐπιχορήγηση προκάλεσε μέ τακρίριο τήν ἔκδοση διατάγματος, μέ τό
ὁποῖο, ἀπευθυνόμενο στόν Νομάρχη Θεσσαλονίκης, «συνιστᾶται ἡ παροχή τῆς ἀρωγῆς τῶν
ἐπιτοπίων Ἀρχῶν ὑπέρ τοῦ εἰρημένου σκοποῦ»34.
Στίς 27 Μαΐου τοῦ 1887 «ὁ πολιός καί σεβάσμιος γέρων» ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ συμμετεῖχε
στήν ὑποδοχή τοῦ στρατηγοῦ Ὀσμάν πασᾶ, γενικοῦ στρατάρχη «τῶν ἐν Σέρραις ἑδρευόν-
των ταγμάτων», πού ἐρχόταν ἀπό τόν Πολύγυρο35.
Στίς 13 Αὐγούστου 1887 ἀναφέρεται ὅτι ἡ Κοινότητα Ἱερισσοῦ ζητεῖ μέ παροτρυντική
ἐπιστολή «τοῖς ἁπανταχοῦ σεβαστοῖς καί φιλομούσοις ὁμογενέσι καί ἀξιοτίμοις εὐεργέταις
τοῦ ἡμετέρου ἔθνους», τήν ὁποία ὑπογράφουν ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους Με-
λέτιος, οἱ ἔφοροι τῶν σχολείων, οἱ Πρόκριτοι, οἱ ἱερεῖς καί οἱ δάσκαλοι καί ἐπικυρώνει ὁ Μη-
τροπολίτης Θεσσαλονίκης, οἰκονομική συνδρομή γιά τήν ἀποπεράτωση τοῦ παρθεναγω-
γείου36.
Στίς 17 Ὀκτωβρίου 1887 ἀναφέρεται ὅτι ὁ ἐπίσκοπος Ἀρδαμερίου καί Γαλατίστης Κων-
σταντῖνος διορίσθηκε ἔξαρχος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους (ἴσως γιά τήν ἀνικανότητα τοῦ
ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ λόγῳ γήρατος)37.
Στίς 14 Νοεμβρίου 1887 ἀναφέρεται ὅτι στήν ἐπαρχία Ἱερισσοῦ «τά κοινοτικά πράγματα
δέν βαίνουσι καλῶς ἕνεκα τῆς ἀσυγγνώστου ὀλιγωρίας τοῦ ἁγ. Ἱερισσοῦ, ὅστις ὑπέργηρος
ἤδη καταστάς ἀδυνατεῖ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τάς πολυειδεῖς ἀνάγκας τῆς κοινότητος ἐκεί-
νης»38.
Στίς 5 Δεκεμβρίου 1887 ἀναφέρεται ὅτι σύμφωνα μέ πληροφορίες ἀπό τήν ἐπαρχία Ἱερισ-
σοῦ «ἡ διαγωγή τοῦ αὐτόθι Ἀρχιερέως Μελετίου κατήντησε λίαν σκανδαλώδης». Οἱ πλη-
ροφορίες στάλθηκαν ἀπό ἐκεῖ μέ «μακράν ἀλληλογραφίαν»39.
Στίς 8 Δεκεμβρίου τοῦ 1887 ἀναφέρεται (σέ ἐπιστολή-ἀνταπόκριση μέ ὑπογραφή «Ἀσκη-
τής» ὅτι ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους πέρυσι «προέβη εἰς τήν χειροτόνησιν
ἱερέων δύο ἀγνώστων ἐκ τῆς Ἑλλάδος προερχομένων», γιά τήν ὁποία ἡ ἐφημερίδα «ΣΙΩΝ»
ἔγραψε τότε ἀρκετά «ἐπέπεσε δέ καί κατά τοῦ ἐπισκόπου μας, ὅστις μετά μεγίστης προ-
θυμίας καί ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἐρεύνης περί τοῦ ποιοῦ τῶν ὑποψηφίων προέβη εἰς τήν χει-
ροτονίαν», γεγονός τό ὁποῖο «οὔτε τήν διόρθωσιν τοῦ ἐπισκόπου μας ἐπήνεγκεν, ἀλλ’ οὔτε
κἄν τήν προσοχήν τῆς Μεγ. Ἐκκλησίας ἐπέσυρε», μέ ἀποτέλεσμα ἡ πρίν ἀπό 16 ἡμέρες χει-
ροτονία «δύο ἄλλων ἀγνώστων ἐπίσης ἐξ Ἑλλάδος προερχομένων», οἱ ὁποῖοι γιά διάφο-
ρους λόγους «σπεύδουσιν εἰς τήν ἐπισκοπήν μας, ἥτις μετεβλήθη ἐκτός τῶν ἄλλων καί εἰς
παπαδοποιητικήν μηχανήν»40.
Στό τέλος Δεκεμβρίου τοῦ 1887 ἀναφέρονται «ἐν μακροσκελῇ διατριβῇ» ἀπό τήν ἐπαρ-
χία Ἱερισσοῦ «διάφορα ἄθλα τοῦ ἐκεῖ ἐπισκόπου Μελετίου καί τῶν περί αὐτόν»41.
Στίς 19 Ἰανουαρίου 1888 οἱ Κοινότητες τῆς ἐπαρχίας Ἱερισσοῦ Λιαρίγκοβη, Παλαιοχώρι,
Ἱερισσός, Ἴσβορος, Γομάτι καί Μαχαλᾶς μέ γράμμα τους πρός τόν Μητροπολίτη Θεσσα-
λονίκης, ὅπως καί πρίν ἀπό δύο χρόνια, ἐκφράζουν τά παράπονά τους κατά τοῦ ἐπισκόπου
καί ζητοῦν «τήν θεραπείαν τῆς οἰκτρᾶς καταστάσεως», στήν ὁποία βρίσκεται ἡ ἐπαρχία
τους «ἕνεκα πολλῶν λόγων ἐκ τοῦ ἐπισκόπου της προερχομένων» τούς ὁποίους ἀποφεύ-
γουν νά παραθέσουν, κυρίως διότι «τό ἐρύθημα ἐν πολλοῖς θά καλύψῃ τό πρόσωπον παν-
τός ἀναγνώστου!», ἕνας ἀπό τούς ὁποίους (λόγος) εἶναι «τό γῆρας» τοῦ ἐπισκόπου «καί ἡ
ἐκ τούτου ἴσως προερχομένη καί κατά παντός πράγματος ἄκρα ἀβελτηρία». Κλείνοντας τό
γράμμα τους ζητοῦν ἀπό τή Μεγάλη τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία τήν ἀντικατάσταση τοῦ ἐπι-
σκόπου42.
Στίς 23 Ἰανουαρίου 1888 ἡ Κοινότητα Ρεβενικείων μέ διατριβή της ἀπαντᾶ σέ δημοσί-
5
ευμα τῆς ἐφημερίδας «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», (φ. 1195), τό ὁποῖο ἀναφερόταν στήν
κακή κατάσταση τῶν κοινοτικῶν πραγμάτων λόγω ὀλιγωρίας τοῦ ἐπισκόπου Μελετίου, ὑπο-
στηρίζοντας ὅτι ὁ ἐπίσκοπος ἀπό τό 1886, πού μετέθεσε τήν ἐπισκοπή στά ῾Ρεβενίκεια «χά-
ριν τῆς πασχούσης ὑγείας του» φρόντισε γιά τήν καλή λειτουργία τοῦ Σχολείου, ἱδρύον-
τας καί Νηπιαγωγεῖο, καί τῆς ἐκκλησίας καλλωπίζοντάς την καί ἀνεγείροντας «λαμπρόν
κωδωνοστάσιον». Στήν ἴδια διατριβή τῆς Κοινότητας Ρεβενικείων ὑπάρχει ἡ πληροφορία
ὅτι καί στήν ἐφημερίδα «ΝΕΟΛΟΓΟΣ» τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑπῆρχε διατριβή «λάβρως
ἐπιπίπτουσα κατά τοῦ γηραιοῦ ἡμῶν Ἀρχιερέως καί τῶν τριῶν προκατόχων αὐτοῦ, γραφεῖσα
βεβαίως ὑπό τῆς ἰδίας χειρός», ὅπως ὑποθέτουν, «ἄν καί περικαλύπτεται μέ τό ράσον τοῦ
ἀσκητοῦ», καί ἡ πληροφορία ὅτι ὁ ἐπίσκοπος ἔστειλε τήν παραίτησή του στό Πατριαρχεῖο43.
Στίς 2 Ἀπριλίου 1888 ἀναφέρεται ὅτι ὁ ἐπίσκοπος Ἀρδαμερίου στάλθηκε ὡς ἔξαρχος
Ἱερισσοῦ γιά ἐξέταση τῶν αἰτιάσεων κατά τοῦ ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ, διορισμένος ἀπό τήν
ἐπαρχιακή Σύνοδο44.
Στίς 12 Νοεμβρίου 1888 ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης Διονύσιος μέ Γράμμα του πρός τόν
ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ ἀναθέτει σ’ αὐτόν καί στούς διαδόχους του τήν ἐποπτεία τοῦ Μονυδρίου
τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου στό χωριό Ρεβενίκια, ἐπειδή «χριστιανοί τινες ἐπεμβαίνοντες
πειρῶνται, ἵνα προσεταιρισθῶσι τάς προσόδους αὐτοῦ πρός ἴδιον ὄφελος»45.
Στίς 18 Δεκεμβρίου 1888 ἡ Μονή Ἰβήρων ἔδωσε «εἰς τόν Πρόεδρον Ἱερισσοῦ διά τήν
ἀρχιερατικήν λειτουργίαν του καί ἐγκαινιασμόν τῆς ἀνανεωθείσης ἁγίας Τραπέζης τοῦ Κα-
θολικοῦ Ναοῦ» γρόσια 24046.
Στίς 6 Ἰανουαρίου 1889 (ἑορτή τῶν Θεοφανείων) λειτούργησε στή Μονή Ἰβήρων καί στίς
9 Ἰανουαρίου τοῦ ἔδωσαν 120 γρόσια47.
Στίς 2 Ἰουνίου 1889 σέ Γράμμα του πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ ὁ Οἰκουμενικός Πα-
τριάρχης ἀναφέρει, ὅτι «ἡ ἐπί τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Πατριαρχείου ἐπιτροπή» ὑπέβαλε στό
Πατριαρχεῖο πρακτικό, μέ τό ὁποῖο δηλώνει, ὅτι δεχόμενη τήν μέ πρακτικό τοῦ Δ.Σ. τοῦ
Μ(εγάλου) Συμβουλίου γενόμενη σύσταση «περί χορηγήσεως μηνιαίου τινος ἐπιδόματος»
σ’ αὐτόν, ἐνέκρινε νά τοῦ χορηγοῦνται κάθε μῆνα τριακόσια γρόσια ἀπό τήν ἡμέρα τῆς πα-
ραίτησής του48.
Στίς 31 Ἰουλίου 1889 ἡ Μονή Παντοκράτορος ἔδωσε συνδρομή «προέδρῳ Ἱερισσοῦ κ.
Μελετίῳ» 360 γρόσια49.
Στίς 28 Αὐγούστου 1889 ἡ Μονή Παντοκράτορος ἔδωσε «φιλοδωρία τῷ ἀνθρώπῳ τοῦ
ἁγ(ίου) Ἱερισσοῦ» 6 γρόσια50.
Στίς 11 Νοεμβρίου 1889 ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ μέ Γράμμα του πρός τόν Οἰκουμενικό Πα-
τριάρχη ὑπέβαλε ἐνυπόγραφα τήν παραίτησή του ἀπό τή διαποίμανση τῆς ἐπισκοπῆς του51.
Στίς 25 Νοεμβρίου 1889 ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης μέ ἀπαντητικό Γράμμα του πρός τόν
ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ τοῦ ἀναφέρει ὅτι ἔλαβε τό Γράμμα του μέ τήν περίκλειστη ἐνυπόγραφη
πρός αὐτόν παραίτησίν του ἀπό τήν ἐπισκοπή Ἱερισσοῦ, πρέπει ὅμως «κατά τήν κανονικήν
τάξιν» ἡ παραίτησή του νά ὑποβληθεῖ ἀπό αὐτόν στόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης, «ὡς κυ-
ριάρχῃ τῆς ἐπισκοπῆς» καί τοῦ δίνει τήν ἐντολή νά διαβιβάσει στόν Μητροπολίτη ἀκριβές
ἀντίγραφο τῆς παραίτησής του52.
Στίς 6 Ἰανουαρίου 1890 ὁ Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Σωφρόνιος μέ Γράμμα του
πρός τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη ζητεῖ νά ὑποδείξει τό Πατριαρχεῖο ἀνά τρεῖς ὑποψηφίους
γιά τίς ἐπισκοπές Ἀρδαμερίου καί Ἱερισσοῦ53.
Στίς 11 Ἰανουαρίου 1890 ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης μέ Γράμμα του πρός τόν Μητρο-
πολίτη Θεσσαλονίκης ἀναφέρει σ’ αὐτόν ὅτι μέ Συνοδική ἔγκριση ὑποδεικνύονται σ’ αὐτόν
γιά μέν τήν ἐπισκοπή Ἀρδαμερίου οἱ ἐπίσκοποι πρώην Ἐλευθερουπόλεως Μακάριος καί Ἀμι-
σοῦ Σωφρόνιος καί ἐπίσης ὁ Ἀρχιμανδρίτης Ἰλαρίων Μακαρώνης, γιά δέ τήν ἐπισκοπή Ἱερισ-
σοῦ καί Ἁγίου Ὄρους ὁ ἐπίσκοπος Ἀργυρουπόλεως Χαρίτων, ὁ Ἀρχιμανδρίτης Διονύσιος

6
Χαρικλῆς καί ὁ Τριτεύων Ἱεροδιάκονος Μελέτιος54.
Τόν Φεβρουάριο ( ; ) τοῦ 1890 «τοῦ τέως ἀρχιερατεύοντος κύρ Μελετίου παραιτηθέν-
τος οἰκείᾳ βουλήσει» ἐκλέχθηκε ὡς ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους ὁ Ἀρχιμανδρί-
της Ἰλαρίων Μακαρώνης55.
Τόν Μάρτιο (;) τοῦ 1890 ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης σέ Γράμμα του πρός τόν Μητρο-
πολίτη Θεσσαλονίκης Σωφρόνιο ἀναφέρει ὅτι, ἐπειδή ἀπό καιρό ὑφίσταται χρηματική δια-
φορά μεταξύ τοῦ ἐπισκόπου πρώην Ἱερισσοῦ καί Ἁγ. Ὄρους Μελετίου καί τοῦ ἐπισκόπου
Κίτρους Λεοντίου, ἀπό τούς ὁποίους ὁ δεύτερος ἀπαιτεῖ τό ποσό τῶν εἴκοσι ὀθωμανικῶν
λιρῶν μέ βάση ὁμόλογο, πού βρίσκεται στά χέρια του, καί ὁ πρῶτος ἀποποιεῖται καί
ἀρνεῖται τήν ὀφειλή ὑποστηρίζοντας ὅτι «λόγω παιδειᾶς καί ἀστειότητος ἔγραψε καί πα-
ρέδωσε τό ἐν λόγῳ ὁμόλογον», ἡ ἐπισκοπική Σύνοδος Θεσσαλονίκης, ὅπως ἐξάγεται ἀπό
Γράμμα τοῦ προκατόχου τοῦ Μητροπολίτη, ἀσχολήθηκε μέ τήν ὑπόθεση αὐτή καί «κήρυξε
τό ὁμόλογον ἄκυρον καί παράλογον...»56.
Στίς 23 Μαρτίου 1890 ὁ Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Σωφρόνιος σέ Γράμμα του πρός
τόν Πατριάρχη ἐπισυνάπτει ἀντίγραφο Πρακτικοῦ τῆς ἐπισκοπικῆς Συνόδου Θεσσαλονίκης
τήν ἐποχή τοῦ προκατόχου του Γρηγορίου γιά τό ὁμόλογο τοῦ ἐπισκόπου Κίτρους Λεον-
τίου πρός τόν πρώην ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους Μελέτιο57.
Στίς 11 Μαΐου 1890 ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης μέ Γράμμα του ἀπαντώντας στό Γράμμα
τοῦ Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Σωφρονίου δηλώνει ὅτι τό Πατριαρχεῖο ἐνέκρινε μέν τήν
ἐπιστροφή τοῦ ὁμολόγου στόν κάτοχό του Μελέτιο, ἀλλά «ἅμα αὐστηρῶς μέμφεται καί κα-
τακρίνει τήν ὅλως ἀναξιοπρεπῆ συμπεριφοράν τοῦ ἐκδόντος αὐτό καί τῶν ὡς μαρτύρων
ὑπογραψάντων ἀλλά μήν καί τῶν ἀποτελούντων τήν τότε ἐπισκοπικήν Σύνοδον, οἵτινες
ἄνευ ἐξακριβώσεως τῆς ἀληθείας τοῦ πράγματος ἠρκέσθησαν χαρακτηρίσαι τήν πρᾶξιν ὡς
ἐκ παιδιᾶς καί γελοίας ἀρχῆς προελθοῦσαν, ὁμολογοῦντες οὕτως ἐν Συνοδικῇ συνεδριά-
σει ὅτι εἰς γελοῖά τινα καί παιδαριώδη ἐνασχολοῦνται», καί ἀξιώνει ἀπό τόν Μητροπολίτη
νά ἀνακοινώσει «πᾶσι τοῖς ἀναμεμιγμένοις εἰς τήν ἀναξιοπρεπῆ ταύτην ὑπόθεσιν» μαζί μέ
τίς ἐκ μέρους του ὀφειλόμενες αὐστηρές ἐπιτιμήσεις58.
Στίς 27 Φεβρουαρίου 1896 ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης μέ συνοδική ἀπόφαση ἀξιώνει μέ
Γράμμα του πρός τήν Ἱερά Κοινότητα τοῦ Ἁγίου Ὄρους τήν ἀποστολή ἀπό τή Μονή Με-
γίστης Λαύρας στό Πατριαρχεῖο τῆς περιουσίας τοῦ πρό καιροῦ (ἄγνωστο πότε) ἀποθα-
νόντος στή Μονή πρώην Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους Μελετίου59.
Στίς 27 Μαΐου 1896 ἡ Σύνοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου μέ Γράμμα της ἀπαντώντας
στό ἀπό 15 Μαΐου 1896 Γράμμα τῆς Ἱερᾶς Κοινότητος «περί τῆς περιουσίας τοῦ μακαρίτου
ἐπισκόπου πρώην Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους κυροῦ Μελετίου» δηλώνει, ὅτι, ἐπειδή σύμ-
φωνα μέ τούς κανονισμούς οἱ περιουσίες τῶν κοιμηθέντων ἀρχιερέων παραμένουν στό Πα-
τριαρχεῖο, γι’ αὐτό ἡ Μονή τῆς Λαύρας δέν δικαιοῦται νά ἔχει ἀξιώσεις γιά τήν ἀφημένη
ἐκεῖ περιουσία τοῦ μακαρίτη, «καθ’ ὅσον μάλιστα οὗτος μέχρις ἐσχάτων ἐξηκολούθη λαμ-
βάνειν ἐπίδομα ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ Ταμείου πρός συντήρησιν αὐτοῦ» καί ἐντέλλεται νά τήν ἀπο-
στείλει στό Πατριαρχεῖο60.
Στίς 26 Ἰουνίου 1896 ἡ Μονή Παντοκράτορος ἔδωσε «ἔλεος εἰς τόν ἀδελφόν τοῦ Π(ρο-
έδρου) Μελετίου» 22,20 γρόσια61.
Τό 1896 (ὡς πρώην Ἱερισσοῦ) ἦταν «ἀρχαιότερος ἀρχιερεύς» (χειροτονήθηκε τό 1838)
καί «γεροντότερος πάντων κατά τήν ἡλικίαν»62.

Σημειώσεις:

1. Ἐφημ. «ΕΡΜΗΣ», φφ. 376/6-3-1879, σ. 1, στήλη «ΔΙΑΦΟΡΑ», (ὅπου ἀναγράφεται λαθεμένα
ὅτι «ἐχειροτονήθη»), 377/9-3-1879, σ. 1, στήλη «ΔΙΑΦΟΡΑ» καί 378/13-3-1879, σ. 1 στήλη «ΔΙΑ-
ΦΟΡΑ». Ὁ Θεόκλητος Φιλιππαῖος, Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως. Ἐπισκοπαί καί Ἐπίσκοποι,
7
1835-1960, ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΛΑ΄/1960, σ. 546;, ἀναφέρει τίς χρονολογίες «περί τό 1878-1890». Μ’
αὐτόν συμφωνεῖ καί ὁ Χ. Γ. Πατρινέλης, Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου, Μητρόπολις,
Θρησκευτική καί Ἠθική Ἐγκυκλοπαίδεια, τόμ. 6, σ. 790. Ὁ Βασίλειος Ἀτέσης, Ἐπισκοπικοί Κα-
τάλογοι τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι σήμερον, ἐν Ἀθήναις 1975, σ. 98, ὁ Μη-
τροπολίτης Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου Παῦλος, Ἡ Μητρόπολις Ἱερισσοῦ, Ἁγίου
Ὄρους καί Ἀρδαμερίου κατά τήν τελευταίαν ἑκατονταετίαν, χ.χ., σ. 13, καί ὁ Κώστας Ἀντ. Πα-
πάζογλου, Ἱερά Ἐπισκοπή Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους. Διατελέσαντες ἐπίσκοποι (1878-1940),
ἐφημ. «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ», φ. 1329/21-2-2001, σ. 3, ὡς ἐναρκτήρια τῆς ἀρχιερατείας
τοῦ Μελετίου χρονολογία ἀναφέρουν τό ἔτος 1878, ἐνῶ ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου
Ὄρους Σωκράτης στό ἀνέκδοτο Βιβλίο Πρωτοκόλλου τῆς Ἐπισκοπῆς-Μητροπόλεως Ἱερισσοῦ
καί Ἁγίου Ὄρους (1907-1927) καταχωρώντας (στήν ἀρχή) ἐπισκοπικό κατάλογο τῶν προκατό-
χων του ἀναφέρει ὡς ἐναρκτήρια χρονολογία τό ἔτος 1880. Εἶναι περίεργο τό ὅτι ἔλαβε τό
ἀξίωμα τοῦ Προέδρου, πού λάμβαναν οἱ πρώην Μητροπολίτες μετατιθέμενοι σέ ἐπισκοπή,
ἀφοῦ ὅπως ὑποθέτουμε δέν ἦταν πρώην Μητροπολίτης ἀλλά ἐπίσκοπος.
2. Ἐφημ. «ΕΡΜΗΣ», φ. 381/23-3-1879, σ. 1, στήλη «ΔΙΑΦΟΡΑ».
3. Ἀρχεῖο Ἱ. Μονῆς Βατοπαιδίου 4Κ, φ. 184 /29-5-1879, ὅπου ἀναγράφεται λαθεμένα ὅτι «ὁ
Ἱερισσοῦ γενόμενος Πολυανῆς καί μή ἔχων ἐπισκοπήν ...» ἀντί «ὁ Πολυανῆς γενόμενος Ἱερισ-
σοῦ ...».
4. Ἀρχεῖο Ἱ. Μονῆς Βατοπαιδίου 4Κ, φ. 186/2-6-1879. Πρβλ. Δημ. Θ. Κύρου, Ἡ ἐκπαίδευση στήν
Ἱερισσό στά χρόνια τῆς τουρκοκρατίας, ΚΥΤΤΑΡΟ 2/2010, σσ. 12 καί 13 (Σημ. 7 καί 19).
5. Κῶδιξ Ἰσολογισμοῦ καί δοσοληψίας 1875-1881, «Εἰς τήν ἐτήσιον Μοναστηριακήν ἑορ-
τήν», σ. 180, Κῶδιξ Ἰσολογισμοῦ 1877-1892, «Εἰς τήν ἐτήσιον Μοναστ. ἑορτήν», σ. 51, καί Κα-
τάστιχον καθημερινόν (1879-1880), σ. 30. [Ἡ δεύτερη καί ἡ τρίτη παραπομπή ἀναφέρονται στήν
ἴδια περίπτωση μέ τίς ἑξῆς διαφοροποιήσεις: «Εἰς τόν πρόεδρον Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους κ.
Μελέτιον δύο λ.τ. (κατ’ ἐξαίρεσιν) ...» καί «εἰς τόν ἅγ. Ἱερισσοῦ Κ. Μελέτιον κατ’ ἐξαίρεσιν ...»
καί «εἰς τούς δύο ἀκολούθους του ἀνά 12» 24 γρόσια.
6. Κώδικας 1880 Φεβρουαρίου α΄ Ἰβήρων. Περιληπτική Σημείωσις τῆς Μοναστηριακῆς τῶν
Ἰβήρων Ἀλληλογραφίας ἀποδοχῆς τε καί ἀποστολῆς Γραμμάτων παρά διαφόρων καί πρός δια-
φόρους δι’ ἐνθύμησιν, σ. 11β΄.
7. Κώδιξ Περιληπτική Σημείωσις τῆς Μοναστηριακῆς τῶν Ἰβήρων Ἀλληλογραφίας ἀποδοχῆς
τε καί ἀποστολῆς Γραμμάτων παρά διαφόρων καί πρός διαφόρους δι’ ἐνθύμησιν, φφ. 43α΄ καί 44.
8. Ἀρχεῖον Ἱ. Μονῆς Βατοπαιδίου 4Κ, φ. 218/1880. (Δέν γνωρίζουμε τήν ἡμερομηνία μετάβα-
σής του στόν Πολύγυρο καί δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γιά τήν ἀναφερόμενη ὑπόθεση).
9. Ἀρχεῖον Ἱ. Μονῆς Βατοπαιδίου 4Κ, φ. 231/6-9-1880. Πρβλ. καί Δημ. Θ. Κύρου, Ἡ μετάκληση
τῆς Ἁγίας Ζώνης τῆς Θεοτόκου ἀπό τό Ἅγιον Ὄρος στήν ἐπισκοπική ἐπαρχία Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου
Ὄρους κατά τή δεύτερη πεντηκονταετία τοῦ 19ου αἰῶνα, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 62/Ἰαν.-Μάρτ. 2004, σ. 10.
Δέν γνωρίζουμε ἄν στάλθηκε ἡ Ἁγία Ζώνη στή Λιαρίγκοβη.
10. Ἐφημ. «ΕΡΜΗΣ», φ. 543/7-11-1880, σ. 1, στήλη ΔΙΑΦΟΡΑ.
11. Ἐφημ. «ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ», τόμ. ιγ΄/24-12-1880, σ. 213, ὅπου χαρακτηρίζεται «γη-
ραιός λειτουργός τῆς στρατευομένης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας».
12. Ἐφημ. «ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ», τόμ. ιδ΄/31-12-1880, σ. 229.
13. Ἐφημ. «ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ»,τόμ. ιε΄/14-1-1880, σσ. 237 καί 247.
14. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», φ. 562/5-6-1881, σσ. 2-3.
15. Κῶδιξ Περιληπτική Σημείωσις τῆς Μοναστηριακῆς τῶν Ἰβήρων Ἀλληλογραφίας ἀποδοχῆς
τε καί ἀποστολῆς Γραμμάτων παρά διαφόρων καί πρός διαφόρους δι’ ἐνθύμησιν τοῦ ἔτους 1882,
φ. 36α΄-β΄.
(Γιά τό δάσος Νταμπίζ ὑπῆρχε διένεξη κατοχῆς-ἰδιοκτησίας μεταξύ τοῦ χωριοῦ Νεοχώρι καί
τῆς Μονῆς Ἰβήρων καί στήν ὑπόθεση αὐτή κλήθηκε νά παίξει συμβιβαστικό ρόλο ὁ ἐπίσκοπος
Μελέτιος. Γιά τή διένεξη αὐτή βλ. Κωνσταντίνου Θ. Χιούτη, Ἡ Πιάβιτσα τῶν Σιδηροκαυσίων καί
τό ἐξωκκλήσι τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου, Θεσσαλονίκη 2012, σσ. 34-44).
16. Κῶδιξ Ληψοδοσίας τοῦ Ἱεροῦ Κοινοβίου Κωσταμονίτου Ἀρχομένης ἀπό Ἰανουάριον μῆνα
8
τοῦ ἔτους 1882, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς παρητήσατο ὁ προηγούμενος Κ. Συμεών, Κεφ. ιζ΄ «εἰς ἔκτακτα
ἔξοδα», σ. 27, καί Κατάστιχον Καθολικόν Κωνσταμονίτου (1882-1887), κεφάλαιον κ΄ «Εἰς ἔκτα-
κτα ἔξοδα», σ. 37. [ Ἡ δεύτερη παραπομπή εἶναι ἡ ἴδια μέ τήν πρώτη περίπτωση μέ τήν ἑξῆς ση-
μαντική διαφοροποίηση: «τῷ ἀρχιερεῖ πρώην Λοφτζού τῷ Ἁγίῳ Ἱερισσοῦ Κ. Μελετίῳ», ἡ ὁποία
ἴσως ἀπαντᾶ, ἄν ἡ ἐπαρχία Λοφτζού τῆς Βουλγαρίας ἦταν Μητρόπολη, στό ἐρώτημα γιατί ὁ Με-
λέτιος εἶχε τόν τίτλο τοῦ Προέδρου, ἐπειδή τόν τίτλο αὐτόν ἔπαιρναν οἱ πρώην Μητροπολίτες,
ὅταν ἐκλέγονταν ὡς ἐπίσκοποι].
Στούς χειρόγραφους Κώδικες τῆς Μονῆς (βλ. τήν ἑπόμενη Σημείωση) δέν ἀναγράφεται ἡ ἡμε-
ρομηνία. Θέσαμε ὡς μήνα τόν Ἰούνιο, διότι σύμφωνα μέ καταγραφή σέ Κώδικα τῆς Μονῆς Παν-
τοκράτορος ὁ ἐπίσκοπος τότε «περιώδευε τάς Μονάς» (βλ. πιό κάτω).
17. Κῶδιξ Ἰσολογισμοῦ 1877-1892, «Ὅσα εἰς διάφορα», σ. 148.
18. Ἀρχεῖο Κωδίκων Ἱ. Ναοῦ Ἁγ. Στεφάνου, Κώδικας συνδρομητῶν ἀγορᾶς μανουαλίων 1883-
1885, φ. 1β΄, καί Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ Κώδικας συνδρομητῶν ἀγορᾶς μανουαλίων τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ
Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας στά 1883, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 115/Ἀπρ.-Ἰούν. 2017, σσ. 4-5.
19. Ἀρχεῖο Ἐγγράφων Ἱ. Ναοῦ Ἁγ. Στεφάνου, Ἔγγραφο ἀρ. 27/12-7-1884, φ. 1α΄, καί Δημ. Θ.
Κύρου, 1. Τό Ἀρχεῖο Ἐγγράφων τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας, ΑΡΝΑΙΑ,
τχ. 56/Ἰούλ.-Σεπτ. 2002, σ. 5, καί 2. Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός τοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας,
Ἀρναία 2008, σ. 88.
20. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», φ. 860/21-7-1884, σσ. 1-2, στήλη «ΕΠΙΧΩΡΙΑ».
21. Κώδικας Περιληπτική Σημείωσις τῆς Μοναστηριακῆς τῶν Ἰβήρων Ἀλληλογραφίας ἀπο-
δοχῆς τε καί ἀποστολῆς Γραμμάτων παρά διαφόρων καί πρός διαφόρους δι’ ἐνθύμησιν 1884
Ἰανουαρίου 20, σ. 33α΄.
22. Ἀρχεῖο Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, Κῶδιξ Α/51, ἀρ. Πρωτ. 2598, σσ. 221-222.
23. Α.Ο.Π, Κῶδιξ Α/51, ἀρ. πρωτ. 3399, σ. 232.
24. Α.Ο.Π, Κῶδιξ Α/51, σ. 324.
25. Α.Ο.Π, Κῶδιξ Α/51, ἀρ. πρωτ. 3469, σσ. 325-327.
26. Ἐφημ. «ΝΕΟΛΟΓΟΣ», φ. 4911/6-10-1885, σ. 2.
27. Α.Ο.Π, σ. 439. (Δέν ἔχουμε ἄλλα βιβλιογραφικά στοιχεῖα καί δέν γνωρίζουμε τόν ἐπιτι-
μηθέντα).
28. (Δανδαλίδη), Ὑπόμνημα (ἐκ τοῦ Ἀρχείου τῆς Μονῆς), σσ. 61-64.
29. Μελχισεδέκ Νομοφύλακος, Ἀριθμητική, Ἀθῆναι 1886, σ. 548.
30. Α.Ο.Π., σ. 443. (Δέν ἔχουμε ἄλλα βιβλιογραφικά στοιχεῖα).
31. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», φ. 1135/15-4-1887, σ. 2, στήλη «ΕΠΙΧΩΡΙΑ».
32. Ταμεῖον, ἤτοι Κατάστιχον Ληψοδοσίας τῶν κατ’ ἔτος ἐπιτρόπων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τῶν Ἰβή-
ρων (1885-1888), «Ὅσα εἰς φιλοδωρίαν», σ. 137, Κατάστιχον Καθημερινῆς Ληψοδοσίας τῆς Ἱερᾶς
Μονῆς τῶν Ἰβήρων τοῦ ἔτους 1888-1889, «Εἰς συνδρομάς καί ἐλέη», σ. 231, καί Κατάστιχον Μο-
ναστηριακῆς τῶν Ἰβήρων Ληψοδοσίας ἐσόδων καί ἐξόδων σημειουμένων ἐκ τοῦ προχείρου δι’
ἐνθύμησιν 1887 Ἰανουαρίου 16, σ. 36. (Ἡ δεύτερη καί ἡ τρίτη παραπομπή ἀναφέρονται στήν ἴδια
μέ τήν πρώτη περίπτωση μέ τίς ἑξῆς μικρές διαφοροποιήσεις: «Εἰς τόν Πρόεδρον Ἱερισσοῦ διά
λειτουργίαν καί μετριότητα» καί «...διά λειτουργίαν του καί μετριότητα».
33. Α.Ο.Π. Κῶδιξ ..., σ. 201. (Ἐλλειπής βιβλιογραφική καταγραφή τοῦ Ἐγγράφου).
34. Α.Ο.Π. Κῶδιξ ..., ἀρ. πρωτ. 3323, σ. 218.
35. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», φ. 1153/17-6-1887, σ. 2, στήλη «ΕΠΙΧΩΡΙΑ».
36. Ἐφημ. «ΝΕΟΛΟΓΟΣ» (Κωνσταντινουπόλεως), φ. 13-8-1887, στήλη «ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΛΗ-
ΡΟΦΟΡΙΑΙ».
37. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», φ. 1187/17-10-1887, σ. 1.
38. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», φ. 1195/14-11-1887, σ. 2, στήλη «ΕΠΙΧΩΡΙΑ». (Στό τέ-
λος τῆς ἀνταπόκρισης ἡ ἐφημερίδα σημειώνει: «Ἐπί τοῦ ζητήματος τούτου θέλομεν ἐπανέλθει
ἀναμένοντες πληρεστέρας πληροφορίας». Σχετικά βλ. φ. 1200/5-12-1887, σ. 2).
39. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», φ. 1200/5-12-1887, σ. 2, στήλη «ΕΠΙΧΩΡΙΑ». (Γιά τήν
ἀλληλογραφία αὐτή ἡ ἐφημερίδα στό τέλος τῆς ἀνταπόκρισης σημειώνει: «ἥν ἐπί τοῦ παρόντος
9
ἀπέχομεν νά δημοσιεύσωμεν, μή θέλοντες ν’ ἀποκαλύψωμεν τά ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ διαπρατ-
τόμενα ὄργια ὑπ’ ἀνδρῶν, παρ’ ὧν ἡ κοινωνία ἀπαιτεῖ πλείονα σεβασμόν περί τήν ἐκπλήρωσιν τῶν
ἀνατεθειμένων αὐτῆς ὑψηλῶν καθηκόντων. Ἐλπίζομεν ὅτι τά ὀλίγα ταῦτα θά συνετίσωσι τούς
ἀποθρασυνθέντας ὀργιαστές· ἐν ἐναντίᾳ ὅμως περιπτώσει θά ἐπανέλθωμεν δριμύτεροι». Σχε-
τικά βλ. φ. 1208/13-1-18).
40. Ἐφημ. «ΝΕΟΛΟΓΟΣ» (Κωνσταντινουπόλεως), « 8 Δεκεμβρίου 1887» (Τῆς ἐπιστολῆς - ἀντα-
πόκρισης προηγεῖται ὁ τίτλος: «Ἀνάγκη ἐνεργείας» καί μικρή εἰσαγωγή, στήν ὁποία σημειώνει:
«Ἐπικαλούμεθα τήν σύντομον προσοχήν τῶν ἐν τοῖς πατριαρχείοις ἐπί τῶν κάτωθι ἐκτεθειμέ-
νων ἐπί τήν ταχείαν ἐνέργειαν τῶν δεόντων πρός ἡσυχίαν τῆς ἐπαρχίας, πολλά, φαίνεται, πα-
σχούσης. Κατάδηλον γίνεται τό ἄλγος τοῦ ἀξιοτίμου ἡμῶν ἀνταποκριτοῦ ἐπί τῇ ἐπικρατούσῃ κα-
ταστάσει καί δέν πιστεύομεν ὅτι θά θελήσωσι νά παρίδωσιν αὐτήν οἱ δυνάμενοι ἀλλά καί
ὀφείλοντες νά θεραπεύσωσιν αὐτήν. Συναινοῦμεν καί ἡμεῖς τήν ἡμετέραν παράκλησιν εἰς τήν
τοῦ ἡμετέρου ἀνταποκριτοῦ καί ἐπαναλαμβάνομεν ὅτι ἐπιβάλλεται ἀνάγκη μεγίστη(ς) ἐνεργείας
καί ἐνεργείας ταχείας». Βλ. σέ φωτοανατύπωση τήν σχετική ἀνταπόκριση).

41. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», φ. 1208/13-1-1888, σ. 2, στήλη «ΕΠΙΧΩΡΙΑ». (Γιά τά
ἐπισκοπικά ἄθλα ἡ ἐφημερίδα στό τέλος τῆς διατριβῆς σημειώνει: «ἅτινα ἀπέχομεν νά δημοσι-
εύσωμεν, κηδόμενοι τῆς ὑπολήψεως τοῦ ὀρθοδόξου πληρώματος. Ἐπί τοῦ ἀντικειμένου τούτου
καί ἄλλοτε ἐγράψαμεν ἱκανά, καταδείξαντες εἰς τούς ἐργάτας τῶν ὀργίων τούτων πλείονα σε-
βασμόν καί ἀκρίβειαν περί τήν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀνατεθειμένων αὐτοῖς ὑψηλῶν καθηκόντων. Ἀλλ’
ἡ φωνή μας ἦν φωνή βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἤδη οὐδέν ἄλλο ὑπολείπεται ἡμῖν ἤ νά ἐπικα-
10
λεσθῶμεν τήν σύντομον προσοχήν τῆς Μ. Ἐκκλησίας, ἥτις συνεννοημένη μετά τοῦ σεβασμιω-
τάτου ἡμῶν Μητροπολίτου κ. Γρηγορίου ὀφείλει νά πατάξῃ τήν κακοήθειαν καί νά ἀπαλλάξῃ τόν
ἀτυχῆ λαόν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἀπό τοιαύτην φοβερᾶν μάστιγος, ἥτις ἐπεκάθησεν ἐπί τῶν
στέρνων αὐτοῦ». Ὑπάρχει στό Ἀρχεῖο τοῦ γράφοντος φωτοαντίγραφο πολυσέλιδου ἀφηγημα-
τικοῦ κειμένου, τό ὁποῖο ἀναφέρεται σέ μιά, ἄν εἶναι ἀλήθεια, ἀποτρόπαια - κακοήθη πράξη τοῦ
ἐπισκόπου Μελετίου καί τό ὁποῖο, ἄν δημοσιευόταν θά προκαλοῦσε πνευματικό σεισμό πολλῶν
βαθμῶν καί θά συντάραζε τά πνευματικά θεμέλια τῆς Μητροπολιτικῆς ἐπαρχίας Ἱερισσοῦ,
Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου! Δέν θά τό δημοσιεύσει ὅμως «κηδόμενος τῆς ὑπολήψεως τοῦ
ὀρθοδόξου πληρώματος» καί πιστεύοντας ὅτι ὁ ἐπίσκοπος Μελέτιος μετανόησε πικρά γιά τήν
ἀπάνθρωπη αὐτή πράξη του, ἄν εἶναι ἀλήθεια, καί συγχωρήθηκε ἀπό τόν οἰκτίρμονα Θεό).
42. Ἀρχεῖο Ἱερᾶς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, ἀρ. πρωτ. 1481/19-1-1888.
43. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», φ. 1211/23-1-1888, σ. 3. (Τή διατριβή ὑπογράφουν ὅλα
τά μέλη τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου καί τή σφραγίζουν μέ τήν Κοινοτική σφραγίδα. Μετά τίς ὑπο-
γραφές ἡ ἐφημερίδα σημειώνει: «Διατί τάχα δέν ἀναιρεῖ καί τάς καταγγελλομένας καταχρήσεις
ἡ Κοινότης Ρεβενικίων; Τοῦτο ἐπιθυμοῦμεν καί ἀναμένομεν καί ἡμεῖς»).
44. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», φ. 1230/2-4-1888, σ. 2, στήλη «ΕΠΙΧΩΡΙΑ».
45. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ. 1479/12-11-1888.
46. Ταμεῖον, ἤτοι Κατάστιχον Ληψοδοσίας τῶν κατ’ ἔτος Ἐπιτρόπων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τῶν Ἰβή-
ρων, 1885-1888, «Ὅσα εἰς φιλοδωρίας», σ. 182, Κατάστιχον Καθημερινῆς Ληψοδοσίας τῆς
Ἱερᾶς Μονῆς τῶν Ἰβήρων τοῦ ἔτους 1888-1889, σ. 43, καί Κατάστιχον τῶν Ἰβήρων Ληψοδοσίας
ἐσόδων τε καί ἐξόδων σημειουμένων ἐκ τοῦ προχείρου δι’ ἐνθύμησιν, 1888 Ἰανουαρίου 15, «Δό-
σις τοῦ ἔτους 1888», σ. 43. (Ἡ δεύτερη καί ἡ τρίτη παραπομπή ἀναφέρονται στήν ἴδια μέ τήν
πρώτη περίπτωση μέ τίς ἑξῆς διαφοροποιήσεις: «... διά ἐγκαίνια τραπέζης» καί «εἰς τόν ἅγιον
Πρόεδρον Ἱερισσοῦ διά τόν ἐγκαινιασμόν τῆς ἁγίας Τραπέζης καί τήν ἀρχιερατικήν Λειτουρ-
γίαν».
47. Πρόχειρον Κατάστιχον ληψοδοσίας τῆς τῶν Ἰβήρων Μονῆς τοῦ ἔτους 1889 Ἰανουαρίου
16», σ. 67.
48. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α/59, ἀρ. πρωτ. 2288, σ. 129.
49. Κῶδιξ Ἰσολογισμοῦ 1887-1892, «ὅσα εἰς συνδρομάς καί ἐλέη», σ. 279.
50. Κατάστιχον ληψοδοσίας 1888/1903, φ. 9α΄.
51. Δέν ἔχουμε ὑπόψη μας τό Γράμμα αὐτό. Τήν πληροφορία γιά τήν παραίτησή του παίρνουμε
ἀπό τό ἀπαντητικό Γράμμα τοῦ Πατριάρχη πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ στίς 25 Νοεμβρίου 1889
(βλ. πιό κάτω).
52. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α/59, ἀρ. πρωτ. 4856, σ. 306.
53. Δέν εἶναι στή διάθεσή μας τό Γράμμα αὐτό. Τήν πληροφορία παίρνουμε ἀπό τό ἀπαντη-
τικό Γράμμα τοῦ Πατριάρχη πρός τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης (βλ. πιό κάτω).
54. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α/59, ἀρ. πρωτ. 96, σ. 9.
55. Κων. Γ. Σταλίδη, ῾Η Ἱερά Μητρόπολις Ἐδέσσης, Πέλλης καί Ἀλμωπίας, τόμος Α΄ ’Eπίσκοποι,
Ἔδεσσα 2006, σ. 301.
56. Γιά τεχνικούς λόγους δέν ὑπάρχει στό Ἀρχεῖο μας ἡ συνέχεια τοῦ Πατριαρχικοῦ Γράμ-
ματος (γιά τήν ὁποία βλέπε πιό κάτω), Α.Ο.Π., ἀρ. πρωτ. 889, σ. 45.
57. Δέν εἶναι στή διάθεσή μας τό Γράμμα αὐτό. Τήν πληροφορία παίρνουμε ἀπό τό ἀπαντη-
τικό Γράμμα τοῦ Πατριάρχη πρός τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης (βλ. πιό κάτω).
58. Α.Ο.Π., ἀρ. πρωτ. 1829, σ. 111.
59. Α.Ο.Π., ἀρ. πρωτ. 867/27-2-1896.
60. Α.Ο.Π., ἀρ. πρωτ. 3064/27-5-1896.
61. Κατάστιχον τῶν μερίδων τῆς καθ’ ἡμᾶς Ἱ. καί Σεβ. Μονῆς τοῦ Παντοκράτορος ἀρχόμενον
ἀπό τοῦ ἔτους 1894-95 (1894-1896), «Ὅσα εἰς συνδρομάς καί ἐλέη», σ. 164. [Ἡ καταγραφή ἐπα-
ναλαμβάνεται στή σ. 230 ὡς ἑξῆς: «Ἰουνίου 28, ἔλεος εἰς ἀδελφόν Π. Ἱερισσοῦ ...»].
62. Κωνσταντίνου Βακαλοπούλου, Αὐτοκέφαλον Ἐκκλησίας τῆς Ὀρθοδόξου Ἀνατολῆς,
ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΝ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ 1896, σσ. νζ΄, ξα΄ καί ξγ΄.
11
ΑΠΟΨΕΙΣ-ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ-ΣΧΟΛΙA
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ
Μετά τήν πολιτιστική ἔξαρση τῆς προηγούμενης ἑκατονταετίας (1918-2018) στήν
Ἀρναία ἐξαντλήσαμε τήν πολιτιστική μας δραστηριότητα ἤ εἶναι ἀνάγκη νά ἐπανα-
δραστηριοποιηθοῦμε ἐπειγόντως πολιτιστικά; Μήπως «νῦν ἐπέστη ὁ καιρός ὁ πάντα
πολιτίζων»;.
Σκυλογατοκρατεῖται ἡ Ἀρναία (κυρίως ἡ κεντρική πλατεία)! Γέμισε ὁ τόπος σκυλο-
γατοπεριττώματα μέ κίνδυνο νά πάθουμε ... σκυλογατοπεριττωματίτιδα! Ὡς πότε ἄρα-
γε θά ἀνεχόμαστε τό ἐπικίνδυνο αὐτό φαινόμενο ὑποτασσόμενοι στή «δικτατορία» τῶν
δῆθεν φιλοζώων;

ΟΙ ΑΛΒΑΝΟΙ «ΧΑΝΟΥΝ ΛΑΔΙΑ»!
Οἱ Ἀλβανοί τόν τελευταῖο καιρό «ξεσάλωσαν»! Ἀκούστηκε πρόσφατα καί αὐτό: Ἡ
Ἀλβανίδα ἱστορικός Ἕλενα Κοτσάκι σέ τηλεοπτική συνέντευξή της ἀνέφερε ἀνάμε-
σα στά ἄλλα ὅτι (ἄκουσον-ἄκουσον!) «τό ἑλληνικό ἔθνος εἶναι ἀλβανικό ἔθνος!» καί
ὅτι· «ἡ Ἐλλάδα προέρχεται ἀπό τήν Ἀλβανία»! Ἡ ἴδια παλαιότερα εἶχε «ἐμέσει» (=ξε-
ράσει): «Στήν Ἑλλάδα δέν ὑπάρχουν Ἕλληνες» καί ὅτι «στήν ἑλληνική ἐπικράτεια ζοῦν
μόνο οἱ Ἀλβανοί καί οἱ πρόγονοί τους ἀπό τά χρόνια τοῦ Τρωϊκοῦ πολέμου»! (Περισ-
σότερα βλέπε: Ἐφημ. «ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ», φ. 2235/16-11-2018, σ. 2, στήλη «Γεγο-
νότα καί σχόλια»).
Ὄντως οἱ Ἀλβανοί «χάνουν λάδια» ἤ πιό ἁπλᾶ καί χωριάτικα «τό ’χασαν τού γαδούρ’»!

ΑΙΣΧΟΣ !!!
Αἶσχος σ’ ἐκείνους πού χαρακτήρισαν φασίστες καί κινούμενους ἀπό ἀκροδεξιούς
τούς μαθητές Γυμνασίων καί Λυκείων τῆς Χώρας πού διαδήλωναν κατά τῆς Συμφω-
νίας τῶν Πρεσπῶν στά τέλη Νοεμβρίου γράφοντας καί λέγοντας τά παρακάτω ἀγω-
νιστικά συνθήματα:
«Ἡ Μακεδονία εἶναι Ἑλληνική»,
«Μακεδονία γῆ Ἑλληνική»,
«Παῦλος Μελᾶς ἀθάνατη Ἑλλάς» καί ἄλλα παρόμοια.
Καί πάλι: Α Ι Σ Χ Ο Σ ! ! !

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΤΕΥΧΟΣ 120

● Στή σ. 3, σειρά 6η τοῦ κυρίως κειμένου, ἡ λέξη βρισκόταν νά γραφεῖ βρίσκονταν
(δηλ. οἱ ἐπίσκοποι).
● Στήν ἴδια σ. σειρά 22η-23η ἡ λέξη χρονολογικό νά γραφεῖ χρονικό.
● Στή σ. 21, στήν εἴδηση «ἔκδοση βιβλίου ...», σειρά 15η ἡ φράση τῆς Ἕνωσης Λο-
γοτεχνῶν Ἑλλήνων νά γραφεῖ τῆς Ἕνωσης Ἑλλήνων Λογοτεχνῶν.
● Στήν ἴδια σ. καί στήν ἴδια εἴδηση μετά τή 16η σειρά νά γραφεῖ ἡ φράση: Ἡ ἔκδοση
τοῦ βιβλίου πραγματοποιήθηκε μέ τή χορηγία τοῦ συμπατριώτη μας δικηγόρου
καί Δημάρχου Πολυγύρου κ. Ἀστερίου Ζωγράφου.
● Στό ἀφιερωματικό ποίημα τοῦ Γιάννη Καραμίχου «Στίς 26 Ἰουλίου», σελ. 34, στήλη
2η, σειρά 3η, ἡ λέξη «ὀξύλακων» νά γραφεῖ «ὀξύλαλων».

12
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ
ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΟΥ ΤΑΜΑΤΟΣ
ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ - ΤΟΥ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Ἡ Ἱερά ὑπόσχεσις τῶν ἡρώων τῆς ἐθνικῆς μας Παλιγγενεσίας, παρ’ ὅλον ὅτι μέ τό Η΄ Ψή-
φισμα τῆς Δ΄ Ἐθνοσυνελεύσεως καί τά Βασιλικά Διατάγματα ἀπό 1834 καί 1838 ἔχει γίνει
ὁμόφωνος Νόμος τοῦ Κράτους, ἐν τούτοις οἱ καθ’ ὕλην ὑπόχρεοι, Πολιτεία καί Ἐκκλησία,
ἐπί σχεδόν δύο ἑκατονταετίες οὐδέν ἔπραξαν!!! ...
Ἔχοντες ἐπίγνωσιν αὐτῆς τῆς Ἱερᾶς παρακαταθήκης ἀποπειρᾶται τό Ἵδρυμα Προασπί-
σεως Ἠθικῶν καί Πνευματικῶν Ἀξιῶν καί τό Σωματεῖο «Οἱ Φίλοι τοῦ Τάματος τοῦ
Ἔθνους» νά τό πραγματοποιήσουν, μέ συμπαραστάτες τούς 60.000 παραλῆπτες τῆς «Φω-
τεινῆς Γραμμῆς», τούς Πανέλληνες καί Φιλέλληνες ἀνά τήν Ὑφήλιον.
Τό Ἵδρυμα ἀναλαμβάνει μέ ἄκρα ἀνιδιοτέλεια καί ἀπόλυτο διαφάνεια ὅλα τά ἔξοδα πραγ-
ματοποιήσεως, μισθοδοσίας καί συντηρήσεώς του. Τό μόνον πού ζητεῖται εἶναι ἡ Ἐκκλη-
σία νά εὐλογῇ καί ἡ Πολιτεία νά νομοθετῇ προσφέροντας τόν κατάλληλο κεντρικό χῶρο,
γιά νά δύνανται καί οἱ μή ἔχοντες καί κατέχοντες νά τό ἐπισκέπτωνται μέ μαζικά μέσα συγ-
κοινωνίας, ἰδίως σταθερᾶς τροχιᾶς.
Ἤδη ἡ 200ή ἐπέτειος ἀπό τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος γιά τήν ἀποτίναξη
τοῦ ἀνυπόφορου καί βαρύτατου ὀθωμανικοῦ ζυγοῦ τῶν Τούρκων ἔφθασε!!!...
Ὄχι περαιτέρω προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις, κωλυσιεργίες καί πληθώρα παρομοίων σατανικῶν
φληναφημάτων. Τό τρισάθλιο κατεστημένο ἔχει κατασπαταλήσει ἑκατοντάδες δισεκα-
τομμύρια καί τρισεκατομμύρια Εὐρώ γιά εὐτελέστατα ἔργα, ὅπου ὑπάρχουν χονδρές «μί-
ζες» καί «λαδώματα» καί ἡ Ἐκκλησία ἐξανέμισε μία ἀμύθητη περιουσία. Κάθε ἡμέρα πού
περνᾶ εἶναι χαριστική βολή γιά νά μή πραγματοποιηθῇ!!!...
Τήν 25η Μαρτίου 2021 πρέπει ἐπιτέλους νά πραγματοποιηθοῦν τά ἐγκαίνια τοῦ Πανελ-
ληνίου Ἱεροῦ Προσκυνήματος τοῦ Τάγματος τοῦ Ἔθνους, γιά νά παύσουν νά τρίζουν τά
ὀστᾶ Κολοκοτρώνη, Καποδιστρίου καί τῶν ἄλλων ἡρώων τῆς ἐθνικῆς μας Παλιγγενεσίας.
Ἄν πραγματικά ἤθελε ἡ Διοικοῦσα Ἐκκλησία, θά εἶχε πραγματοποιηθῇ πρό πολλοῦ!!!...

ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ
1. Μέ ἀδιάσειστα στοιχεῖα ἀπό τό Γενικό Ἀρχεῖο τοῦ Κράτους, ΦΕΚ (Φύλλο Ἐφημερίδας
τῆς Κυβερνήσεως) καί ἄλλες ἔγκυρες πηγές ἀποδεικνύεται περιτράνως, ὅτι ἡ τωρινή προ-
σπάθειά μας φέρει μία βαρειά κληρονομιά, ὡς ἁλυσιδωτή συνέχεια τῶν κατωτέρω γεγο-
νότων:
α) ΤΑΜΑ στόν Θεό ἀπό τόν Θεόδωρο Κολοκοτρώνη καί τούς ἄλλους ἥρωες τῆς Ἐθνικῆς
μας Παλιγγενεσίας: Ὅταν βοηθήσῃ καί ἐλευθερωθῇ ἡ Πατρίδα, νά φτιάξουν ἕνα Ναό στό
ὄνομα τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ στήν Πρωτεύουσα, τό ὁποῖο ἐπροτάθη καί ὑπεγράφη καί ἀπό
τόν Ἰωάννη Καποδίστρια εἰς τό Η΄ Ψηφισμα τῆς Δ΄ Ἐθνοσυνελεύσεως τῆς 31.7.1829.
β) Ὁ Ὄθων ἐξέδωσε τά Βασιλικά Διατάγματα τοῦ 1834 (ΦΕΚ 5/29-1-1834) & τοῦ 1838 (ΦΕΚ
12/11-4/1838) καί δεσμεύθηκαν τό 1841 καί μετέπειτα οἱ περιοχές:
I. γύρω ἀπό τήν Ὁμόνοια (Πλ. Ὄθωνος), II. γύρω ἀπό τήν Πλατεία Θεάτρου, III ἀπό Ἀμε-
ρικῆς μέχρι Σίνα καί ἀπό Πανεπιστημίου μέχρι ᾽Ακαδημίας.
γ) Ὁ Βασιλεύς Γεώργιος Α΄ μέ Πρωθυπουργό τόν Θρασύβουλο Ζαΐμη σέ σχέδια τοῦ γερ-
μανοῦ ἀρχιτέκτονος Ernest Ziller στήν Πλ. Ὁμονοίας (Πλ. Ὄθωνος) (1870).
δ) Ὁ λόγιος Δημήτριος Βικέλας, (γνωστός γιά τήν συμμετοχή του στήν Ἐπιτροπή Διορ-

13
γανώσεως τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων τῆς Ἀθήνας τό 1896 καί γιά τό γενικό κοινωφελές ἔργο
του: ἵδρυση τοῦ Συλλόγου πρός διάδοσιν ὠφελίμων βιβλίων, τοῦ Οἴκου Τυφλῶν κ.λπ.) ἔκα-
νε προσπάθεια (1901-1908) γιά τό Τάμα τοῦ Ἔθνους στόν Λυκαβηττό.
ε) Ὁ διατελέσας Πρωθυπουργός Σπυρίδων Λάμπρος γιά τό Ζάππειον (1910).
στ) Τό 1918 ὡρίσθηκε Κεντρική Ἐπιτροπή μέ Πρόεδρο τόν Πρόεδρο τῆς Βουλῆς Θεμι-
στοκλῆ Σοφούλη καί Γεν. Γραμματέα τόν Ἰωάννη Δαμβέργη.
ζ) Ἡ Εἰδική Ἐπιτροπή Μεγάλου Μνημείου μέ Πρόεδρο τόν Ἐλευθέριο Βενιζέλο ἀπεφάσισε
νά γίνῃ στόν Λόφο Ἀρδηττοῦ, δίπλα στό Καλλιμάρμαρο Στάδιο.
η) Τήν διετία 1928 -1930 ἀνασυστάθηκε ἡ Κεντρική Ἐπιτροπή μέ Πρόεδρο τόν γιά 6 φο-
ρές Πρωθυπουργό τῆς Ἑλλάδος καί τότε Πρόεδρο τῆς Δημοκρατίας Ἀλέξανδρο Ζαΐμη καί
Γεν. Γραμματέα τόν Ἰωάν. Δαμβέργη.
θ) Τήν 30.3.1930 (παρά τό «κράχ» τῆς παγκοσμίου οἰκονομικῆς κρίσεως τοῦ 1929, πού
ἐμάστιζε ἀφάνταστα τήν Ἑλλάδα) οἱ ἑλληνόψυχοι αὐτοί ἄρχοντες τῆς Χώρας, μέ Πρόεδρο
τῆς Δημοκρατίας τόν Ἀλέξανδρο Ζαΐμη, ἔθεσαν πανηγυρικῶς στό Πεδίον τοῦ Ἄρεως τό θε-
μέλιο λίθο τοῦ Ναοῦ τοῦ Τάματος τοῦ Ἔθνους μετά Ἡρώου.
2. Τήν 7ετία 1967-1973 ἔγινε πάλι μία προσπάθεια γιά τό Τάμα, ἡ ὁποία ὅμως δέν ὁλο-
κληρώθηκε. Τότε συγκεντρώθηκαν τεράστια ποσά ἀπό τόν Ἑλληνικό Λαό. Τοῦτο εἶναι κοι-
νό μυστικό, διότι ἡ πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τό ἔζησε καί οἱ ὑπόλοιποι τό ἄκουσαν
ἀπό τούς γονεῖς τους καί τήν κοινωνία!!!...
3. Οὐδείς ἐνδιαφέρθηκε νά ἐρευνήσῃ (!!!):
α) Πόσα χρήματα συγκεντρώθηκαν συνολικῶς μαζί μέ τούς λίαν ὑψηλούς τόκους.
β) Ποῦ καί ποῦ κατετέθησαν
γ) καί τί ἀπέγιναν τά ἐν λόγῳ χρήματα. Μήπως καί γι’ αὐτά ὑπάρχει ἐντολή ἄνωθεν νά
«κουκουλωθοῦν καί αὐτές οἱ βρωμιές»;;;...
Μέλη τοῦ Σωματείου μας ἔκαναν αἴτηση στήν Εἰσαγγελία τοῦ Ἀρείου Πάγου (ἀρ. φακέλλου
5287/7.10.2014) καί γίνονται ἀνακρίσεις.
Εἴμαστε βέβαιοι, ὅτι οἱ δικαστικές ἀρχές θά διεφωτίσθησαν ὀρθῶς καί θά ἀγωνισθοῦν
νά διαλάμψῃ πλήρως ἡ ἀλήθεια γιά τό τί ἔγιναν τά χρήματα πού συγκεντρώθησαν ἐπί 7ετίας
καί νά πέσῃ ὁ πέλεκυς (!!!) ἀκόμη καί εἰς ὑψηλά ἱσταμένους, γιά τήν μή εἰσέτι πραγματο-
ποίηση τοῦ Πανελληνίου Ἱεροῦ Προσκυνήματος τοῦ Τάματος τοῦ Ἔθνους.
Ἐπίσης πρέπει νά δοθοῦν τά ὀνόματα τῶν ἰθυνόντων στήν δημοσιότητα, νά καταδικα-
σθοῦν τουλάχιστον στίς συνειδήσεις τῶν ἄπειρων χιλιάδων ἑλληνόψυχων καί εὐλαβῶν χρι-
στιανῶν, πού ἔδιδαν ἀπό τό ὑστέρημά τους γιά τό Τάμα τοῦ Ἔθνους καί τό ἐνοσφίσθησαν
οἱ «ἀετονύχηδες» καί «πατριάρχες» τῆς διαπλοκῆς, γιά νά πλουτίζουν οἱ Τράπεζες καί οἱ
συγγενεῖς τῶν ἰθυνόντων!!!...
Πρέπει νά συνέλθη τό Συμβούλιον Ἐφετῶν νά ἀποφανθῆ γιά τό ὑψίστης σημασίας τοῦτο
ἐθνικό, κοινωνικό καί θρησκευτικό αἴτημα. Πρέπει τά πάντα νά γίνωνται μέ συνοπτικές δια-
δικασίες καί, γιά νά μή ὑπάρχουν διακοπές καί κωλυσιεργία, καλόν θά ἦτο τήν θετική ἀπό-
φαση τοῦ Συμβουλίου Ἐφετῶν νά τήν ἐπικυρώσουν ἀμέσως καί τά Συμβούλια Ἀρείου Πά-
γου καί τά Συμβούλια τῆς Ἐπικρατείας.
4. Ἐπί τέλους, εὐελπιστοῦμε ὅτι κανένα «δέρμα» πλέον δέν θά τολμήσῃ νά διανοηθῇ,
ἐξ ἰδίων κρίνοντες τά ἀλλότρια, αὐτά τά εἰδεχθέστατα φασιστικά στοιχεῖα, καί νά χαρακτηρίσῃ
καί ὅλους τούς ἀνωτέρω Πρωθυπουργούς, Προέδρους Δημοκρατίας καί προπαντός τόν μέ-
γιστον Ἥρωα τῆς Ἐθνικῆς μας Παλιγγενεσίας Θεόδωρο Κολοκοτρώνη καί τόν ἀνεπανά-
ληπτο Ἐθνάρχη Ἰωάννη Καποδίστρια, ὡς «χουντικούς καί κατάλοιπα τῆς χούντας». Ὁ λίαν
ὑπομονετικός ἑλληνικός λαός θά ξεσηκωθῆ καί θά πάρη αὐτά τά δυστυχισμένα ὑποκείμε-
να «στό κυνῆγι»!!!.

14
ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ / ΔΙΟΙΚΗΣΗ
1. Μέ ἀπόλυτη διαφάνεια καί ἄκρα ἀνιδιοτέλεια θά διαθέσουμε καί τήν τελευταία δεκάρα
τοῦ μόχθου τοῦ βίου τοῦ δωρητοῦ γιά τήν πραγματοποίηση τοῦ Τάματος!!!...
2. Ἀπαλάσσουμε τούς, καθ’ ὕλην, ὑπόχρεους, Πολιτεία καί Ἐκκλησία, νά δώσουν ἔστω
καί μία «τρύπια δεκάρα». Ἀπαιτοῦμε ὅμως ἡ μέν Ἐκκλησία νά πρωτοστατῇ εὐλογοῦσα, ἡ
δέ Πολιτεία νά νομοθετῇ διευκολύνουσα.
3. Ζητοῦμε κατεπειγόντως μία δεσπόζουσα ἤ περίοπτο ἤ κεντρική θέση στήν Ἀθήνα, γιά
τόν σκοπό αὐτό.
4. Θά διοικῆται ἀπό μία ἀντικειμενική ἄμισθη Διοικοῦσα Ἐπιτροπή, ἐκλεγομένη μεταξύ
εὐυπολήπτων προσωπικοτήτων μέ ἀρίστη ἔξωθεν μαρτυρία διά κλήρου, μέ Πρόεδρο τόν
ἑκάστοτε Ἀρχιεπίσκοπο Ἀθηνῶν (ἄν κατασκευασθῆ εἰς τήν Ἀρχιεπισκοπή Ἀθηνῶν) ἤ τόν ἑκά-
στοτε ἐπιχώριο Μητροπολίτη (ἄν κατασκευασθῆ ἐκτός Ἀθηνῶν) καί πάντοτε καί ἕξ (6) μέλη
τῆς ἑκάστοτε Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ἐπίσης διά κλήρου.
5. Πνευματικῶς θά ἀνήκῃ στόν Ἀρχιεπίσκοπο Ἀθηνῶν ἤ στόν ἐπιχώριο Μητροπολίτη.
6. Ὁ Ναός καί τά προσκτίσματα δέν θά ἀνήκουν στόν δωρητή ἤ στούς συγγενεῖς του οὔτε
στό σωματεῖο «Οἱ Φίλοι τοῦ Τάγματος τοῦ Ἔθνους». Τυπικά-Νομικά πρέπει νά ἀνήκῃ εἰς
Νομικόν Πρόσωπον Ἰδιωτικοῦ Δικαίου, ὡς π.χ. στό Ἵδρυμα Προασπίσεως Ἠθικῶν καί Πνευ-
ματικῶν Ἀξιῶν καί αὐτά τά ἐδάφια τοῦ ἐσωτερικοῦ κανονισμοῦ (τά ὁποῖα πρέπει νά κατο-
χυρωθοῦν διά νομοθετικῆς ρυθμίσεως ὅλων τῶν κομμάτων), νά μή ἐπιτρέπεται νά ἀλλοι-
ώνονται τόσον ἀπό τήν Πολιτεία, ὅσον καί ἀπό τήν Ἐκκλησία ἀλλά νά παραμένουν ἐσαεί
ἐν ἰσχύ. Οὐσιαστικά θά ἀνήκῃ στό Ἑλληνικό Ἔθνος, τήν παγκόσμια Ὀρθοδοξία καί τούς
Πανέλληνες ἀνά τήν Ὑφήλιο!!!...

ΑΜΥΘΗΤΑ ΟΦΕΛΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΕΚ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΤΑΜΑΤΟΣ
1. Τό ἔργο αὐτό, μέ τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ, θά συμβάλῃ ἀφαντάστως στήν ἀναγέννηση
καί ἀνόρθωση τοῦ κατατρωθέντος ἠθικοῦ καί ἐθνικοῦ σθένους, γιά νά ἐπανέλθουμε στίς
ρίζες μας, νά ἐπικαλεσθοῦμε τό θεῖο ἔλεος καί νά ρυσθοῦμε ἀπό τό βάραθρον τῆς ἀβύσ-
σου, ὅπου μᾶς ὡδήγησαν καί ὁδηγοῦν πειθήνια ὄργανα τῶν καταχθονίων σκοτεινῶν δυ-
νάμεων!!!...
2. Ταυτοχρόνως, διά τήν κατασκευήν του, θά δημιουργηθοῦν χιλιάδες θέσεις ἐργασίας
καί στούς ἀσφαλιστικούς ὀργανισμούς θά εἰσρέουν οἱ νόμιμες εἰσφορές.
3. Ἀρχικῶς θά διατίθεται τό 100% τῶν ἐσόδων γιά τήν κατασκευήν, ἐξοπλισμόν, μισθο-
δοσία καί συντήρηση τοῦ Μνημείου.
4. Μετά τό πέρας τῆς ἀνεγέρσεως Ναοῦ, προσκτισμάτων καί τοῦ ἐξωραϊσμοῦ περιβάλ-
λοντος χώρου, τά ἔσοδα θά διατίθενται κατά 40% ὡς ἀνωτέρω στήν παράγραφο (3) καί κατά
60% θά κατανέμεται ὡς κατωτέρω:
• γιά ἀναστήλωση ἱστορικῶν Ἱ. Μονῶν καί Ἱ. Ναῶν εἰς ποσοστό 20%,
• γιά οἰκοδόμηση, δημιουργία-διατήρηση καί συντήρηση Ὀρφανοτροφείων, Γηροκομείων,
Στεγῶν Ἀγάπης, Ἐκπαιδευτηρίων κ.λπ. Κοινωφελῶν Ἱδρυμάτων καί γιά ἐξοπλισμό Σχο-
λικῶν κτιρίων εἰς ποσοστόν 35 %
• καί γιά συσσίτια πολυτέκνων καί ἐν γένει ἀπόρων μαθητῶν εἰς ποσοστόν 5 %.
5. Θά ἀναπτυχθῇ ὁ Θρησκευτικός τουρισμός.
6. Ὁ περιβάλλων χῶρος θά γίνῃ ἕνας πνεύμονας πρασίνου, πού θά ἀναζωογονῇ μέ τό εὐερ-
γετικό ὀξυγόνο τήν ἐπιβεβαρημένη Ἀθήνα.
7. Τοιουτοτρόπως, μέ τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ, πάντοτε μέ ἄκρα ἀνιδιοτέλεια καί ἀπόλυ-
τη διαφάνεια, μοχθοῦμε νά διαφωτίζουμε καί τά 120.000.000 Ἕλληνες τῆς διασπορᾶς πρώ-
της, δευτέρας, τρίτης καί τετάρτης γενεᾶς, οἱ ὁποῖοι εἶναι λίαν ἐγκαταλελειμμένοι, ὄχι μό-
15
νον ἀπό τήν Πολιτεία, ἀλλά καί ἀπό τήν πνευματική ἡγεσία, ἡ ὁποία ὡς ἐπί τό πλεῖστον, πα-
σχίζει νά ἀναρριχᾶται διά τῆς φαυλοκρατίας καί τῆς ἀναξιοκρατίας εἰς βάρος τῶν ἐντίμων,
ἠθικῶν, ἐναρέτων, μέ ἦθος ἐργασίας συναδέλφων των. Μάλιστα δέ φεῦ καί ἀπό τούς πε-
ρισσοτέρους ταγούς τῆς Ἐκκλησίας!!!...
Πιστεύομε ἀπολύτως ὅτι ἡ ἀκραιφνής Ὀρθοδοξία, ἡ ἀδιάφθορος Ἑλληνική Γλῶσσα, ἡ
Ἑλληνική Οἰκογένεια, ὁ Ἑλληνισμός εἶναι τεράστιες ἀνεκμετάλλευτες δυνάμεις καί δύνανται
νά συμβάλλουν ἀφαντάστως στόν ἐπανευαγγελισμό καί πνευματική ἀναγέννηση τῆς πα-
λιμβαρβάρου ἀνθρωπότητος, γιά νά ἐφαρμοσθοῦν καί πάλι οἱ στίχοι τοῦ Χριστιανοῦ ποι-
ητῆ Γεωργίου Βερίτη:
«Ὅπως ἔδωσες, θά δώσῃς, θά ζητήσουν, ὡς ζητεῖς, θά γενῇς καί πάλι φώτων καί πολι-
τισμοῦ κοιτίς»!!!...
8. Τέτοιο μεγαλύτερο θεάρεστο ἔργον δέν θά ὑπάρξῃ, ὡς διεθνές πρότυπον, πρός μί-
μηση γιά τίς ἐπερχόμενες γενεές!!!...
Πρόκειται ὄντως γιά ἕνα μεγάλο ἐπενδυτικό, πολιτιστικό καί φιλανθρωπικό ἔργο ἀσύλ-
ληπτης σπουδαιότητας!!!... Πρέπει νά προβάλλεται διεθνῶς ὡς παράδειγμα πρός μίμησιν καί
νά βραβευθῇ ἀπό διεθνεῖς φορεῖς ὡς π.χ.:
Α) μέ τό βραβεῖον ΝΟΜΠΕΛ. Ὁλόκληρο τό ἔπαθλο, κατά 100% νά διατεθῇ γιά δημιουργία
καί συντήρησιν Ὀρφανοτροφείων, Γηροκομείων καί λοιπῶν εὐαγῶν Ἱδρυμάτων!!!...
Β) μέ τό βραβεῖον ΟΥΝΕΣΚΟ. Ὁλόκληρο τό ἔπαθλο, κατά 100% νά διατεθῇ γιά ἀνα-
στύλωσιν ἱστορικῶν Ἱερῶν Ναῶν καί Ἱερῶν Μονῶν.
Γ) μέ τό βραβεῖον ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ. Ὁλόκληρο τό ἔπαθλο, κατά 100% νά διατεθῇ
γιά νά βραβεύωνται ἥρωες καρτερίας, ἀκεραίου ἤθους καί χαρακτῆρος, εὐπρέπειας, εὐπο-
ποιίας, ἀλτρουϊσμοῦ.
Δ) μέ τό βραβεῖο τοῦ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ. Ὁλόκληρο τό ἔπαθλο, κατά 100%
νά διατεθῇ γιά μετεκπαίδευσιν διδασκάλων, καθηγητῶν Β βαθμίου καί Γ βαθμίου Ἐκπαι-
δεύσεως, διά ἀνάδειξιν πρωταθλητῶν τοῦ πνεύματος καί στελέχωσιν τῆς κοινωνίας μέ χρη-
στές προσωπικότητες.
Ε) μέ βραβεῖα διαφόρων Ἀκαδημιῶν τῆς ὑφηλίου, τά ὁποῖα νά διατίθενται γιά στελέχω-
σιν τῶν κοινωνιῶν μέ ἀκεραίου χαρακτῆρος προσωπικότητες.

ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΑΜΕΣΟΥ
ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΕΩΣ ΤΟΥ ΤΑΜΑΤΟΣ
1. Περίπου 60 Μητροπολίτες τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἔχουν ταχθῆ καί γραπτῶς
θερμῶς ὑπέρ τῆς ἀμέσου πραγματοποιήσεως τοῦ Τάματος τοῦ Ἔθνους!!!...
2. Τήν 31.3.2013 στό Σπόρτινγκ στήν μεγαλειώδη ἐκδήλωσή μας ὁ Ἀρχιεπίσκοπος κ. Ἱερώ-
νυμος Β΄ ἔστειλε ὡς ἐκπρόσωπόν του τόν Ἀρχιερατικό Ἐπίτροπο π. Κων/νο Παπαγιωτόπουλο
καί μέσῳ αὐτοῦ ἐτόνωσε τό ἠθικόν τῶν ἀγωνιστῶν ὑπέρ τοῦ Τάματος, τονίζων ὅτι: «ὁ Μα-
καριώτατος Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν κ. Ἱερώνυμος Β΄ καί ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος ὑπερ-
θεματίζουν νά πραγματοποιηθῇ ἀμέσως τό Τάμα τοῦ Ἔθνους» (ἱστοσελίδα τῆς Φωτεινῆς
Γραμμῆς https://www.youtube.com/watch?=zDLKwrCo4gU).
3. Ὀρθόδοξοι Πατριάρχες καί Μητροπολίτες, Μονές, Φορεῖς ἀπό τό ἐξωτερικό καί τό ἐσω-
τερικό μέ μία πνοή καί μία φωνή συμπλέουν.
Οἱ κοσμοθάλασσες στίς ἐκδηλώσεις μας καί τά μηνύματα συμπαραστάσεων ἀπό τό λαό
τοῦ Θεοῦ τό μαρτυροῦν!!!...
ΕΜΠΟΔΙΑ
1. Οἱ μόνες φορές πού μᾶς ἀδίκησε βαναύσως ἡ Ἁγία καί Ἱερά Σύνοδος (Δ.Ι.Σ.) εἶναι:
α) ὅταν ἀπεφάνθη νά ἐκδώσῃ δελτίον Τύπου τήν 1.4.2015, τονίζουσα ὅτι μᾶς ἐδώρησε

16
οἰκόπεδα καί τά ἀρνηθήκαμε. Ὅπως διευκρινίσαμε στήν Ἱ. Σύνοδο καί ἰδιαιτέρως εἰς τόν
Μακαριώτατον κ.κ. Ἱερώνυμον, ἐπανειλημμένως προφορικῶς καί γραπτως π.χ. εἰς τίς
297/1.4.2015, 583/7.6.2016, 958/28.10.16 ἐπιστολές μας: «ἐμεῖς μέν ἔχομεν “ἐρωτευθῆ” τόν
Λόφο Ἀγχεσμός (Ἀττικό Ἄλσος), πλήν ὅμως οὐδέποτε ἀρνηθήκαμε τό παραμικρόν, ἀλλά
ἐξετάζομε τά πάντα ἐπισταμένως»!!!...
β) Κάποτε ἡ Ἱερά Σύνοδος εἶχε κάνει προφορική νύξη, ὅτι θά ἠμποροῦσε νά διαθέσῃ ἀκί-
νητά της εἰς Γουδῆ καί ὄπισθεν Νοσοκομείου Σωτηρία. Πρός τοῦτο ἀσχοληθήκαμε ἐπι-
σταμένως μέ τίς περιοχές αὐτές.
Ἐπειδή διαπιστώσαμε ὅτι εἰς τοῦ Γουδῆ τά πάντα εἶναι κτισμένα, περιφραγμένα, ὡς π.χ.
Πολυτεχνούπολις, Πανεπιστημιούπολις, Δῆμος Ζωγράφου, Δῆμος Ἀθηναίων, Δῆμος Παπάγου,
ἡ κ. Λαμπράκη-Πλάκα μέ τά γλυπτά της, μέχρι καί τό περιβόητο παράνομο Θέατρο Μπάν-
τμινγκτον κ.λπ., κ.λπ., δηλαδή ἐκεῖ γίνεται «ὤ τῆς καταπατήσεως» καί
ἐπειδή ὄπισθεν τῆς Σωτηρίας εἶναι ἁγνό παρθένον δάσος μέ κάλυψιν περίπου 80%,
ζητοῦμε ἀπό τήν Ναοδομία, ἐδῶ καί τόσα ἔτη, ἑκατοντάδες φορές προφορικῶς, τηλε-
φωνικῶς, ἀλλά καί γραπτῶς συγκεκριμένα τοπογραφικά.
Δυστυχῶς ὅμως, ὄχι μόνον συγκεκριμένα τοπογραφικά δέν ἐλάβαμε, ἀλλά οὔτε κἄν μιᾶς
ἀπαντήσεως ἐκ μέρους τῆς Δ.Ι.Σ. δέν ἐτύχαμε!!!...
Ἐπανειλημμένως ἔχομε ἀναπτύξει, ὅτι ἐμεῖς προτιμοῦμε τόν διάλογον, διότι, ὅπου ὑπάρ-
χει καλόπιστος διάλογος, φυγαδεύεται ὁ Διάβολος καί ὅπου δέν ὑπάρχει καλόπιστος διά-
λογος, βασιλεύει καί θριαμβεύει ὁ Διάβολος!!!...

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΤΑΜΑ
1. Ἐάν δέν εἴχαμε ὅλα αὐτά τά σατανικά ἐμπόδια, μέ τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ, θά εἴχαμε
πρό πολλοῦ ἐπιτελέσει ὅλους τούς σκοπούς καί προοπτικές τῶν φορέων μας καί θά ἀνα-
χαιτούσαμε τό κακό λίαν ἐπιτυχῶς. Μᾶς πνίγει τό πικρότατο παράπονο νά ὑφιστάμεθα αὐτό
τό διηνεκές μαρτύριο καί δέν γνωρίζομε τί μέλλει γενέσθαι!!!...
2. Βαβαί τῆς ἀναισχυντίας. Οἱ πάντες νά δείχνουν κατανόηση πρός τούς πάντας ἀκόμη
καί γιά τούς ἀκραίους-ἐξτρεμιστές μωαμεθανούς, μεταξύ τῶν ὁποίων εἶναι καί Τοῦρκοι δο-
λιοφθορεῖς καί νά παραχωροῦν ἀκόμη καί δημόσιες ἤ κοινωφελεῖς κρατικές ἐκτάσεις γιά
μωαμεθανικά τεμένη καί νεκτροταφεῖα, ἀλλά γιά τόν θρυλικό Γέρο τοῦ Μοριᾶ καί τούς
ἄλλους Ἥρωες τῆς Ἐθνικῆς μας Παλιγγενεσίας οὔτε μία σπιθαμή γῆς!!!...
3. Ὄχι μόνον ὅλα τά μέλη τῶν Διοικητικῶν μας Συμβουλίων ἀλλά καί ἄπειρες χιλιάδες
συνεργατῶν, ἐθελοντῶν, φίλων, θαυμαστῶν τῶν μεγαλεπηβόλων σκοπῶν μας καταφέρονται
ἐναντίον μας, διατί δέν «κρούομε τόν κώδωνα τοῦ κινδύνου» καί διατί δέν δημοσιοποιοῦμε
τήν ἀλήθειαν;;;...».

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ

Ἄς εὐχηθοῦμε καί προσευχηθοῦμε ὅλοι μαζί ἐπαναλαμβάνοντες τό: «Παναγία Τριάς φώ-
τισον ἡμᾶς τί δεῖ ἡμᾶς ποιεῖν καί λέγειν», γιά νά μή εἴμεθα ἀναπολόγητοι ἐν ἐκείνῃ τῇ φρικτῇ
ἡμέρᾳ!!!...
ΙΔΡΥΜΑ ΠΡΟΑΣΠΙΣΕΩΣ ΗΘΙΚΩΝ & ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΑΞΙΩΝ
Ἕδρα: Ἀπόλλωνος 23Β, 105 57 Ἀθήνα
Διεύθ. Ἀλληλογραφίας: Μουσῶν 14, 154 52 Ψυχικόν
Α.Φ.Μ. 090050859 • ΣΤ΄ Δ.Ο.Υ. ΑΘΗΝΩΝ
Τηλ. 210 3254321-2 • Fax. 210 3236978
e.mail: fot_gram@otenet.gr • ἱστοσελίς: WWW.fotgrammi.gr
Facebook: Τάμα Ἔθνους (Φωτεινή Γραμμή) Twitter:@PANEL_TAMA

17
Η ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΗ (ΑΡΝΑΙΑ) ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ
Πληροφορίες ἀπό τίς ἐφημερίδες τῆς Θεσσαλονίκης «ΕΡΜΗΣ»
(1875-1881) καί «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» (1881-1902).

Toῦ Δ. Θ. Κύρου
Φιλολόγου

Πρίν ἀπό ἀρκετά χρόνια (1999-2000) ἐρεύνησα τούς ὑπάρχοντες στήν κεντρική Βιβλιοθήκη
τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης τόμους τῶν ἐφημερίδων τῆς Θεσσαλο-
νίκης «ΕΡΜΗΣ» τῶν ἐτῶν 1875 ἕως 1881 καί «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» τῶν ἐτῶν 1881
ἕως 19021.
Σκοπός τῆς ἔρευνάς μου αὐτῆς ἦταν ἡ συλλογή πληροφοριῶν γιά τήν Λιαρίγκοβη καί
γιά ἄλλα χωριά τῆς Χαλκιδικῆς, ὅσον ἀφορᾶ κυρίως στήν Ἐκπαίδευση.
Τή συλλογή τῶν πληροφοριῶν τήν πραγματοποίησα ἀντιγράφοντας ὅσες πληροφορίες
μέ ἐνδιέφεραν, διότι τότε δέν εἶχε γίνει ἀκόμα ἡ ψηφιοποίηση τῶν ἐφημερίδων αὐτῶν οὔτε
ἐγώ εἶχα τότε, δυστυχῶς, ψηφιακή φωτογραφική μηχανή, γιά νά φωτογραφίζω καί νά μήν
ἀντιγράφω.
Ἔτσι τά ἀντιγραμμένα κείμενα-δημοσιεύματα, πού ἦσαν εἰδησεογραφήματα καί ἐπι-
στολές, γέμισαν δεκάδες χειρόγραφες σελίδες!
Ἀπό τίς σελίδες αὐτές, λοιπόν, θά παρουσιάσω ὑπομνηματισμένα ὅσα κείμενά τους ἀνα-
φέρονται στή Λιαρίγκοβη, στό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» πιστεύοντας ὅτι θά διαβαστοῦν μέ ἐνδια-
φέρον, διότι πολλά ἀπ’ αὐτά εἶναι σημαντικά καί τά παλαιότερα ἀπέχουν ἀπό σήμερα 140
χρόνια!
Ἡ ἀρχή γίνεται μέ τά δημοσιεύματα τῆς ἐφημερίδας «ΕΡΜΗΣ».
Πρῶτο δημοσίευμα εἶναι μιά ἐπιστολή, πού ἔγραψε στί 4/16 Σεπτεμβρίου 1875 στή Λια-
ρίγκοβη καί ἔστειλε στήν ἐφημερίδα ὁ Ἠπειρώτης διδάσκαλος τῆς Λιαρίγκοβης (τότε) Σπυ-
ρίδων Γεωργίου Βουργαρέλης2, πατέρας τοῦ περισσότερο γνωστοῦ διδασκάλου ἐπίσης τῆς
Λιαρίγκοβης καί ἄλλων χωριῶν τῆς Χαλκιδικῆς Νικολάου Βουργαρέλη ἤ Βουργαρελίδη3.
Ἡ ἐπιστολή δημοσιεύθηκε στό φύλλο 36 τῆς 12ης Σεπτεμβρίου 1875, στίς σελίδες 3-4 καί
στή στήλη «ΔΙΑΤΡΙΒΑΙ»4.
Ὁ ἐπιστολογράφος-διατριβογράφος ἀναφέρει ὅτι ἡ ἐπαρχία Ἰερισσοῦ ἀποτελεῖται ἀπό
δέκα χωριά, συνολικοῦ πληθυσμοῦ 7-8.000 κατοίκων, πού μιλοῦν τήν ἑλληνική γλῶσσα,
καί ἔχει ἐπισκοπική ἕδρα τή Λιαρίγκοβη· ὅτι σ’ αὐτήν ἀνεγέρθηκε σχολεῖο μέ πάνω ἀπό
120 μαθητές καί μέ προτροπή τοῦ ἐπισκόποιυ ᾽Αμβροσίου ἑτοιμάζεται ἡ λειτουργία νηπια-
γωγείου.
Αὐτούσιο τό δημοσίευμα ἔχει ὡς ἑξῆς:
«Κύριε Συντάκτα τοῦ Ἑρμοῦ
Ἡ ἐπαρχία Ἱερισσοῦ5 ἐκ δέκα χωρίων6 συγκειμένη καί κατοικουμένη ὑπό ἑπτά ἕως
ὀκτώ χιλιάδων ψυχῶν, λαλουσῶν τήν ἑλληνικήν γλῶσσαν, ἔχει ἐπισκοπικήν ἕδραν τήν
κωμόπολιν Λιαρίγκοβην, ἥτις εἶναι καί ἡ κεντρικωτέρα ἁπάντων τῶν μερῶν τούτων· ἐν
ταύτῃ ἀνηγέρθη ἐκ βάθρων εὐρεία ἑλληνική καί ἀλληλοδιδακτική σχολή7, ἐν αἷς
φοιτῶσι πλείους ἤ τῶν ἑκατόν εἴκοσι μαθητῶν· ἤδη προτροπῇ τοῦ ἀρχιερέως ἡμῶν κ.
Ἀμβροσίου8, τοῦ τέως διορισθέντος τοιούτου ἐν τῇ ἐπισκοπῇ ταύτῃ, καθίσταται καί νη-
πιαγωγεῖον, πρωτοφανές εἰς τήν τάλαιναν ταύτην χώραν, ἥν ἐπί τοσοῦτον βάσκανος δαί-
μων ἐβασάνισεν· ...9 τιμήν καί ἔπαινον δικαίως πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν τοῖς κατοίκοις τῆς

18
τε Λιαριγκόβης διά τήν σύστασιν τοῦ νηπιαγωγείου καί τήν διατήρησιν τῶν σχολῶν ...
Λιαρίγκοβη 4/1610 Σεπτεμβρίου 1875
Σπυρ. Γ. Βουργαρέλης».

Δεύτερο δημοσίευμα εἶναι μιά ἐπιστολή, πού ἔγραψε στίς 15 Σεπτεμβρίου 1875 στή Λια-
ρίγκοβη καί ἔστειλε στήν ἐφημερίδα ἀνώνυμος μέ τό ψευδώνυμο «Εἷς Ἀθωνιάτης»11. Ἡ ἐπι-
στολή δημοσιεύθηκε στό φύλλο 40 τῆς 26ης Σεπτεμβρίου 1875, στή σελίδα 3 καί στή στή-
λη «ΔΙΑΤΡΙΒΑΙ».
Ὁ ἐπιστολογράφος-διατριβογράφος ἀναφέρει ὅτι ἐπισκεπτόμενος πρίν ἀπό 20 ἡμέρες
τό Ἅγιον Ὄρος ἐπισκέφθηκε καί τή Λιαρίγκοβη «ἕδραν τῆς ἐπισκοπῆς Ἱερισσοῦ», ὅπου ἔμει-
νε δύο ἡμέρες. Ἐπειδή ἄκουσε πολλά γιά τόν ἐπίσκοπο Ἀμβρόσιο, τόν ἐπισκέφθηκε καί μί-
λησε μαζί του «ἐπί μίαν ὥραν», ἀναχωρώντας στή συνέχεια «μέ τάς καλλιτέρας ἐντυπώ-
σεις», διότι ὁ ἐπίσκοπος εἶναι πολύ δραστήριος, μέ ἀποτέλεσμα νά ἐπιτύχει τόν καταρτι-
σμό Νηπιαγωγείου στή Λιαρίγκοβη καί νά ἀρχίσει στήν Ἱερισσό «τήν οἰκοδομήν καταλλή-
λου ἐκεῖ Σχολείου». Στή συνέχεια ἀναφέρει ὅτι οἱ Χριστιανοί τῆς ἐπισκοπικῆς ἐπαρχίας δέν
ὑποστήριξαν ὑλικά τόν ἐπίσκοπο, ὄχι μόνο μή δίνοντας ὀβολό σ’ αὐτόν, ἀλλά καί διαφω-
νώντας ὡς πρός τό ποσό τῆς ἐπιχορήγησης (νά δώσουν 20.000 γρόσια καί ὄχι 25.000 γρό-
σια, ὅπως τούς συμβούλευσε ὁ Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης) μέ μόνη ἀντίθεση τήν Ἱερισ-
σό, ἡ ὁποία δέχθηκε νά δώσει στόν ἐπίσκοπο 25.000 γρόσια, σημειώνοντας ὅτι «οἱ ἄνθρω-
ποι τῆς Ἱερισσοῦ διαφέρουσι κατά πολύ τῆς λοιπῆς ἐπαρχίας ταύτης», ἐνῶ τά ὑπόλοιπα χω-
ριά «ἀναισθητοῦσι εἰσέτι πρός πᾶσαν μειλίχιον αἴτησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἀρχιερέως».
Αὐτούσιο τό δημοσίευμα ἔχει ὡς ἑξῆς:
«Κύριε συντάκτα τοῦ Ἑρμοῦ
Τάς ὀλίγας μου ταύτας παρατηρήσεις εὐαρεστηθῆτε παρακαλῶ νά καταχωρήσητε εἰς
τό πρῶτον προσεχῶς φύλλον τῆς ἀξιολόγου ὑμῶν ἐφημερίδος.
Ὅταν πρό εἰκοσημερίας ἐπεσκέφθην τό Ἅγιον Ὄρος, ἐπεσκέφθην ὡς εἶναι ἑπόμε-
νον καί τήν χώραν Λιαρίγκοβαν, ἕδραν τῆς ἐπισκοπῆς Ἱερισσοῦ, ὅπου καί ἐπί δύο ἡμέ-
ρας διέμεινα. Ἐπειδή δέ πολλά καί καλά προηγουμένως ἤμην ἀκηκοώς περί τοῦ νῦν Ἐπι-
σκόπου κ. Ἀμβροσίου, ἐθεώρησα χρέος μου καί τιμήν μου νά λάβω τήν γνωριμίαν τοῦ
εὐπαιδεύτου τούτου ἀρχιερέως καί νά συνδιαλεχθῶ μετ’ αὐτοῦ. Ἐπεσκέφθην, λοιπόν,
αὐτόν καί ἐπί μίαν ὥραν συνδιαλεχθείς μετ’ αὐτοῦ, ἀνεχώρησα μέ τάς καλλιτέρας ἐντυ-
πώσεις μακαρίσας τήν μικράν ἐπαρχίαν, ἥτις τόν ἔχει, καί τόν δίκαιον ἔπαινον ἀποδούς
τῷ αὐτόσε Μητροπολίτῃ12, τῷ τοιαύτην ἐκλογήν πεποιηκότι. Ἀλλά σκοπός μου, κ. Συν-
τάκτα, δέν εἶναι νά πλέξω τόν πανηγυρικόν τοῦ ἁγ. Ἱερισσοῦ, ἀρκεῖ νά εἴπω ὑμῖν μόνον
πλήν ἄλλων ποιμαντικῶν ἀρετῶν τοῦ νέου τούτου ἱεράρχου, ὅτι διά τῆς δραστηρίου αὐτοῦ
ἐπιμονῆς ἐπετεύχθη ἐφέτος νά καταρτισθῇ ἐνταῦθα καλόν Νηπιαγωγεῖον, καί ὁπότε γρά-
φω ταῦτα, πληροφοροῦμαι ὅτι ἀναχωρεῖ εἰς Ἱερισσόν, ὅπως τά ἀδύνατα δυνατά ποιήσῃ
καί ἀρχίσῃ τήν οἰκοδομήν καταλλήλου ἐκεῖ Σχολείου13. Εὐδαίμονες ἀληθῶς αἱ ἐπαρχί-
αι αἱ ἀποκτῶσαι τοιούτους Ἀρχιερεῖς! Καί ὅμως, Κύριε Συντάκτα, ὁποίαν ὑλικήν ὑποστήριξιν
ἔτυχεν ὁ καλός οὗτος τοῦ Χριστοῦ στρατιώτης ἀπό τούς χριστιανούς τῶν μερῶν τού-
των; Ἐμβρόντητος ἔμεινα, ὅταν ἐρωτήσας ἔμαθον ὅτι ὄχι μόνον ὀβολόν ἔδωκαν τῷ νέῳ
Ἀρχιερεῖ αὐτῶν, καί ταῦτα ἐνῶ τόν ἕκτον μῆνα ἀπό τήν χειροτονίαν του διατρέχει, ἀλλά
καί πολύς γίνεται λόγος μεταξύ αὐτῶν, ἄν πρέπει νά προσφέρωσιν 25 χιλιάδας, καθώς
διά πατρικῆς ἐπιστολῆς συνεβούλευεν αὐτοῖς ὁ Μητροπολίτης ἤ εἴκοσιν μόνον, καθώς
αὐτοί ἀξιοῦσι14. Τό βαρύ τῆς ἀνεχείας κατεφωράθη μοι καί εἰς τό πρόσωπον τοῦ πρώην
Ἀρχιερέως, ὅτε τοῦτον, ὡς εἶπον, ἐπεσκέφθην. Ἀλλά ὅτε καί ἐμπεριστατωμένως ἐπλη-
ροφορήθην τά καθέκαστα, τά ἰδιαίτερα τῶν ὁποίων ἐξεγείρωσι τήν ἀγανάκτησιν μέν κατά

19
τῶν ἐκλελυμένων τούτων ἀνθρώπων, τόν οἶκτον δέ πρός τόν ἀναξιοπαθοῦντα Ἱεράρχην,
ἐταλάνισα ἀληθῶς τούς ἀρχιερεῖς ἐκείνους, οἵτινες αὐτήν τήν ὕπαρξιν τούτων ἐπιστη-
ρίζουσιν εἰς νέους ἀνθρώπους, μήτε ἱερόν, μήτε ὅσιον ἔχοντας. Μόνη ἡ χώρα Ἱερισσός
ἐδέχθη, ὡς ἔμαθον, τάς 25 χιλιάδας καί σημειώσατε ὅτι οἱ ἄνθρωποι τῆς Ἱερισσοῦ δια-
φέρουσιν κατά πολύ τῆς λοιπῆς ἐπαρχίας ταύτης· τά δέ λοιπά χωρία ἀναισθητοῦσι εἰσέ-
τι πρός πᾶσαν μειλίχιον αἴτησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἀρχιερέως, καραδοκοῦντα φαίνεται
νά εἴδωσιν αὐτόν ἐπαιτοῦντα πρό τῶν θυρῶν τῶν ἑαυτῶν οἰκιῶν. Μή χειρότερα! Οὕτως
ἀνταμοίβομεν ἡμεῖς τούς ἀφοσιωμένους εἰς τό καθῆκον Ἀρχιερεῖς!! Ταῦτα πρός ἔκφρα-
σιν τῆς λύπης τήν ὁποίαν ἠσθάνθην διά τόν ἀδικηθέντα Ἱεράρχην.
Ἐν Λιαριγκόβῃ τῇ 15η Σεπτεμβρίου 1875
Εἷς Ἀθωνιάτης»

Τρίτο δημοσίευμα εἶναι μιά ἐπιστολή, πού ἔγραψε στίς 29 Ὀκτωβρίου 1875 στή Λιαρίγ-
κοβη καί ἔστειλε στήν ἐφημερίδα ὁ διδάσκαλος Σπυρίδων Βουργαρέλης. Ἡ ἐπιστολή δη-
μοσιεύθηκε στό φύλλο 53 τῆς 11ης Νοεμβρίου 1875 στή σελίδα 3 καί στή στήλη «ΔΙΑΤΡΙ-
ΒΑΙ».
Ὁ ἐπιστολογράφος-διατριβογράφος ἀναφέρεται συνοπτικά στά ἐγκαίνια τοῦ «ἀρτισυ-
στάτου» νηπιαγωγείου Λιαριγκόβης, τά ὁποῖα τελέσθηκαν ἀπό τόν ἐπίσκοπο Ἀμβρόσιο μέ
τήν πάνδημη συμμετοχή τῶν κατοίκων, «τῶν ἐφόρων τῆς Σχολῆς, τῶν διδασκάλων καί τῶν
μαθητῶν ἑκατέρωθεν τῶν Σχολῶν, ἑλληνικῆς καί συνδιδακτικῆς». Μετά τήν τελετή μίλη-
σαν ἡ Διευθύντρια τοῦ νηπιαγωγείου Ἀσπασία, ἀναπτύσοντας «τήν ἀνάγκην τῆς συστάσεως
τῶν τοιούτων θεμελιωδῶν ἐκπαιδευτηρίων κατά τάς καλάς αὐτῶν συνεπείας», καί ὁ ἐπί-
σκοπος, ὁ ὁποῖος ἐνθάρρυνε τούς κατοίκους «εἰς τήν διατήρησιν τῶν τε Σχολῶν καί τοῦ
νηπιαγωγείου» καί τήν προσάρτηση σ’ αὐτά παρθεναγωγείου, ἀνέπτυξε τίς ὠφέλειες τῶν
ἐκπαιδευτηρίων καί εὐχήθηκε «ἀπό ψυχῆς τήν ἐπί τά βελτίω πρόοδον αὐτῶν».
Αὐτούσιο τό δημοσίευμα ἔχει ὡς ἑξῆς:
«Διελθόντες ἐν τῇ προηγουμένῃ ἡμῶν διατριβή τά τῆς ἐπαρχίας Ἱερισσοῦ, ἐπανερχό-
μεθα ἤδη ἐπί τοῦ ἐν Λιαριγκόβῃ Νηπιαγωγείου, ὅπως ἐν συνόψει ἐκθέσωμεν τά τῶν ἐγκαι-
νίων αὐτοῦ.
Τήν π. Τετάρτην (22 Ὀκτωβρίου) ἀπό πρωΐας ἤρξατο κωδωνοκρουσία ἀναγγέλλουσα τά
ἐγκαίνια τοῦ ἀρτισυστάτου ἐν τῇ Κωμοπόλει ἡμῶν νηπιαγωγείου καί νῦν ἅπαντες ἀφέντες
τάς ἐργασίας αὐτῶν ἔσπευσαν, ἵνα παρευρεθῶσι ἐν τῇ τελετῇ ταύτῃ γέροντες καί νέοι ἐξ
ἀμφοτέρων τῶν φύλων, παρίστανον θέαμα φαιδρόν ἅμα καί συγκινητικόν. Μετά τόν ὅμι-
λον τοῦτον εἰσῆλθεν ἐν τῷ Νηπιαγωγείῳ περιστοιχούμενος ὑπό τῶν Ἐφόρων τῆς Σχολῆς,
τῶν διδασκάλων καί τῶν μαθητῶν ἑκατέρωθεν τῶν Σχολῶν, ἑλληνικῆς καί συνδιδακτικῆς,
ὁ Σεβασμιώτατος ἡμῶν ἀρχιερεύς ἅγιος Ἱερισσοῦ κ. Ἀμβρόσιος, ὅστις, ἀφοῦ, πλήρης χαρᾶς
καί ἀγαλλιάσεως, ηὐλόγησεν ἀμφοτέραις χερσί τά πνευματικά αὐτοῦ τέκνα, ἤρξατο μετά
κατανύξεως ψάλλειν τόν ἁγιασμόν. Τούτου περατωθέντος ἡ διευθύντρια τοῦ νηπιαγωγείου
κ. Ἀσπασία ἐξεφώνησε προσλαλιάν, δι’ ἧς ἀνέπτυξε τήν ἀνάγκην τῆς συστάσεως τῶν τοι-
ούτων θεμελιωδῶν ἐκπαιδευτηρίων καί τάς καλάς αὐτῶν συνεπείας, ἥν ἀκολούθως θέλο-
μεν καταχωρήσει15. Τήν προσλαλιάν τῆς κ. διευθυντρίας διεδέχθη ἡ τοῦ μουσοτραφοῦς ἡμῶν
Ἱεράρχου γλαφυρά καί εὐφραδής, ἡ ἐνθαρρύνασα τούς κατοίκους εἰς τήν διατήρησιν τῶν
τε σχολῶν καί τοῦ νηπιαγωγείου, πρός δέ καί τήν προσάρτησιν ἐπ’ αὐτοῖς παρθεναγωγεί-
ου. Ἡ Α. Πανιερότης ἀνέπτυξε διά βραχέων τάς ὠφελείας τῶν ἐκπαιδευτηρίων καί ηὔξα-
το ἀπό ψυχῆς τήν ἐπί τά βελτίῳ πρόοδον αὐτῶν. Διέμεινε δέ ἐν αὐτῇ ἐφ’ ὅλης τῆς παρα-
δόσεως, ἀλληλοδιαδόχως ἐπισκεψαμένη ταῦτα. Μετά δέ τήν ἀποπεράτωσιν τῶν παραδό-
σεων, εὐλογήσασα καί αὖθις καί εὐξαμένη τά πνευματικά της τέκνα, ἐπανέκαμψεν ἐν τῇ

20
ἐπισκοπῇ αὐτῆς, συνοδευμένη ὑπό τοῦ πλήθους. Τιμήν καί ἔπαινον ὀφείλομεν ἵν’ ἀποδώ-
σωμεν τῷ νεαράν μέν τήν ἡλικίαν, πολιάν δε τήν φρόνησιν ἔχοντι τοιούτῳ πεπαιδευμένῳ
ἀρχιερεῖ.
Λιαρίγκοβα τῇ 29 Ὀκτωβρίου 1875
Σπυρ. Βουργαρέλης».

Σημειώσεις:
1. Ἡ ἐφημερίδα «ΕΡΜΗΣ» ἐκδόθηκε τό 1875 ἀπό τόν Σοφοκλῆ Γκαρμπολᾶ καί κυκλοφό-
ρησε μέ τόν τίτλο αὐτόν μέχρι τό 1881. Μετά συνέχισε τήν ἔκδοσή του ἀπό τόν ἴδιο ἐκδότη
μέ τόν τίτλο «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» καί μέ συνεχόμενη ἀρίθμηση μέχρι τό 1902. Μετά
τή χρονολογία αὐτή κυκλοφόρησε μέχρι (ἴσως) τό 1940 μέ τόν τίτλο «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑ-
ΛΟΝΙΚΗΣ».
2. Ὁ διδάσκαλος Σπυρίδων Γ. Βουργαρέλης καταγόταν ἀπό τό χωριό Βουργαρέλι τῆς
Ἄρτας, ὅπως ὑποθέτουμε, διότι τό ἐπώνυμό του εἶναι τό πατριδωνυμικό τοῦ χωριοῦ Βουρ-
γαρέλη. Δίδαξε στά σχολεῖα τῶν χωριῶν τῆς Χαλκιδικῆς Λιαρίγκοβη (1871/1872-1875/1876),
Ἱερισσός (1876/1877-1877/1878;) καί Λειβάδι (1878/1879). [Περισσότερα καί ἐνδεικτικά βλ.
Δημ. Θ. Κύρου, 1. Καταγραφή Ἀρχείων. Τό Ἀρχεῖο Ἐγγράφων τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ
Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 63/Ἀπρ.-Ἰούλ. 2004, σσ. 3-4 (Ἔγραφα α΄ καί β΄ καί Σημ.
2), καί 2. Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός τοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας, Ἀρναία 2008, σσ. 118-
120 (Ἔγγραφα α΄ καί β΄ καί Σημ. 4).
3. Ὁ διδάσκαλος Νικόλαος Σπυρίδωνος Βουργαρέλης ἤ Βουργαρελίδης, γιός τοῦ Σπυρί-
δωνα Βουργαρέλη, γεννήθηκε τό 1855. Ὑπηρέτησε στά σχολεῖα τῶν χωριῶν τῆς Χαλκιδικῆς
Βαρβάρα (1874/1875), Λιαρίγκοβη (1876/1877-1877/1878, Λειβάδι (1878/1879) καί Ἱερισσός
(1889/1890-1890/1891) σύμφωνα μέ τίς μέχρι τώρα ἔρευνές μου στίς πηγές. (Βλ. Ἐνδεικτικά:
Δημ. Θ. Κύρου, ὅ.π. 1 (Ἔγγραφα δ΄ καί ε΄ καί Σημ. 12) καί 2. (Ἔγγραφα δ΄ καί ε΄ καί Σημ. 12).
4. Διατριβή ὀνομαζόταν στήν ἐφημερίδα ἡ μακροσκελής ἐπιστολή.
5. Ἐπαρχία Ἱερισσοῦ ὀνομαζόταν καί ὀνομάζεται ἡ περιοχή πού περιλαμβάνει ὅλα τά χω-
ριά καί τίς κωμοπόλεις τῆς ἐπισκοπῆς Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους.
6. Τά δέκα χωριά ἦσαν αὐτά, πού ἀποτελοῦσαν τά λεγόμενα Μαδεμοχώρια, πού βρίσκον-
ται στή Βορειοανατολική Χαλκιδική, καί συγκεκριμένα: Ἡ Λιαρίγκοβη, τό Νοβοσέλο, τά Ρε-
βενίκια, τό Γομάτι, ὁ Ἴσβορος, ὁ Μαχαλᾶς, ἡ Ἱερισσός, τό Παλαιοχώρι, ἡ Χωρούδα καί ἡ Βαρ-
βάρα.
7. Πρόκειται γιά τήν Σχολή Λιαριγκόβης, ἡ ὁποία θεμελιώθηκε τό 1871. Ἀποτελεῖτο ἀπό
δύο σχολικά τμήματα, τό Ἑλληνικό μέ δύο τάξεις καί τό Ἀλληλοδιδακτικό μέ τέσσερις τά-
ξεις, στά ὁποῖα προστέθηκε καί Νηπιαγωγεῖο (σχολή κοριτσιῶν). (Βλ. ἐνδεικτικά καί περισ-
σότερα: Δημ. Θ. Κύρου, 1. Τό παλιό Σχολεῖο πού ἔγινε Δημαρχεῖο (1871-1989), ΜΗΚΟΣ-ΠΛΑ-
ΤΟΣ, τχ. 4/1900, σσ. 39-45, καί 2. Πρίν ἀπό 142 χρόνια. Ἡ θεμελίωση τοῦ παλαιοῦ διδακτηρίου
τῆς Ἀρναίας (μέ τή συνδρομή τῶν κατοίκων τῆς Λιαρίγκοβης καί τῶν Φιλεκπαιδευτικῶν Συλ-
λόγων τῆς τουρκοκρατούμενης Ἑλλάδας), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 101/Ὀκτ.-Δεκ. 2013, σσ. 13-17, καί
Ἠλέκτρας Παπαθανασίου, Ἀρναία ἡ παλιά Λιαρίγκοβα. Ὄψεις ἀπό τήν σχολική της ἐκπαί-
δευση καί τήν κοινωνία της, στό τέλος τοῦ 19ου καί ἀρχές τοῦ 20οῦ αἰῶνα. Ἀρναία 1999, σ.
79.
8. Ὁ ἐπίσκοπος Ἀμβρόσιος ἀρχιεράτευσε κατά τά ἔτη 1875-1877. Βλέπε σχετικά γι’ αὐτόν:
Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους Ἀμβρόσιος Κασάρας (1875-1877),
ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 119/Ἀπρ.-Ἰούν. 2018, σσ. 3-9, ὅπου ὑπάρχει ἱκανοποιητική Βιβλιογραφία.
9. Τά ἀποσιωπητικά δηλώνουν ἐδῶ τή μή καταγραφή κειμένου, πού δέν ἀναφέρεται στή
Λιαρίγκοβη, ἀλλά στά χωριά.
10. Ἡ ἡμερομηνία 4/16 δηλώνει τήν ἡμέρα μέ τό παλαιό καί τό νέο Ἡμερολόγιο, τά ὁποῖα

21
ἀπεῖχαν μεταξύ τους τότε 12 ἡμέρς (4+12=16).
11. Δέν ἔχω ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
12. Ἀναφέρεται στόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ἰωακείμ Β΄ (1874-1878), ὁ ὁποῖος κατά
τά ἔτη 1878-1884 καί 1901-1912 χρημάτισε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ὡς Ἰωακείμ Γ΄
καί εἶναι γνωστός γιά τήν ἐθνική δράση του καί γιά τήν προσωνυμία του ὡς Μεγαλοπρεπής.
Οἱ Μητροπολίτες Θεσσαλονίκης ἦσαν προϊστάμενοι τῶν γύρω ἀπό τήν Μητρόπολη ἐπι-
σκοπῶν καί προέδρευαν στήν Ἐπισκοπική Ἱερά Σύνοδο τῆς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης. (Γιά
τόν Μητροπολίτη-Πατριάρχη Ἰωακείμ καί γιά τήν Ἐπισκοπική Σύνοδο βλέπε: Ἀθανασίου Ε.
Καραθανάση-συνεργασία ἀρχιμ. Γεωργίου Τριανταφυλλίδη, 1. Ἰωακείμ Μητροπολίτης Θεσ-
σαλονίκης. Ἡ ἐπίσημη ἀλληλογραφία 1874-1875, Θεσσαλονίκη 2002, σσ. 234, καί 2. Ἡ Ἐπι-
σκοπική Σύνοδος τῆς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης (19ος-20ός αἰώνας), Θεσσαλονίκη 1994,
σσ. 140.
13. Βλ. Δημ. Θ. Κύρου, Ἡ ἐκπαίδευση στήν Ἱερισσό στά χρόνια τῆς τουρκοκρατίας, ΚΥΤ-
ΤΑΡΟ ΙΕΡΙΣΣΟΥ, τχ. 2/2010, σσ. 12 καί 13 (Σημ. 5).
14. Πρόκειται γιά τήν ἐπισκοπική - ἀρχιερατική ἐπιχορήγηση, πού ἔδιναν οἱ κοινότητες
στούς ἀρχιερεῖς.
15. Δυστυχῶς ἡ ὁμιλία τῆς νηπιαγωγοῦ δέν καταχωρήθηκε στό δημοσίευμα, ἴσως γιά λό-
γους χώρου στήν ἐφημερίδα.

Ο Ι Σ ΥΝ Δ Ρ ΟΜΗ ΤΕ Σ Μ Α Σ
Οἱ παρακάτω ἀναγραφόμενοι ἀποδέκτες τοῦ περιοδικοῦ μας βοήθησαν οἰκονομικά τή συνέχιση τῆς
ἐκδοτικῆς προσπάθειάς μας μέ τά ἀπἐναντι τῶν ὀνομάτων τους ἀναφερόμενα χρηματικά ποσά καί εὐχα-
ριστοῦμε θερμά:
• Βασ. Μαυρουδῆς (Θεσ/νίκη) 50 €(17.038 δρχ.) • Χρ. Λίβας (Ἀρναία) 20 €( 6.815 » )
• Στυλ. Βαλιᾶνος (Ἀρναία) 50 €(17.038 » ) • Βασ. Ἀργυροῦ-Φουρκιώτη
• Στέργιος Μπάτσιος (Θεσ/νίκη) 30 €(10.222 » ) (Στρατώνι) 20 €( 6.815 » )
• Ε. Τ. (Πολύγυρος) 20 €( 6.815 » ) • Ξηράδας Ἀλέξανδρος (Θεσ/νίκη) 20 €( 6.815 » )
• Βασ. Πραβίτας (Πρώτη Σερρῶν) 20 €( 6.815 » ) • Κων. Καραλιόλιος (Θεσ/νίκη) 20 €( 6.815 » )
• Βασ. Καλτσός (Θεσ/νίκη) 20 €( 6.815 » ) • Γεώργ. Νικ. Ρουκᾶς (Ἀρναία) 20 €( 6.815 » )
• Δημ. Ζαμπόκας (Θεσ/νίκη) 20 €( 6.815 » ) • Νικ. Δ. Σαμαρᾶς (Θεσ/νίκη) 15 €( 5.111 » )
• Χρ. Γ. Λαλιώτης (Ἀρναία) 20 €( 6.815 » ) • Θεόδ. Ξύστρος (Θεσ/νίκη) 10 €( 3.407 » )

«ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ»
• Οἱ συμπατριώτισσές μας ἀδελφές Ἄννα Γκόσποτα καί Σουλτάνα Γκόσποτα πρό-
σφεραν στό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» 20 εὐρώ στή μνήμη τοῦ ἐξαδέλφου τους Μαυρουδῆ Κα-
ραγιάννη, πού πέθανε στίς 13 Δεκεμβρίου 2018.
• Ὁ συμπατριώτης - συμπολίτης μας Χριστόδουλος Ἀγγ. Ρεπάνης πρόσφερε στό πε-
ριοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» 20 εὐρώ στή μνήμη τῆς μητέρας του Ἄννας τοῦ Ἀγγέλου, πού πέθανε
στίς 27 Σεπτεμβρίου 2018.
• Ὁ συμπατριώτης μας (κάτοικος Ἀθηνῶν) κ. Κωνσταντῖνος Μαυρωδῆ Κυράτσος
πρόσφερε στό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» 50 Εὐρώ στή μνήμη τοῦ πατέρα του Μαυρωδῆ Κυ-
ράτσου καί τοῦ θείου του Γεωργίου Μαυρωδῆ Κυράτσου.
Εὐχαριστοῦμε θερμά καί εὐχόμαστε ὁ Θεός νά ἀναπαύει τίς ψυχές τῶν προσφιλῶν
τους προσώπων.

22
Περιπτώσεις ἀντιθέσεων
μέ τόν Ὀθωμανό κατακτητή
στήν κωμόπολη τῆς Λιαρίγκοβης
Κωνσταντῖνος Θ. Χιούτης
ἐκπαιδευτικός, Γυμνάσιο Ἀρναίας

Τή δεκαετία τοῦ 1880 ἡ παρατεταμένη ἐγκατάσταση στρατιωτικοῦ σώματος στή Λια-
ρίγκοβη φαίνεται ὅτι ἑδραίωσε τήν παρουσία Ὀθωμανῶν στήν κωμόπολη, ὅπου ὁ πληθυ-
σμός ἦταν ἀμιγῶς ἑλληνικός. Ἐπρόκειτο γιά μιά μορφή συμβίωσης, στρατοῦ καί ὑπηκόων,
ἡ ὁποία προσέλκυε ὀφέλη καί ἀντιθέσεις καί γιά τόν λόγο αὐτό ἡ τοπική κοινωνία καλεῖτο
νά κάνει διαχείριση καταστάσεων μέ ἰδιαίτερη προσοχή ἐξαιτίας τῆς μειονεκτικῆς θέσης
της ἀπέναντι στήν κάθε μορφῆς ἐξουσία.
Στό παρόν ἄρθρο ἐξετάζονται δύο περιστατικά, χρονικῆς ἀπόστασης δύο ἐτῶν (1886 καί
1888), στά ὁποῖα ὁ στρατωνισμός τῶν Ὀθωμανῶν στή Λιαρίγκοβη ἔδειξε νά ἐπιφέρει προ-
βλήματα στήν τοπική κοινωνία προκαλώντας τήν ἀντίδρασή της.
Τό 1886 κάποιοι κάτοικοι τῆς Λιαρίγκοβης, πού βιοπορίζονταν ὡς πανδοχεῖς ἤ πού διέ-
θεταν περιστασιακά τίς οἰκίες τους σέ τρίτους μέ ἀμοιβή, διαμαρτύρονται μέ ἐπιστολή
τους πρός τόν μουχτάρη ὅτι ἡ πολυετής διαμονή τοῦ στρατοῦ τούς ἐπιβαρύνει οἰκονο-
μικά σέ ἐπικίνδυνο βαθμό, ἐπειδή ἔχουν καταληφθεῖ ἀνεξέλεγκτα οἱ χώροι τους: «[...] αἱ
οἰκίαι ἡμῶν καταληφθεῖσαι ἐπληρώθησαν τοσούτων ζώων καί στρατιωτῶν, ὥστε δέν δυ-
νάμεθα πλέον νά δεχθῶμεν, οὔτε ζῶα ἄλλα, οὔτε ἀνθρώπους πρός πορισμόν τῶν πρός τό
ζῆν ἐπιτηδίων».
Ἀπό τό ἔγγραφο συνάγεται ὅτι ἡ ὑπηρεσία τους ἦταν ἀκαθόριστη, δέν συνοδευόταν
ἀπό κάποια ἀμοιβή οὔτε ἀνῆκε σέ κάποιο εἶδος ὑπηρεσίας πρός τό κράτος μέσα ἀπό μία
«νόμιμη» διαδικασία, γιά τήν ὁποία ἡ τοπική κοινότητα (μουχταροδημογεροντία) ἦταν ἐνή-
μερη. Κατά συνέπεια οἱ συντάκτες τῆς ἐπιστολῆς ζητοῦσαν ἀπό τόν μουχτάρη Ἀναστάσιο
Σαραφιανό, ἀφοῦ συνομιλήσει μέ τόν Ὀθωμανό ταγματάρχη (μπίμπαση), νά τούς ἐνημε-
ρώσει ὑπεύθυνα γιά τό ζήτημα, διαφορετικά νά ἐπωμισθοῦν καί ἄλλοι ὁμοχώριοι αὐτή τήν
ἰδιότυπη φιλοξενία τῶν στρατιωτῶν, ὥστε νά ὑπάρχει ἰσονομία στήν κωμόπολη. Ἡ ἐπι-
στολή ἔχει ὡς ἑξῆς:
Ἐν Λιαριγκόβῃ τῇ 17ῃ Ἀπριλίου 1886

Πρός τόν Κύριον Μοχτάρην κτλ.
Κύριε Ἀναστάσιε!
Γνωρίζετε πολύ καλά, ὅτι ἡμεῖς τάς οἰκίας μας μεταχειριζόμεθα ὡς ξενοδοχεῖον
ἐκ τῶν προσόδων τοῦ ὁποίου ἀποζῶμεν, καί ὅτι ἀποστερούμενοι τούτων καταστρε-
φόμεθα. Ἐπειδή δέ ἀφ’ ὅτου ἦλθεν ἐνταῦθα ὁ ὑπάρχων στρατός τῆς σεβαστῆς ἡμῶν
κυβερνήσεως μέχρι σήμερον αἱ οἰκίαι ἡμῶν καταληφθεῖσαι ἐπληρώθησαν τοσούτων
ζώων καί στρατιωτῶν, ὥστε δέν δυνάμεθα πλέον νά δεχθῶμεν οὔτε ζῶα ἀλλά, οὔτε
ἀνθρώπους πρός πορισμόν τῶν πρός τό ζῆν ἐπιτηδείων, καί ἐν τοιαύτῃ ἀμηχανίᾳ εὑρι-
σκόμενοι δέν γνωρίζομεν, ἄν τό βάρος τοῦτο ἀποβλέπῃ ἡμᾶς μόνον ὡς ἄτομα, ἤ ἅπαν
τό κοινόν τοῦ χωρίου μας, καί ἄν θά ἀποζημιωθῶμεν δι’ αὐτό, καί πόσον καί πῶς καί
ἀπό ποῖον θά πληρωθῶμεν, διά ταῦτα πάντα θερμοπαρακαλοῦμεν ὑμᾶς ὡς ἀνώτερον
κυρίαρχόν μας, ὅπως φροντίσητε νά μᾶς πληροφορήσητε περί ὅλων τούτων, ἤ ἐάν
δέν γνωρίζητε νά ζητήσητε τάς τοιαύτας πληροφορίας ἀπ’ εὐθείας παρά τοῦ Πίμ-
23
παση, ἤ τοὐλάχιστον νά μᾶς ἁπαλλάξητε κατά τι μέρος τοῦ βάρους τούτου, ἐπιβα-
ρύνοντες καί ἄλλους τοιούτους, διά νά δυνάμεθα νά ἐξασκῶμεν καί τό ἐπάγγελμά
μας πρός τόν ῥηθέντα σκοπόν, ἄλλως τε θά ἀναγκασθῶμεν ἤ τάς οἰκίας μας νά πα-
ραιτήσωμεν, ἤ νά διαμαρτυρηθῶμεν, ὅπου δεῖ, διά τόν ἄδικον τοῦτον ἀποκλεισμόν
καθόσον θεωροῦμεν μέγα ἀδίκημα τοῦ νά ὑποφέρωμεν ἡμεῖς μόνον τά βάρη ταῦτα,
καί ἄλλοι νά καθεύδωσι. Πεποιθότες ὅθεν, ὅτι ἡ εὐθυδικία ὑμῶν θέλει σπεύσει προ-
θύμως νά ἱκανοποιήσῃ τήν αἴτησίν μας ταύτην, ὑποσημειούμεθα μετά τῆς προση-
κούσης ὑμῖν ὑπολήψεως.
Ὑμέτεροι συμπολῖται
Χαδευτός Βασιλίου
Ἰωάνης Πρήκιου
Κ. Ἀποστόλου
Νικόλαος Π(απα) διονυσίου1

Δύο χρόνια ἀργότερα προέκυψε νέο ζήτημα, στό ὁποῖο ἐμπλεκόταν ξανά τό στρατιω-
τικό σῶμα τῶν Ὀθωμανῶν, πού ἕδρευε στή Λιαρίγκοβη. Αὐτή τή φορά τό ἀρχειακό ὑλικό
ἔχει καταγγελτικό περιεχόμενο καί στοχοποιεῖ τούς στρατιῶτες, τῶν ὁποίων ἡ ζωή στήν
κωμόπολη συνδέεται μέ «καταχρήσεις καί βιοπραγίας».
Ἔχουν μεσολαβήσει δύο χρόνια ἀπό τήν πρώτη περίπτωση τοῦ 1886, ἡ ὁποία δέν χα-
ρακτηριζόταν ἀπό τάσεις παραβατικότητας ἀπό τήν πλευρά τῶν στρατιωτῶν, ἀλλά σέ αὐτό
τό χρονικό σημεῖο ὅλα καταδεικνύουν ὅτι στόν οἰκισμό ὑπάρχουν αὐθαιρεσίες καί ἀνησυ-
χία. Γιατί προέκυψε αὐτό τό αὐταρχικό περιβάλλον, δέν μποροῦμε νά τό ὑποστηρίξουμε μέ
σαφήνεια ἐξαιτίας τῆς ἔλλειψης ἀρχειακῶν τεκμηρίων· ὁπότε ἡ αἰτιολόγησή του εἶναι πάν-
τοτε ἀνοικτή.
Οἱ παραστάσεις, πού ἔχουμε γιά τή ζωή στή Λιαρίγκοβη τοῦ 1888, προέρχονται ἀπό μία
ἐπιστολή ἑνός παράγοντα τῆς κωμόπολης πρός τήν ἁγιορειτική μονή Ἁγίου Παύλου. Ὁ
συντάκτης της ἀναφέρεται στήν παραβατικότητα τῶν στρατιωτῶν καί στίς διαδικασίες πού
ἔχουν κινήσει οἱ τοπικοί ἄρχοντες, ὥστε νά τήν ἀντιμετωπίσουν μέ νόμιμα μέσα. Τό ἐγχεί-
ρημά τους, ὅμως, ἐξόργισε τούς στρατιωτικούς, οἱ ὁποῖοι ἐπιδίωξαν νά φιμώσουν τήν ὑπό-
θεση μέ τήν τακτική τῶν ψευδομαρτυριῶν καί τή φυλάκιση τῶν καταγγελλόντων τους
στόν Πολύγυρο.
Ὁ Νικόλαος Μπάλλας, πρόσωπο μέ ἔντονη παρουσία στόν δημόσιο βίο τῆς Λιαρίγκοβης
(πρόεδρος κοινότητας, ἐπίτροπος μονῶν, κ.ἄ.) καί συντάκτης τῆς ἐπιστολῆς, ὑπῆρξε ἀπό
τά θύματα τῆς ὑπόθεσης. Ὁ ἴδιος κατέληξε στή φυλακή, ἐπειδή ὑπέγραψε τήν ἀναφορά
διαμαρτυρίας τῆς κοινότητας πρός τίς πολιτικές καί στρατιωτικές ἀρχές τοῦ Πολυγύρου
γιά τίς «καταχρήσεις καί βιοπραγίας» τῶν στρατιωτῶν στή Λιαρίγκοβη.
Ὁ Μπάλλας πιστεύει ὅτι ἡ Μονή Ἁγίου Παύλου, μέ τήν ὁποία ἔχει ἕνα παρελθόν συν-
εργασίας, μπορεῖ νά τόν βοηθήσει στήν παροῦσα συγκυρία, γι’ αὐτό καί ζητᾶ τήν ἀρωγή της
τόσο στό οἰκονομικό πεδίο ὅσο καί στήν διεκδίκηση τῆς ἀποφυλάκισής του. Ἡ ἐπιστολή
του πού πληροφορεῖ γιά ὅσα προβληματίζουν τήν κοινωνία τῆς Λιαριγκόβης καί ἰδιαιτέ-
ρως τόν συντάκτη της ἔχει ὡς ἑξῆς:

1Ἀρχεῖο Λυσιμάχου Σαραφιανοῦ, Ἐπιστολή κατοίκων τῆς Λιαριγκόβης πρός τόν Ἀναστάσιο
Σαραφιανό (Λιαρίγκοβη, 17 Ἀπριλίου 1886). Εὐχαριστῶ θερμά τόν Δ. Κύρου γιά τήν παραχώ-
ρηση ἀντιγράφου τῆς ἀνωτέρω ἐπιστολῆς. Ἐπιτομή της, βλ. Δ. Κύρου, «Καταγραφή ἀρχείων.
ΚΑ΄. Κατάλογος ἐγγράφων ἀρχείου Λυσιμάχου Σαραφιανοῦ», περ. Ἀρναία, τεῦχ. 38 (Ἰανουάριος
– Μάρτιος 1998), 3.

24
Ἐν Πολυγύρῳ τή 2η Σεπτεμβρίου 1888

Πρός τό σεβαστόν
Ἡγουμενοσυμβούλιον τοῦ ἁγίου Παύλου.

Πανσέβαστοί μοι Γέροντες.
Πρό τινων ἡμερῶν σταλεῖς μέ τόν μοχτάρην ὑπό τῆς κοινότητος τοῦ χωρίου μας
ἐνταῦθα, ἵνα ἐξετάσωμεν καί δικάσωμεν κοινήν τινα αὐτῆς ὑπόθεσιν, ἀποτυχόντες
ἐπανήλθομεν εἰς τά ἴδια. Μετέπειτα δέ ἡ ἴδια κοινότης συνέταξε δύο ἐνσφραγίστους
ἀναφοράς πρός τόν ἐδῶ Καϊμακάμην καί τόν ἀνώτερον διοικητήν τοῦ ἑδρεύοντος
ἐνταῦθα αὐτοκρατορικοῦ τάγματος, δι’ ἧς παρεπονεῖτο διά τάς παντοειδεῖς κατα-
χρήσεις καί βιοπραγίας τῶν ἐν τῇ πατρίδι μου διαμενόντων στρατιωτῶν, καί διά τῆς
ὁποίας ἐξητεῖτο θεραπείαν τοῦ κακοῦ τούτου, καί ἐπειδή ὑπέγραψα καί ἐγώ εἰς τάς
ἀναφοράς ταύτας, καθώς καί πλεῖστοι ἄλλοι πρόκριτοι Λιαριγκοβινοί, ὁ μελιαζίμης
τοῦ λόχου τούτου διά νά μέ ἐκδικηθεῖ ἐψευδομαρτύρησε μέ δύο ἄλλους στρατιώτας
εἰς τό δικαστήριον, ὅτι δῆθεν ἐγώ μέ τόν Μοχτάρην ἐπιστρέψαντες εἰς τό χωρίον
μας διεδώσαμεν εἰς τόν λαόν, ὅτι τότε μόνον δυνάμεθα νά κερδήσωμεν τήν ρηθεῖσαν
ὑπόθεσιν, ὁπόταν φροντίσωμεν νά δωροδοκήσωμεν τούς ἁρμοδίους τῆς ὑποθέσεως
ταύτης κυβερνητικούς ὑπαλλήλους.
Συνεπείᾳ δέ τῆς ψευδοῦς ταύτης κατηγορίας ἀπήχθημεν πρό τριῶν ἡμερῶν εἰς
Πολύγυρον καί ἐρρίφθημεν ἀμφότεροι εἰς τήν φυλακήν τῶν κακούργων ἀνεξετά-
στως καί ἀδικάστως, ἐγκαταλιπῶν τήν πολυμελῆ οἰκογένειάν μου ἀπροστάτευτον καί
ἐν μεγίστῃ δυστυχίᾳ.
Μανθάνομεν, ὅτι θά μείνωμεν ἐν τῇ φυλακῇ ταύτη ὑπέρ τούς ἕξ μήνας. Ὅθεν
σᾶς παρακαλῶ θερμῶς καί δακρυρροῶν, ὅπως οἰκτείροντές με εὐαρεστηθῆτε νά μέ
συνδράμητε εἰς τήν δεινήν ταύτην περίστασίν μου ἀπέναντι τῆς ἀρχαίας ἡμῶν φι-
λίας, καί τῶν μικρῶν μου ὑπηρεσιῶν, ἄς προσήνεγκον τῇ ἱερᾷ ὑμῶν Μονῇ, χορη-
γοῦντες μοι χρηματικήν τινα βοήθειαν, καί ἐνεργοῦντες διά τῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ
ἀξιοτίμων φίλων σας τήν ἀποφυλάκισίν μου. Ὅ,τι δέ χρηματικόν βοήθημα προαι-
ρεθῆτε νά μοί στείλητε, εὐαρεστηθῆτε, παρακαλῶ νά ἐγχειρίσητε αὐτό τῷ ἐπιδότῃ
τῆς παρούσης μου υἱῷ μου Δημητρίῳ δι’ ὅπερ θέλω σᾶς εἶμαι εὐγνώμων καί πιστός
θεράπων διά βίου.

Ὑμέτερος πρόθυμος φίλος
Νικόλαος Μπάλας2

Ἡ ἀνάδυση τέτοιων προβλημάτων στόν καθημερινό βίο τῶν Λιαριγκοβινῶν δέν εἶναι
γνωστό πῶς ἐξελίχθηκε, ἀφοῦ οἱ διαθέσιμες πηγές δέν διασώζουν περαιτέρω πληροφο-
ρίες. Ὡστόσο, τέτοια περιστατικά συνιστοῦσαν ἀφορμή, ὥστε νά συσπειρώσουν τήν ἑλλη-
νική κοινότητα ἀπέναντι στήν αὐταρχικότητα τοῦ κατακτητῆ καί νά τόν ἀντιμετωπίσουν
μέσα ἀπό τή δικαιοσύνη τῶν θεσμῶν καί ἀπό τίς γνωριμίες μέ μοναστηριακούς κύκλους.
Τά γεγονότα αὐτά ἀποτελοῦν χαρακτηριστικό παράδειγμα ὅτι οἰ Λιαριγκοβινοί δέν ἐπέ-
δειξαν ποτέ δουλική συμπεριφορά ἀπέναντι στούς Ὀθωμανούς καί διαχειρίστηκαν τίς ὑπο-
θέσεις τους μέ θάρρος, σωφροσύνη καί ἀξιοπρέπεια προστατεύοντας πάντοτε τό
κοινωνικό πλαίσιο τῆς γενέτειράς τους.

2 Ἀρχεῖο Μονῆς Ἁγίου Παύλου, Φάκ. 151, Ἐπιστολή τοῦ Νικολάου Μπάλα πρός τή Μονή
Ἁγίου Παύλου (Πολύγυρος, 2 Σεπτεμβρίου 1888).

25
῾ Η ᾽ Αλληλογραφία μας

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΜΑΣ
ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ

• Ἀπό τό Σωματεῖο «ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΤΑΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ» πήραμε (Ἀθήνα 30/8) τήν πα-
ρακάτω ἀγωνιστική ἐπιστολή:

26
Σημ. Σύνταξης: Εὐχαριστοῦμε θερμότατα, κ. Πρόεδρε, γιά τήν ἱκανοποίηση τοῦ αἰτήμα-
τός μας μέ τήν ἀποστολή τῶν ἀξιόλογων ἱστορικῶν βιβλίων τοῦ σεβαστοῦ Γέροντα Μαξί-
μου τοῦ Ἰβηρίτου καί τοῦ κ. Ἠλία Μάρκου γιά τή Μακεδονία μας καί σᾶς εὐχόμαστε τήν
ἀπό Θεοῦ δύναμη γιά τήν ἐκπλήρωση τοῦ ἐθνικοῦ τάματος.
27
• Ἀπό τόν ὁμότιμο ἀγαπητό καθηγητή τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἀριστοτελείου Πα-
νεπιστημίου Θεσσαλονίκης καί προφέσσορα τοῦ Πανεπιστημίου Λευκωσίας κ. Ἀθ. Καρα-
θανάση, πήραμε τήν παρακάτω ἐπιστολή (2/11):
Ἀγαπητέ Δημήτριε,
Ἐχάρηκα πού ἀνταμώσαμε στήν ὄμορφη καί δροσερή Ἀρναία καί εἶχα τήν εὐκαιρία νά ἐκτι-
μήσω, γιά μιά ἀκόμη φορά, τήν χαρισματική προσωπικότητά σου καί τήν ἀφοσίωσή σου εἰς
τήν γενέτειρα καί σ’ εὐχαριστῶ γιά τήν φιλάγαθη διάθεσή σου νά μέ βοηθήσεις νά συνθέσω
τήν χθεσινή ὁμιλία μου.
Σ’ εὐχαριστῶ καί σέ χαιρετῶ μέ τιμή
ὁ σός Ἀθ. Κ.
Σημ. Σύνταξης: Ἀγαπητέ Ἀθανάσιε, σέ εὐχαριστοῦμε θερμά γιά τήν ἐκτίμησή σου στό πρό-
σωπο τοῦ γράφοντος. Ἄν εἶναι ἔτσι, «σύ εἴπας»! Ἡ ἐλάχιστη βοήθεια τοῦ γράφοντος γιά
τή σύνθεση τῆς ὁμιλίας στόν Ἱ. Ν. Ἁγ. Ἀναργύρων γιά τήν Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας δέν
ἦταν «φιλάγαθη διάθεση» τοῦ γράφοντος, ἀλλά ὑποχρέωσή του, ὁπότε δέν χρειάζονται εὐχα-
ριστίες· «ὅ εἶχον, τοῦτό σοι ἔδωκα»! Ἔρρωσο συγγράφων καί ὁμιλῶν «εὐκαίρως ἀκαίρως»
καί κυρίως γιά τή Μακεδονία μας, πού εἶναι τό καμάρι τῶν Ἑλλήνων!
• Ἀπό τόν ἴδιο καθηγητή πήραμε (Θεσσαλονίκη 17/12) τήν παρακάτω ἐπιστολή:
Ἀγαπητέ Δημήτριε, χαῖρε!
Ἔλαβα τό τελευταῖο τεῦχος τῆς «Ἀρναίας» σου, πού εἶναι ὀρυχεῖο γνώσεων γιά τήν ἀγα-
πημένη σου πόλη. Σέ συγχαίρω πού εἶσαι ἀφοσιωμένος διά βίου εἰς αὐτήν καί μελετᾶς τήν
ἱστορία της μέ πάθος.
Μέ τό παρόν σέ παρακαλῶ γιά τήν βοήθειά σου. Καί τοῦτο, διότι ὁ ἔρανός μου εἰς τόν
τόμον τοῦ κ. Ἰωακείμ Παπαγγέλου εἶναι μικρό μελέτημά μου γιά τά παλληκάρια τά καλά ἀπό
τή Χαλκιδική, πού ἔπεσαν μαχόμενα τήν περίοδο 1919-1922, ἤτοι εἰς τά γεγονότα τῆς Μ.
Ἀσίας. Εἶναι κοντά στούς 150 οἱ ἡρωϊκοί νεκροί ἀπό ὅλα σχεδόν τά μέρη της. Ἀπό τήν Ἀρναία
ηὗρα τούς κάτωθι: Βραστανός Κ. Δημ. (1921), Γιαννούσης Κωνστ. Χρ. (1920), Γιανναρίκας
Γεώργ. Κωνστ. (1921), Γκιουλέκας Ἀναστ. (1922), Νεραντζιᾶς Ἀθ. Γεώργ. (12.3.22, Α΄ Νοσ.
Θεσ/νίκης), Τρικαλλιώτης Βασ. Γεώργ. (22.4.21, Νοσ. Κομοτινῆς).
Εἶναι ἄρα γε μόνον αὐτοί; Εἰκάζω ὅτι οἱ παλαιοί Ἀρναιῶτες θά ἔχουν σημειώσει καί ἄλλα
ὀνόματα συμπολιτῶν τους στό Ἡρῶον τῆς πόλης σας. Μπορεῖς, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν νά μοῦ
τά κοινοποιήσεις;
Σ’ εὐχαριστῶ καί εὐχόμενος καλές γιορτές διατελῶ μέ τιμή
ὁ σός Ἀθ. Κ.
Υ.Γ. Σέ παρένθεση ὁ χρόνος τοῦ θανάτου τῶν παλληκαριῶν.
Σημ. Σύνταξης: Ἀγαπητέ Ἀθανάσιε, σέ εὐχαριστοῦμε γιά τόν χαρακτηρισμό τοῦ περιοδικοῦ
μας ὡς «ὀρυχεῖο γνώσεων» (Σκουριές δέν εἶναι πάντως!) καί γιά τό ἑτοιμαζόμενο γιά ἔκδο-
ση μελέτημά σου «γιά τά παλληκάρια τά καλά ἀπό τή Χαλκιδική». Ἤδη σοῦ ἔχουν σταλεῖ
τά ὀνόματα ἀρκετῶν παλληκαριῶν τῆς Ἀρναίας (τότε Λιαρίγκοβης). Χρόνια πολλά καί καλή
ΜακεδονοἈγωνιστική Χρονιά!
• Ἀπό τόν ἀγαπητό συμπατριώτη φιλόλογο-ποιητή Γιάννη Χ. Καραμίχο, πήραμε τήν πα-
ρακάτω ἐπιστολή (Θεσσαλονίκη 11/12):
Ἀγαπητέ Δημήτρη,
Σοῦ στέλνω ἕξι (6) ἀφιερωματικά ποιήματα πού ἀφοροῦν στήν Ἀρναία. Τά τέσσερα (Τό
περιβόλι τῆς Παναγιᾶς, Οἱ Ἅγιοι Ἀνάργυροι, ὁ Ἅγιος Χριστοφόρος τῆς Ἀρναίας, Ἀέρινος
Ἰησοῦς, μαζί μέ τό δημοσιευμένο ἤδη «Στίς 26 τοῦ Ἰουλίου», ἀποτελοῦν μιά ἑνότητα μέ ἑνιαῖο
θεματικό πυρήνα. Τά ἄλλα δύο (2) (Ἡ Κυρά τῆς Ἀρναίας, Ὁ Κυριάκος) μαζί μέ τό δημοσι-
ευμένο ἤδη ποίημα «Ὁ δάσκαλός μας» ἀποτελοῦν μιά δεύτερη θεματική ἑνότητα. Κοινή
συνισταμένη καί τῶν δύο εἶναι ἡ ἀγάπη μου γιά τήν ἰδιαίτερη πατρίδα μου (μας), τήν σκιό-
φιλη Ἀρναία.
Ἀξίζει νομίζω νά «παρεκκλίνεις» ἐλαφρῶς ἀπό τό καθαρά ἐπιστημονικό ὕφος τοῦ πε-
28
ριοδικοῦ καί νά ἐνσωματώσεις στίς σελίδες του μιά δροσιά εὐχάριστης καί νοσταλγικῆς ποι-
ητικῆς αὔρας. Ἔχω τήν ἐντύπωση πώς τό ζητοῦν καί οἱ ἀναγνῶστες σου. Πολύ περισσό-
τερο, ὅταν ἀπευθύνεται στό θυμικό τῶν συμπατριωτῶν μας.
ΠΡΟΤΑΣΗ: Τό ποίημα «Ἡ Κυρά τῆς Ἀρναίας», θά πρότεινα, ἄν ἔχει τήν ἔγκριση τῶν ὑπευ-
θύνων, νά ἀναρτηθεῖ (μέ πρότασή σου) σέ περίοπτη θέση στό Μουσεῖο Ὑφαντικῆς Τέχνης
τῆς Ἀρναίας, ὡς ἐλάχιστο ἀντίδωρο στήν προσφορά τῆς ἀείμνηστης Χαρίκλειας Δημη-
τρακούδη.
Σ’ εὐχαριστῶ πολύ πού φιλοξενεῖς πάντα τίς ὅποιες συνεργασίες μου.
Τό σημείωμά μου αὐτό μπορεῖς νά τό δημοσιεύσεις στή σχετική τοῦ περιοδικοῦ «Ἡ ἀλλη-
λογραφία μας».
Δημήτρη, εὔχομαι τά Χριστούγεννα νά μεταδώσουν σέ ὅλους μας τό μήνυμα τῆς ἀνα-
γέννησης τοῦ ἀνθρώπου. Δυστυχῶς οἱ ἑορτές τῶν Χριστουγέννων ἔχουν καταντήσει ἕνα
διαρκές ἐμπόριο, πασπαλισμένο μέ ψεύτικη χρυσόσκονη, στράς διαμάντια, ἐκθαμφωτικό
ψεύτικο φῶς καί ἄσκοπο καταναλωτισμό.
Καλές γιορτές
Γιάννης Χ. Καραμῖχος
Σημ. Σύνταξης: Ἀγαπητέ Γιάννη, μέ τή δημοσίευση τῶν ποιημάτων σου στήν «ΑΡΝΑΙΑ»
ἀπολαμβάνουμε ἤδη τή «δροσιά τῆς εὐχάριστης καί νοσταλγικῆς ποιητικῆς σου αὔρας» καί
σέ εὐχαριστοῦμε θερμά!
• Ἀπό τόν ἀγαπητό Κων/νο Γ. Καραλιόλιο, πήραμε τήν παρακάτω ἐπιστολή (Θεσσαλονί-
κη 27/12):
Ἀγαπητέ Δημήτρη, Χρόνια πολλά καί καλή χρονιά.
Σέ συνέχεια τῆς ἐπικοινωνίας, πού εἴχαμε στίς 14.12.2018 μεταξύ τῶν ἄλλων καί γιά τή
φωτογραφία πού εἶχε καταχωρηθεῖ παλαιότερα στό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ», τήν ἔκδοση τοῦ
ὁποίου καί ἐπιμελεῖσαι, θά ἤθελα πέραν τῶν ὅσων ἀναφέρεις νά προσθέσω καί τά ὀνόμα-
τα κάποιων ἄλλων συμπατριωτῶν μας, πού εἰκονίζονται σ’ αὐτή. Ἡ ἀναφορά μου αὐτή βα-
σίζεται σέ ἀφηγήσεις τοῦ πατέρα μου, μιᾶς καί ἡ φωτογραφία βρίσκεται στό οἰκογενειακό
μας ἀρχεῖο (ἐπισυνάπτω ἀντίγραφό της). Συγκεκριμένα εἰκονίζονται, ὅπως βλέπουμε τή φω-

29
τογραφία ἀπό τά δεξιά πρός ἀριστερά:
Πρώτη σειρά (καθήμενοι στό ἔδαφος): 2ος ὁ Ἀστ. Σαμαρᾶς, 4ος ὁ Παντ. Μαχαιράς, 6ος
ὁ Ἰωάν. Τσόχας.
Δεύτερη σειρά (καθήμενοι στό πεζούλι): 4ος ὁ Βασ. Γ. Μήτσιου, 5ος ὁ Παντ. Βογιατζῆς,
6ος ὁ Χαρ. Σαπουνᾶς, 7ος ὁ Χρ. Σμαραγδῆς, 10ος ὁ Δημ. Ματζιώλης, 11ος ὁ Χρῆστος Ἀλε-
ξάνδρου (ὄρθιος).
Τρίτη σειρά: 1ος ὁ Ἰωάν. Γκουντιᾶνος, 2ος ὁ Ἰωάν. Κοκκαλιάρης, 3ος ὁ Γεώργ. Καραλιόλιος,
4ος ὁ Σπυρ. Χαριστός (πρώην Δήμαρχος), 5ος ὁ Χρ. Καλυβιώτης, 6ος ὁ Κων. Καλυβιώτης,
7ος ὁ Νικ. Ντάλες.
Τέταρτη σειρά: 2ος ὁ Κων. Ξιούφης, 3ος ὁ Θεοχ. Κύρου, 4ος ὁ Χρ. Τσιρώνης, 5ος ὁ Γε-
ώργιος Ἀδαμίδης, 8ος ὁ Χρ. Καζάκης (;), 9ος ὁ Εὐάγγ. Κεχαγιᾶς.
Πέμπτη σειρά (ὄρθιοι): οἱ Θεόδ. Ἀλεξάνδρου καί Ἀθαν. Ξιούφης.
Ἡ λήψη τῆς φωτογραφίας ἔγινε τόν Μάϊο τοῦ 1941 στήν Ἀθήνα, μετά τήν εἰσβολή τοῦ
γερμανικοῦ στρατοῦ καί τήν ὀπισθοχώρηση τῶν ἑλληνικῶν στρατευμάτων (γερμανική κα-
τοχή).
Μέ ἐκτίμηση
Κων/νος Γ. Καραλιόλιος
Σημ. Σύνταξης: Ἀγαπητέ Κωνσταντῖνε, σ’ εὐχαριστοῦμε γιά τίς ἑόρτιες εὐχές σου ἀντευ-
χόμενοι καί γιά τήν ἱστορική φωτογραφία τοῦ 1941, ἡ ὁποία ἐνσωματώνεται στήν ἐπιστο-
λή σου συμπληρώνοντας τήν ἐλλειπή παρουσίασή της στό τεῦχος 21/Ὀκτ.-Δεκ. 1993, σ. 6,
στήν ὁποία εἶχαν ἐντοπισθεῖ μόνο τρεῖς Ἀρναιῶτες (Θ. Κύρου, Κων. Ξιούφης καί Νικ. Ντά-
λες). Τώρα οἱ 3 ἔγιναν 24 ἀποτελώντας τήν συντριπτική πλειοψηφία στούς φωτογραφημένους,
οἱ ὁποῖοι συνολικά εἶναι 38+1 παιδάκι=39. Ἡ φωτογραφία εἶναι μιά συμβολή στήν Ἱστορία
τῆς Ἀρναίας.
• Ἀπό τόν κ. Θεόδωρο Αὐγερινό, ἰατρό, πήραμε τήν παρακάτω ἐπιστολή (Θεσσαλονίκη
29/12):
Ἀγαπητέ κύριε Κύρου,
Χρόνια σας πολλά μέ ὑγεία καλή χρονιά.
Ἔλαβα τό λίαν ἐνδιαφέρον τεῦχος Νο 120 τοῦ περιοδικοῦ σας «ΑΡΝΑΙΑ» καί ἀπό τήν σε-
λίδα 47 - κεφάλαιο «Ἔντυπα πού λάβαμε» θά ἤθελα νά μοῦ στείλετε ὀνόματα καί τηλέφωνα
γιά νά ἀπευθυνθῶ ἐγώ ὁ ἴδιος γιά τά ἑξῆς βιβλία:
ΙΙ. Ἀπόστολου Βακαλόπουλου: Ἐμμανουήλ Παπάς «Ἀρχηγός καί ὑπερασπιστής τῆς Μα-
κεδονίας. Ἡ Ἱστορία καί τό Ἀρχεῖο τῆς οἰκογενείας του (ἔκδοση Ε.Μ.Ε.Ι.Σ. (Ἀνατύπωση Σέρ-
ρες 2017, σελ. 268). (Μέ ἐνδιαφέρει ἡ τελευταία αὐτή ἔκδοση τοῦ Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.)
ΙΙ. Ἀθανασίου Ε. Καραθανάση: «Σκοπιανό ζήτημα, Ἐκλαϊκευμένα μελετήματα, Θεσσαλο-
νίκη 2018» (σσ. 117).
ΙΙΙ. Ἄγγελου Φ. Μάντσιου: «Ἡ μεγάλη Μάχη», Θεσσαλονίκη 2018 (σσ. 352).
Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ καί σᾶς εὔχομαι ὑγεία καί συνεχῆ δημιουργικότητα καί προσφορά.
Περιμένω ἀπάντησή σας.
Μέ ἐκτίμηση
Αὐγερινός Θεόδωρος
Σημ. Σύνταξης: Ἀγαπητέ ἰατρέ, εὐχαριστοῦμε θερμά γιά τά «καλά λόγια» γιά τό περιο-
δικό μας καί γιά τίς ἑόρτιες εὐχές σας. Ἡ ἀπάντηση στό αἴτημά σας σᾶς δόθηκε τηλεφω-
νικά μέ τήν κατάθεση ὀνομάτων καί τηλεφώνων τῶν ἐκδοτῶν τῶν αἰτηθέντων βιβλίων καί
εὐχόμαστε αἴσια ἔκβαση τοῦ αἰτήματός σας.
ΕΥΧΕΣ
● Ἀπό τόν Σεβ. Μητροπολίτη μας πήραμε τήν παρακάτω εὐχετήρια ἐπιστολή:

30
Σεβασμιώτατε, εὐχαριστοῦμε γιά τίς εὐχές Σας καί ἀντευχόμαστε ἀσπαζόμενοι τή Δεξιά
Σας «υἱϊκῶς».
● Ἀπό τόν κ. Δημήτρη Σγοῦρο, ὑπεύθυνο τῆς ἔκδοσης καί ἐπιμελητῆ τῆς ὕλης τοῦ περιοδικοῦ «ΤΟ
ΡΟΠΤΡΟ» τοῦ Αὐλωναρίου Εὐβοίας.
ΠΡΟΣΚΛΗΣΕΙΣ
Πήραμε προσκλήσεις ἀπό τούς παρακάτω Φορεῖς καί εὐχαριστοῦμε:
● Τήν Ἑταιρεία Μακεδονικῶν Σπουδῶν (Θεσσαλονίκη).
● Τήν Μητρόπολη Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου (Ἀρναία).
● Τήν Μητρόπολη Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου-Πρωτοβουλία Γονέων-Σύν-
δεσμο Ὀρθοδόξων Νέων καί Σύλλογο Γυναικῶν (Ἀρναία).
● Τήν Μητρόπολη Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου-Σύνδεσμο Ἱεροψαλτῶν
Ἱ.Μ.Ι.Α.Ο. καί Α. «ΡΩΜΑΝΟΣ Ο ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΝΟΣ» (Ἀρναία).
● Τήν Πολιτιστική καί Ἐπιμορφωτική Ἑταιρεία Ἀρναίας.
● Τόν Ἐκπολιτιστικό Σύλλογο Λειβαδιωτῶν Θεσσαλονίκης «Ο ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ» (Θεσ-
σαλονίκη-Λειβάδι).
● Τόν Παγχαλκιδικό Σύλλογο Θεσσαλονίκης «Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» (Θεσσαλονίκη).
● Τό Ἀριστοτέλειο Πνευματικό Κέντρο καί τά Χορευτικά Τμήματα Ἀρναίας.
● Τό Ἀριστοτέλειο Πνευματικό Κέντρο τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη.

31
ΕΞ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ

«Τά ποιήματα ἀφιερώνονται στόν Σεβασμιώτατο
Μητροπολίτη Ἱερισσοῦ, Ἁγ. Ὄρους καί Ἀρδαμερίου
κ.κ. Θεόκλητο».

Οἱ Ἅγιοι Ἀνάργυροι

Στῆς πολύκλωνης φλαμουριᾶς τήν ἀγκαλιά
οἱ ἰαματοφόροι Ἅγιοι Ἀνάργυροι
στήν ἑσπερινή διάχυση τοῦ ἰριδίζοντος ἡλίου,
στήν ἁγιώνυμη συντροφιά τοῦ Τέμπλου
σμίγουν χαμηλόφωνα στίς ἰατρικές τους συνεδρίες.
«Δωρεάν ἐλάβατε...». Αἶνος καί συμφωνία
στά χείλη τῶν ἀσθενῶν πού θωπεύουν
τά εὐήκοα ὦτα τοῦ Παντοκράτορα
στόν οὐράνιο θόλο τοῦ τρούλου.
Ὀστεομένος, ὠχρός καί καιόμενος
ὁ παπα-Βασίλης προβάλλει ἀπό τά Ἅδυτα τῶν Ἀδύτων
στό Ἅγιο Βημόθυρο.
Ἀκουστικό θησαύρισμα
ἡ ἰσχνή καί παλλόμενη φωνή του.

Βυζαντινή μικρογραφία ὁ Ναός
καί διαρκές ἀποτύπωμα τῆς σύνθεσης
τοῦ Υἱϊκοῦ Σταυροῦ
μέ τήν Συμπαντική ἐξουσία.

Ὁ Ἅγιος Χριστοφόρος τῆς Ἀρναίας
Στίς ἐννιά τοῦ Μάη, στήν εἴσοδο τῆς σκιερῆς Ἀρναίας.
κάθε χρόνο, Τά λιανοκέρια, τῆς πίστης κατάθεση,
ὁ Ἅγιος κουβαλάει τόν συντροφεύουν!
στούς ὤμους του τόν Χριστό. Χριστοφόρο τόν εἴπανε
Κουρασμένος ἀπό καί περιμένει μέ λαχτάρα
τήν ἄϋλη μεταφορά Του, τοῦ πέρασμα τοῦ Ἄχρονου παιδιοῦ
ἀναπαύεται κάτω ἀπό στήν ἀντίπερα ὄχθη τοῦ ποταμοῦ.
τό θρόϊσμα τῶν βελανιδιῶν,

(Τά ἑπόμενα 2 ποιήματα θά δημοσιευθοῦν στό ἑπόμενο τεῦχος).

32
᾽Ενδιαφέρουσες Εἰδήσεις
(Ὅσες ἀναφέρονται στήν Ἱστορία καί στή Λαογραφία τῆς Ἀρναίας)

ΟΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΕΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ Β.Α. ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ
ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΤΡΑΤΩΝΙ
Στή Θεσσαλονίκη
Μέ τήν ὀργανωτική εὐθύνη τοῦ Παγχαλκιδικοῦ Συλλόγου Θεσσαλονίκης «Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ»
πραγματοποιήθηκε στήν Ἑστία του τήν Τετάρτη 10 Ὀκτωβρίου τό βράδυ ἡ παρουσίαση τοῦ βι-
βλίου «Οἱ σεισμοί τοῦ 1932 στή Βορειοανατολική Χαλκιδική» τοῦ καθηγητῆ Δημ. Κύρου 220 σε-
λίδων, τό ὁποῖο ἐκδόθηκε μέ τήν εὐγενική χορηγία τοῦ συμπατριώτη μας δικηγόρου καί Δημάρχου
Πολυγύρου κ. Ἀστερίου Γ. Ζωγράφου.
Τήν παρουσίαση ἔκαναν, ὅπως καί στήν Ἀρναία στίς 29 Ἰουλίου, οἱ συμπατριῶτες μας κ. Ἰωάν-
νης Κέκερης, δασοπόνος, Πρόεδρος τοῦ Συνδέσμου Ἱεροψαλτῶν τῆς Μητροπόλεως Ἱερισσοῦ
καί Πρωτοψάλτης τοῦ Ἱ. Ναοῦ Ἁγ. Ἀναργύρων Ἀρναίας, καί κ. Ἀστέριος Θ. Καραστέργιος, Πολι-
τικός Μηχανικός καί τέως Δήμαρχος Ἀρναίας μέ συντονιστή τόν συμπατριώτη μας κ. Ἰωάννη Τηλ.
Κοτσάνη, τραπεζικό καί Γενικό Γραμματέα τοῦ διοργανωτῆ Συλλόγου. (Τά κείμενα τῶν παρου-
σιάσεων βλέπε: περ. «ΑΡΝΑΙΑ», τχ. 120/2018).
Μετά τήν παρουσίαση τοῦ βιβλίου μίλησε ὁ συγγραφέας του, ὁ ὁποῖος ἀναφέρθηκε στήν πο-
ρεία τῆς σύνθεσης καί τῆς ἔκδοσης τοῦ βιβλίου καί εὐχαρίστησε τόν χορηγό κ. Ἀστ. Ζωγράφο,
τούς προλογίσαντες τό βιβλίο Σεβ. Μητροπολίτη Ἱερισσοῦ κκ. Θεόκλητο, Ἀστ. Γ. Ζωγράφο καί
Εὐθύμιο Λέκκα (Πρόεδρο τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἀντισεισμικοῦ Σχεδιασμοῦ καί Προστασίας καί γεω-
λόγο), τούς παρουσιαστές τοῦ βιβλίου καί ἄλλους Φορεῖς καί πρόσωπα, πού βοήθησαν μέ κάθε
τρόπο τήν ἔκδοση καί τέλος, τόν διοργανωή Σύλλογο. (Τό κείμενο τῆς ὁμιλίας βλ. ὅπου παρα-
πάνω).
Ἀκολούθησε ὀλιγόλεπτη συζήτηση μέ ὑποβολή ἐρωτήσεων ἀπό τούς ἀκροατές καί προσλαλιά
τοῦ Προέδρου τοῦ Συλλόγου κ. Μιχ. Καρτσιώτη, ὁ ὁποῖος συγχάρηκε τούς πρωταγωνιστές τῆς
ἐκδήλωσης καί προέτρεψε τόν συγγραφέα «νά συνεχίσει τό γόνιμο ἔργο του “ἐπ’ ἀγαθῷ” τῆς γε-
νέτειράς του, ἀλλά καί τῆς Χαλκιδικῆς ὁλόκληρης».
Στό τέλος διατέθηκαν ἀρκετά βιβλία καί τά ἔσοδα προορίζονται γιά τήν ἐνίσχυση τῆς Ἱ. Μονῆς
Ἁγίου Κοσμᾶ Ἀρναίας (γιά τόν ἀνεγειρόμενο Ἱερό Ναό) καί παρατέθηκε λιτή δεξίωση.
Τήν ἐκδήλωση τίμησαν μέ τήν παρουσία τους τό Δ.Σ. καί ἄλλα μέλη ἤ καί φίλοι τοῦ Συλλόγου.
(Παρουσίαση τῆς ἐκδήλωσης βλέπε καί στό περ. «ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ», τχ. 37 (2018), σσ.
28 καί 43).
Στό Στρατώνι
Μέ τήν ὀργανωτική εὐθύνη τοῦ Συλλόγου Γυναικῶν Στρατωνίου ἡ Τοπική Κοινότητα τῆς κω-
μόπολης πραγματοποίησε στό Πολιτιστικό Κέντρο «ΝΙΚΟΠΤΕΛΕΜΑ» τήν Κυριακή 2 Δεκεμβρίου
τό βράδυ στό πλαίσιο τῶν ἐκδηλώσεων μέ τήν εὐκαιρία τῆς ἑορτῆς τῆς πολιούχου Ἁγίας Βαρ-
βάρας τήν παρουσίαση τοῦ βιβλίου γιά τούς σεισμούς τοῦ καθηγητῆ Δημ. Κύρου. Παρουσιαστές
ἦσαν οἱ ἴδιοι (βλ. πιό πάνω) καί συντονιστής ὁ Δημοτικός Σύμβουλος τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη (πρ.
Ἀντιδήμαρχος) καί καθηγητής τῆς Γεωπονικῆς Σχολῆς τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσ-
σαλονίκης κ. Χαράλαμπος Λαζαρίδης.
Μετά τήν παρουσίαση τοῦ βιβλίου μίλησε ὁ συγγραφέας (βλ. πιό πάνω) καί στό τέλος εὐχαρί-
στησε καί τόν διοργανωτή Γυναικεῖο Σύλλογο.
Στή συνέχεια χαιρέτισαν τήν ἐκδήλωση ἐκπρόσωπος τοῦ Συλλόγου Γυναικῶν, ὀ Δημοτικός Σύμ-
βουλος τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη κ. Κων. Κατσανεβάκης, ὁ Πρόεδρος τῆς Τοπικῆς Κοινότητας Στρα-

33
τωνίου κ. Γεώργιος Ζαγοράκης καί ὁ χορηγός τοῦ βιβλίου καί Δήμαρχος Πολυγύρου κ. Ἀστ. Ζω-
γράφος.
Τήν ἐκδήλωση τίμησαν μέ τήν παρουσία τους, ἐκτός ἀπό τούς παραπάνω ἀναφερόμενους, τό
Δ.Σ. τοῦ Συλλόγου μέ ἄλλα μέλη του καί ἄλλοι κάτοικοι τοῦ Στρατωνίου.
Στό τέλος διατέθηκαν ἀρκετά ἀντίτυπα τοῦ παρουσιασθέντος βιβλίου γιά τόν παραπάνω σκο-
πό καί παρατέθηκε μικρή δεξίωση ἀπό τούς διογανωτές.
Η ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΤΟΥ ΧΟΡΟΥ ΣΤΟ «ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ» ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ
«Οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας ταύτης εἰσί φιλέορτοι, εὔθυμοι, ζωηροί καί φίλοι τῶν ἀσμά-
των ἐντός χοροῦ. Οὐδεμία σημαίνουσα ἑορτή ἤ Κυριακή παρέρχεται πλήν τῶν τεσσαρα-
κοστῶν ἄνευ χοροῦ καί διασκεδάσεων».
Πέρισυ στίς 14 Μαρτίου, ἡμέρα Κυριακή, σχεδόν μετά ἀπό ἕναν αἰῶνα διακοπῆς, ἀνα-
βίωσε τό ἔθιμο τοῦ χοροῦ στό «Χοροστάσι» τῆς Ἀρναίας. Φέτος μετά ἀπό 6 μῆνες περίπου,
στίς 8 Ὀκτωβρίου, ἡμέρα Κυριακή ἀναβίωσε γιά δεύτερη φορά τό ἔθιμο αὐτό.
Τή μέρα αὐτή ὅλα τά μέλη τῶν χορευτικῶν τμημάτων τοῦ Ἀριστοτελείου Πνευματικοῦ
Κέντρου τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη πλαισιωμένα ἀπό χορευτές τοῦ Πολιτιστικοῦ Σύλλόγου Λα-
γυνῶν, τοῦ Συλλόγου «Εὐρίτες» Ροδόπης καί τοῦ Χορευτικοῦ Ὁμίλου Γαλάτιστας ἐκκλη-
σιάστηκαν στόν Μητροπολιτικό Ναό τοῦ Ἁγίου Στεφάνου καί ἀμέσως μετά στήθηκε ὀ με-
γάλος χορός στό «Χοροστάσι» μέ τήν συνοδία παραδοσιακῆς ὀρχήστρας, κατά τόν ὁποῖο
διακόσιοι περίπου χορευτές χόρεψαν καί σιγοτραγούδησαν μέ τόν μουσικό καί χοράρχη χο-
ρωδιῶν τῆς Ἀρναίας Βασίλη Κοκκαλιάρη τραγούδια τῆς Ἀρναίας ξυπνώντας παλιές ἐνθυ-
μήσεις στούς ἡλικιωμένους κατοίκους της.
Τήν ἐκδήλωση παρακολούθησαν ὁ Ἀντιδήμαρχος Ἀριστοτέλη κ. Ἀργύρης Τσακνῆς, ὀ
Πρόεδρος τῆς Δημοτικῆς Κοινότητας Ἀρναίας κ. Γεώργιος Διαμαντούδης, οἱ Περιφερει-
ακοί Σύμβουλοι Χαλκιδικῆς κ.κ. Κατερίνα Ζωγράφου καί Στέλιος Βαλιᾶνος, ἡ Πρόεδρος τοῦ
Ἀριστοτελείου Πνευματικοῦ Κέντρου κ. Ἑλένη Παναγιωτοπούλου, οἱ ἱερεῖς τῆς Ἀρναίας,
οἱ ὁποῖοι ἔσυραν τόν χορό, σύμφωνα μέ τήν παράδοση, καί πολλοί κάτοικοι.
(Βοηθητικό κείμενο γιά τή σύνταξη τῆς «Ἐνδιαφέρουσας Εἴδησης» μᾶς ἔδωσε ἡ δασκάλα
τῶν χορευτικῶν τμημάτων τῆς Ἀρναίας κ. Ἀλεξία Ζωγράφου-Ζαμπούνη).

ΕΚΔΟΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΕ ΤΙΤΛΟ:
΄
«ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Π. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ (ΚΥΡΙΑΚΟΥ)» (ΑΡΝΑΙΑ 2018)
Στίς ἀρχές Νοεμβρίου 2018 ἐκδόθηκε καί κυκλοφορήθηκε τό νέο βιβλίο (τό 12ο στή σειρά)
τοῦ φιλολόγου-θεολόγου καθηγητῆ καί Ἐκδότη-Διευθυντῆ τοῦ περιοδικοῦ «ΑΡΝΑΙΑ» μέ τίτλο:
«Τό Ἡμερολόγιο τοῦ Γεωργίου Παναγιώτη Γεωργιάδη (Κυριάκου). [Καταγραφή τῶν ἱστορικῶν καί
δραματικῶν γεγονότων τῶν ἐτῶν 1914-1924 (Σημ.: Ἀπό παραδρομή γράφηκε ἡ χρονολογία 1926)
στήν Ἑλλάδα καί τῶν παράλληλων γεγονότων στήν Λιαρίγκοβη (Ἀρναία) σχετικῶν ἤ ἄσχετων μέ
τά πανελλαδικά] μέ 126 σελίδες (διαστ. 17Χ24 ἑκ.) (Βλ. φωτογραφία).
Τό βιβλίο ἀφιερώνεται στή μνήμη τῶν προγόνων τοῦ γένους Γεωργιάδη-Κυριάκου καί τό ἐπι-
χορήγησαν (830 €) τά τρισέγγονα τοῦ συντάκτη τοῦ Ἡμερολογίου Γεώργιος Βασιλείου Κυριᾶκος,
γιατρός Ἐνδοκρινολόγος, καί ἡ Δανάη Βασιλείου Κυριάκου Ὀφθαλμίατρος.
Στό βιβλίο περιέχονται: Ὁ Πρόλογος καί ἡ Εἰσαγωγή τοῦ συγγραφέα (σσ. 7-8 καί 9-15), Τό κεί-
μενο τοῦ Ἡμερολογίου (σσ. 16-84), οἱ Σημειώσεις (σσ. 84-116), Τό Εὐρετήριο (σσ. 117-120), Τά Ἔργα
τοῦ Συγγραφέα (σσ. 121-125) καί τά Βιογραφικά τοῦ Συγγραφέα, σ. 126.
Τά ἐξώφυλλα τοῦ βιβλίου κοσμοῦνται: α) Μέ οἰκογενειακή φωτογραφία τοῦ Ἡμερολογιογράφου
μετά τήν Ἀπελευθέρωση τοῦ 1912 καί β΄) οἰκογενειακή φωτογραφία τοῦ Ἡμερολογιογράφου τῶν
χρόνων τῆς Τουρκοκρατίας μέ φόντο μία σελίδα τοῦ χειρογράφου τοῦ Ἡμερολογίου, ἐνῶ οἱ ἄλλες
σελίδες κοσμοῦνται μέ διάφορες παλιές φωτογραφίες, φωτοτυπίες δημοσιευμάτων Τύπου τῆς

34
ἐποχῆς 1914-1924 καί σελίδες ἀπό τό χειρόγραφο Ἡμερολόγιο.
Τό βιβλίο διατίθεται δωρεάν ἀπό τόν Συγγραφέα καί τούς ἀδελφούς Βασίλη καί Ἀλέκο Κυριᾶκο.
Τέλος, τό βιβλίο παρουσιάσθηκε ἀπό τόν Ἀστέριο Γ. Ρήγα στήν ἱστοσελίδα τῆς ἐφημερίδας
«ΑΝΤΙΛΑΛΟΙ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ» μέ ἕνα μικρό ἐνημερωτικό κείμενο, μέ τμήματα τοῦ Προλόγου καί
τῆς Εἰσαγωγῆς τοῦ Συγγραφέα, μέ φωτογραφίες τῶν ἐξωφύλλων, μέ φωτογραφίες τοῦ κειμέ-
νου τοῦ Ἡμερολογίου καί μέ φωτοτυπίες δημοσιεύματα τοῦ Τύπου τῆς ἐποχῆς 1914-1924.

ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΦΙΛΩΝ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΓΥΜΝΑΣΤΙΚΟΥ ΟΜΙΛΟΥ «ΑΠΟΛΛΩΝ» ΑΡΝΑΙΑΣ
Μιά πολύ σημαντική Συνάντηση τῶν φίλων τοῦ Μουσικογυμναστικοῦ Ὀμίλου «ΑΠΟΛΛΩΝ» τῆς
Ἀρναίας πραγματοποιήθηκε τό Σάββατο 6 Ὀκτωβρίου τό βράδυ στό Κέντρο «ΕΛΒΕΤΙΑ» μέ προ-
σωπική πρωτοβουλία τοῦ ἐπί πολλά χρόνια ἀσχολούμενου μέ τά κοινά τῆς Ἀρναίας, τοῦ «παν-
ταχοῦ παρόντος καί τούς πάντας ἀναπληροῦντος» Παντελῆ Ζωγράφου.
Ἡ Πρόσκληση γιά τή Συνάντηση ἀπευθύνονταν στά μέλη καί στούς φίλους τοῦ Μουσικογυ-
μναστικοῦ Ὁμίλου τῆς Ἀρναίας, πού ἀριθμεῖ μέχρι σήμερα 105 χρόνια ζωῆς (1913-2018), ξεκινώντας
ὡς Φιλόμουσος καί καταλήγοντας ὡς ἀποκλειστικά ἀθλητικός μέ συνεχῆ προσφορά στήν Ἀρναία,
στή Χαλκιδική καί γενικά στήν Ἑλλάδα.
Σκοπός τῆς Συνάντησης ἦταν νά θυμηθοῦν οἱ παλιοί καί νά ἐνημερωθοῦν οἱ νέοι γιά τήν αἰωνό-
βια καί πλέον παρουσία καί δράση, γιά τήν ἱστορική διαδρομή τοῦ «ΑΠΟΛΛΩΝΑ» Ἀρναίας.
Ὅπως γράφει στήν πρόσκλησή του ὁ Παντελής Ζωγράφος, τήν ἀπόφαση γιά τή Συνάντηση
τήν πῆρε «ὕστερα ἀπό πολύ σκέψη καί τόλμη», ἀφοῦ σ’ ὅλη του σχεδόν τή ζωή πρόσφερε καί ἀγω-
νίσθηκε «γιά τήν πρόοδο καί προβολή» τοῦ ἀγαπημένου του «ΑΠΟΛΛΩΝΑ».
Φυσικά ἀποκλειστικός, κύριος ὁμιλητής ἦταν ὁ Παντελής, ὁ ὁποῖος παρουσίασε περιληπτικά
τήν ἱστορική διαδρομή τοῦ «Μ.Ο. ΑΠΟΛΛΩΝ», τήν ὁποία κατέγραψε σέ ἀνέκδοτο, πρός τό πα-
ρόν, βιβλίο μέ φωτογραφίες, γεγονότα ὅλων τῶν ἐτῶν, ὀνόματα ὅλων τῶν Διοικητικῶν Συμβουλίων,
καταστάσεις ποδοσφαιριστῶν καί ὅλων τῶν ἄλλων ἀθλητῶν τοῦ στίβου καί τῶν καλαθοσφαιριστῶν,

35
τούς παράγοντες καί τούς φίλους ὅλων τῶν ἀθλημάτων καί τούς προπονητές ὅλων τῶν
ἐποχῶν.
Συγκεκριμένα ὁ ὁμιλητής ἀναφέρθηκε κυρίως:
– Στήν ἵδρυση, τό 1913, τοῦ «ΟΜΙΛΟΥ ΦΙΛΟΜΟΥΣΩΝ ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΗΣ “ΑΠΟΛΛΩΝ”» ἀπό τόν ἐπί-
σκοπο Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους Σωκράτη καί τήν ἐπανίδρυσή του τό 1916, μέ προτροπή τοῦ
Ἐπισκόπου, μέ τήν ἐπωνομία «ΦΙΛΟΜΟΥΣΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΛΙΑΡΙΓΚΟΒΗΣ “Ο ΑΠΟΛΛΩΝ”».
– Στήν ἀργότερα ἵδρυση Ἀθλητικοῦ Τμήματος Ποδοσφαίρου μέ τήν ὀνομασία «ΜΟΥΣΙΚΟΓΥ-
ΜΝΑΣΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΑΡΝΑΙΑΣ “ΑΠΟΛΛΩΝ”», ἡ ὁποία παραμένει μέχρι σήμερα.
– Στήν ἀπόκτηση ἰδιόκτητου Γηπέδου μέ τή φροντίδα τοῦ ἐπισκόπου Σωκράτη στή θέση τοῦ
σημερινοῦ Κοιμητηρίου.
– Στή δωρεά τοῦ Γηπέδου ἀπό τόν «ΑΠΟΛΛΩΝΑ» στόν Δῆμο Ἀρναίας (1959) στήν ἀνταλλαγή
τοῦ Γηπέδου αὐτοῦ μέ κτῆμα τοῦ Δ.Β. Κεχαγιᾶ καί στήν κατασκευή μικροῦ Γηπέδου γιά τόν Σύλ-
λογο (ὅπου τώρα εἶναι τό Ἐθνικό Στάδιο).
– Στίς ἀπό τόν Δῆμο Ἀπαλλοτριώσεις γύρω ἀπό τό Γήπεδο (1968) γιά τήν ἐδαφική αὔξησή του
(20 στρέμματα) γιά τήν κατασκευή Ἐθνικοῦ Σταδίου καί ἡ παραχώρησή του στή Γενική Γραμματεία
Ἀθλητισμοῦ, Γραμματέας τῆς ὁποίας ἦταν ὁ Χαλκιδικιώτης Κων. Ἀσλανίδης, ὁ ὁποῖος ἐνέκρινε
τήν κατασκευή του, τό χρηματοδότησε καί τό ἐγκαινίασε τό 1972.
– Στούς ποδοσφαιριστές καί στούς προπονητές τῆς 10ετίας τοῦ 1950.
– Στή μεταγραφή τοῦ ποδοσφαιριστῆ τοῦ «ΑΠΟΛΛΩΝΑ» Ἀρναίας στόν «ΑΠΟΛΛΩΝΑ» ΚΑΛΑ-
ΜΑΡΙΑΣ (1973) Χρήστου Λαλιώτη.
– Στήν ἵδρυση τοῦ τμήματος Καλαθοσφαίρησης (1985), στή μετοχή τῆς ὁμάδας του στήν Ἕνω-
ση Καλαθοσφαιρικῶν Σωματείων Ἀνατολικῆς Μακεδονίας-Θράκης καί στήν ἄνοδό της στήν Α΄
Ἐθνική Κατηγορία (1985/1986).
– Στήν ἵδρυση στή Χαλκιδική τῆς Τοπικῆς Ἐπιτροπῆς Καλαθοσφαίρησης, στό πρωτάθλημα τῆς
ὁποίας μετέχει καί ὁ «ΑΠΟΛΛΩΝ» (1986).
– Στήν κατάκτηση τοῦ πρωταθλήματος Καλαθοσφαίρησης τῆς Β΄ Ἐθνικῆς Κατηγορίας καί στήν
αὐτόματη ἄνοδό του στήν Γ΄ Ἐθνική Κατηγορία (1986-1988).
– Στήν ὀργάνωση ἀπό τόν «ΑΠΟΛΛΩΝΑ» τῶν Λαϊκῶν Ἀγώνων Στίβου «ΣΩΚΡΑΤΕΙΑ» πρός τιμή
καί μνήμη τοῦ Μητροπολίτη Ἱερισσοῦ Σωκράτη.
Κλείνοντας τήν ὁμιλία του ὁ Παντελῆς Ζωγράφος εἶπε:
Αὐτός ἦταν, εἶναι καί θά εἶναι – εὔχομαι καί ἐλπίζω – γιά ἀκόμα πολλά χρόνια ὁ Μουσικογυ-
μναστικός Ὅμιλος Ἀρναίας «ΑΠΟΛΛΩΝ», τόν ὁποῖο ἵδρυσε ὁ ἀείμνηστος Μητροπολίτης Ἱερισ-
σοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου Σωκράτης Σταυρίδης τό 1913, πρίν ἀπό 105 χρόνια!!! Καί ἀπέ-
δειξε ὅτι ἡ Ἐκκλησία καί ὁ Ἀθλητισμός μαζί ἑνώνουν τόν Λαό τοῦ Θεοῦ.
Ἀξιότιμοι, Κυρίες καί κύριοι, ἀγαπητοί φίλοι, σᾶς εὐχαριστοῦμε θερμά, πού τιμήσατε μέ τήν
παρουσία σας τήν ἐπετειακή αὐτή ἐκδήλωση γιά τά 105 χρόνια συνεχοῦς ἀθλητικῆς παρουσίας
τοῦ παλαιοτέρου Ἀθλητικοῦ Ὁμίλου τῆς Χαλκιδικῆς, τοῦ δικοῦ μας ΑΠΟΛΛΩΝΑ. Ἀπό χρόνια πολ-
λά μάζευα ὅλα αὐτά τά στοιχεῖα. Τό θεώρησα καθῆκον μου, ὡς Ἀρναιώτης καί Φίλαθλος, κάποια
στιγμή νά τά κοινοποιήσω, ὥστε νά γίνουν γνωστά στούς νεότερους καί νά θυμίσω στούς πα-
λιότερους ἡμέρες δόξας καί τιμῆς τῆς ὁμάδας μας.
Μέ κανένα τρόπο δέν προσδοκῶ νά κερδίσω συγγραφικές δάφνες. Ἄλλωστε δέν πρόκειται
οὔτε γιά βιβλίο οὔτε κἄν γιά ὀργανωμένη ἐπιστημονική ἐργασία. Ἁπλᾶ στήν ὀγδοντάχρονη πο-
ρεία τῆς ζωῆς μου σ’ αὐτό τόν ἀγαπημένο τόπο, στήν Ἀρναία ἕνα μεγάλο κεφάλαιο ἦταν, εἶναι
καί θά εἶναι ὅσο ζῶ ὁ ΑΠΟΛΛΩΝ καί θεώρησα ὠφέλιμο καί σκόπιμο νά καταγράψω αὐτά τά ἱστο-
ρικά στοιχεῖα.
ΖΗΤΩ Ο ΑΠΟΛΛΩΝ ΑΡΝΑΙΑΣ
ΤΙΜΗ ΚΑΙ ΔΟΞΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΟΣΟΥΣ ΤΟΝ ΥΠΗΡΕΤΗΣΑΝ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ
ΑΠΟ ΟΙΑΝΔΗΠΟΤΕ ΘΕΣΗ.

36
ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ Σ’ ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΕΦΥΓΑΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΟΝ ΙΔΡΥΤΗ
ΤΟΝ ΑΕΙΜΝΗΣΤΟ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ κυρό ΣΩΚΡΑΤΗ ΣΤΑΥΡΙΔΗ.
Μετά τήν ὁμιλία τοῦ Παντελῆ πῆραν τό λόγο καί ἄλλοι παρευρεθέντες στήν ἐκδήλωση καί συγ-
κεκριμένα : Ὁ Δήμαρχος Πολυγύρου καί τ. Δήμαρχος Ἀρναίας καί Νομάρχης Χαλκιδικῆς κ. Ἀστέ-
ριος Γ. Ζωγράφος, βετερᾶνος πρωταθλητής τοῦ στίβου καί ποδοσφαιριστής, ὁ Ἀντιδήμαρχος τοῦ
Δήμου Ἀριστοτέλη κ. Ἀργύριος Τσακνῆς, ὁ τ. Δήμαρχος Ἀρναίας κ. Ἀστέριος Καραστέργιος, ὁ
Πρόεδρος καί ὁ Γενικός Γραμματέας τοῦ Μ.Ο. «ΑΠΟΛΛΩΝΑ» κ.κ. Γεώργιος Ἀ. Παπαγιάννης καί
Κων/νος Γ. Ρεπάνης, ὁ τ. Πρόεδρος τοῦ Μ.Ο. «ΑΠΟΛΛΩΝ» καί βετερᾶνος ποδοσφαιριστής κ.
Χρῆστος Γ. Λαλιώτης, ὁ ὁποῖος πρόσφερε στόν κ. Παντελῆ Ζωγράφο τιμητική πλακέτα γιά τή με-
γάλη του προσφορά πρός τόν «ΑΠΟΛΛΩΝΑ» καί γενικά στόν ἀθλητισμό ἐπί 60 καί πλέον χρόνια,
ὁ ἱδρυτής τῆς Καλαθόσφαιρας Χαλκιδικῆς καί τ. Πρόεδρος τῆς Ἑνώσεως Καλαθοσφαιρικοῦ Συλ-
λόγου Χαλκιδικῆς κ. Μιχαήλ Κουτσός, ὁ κ. Ἰωάννης Ἀν. Τσολάκης, ἰατρός καί καθηγητής τῆς Ἀγγει-
οχειρουργκῆς τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν καί μέλος τοῦ Μ.Ο. «ΑΠΟΛΛΩΝ»,
ὁ καθηγητής τῆς Γυμναστικῆς καί τ. προπονητής τοῦ «ΑΠΟΛΛΩΝΑ» κ. Θεόδωρος Φλῶρος καί ὁ
Ἐκδότης-Διευθυντής τοῦ περιοδικοῦ «ΑΡΝΑΙΑ» φιλόλογος καθηγητής κ. Δημ. Θ. Κύρου.οἱ ὀποῖοι
συγχάρηκαν τόν ἔχοντα τήν ἰδέα καί πρωτοβουλία τῆς Συνάντησης Παντελῆ Ζωγράφο καί ἀνα-
φέρθηκαν σέ διάφορα στιγμιότυπα ἀπό τήν διαδρομή τῆς ὁμάδας τοῦ «ΑΠΟΛΛΩΝΑ». Ἀνάμεσα
σ’ αὐτούς πού πῆραν ἐπίσης τόν λόγο ἦταν καί ὁ Ἐκδότης - Διευθυντής τοῦ περιοδικοῦ «ΑΡΝΑΙΑ»
καθηγητής Δημ. Κύρου, Γενικός Γραμματέας τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ «ΑΠΟΛΛΩΝΑ» τό
1980, ὀ ὁποῖος μετά τήν ἔκφραση συγχαρητηρίων στόν Παντελῆ ἀνέφερε ὅτι ἔχει στό Ἀρχεῖο του
ἀποκόμματα ἐφημερίδων τοῦ ... προηγούμενου αἰῶνα (δηλ. τοῦ 20οῦ)! πού καταγράφουν ποδο-
σφαιρικές συναντήσεις τοῦ «ΑΠΟΛΛΩΝΑ» καί ὅτι κάνει ἐνέργειες ὥστε νά ἀνακαλύψει τά σχε-
τικά ἔγγραφα τοῦ Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, τά ὁποῖα ἀναφέρονται στήν ἐπανίδρυση τοῦ Σω-
ματείου τοῦ «ΑΠΟΛΛΩΝΑ».
Στήν ἐπιτυχημένη ἀθλητική-ἐνημερωτική ἐκδήλωση παραβρέθηκαν ἐκτός ἀπό τούς παραπά-
νω ἀναφερόμενους ὁ τ. Ἐπιθεωρητής Σωματικῆς Ἀγωγῆς τοῦ Νομοῦ Χαλκιδικῆς κ. Τρύφων Μα-
ρίνος, μέλη τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ «ΑΠΟΛΛΩΝΑ», ὁ Πρόεδρος τοῦ Παγχαλκιδικοῦ Συλ-
λόγου Θεσσαλονίκης «Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» κ. Μιχάλης Καρτσιώτης, ἀθλητές τοῦ «ΑΠΟΛΛΩΝΑ» ὅλων
τῶν ἐποχῶν καί ὅλων τῶν ἀθλημάτων καί πολλοί φίλοι καί πολλά μέλη τοῦ ἀθλητικοῦ Σωματεί-
ου.

Η ΚΟΠΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΨΩΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟ «ΜΕΛΩΜΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ»
Πραγματοποιήθηκε και φέτος ἀπό τήν Πολιτιστική καί Ἐπιμορφωτική Ἑταιρεία Ἀρναίας μέ τήν
παρουσία πλήθους Ἀρναιωτῶν καί ἐπισκεπτῶν, τήν παραμονή τῶν Χριστουγέννων, τό ἔθιμο τοῦ
Μελώματος τοῦ Χριστοῦ καί τῆς
κοπῆς τοῦ γιγαντιαίου Χριστό-
ψωμου διαστάσεων 2Χ2 μέτρων
καί βάρους 400 κιλῶν, μέ τή συμ-
μετοχή τῆς Φιλαρμονικῆς καί τῆς
Χορωδίας τῆς Ἀρναίας. Πλῆθος
κατοίκων καί ἐπισκεπτῶν συγ-
κεντρώθηκαν στήν Κεντρική Πλα-
τεία, γιά νά παρακολουθήσουν τό
δρώμενο, πού πραγματοποιεῖται
ἐδῶ καί δεκαετίες, καί νά γευ-
θοῦν τό Χριστόψωμο, πού παρα-
σκεύασαν ἀπό νωρίς μέ μεράκι οἱ ἀδελφοί Λαλιώτη (“Σπιτική Νοστιμιά”), τά καρύδια, τό τοπικό
μέλι καί τήν Μουντοβίνα (ἀπό τόν σύλλογο μελισσοτρόφων Ἀρναίας), καθώς καί τό κόκκινο κρα-

37
σί ἀπό τό οἰνοποιεῖο τῆς συμπα-
τριώτισσάς μας Κλαούντιας Πα-
παγιάννη.
Φέτος ἄλλαξε ἡ συνταγή καί τό
Χριστόψωμο παρασκευάστηκε
κατά τά τέσσερα τέταρτα μέ γέμι-
ση σταφίδες, ἡλιόσπορο, μαῦρο
σουσάμι μέ λιναρόσπορο καί βρώ-
μη μέ πολύσπορο.
Τό γιγαντιαῖο Χριστόψωμο
εὐλόγησε ὁ σεβασμιώτατος Μη-
τροπολίτης Ἱερισσοῦ, Ἁγίου
Ὄρους καί Ἀρδαμερίου κ. Θεόκλητος μέ τήν παρουσία τῶν Ἀντιδημάρχων Ἀριστοτέλη Ἀργύρη
Τσακνή καί Γιώργου Κωτάκη, τοῦ τέως Ὑπουργοῦ καί τέως Δημάρχου Ἀριστοτέλη Χρήστου Πά-
χτα, καί τώρα Δημοτικοῦ Συμβούλου, τοῦ προέδρου τῆς Δημοτικῆς Κοινότητας Ἀρναίας Γιώρ-
γου Διαμαντούδη, τῶν Περιφερειακῶν Συμβούλων Χαλκιδικῆς Στέλιου Βαλιάνου καί Κατερίνας
Ζωγράφου, Δημοτικῶν καί Τοπικῶν Συμβούλων καί λοιπῶν ἀρχῶν τῆς περιοχῆς καί τοῦ Δημοτι-
κοῦ Συμβουλίου τῆς Πολιτιστικῆς Ἑταιρείας Ἀρναίας.
Κατά τή διάρκεια τῆς ἐκδήλωσης τιμήθηκε ἀπό τά μέλη τῆς Φιλαρμονικῆς Ἀρναίας, ὁ ἐπί δε-
καετίες Μαέστρος της, Βασίλης Κοκκαλιάρης, γιά τήν μεγάλη του προσφορά.
(Τό παραπάνω κείμενο ἔγραψε καί μᾶς τό πρόσφερε ὁ Στέλιος Ρήγας καί οἱ φωτογραφίες εἶναι
τοῦ Στέλιου Ρήγα).

38
ΕΙΔΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ
Ο ΕΟΡΤΑΣΜΟΣ ΤΗΣ 106ης ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ
Τήν Πέμπτη 1 Νοεμβρίου γιορτάσθηκε στήν Ἀρναία ἡ 106η Ἐπέτειος τῆς Ἀπελευθέρωσής της
ἀπό τούς Τούρκους (2 Νοεμβρίου 1912) παράλληλα μέ τήν πανήγυρη τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Ἁγίων Ἀναρ-
γύρων μέ πρωτοβουλία τοῦ Δήμου Ἀρι-
Ὁ Ἱ. Ναός ὅπως ἦταν τό 1957. στοτέλη καί μέ τίς παρακάτω ἐκδηλώ-
σεις:
Τό πρωΐ ψάλθηκε ὁ Ὄρθρος καί τε-
λέσθηκε Ἀρχιερατική Λειτουργία στόν
ἑορτάζοντα Ναό μέ ἱερουργό τόν Μη-
τροπολίτη Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί
Ἀρδαμερίου κ. Θεόκλητο, συμπαραστα-
τούμενο ἀπό ἱερεῖς καί διακόνους. Στό
τέλος τῆς Θείας Λειτουργίας ψάλθηκε
ἡ Ἐπίσημη Δοξολογία γιά τήν Ἀπελευ-
θέρωση καί μίλησε ὁ ὁμότιμος καθηγη-
τής τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἀρι-
στοτελείου Πανεπιστημίου
Θεσσαλονίκης κ. Ἀθανάσιος
Καραθανάσης μέ θέμα: «Ἡ
Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας 2
Νοεμβρίου 1912», ὁ ὁποῖος
ἀνάμεσα στά ἄλλα εἶπε καί
τά ἑξῆς:
Ὕστερα ἀπό τήν ἀπελευ-
θέρωση τῆς Θεσσαλονίκης,
ἀνήμερα τοῦ Ἁγίου Δημητρί-
ου 1912, ἦλθε καί ἡ ὥρα τῆς
Ἀρναίας, πού μετά 482 χρόνια
δουλείας ἀπό τόν ὀθωμανικό
ζυγόν, εἶδε τόν ἥλιον τῆς
ἐλευθερίας. Πρός τοῦτο, συ-
νετέλεσαν τά ἔνοπλα ἀνταρ-
τικά στόματα, συγκροτούμενα
ἀπό ἐντοπίους ὁπλαρχηγούς
καί ἐντοπίους, τά ὁποῖα στα-
διακῶς ἐξεδίωκαν τίς τοπικές
τουρκικές φρουρές, ὥσπου
τήν 15η Ὀκτωβρίου 1912 πα-
ραδόθηκε καί ἡ τουρκική χω-
ροφυλακή τῆς Ἀρναίας. Τό
γεγονός αὐτό σήμαινε τήν
ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας,
μολονότι ὁ ἑλληνικός ἀπε-
λευθερωτής στρατός δέν εἶχε
φθάσει ἀκόμη στήν Θεσσα-
λονίκη. Ἡ νίκη τῶν ἑλληνικῶν
ἀνταρτικῶν σωμάτων ἐπί

39
τουρκικοῦ ἀποσπάσματος τήν 22 Ὀκτωβρίου ἔξω ἀπό τόν Ἅγιο Πρόδρομο καί ἡ ἀπελευθέρω-
ση τῆς Κασσάνδρας (24
Ὀκτ.), τῆς Βαρβάρας, τῆς
Γαλάτιστας καί τοῦ Στα-
νοῦ (25-26 Ὀκτ.) σήμαιναν
τήν ἀπελευθέρωση τῆς
Χαλκιδικῆς. Ἡ ἐπισημοποί-
ηση τῆς ἐνσωματώσεως
τῆς Ἀρναίας στήν Ἑλλάδα
ἦλθεν τήν 2 Νοεμβρίου,
ὅταν ὁ ἀνθυπολοχαγός Ἰω.
Ἀλεξάκης εἰσῆλθε, συνο-
δευόμενος ἀπό κλῆρο καί
λαό, στήν πόλη. Ἄρχιζε μία
νέα σελίδα στήν ἱστορία
τῆς Ἀρναίας.
Μετά τήν ὁμιλία ἀκολού-
θησε Λιτάνευση τῆς θαυμα-
τουργῆς εἰκόνας τῶν ἑορτα-
ζομένων Ἁγίων στούς κεντρι-
κούς δρόμους τῆς Ἀρναίας
μέ τή συνοδεία τῆς Φιλαρμο-
νικῆς τοῦ Δήμου καί τή συμ-
μετοχή τῶν ἀντιπροσωπειῶν
τῶν Σχολείων τῆς Ἀρναίας μέ
τίς Σημαῖες τους καί πλήθους
λαοῦ.
Τέλος, μετά τή Λιτανεία,
στό Μνημεῖο τῆς Ἀπελευθέ-
ρωσης ψάλθηκε Τρισάγιο καί
κατατέθηκαν στεφάνια ἀπό

40
Στιγμιότυπο ἀπό τήν κατάθεση στεφάνων ἀπό τή συμμετοχή
τῶν μαθητῶν τῶν Σχολείων τῆς Ἀρναίας.

ἀντιπροσώπους Ὑπηρεσιῶν καί Φορέων. Συγκεκριμένα στεφάνια κατέθεσαν ὁ βουλευτής Χαλ-
κιδικῆς κ. Γ. Βαγιωνάς, ὁ Περιφερειάρχης Κεντρικῆς Μακεδονίας κ. Ἀπ. Τζιτζικώστας, ὁ Ἀντι-
δήμαρχος τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη κ. Ἀργ. Τσακνής, ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοτικῆς Κοινότητας Ἀρναί-
ας κ. Γ. Διαμαντούδης, Ἐκπρόσωπος τοῦ Ἀστυνομικοῦ Τμήματος Ἀρναίας, ὁ προϊστάμενος τοῦ
Πυροσβεστικοῦ Κλιμακίου Ἀρναίας κ. Δ. Ἀλεξανδρῆς, ὁ Ἐκπρόσωπος τοῦ Συνδέσμου Ἐφέδρων
Ἀξιωματικῶν Χαλκιδικῆς κ. Ἰω. Κέκερης, ὁ Πρόεδρος τῆς Λέσχης Εἰδικῶν Δυνάμεων Χαλκιδικῆς
κ. Ἀγγ. Κατσάγγελος, ὁ Ἐκπρόσωπος τῶν Πολεμιστῶν τῆς Ἑλληνικῆς Δύναμης Κύπρου
(ΕΛ.ΔΥ.Κ.) 1974 κ. Χρ. Γ. Λαλιώτης, ὁ Πρόεδρος τοῦ Παγχαλκιδικοῦ Συλλόγου Θεσσαλονίκης «Ο
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» κ. Μιχ. Καρτσιώτης, ὁ Πρόεδρος τῆς Πολιτιστικῆς καί Ἐπιμορφωτκῆς Ἑταιρεί-
ας Ἀρναίας κ. Ἀγαπητός Κιάτος καί οἱ Ἐκπρόσωποι τῶν μαθητῶν, οἱ ὁποῖοι συμμετεῖχαν καί στίς
παραπάνω ἐκδηλώσεις, στίς ὁποῖες ἐπίσης συμμετεῖχαν: ὁ Ἀντιπεριφερειάρχης Χαλκιδικῆς κ. Γιάν-
νης Γιῶργος καί οἱ περιφερειακοί Σύμβουλοι κ.κ. Κατ. Ζωγράφου, Δημ. Τζιτζιρίκας καί Στυλ. Βα-
λιᾶνος.
Οἱ ἐκδηλώσεις ἔληξαν μέ παράθεση Δεξίωσης τῶν Ἀρχῶν στό Δημοτικό Κατάστημα Ἀρναί-
ας. Μετά τό πέρας τῆς ἐκδηλώσεως ὁ Περιφερειάρχης κ. Τζιτζικώστας δήλωσε τά ἑξῆς:
«Σήμερα εἶναι ἡμέρα γιορτῆς γιά τήν Ἀπελευθέρωση τῆς Βόρειας Χαλκιδικῆς, ἀλλά καί ταυ-
τόχρονα ἡμέρα τιμῆς καί μνήμης γιά ὅσους ἔδωσαν τή ζωή τους γιά τήν ἐλευθερία τῆς πατρί-
δας μας. Ἡ ἐπέτειος τῆς Ἀπελευθέρωσης τῆς Ἀρναίας συμπίπτει μέ τή μεγάλη γιορτή τῆς Ὀρθο-

41
δοξίας, τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων, καί ἡ διπλή αὐτή γιορτή ὑπενθυμίζει σέ ὅλους μας τήν ἄρρηκτη
σχέση μεταξύ τῆς Ἐκκλησίας καί τῶν ἀγώνων τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Χρέος ὅλων μας εἶναι
νά τιμοῦμε τούς προγόνους μας καί παράλληλα νά στεκόμαστε μέ τό ἴδιο ἀπαράμιλλο θάρρος
ἀπέναντι στίς σύγχρονες προκλήσεις πού ἀντιμετωπίζει ἡ πατρίδα μας, διδασκόμενοι ἀπό τόν
ἡρωϊσμό καί τό ἦθος τους. Σήμερα εἶναι ἐπίκαιρο περισσότερο ἀπό ποτέ τό παράδειγμα ὅσων
ἀγωνίστηκαν γιά τήν ἀπελευθέρωση τῆς Μακεδονίας καί γιά τή δημιουργία τοῦ ἑλληνικοῦ κρά-
τους». (Πηγή γιά τίς δηλώσεις τοῦ Περιφερειάρχη: Ἐφημ. «ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ» 7-11-2018,
σ. 4).

ΤΟ ΝΕΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΙΣΣΟΥ
Στά τέλη Νοεμβρίου ἐκδόθηκε καί κυκλοφορήθηκε γιά 38ο ἔτος τό Ἡμερολόγιο τοῦ 2019 τῆς
Μητροπόλεως Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου (τσέπης, μέ διαστάσεις 9Χ13 ἑκ. καί μέ
120 σελίδες) μέ τήν πρόνοια τοῦ Σεβ. Μητροπολίτη κ. Θεοκλήτου (βλ. Ἐξώφυλλο).
Τό Ἡμερολόγιο εἶναι ἀφιερωμένο στόν ἐνοριακό Ἱερό Ναό τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων Ἀρναίας
μέ τήν εὐκαιρία τῆς 100ῆς ἐπετείου ἀπό τήν ἴδρυσή του τό 1919.
Στίς σελίδες 2 καί 3 δημοσιεύονται οἱ φωτογραφίες τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχη κ. Βαρθο-
λομαίου καί τοῦ Μητροπολίτη Ἱερισσοῦ.
Στίς σελίδες 4-5 περιέχονται τό Σύμβολο τῆς Πίστεως καί ἡ Κυριακή Προσευχή καί στή σε-
λίδα 6 ὑπάρχει ἡ παλαιά θαυματουργή εἰκόνα τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων, τοῦ 19ου αἰ.
Οἱ σελίδες 7-11 καταλαμβάνονται ἀπό τόν Πρόλογο τοῦ Μητροπολίτη, ὁ ὁποῖος (Πρόλογος)
εἶναι ἕνας ὕμνος περιεκτικός καί λογοτεχνικός γιά τόν Ἱερό Ναό καί ἔχει ὡς ἑξῆς:
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Ὅταν τό 2012 ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ μέ πῆρε πατρικά ἀπό τίς πτέρυγες τῆς εἰρηνόμορφης περι-
στερᾶς τοῦ Ἄμβωνος καί μέ ἀνέβασε στή ράχη τοῦ στιβαροῦ ἀετοῦ τοῦ ἐπισκοπικοῦ διακονή-
ματος, ὅταν ἔφυγα ἀπό τήν λεβεντογέννα Τριπολιτσά, τήν χιλιοτραγουδισμένη καρδιά τοῦ Μω-
ριᾶ καί μπῆκα στήν ἀρχοντική Ἀρναία, τῆς Χαλκιδικῆς τό τζιβαέρι, ἔμεινα ἐνεός μπροστά στό
κάλλος καί τήν ἀφοπλιστική μεγαλοπρέπεια τοῦ ἱεροῦ της παλλαδίου, τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ἱεροῦ
Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, ὅπου ὁ ἐλάχιστος
ἐνθρονίστηκα. Μά τήν ἑπόμενη μέρα τῆς
ἐνθρονίσεως ἀπ’ τό παράθυρο τοῦ μεγαλο-
πρεποῦς μητροπολιτικοῦ μεγάρου ἀντίκρυσα
ἕνα στολίδι, ἕνα ναό κομψοτέχνημα, μέ
“γραμμές” παλαιοῦ πολυτίμου ἀργυροῦ ἀρτο-
φορίου πάνω σ’ ἁγιατράπεζα νά βαστάζη στή
ράχη του τ’ Ἄχραντα Μυστήρια καί γοητεύ-
τηκα ἀπ’ τή θωριά του. Ἦταν ὁ Ναός τῶν
Ἁγίων Ἀναργύρων πού ἡ χριστευσέβεια τοῦ
λαοῦ τῆς ἄλλοτε Λιαρίγκοβης καί νῦν Ἀρναί-
ας –ὄνομα πού τό ἔπλεξε ὁ πολύς Δεσπότης
της Σωκράτης– ἀνύψωσε πρός δόξαν Θεοῦ.
Τοῦτο τό ἐκκλησάκι μοσχοβολάει οὐρανό,
δείχνει παράδεισο, κλείνει μέσα του τῆς
ἁγιοτριαδικῆς ζωῆς τό “κλῖμα” καί καθυπο-
τάσσει τά λογικά μέ τόν ἀναστάσιμο ἀγγελό-
μορφο σχεδιασμό του. Εἶναι φαίνεται πού γυ-
ναῖκες ἀρχόντισσες πρωτοστάτησαν στό χτί-
σιμό του, πού πρῶτες γύρεψαν τήν ἀνέγερσή
του καί τοῦ προσέδωσαν κομμάτι ἀπ’ τόν εὐαί-
σθητο ψυχισμό τους! Λυγερό ἀρχιτεκτονικά

42
ἀναπαύει τά φυλλοκάρδια καί συνεπαίρνει τό μάτι, γιατί ὁ ἀείμνηστος Ἀναστάσιος Ὀρλάνδος,
ὁ πολύς ἀκαδημαϊκός καί ζηλευτός τῆς Ἀρχιτεκτονικῆς καθηγητής τοῦ ἐνεφύσησε τό ζείδωρο
πνεῦμα του. Τό σχεδίασε γιά νά τρέφη συνειδήσεις, γιά ν’ ἀπαντάη αὐθεντικά σ’ ὑπαρξιακά ἀνα-
πάντητα ἐρωτήματα τῆς καρδιᾶς, γιά ν’ ἀκοῦς ἀπ’ τόν ραδινό του τροῦλλο ἀνηκούστως νά σοῦ
ψάλλουν τά Χερουβείμ καί νά θωρῆς ἀοράτως νά σοῦ ψελλίζουν τά ἀόρατα Σεραφείμ, νά πιά-
νης κουβέντα μέ τούς Ἁγίους, μέ τόν Πρόδρομο, τήν Ἄνασσα κυρά Παναγιά καί φυσικά μέ τούς
χαριτόβρυτους Ἀναργύρους, τούς “βαδίσαντας τήν καθ’ ὑπερβολήν ἀτραπόν τῆς ἀγάπης”!
Ναί, εἶναι, βλέπεις, πού οἱ Ἅγιοι Ἀνάργυροι σέ συνεπαίρνουν στό Ἱερό Σκήνωμα τοῦτο. Ζύ-
μωσαν τή φιλανθρωπία, σάρκωσαν τήν ἀγάπη καί μοίρασαν μέ τήν ἱερά λαβίδα τῆς “ἐπιστήμης”
τους τή χάρη πού ἀπέρρευσε ἀπ’ τήν πλευρά τοῦ Ἐσταυρωμένου Νυμφίου τῆς Ἐκκλησίας τό
Μεγαλοπαράσκευο τό δείλι! Γιά ἰδές· στό χέρι τους τό δώρημα καί στή μορφή τους ἡ κατάφα-
ση καί συγκατάνευση στόν ἀνθρώπινο πόνο. Διαποτίζουν μ’ αἰωνιότητα τήν πηλό τῶν βροτῶν
καί ντύνουν μέ Χριστό τά πονεμένα ἀνθρώπινα μέλη, γιατί σάν Χριστοφόροι καί Θεοφόροι καί
Πνευματοφόροι “μορφώνουν”, φανερώνουν, δείχνουν τίς πραγματικές διαστάσεις τῆς δόξης τῆς
Βασιλείας τοῦ Θεοῦ πού “ἐντός αὐτῶν” ἑδρεύει, πού εἶναι μέλη Της καί γεύονται τούς ὁλόχυ-
μους καρπούς Της!
Δέν κρύβει ἡ πέννα τοῦ γράφοντος ὅτι ἡ μοσχοβολιά τῶν Ἀναργύρων τόν ἔτερψε ἀπό μωρό
παιδί καί τ’ ἀκούσματα γιά τ’ ἄπειρα θαύματά τους, εἰπωμένα εὐλαβικά ἀπ’ τή φύτρα πού τόν γέν-
νησε, ἀντηχοῦν ἀκόμα στόν ἔσω κόσμο του. Γι’ αὐτό ἡ ἀγάπη ἡ πολλή σ’ αὐτό τό ἀριστούργη-
μα πού φέτος κλείνει σύν Θεῷ ἑκατό χρόνια ἀπό τῆς ἀνεγέρσεώς του, γι’ αὐτό ἡ στήριξή του
στή δεύτερη Ἐνορία τῆς Ἀρναίας, πού ναί μέν εἶναι μικρή καί σέ καλοδέχεται ὡς “μηδέν ἔχον-
τα”, σέ παραδίδει δέ στή Ζωή, μᾶλλον στόν Ζωοδότη, ὡς “τά πάντα κατέχοντα”!
Φαίνεται ὅμως πώς ὁ Ναός τοῦτος πού ὁ ἀείμνηστος Δημήτριος Μήτσιου πρωτοστάτησε στήν
ἀνέγερσή του καί ὁ “φιλόσοφος” Ἐπίσκοπος Σωκράτης ἐπευλόγησε τή διαδρομή του, φαίνεται
ὅτι φέρει ὡς πολύτιμο κληρονομιά μιά ἰδιαίτερη εὐλογία. Τό πετραχήλι τοῦ πρώτου του ἐφη-
μερίου, τοῦ ἀειμνήστου π. Βασιλείου Πραβήτα πού ἀπό τό 1982 ὥς τό 1999 ὄντως ἐμεγάλυνε
τό σκήνωμα τοῦτο τοῦ Θεοῦ Σαβαώθ. Πρόκειται γιά ἕναν εὐλογημένο λευΐτη, βλαστάρι τῆς Ἀρναί-
ας καί καύχημα τῆς τοπικῆς μας Ἐκκλησίας. Πρόκειται γιά τόν “ἄνδρα τόν τέλειον”, τόν “εἰς μέ-
τρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ” χωρήσαντα, κατά τόν οὐρανοβάμονα Ταρσέα Θεῖο
Παῦλο, τόν Ἐθναπόστολο. Ἀκοῦς καί λένε τ’ ὄνομά του οἱ Ἀρνιῶτες καί δακρύζουν, προφέρουν
μέ τά χείλη τό ἐπώνυμό του κι ἀνθίζουν μυρίπνοες οἱ εὐγνώμονες πασχαλιές, θωρεῖς τά πνευ-
ματικά του παιδιά καί, βρέ ἀδελφέ, ἀνακαλύπτεις τό μέτρο -τή σφραγίδα- τοῦ καλοῦ ποιμένος
νά τά περιβάλη, πᾶς στ’ ἀναστάσιμο μνῆμα του νά βάλης ἕνα κερί καί φεύγεις μέ τήν εὐωδιά
τῆς ἀθανασίας. Δέν γνώρισε, δέν εἶχε τήν τιμή ὁ γράφων νά γνωρίση τόν ἄνθρωπο τοῦτο, οὔτε,
φυσικά, μπορεῖ νά μιλήση περί ὁσιότητός του, ἀλλά ἡ γραφίδα του “τοῖς τοῦ φιλαγίου λαοῦ ρή-
μασι πειθόμενη” τίς εὐχές τοῦ Γέροντος ἀποζητεῖ καί τίς πρός Κύριον δεήσεις του ἀναμένει. Τό
μόνον πού ἔχουμε ὑποχρέωση νά προσθέσουμε εἶναι ὅτι ἀναγνωρίζουμε καί γνωρίζουμε πλέ-
ον τόν ἀπόηχο τῆς πολλῆς του ἐργασίας στόν ἀμπελῶνα τοῦ Κυρίου, βλέποντας “βότρυν πολύν”
στό γεώργιο τῶν θείων Ἀναργύρων “Χριστόν στάζοντα”, “ἱδρῶτι καί κόποις ” Βασιλείου ἱερέως
τοῦ μάκαρος!
Σ’ αὐτόν τόν ἱστορικό, περιάκουστο καί ἔμπλεο χάριτος Ἱερό Ναό ἀφιερώνουμε γιά φέτος τό
Ἡμερολόγιο τῆς Μητροπόλεώς μας, ἐκφράζοντες τίς εὐχαριστίες μας στόν πανοσιολογιώτατο
Ἀρχιμανδρίτη Χρυσόστομο Μαϊδώνη, ἡμέτερο Πρωτοσύγκελλο καί τόν ἱστορικό τῆς Ἀρναίας,
ἔγκριτο φιλόλογο κ. Δημήτριο Κύρου γιά τίς ἀκάματες φροντίδες τους, μέ τήν εὐχή καί τήν πα-
ράκληση πρός ὅλους τούς Ἀρνιῶτες νά στηρίζουν τόν Οἶκο τοῦτο τοῦ Θεοῦ καί νά θεωροῦν ἑαυ-
τούς εὐλογημένους πού ἀνήκουν στό περιβόλι του· οἱ δέ Ἐνορίτες του μέ ζέση ψυχῆς βλέποντες
τούς ἁγίους Ἀναργύρους νοερά ὡς δύο λαμπάδες φωταυγεῖς νά ἐκδαπανοῦν ἑαυτούς προ-
σευχητικῶς ὑπέρ αὐτῶν, ὅπως οἱ πατεράδες καί οἱ μανάδες τους ἀξιώθηκαν νά τούς βλέπουν
πρίν ἀπό τήν ἀνέγερση τοῦ Ναοῦ κατά τή νύχτα νά λάμπουν πρό τοῦ μικροῦ θαυματουργοῦ τους

43
εἰκονίσματος, νά ἀξιωθοῦν καί αὐτοί νά ἀπολαύσουν τήν παρουσία τῶν Ἀναργύρων ὡς στύλων
ἄσειστων καί ὡς ἀσπίδων ἄτρωτων πού πάνω τους θά προσκρούουν καί θά διαλύωνται κάθε ἐμπό-
διο καί πειρασμοί στήν ἀσάλευτο πορεία τῆς Ἐκκλησίας τους!
Γιά τό νέο ἔτος πού ἤδη διανύουμε, ὡς Ἐπίσκοπός σας καί ἀδελφός σας ἐν Χριστῷ, εὔχομαι
ὁλόψυχα στόν τόπο μας, στή Χώρα μας καί στήν Ἐκκλησία μας ὁ Κύριος νά χαρίζη τούς καρ-
πούς τοῦ Ἁγίου Του Πνεύματος, γιά νά φυτρώση ἐπιτέλους ὡς ἀμάραντο ἄνθος τό ἅγιο θέλη-
μά Του στά ἱερά τοῦτα χώματα, τά ποτισμένα μέ τοῦ Ρωμιοῦ τόν ἱδρῶτα καί τό αἷμα, καί βαπτι-
σμένα στά νάματα τοῦ δικέφαλου τῆς Ὀρθοδοξίας.
Τέλος προσκαλοῦμε Ἄρχοντες καί Λαό νά κρατήσουμε ἀκέραιη τήν ἰδιοπροσωπία μας, νά φυ-
λάξουμε ἀμώμητη τήν ταυτότητά μας καί νά διατηρήσουμε ἄσπιλη τή λεβεντιά μας γιά νά δι-
καιώσουμε τό Ρωμέϊκο τσαγανό καί τό φιλότιμο πού κληρονομήσαμε καί φυτρώνει ἀμάραντο
μόνο στόν εὐλογημένο τόπο μας!
Καλλίκαρπο, χριστοφόρο καί θεοσκέπαστο τό 2019!
Σᾶς ἀσπάζομαι ἐν φιλήματι ἁγίῳ
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
†Ὁ Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου
ΘΕΟΚΛΗΤΟΣ

Ἀκολουθεῖ τό Α΄ Μέρος τοῦ Ἡμερολογίου. Στίς σελίδες 12-35 περιέχεται τό Ἑορτολόγιο, συμ-
πληρωμένο μέ τίς στῆλες «Ἀναγνώσματα Κυριακῶν καί Μεγάλων Ἑορτῶν», Τοπικόν Ἁγιολόγιον»
καί «Ἡμέρες νηστείας».
Στίς σελίδες 36-55 καταγράφεται τό Β΄ Μέρος τοῦ Ἡμερολογίου, στό ὁποῖο περιέχεται ἡ Δι-
οικητική διάρθρωση τῆς Ἱ. Μητροπόλεως σέ 15 κεφάλαια (βλέπε προηγούμενα Ἡμερολόγια).
Στό Γ΄ Μέρος τοῦ Ἡμερολογίου περιέχεται πολυσέλιδο ἄρθρο (56-114) μέ τίτλο: «Ἀφιέρωμα
στόν Ἱερό Ναό Ἁγίων Ἀναργύρων Ἀρναίας ἑκατό χρόνια ἀπό τήν ἵδρυσή του (1919-2019) χωρι-
σμένο σέ τέσσερα κεφάλαια: Α΄. Ἱστορία, Β΄. Τέχνη, Γ΄. Ἡ ζωή τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ καί Δ΄. Συναξά-
ρι Ἁγίων Ἀναργύρων. Τό Α΄ Κεφάλαιο χωρίζεται σέ 5 ὑποκεφάλαια μέ τούς τίτλους: 1. Ἡ ἵδρυ-
ση τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ (1919), 2. Ὁ Ἱερός Ναός ὡς Παρεκκλήσιο (1919-1943), 3. Ὁ Ἱερός Ναός τῶν
Ἁγίων Ἀνάργυρων ὡς προσκύνημα καί ὡς Μονή (1944-1982), 4. Ὁ Ἱερός Ναός ὡς Ἐνοριακός ἀπό
τό 1982 καί 5. Θαύματα τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων. Τά ὑποκεφάλαια 1, 2 καί 4 γράφηκαν ἀπό τόν κα-
θηγητή Δημ. Κύρου, τό ὑποκεφάλαιο 3 γράφηκε ἀπό τόν Ἀρχιμ. Χρυσόστομο Μαϊδώνη καί τό
ὑποκεφάλαιο 5 ἦταν κείμενο τοῦ π. Βασιλείου Πραβήτα. Τά 5 ὑποκεφάλαια κοσμοῦνται ἀπό 8
φωτογραφίες: Τό ἀρχιτεκτονικό σχέδιο τοῦ Ἀν. Ὀρλάνδου (ἀπό τά ἀρχεῖα του), Ἡ ἐντοιχισμέ-
νη πλάκα τοῦ ἔτους ἱδρύσεως 1919, Ἡ ἐρανική ἐπιτροπή γυναικῶν Λιαρίγκοβης γιά τήν ἀνέγερση
τοῦ Ναοῦ τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων, Ἡ πρόσοψη τοῦ Ναοῦ, Ἡ ἀναμνηστική χάρτινη εἰκόνα τῶν Ἐγκαι-
νίων τοῦ Ναοῦ 25-7-1937, Ὁ Ναός τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων “στολισμένος μέ τά χιόνια”, Τό γύψι-
νο Στόλισμα πάνω ἀπό τήν κόγχη τοῦ Ἱεροῦ καί τό Τέμπλο τοῦ Ναοῦ. Τό Β΄ Κεφάλαιο χωρίζε-
ται σέ 2 ὑποκεφάλαια μέ τούς τίτλους: 1. Ἁγιογράφηση τοῦ Ναοῦ καί 2. Ἱερά Λείψανα - Χειρό-
γραφα - Κειμήλια. Τό Β΄ κεφάλαιο γράφηκε ἀπό τόν Ἀρχιμ. Χρυσόστομο Μαϊδώνη καί κοσμεῖται
ἀπό 13 φωτογραφίες: Εἰκόνα τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων ἀσημωμένη, πού φυλάσσεται στό προ-
σκυνητάρι τοῦ Ναοῦ, Οἱ τοιχογραφίες τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων, τοῦ Ἁγίου Μηνᾶ, τοῦ Ἁγίου Ἰακώ-
βου τοῦ Ἀδελφοθέου, τοῦ Ἁγίου Παντελεήμονος, τῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης καί τῆς Ἁγίας Παρα-
σκευῆς τοῦ 1923, Οἱ λειψανοθῆκες μέ τά Ἱερά Λείψανα τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων καί τοῦ Ὁσίου
Ἀρσενίου τοῦ Καππαδόκου, Τό χειρόγραφο Βυζαντινῆς Μουσικῆς τοῦ π. Κωνσταντίνου Κάργα,
Ἡ ἀφιέρωση τῆς Φυλλάδας μέ τόν Παρακλητικό Κανόνα τῶν Ἀγ. Ἀναργύρων, πού βρίσκεται στόν
Ναό καί τά παλιά ἀσημένια σκεύη τοῦ Ναοῦ, Ὁ ὀρειχάλκινος Πολυέλαιος μέ τόν χορό καί τό καμ-
παναριό τοῦ Ναοῦ. Τό Γ΄ κεφάλαιο χωρίζεται σέ 3 ὑποκεφάλαια μέ τούς τίτλους: 1. Ἡ πνευμα-
τική καί λειτουργική παρουσία τοῦ Ναοῦ τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων, 2. Οἱ ἐφημέριοι τοῦ Ναοῦ καί
3. Τό προσωπικό τοῦ Ναοῦ. Τό Γ΄ κεφάλαιο γράφηκε ἀπό τόν Ἀρχιμ. Χρυσόστομο Μαϊδώνη καί
κοσμεῖται μέ 14 φωτογραφίες: Ἡ ἁγιογραφημένη κόγχη τοῦ Ἱεροῦ μέ τήν Πλατυτέρα, τή Θεία
44
Κοινωνία καί τούς Ἱεράρχες (2017), ὁ π. Βασίλειος Πραβήτας, ὁ π. Ἀνδρόνικος Παναγιωτίδης,
ὁ π. Γαβριήλ Ζαχαρίου, ὀ π. Κωνσταντῖνος Ἀγούλας, οἱ ἱεροψάλτες Ἰωάννης Κέκερης, Χρῆστος
Καραδημήτρας καί Ζαχαρίας Καραγιάννης στό ἱεροψαλτικό Ἀναλόγιο, Τό ζεῦγος τῶν νεωκόρων
Μιχαήλ καί Θεοδώρα Ζαχαρίου, Τό τρισάγιο στό μνημεῖο τῆς Άπελευθέρωσης, Ἡ παράσταση τοῦ
μνημείου τῆς Ἀπελευθέρωσης, Ἡ περιφορά τοῦ Ἐπιταφίου τοῦ Ναοῦ, Ἡ λιτανεία τοῦ 1992 μετά
τή θ. Λειτουργία τῆς πανήγυρης, Τό πλῆθος τῶν πιστῶν ἔξω ἀπ’ τόν Ναό κατά τήν πανήγυρη καί
Ἡ ὑπογραφή τοῦ Πατριάρχη Σερβίας Γερμανοῦ στό Εὐαγγέλιο κατά τήν ἐπίσκεψή του στόν Ναό
τό 1978. Τέλος, τό Δ΄ κεφάλαιο περιέχει τό Συναξάρι τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων τῆς 1ης Ἰουλίου καί
τῆς 1ης Νοεμβρίου μέ τίς εἰκόνες τῶν Ἁγίων Κοσμᾶ καί Δαμιανοῦ τῶν ἐκ Ρώμης καί τῶν ἐξ Ἀσίας.
Μετά τό Συναξάρι (σελ. 114) καταγράφονται οἱ χρονολογίες-σταθμοί τῆς Ἱστορίας τοῦ Ναοῦ
τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων Ἀρναίας.
Τά ἐξώφυλλα τοῦ Ἡμερολογίου κοσμοῦνται μέ τίς φωτογραφίες: Τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Ἁγίων Ἀναρ-
γύρων (α΄) καί τῆς τελετῆς τῆς θεμελίωσης τοῦ Ναοῦ (β΄).

ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΣ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΑΛΛΑ ΕΝΤΥΠΑ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ
• Τό περιοδικό «ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ» (Θεσσαλονίκη) καταγράφει στή βιβλιογραφική του στή-
λη τά παρακάτω ἔντυπα:
– Δημ. Θ. Κύρου, Τό ἐξωκκλήσι τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς Ἀρναίας, Ἀρναία 2017. (Τχ. 35/Ἀπρ.-Ἰούν.
2018, σ. 45).
– Δημ. Θ. Κύρου, Οἱ σεισμοί τοῦ 1932 στή Βορειοανατολική Χαλκιδική, Ἀρναία 2018, σσ. 221. (Τχ.
35/Ἀπρ.-Ἰούν. 2018, σ. 45).
– Δημ. Θ. Κύρου, Τό Ἡμερολόγιο τοῦ Γεωργίου Παναγιώτη Γεωργιάδη (Κυριάκου), Ἀρναία 2018,
σσ. 126. (Τχ. 37/Ὀκτ.-Δεκ. 2018, σ. 42).
• Ἡ ἐφημερίδα «ΤΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ» (Ἀθήνα). Καταγράφει στή βιβλιογραφική στήλη της τά
παρακάτω ἔντυπα:
– Δημ. Θ. Κύρου, Οἱ σεισμοί τοῦ 1932 στή Βορειοανατολική Χαλκιδική, Ἀρναία 2018, σσ. 221. (Φ.
163/Ἀπρ.-Ἰούν. 2018, σ. 7).
• Τό περιοδικό «ΑΓΙΑΝΑΣΤΑΣΙΤΕΣ» παρουσιάζει ὡς ἑξῆς τό βιβλίο γιά τούς σεισμούς στή στήλη
«ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ»:

45
46
ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ
(Ὅσα ἀναφέρονται, σέ τίτλους, στήν Ἱστορία καί στή Λαογραφία της)

Ἐπιμέλεια: Δημ. Θ. Κύρου

• Ἡ ἐφημ. «ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ» , γράφει: «ΑΓΙΑ ΛΥΔΙΑ» - Θεσσαλονίκη) στήν ἐκπομπή «Ἡ
―Σύνταξης, Ὁ Περιφερειάρχης Κεντρικῆς Μα- ὀρεινή Χαλκιδική» τῆς 2ας Νοεμβρίου 2018 καί
κεδονίας Ἀπόστολος Τζιτζικώστας στίς ἐκδηλώ- ὥρα 8.00-8.30 μ.μ. ἀνάμεσα σέ ἄλλες ἀναφορές
σεις γιά τήν 106η Ἐπέτειο Ἀπελευθέρωσης τῆς στά ὀρεινά χωριά τῆς Χαλκιδικῆς πρόβαλλε καί
Ἀρναίας καί τῆς Βόρειας Χαλκιδικῆς, σ. 4, καί πλάνα ἀπό τήν Ἀρναία μέ διάφορες πληροφορίες
– Γ. Ζωγραφάκη, Τα Ἐλευθέρια τῆς Χαλκιδικῆς. γιά τή ζωή τῶν κατοίκων.
[Ἡ Λιαρίγκοβη (Ἀρναία) δέν ἀναφέρεται καθόλου!]. • Τό περιοδικό «ΚΥΤΤΑΡΟ ΙΕΡΙΣΣΟΥ» (Ἱερισ-
• Τό περιοδικό «ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ», γρά- σός), τχ.16/2018, σσ. 8, 12 καί 13, γράφει:
φει: – Βιβῆς Λεμπίδα-Χρήστου Καραστέριου, Μιά
―Χρήστου Καλογραία, 1916. Ἐθνικός Διχασμός συγκλονιστική μαρτυρία τοῦ 19ου αἰῶνα γιά τά
καί Χαλκιδική, (3ο μέρος-τελευταῖο). (Ἀναδημο- δάση τῆς Μ. Παναγίας. [Καταγράφεται κείμενο τοῦ
σιεύονται ἀπό τίς ἐφημερίδες τῆς Θεσσαλονίκης περιηγητῆ Iakob Phillip Fallonerayer τοῦ 1838-
«ΠΑΛΗ» (23-24/7/1918) καί «ΦΩΣ» (24-7-1918) τά 1840, ὅπου ἀναφέρεται καί ἡ Λιαρίγκοβη μέ τήν
δημοσιεύματα, πού ἀναφέρονται στή θανατική κα- ὀνομασία Λαρεγκόβη, ἀπ’ ὅπου «χρειάζονται πε-
ταδίκη καί τήν ἐκτέλεση τῶν ἐπιστράτων Ἀπό- ρίπου 9 ὧρες καβάλα στό μουλάρι μέχρι τήν Ἱερισ-
στολου Μάρκου (ἀπό τήν Λιαρίγκοβη) καί Χρήστου σό» (Βλ. καί Σημ. 1)].
Κατσαροῦ (ἀπό τή Βαρβάρα), σσ. 11-13, καί (Χρή- – Ἄρη Μπαζμαδέλη-Σοφίας Τσοπάνη, Ἡ συλ-
στου Καλογραία), Μικρά καί Μεγάλα, Σοβαρά καί λογή τραγουδιῶν τῆς Ἱερισσοῦ στό Ἀρχεῖο Πα-
Ἀστεῖα. Ἀνάμεσα στά ἄλλα ἀναφέρεται στήν ραδοσιακῆς Μουσικῆς «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΘΕΜΕΛΗΣ»
ἔκδοση τοῦ βιβλίου τοῦ Δ. Κύρου γιά τούς σει- τοῦ Τμήματος Μουσικῶν Σπουδῶν τοῦ Ἀριστο-
σμούς τοῦ 1932 στή Β.Α. Χαλκιδική ὡς ἑξῆς: Ὁ τελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης [Ἀναφέ-
ἀκούραστος ἐργάτης τῆς τοπικῆς ἱστορίας, ἐκδό- ρεται στό Ἀρχεῖο παραδοσιακῶν τραγουδιῶν τῆς
της τοῦ περιοδικοῦ «ΑΡΝΑΙΑ» καί ταχτικός ἀρθο- Ἀρναιώτισσας ἀπό μητέρα (Κατερινάρη), Πανα-
γράφος τοῦ περιοδικοῦ μας, Θεολόγος - Φιλό- γιώτας Χαρᾶς Χρηστάρα, τὀ ὁποῖο περιλαμβάνει
λογος Δημήτρης Κύρου ἐξέδωσε τό νέο του βι- ἀρκετά τραγούδια τῆς Ἀρναίας, πού τά τραγου-
βλίο μέ τίτλο «ΟΙ ΣΕΙΣΜΟΙ ΤΟΥ 1932 ΣΤΗ ΒΟ- δοῦν οἱ Στέριος Τζιτζιρίκας (στό ἄρθρο ἀναγρά-
ΡΕΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ». φεται Τζιτζίκας), Τασία Πανιώρα, Ἄννα Ντάλε (στό
Γιά τή συγγραφή τοῦ βιβλίου στηρίχτηκε στά ἄρθρο ἀναγράφεται Δαλέ),Ἕλλη Σαμαρᾶ, Κυ-
ἔγγραφα τῆς Μητρόπολής μας καί τῶν Μονῶν τοῦ ριάκος Ἀδάμος, Κατερίνα Καραστέριου, Ρήνα
Ἁγίου Ὄρους, καθώς καί στά δημοσιεύματα τῶν Κουλουμπῆ, Μαρία Πνευματικοῦ, Ρούλα Πιτούλα
ἐφημερίδων Ἀθηνῶν καί Θεσσαλονίκης. (στό ἄρθρο ἀναγράφεται Πίτουλα), καί Σουζάνα
• Τό περιοδικό «ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ» τχ. Ρουκᾶ (στό ἄρθρο ἀναγράφεται Ρούκα) καί πε-
37/Ὀκτ.-Δεκ. 2018, γράφει: ρίπου 100 ἠχογραφήσεις τραγουδιῶν, πού πραγ-
― Ἐπιφανεῖς Χαλκιδικιῶτες τοῦ σήμερα. Ἰωα- ματοποιήθηκαν στήν περιοχή τῆς Ἀρναίας. Στό
κείμ Ἀθ. Παπάγγελος. [Στίς σημαντικότερες ἀνα- Ἀρχεῖο ἀκούγονται καί οἱ φωνές 10 τραγουδιῶν
σκαφικές ἔρευνές του στή Χαλκιδική ἀναφέρεται ἀπό τήν Ἀρναία].
καί τό Κάστρο τῆς Λιαρίγκοβης (Ἀρναίας), τό ὁποῖο • Ἡ ἐφημ. «ΤΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ» (Ἀθήνα),
ἐντοπίστηκε, ταυτίσθηκε καί ἀνασκάφηκε], σ. φ. 163/Ἀπρ. - Ἰούν. 2018, σ. 2, γράφει:
38. – Δημ. Θ. Κύρου, Ἡ Ἀρναία τοῦ χθές καί τοῦ σή-
• Ἡ δράση τοῦ Συλλόγου μας ... Παρουσίαση τοῦ μερα (Ἱστορική διαδρομή).
βιβλίου «Οἱ σεισμοί τῆς ΒΑ Χαλκιδικῆς τό 1932» – (Δ.Θ.Κ.), Ἔκδοση βιβλίου γιά τούς σεισμούς
τοῦ κ. Δημ. Κύρου. Τετάρτη 10 Ὀκτωβρίου 2018, τοῦ 1932 στή βορειοανατολική Χαλκιδική (μέ
(σσ. 43 καί 28, μέ 4 φωτογραφίες). φωτογραφία τοῦ ἐξωφύλλου).
• Ὁ Τηλεοπτικός Σταθμός 4Ε (τῆς Ἀδελφότητας

47
Ὁ Χάρτης τῆς μίας καί Ἑλληνικῆς Μακεδονίας.