You are on page 1of 6

4-1-2019 Breingein - Quest Psychologie - Blendle

We zeggen het maar even voor de zekerheid: printen is alleen toegestaan voor persoonlijk gebruik. Het is niet
supersympathiek om dit artikel te verspreiden. Sterker nog: het is verboden. Gelukkig is het heel eenvoudig om anderen
een Blendle-linkje te sturen. Delen kan dus altijd!
03-01-2019

Zwakstroom op je hersenen: tovermiddel of niet?


gisteren · 6 minuten lezen

Breingein
Stapels wetenschappelijk onderzoek wijzen uit dat
zwakstroom je hersenen kan verbeteren. Het zou je
alerter, fitter en ontspannener maken en je
leervermogen verbeteren. Dat móet redacteur Frank
eens uitproberen.

TEKST FRANK BEIJEN

‘Volgens mij zit hij nu goed’, zegt collega Elly. Ze kijkt geconcentreerd naar mijn
voorhoofd, waar ze net een driehoekig, wit voorwerp op heeft geplakt. Vervolgens
bevestigt ze een plakker achter mijn oor. Na wat gedoe met mijn telefoon maakt
een app verbinding met het apparaat. Ik lijk op de Governor uit The Walking
Dead, alleen zit mijn ooglapje iets hoger en is het uitgerust met een aan-uitknop
en een micro-usb-ingang. Wat ik op mijn hoofd heb zitten? Het witte apparaat
heet Thync. Het jaagt zwakstroom door je hoofd. Daarmee zou je je brein in een
bepaalde stand kunnen zetten. Je klikt de Thync-module vast aan een zwarte
stroomgeleider die in twee varianten beschikbaar is: Calm en Energy. Volgens het
bedrijf Thync uit Silicon Valley zorgt Thync Energy ervoor dat het voelt alsof de
kamer lichter is, mijn ogen verder open staan en er een ‘mentale mist’ optrekt.

Op deze druilerige ochtend kan ik wel wat energy gebruiken. Ik zet hem aan en ga
aan de slag.

https://blendle.com/i/quest-psychologie/breingein/bnl-questpsychologie-20190103-db8855f46e0?sharer=eyJ2ZXJzaW9uIjoiMSIsInVpZCI6InBldGVyam9vc3Rl… 1/8
4-1-2019 Breingein - Quest Psychologie - Blendle

Sluipschutter schiet raak


De heilzame effecten van zwakstroom op je brein zijn niet zomaar bedacht door
een hippe Amerikaanse start-up. Wetenschappers noemen het mechanisme trans-
cranial direct current stimulation (tdcs). Dat betekent letterlijk: gelijkstroom door
de schedel. Er zijn de laatste tien jaar duizenden onderzoeken over verschenen.
Volgens sommige studies verhoogt het je concentratie en helpt het tegen depressie
en pijnklachten. Andere onderzoeken wijzen uit dat ADHD’ers en stotteraars er-
van opknappen.

Zwakstroom stimuleert de eiwitaanmaak in het brein

Ook het Amerikaanse leger doet onderzoek naar tdcs. In 2012 meldde het dat
sluipschutters tijdens virtual-reality-trainingen dankzij tdcs vaker hun doel raken.
‘Toen ik over de Amerikaanse sluipschutters hoorde, raakte ik ook geïnteresseerd’,
zegt Peter Joosten. Hij probeert technieken voor lichaamsen breinverbetering zelf
uit, geeft er lezingen over en schreef het boek Biohacking. De zwakstroomtech-
niek past uitstekend in het straatje van Joosten. Hij experimenteert met microdo-
ses LSD voor extra energie. Mediteren doet hij met de Muse Headband, een appa-
raat dat claimt via hersengolven te meten hoe ontspannen je bent. ‘Op internet
kwam ik mensen tegen die eigenhandig met tdcs experimenteerden’, zegt hij. ‘Ze
zetten zelf elektrodes op het hoofd, maakten de contacten nat en deden een band
om hun hoofd zodat alles goed bleef zitten. Dan gingen ze gamen en onderzoch-
ten ze of hun prestaties verbeterden’, zegt Joosten. ‘Dat had een hoog houtje-
touwtje-gehalte. Maar toen Thync een handig product op de markt bracht, ben ik
het ook gaan proberen. De Thync Energy geeft te veel tintelingen in mijn hoofd.
Maar bij de Thync Relax heb ik wel het idee dat ik erdoor ontspan.’

Elektrische doping

https://blendle.com/i/quest-psychologie/breingein/bnl-questpsychologie-20190103-db8855f46e0?sharer=eyJ2ZXJzaW9uIjoiMSIsInVpZCI6InBldGVyam9vc3Rl… 2/8
4-1-2019 Breingein - Quest Psychologie - Blendle

Het klinkt bijna magisch. De zwakstroom bereikt je brein op een andere manier
dan je misschien denkt. ‘Het is niet zo dat je hersenen beter werken als je extra
spanning toevoegt’, zegt hersenwetenschapper Maarten Frens van het Erasmus
MC. ‘Dat zou hetzelfde zijn als een pc aansluiten op 240 volt in plaats van 220, en
verwachten dat hij dan beter gaat werken.’ TDCS werkt met een chemische
tussenstap.

Misschien was ik wel ineens heel goed in sudoku’s

Als je plakjes muizenbrein in een petrischaal stimuleert met zwakstroom, dan ma-
ken ze meer aan van een eiwit dat het leervermogen van het brein verhoogt. Men-
sen hebben dat eiwit ook. In 2013 speculeerde Frens tijdens een presentatie op TE-
Dxdelft over veelbelovende toepassingen in de toekomst. Patiënten die van een
hersenbloeding revalideren, konden met tdcs sneller opnieuw leren lopen. Het
stelde topsporters in staat om bewegingen een fractie beter onder de knie te krij-
gen dan hun tegenstanders. Waarna er heftige discussies losbarstten over de vraag
of dat wel mag. Is tdcs elektrische doping, of moeten sportbonden het toestaan?

Kolibri op mijn wenkbrauw


Dat dopingeffect viel mij eerlijk gezegd tegen. Met het apparaat op mijn hoofd
probeerde ik eerst het begin van dit verhaal te schrijven. Of de kop ‘Breingein’
moest worden, of ‘Stroomdroom’ misschien? Ik kwam er niet uit. Daarna begon ik
aan een sudokupuzzel. Misschien was ik daar wel ineens heel goed in. Maar tussen
het getallengepieker door dwaalden mijn gedachten steeds af naar dat ding op
mijn hoofd. Zette ik hem hard, dan ging hij tintelen. Zette ik hem zacht, dan voel-
de ik nog steeds dat er een voorwerp op mijn hoofd zat geplakt. Alsof er een kolibri
boven je wenkbrauw zit te slapen. Ook Frens heeft inmiddels zijn gloedvolle ver-
wachtingen laten varen over de zwakstroomtechniek. ‘Apparaten voor tdcs zijn
goedkoop en makkelijk te gebruiken’, zegt hij. ‘Daardoor hebben heel veel weten-

https://blendle.com/i/quest-psychologie/breingein/bnl-questpsychologie-20190103-db8855f46e0?sharer=eyJ2ZXJzaW9uIjoiMSIsInVpZCI6InBldGVyam9vc3Rl… 3/8
4-1-2019 Breingein - Quest Psychologie - Blendle

schappers hun tijd verspild met gemakzuchtige onderzoekjes. Ze gingen experi-


menten die ze toch al deden, van geheugentaken tot beweegoefeningen, ook nog
eens uitvoeren met tdcs op het hoofd van de proefpersonen.’ Blijkt uit de proef dat
tdcs niets uitmaakt voor het resultaat, dan belandt het onderzoek ergens in een la.
Is er wel een effect, dan komt het al snel in een wetenschappelijk tijdschrift. Ter-
wijl er met zo veel onderzoeken altijd kans is dat de resultaten niets meer dan toe-
val zijn. ‘Dat heeft een hele stapel slecht onderzoek opgeleverd.’

Frens heeft vaak geprobeerd verder te experimenteren met de uitkomsten van an-
dere onderzoeksgroepen. Met zijn Rotterdamse collega’s slaagde hij er zelden in
om het effect opnieuw te bereiken. Soms nam hij contact op met de andere onder-
zoekers, die zeiden dat zij hetzelfde probleem hadden. ‘Ik stond bijna op het punt
om te stoppen met tdcs-onderzoek’, zegt Frens. ‘Het leverde allemaal veel te wei-
nig op. Het probleem is dat de onderzoeken altijd kijken naar de buitenkant: wat
is het effect als je tdcs gebruikt? De werking van tdcs is minder vaak onderzocht.’

Eén bouwblokje verschil


In 2018 voerde Frens nog één groot tdcs-onderzoek uit. Het draaide om het stofje
dat de hersenen extra aanmaken als je er zwakstroom aan toevoegt en dat je leer-
vermogen stimuleert: een eiwit met de naam BDNF. ‘We weten dat er twee vari-
anten van BDNF bestaan’, zegt Frens. ‘Zeventig procent van de bevolking heeft
een type BDNF dat je in staat stelt om sneller te leren dan de overige dertig pro-
cent.’ Het verschil is meetbaar bij verstandelijke taken zoals Franse woordjes stam-
pen, maar ook bij het leren van bijvoorbeeld bewegingen. Het verschil zit ’m in één
bouwblokje in je BDNF. Bij welke groep je hoort, dat is erfelijk bepaald.

Frens en zijn collega’s namen bij de proefpersonen DNA af om te bepalen bij welke
groep ze hoorden. Daarop voerden ze drie leerproefjes uit: eerst moesten de deel-
nemers een puntje op een scherm volgen met hun ogen, onderwijl rekening hou-
dend met een bepaalde afwijking.

https://blendle.com/i/quest-psychologie/breingein/bnl-questpsychologie-20190103-db8855f46e0?sharer=eyJ2ZXJzaW9uIjoiMSIsInVpZCI6InBldGVyam9vc3Rl… 4/8
4-1-2019 Breingein - Quest Psychologie - Blendle

Dan volgde dezelfde proef, met als enige verschil dat de deelnemers het puntje
volgden met hun armen. Tot slot een Pavlov-achtige proef: telkens als er een piep
klonk, werd er lucht tegen de oogbal geblazen. Dat wekt een knipperreflex op. Na
een tijdje ga je automatisch knipperen wanneer je de piep hoort, zelfs als er geen
lucht in je oog komt. Alleen bij die laatste proef maakte tdcs verschil. En dan alleen
bij deelnemers met het BDNF-type waardoor je van nature minder snel leert. Zij
leerden met tdcs de knipperreflex net zo snel aan als deelnemers met het gunstige
BDNF-type.

Leven na de dood
Het is duidelijk dat zwakstroom geen doping is waarmee je je brein eventjes kunt
opvoeren. ‘Het lijkt er alleen op dat je bij bepaalde taken mensen die onderpreste-
ren gelijk kunt trekken met de rest van de bevolking. Misschien is opnieuw leren
bewegen tijdens een revalidatie een van die taken. Maar je gaat er zeker niet over
de hele linie beter van presteren’, zegt Frens. Het sluit aan bij mijn eigen ervaring.
Geen moment had ik het gevoel dat het zwakstroommachientje energie, of iets an-
ders, aan mijn brein toevoegde.

Voorlopig moeten we het zoeken in ouderwetse oplossingen. Bij een energietekort


eet je iets. Wil je je concentreren, dan helpt het om genoeg te slapen. En als je wilt
ontspannen, doe je even niets.

‘Je brein opvoeren door op een knop te drukken valt in dezelfde categorie als het
eeuwige leven, leven na de dood of afslanken zonder moeite te doen’, zegt Frens.
‘We willen het allemaal wel. Maar dat betekent nog niet dat het kan.’

Ongeluksmagneet
Zwakstroom heeft slechts een vrij zwak effect op je brein. Magnetisme des te
meer.

https://blendle.com/i/quest-psychologie/breingein/bnl-questpsychologie-20190103-db8855f46e0?sharer=eyJ2ZXJzaW9uIjoiMSIsInVpZCI6InBldGVyam9vc3Rl… 5/8
4-1-2019 Breingein - Quest Psychologie - Blendle

Transcranial magnetic stimulation (TMS, ‘magnetische stimulatie door de sche-


del’) heeft een positief effect op langdurig depressieve patiënten bij wie antide-
pressiva niet aanslaan. De patiënt neemt plaats onder een apparaat dat een mag-
netisch veld opwekt. Hoe het precies werkt, is niet bekend. Maar dat het bij veel
patiënten werkt, staat vast. Op de een of andere manier kan dat de prefrontale
hersenschors (een hersengebied dat emoties beïnvloedt) beter laten werken. TMS-
sessies duren zo’n twintig minuten en worden enkele weken lang dagelijks her-
haald. De Amerikaanse voedselen medicijnenwaakhond FDA heeft de behandeling
in 2008 goedgekeurd.

Sinds 2018 vergoeden verschillende Nederlandse zorgverzekeraars de


magneetmethode.

Mikken op kwabben
Goed nieuws voor de doe-het-zelvers met zwakstroom: je hoeft niet heel precies te
mikken met een stroomgeleider om je brein te prikkelen. ‘Een centimeter naar
links of rechts maakt niet uit’, zegt hersenwetenschapper Maarten Frens (Erasmus
MC). Ongeveer een procent van de zwakstroom bereikt het brein. De rest wordt
gedempt door en verspreid over de schedel. Dat gebeurt met name op de plekken
waar je schedel het dikst is. Ook de huid speelt een rol: die geleidt slechter als je
huid vet is en beter als je veel zweet. Je kunt dus niet op de vierkante millimeter
bepalen waar de stroom binnendringt. ‘In theorie versterkt de tdcs het leren in de
gebieden die je wilt stimuleren’, zegt Frens. ‘Dat je ook nog andere gebieden sti-
muleert, kan geen kwaad.’

frank.beijen@quest.nl

https://blendle.com/i/quest-psychologie/breingein/bnl-questpsychologie-20190103-db8855f46e0?sharer=eyJ2ZXJzaW9uIjoiMSIsInVpZCI6InBldGVyam9vc3Rl… 6/8