You are on page 1of 108

İTÜ

MAKİNA FAKÜLTESİ
MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

SOĞUTMA KULESĠ TASARIMI VE ENERJĠ


TASARRUFU UYGULAMASI

BİTİRME TASARIM PROJESİ

Hazırlayanlar

030060049 Tahsin ONAT


030060141 Sefa ZÜMBÜL

Danışman
Prof. Dr. Ġsmail Cem PARMAKSIZOĞLU

GÜZ
2010-2011
SOĞUTMA KULESĠ TASARIMI VE ENERJĠ
TASARRUFU UYGULAMASI

Hazırlayanlar

030060049 Tahsin ONAT


030060141 Sefa ZÜMBÜL

Danışman
Prof. Dr. Ġsmail Cem PARMAKSIZOĞLU

GÜZ
2010-2011
ÖNSÖZ

Soğutma kuleleri endüstriyel tesislerdeki proseslerde istenmeyen ısının alınması


böylece devamlılığın sağlanabilmesi amacıyla kullanılırlar. Soğutma kulelerinin en
büyük avantajı çevre dostu ve ekonomik olmalarıdır. Serbest soğutma için uygun
koşulları sağlayan zamanlarda serbest soğutma uygulamasıyla enerji tasarrufu
sağlanabilmektedir.
Bu bitirme projesinde soğutma kulelerinin tanımı yapılmış, çeşitleri ve yapıları
hakkında bilgiler verilmiş, teorisi açıklanmış ve örnekler üzerinde soğutma kulesi
serbest soğutma uygulaması yapılmıştır. Soğutma kulesi tasarım ve analizinde
kullanılan bazı verilerin pratik olarak belirlenebilmesi için bilgisayar programlarında
yazılımlar oluşturulmuştur. Enerji kaynaklarının her geçen gün biraz daha
tükendiğini düşündüğümüzde enerji tasarrufu uygulamalarının bizim için ve gelecek
nesiller için ne kadar önemli olduğunu anlıyoruz. Bu bitirme projesinde amacımız
mevcut proseslere serbest soğutma tekniği uygulayarak enerji tasarrufu
sağlayabilmektir.
Projemizin tamamlanmasında bilgi ve tecrübelerini bizimle paylaşarak bize yardımcı
olan danışman hocamız Prof. Dr. İsmail Cem Parmaksızoğlu’na, fakültemizde
öğrenim hayatımıza katkıda bulunan bütün hocalarımıza,projemizde katkıları
bulunan Hasan Acül, Muttalip Aşkın Temiz, Ali Tüfekçi ve Artuğ Fenercioğlu’na,
öğrenim hayatımız boyunca birlikte olduğumuz tüm arkadaşlarımıza ve her türlü
desteklerini esirgemeyen ailelerimize teşekkür ederiz.

Ocak 2011

Tahsin Onat
Sefa Zümbül

i
ĠÇĠNDEKĠLER
SEMBOL LĠSTESĠ……………………………………………………………......IV
TABLO LĠSTESĠ…………………………………………………………………VI
ġEKĠL LĠSTESĠ………………………………………………………………….VII
ÖZET………………………………………………………………………………IX
1. GĠRĠġ……………………………………………………………………………...1
1.1 Soğutma Kulesi Tanımı ve Kullanım Yerleri………………………………....1
1.2 Soğutma Kulesindeki Fiziksel Olaylar………………………………………..2

2. SOĞUTMA KULESĠ ÇEġĠTLERĠ …………………………………………....6


2.1 Hava ile Suyun Akış Şekillerine Göre Su Soğutma Kuleleri……………...….6
2.1.1 Karşı Akışlı Su Soğutma Kuleleri………………………………………6
2.1.2 Çapraz Akışlı Su Soğutma Kuleleri…………………………………......6
2.1.3 Çapraz Akışlı ve Karşı akışlı Kulelerin Karşılaştırılması……………….7
2.2 Direk Temaslı Soğutma Kuleleri……………………………………………...8
2.2.1 Doğal Hava Akışlı Kuleler……………………………………………...8
2.2.1.1 Spreyli Tip Soğutma Kulesi………………………………………..9
2.2.1.2 Dolgulu Tip Soğutma Kuleleri…………………………………....10
2.2.2 Zorlanmış Hava Akışlı Kuleler………………..……………………….11
2.2.2.1 Üflemeli Tip Soğutma Kulesi………………………………….....12
2.2.2.2 Çapraz Akımlı Soğutma Kulesi…………………………………..12
2.2.2.3 Emmeli Tip Soğutma Kulesi……………………………………...13
2.3 Dolaylı Temaslı (Kapalı) Tip kuleler………………………………………..14

3. SOĞUTMA KULESĠ ELEMANLARI ve MALZEMELERĠ………………..16


3.1 Kule Tipleri…………………………………………………………………...16
3.1.1 Paket Tip Soğutma Kuleleri……………………………………....….....16
3.1.2 İnşai Tip Soğutma Kuleleri…………………………………………......17
3.2 Soğutma Kulesi Elemanları…………………………………………………..19
3.2.1 Fan Grubu……………………………………………………………....19
3.2.2 Damla Tutucular………………………………………………………..22
3.2.3 Su Dağıtım Sistemi……………………………………………………..23
3.2.4 Püskürtme Memeleri (Nozullar)………………………………………..24
3.2.5 Dolgu…………………………………………………………………...25
3.2.5.1 Sıçratmalı Grid (Izgara) Dolgu…………………………………..26
3.2.5.2 Sıçratmalı Bigudi Dolgu………………………………………….27
3.2.5.3 PVC Petek Dolgu………………………………………………...27

4. SOĞUTMA KULELERĠNĠN BAKIM VE KONTROLÜ……………………28


4.1 Soğutma Kulelerinde Su Kayıpları…………………………………………...28
4.2 Kulelerin Bakımı……………………………………………………………...29

5. SU SOĞUTMA KULELERĠNĠN ANALĠZĠ………………………………….31


5.1 Su Soğutma Kulesi Teorisi…………………………………………………...31
5.2 Örnek Ntu Hesaplaması………………………………………………………33

ii
5.3 Ntu Hesaplaması için Yapılan Bilgisayar Programı………………………….34
5.3.1 Program Üzerinde Örnek bir Problemin Uygulanması……………........36
5.4 Suyun ve Havanın Kuleden Çıkış Sıcaklıklarını Hesaplaması için
Yapılan Bilgisayar Programı……………………………………………………..37
5.4.1 Program Üzerinde Örnek bir Problemin Uygulanması…………………37
5.5 Soğutma Kulesi Tasarımına Etki Eden diğer Faktörler………………………39
5.5.1 Örnek Tasarım için Optimizasyonu Uygulaması……………………….40
5.6 İstanbul Endüstride Örnek Soğutma Kulesi Seçimi…………………………..42

6. SERBEST SOĞUTMA………………………………………………………….45
6.1 Giriş…………………………………………………………………………...44
6.2 Evaporatif Soğutma Uygulamaları…………………………………………...46
6.3 Isı Değiştirgeçli Soğutma Uygulamaları…………………………………......48
6.3.1 Soğutma Grubu ve Entegre Serbest Soğutma Bataryası Uygulamaları...49
6.3.2 Kuru ve Islak/Kuru Soğutucu Sistemleri Uygulamaları………………..50
6.3.2.1 Islak/Kuru Soğutucular…………………………………………..51
6.4 İklim Verilerinin Elde Edilmesi……………………………………………...51

7.SOĞUTMA KULESĠ SERBEST SOĞUTMA UYGULAMALARI………….54


7.1 Endüstri için Serbest Soğutma Uygulaması…………………………………..54
7.1.1 Ekonomik Analiz………………………………………………………..57
7.2 İklimlendirme Sisteminde Doğal Soğutma Uygulaması……………………...58
7.2.1 Ekonomik Analiz……………………………………………………….63
8.SONUÇ…………………………………………………………………………...65

KAYNAKLAR……………………………………………………………………..67
EKLER……………………………………………………………………………..68

iii
SEMBOL LĠSTESĠ
Sembol Birimi Tanım
a m2/m3 Birim hacim başına ara yüzey alanı
ap m2 Toplam petek ıslak yüzey alanı
A m2 Soğutma kulesinin taban kesit alanı
cp kJ/ kg.K Özgül ısı
cpm kJ/kg.K Nemli havanın özgül ısısı
cp,su kJ/kg.K Suyun özgül ısısı
COP - Soğutma etkenliği
F - Düzeltme katsayısı
G kg/m2s Birim hacimden geçen havanın kütlesel debisi
GÖS yıl Geri ödeme süresi
ha kJ/ kg Suyu çevreleyen havanın entalpisi
hG,in kJ/ kg Kuleye giren havanın entalpisi
hL kJ/ kg Suyun entalpisi
hL,out kJ/ kg Kuleden çıkan suyun entalpisi
hs kJ/ kg Doymuş havanın entalpisi
h' kJ/ kg Akan havanın entalpisi
h" kJ/ kg Ara yüzey(tabaka) entalpisi
H m Dolgu yüksekliği
k W/m2.K Isı taşınım katsayısı
kG W/m2.K Ara yüzey ile hava arasındaki ısı taşınım katsayısı
kL W/m2.K Su ile ara yüzey arasındaki ısı taşınım katsayısı
k' kg/s.m2 Ara yüzeyden hava akımına kütle transferi için birim
iletkenlik
L kg/m2s Birim alandan geçen suyun kütlesel debisi
mG kg/s Havanın kütlesel debisi
mL kg/s Suyun kütlesel debisi
Nk Kompresörün çektiği güç
Qs W Soğutma kapasitesi
QE kcal/saat Soğutma grubu evaporatör kapasitesi
Qkule kcal/saat Su soğutma kulesinin kapasitesi
qL W Ara yüzeyden havaya buharlaşmadan kaynaklanan
geçen ısının miktarı
qw W Toplam ısı geçişi
r kJ/kg Buharlaşma gizli ısısı
t K veya ˚C Soğutma hacmi içerisindeki su sıcaklığı
ta K veya ˚C Suyu çevreleyen havanın kuru termometre sıcaklığı
td saat Gün uzunluğu
t" K veya ˚C Ara yüzey(tabaka) sıcaklığı
T1 K veya ˚C Suyun kuleye giriş sıcaklığı
T2 K veya ˚C Suyun kuleden çıkış sıcaklığı
T3 K veya ˚C Havanın kuleye giriş sıcaklığı
iv
T4 K veya ˚C Havanın kuleden çıkış sıcaklığı
THW K veya ˚C Sıcak su düzeltmesi
V m3 Soğutma hacmi
Vsu m3/s Su debisi
W - Bağıl nem
W0, W1 - Nem sabitleri
- Suyu çevreleyen havanın bağıl nemi
W" - Ara yüzey(tabaka) bağıl nemi
K veya ˚C Logaritmik sıcaklık farkı
- Isı değiştiricisi etkenliği
 Derece Deklinasyon açısı
kg/m3 Yoğunluk

v
TABLO LĠSTESĠ
Sayfa No
Tablo 2.1: Çapraz akışlı ve karşı akışlı kulelerin karşılaştırılması…………………..7
Tablo 5.1: Örnek soğutma kulesi Ntu hesaplarında kullanılan entalpi değerleri…...34
Tablo 5.2: Değişik sıcaklıklarda üç farklı yönteme göre hesaplanmış su, kuru hava
ve doymuş hava için entalpi değerleri……………………………………………....35
Tablo 5.3: Örnek soğutma kulesi için hesaplanmış Ntu değerleri………………….36
Tablo 5.4: Örnek soğutma kulesi için suyun çıkış sıcaklıkları……………………..39
Tablo 5.5: Örnek soğutma kulesi için havanın çıkış sıcaklıkları…………………...39
Tablo 5.6: Petek tiplerinden bazıları……………………………………………….40
Tablo 5.7: Petek tiplerine göre korelasyon sabitleri………………………………..40
Tablo 5.8: Örnek tasarım için hesaplanan parametreler……………………………41
Tablo 6.1: İstanbul için sıcaklık denklemleri sabitleri……………………………..51
Tablo 6.2: İstanbul için nem denklemi sabitleri……………………………………53
Tablo 7.1: Örnek endüstriyel proses için doğal soğutmalı ve varsayılan soğutmalı
durumların karşılaştırılması…………………………………………………………56
Tablo 7.2: Örnek endüstriyel prosesde serbest soğutmanın tasarruf miktarları…….57
Tablo 7.3: Serbest soğutma ekipmanlarının fiyatları……………………………….58
Tablo 7.4: Örnek mekana ait duvar, pencere ve kapı alanları…………………...….60
Tablo 7.5: İklimlendirme sisteminde soğutma uygulaması hesaplanan değerler…..61
Tablo 7.6: Aylara göre soğutma süreleri ve doğal soğutma süreleri……………….62
Tablo 7.7: Aylara göre tüketilen elektrik ve tasarruf miktarı……………………...63
Tablo 7.8: Serbest soğutma uygulamasında ekipman fiyatları……………………..64

vi
ġEKĠL LĠSTESĠ
Sayfa No
ġekil 1.1: Karşıt akışlı bir kulede hava ve su sıcaklık ilişkisi………………………3
ġekil 1.2: Havanın psikometrik analizi……………………………………………..4
ġekil 1.3: Soğutma Kulesi………………………………………………………….5
ġekil 2.1: Doğal akışlı hiperbolik soğutma kulesi……………………………….....8
ġekil 2.2: Yatay spreyli tip soğutma kulesi…………………………………………9
ġekil 2.3: Dikey spreyli soğutma kulesi………………………………………….....10
ġekil 2.4: Dolgulu tip soğutma kulesi………………………………………………10
ġekil 2.5: Zorlanmış akışlı soğutma kulesi…………………………………………11
ġekil 2.6: Üflemeli tip soğutma kulesi……………………………………………...12
ġekil 2.7: Çapraz akımlı soğutma kulesi……………………………………………13
ġekil 2.8: Emmeli tip soğutma kulesi……………………………………………….13
ġekil 2.9: Kapalı Tip Soğutma Kulesi………………………………………….......14
ġekil 2.10: Hibrid tip ve radyal tip kapalı soğutma kuleleri………………………..15
ġekil 3.1: Paket tip kule………………………………………………………….....17
ġekil 3.2: İnşai tip kule……………………………………………………………..18
ġekil 3.3: Emmeli ve çapraz akımlı kulelerde fan grubunun yeri……………….....19
ġekil 3.4: Eksenel fanlar……………………………………………………………20
ġekil 3.5: Fan grubu elemanları……………………………………………….........21
ġekil 3.6: Titreşim şalteri…………………………………………………………...21
ġekil 3.7: Radyal fanlar……………………………………………………………..22
ġekil 3.8: Radyal fanın bölümleri…………………………………………………...22
ġekil 3.9: Damla tutucu……………………………………………………………..23
ġekil 3.10: Su dağıtım borularının kule içindeki yerleri…………………………....24
ġekil 3.11: Nozulların kule içindeki yeri……………………………………………24
ġekil 3.12: Quickjet tipi meme……………………………………………………...25
ġekil 3.13: Açık kanallı meme ve papatya meme…………………………………..25
ġekil 3.14: Splash grid dolgu…………………………………………………….....26
ġekil 3.15: Sıçratmalı Bigudi Dolgu………………………………………………..27
ġekil 5.1: Ara yüzey(film),su ve hava arasındaki ısı ve kütle geçişleri…………….32
ġekil 5.2: İkinci yöntem için Matlab’de örnek Ntu hesaplaması…………………...37
ġekil 5.3: Matlab programında suyun ve havanın çıkış sıcaklığı hesaplaması……..38
ġekil 5.4: Örnek tasarım için kriterlerin debiye göre değişimi……………………..42
ġekil 6.1: Açık devre su soğutma kuleli serbest soğutma uygulaması……………...47
ġekil 6.2: Kapalı devre soğutma kuleli serbest soğutma uygulaması………………48
ġekil 6.3: V-tipi ve yatık tip kuru soğutucu………………………………………..50
ġekil 6.4: Sıcaklık değerleri ile bu değerlerin bir yıldaki görüldüğü süreler…….....53
ġekil 7.1 : Serbest soğutmalı sistemin taslak çizimi………………………………..55
ġekil 7.2: İstanbul için aylara göre serbest soğutma süreleri…………………….....56
ġekil 7.3: İstanbul İli için Yıl boyunca Sıcaklık Değişimi………………………….59
ġekil 7.4: İklimlendirme sisteminde serbest soğutma uygulaması için alınan
örnek mekanın mimari çizimi……………………………………………………….59

vii
ġekil 7.5: Nisan Ayı için Excel Makrosu Yardımıyla Soğutma kapasitesin
belirlenmesi………………………………………………………………………….61
ġekil 7.6: Aylara göre enerji tüketimi ve doğal soğutma süresi arasındaki ilişki…..62

viii
ÖZET

Bu projede soğutma kulesi olan bir tesise ve iklimlendirme sistemi bulunan bir
mekana olmak üzere iki farklı serbest soğutma uygulaması yapılarak sonuçlar ortaya
çıkarılmıştır. İstanbul için iklim verileri geçmiş iklim verilerine göre çıkarılmış olan
formüller yardımıyla bilgisayar programları aracılığıyla elde edilmiştir. Soğutma
kulesinden çıkan suyun sıcaklığına göre ortamın yaş termometre sıcaklıkları
değerlendirilerek serbest soğutma için uygun olan saatler bulunmuştur. Toplam
serbest soğutma saati hesaplandıktan sonra yıllık tasarruf edilebilecek enerji miktarı
ortaya çıkarılmıştır.
Projenin birinci bölümünde soğutma kulelerinin tanımı yapılmıştır. Soğutma
kulelerinin kullanıldığı yerler belirtilmiştir. Soğutma kulelerinin çevresel ve
ekonomik anlamda sahip olduğu avantajlardan, soğutma kulesindeki fiziksel
olaylardan ve soğutma ile ilgili bazı temel hesaplamalardan bahsedilmiştir.
Projenin ikinci bölümünde soğutma kulelerinin sınıflandırılabileceği hususlar
gösterilmiştir. Bunlara göre soğutma kulelerinin çeşitleri gösterilmiş ve karşılaştırma
yapılarak kule seçim konusunda faydalı olacak ön bilgilerin verilmesi amaçlanmıştır.
Değişik tipteki soğutma kulelerinin bölümleri gösterilmiş ve şekillerle anlatım
desteklenmeye çalışılmıştır.
Projenin üçüncü bölümünde soğutma kulesini oluşturan elemanlar tanıtılmış, kule
malzemelerinden ve bu malzemelerin özelliklerinden bahsedilmiştir. Kule
elemanlarının kendi içlerindeki çeşitleri gösterilmiştir.
Projenin dördüncü bölümünde kulelerde meydana gelen su kayıplarından, blöf
olayının gerekliliğinden ve kule bakımlarının öneminden bahsedilmiştir. Soğutma
kulesine düzenli yapılması gereken bakım ve kontroller belirtilmiştir.
Projenin beşinci bölümünde su soğutma kulesinin teorisi anlatılmıştır. Soğutma
kulelerindeki NTU metodundan bahsedilmiştir. Sayısal bir örnek ile NTU
hesaplanması gösterilmiştir. NTU hesaplanması için bilgisayar programında yazılım
oluşturulmuştur. NTU hesaplamaları için gereken entalpi değerleri tablolardan,
makaleden ve korelasyonlara göre üç farklı yöntemle belirlenmesi bilgisayar
programına tanıtılmış ve ortaya çıkan tüm sonuçlar gösterilmiştir. Tasarım için
düşünülen değerler girildiğinde su ve havanın soğutma kulesinden çıkış sıcaklıklarını
hesaplayan başka bir bilgisayar yazılımı daha yapılmış ve sayısal bir örnek
uygulanarak sonuçlar gösterilmiştir. Ayrıca soğutma kulesi seçiminden
bahsedilmiştir.
Projenin altıncı bölümünde serbest soğutma uygulamasının tanımı yapılmıştır.
Serbest soğutma tekniklerinden bahsedilmiş ve tekniğin seçim kriterleri hakkında
bilgiler verilmiştir. Serbest soğutma uygulanması için gereken iklim verilerinin
çıkarılma yöntemleri anlatılmış ve İstanbul ili için bir yıla ait tüm saatlerdeki sıcaklık
değerleri hesaplanmıştır.
Projenin yedinci ve son bölümünde ise iklim verileri değerlendirilerek serbest
soğutma potansiyeli belirlenmiştir. Endüstride kullanılan örnek bir proses soğutma

ix
için ve örnek bir iklimlendirme sistemi için soğutma potansiyelleri, serbest soğutma
yapılabilecek zamanlar ve serbest soğutma uygulandığındaki sonuçlarla
uygulanmadığı durumdaki sonuçların karşılaştırılması belirtilmiştir. Doğal soğutma
uygulamasının bu proses için kurulum maliyeti ve yıllık elde edilen enerji tasarrufu
miktarları ortaya çıkarılmış böylece sistemin ekonomik analizi yapılmıştır.

Projenin sekizinci bölümünde ise yaptığımız bu çalışmanın sonuçları ortaya


belirtilmiş, sonuçlar hakkında yorumlar yapılmıştır.

x
1.GĠRĠġ

1.1 Soğutma Kulesi Tanımı ve Kullanım Yerleri

Soğutma kulesi ısı uzaklaştırmak için kullanılan bir ünitedir. Su soğutma


kulelerinin çalışma prensibi sistemden gelen sıcak suyun dolgu üzerine
püskürtülmesi ile ısının atmosfere verilerek ortamdan uzaklaşması ile gereken
soğumayı sağlamaktır. Sistemdeki istenmeyen ısının atmosfere verilmesi suyun bir
kısmının buharlaşması ile meydana gelmektedir. Kalan su ise istenilen derecede
soğumaktadır. Su soğutma kuleleri kuru tipteki olan ısı uzaklaştırma ünitelerinden
çok daha etkili olmaktadır. Bu durumu sıcak bir cismin üzerine su dökülmesiyle
oluşan buharlaşma sonucu daha çabuk soğumasına benzetebiliriz.

Enerji santrallerinde, üretim tesislerinde ve klima sistemlerinde soğutma


kuleleri kullanılmaktadır. Soğutma kuleleri klima sistemlerinde tercihe göre
kullanılmaktadır. Bir soğutma projesinde su soğutmalı kondanser grubu suyu
soğutmak için tercih edilirse bu kondanserin soğutulması gerekir. Bunun içinde su
soğutma kulesi kullanılır. Aynı sistem su yerine hava soğutmalı kondanser olarak
projelendirilmişse soğutma kulesine ihtiyaç duyulmayacaktır. Soğutma kulesinin bir
klima sisteminde kullanımının hava soğutmalı sisteme nazaran iyi veya kötü
olduğuna karar verilebilmesi için sistemin toplam soğutma yükü, dış iklim şartları,
ilk yatırım maliyetleri, işletme giderleri, çevresel şartlar gibi etkenlerin bütününün
değerlendirilmesi gerekir.

Endüstriyel proseslerde genellikle ısı transfer aracı olarak su kullanılmaktadır.


Eski zamanlarda bu su genellikle doğal bir su kaynağından çekilmekteydi. Bu su
sistemden geçtikten sonra ısınıyor ve doğrudan suyun kaynağına ya da bir lağıma
geri gönderiliyordu. Günümüzde artan su ihtiyacı ve imha maliyetlerini göz önüne
aldığımızda bu yöntem çok pahalı bir yöntem olmuştur. Ayrıca kaynağa bırakılan
sıcak suyun kaynağın ekolojik dengesini bozan etkileri ciddi boyutlara ulaştığından
kabul edilemez hale gelmiştir. Vantilatörle çalışan hava akışlı soğutma sağlayan ısı
değiştiricileri ise ilk maliyet ve vantilatörün enerji tüketimi göz önüne alındığında
maliyeti yüksek bir yöntem olmaktadır. Bu gibi nedenlerden dolayı ısı
uzaklaştırılması gereken proseslerde soğutma kulesi kullanımı tercih edilmektedir.

1
1.2 Soğutma Kulesindeki Fiziksel Olaylar

Soğutma kulelerinde havanın su ile etkileşiminden sonra çıkarken teorik olarak


%100 bağıl nemli olduğu kabul edilir. Şekil 1.1’ te gösterildiği gibi su A
noktasındaki sıcaklık değerinden B noktasındaki sıcaklık değerine soğutulmaktadır.
Bu soğumayı sağlayan havanın yaş termometre sıcaklığı ise C noktasındaki sıcaklık
değerinden D noktasına yükselmiş olur. Suyun sıcaklığında meydana gelen azalma
miktarı indirim veya aralık olarak belirtilmektedir. Giren havanın yaş termometre
sıcaklığı ve çıkan suyun sıcaklığı arasındaki fark yaklaşım olarak adlandırılır ve
soğutma kulesi için soğutma kabiliyetini ifade etmektedir. Soğutma kulesinin boyutu
arttıkça yani hava ve suyun kuledeki temas mesafesi arttıkça suyun çıkış sıcaklığının
havanın girişteki yaş termometre sıcaklığına yaklaştığını görüyoruz. Seçilen kulenin
ekonomik olabilmesi durumunu da göz önüne alırsak bu yaklaşım değeri en az 2-3
˚C olmalıdır.[8] Giren havanın yaş termometre sıcaklığı soğutma kulesinin
performansı için çok önemli etkiye sahiptir. Direk temaslı açık tip soğutma
kulelerinde giren havanın bağıl nemi ve kuru termometre sıcaklığı ise buharlaşacak
suyun miktarına etki yaparken kulenin termal performansı için direkt etkisi yoktur.
Kapalı tip kulelerde kuru modunda çalışma halinde ise giren havanın kuru
termometre sıcaklığı da kule performansını etkileyecektir.

ġekil 1.1: Karşıt akışlı bir kulede hava ve su sıcaklık ilişkisi[7]

2
Soğutma kulesinde akan havanın psikometrik diyagramda değişimlerini Şekil 1.2’
de görüyoruz. Burada hava A noktasından kuleye girmekte ve B noktasından
çıkmaktadır. B noktasındaki hava kule içinden ısı ve nem almıştır. Doymuş duruma
ulaştığı varsayılır. Burada havanın giriş ve çıkış entalpileri arasındaki fark kule
içinde sudan havaya gerçekleşmiş olan toplam ısı transferini ifade eder. Psikometrik
diyagramda görüleceği gibi C ve B noktaları arası gizli ısı miktarını ifade ederken A
ve C noktası arası ise su soğutulurken havanın içine aldığı duyulur ısı miktarını
gösterir. Havanın daha yüksek bir kuru termometre sıcaklığı ve aynı yaş termometre
sıcaklığı ile D noktasından girdiğini düşünelim. Bu durumda D ve E arası duyulur ısı
miktarı E ve B arası ise gizli ısı miktarını gösterecektir. Sonuç olarak gizli ısı ve
duyulur ısı arasındaki oran soğutma kulesi açısından su kullanımını etkileyen bir
durumdur. D noktasından yani daha yüksek kuru termometre sıcaklığıyla giriş
durumunda buharlaşma miktarı daha fazla olacaktır.[8]

ġekil 1.2: Havanın psikometrik analizi[8]

Soğutma kulesini tasarlarken suyun kuleye giriş ve istenen çıkış sıcaklığı, kuleye
giren havanın kuru ve yaş termometre sıcaklıkları ve su debisi temel parametreler

3
olarak göz önüne alınmalıdır. Soğutma kulesi bir soğutma sisteminde kondanser
soğutması için kullanılıyorsa tasarım için aşağıdaki bağıntı kullanılmalıdır.

(1.1)

Bu bağıntıda su soğutma kulesinin kapasitesini, su


soğutma grubu evaporatör kapasitesini, kompresörün çektiği güç ve F ise
düzeltme katsayısıdır. Kayıpların olacağı düşünülerek F sayısı 1.1 - 1.2 gibi
seçilebilir. Buradan hesaplanan ile aşağıdaki bağıntı kullanılarak su debisi
hesaplanabilir.

(1.2)

Yukarıdaki bağıntıda suyun kuleye giriş ve çıkış sıcaklık değerleri arasındaki


farktır. Soğutma grubu kondanserin giriş ve çıkış sıcaklıklarına göre bu değeri
değerlendirilir. Bu değerler belirlendikten sonra su soğutmalı kondanserli bir
soğutma grubu için soğutma kulesi seçilebilir. Endüstriyel bir sistemde proses
suyunu soğutmak için kullanılan soğutma kulelerinde ise öncelikle su için istenen
soğuma miktarı belirlenmelidir. Burada debi ve sıcaklıklar biliniyorsa aşağıdaki
bağıntı ile kule kapasitesi hesaplanabilecektir. Bağıntıda V ( sistemin su
debisidir.

(1.3)

4
ġekil 1.3: Soğutma Kulesi

5
2. SOĞUTMA KULESĠ ÇEġĠTLERĠ

Soğutma kulelerini hava ile suyun akış şekillerine göre üçe ayırabiliyoruz;[8]

-Karşı akışlı soğutma kuleleri


-Çapraz akışlı soğutma kuleleri
-Paralel akışlı soğutma kuleleri

Havanın ve suyun atmosfer ile teması açısından da soğutma kulelerini iki gruba
ayırabiliriz;[9]

 Direkt temaslı(Açık tip)


a.Doğal Hava Akışlı Kuleler
a.1 Spreyli tip soğutma kulesi
a.2 Dolgulu tip soğutma kulesi
b.Cebri (Zorlanmış) Hava Akışlı Kuleler
b.1 Üflemeli tip soğutma kulesi

b.2 Çapraz akışlı soğutma kulesi

b.3 Emmeli tip soğutma kulesi

 Dolaylı temaslı (Kapalı tip)


2.1 Hava ile Suyun AkıĢ ġekillerine Göre Su Soğutma Kuleleri

2.1.1 KarĢı AkıĢlı Su Soğutma Kuleleri

Bu tip kulelerde su ve hava 180 derecelik bir açı oluşturacak şekilde karşı karşıya
gelirler.[10]

2.1.2 Çapraz AkıĢlı Su Soğutma Kuleleri

Su ve havanın 90 derecelik bir açı oluşturacak şekilde karşı karşıya geldiği soğutma
kuleleridir.[10]

6
2.1.3 Çapraz AkıĢlı ve KarĢı akıĢlı Kulelerin KarĢılaĢtırılması

Tablo 2.1: Çapraz akışlı ve karşı akışlı kulelerin karşılaştırılması[10] “

Çapraz AkıĢ KarĢı AkıĢ

Dolgu Tipi Splash ya da Film Film (genellikle)

Verimlilik Kule üstünde daha az Daha Yüksek

Fan Güç Gereksinimi DüĢük Yüksek

Yüksek hız mümkün DüĢük Hız


Hava hızı
Yüksek hacim gerekli DüĢük Hacim Gerekli

Biyolojik Ġndirgeme Yüksek ihtimal DüĢük Ġhtimal

Alıkonan ısıdan dolayı


Buzlanma Problemi Çevre ġartlarına Bağlı
düĢük ihtimal

Sıcak, Nemli Havanın


Yüksek ihtimal DüĢük Ġhtimal
Ters Dönmesi

Havadan Gelen
Yüksek Ġhtimal DüĢük Ġhtimal
Kirlerin YapıĢması

7
2.2 Direk Temaslı Soğutma Kuleleri

2.2.1 Doğal Hava AkıĢlı Kuleler

Suyu soğutmak için kullanılan hava bu tip kulelere doğal olarak girmekte ve bu tip
kulelerde zorlanmış akım yaratacak bir ekipman kullanılmaz. Bu tip kulelere
atmosferik kule adı da verilmektedir.Doğal akışlı kulelerde dolgu malzemesi
kullanılmaz çalışma prensibi ise havanın yoğunluğunun değişmesine dayanır. Suyu
soğutmuş olan havanın yoğunluk farkıyla doğal olarak yükseldiği betondan yapılmış
çoğu zaman çelik ile desteklenen baca şeklinde doğal soğutma kuleleri
bulunmaktadır.

ġekil 2.1: Doğal akışlı hiperbolik soğutma kulesi[7]

8
Bu tür hiperbolik kulelerin ilk yatırım maliyetleri oldukça yüksektir.[8] Genellikle
büyük kapasiteli endüstriyel sistemlerde kullanılır çünkü enerji tüketimleri çok
düşüktür.

2.2.1.1 Spreyli Tip Soğutma Kulesi

Bu tip kulelerde su tepede bulunan memeler ile püskürtülür. Memelerin tıkanması


durumunda dengesizlik oluşur ve kulenin soğutma performansı düşer. Bakım
maliyetleri düşüktür. Rüzgârın sebep olduğu kayıplar fazladır. Küçük soğutma
istenen yerlerde tercih edilir.[9]

ġekil 2.2: Yatay spreyli tip soğutma kulesi[7]

9
ġekil 2.3: Dikey spreyli soğutma kulesi[7]

2.2.1.2 Dolgulu Tip Soğutma Kuleleri

Spreyli kuleler de olduğu gibi meme tarafından su püskürtülür. Bu tip kulelerin


spreyli kulelerden farkı ise suyun doğrudan değil de bir dolgu malzemesinden
geçerek dolaşım zamanının artırılmaya çalışılmasıdır. Dolgulu tip kulelerin
performansı spreyli tip kulelere göre daha yüksek olmaktadır.[9]

ġekil 2.4: Dolgulu tip soğutma kulesi[9]

10
2.2.2 ZorlanmıĢ Hava AkıĢlı Kuleler

Zorlanmış soğutma kulesinde havanın akımı bir fan ile sağlanır ve hava kule
içerisinden geçerek atmosfere atılır. En çok kullanılan soğutma kulesi tipidir. Kendi
içinde fan yapısı göz önüne alınarak radyal fanlı ve aksiyal fanlı olarak iki gruba
ayrılabilir. Bu fan tercihine birtakım kriterler göz önünde bulundurularak karar
verilir. Bunlar fanın dışındaki statik basınç, enerji tüketimi ve ses miktarı gibi
kriterlerdir. Şekil 2.3’ de zorlanmış akışlı bir soğutma kulesi görüyoruz. Fanın kule
üzerinde monte edildiği yere göre fan kulenin hava emiş tarafında ve fan kulenin
hava atış tarafında olarak ta cebri akışlı kuleleri ikiye ayırmak mümkündür.

ġekil 2.5: Zorlanmış akışlı soğutma kulesi[6]

11
2.2.2.1 Üflemeli Tip Soğutma Kulesi

Kulenin girişindeki fanlar havayı dolgu üzerine üflerler. Mekanik aksamın titreşim
problemi düşüktür. Fan boyutlarının sınırlı olması sebebiyle küçük ve çok sayıda
fanlar kullanıldığı için emmeli kulelere nazaran daha fazla gürültülü çalışmaktadırlar.
Kış mevsiminde fanda ve hava girişinde buz oluşma ihtimali bulunmaktadır. Havanın
çıkış hızı yavaş olmasından dolayı sirkülasyon tehlikesi vardır. Böyle bir durumda
havanın kanallar aracılığıyla hızlı şekilde uzaklaştırılması gerekmektedir.[9]

ġekil 2.6:Üflemeli tip soğutma kulesi[9]

2.2.2.2 Çapraz Akımlı Soğutma Kulesi

Karşı akışlı kulelere nazaran daha büyük taban alanına sahiptirler. Hava için giriş
yerleri kule boyunca bulunabilir.[9] Bu tip kuleler kapalı bir bölgeye monte
edildiğinde sirkülasyon riskini taşımaktadır. Genellikle gerekli pompa basma
yüksekliği düşüktür.

12
ġekil 2.7: Çapraz Akımlı Soğutma Kulesi[9]

2.2.2.3 Emmeli Tip Soğutma Kulesi

Bu tip kulelerde hava genelde kule tepesinde monte edilmiş fanlar aracılığıyla
emilmektedir. Fanlar ile emiş yapıldığından havanın giriş hızı yüksektir. Bu nedenle
toz girme olasılığı yüksektir ve filtre kullanılmalıdır. Hava çıkışı hızlı olduğundan
dolayı sirkülasyon tehlikesine karşı güvenlidir. Bakım sırasında mekanik bölüme
ulaşmak zor olabilir. Taban alanı üflemeli kulelere nazaran daha küçük olmaktadır.
Bu tip kulelerde en yüksek performans elde edilmektedir.

ġekil 2.8: Emmeli Tip Soğutma Kulesi[9]

13
2.3 Dolaylı Temaslı (Kapalı) Tip kuleler

Kapalı tip soğutma kulelerinde soğutulması istenen kondenser suyu yada proses suyu
genellikle boru demeti şeklinde tasarlanmış serpantinler içerisinde kapalı devre
olarak dolaşmaktadır. Kule içindeki bu serpantinler alüminyum yada çelik malzeme
esaslı olabilmektedir. Atmosfere açık bulunan serpantin (boru demeti) üzerinden
hava ile soğutulmakta olan kule suyu geçmekte ve böylece ısı geçişi sağlanmaktadır.
Ters akışlı ve çapraz akışlı olarak tasarlanabilmektedir

ġekil 2.9: Kapalı Tip Soğutma Kulesi[7]

14
Isı değiştiricinin boruları düz veya kanatlı olarak tasarlanabilmektedir.[9] Bütün
parçalar paslanmaya karşı sıcak daldırma galvaniz yapılmıştır. Kapalı tip soğutma
kulelerinin hibrit ismi verilen bir tipi de bulunmaktadır. Hibrit modelinde ısıl verimi
artırmak amacıyla boru yerine kanatlı eşanjör kullanılmıştır.

ġekil 2.10: Hibrid tip ve radyal tip kapalı soğutma kuleleri[9]

15
3.SOĞUTMA KULESĠ ELEMANLARI ve MALZEMELERĠ

3.1 Kule Tipleri

Soğutma kulelerini paket tip ve inşai tip olarak ikiye ayırabiliriz.

3.1.1 Paket Tip Soğutma Kuleleri

Soğutma çevrimindeki su debisi saatte 0-1200 olan tesislerde paket tip soğutma
kulesi kullanılır.[7] Cam elyafı takviyeli polyesterden (CTP) yapılan paket tip
soğutma kuleleri uzun ömürlü olmaktadır. Bu tip kulelerin bakım giderleri düşük,
kullanımları kolaydır. Kule gövdesi ile birlikte taşıyıcı kolonların imalatı CTP’ den
yapılır. Damla tutucu, su dağıtım sistemi, dolgu elemanları gibi soğutma suyu ile
direk temasta bulunan kule bileşenleri paslanmaya karşı dayanıklı PVC, Polipropilen
(PP), CTP veya paslanmaz metalden yapılırlar. Kulenin en alt kısmında bulunan
soğutulmuş su toplama havuzu imalatı için de isteğe bağlı olarak CTP kullanılabilir.

Cam elyafı takviyeli plastik, ortam koşullarına dayanıklı, esnek ama yeterli mekanik
dayanıma sahip olmayan plastik (ör: polyester reçine) ile, yüksek mekanik
dayanımlı camelyafının birleştirilmesi ile elde edilen üstün nitelikli bir kompozit
mühendislik malzemesidir. Kullanım alanları olarak inşaat sektörü, otomotiv,
elektrik-elektronik, savunma ve havacılık sanayi, boru sanayi, tank sanayi gibi
sektörler sayılabilir. CTP malzemesi imal edilirken cam elyafa plastik ilavesinin
amacı cam elyafın mekanik dayanım özelliğine plastiğin esneklik özelliğini
katmaktır. Plastik malzeme, kimyasal yapılasının getirdiği özellik ile esnek
(kırılmaz) yapıdadır. CTP malzemesinin tercih edilmesinde özgün bazı özellikleri rol
oynar. CTP ye ait özellikler;
 Yüksek özgül mukavemet
 İyi elastiklik
 Hafiflik
 Yüksek korozyon dayanımı
 Çok iyi dielektrik nitelikler
 Üstün boyutsal stabilite
 Tasarım esnekliği
 Kalıplama esnekliği yani değişik yollarla üretilebilmesi

16
 Kolay tamir edilebilirlik
 Yüksek kimyasal dayanım
 Yüksek ısıl dayanım
 Alev geciktirici katkılar ile alev direnci özelliği kazandırılabilmesi
 İstenildiğinde ışık geçirgenliği özelliği sağlanmasına olanak vermesi
 Düşük araç-gereç maliyeti
 Yüksek amortisman süreleri (teorik olarak sonsuz)
olarak sıralanabilir.[12]

ġekil 3.1: Paket tip kule[7]

3.1.2 ĠnĢai Tip Soğutma Kuleleri

Bu tip kuleler genelde enerji santralleri, petrokimya tesisleri, rafineriler ve demir


çelik fabrikalarında kullanılırlar. Bu kuleler, esas taşıyıcı kirişler ve kolonlar üzerine
kurulmuşlardır. Diğer parçalar ise kulenin monte edildiği sahaya getirilerek
montajları yapılır. Kulenin taşıyıcı ana yapısının malzemesinin belirlenmesinde
ekonomik ömür, yatırım maliyeti ve yapım süresi gibi faktörlerin düşünülmesi
gerekir. Genelde ahşap kullanıldığı gibi, betonarme veya cam takviyeli polyester
(CTP) de ana yapı malzemesi olarak tercih edilebilir. Kulenin diğer elemanlarını
oluşturan damla tutucu, su dağıtım sistemi, dolgu elemanları gibi elemanlar soğutma

17
suyu ile direk temasta bulunduklarından dolayı paslanmaya karşı dayanıklı PVC, PP
(Polipropilen), CTP ve paslanmaz metalden yapılırlar. Su soğutma kulesinin monte
edileceği betonarme alt yapı soğuk su havuzu olarak ta kullanılır.[7]

ġekil 3.2: İnşai tip kule[7]


A- Hava Girişi
B- Dolgu
C- Havuz
D- Drift Eliminator
F- Su Dağıtım Sistemi
G- Hava Girişi
H- Korkuluk
I- Fan bacası
J- Fan ve Mekanik Ekipman
K- Motor

18
L- Fan Güvertesi
M- Ara Bölme

3.2 Soğutma Kulesi Elemanları

3.2.1 Fan Grubu

Fan grubu, kulenin çatı bölümünde fan bacası içerisindedir. Görevi, buharlaşmanın
gerçekleşmesi için dışarıdaki havanın emilerek soğutma dolguları üzerinden geçirilip
fan bacasından atmosfere atılmasını sağlamaktır.[7]

Doğal çekişli kulelerde hava ve suyun dolaşımı doğal yollarla olduğu için bu
sistemlerin gücü ve verimi çok düşüktür hacimleri ise büyüktür. Mekanik tip
kulelerde ise havanın dolaşımı fan tarafından sağlandığından küçük hacimlerde
büyük güç ve yüksek verimler elde edilir. Klima sistemlerinde mekanik tip kuleler
daha çok tercih edilir bunun nedeni kararlı çalışması ve otomatik kontrolün daha
kolay sağlanabilmesidir. Emmeli ve çapraz akımlı mekanik kulelerde eksenel fanlar
kullanılmaktadır. Bu tip kulelerde fan grubu, kulenin çatı bölümünde fan bacası
içerisinde bulunmaktadır.

ġekil 3.3: Emmeli ve çapraz akımlı kulelerde fan grubunun yeri[9]


Bu kulelerde, fan hızına uygun devire sahip elektrik motorları kullanılmaktadır.
Eksenel fanlara havanın akımı, fan ekseni doğrultusunda olduğu için, eksenel fan adı
verilmektedir. Büyük çaplı fan gruplarında hız sınırlaması olduğu için motor,

19
redüktör ile birlikte kullanılır. Elektrik motoru orta ölçekli fan gruplarında doğrudan
redüktör miline monte edilmektedir bu enerji tasarrufu için önemlidir. Sistemde şaft,
kayış, kasnak gibi aktarma elemanlarına ihtiyaç duyulmadığından bakım masrafları
düşük olur. Büyük fan gruplarında ise servis kolaylığı sağlaması açısından zorunlu
olarak yatay-giriş/ düşey-çıkış redüktör kullanılması ihtiyacı olmaktadır. Elektrik
motoru redüktöre bir şaft ile bağlanmaktadır. Elektrik motorları servis kolaylığı ve
izolasyon avantajları nedeni ile baca dışında en yakın yere koyulmaktadır. Fan bacası
malzemesi olarak pratik, korozyona dayanıklı ve ekonomik olması sebebiyle
genellikle CTP kullanılmaktadır.

ġekil 3.4: Eksenel fanlar

Fan grubu elemanları ise şekilde gösterelim:


a. Fan kanatları
b. Fan motoru ve redüktör grubu
c. Titreşim şalteri

20
ġekil 3.5: Fan grubu elemanları[10]
Titreşim şalteri, kulenin en üstünde fan bacasının hemen yanındadır. Görevi fan
grubunda aşırı titreşim oluştuğunda balansı algılayarak elektrik motorunun devreden
çıkmasını sağlamaktır. Böylelikle muhtemel arızalarda hasarın büyümesine ve
tehlikeli sonuçların oluşması engellenmektedir.

ġekil 3.6: Titreşim şalteri[7]

Üflemeli tip mekanik kulelerde radyal fanlar kullanılmaktadır. Radyal


fanlarda hava, göbek kısmından girmekte ve sırt kısmından çıkmaktadır. Radyal
fanlar, şekil olarak salyangoza benzediği için piyasada bu isimle de bilinir.

21
ġekil 3.7: Radyal fanlar[9]
Radyal fanların salyangoza benzeyen bölümleri hava hızının bir kısmının basınca
dönüşmesini sağlar. Bu bakımdan bu fanlar diğer fanlara göre daha fazla basınçlıdır.
Salyangoz fanın çarkı, bir çember etrafına dizilmiş çok sayıdaki kanatçıklardan
meydana gelmektedir.

ġekil 3.8: Radyal fanın bölümleri[9]

3.2.2 Damla Tutucular

Damla tutucu, kule içerisinde fan grubunun bulunduğu platform ile su dağıtım
sistemi arasında bulunur. İşlevi zerreciklere ayrılan su taneciklerinin cebri emilen
hava ile sürüklenip fan bacasından çıkmasını engellemektir. Böylelikle su kaybını
önlemektir. Kulenin oturma alanının tamamını kaplayacak şekilde koyulur.

22
ġekil 3.9: Damla tutucu[9]

[9] Damla Tutucu Çeşitleri;


 Yüksüklü damla tutucular
 V-Tipi damla tutucular
 C-Tipi (sinüzoidal) damla tutucular
 C-Tipi yüksek (sinüzoidal) damla tutucular
 Emprenyeli ahşap özel damla tutucular.

3.2.3 Su Dağıtım Sistemi

Su dağıtım sistemi, kule içerisinde damla tutucular ile dolgular arasında


bulunmaktadır. Genellikle PVC den imal edilmiş ana ve taki borulardan oluşur. Suyu
kule oturma alanına düzgün şekilde dağıtacak biçimde tasarlanmıştır. Su dağıtım
sisteminin diğer bir elamanı olan fıskiyeler, temizlik ve bakım gerektiği zaman kolay
sökülüp takılabilmelerine uygun şekilde imal edilirler. Su sıcaklığının yüksek olduğu
kulelerde su dağıtım sisteminin malzemesi CTP, Paslanmaz Boru veya Polipropilen
olarak seçilir. Açık kanal sistemi yapılması daha avantajlıdır çünkü suyun kirli
olduğu durumlarda kolay temizlenebilir.

23
ġekil 3.10: Su dağıtım borularının kule içindeki yerleri[9]

3.2.4 Püskürtme Memeleri (Nozullar)

Soğutma kulesinde dağıtım sistemindeki suyun dolgu üzerine püskürtülmesi nozullar


ile yapılmaktadır. Debi ve basınç düzenlemelerinin kolayca yapılabilmesini sağlamak
için püskürtme memesi içine koyulmuş değişebilen çapta huniler kullanılır.

ġekil 3.11: Nozulların kule içindeki yeri[7]

Püskürtme memesi çeşitleri;


 Elekli meme
 Kademeli meme
 Papatya meme

24
 Açık kanal meme
 Quickjet tipi meme

ġekil 3.12: Quickjet tipi meme[9]

ġekil 3.13: Açık kanallı meme ve papatya meme[9]

3.2.5 Dolgu

Su soğutma kulesi dolgusu, hava giriş panjurlarının üzerinde ve su dağıtım


sisteminin altında bulunmaktadır. İşletme suyunun kirlilik derecesine göre
polipropilden mamul grid ve sıçratmalı bigudi adı verilen dolgu tipleri veya PVC'den
imal edilen petek tip dolgu kullanılır. Dolgunun üzerine uniform olarak su
yağmurlaması yapılır. İyi bir dolgunun, su temas yüzeyini artırması ve havaya fazla
direnç oluşturmaması istenir. Gereğinden fazla kullanılacak dolgu malzemesinin de

25
havaya aşırı direnç göstereceği ve kule verimini azaltacak olması düşünülmelidir.
İmalatçı firma tarafından dolgu malzemesi tipi ve miktarı çeşitli deney ve
hesaplamalar sonucunda tespit edilir. Seçilen malzeme tabakalar halinde dolgu
malzemesi ızgarası üzerine koyulur. Dolgu malzemesinin montaj edilirken dikkat
edilecek en önemli husus, kule taban alanının tamamının dolgu malzemesiyle
kaplanması, herhangi bir açıklık olmamasıdır.

3.2.5.1 Sıçratmalı Grid (Izgara) Dolgu

Polipropilenden mamul sıçratmalı ızgaralar, üniform olarak yağmurlama yapılan


dolgu katları arasında, suyun sürekli sıçratılarak parçalanmasını sağlayacak şekilde
tasarlanır ve monte edilir. Sıçratılan su taneciklerinde buharlaşma yüzeyi
oluşturulması sağlanır. Yüksek sıcaklıklarda dahi deforme olma sorunu yaşanmaz.
Zaman içinde tıkanma ve birikmeler olmayacağından, kulede kirlilik problemi
yaratmaz.

ġekil 3.14: Splash grid dolgu[9]

26
3.2.5.2 Sıçratmalı Bigudi Dolgu

Sıçratmalı bigudi dolgu, polipropilen malzemeden üretilir. Yüksek sıcaklıklarda


(kısa süreli çalışmada yaklaşık 80°C) ve kirli sularda tercih edilen dolgu tipidir.
Yeniden kullanılmak üzere temizlenebilmesi kolaylığına sahiptir. Yeniden
kullanılması özelliği ile işletme maliyeti ucuz olmaktadır.

ġekil 3.15: Sıçratmalı Bigudi Dolgu[9]

3.2.5.3 PVC Petek Dolgu

PVC petek dolgu ise işletme suyunun daha temiz olduğu kulelerde (toz ve
kirliliklerden arındırılmış) kullanılmaktadır. 55°C' ye kadar giriş suyu olan kulelerde,
ıslak yüzeyinin daha çok olmasından dolayı iyi performansı sebebiyle
faydalanılmaktadır. Kirli kireçli sularda kullanılırsa temizlenme durumları yoktur.
Dolgu levha ara mesafeleri 12, 19 ve 27 mm olmak üzere 3 farklı tipte
üretilmektedirler.

27
4.SOĞUTMA KULELERĠNĠN BAKIM VE KONTROLÜ

4.1 Soğutma Kulelerinde Su Kayıpları

Soğutma kulelerinde verim artırma çalışmalarıyla azaltılmaya çalışılsa da su kaybı


mutlaka meydana gelmektedir. Kayıp tiplerini üçe ayırmamız mümkündür. Bunlar
sürüklenme yolu ile kayıplar, blöf kayıpları ve buharlaşma yolu ile kayıplardır.
Sürtünme yolu ile kayıp, taneciklerin hava akımıyla sürüklenmesi ile damla
tutuculardan kayarak kule dışına çıkması olarak ifade edilebilir. Bu kayıp kule ve
damla tutucu tasarımına göre değişmektedir. Soğutma kulelerinde suya bazı
kimyasallar katıldığı için sürüklenme ile kayıp kulenin yerleştirildiği mekana yakın
yerlerde zarara yol açabilmektedir. Su soğutma kulelerinde diğer bir su kaybı ise
buharlaşma ile meydana gelir. Su soğutma kulesinden çıkan hava doymuş hale
geldiği için kütle geçişi ile bir miktar su çıkan havaya geçmektedir. Genellikle
kuleden atılan bu nemli hava ve kulenin dışındaki hava karışmaz böylece havanın
çıkış kısmında sisli bir bölge görülür. Psikometrik diyagrama göre şöyle bir çıkarım
yapabiliriz. Kuleye yaş termometre sıcaklıkları aynı ama kuru termometre
sıcaklıkları iki farklı durumda giren havayı değerlendirdiğimizde buharlaşma
kaybının kuru termometre sıcaklığının yüksek olduğu durumda daha az olduğunu
görürüz. Kule çıkışında doğal olarak meydana gelen sislenmeyi çeşitli yollarla
engellemek mümkündür. Bu yöntemler ısıtma, kimyasal spreyleme veya filtreleme
olabilir ancak bunlar maliyetleri artırdığından dolayı fazla yapılmazlar. Sislenmeyi
engellemek için var olan tüm bu yöntemlere rağmen bazı durumlarda sislenmenin
tamamen kaldırılması mümkün olmaktadır. Bu nedenle kulenin yerleştirileceği yer
çevreyi rahatsız etmeme adına iyi düşünülmelidir. Bir diğer su kaybı yolu ise blöf
kayıplarıdır. Kulelerde soğutulan kulelerde zamanla kimyasal yoğunluğu
artmaktadır. Bu yoğunluğu belli bir limitin altında tutmak gerekir. Blöf suyu atılması
özellikle iyi filtreleme yapılmayan su kulelerinde çok büyük önem taşımaktadır. Blöf
yapılmadığı takdirde buharlaşma sebebiyle kimyasal yoğunluk zamanla sürekli artış
gösterecektir.

28
4.2 Kulelerin Bakımı

Su soğutma kulesinin en temel problemlerinden biri oluşan kirliliklerdir. Bu


problemleri suyun aşırı köpüklü ve yağlı olması havuz içinde yosunlaşma, balçık
şeklindeki çökeltiler gibi sayabiliriz. Bu tür çökeltiler mikrobiyolojik kirliliği de
beraberinde getirir. Bu durum hem havuz için hem de çevre ve insan için tehlike
oluşmaktadır. Soğutma kulesinin verimli çalışmasına engel olur. Bu durumlara karşı
iki tür tedbir alınabilir. Bunları tasarım aşamasında ve işletme aşamasında olmak
üzere ikiye ayırabiliriz. Tasarım aşamasında seperatörler, kum filtreleri ve su
şartlandırma sistemleri yapılabilir. İşletme sırasında ise fiziksel temizlik mutlaka
yapılmalıdır. Burada dikkat edilecek husus tasarım aşamasında yapılan önlemler
işletme sırasında yapılacak temizliğin gereğini yok etmemektedir. Karşılaşılan
problemlerden biride fiskiye ve nozulların periyodik bakımlarının yapılmaması
durumunda karşılaşılan sorunlardır. Birden fazla kulenin ortak çalıştığı kule
sistemlerinde su seviye dengesi iyi ayarlanmalıdır aksi halde fiskiye sorunları daha
büyük haller almaktadır. Blöfle suyun bir miktarının düzenli olarak atılması biyolojik
kirliliğin tamamen ortadan kalkması için yeterli olmamaktadır. Bu sebepten dolayı
kimyasal veya elektronik su şartlandırma sistemi kullanmak gerekir.

Bir soğutma kulesinde en yüksek verimin sağlanması ve kulenin uzun ömürlü olması
için düzenli bakım ve kontrollerinin yapılması gereklidir. Bunlar;
 Çökelti kontrolü
 Ses ve vibrasyon kontrolü
 Vida ve cıvata kontrolü
 Yağlama
 Yağ keçesi kontrolü
 Yağ seviyesi kontrolü
 Yağ değişimi
 Kayış gerginlik kontrolü
 Su seviyesi kontrolü
 Su akışı kontrolü
 Sızıntı kontrolü
 Genel durum kontrolü
 Civataların sıkılması
29
 Temizlik işlemi
 Boyama
 Tamamen açma-kapama

30
5. SU SOĞUTMA KULELERĠNĠN ANALĠZĠ

5.1 Su Soğutma Kulesi Teorisi

Baker ve Shyrock 1961 yılında soğutma kuleleri için teoriye göre 1 m2 plan alanında
ve soğutma hacmi V olan bir soğutma kulesi ele alalım. Soğutma hacmi içerisindeki
su sıcaklığı t, suyu çevreleyen havanın kuru termometre sıcaklığı ise , entalpisi ,
bağıl nemi diyelim. Su ile havanın ara yüzeyi bir doymuş hava tabakası olarak
kabul edilir. Bu tabakanın sıcaklığını t", entalpisini h", bağıl nemini W" olarak
belirtelim. Suyun özgül ısısı için 4.18 kJ/( kg.K) sabit değeri kabul edebiliriz.[1]

d = dt = a(t-t")dV (5.1)

Yukarda ki formülde toplam ısı geçişini, ( giriş suyunun kütlesel


debisini, (W/ su ile ara yüzey arasındaki ısı taşınım katsayısı, V(
soğuma hacmini, a( birim hacim başına ara yüzey alanını göstermektedir.[1]

d = a (t"- ) dV (5.2)

Denklem 5.2’ de ile gösterilen ara yüzeyden havaya geçen duyulur ısı
miktarıdır. (W/ ile gösterilen ise ara yüzey ile hava arasındaki ısı taşınım
katsayısıdır.[1]

dm= k'a(W"- Wa) dV (5.3)

Denklem 5.3’ de m ile gösterilen ara yüzeyden havaya olan kütle geçişini
göstermektedir. k'(kg/s. ise ara yüzeyden hava akımına kütle geçiş iletkenliği
göstermektedir.[1]

d = r dm = r k'a (W"-Wa) dV (5.4)

Denklem 5.4’ de ile ara yüzeyden havaya buharlaşmadan kaynaklanan geçen


ısının miktarını göstermektedir. Denklemde r (kJ/kg) ile gösterilen ise buharlaşma
gizli ısısıdır.[1]

31
ġekil 5.1: Ara yüzey(film),su ve hava arasındaki ısı ve kütle geçişleri.[7]

Isı ve kütle geçişi olurken belli süre sonra hava doygun hale ulaşır. Adyabatik şartlar
altında bu denge havanın doyma sıcaklığına ulaştığı havanın termodinamik yaş
termometre sıcaklığında oluşur. Isı yükü olmadığında soğutma kulesindeki su hızlıca
bu sıcaklığa ulaşır. Bu soğutma kulesinde elde edilebilen en düşük sıcaklıktır. Isı
yükü uygulandığında da işlem aynıdır ancak hava entalpisi ve denge noktası sıcaklığı
hava kuleden geçerken gittikçe artmaktadır. Merkel geliştirdiği metotla Lewis
ilişkisinin entalpi farkına dayanarak kütle transferi ve duyulur ısı formüllerindeki
katsayıların eşit olduğunu kabul etti.[1]

/(k’ ) =1 (5.5)

Denklem 5.5’ te (J/kg.K) nemli havanın özgül ısısıdır. Sudaki ısı kaybı havanın
ısı kazancına eşit olduğu düşünülerek denklem 5.6 yazılmıştır.

dt= mG dh = k'a (h"- ) dV (5.6)

Bu denklemde mG (kg/s) ile gösterilen havanın kütlesel debisidir. Denklem ara


yüzeyden hava akımına transferi gösterir ama ara yüzeydeki koşulları belirtmez.
Tabaka direnci göz ardı edildiğinde ve bütün direnç k' olarak kabul edilirse, su
sıcaklığı t, akan havanın entalpisi h' olarak aldığımızda denklem şu hale gelir:[1]

32
dt = mG dh = k'a (h'- ha) dV (5.7)

k’ aV / = dt (5.8)

k’ aV / mG = (5.9)

Soğutma kulesi uygulamasında 5.7 denklemin toplam değeri NTU (transfer


birimlerinin sayısı) olarak gösterilir. Böylece bir transfer birimi / (h'- ha)ort= 1
olacaktır. Yukarıdaki NTU için verilen denklemler tek başlarına yeterli olmayıp
doğrudan matematiksel çözümleri yoktur. Bu denklemler bir kulenin herhangi bir
noktasındaki enerji ve kütlenin dengesini göstermektedir. Ayrıca bu denklemler hava
ve suyun akımının bağıl hareketinden bağımsızdırlar. İşlemler bağıl hareket göz
önüne alınarak hesaplanmalıdır. Denklem 5.7 ‘ nin integrali verilen koşullar için
NTU hesaplanmasını sağlamaktadır.[1]

5.2 Örnek NTU Hesaplaması

Ters akışlı bir soğutma kulesinde 45 kg/s debiyle akan su 40 ˚C den 20 ˚C ye


düşürülmek istenmektedir. Ortamın sıcaklığı 10 ˚C olup 1 atm basınçta ve % 35 bağıl
neme sahiptir. Hava debisi 45 kg/s olduğu duruma göre NTU hesaplaması:

40 ˚C su 20 ˚C su
Soğutma Kulesi

10 ˚C hava %100 bağıl nem

NTU =

(5.10)
(5.11)
Denklem 5.11 kullanılarak değeri 10 ˚C de giren hava için hesaplandığında
değeri 16.7391 bulunur. Bu değer 5.12 numaralı denklemde kullanılacaktır.
(5.12)

33
olarak tablodan okunur. Giren su ve havanın
kütlesel debi oranı 1 olarak alındığında 5.10 denklemindeki parametreler için
aşağıdaki tablo oluşturulabilir.

Tablo 5.1: Örnek soğutma kulesi NTU hesaplarında kullanılan entalpi değerleri

20 83.99 16.7391 56.736 39.9969 0.0250


22 92.35 25.0991 63.612 38.5129 0.0259
24 100.71 33.4591 71.054 37.5949 0.0265
26 109.07 41.8191 79.116 37.2969 0.0268
28 117.43 50.1791 87.862 37.6829 0.0265
30 125.79 58.5391 97.357 38.8179 0.0250
32 134.15 66.8991 107.674 40.7749 0.0245
34 142.50 75.2491 118.893 43.6439 0.0229
36 150.86 83.6091 131.100 47.4909 0.0211
38 159.22 91.9691 144.389 52.4199 0.0190
40 167.58 100.3291 158.862 58.5329 0.0170

Bu değerlere göre trepezoidal kuralına göre Ntu hesaplanırsa :


NTU = (8.36/2) [ 0.0250 + 2(0.0259 +0.0265 +0.0268 +0.0265 +0.0258 +0.0245
+0.0229 +0.0211+0.0190)+0.017] =2.0064
olarak bulunur. Suyun giriş sıcaklığı olan 40 ˚C için yukarıdaki tabloda hesaplanmış
olan değerinin 100.3291 olduğunu görüyoruz. Bu değerin tabloda doymuş hava
entalpileri arasında hangi aralıkta olduğunu tespit ediyoruz. Çıkıştaki havanın
sıcaklığı 100.3291 değeri tabloda 30 ˚C ve 31 ˚C için olan doymuş hava entalpi
değerleri arasındadır. Bu demektir ki çıkan havanın sıcaklığı 30˚C ve 31 ˚C arasında
olacaktır. İnterpolasyon hesabı yapılırsa çıkan havanın sıcaklığı 30.58 olarak
hesaplanacaktır.[2]

5.3 NTU Hesaplaması için Yapılan Bilgisayar Programı

Soğutma kulesi hesaplarında kullanılan NTU hesaplaması için Matlab programında


kodlar hazırlanmıştır. Burada doymuş hava, su ve kuru havanın entalpi
değerlerindeki ufak değişimler NTU hesaplamalarında ciddi farklılıklar

34
göstermektedir. Bu sebeple NTU hesaplamalarında üç farklı yöntem kullanılmıştır.
İlk olarak tablolarda okunan değerler kullanılmıştır. İkinci yöntem olarak ASHRAE
Fundementals psikometri bölümündeki formüller kullanılmıştır. Üçüncü yöntem
olarak ise tablolar kullanılarak Excel’de formüller oluşturulmuştur. Bu yöntemlere
göre elde edilen değerler tablodaki gibidir.

Tablo 5.2: Değişik sıcaklıklarda üç farklı yönteme göre hesaplanmış su, kuru hava
ve doymuş hava için entalpi değerleri

T Tablolar Makale Korelasyona Göre


Su Kuru Hava D. Hava Su Kuru Hava D. Hava Su Kuru Hava D. Hava
[˚C] [kj/kg] [kj/kg] [kj/kg] [kj/kg] [kj/kg] [kj/kg] [kj/kg] [kj/kg] [kj/kg]
10 42,13 10,059 29,145 41,86 10,0481 29,0517 42,1119 10,055 29,1544
11 46,32 11,065 31,481 46,046 11,0529 31,3833 46,3037 11,0598 31,4918
12 50,52 12,071 33,898 50,232 12,0577 33,796 50,4905 12,0645 33,9131
13 54,71 13,077 36,401 54,418 13,0625 36,2939 54,6726 13,0692 36,4223
14 58,9 14,083 38,995 58,604 14,0673 38,8814 58,8506 14,0737 39,0239
15 63,08 15,089 41,684 62,79 15,0721 41,5631 63,0246 15,0782 41,7226
16 67,27 16,095 44,473 66,976 16,0769 44,3438 67,1949 16,0824 44,5233
17 71,45 17,101 47,367 71,162 17,0818 47,2284 71,3617 17,0863 47,4313
18 75,64 18,107 50,372 75,348 18,0866 50,2221 75,525 18,0898 50,4523
19 79,82 19,113 53,493 79,534 19,0914 53,3301 79,685 19,0929 53,5919
20 83,99 20,12 56,736 83,72 20,0962 56,558 83,8417 20,0953 56,8564
21 88,17 21,128 60,107 87,906 21,101 59,9117 87,9951 21,0972 60,2521
22 92,35 22,134 63,612 92,092 22,1058 63,3971 92,145 22,0982 63,7857
23 96,53 23,14 67,259 96,278 23,1106 67,0203 96,2916 23,0983 67,4642
24 100,71 24,147 71,054 100,464 24,1154 70,7879 100,4346 24,0974 71,2949
25 104,89 25,153 75,004 104,65 25,1202 74,7066 104,574 25,0953 75,2853
26 109,07 26,159 79,116 108,836 26,125 78,7832 108,7096 26,0919 79,4434
27 113,25 27,166 83,4 113,022 27,1299 83,025 112,8413 27,0869 83,7774
28 117,43 28,172 87,862 117,208 28,1347 87,4394 116,9688 28,0803 88,2959
29 121,61 29,178 92,511 121,394 29,1395 92,034 121,092 29,0719 93,0078
30 125,79 30,185 97,357 125,58 30,1443 96,817 125,2107 30,0615 97,9224
31 129,97 31,191 102,408 129,766 31,1491 101,7964 129,3247 31,0488 103,0495
32 134,15 32,198 107,647 133,952 32,1539 106,9808 133,4337 32,0337 108,3991
33 138,32 33,204 113,166 138,138 33,1587 112,3791 137,5376 33,0159 113,9818
34 142,5 34,211 118,893 142,324 34,1635 118,0004 141,6361 33,9952 119,8085
35 146,68 35,218 124,868 146,51 35,1683 123,854 145,7289 34,9714 125,8908
36 150,86 36,224 131,1 150,696 36,1731 129,9496 149,8158 35,9441 132,2406
37 155,04 37,231 137,604 154,882 37,1779 136,2974 153,8965 36,9131 138,8703
38 159,22 38,238 144,389 159,068 38,1828 142,9077 157,9708 37,878 145,793
39 163,4 39,245 151,471 163,254 39,1876 149,791 162,0384 38,8386 153,0223
40 167,58 40,252 158,862 167,44 40,1924 156,9586 166,0989 39,7945 160,5724
41 171,76 41,259 166,577 171,626 41,1972 164,4216 170,1521 40,7453 168,4582
35
42 175,94 42,266 174,63 175,812 42,202 172,1919 174,1977 41,6906 176,6951
43 180,15 43,273 183,037 179,998 43,2068 180,2814 178,2353 42,6301 185,2994
44 184,29 44,28 191,815 184,184 44,2116 188,7026 182,2646 43,5632 194,2882
45 188,47 45,287 200,98 188,37 45,2164 197,4683 186,2852 44,4895 203,6791
46 192,65 46,297 210,55 192,556 46,2212 206,5917 190,2966 45,4086 213,4906
47 196,83 47,301 220,543 196,742 47,226 216,0862 194,2985 46,3198 223,7424
48 201,01 48,308 230,98 200,928 48,2308 225,9657 198,2905 47,2227 234,4545
49 205,19 49,316 241,881 205,114 49,2357 236,2448 202,2719 48,1166 245,6485

5.3.1 Program Üzerinde Örnek bir Problemin Uygulanması

Bir karşı akışlı bir soğutma kulesinde su 45 kg/s debi ile 40 ˚C den 20 ˚C ye
soğutulmaktadır. . Ortamın sıcaklığı 10 ˚C olup 1 atm basınçta ve % 35 bağıl neme
sahiptir. Buna göre hava debisi 30,40, 50 ve 60 kg/s iken NTU değerlerini program
kullanılarak hesaplanmıştır:
T1=40˚C
T2=20˚C
T3=10˚C
RH=.35
P=101325 Pa
mL=45 kg/s
Sonuçlar:
Tablo 5.3: Örnek soğutma kulesi için hesaplanmış NTU değerleri
mG(kg/s) 1.Yöntem 2.Yöntem 3.Yöntem
NTU NTU NTU
30 4.3944 4.6340 3.8852
40 2.2808 2.3196 2.1692
50 1.8500 1.8729 1.7797
60 1.6571 1.6748 1.6016

Görüldüğü gibi her yöntemde NTU değerleri küçük farklılıklar göstermektedir.

36
ġekil 5.2: İkinci yöntem için Matlab’de örnek NTU hesaplaması

5.4 Suyun ve Havanın Kuleden ÇıkıĢ Sıcaklıklarını Hesaplaması için Yapılan


Bilgisayar Programı

Yukarıdaki sonuçlarda göz önüne alınarak yalnızca Ashrae formülleri kullanılarak


soğutma kulesinin NTU değeri ve giriş sıcaklığı belirli olduğu durumlar için suyun
ve havanın çıkış sıcaklığını hesaplayan bir program yazılmıştır. Bu programı örnek
bir problem üzerinde gösterelim.

5.4.1 Program Üzerinde Örnek bir Problemin Uygulanması

Bir karşı akışlı bir soğutma kulesinde su 45 kg/s debi ile 40 ˚C de girmektedir.
Ortamın sıcaklığı 10 ˚C olup 1 atm basınçta ve % 35 bağıl neme sahiptir. Buna göre
hava debisi 30 kg/s ve NTU =4.634 için suyun giriş ve çıkış sıcaklıklarını
hesaplanması şöyledir:

37
T1=40˚C
T3=10˚C
RH=.35
P=101325 Pa
NTU =4.634
mG= 30 kg/s
mG= 45kg/s
verileri Matlab programında hazırlanan yazılıma girildiğinde çıkış sıcaklıkları:
T2=20˚C (Suyun Çıkış Sıcaklığı)
T4=39.63˚C (Havanın Çıkış Sıcaklığı)

ġekil 5.3: Matlab programında suyun ve havanın çıkış sıcaklığı hesaplaması

Bir karşı akışlı bir soğutma kulesinde su ve 100 kg/s debi ile 38 ˚C de girmektedir.
Hava debisi de 100 kg/s ‘dir. Ortam sıcaklığı 28˚C olduğu durumlar için 1 atm
basınçta ve % 30 ,% 60 ve % 90 bağıl neme göre suyun çıkış sıcaklıkları NTU =
0,928 için şöyledir:

38
Tablo 5.4: Örnek soğutma kulesi için suyun çıkış sıcaklıkları
Bağıl Nem 28˚C (Havanın Giriş Sıcaklığı)
% 30 27,90
% 60 29,64
% 90 31,58

Tablo 5.5: Örnek soğutma kulesi için havanın çıkış sıcaklıkları


Bağıl Nem 28˚C (Havanın Giriş Sıcaklığı)
% 30 27,03
% 60 29,02
% 90 30,99
Havanın Çıkış Sıcaklıkları

5.5 Soğutma Kulesi Tasarımına Etki Eden diğer Faktörler

Soğutma kulesi uygulamalarında genellikle ihtiyaç duyulan soğutma suyu debisi mL


(kg/s) belirlidir. Burada gazın, yani havanın debisinin uygun değerler arasında
seçilmesi; soğutma kulesi yüksekliği, petek fiyatı, fan gücü ve işletme maliyeti
açısından önemlidir. Kütle geçiş direncinin K (kg/s. , toplam petek ıslak yüzey
alanı ve ; L olarak tanımlanacak olursa ifadesinin peteklere göre

korelasyonlarını elde etmek mümkündür.


(kg/m2s) (5.13)

G= (kg/m2s) (5.14)

A= Soğutma kulesinin taban kesit alanı ( m2)


olduğuna göre buradan NTU , ifadesine bölünerek petek

yüksekliği bulunabilir. Petek yüksekliği maliyet açısından önemli bir parametredir.


Korelasyonda boyutsuz sayılar L+, G+ ve sıcak su düzeltmesi olan THW+ kullanılır.
Tabloda değişik petek tiplerine göre ters akışlı soğutma kulesi için bu korelasyon
sabitleri ve denklemleri verilmiştir.

39
Soğutma kulesinde kullanılacak fanın gücü ve elektrik tüketimi belirlemek için
basınç düşümünü bilmek gerekir. Bunun içinde kayıp katsayısı belirlenmek gerekir.
Kayıp katsayısı
( N ) ; L+ ve G+’ ya bağlı korelasyonlarla belirlenmiştir.
Tabloda değişik petek tiplerine göre ters akışlı soğutma kulesi için bu korelasyon
sabitleri ve denklemleri verilmiştir.[2]
(5.15)

Burada,
(5.16)

(5.17)

L0=G0=3,391 kg/m2s

(5.18)

(5.19)

Tablo 5.6: Petek tiplerinden bazıları


No Petek Tanımı
1 Dikey Oluklu Plastik
2 Yatay Izgaralı Plastik
3 Açılı Oluklu Plastik

Tablo 5.7: Petek tiplerine göre korelasyon sabitleri


No C1( m-1) n1 n2 n3 C2( m-1) n4 n5
1 1,378 -0,49 0,56 -0,35 10,10 0,23 -0,04
2 0,525 -0,26 0,58 -0,45 2,36 1,10 -0,64
3 1,312 -0,60 0,62 -0,60 8,33 0,27 -0,14

5.5.1 Örnek Tasarım için Optimizasyonu Uygulaması

5 m2 kesit alanına sahip ters akışlı soğutma kulesinde suyun giriş sıcaklığı 40 C,
suyun çıkış sıcaklığı 20 C olarak istenmektedir. İstenen su debisi 45 kg/s ve havanın

40
koşulları 1 atm basınç , 10 C , %35 bağıl nemdedir. Bu soğutma kulesinde 1 nolu
petek kullanılması durumunda en uygun durumun bulunması için;
 Suyun debisine yakın aralıklarda hava debileri belirlenir. Bu örnekte hava
debileri 30 kg/s den, 90 kg/s ye 10’ar aralıklarla değişmektedir.
 Her hava debisi için sıcaklık değerleri kullanılarak Ntu bulunmalıdır.
 Kütle geçişi için korelasyon sabitleri kullanılarak değeri bulunur.

 Ntu değerleri kütle geçişine bölünerek H değerleri bulunur.


 Basınç düşümü korelasyonu kullanılarak her gaz debisi için ΔP ( pa)
hesaplanır.
 Basınç düşümlerini karşılayacak fan güçleri hesaplanır. Bu örnekte fan verimi
%75 kabul edilmiştir.
Bu adımlar uygulanarak elde edilen sonuçlar aşağıdaki tabloda verilmiştir.

Tablo 5.8: Örnek tasarım için hesaplanan parametreler


mG Ntu H ΔP Güç
Kg/s M Pa kWatt
30 4,35 4,06 24,7 0,791
40 2,27 1,8 21,2 0,905
50 1,84 1,29 25,1 1,340
60 1,65 1,05 30,5 1,950
70 1,54 0,9 36,8 2,750
80 1,47 0,79 44 3,760
90 1,42 0,72 51,8 4,970

41
ġekil 5.4: Örnek tasarım için kriterlerin debiye göre değişimi
Bu grafikte basınç düşümleri ikincil eksende tanımlanırken mertebeleri yakın olduğu
için fan gücü ve petek yüksekliği birincil eksende gösterilmiştir. Bu değerlerin
kesiştiği aralık tasarım için uygun aralıktır. Yani, bu örnekte hava debisi 30 ile 60
kg/s aralığında uygundur.[2]

5.6 Ġstanbul Endüstride Örnek Soğutma Kulesi Seçimi

Soğutma kulelerinin endüstride kompresör soğutmak için kullanıldığı bir uygulama


ele alalım. Bu durumda ilk önce ne kadar bir soğutma ihtiyacı olduğunu belirlemek
gerekir. Bu uygulamada kompresör güçleri tablodaki gibidir.
Adet Güç ( kW )
1 400
1 130
2 150
2 20
Toplam 870

Bu hesaba dayanarak soğutma kulesinin 870 kW bir ısıyı kompresörden atması


gerektiği düşünülebilir. Ayrıca, emniyet katsayısıyla da çarpılarak qkule bulunabilir.

Yaz dönemi için;

42
Maksimum Kuru Termometre Sıcaklığı: 28,53 oC
Bağıl Nem: %54
Maksimum Yaş Termometre Sıcaklığı: 21,5 oC
5 oC yaklaşım kabulü yapılırsa suyun soğutulabileceği maksimum sıcaklık

Suyun giriş sıcaklığı 35 oC olarak kabul edilirse ihtiyaç duyulan su debisi;

(5.20)

Pompa Debisi;

27 lt/s (5.21)

Kış dönemi için;


Minimum Kuru Termometre Sıcaklığı: 3,81 oC
Bağıl Nem: % 86
Minimum Yaş Termometre Sıcaklığı: 2,9 oC
5 oC yaklaşım kabulü yapılırsa suyun soğutulabileceği maksimum sıcaklık

Suyun giriş sıcaklığı 35 oC olarak kabul edilirse ihtiyaç duyulan su debisi;

Pompa Debisi;

Hesaplardan da anlaşılabileceği gibi kış için su debisi, yazdan yaklaşık 3 kat


küçüktür. Bu durumda tek bir soğutma kulesi yerine kış şartlarına uygun 3 tane

43
soğutma kulesi alındığında ortam yaş termometre sıcaklığı arttıkça diğer soğutma
kuleleri devreye girecektir. Bu da kış aylarında enerji tasarrufu anlamına gelir.
Ayrıca, birden fazla soğutma kulesi alınması yedekleme açısından da önemlidir.

44
6.SERBEST SOĞUTMA

6.1 GiriĢ

Serbest soğutma teknikleri merkezi bir soğutma grubundan elde edilen soğuk su
üretiminin maliyetini azaltmak için yönelik çalışmalar anlamındadır. Soğutma suyu
gereken sistemlerde yapılan serbest soğutma, ortamın düşük hava sıcaklığından
faydalanma sonucunda soğuk su üretici grubun (chiller) kompresörünün çalışmasını
kapatarak ya da kısmen çalıştırılarak soğutma suyu sağlanmasıdır.

Ekonomizer çevrim olarak isimlendirilen serbest soğutma sisteminde, dış havanın


uygun koşullarında mekanik soğutmaya gerek duymadan sistem içinde soğutucu
akışkan olarak dış havanın kullanılması prensibine dayanır. Tam havalı sistemlerde
dış hava direkt olarak iklimlendirilecek ortama gönderilirken, sulu sistemlerde
soğutma suyunun soğutmasında kullanılarak sistemin performansı artırılır.[13]

Sulu soğutma uygulamaları için serbest soğutma uygulamaları kendi arasında iki ana
kategoriye ayrılır. Bunlar evaporatif soğutma uygulamaları ve ısı değiştiricili
soğutma uygulamalarıdır. Her iki sistemde kendi avantaj ve dezavantajlarına sahip
olduğu gibi uygulanacak sistem seçimini belirleyecek en önemli faktörlerden biri
soğutma sisteminin neden kullanıldığı ya da kullanılacak olmasıdır. Diğer önemli
faktör ise, sistemin kurulması istenen yerin iklim özellikleridir. Soğutma sistemi
proje aşamasında iken serbest soğutma uygulanmasının avantajlı olup olmadığının
kararını verebilmek için yıl boyunca soğutma ihtiyacı olan mevsimlerde sıcaklık
aralıklarının belirli zaman periyotlarında tekrar sıklıklarının tespit edilmesi ve
bunların değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Sistemin ekonomik analizleri
yapılırken gerek duyulan soğutma suyu dereceleri ve ortam sıcaklık değerlerinin
karşılaştırılması elde edilecek kazancın önceden tespit edilmesi sağlıklı bir yatırım
kararı alınması açısından büyük önem taşımaktadır.

Aşağıda yazılan noktalar da sistem seçiminde değerlendirilmesi gereken diğer


önemli etkenlerdir:

 Sistemin soğutma kapasitesi


 Soğutma grubunun çalışma aralıkları ve operasyon zamanı
 Serbest soğutma maliyeti ve uygulama ile geri ödeme süresi

45
 Sistemde kullanılan diğer yardımcı ekipmanların sisteme etkisi
 Sistemin kurulacağı yerin elektrik, su vb. maliyetleri [12]

6.2 Evaporatif Soğutma Uygulamaları

Soğutma kulesi kullanılan sistemlerde soğutma grubunun kondenseri su soğutmalı


olmaktadır. Kondenser boru-kovan tipindedir. Boruların dışından geçen soğutucu
akışkan buharı boruların içinden geçen kondenser suyu tarafından soğutarak sıvı hale
getirmektedir. Burda sıcaklığı yükselen kondenser suyunun soğutulması kule
tarafından sağlanmaktadır. Soğutma grubunun yüksek dış ortam sıcaklıklarında
çalışması esnasında kondenser suyunun soğutulması bu biçimde sağlanır. Ancak
ortam havası sıcaklık değerlerinin soğutma sisteminde kullanılan soğuk su sıcaklık
değerinin altına düşmesi ile birlikte soğutma grubunun çalışmasına gerek duyulmaz.
Bu durumda direkt Sistemlerde, soğutma grubu bypass edilerek kondenser suyu
sistemin ihtiyaç duyduğu soğutma suyu olarak kuleden doğrudan yük alma amacıyla
sisteme gönderilir. Açık devre olarak çalışan kulelerde bu sistemin en önemli
avantajı, gerek duyulan soğuk su sıcaklığı ortam yaş termometre sıcaklığına en üst
düzeyde yaklaştırılabilmesidir. Böylece serbest soğutmadan sağlanan yarar da en üst
düzeyde olacaktır. Ancak, sistemdeki ciddi dezavantaj kirli kondenser suyunun temiz
soğuk su sisteminde kirlenmeye sebep olmasıdır. Kapalı devre-indirekt sistemler
olarak çalışan soğutma kulesi uygulamaları ya da aynı ihtiyacı karşılayacak kuru
soğutucu uygulamaları bu probleme karşı alternatif yollardır.[12]

46
ġekil 6.1: Açık devre su soğutma kuleli serbest soğutma uygulaması[12]

Kapalı devre soğutma kulesi kullanımı serbest soğutma uygulamaları arasında yaygın
bir yöntemdir. Daha önce de belirtildiği gibi bu tip uygulama ile açık devre
sistemlerde yaşanan kirlenme vb. risklerini ortadan kaldırmaktadır. Soğutma
grubunun normal çalışma periyodu olan yaz döneminde kuleden gelen kondenser
suyu kapalı bir devre içerisinde kondenserden sirküle eder. Tamamen serbest
soğutma yapılan kış mevsiminde ise kuleden gelen su kapalı devre içerisinde soğuk
su devresinde sirküle eder.[12]
47
ġekil 6.2: Kapalı devre soğutma kuleli serbest soğutma uygulaması [12]

6.3 Isı DeğiĢtirgeçli Soğutma Uygulamaları

İklimlendirme sistemlerinde, proses su soğutma tesislerinde vb. ihtiyaç duyulan


soğuk su üretimi için çok farklı uygulamalar yapılabileceği, bu sistemlerde serbest
soğutma uygulamalarının kategorileri önceki başlıklarda belirtilmişti. Bahsi geçen
uygulamalara ek olarak soğuk su üretimde oldukça yaygın kullanım alanına sahip
olan bir diğer sistem de kanatlı-borulu ısı eşanjörlü (soğutma bataryalı) sistemlerdir.
Bu sistemler uygulamada ihtiyaç duyulan soğuk su sıcaklık değerlerine bağlı olarak
herhangi bir soğuk su üretici grup olmaksızın çalışabilmekle birlikte serbest soğutma
uygulamaları için bir soğuk su üretici grup ile beraber bütünleşmiş ya da bağlantılı
olarak da kullanılabilirler. Ortam sıcaklık değerlerinin istenilen soğutma suyu
değerinin 1,5 – 2,0°C altına düşmesi ile birlikte bu sistemler kullanılmaya
başlanabilir. Sistemin çalışma yapısı, tamamen mekanik soğutma (serbest soğutma
uygulaması yok), kısmi serbest soğutma (yük paylaşımı-ön soğutma) ve tamamen
serbest soğutma (soğutma grubu çalışmıyor) olmak üzere üç değişik yaklaşım ile
tanımlanabilir.[12]

48
Su kulelerine alternatif olan bu sistemin kapalı devre çalışması sayesinde soğutma
suyunun azalması problemiyle karşılaşılmaz, bunun yanı sıra devre içerisinde
kirlenme vb. riskler bu uygulamalarda tamamen ortadan kalkmaktadır.
Kanatlı-borulu ısı eşanjörlü (soğutma bataryalı) sistemler iki farklı biçimde
uygulanabilir.[12]

6.3.1 Soğutma Grubu ve Entegre Serbest Soğutma Bataryası Uygulamaları

Enerji verimliliğinin tesisatlarda giderek ön plana çıkması tesislerde enerji


tüketiminin büyük kısmını yaratan su soğutma gruplarının tasarımlarını da
etkilemeye başlamıştır. Geleneksel su soğutma gruplarından farklı olarak entegre
serbest soğutma bataryalı hava soğutmalı su soğutma grupları uygulamalarda
kendilerini hissettirir olmuşlardır. Entegre Serbest Soğutma bataryalı grupların
fabrikada üreticiler tarafından standart olarak imal edilmesinin yanı sıra tesiste var
olan geleneksel gruplara da sistemde bazı değişiklikler yapılarak serbest soğutma
bataryaları uygulanabilmektedir.[12]

Serbest Soğutma kullanılacak tesisin iklimlendirme amaçlı mı yoksa proses soğutma


amaçlı mı çalıştığı, bunun yanı sıra devrede sirküle eden suyun eksi bir dış ortam
sıcaklığı ile karşılaşıp karşılaşmayacağı tasarım için önemlidir. Sistemin soğutma
suyu ihtiyacında %100 su kullanılabileceği gibi, eksi bir dış ortam sıcaklığı altında
çalışan sistemde donmayı önlemek için glikol-su karışımlı (salamuralı) suyun
kullanılması gerekmektedir. (Ağırlıkça %20 glikollü bir karışım ortalama –10C, %30
glikollü bir karışım ise ortalama –16 C ’a kadar koruma sağlar.) Glikol-su karışımlı
sistemin kullanımı durumunda unutulmaması gereken iki önemli konu vardır.
Birincisi, soğutucu bataryada donmayı önlemek için kullanılan glikol-su karışımının
kapasitesinin %100 su kullanılan sistemlere göre çok daha düşük olduğu ve bu
nedenle de daha büyük ısı transfer alanına, dolayısıyla daha büyük (maliyeti daha
yüksek) bir soğutucu chillere gereksinim olduğudur. İkinci nokta ise, klima santrali,
fancoil gibi iklimlendirme cihazlarında glikol-su karışımının kullanılmasının
istenmemesidir ki bu durumda glikol-su sistemine göre dizayn edilmiş soğuk sulu
ünite ile soğuk su devresi arasına ek bir ısı değiştirgeci gereksinimi duyulur. Tasarım
öncesi uygulama yeri ve sıcaklıklarına göre bu durumlar muhakkak dikkate
alınmalıdır.[12]

49
6.3.2 Kuru ve Islak/Kuru Soğutucu Sistemleri Uygulamaları

Su soğutma işleminde kullanılan kanatlı-borulu ısı eşanjörlü bir diğer yöntem de


kuru soğutucu olarak adlandırılan sistemlerdir. Temel mantık sistemdeki dönüş suyu
yükünün bir fanlı eşanjör sistemi yardımıyla havaya aktarılmasıdır. Fanlar
(vantilatörler) ile emilen havanın kanatlar (lameller) arasından geçerken boru
içindeki akışkanı soğutması esasına göre çalışır. Bu yöntemde eşanjörün dış yüzeyi
kurudur. Bu durumda kanatlarda kireçlenme ve korozyon gibi sorunlar yoktur.
Sistemin kapalı devre çalışması sayesinde soğutma suyunun azalması problemiyle
karşılaşılmaz.[12]

Kış aylarında kuru soğutucularda donma riskine karşı önlem alınmalıdır. Aksi
takdirde, iç akışkanın donması sonucu borularda oluşacak tahribatın onarılması
imkansızdır. Ülkemizde, donma sonucu kullanılamaz hale gelmiş kuru soğutucuların
tamamen yenilenmek zorunda kalındığı örneklere sıklıkla rastlanmaktadır. Donma
riskine karşı genel olarak uygulanan önlem, sistemin kullanım dışı bırakıldığı soğuk
havalarda kuru soğutucu içindeki suyun boşaltılmasıdır. Bununla birlikte, borulama
yapısından dolayı kuru soğutucu içindeki suyun tam olarak boşaltılması mümkün
olmadığından, soğutma suyuna yeterli oranda antifriz (etilen-glikol) katılması
gereklidir. [12]

Kuru soğutucu seçiminde, kullanım sırasında soğutma suyuna eklenecek glikolün de


hesaba katılması gerekir. Kuru Soğutucu tasarımı %25-%35 glikollü suya göre
yapılmalıdır. Aksi takdirde, suya eklenecek glikolün soğutma kapasitesinde yol
açacağı düşüş, kuru soğutucudan beklenen performansın alınamamasına yol
açacaktır. Dolayısıyla, kuru soğutucunun soğutma kapasitesinin değeri, tasarım
şartları ve glikol oranı bilgisi verilmezse bir anlam taşımaz.[12]

ġekil 6.3: V-tipi ve yatık tip kuru soğutucu.[12]


50
6.3.2.1 Islak/Kuru Soğutucular

Islak-Kuru Soğutucular, temel prensip olarak Kuru Soğutucular gibi çalışır. Sistemde
gerektiğinde ek soğutma sağlayacak bir su spreyleme sistemi bulunmaktadır.
Spreylenen su, giriş havası akışında adyabatik soğutma etkisi meydana getirir.
Sistemdeki akışkanın dış ortam sıcaklığından daha düşük sıcaklık değerlerine kadar
soğutulması gerektiğinde, basınçlı su püskürtme sistemi devreye girerek giriş
havasını neme doyurur ve hava sıcaklığını ortam sıcaklığının altına düşürür.[12]

Su püskürtme sistemi yıl boyunca yalnız en sıcak günlerindeki belli saatlerde


termostat kontrollü olarak devreye girerek ihtiyaç duyulan ek soğutmayı sağlayarak
özel durumlar için ek bir soğutma sistemi ihtiyacını ortadan kaldırır. Diğer
zamanlarda kuru çalışma olacağı için sistemde su tüketimi yoktur. Spreyleme sistemi
kuru soğutucuların yanı sıra hava soğutmalı su soğutma gruplarının kondenserlerine
de uygulanabilir. Islak-kuru soğutucular temel mantık aynı olmak üzere üç farklı
biçimde uygulanabilirler.[12]

6.4 Ġklim Verilerinin Elde Edilmesi

Doğal soğutma potansiyelinin belirlenmesi için saatlik sıcaklık değerlerine ihtiyaç


duyulmaktadır. Sıcaklık değerlerinin belirlenmesinde 15 yıllık iklim verilerine göre
elde edilen denklemler kullanılmıştır. [14] Bu denklemler günlük maksimum ve
minimum sıcaklıkları, deklinasyon açısına ve enleme bağlı denklemlerdir.
 2 
Tmax  T1  (T1  T2 )Cos  (n  25)
 365  (6.1)
 2 
T  T  (T  T )Cos  (n  25)
min 3 3 4  365  (6.2)
Burada Tmax günlük maksimum sıcaklık, Tmin minimum günlük sıcaklık, n ise yılın
kaçıncı günü olduğunu göstermektedir. T1, T2, T3, T4 değerleri ise şehirlere göre
farklılık gösteren sabitlerdir. Burada İstanbul için sıcaklık değerleri elde edilmek
istendiğinden bu sabitler buna göre belirlenmiştir.
Tablo 6.1: İstanbul için sıcaklık denklemleri sabitleri
T1 (oC) T2 (oC ) T3 (oC ) T4 (oC )
18,3 8 3,7 11,3

51
Bu sabitlere göre Tmax için ortalama mutlak hata ± 3 oC, ortalama standart hata ise ±
3,79 oC ’dir. Tmin için ise ortalama mutlak hata ± 2,42 oC, ortalama standart hata ise ±
3,04 oC ’dir.

Saatlik sıcaklık değerlerini çıkarmak için ise gün içindeki minimum ve maksimum
sıcaklığın olduğu zamanın belirlenmesi gerekmektedir.

t min  12  (t d / 2) (6.3)
tmax  12  tmin (12  tmin )/ 13.5 (6.4)
td  (2 / 15) ArcCos[ tan  tan  ] (6.5)
Burada, td gün uzunluğu olup deklinasyon açısı ve enleme bağlıdır. İstanbul için
enlem 40,58o ‘dir. Deklinasyon açısının denklemi ise aşağıda belirtilmiştir.
 2 
  23.45Sin  (n  284)
 365  (6.6)
Bu denklemler kullanılarak saatlik sıcaklık değerlerine ulaşmak için gün iki periyota
bölünmüştür.

Birinci periyot için (tmaxttmin) :

1.6
   t t  
 
T T  (T T )Sin   min 
 
(6.7)
min max min 
  2  t max  t min  

İkinci periyot için (tminttmax);

   t t  
 
T T  (T T )Sin   max 
 
(6.8)
max max min 
  2  24  t min  t max  
Yani herhangi bir gün için minimum sıcaklığa saat 7.00 ‘da, maksimum sıcaklığa ise
saat 14.00 ’da ulaştığını varsayalım. Bu zaman dilimi arasında kalan saatlerde
sıcaklık değerlerini bulmak için 6.8 numaralı denklem kullanılırken, diğer saatler için
6.7 numaralı denklem kullanılmıştır.

Günlük özgül nem değerleri de yine 15 yıllık verilere dayanarak oluşturulan


denklemler yardımıyla bulunmuştur.

(6.9)

52
İstanbul için W0, W1 sabitleri ise aşağıda verilmiştir. Bu sabitlere göre özgül nem
değerleri için ortalama mutlak hata ± 1,26 gr/kg, ortalama standart hata ise ± 1,59
gr/kg ’dir.
Tablo 6.2: İstanbul için nem denklemi sabitleri
W1 ( gr/kg ) W0 ( gr/kg )
4,2 13

Bu denklemler yardımıyla İstanbul için günün her saatinde sıcaklık değerleri ve


günlük özgül nem değerleri Excel programı yardımıyla bulunmuştur. Bu sıcaklık
değerleri ekte verilmiştir. Sıcaklık aralıklarına göre oluşturulan histogram aşağıda
verilmiştir.

ġekil 6.4: Sıcaklık değerleri ile bu değerlerin bir yıldaki görüldüğü süreler

53
7.SOĞUTMA KULESĠ SERBEST SOĞUTMA UYGULAMALARI

7.1 Endüstri için Serbest Soğutma Uygulaması

İstanbul’da bulunan bir fabrikada motor grubu soğutmada kullanılmak üzere soğuk
su ihtiyacı soğutma grubuyla karşılanmaktadır. Soğutma grubu için sistemin çalışma
şartları aşağıda verilmiştir.
 Su Giriş Sıcaklığı: 20 oC
 Su Çıkış Sıcaklığı: 30 oC
 Soğutma Suyu Debisi: 15 m3/saat

Buna göre soğutucu kapasitesi;


(7.1)

(7.2)

Bu sistemde hava soğutmalı soğutma grubu etkenliği ( COP ); 6 olarak seçilmiştir.


Bu durumda soğutma grubunda tüketilen enerji 29 kW’dir. Sistem 24 saat, 365 gün
boyunca çalışmaktadır. Yani, soğutma süresi 8760 saattir.
Bu sistemde soğutma kulesinin giriş sıcaklığı 25 C, çıkış sıcaklığı ise 20 C olarak
kabul edilmektedir. Yaklaşımın 5 oC kabul edildiği bir soğutma kulesinde yaş
termometre sıcaklığının 15 den küçük olduğu saatlerde soğutma grubu devreden
çıkarak, gerekli soğutma suyu soğutma kulesinden elde edilebilir. Bu şartı sağlayan
5546 saat belirlenmiştir. Soğutma kulesinin fan gücü 7 kW olarak kabul edilmiştir.
Bu durumda doğal soğutucu soğutma etkenliği;

54
ġekil 7.1 : Serbest soğutmalı sistemin taslak çizimi

Böyle bir sistemde otomatik kontrol devreleri kullanılarak yaş termometre


sıcaklığının 15 oC altına düştüğü zamanlarda doğal soğutma devresi aktif hale
gelecek, ve soğutma grubu devreden çıkacaktır. Bu şekilde enerji tasarrufu
sağlanabilir.

Her iki sistemde aynı pompaların kullanılması gerekliliğinden pompa enerji


tüketimleri tasarruf hesaplarına katılmamıştır.

Enerji tüketimleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

55
Tablo 7.1: Örnek endüstriyel proses için doğal soğutmalı ve varsayılan soğutmalı
durumların karşılaştırılması

H.S. Soğutma Doğal Soğutma


Grubu Sistemi
Soğutma kapasitesi( kW ) 174,17 174,17
COP 6,00 24,88
Tüketilen Enerji ( kW ) 29,03 7,00
Soğutma Süresi ( saat ) 8760 5546
Toplam Harcanan Enerji (
kWh ) 254283,33 38822,00
Elektrik Birim Fiyatı (
TL/kWh ) 0,20
Yıllık toplam Enerji
Maliyeti ( TL/yıl ) 50856,67 7764,40

Bu sistemde yıl içinde doğal soğutmaya uygun olmayan saatlerde soğutma grubu
çalışacaktır.

ġekil 7.2: İstanbul için aylara göre serbest soğutma süreleri.

56
Doğal soğutmaya uygun olmayan 3214 saat vardır. Bu saatlerde toplam 93295,28
kWh elektrik tüketimi olacaktır. Bu sistemler beraber uygulandığında elde edilen kar
aşağıdaki tabloda verilmiştir.

7.1.1 Ekonomik Analiz

Tablo 7.2: Örnek endüstriyel prosesde serbest soğutmanın tasarruf miktarları

Soğutma Grubu Sistemler Beraber Uygulandığında


Toplam Harcanan Elektrik(kwh) Toplam Harcanan Elektrik(kwh)
254283,33 132117,28
Elektrik Tüketim Maliyeti (TL) Toplam Elektrik Tüketim Maliyeti(TL)
50856,67 26423,46
Yıllık Kar ( TL ) 24433,21 TL/yıl
Tasarruf Edilen Enerji (kWh) 122166,06
Tasarruf Oranı ( % ) 48,04

Doğal soğutma sistemin kurulması için otomatik kontrol elemanlarına ihtiyaç


duyulmaktadır. Bu kontrol elemanları dış ortam sıcaklığını ölçerek vanaların
otomatik olarak açılıp kapanmasını sağlayacaktır. Otomatik kontrol elemanlarının
fiyatları boru çaplarına göre değişkenlik göstermektedir. Soğutma kapasitesi 174,17
kW olduğundan soğutma kulesinin bu kadar ısıyı sudan atması gerekmektedir. O
halde kapalı çevrim soğutma kulesi debisi , Δt=5 olduğundan 30 m3 / saat
olduğundan, suyun akış hızı 2 m/sn kabul edilerek boru çapı 78 mm olarak
belirlenmiştir. Fakat standart olarak boru çapı DN80 seçilmiştir.
Bu sistem için gereken ısı değiştiricisinin etkenliği 0,7 kabul edilerek, serpantin alanı
20 m2 bulunmuştur.

(7.2)

(7.3)

(7.4)

k=1500 W/ m2K

57
Tablo 7.3: Serbest soğutma ekipmanlarının fiyatları
Birim Fiyat
Eleman Tipi Adet (TL)
Sıcaklık ve Ölçüm Grubu 1 1470
Kelebek Vana ( DN 80 ) 4 270
Kelebek Vana Moturu 1 224
Isı Değiştirici ( 20 m2 ) 1 12000
Toplam Maliyet 14774

Isı değiştiricisi maliyeti bir internet sitesinden Bayındırlık Bakanlığı verilerine


dayanarak yaklaşık olarak kabul edilmiştir.
Bu durumda geri ödeme süresi;

7.2 Ġklimlendirme Sisteminde Doğal Soğutma Uygulaması

Soğutma gereksinimi olan mekân, aydınlatma ve insan yoğunluğun yüksek olduğu,


restoranların sürekli çalıştığı bir iş ve alış veriş merkezi olarak kabul edilmiştir.
Mekânın enerji yoğun karakterinden dolayı geçiş mevsimlerinde ve kış aylarında
dahi soğutmaya gerek duyulmaktadır.

İklim özelliklerine göre bölgesel soğutma potansiyelinde farklılıklar görülür.[15] Bu


potansiyelin belirlenmesi için iklim verilerinin analizi gerekmektedir. Bu
uygulamada daha önce anlatılan hesaplarla elde edilen sıcaklık değerleri
kullanılmıştır. Şekilde İstanbul ili için günlük minimum, maksimum ve ortalama
sıcaklık değerlerinin yıl boyunca değişimi görülmektedir.

58
ġekil 7.3: İstanbul İli için Yıl boyunca Sıcaklık Değişimi
Ortalama dış sıcaklık değerlerinin 15 0C ile 22 0C olduğu dönem soğutma yükünün
bağıl olarak düşük olduğu geçiş dönemi kabul edilirse Nisan ayının bir kısmı, Mayıs,
Eylül, Ekim ayının bir kısmı olarak ele alınabilir.

Örnek uygulama için İstanbul’ da 365 gün, 24 saat faliyet gösteren tek katlı bir bina
tasarlanmıştır.

ġekil 7.4: İklimlendirme sisteminde serbest soğutma uygulaması için alınan örnek
mekanın mimari çizimi
Binanın soğutma yükü CLTD metodu ile hesaplanmıştır. Soğutma yükü hesabında
mahaller arası olan ısı kazancı ihmal edilmiştir. Dış tasarım sıcaklığı olarak
59
hesaplarla elde edilen maksimum dış sıcaklık değerine ortalama mutlak hata değeri
eklenerek tasarım sıcaklığı belirlenmiştir. İstenen iç ortam sıcaklığı 22 oC ve %50
bağıl nemdir.
Tablo 7.4: Örnek mekana ait duvar, pencere ve kapı alanları
Duvar Alanı ( m2 ) Pencere ve Kapı Alanı(m2)
Kuzey 45,92 6,8
Güney 52,5 0
Doğu 81,5 6
Batı 82,61 4,8
Tavan 375 0

Binadaki insan sayısı 50 kişi olarak düşünülmüş, fakat bu insanların aynı anda
içeride olmayacağı kabul edilerek insan sayısı 0,7 katsayısı ile çarpılmıştır. Binada
aydınlatma enerjisi 4160 W ve ekipmanlar 2380 W olup bunların sürekli çalıştığı
varsayılmıştır. Binanın dış duvarlarından olan toplam ısı transfer katsayısı 0,722
W/m2K, tavanın 1,209 W/m2K, kapı ve pencerelerin ise 2,9 W/m2K olarak kabul
edilmiştir.[16]

Bürolar için kişi başına taze hava miktarı 28 m3/saat olarak önerilmektedir.[1] Buna
göre binanın taze hava ihtiyacı 0,7 katsayısı kullanarak 50 kişi için toplam taze hava
miktarı 980 m3/saat olarak belirlenmiştir. Buna göre %30 taze hava miktarı kabul
edilerek toplam hava debisi 3266,7 m3/saat olarak belirlenmiştir. Üfleme sıcaklığı ise
15 oC kabul edilmiştir.

Sistemin psikometrik analizi yapılarak aylara göre gereken soğutma grubunun


kapasitesi belirlenmiştir. Sistemin psikometrik analizini yapmak için internetten
bulunan bir Excel makrosu yeniden düzenlenerek kullanılmıştır.

60
ġekil 7.5: Nisan Ayı için Excel Makrosu Yardımıyla Soğutma kapasitesinin
belirlenmesi
Tablo 7.5: İklimlendirme sisteminde soğutma uygulaması hesaplanan değerler

Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim


Sıcaklık
Değerleri ( C ) 21,90 27,04 30,49 31,53 31,49 29,55 25,48
Bağıl Nem 0,57 0,56 0,55 0,55 0,55 0,55 0,57
Duyulur Isı
( watt ) 28958,8 32997 34491,98 37543,9 35525,9 33019 29902

Gizli Isı ( watt ) 2275,00 2275 2275,00 2275,00 2275,00 2275 2275
Duyulur Isı
Oranı 0,93 0,94 0,94 0,94 0,94 0,94 0,93
Soğutma
Kapasiteleri(K
w) 14,30 21,44 25,75 27,41 25,37 24,24 18,82
COP 3,00
Enerji Tüketimi
kW) 4,77 7,15 8,58 9,13 8,46 8,08 6,27

Şekil 7.5’te kırmızı olan kısım soğutma kapasitesini vermektedir. Bu işlem


tekrarlanarak aylara göre iklimlendirme sisteminin soğutma kapasiteleri
belirlenmiştir. COP değeri 3 seçilerek enerji tüketimler belirlenmiştir. Buna göre

61
aylara göre maksimum sıcaklık değerleri ve toplam gizli ve duyulur ısı değerleri
tabloda verilmiştir.

Bu sistemde soğutma sağlanabilmesi için klima santraline giden su 18 oC ve dönüş


suyu 25 oC olduğu kabul edilmektedir. Bunu sağlamak için soğutma grubu 20 oC
gidiş ve 25 oC dönüş sıcaklığı olduğunu varsayalım. Bu durumda yaş termometre
sıcaklığının 5 oC yaklaşım kabul edilerek 15 oC altına düştüğü durumlarda soğutma
kulesi bu sıcaklıkta suyu sağlayabileceğinden doğal soğutma uygulanabilir.
Tablo 7.6 da aylara göre olan soğutma süreleri ve doğal soğutma süreleri verilmiştir.

Tablo 7.6: Aylara göre soğutma süreleri ve doğal soğutma süreleri

Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim


Soğutma Süresi 91 578 720 744 744 719 399
Doğal Soğutma Süresi 91 315 0 0 0 43 332

ġekil 7.6: Aylara göre enerji tüketimi ve doğal soğutma süresi arasındaki ilişki

Grafikte Nisan ayında soğutma süresi küçük olduğundan doğal soğutma potansiyeli
de bu sistemde az olarak gösterilmiştir. Aslında Nisan ayında yaş termometre
sıcaklık değerleri istenilen aralıklardadır. Fakat, bu sistemde dış ortam sıcaklığının
15 oC üstünde olduğu zaman soğutma sezonuna geçildiğinden bizim ihtiyacımıza
göre yalnıza 91 saat kullanılabilmektedir.

62
7.2.1 Ekonomik Analiz

Tüketilen enerji aylar içinde maksimum değerlerde sabit olarak kabul edilirse, ve
soğutma kulesinde kullanılan fanların toplam enerji tüketimi 3 kW olarak kabul
edilirse her iki durumda tüketilen toplam enerji tabloda gösterilmiştir. Elektrik birim
fiyatı 0,2 TL/ kWh olarak kabul edilmiştir.

Tablo 7.7: Aylara göre tüketilen elektrik ve tasarruf miktarı

Toplam Harcanan Doğal Soğutmayla Beraber


Elektirik (kWh) Tüketim (kWh)
Nisan 433,77 273,00
Mayıs 4130,12 2824,27
Haziran 6179,40 6179,40
Temmuz 6794,14 6794,14
Ağustos 6290,73 6290,73
Eylül 5809,52 5591,08
Ekim 2503,46 1416,38
Toplam Tüketim 32141,14 29369,00
Toplam T. Maliyeti ( TL ) 6428,23 5873,80
T. Tasarruf ( TL/yıl ) 554,43
T.Tasarruf Oranı ( % ) 8,62

Maksimum durumda soğutma sağlanabilmesi için gerekli su debileri ve boru çapları,


hız 2 m/s kabul edilerek hesaplanmıştır.
(7.6)

Q=27,41 kW
csu = 4,18 kJ/kgK

Bu denklemler kullanılarak boru çapı 28 mm bulunmuştur. Standart olarak DN 32


kabul edilmiştir.

63
Bu sistem için gereken ısı değiştiricisinin etkenliği 0,7 kabul edilerek, serpantin alanı
2,28 m2 bulunmuştur.

(7.7)

(7.8)

(7.9)

k=1500 W/ m2K

Tablo 7.8: Serbest soğutma uygulamasında ekipman fiyatları


Birim Fiyat
Eleman Tipi Adet (TL)
Sıcaklık ve Ölçüm Grubu 1 1470
Motorlu Küresel Vana ( DN32) 4 320
Isı Değiştirici ( 3 m2 ) 1 3000
Toplam Maliyet 5750

Isı değiştiricisi maliyeti bir internet sitesinden Bayındırlık Bakanlığı verilerine


dayanarak yaklaşık olarak kabul edilmiştir.[17]
Bu durumda geri ödeme süresi;

Bu uygulamada geri ödeme süresinin uzun olmasının sebebi soğutma yükünün küçük
olmasından kaynaklamaktadır. Daha büyük sistemlerde enerji tasarruf oranı
değişmese bile kar oranı artacağından geri ödeme süresi kısalmaktadır.

64
8.SONUÇ

Soğutma kulesi tasarımı ve seçimi için gerekli değerleri hesaplayan bilgisayar


yazılımları yapılmıştır. Bu değerler NTU ve soğutma kulesinden suyun çıkış sıcaklığı
gibi tasarım için önemli kriterlerdir. Aynı zamanda soğutma kulesinde petek
yüksekliği, basınç düşümü ve fan gücüne göre hava debisi için optimizasyon
yapılmıştır.

Bu bitirme tasarım projesinde temel olarak serbest soğutma ve enerji tasarrufu


üzerinde durulmuştur. İlk uygulama olarak, İstanbul’ da bulunan bir endüstri
tesisinde ve iklimlendirme sisteminde serbest soğutma uygulanmıştır. İstanbul’ da
örnek bir endüstri için yapılan serbest soğutma uygulaması için gerekli iklim
verilerini hesapladıktan sonra 5546 saat serbest soğutma süresi hesaplanmıştır.
Projede yapılan hesaplar neticesinde endüstriyel bir tesiste soğutma grubu ile birlikte
serbest soğutma uygulandığında elektrik tüketiminin 254283,33 kWh den 132117,28
kWh e düştüğü yani %48 oranında azaldığı ortaya çıkmıştır. Ekonomik olarak hesap
yapıldığında ise enerji tüketimindeki bu azalma yılda 24433,21 TL tasarruf
edilmesini sağlamaktadır. Kurulum maliyeti 14774 TL olduğu hesaplanmıştır ve
buna göre sistem kendini bir yıldan kısa bir sürede amorti etmektedir. Soğutma
kulesi kullanarak proseslerini soğutan endüstriyel tesisler için uygulanması sistemin
uygulanması hem ekonomik tasarruf hem de enerji tasarrufu adına önemlidir.

İkinci uygulama olarak ise İstanbul’da bulunan iklimlendirme sistemine serbest


soğutma uygulanacaktır. Bu uygulamada ise yıllık tüketimin 32141,14 kWh den
29369,00 kWh e düştüğü yani %8,6 oranında elektrik tüketiminde azalma
bulunmuştur. Bu hesap yapılırken 375 m2 alana sahip tek kat mimari bir yapı
düşünülmüştür. İklimlendirme sistemi için serbest soğutma sistemi temel olarak yılın
geçiş aylarında uygulanacağından soğutma süresi endüstri için yapılmış uygulamaya
nazaran düşük çıkmıştır ve bu süre 781 saat olarak hesaplanmıştır. Bu sürede elde
edilen tasarruf yılda 554 TL olarak hesaplanmıştır. Kurulum maliyeti 5750 TL
olduğundan kendini 10 yıl gibi bir sürede amorti etmektedir. Soğutma yükünün daha
yüksek olduğu mahallerde ya da çok katlı mahallerde tasarruf edilen miktar
artacağından geri ödeme süresi kısalacaktır.

Serbest soğutma süresi illere göre değişebilmekte olup bu oranların yükselmesi veya
azalması o ilin yaş termometre sıcaklığıyla ilgili olmaktadır. Yaş termometre

65
sıcaklıklarının düşük olduğu illerde serbest soğutma süresi artacağından sistem daha
verimli çalışacaktır.

66
KAYNAKLAR
[1] ASHRAE Systems and Equipment Handbook (SI), 1996. Cooling Towers,
USA.
[2] A.F. Mills, 2001. Mass Transfer, Prentice Hall, NJ
[3] A.M. Duruk, 1994. Soğutma Kulesi ve Soğutma Devre Elemanlarının Tanıtımı
[4] H.C. Bayrakçı, 2006. Buharlaşmalı Soğutucularda Serpantin ile Su
Püskürtücüleri Arasındaki Bölgede Isı ve Kütle Transferinin Deneysel
Olarak İncelenmesi, ISPARTA.
[5] http://www.ensotek.com.tr/index_dosyalar/Su_Sogutma_Kulesi_Nedir.htm
[6] T. Çoban, Su soğutma kuleleri.
[7] F. Özel, F. Çimen, 2006. Su soğutma Kuleleri, Türk Tesisat Mühendisleri
Derneği
[8] MEGEP, 2008. Su Soğutma Kulesi Montajı, Ankara.
[9] ġ. Güler, Su soğutma kuleleri, Zorlu Enerji Grubu, Kayseri.
[10] H.R. Güven, B. Alnıpak, K. Ġsa, Soğutma Kulesi Tasarımında Etkin Olan Dış
Ortam Koşulları ve Diğer Faktörler, Makine Mühendisleri Odası, İzmir
[11] E. AfĢar, CTP’ den Neler Yapılıyor, CTP-SANDER.
[12] H. Acül , Soğuk Sulu İklimlendirme ve Proses Soğutma Uygulamalarında
Enerji Tasarruflu Serbest Soğutma Sistemleri, Friterm Termik Cihazlar
Sanayi ve Ticaret A.Ş.
[13] M.A. Aktacir, H. Bulut, Tam Havalı İklimlendirme Sistemlerinde Dış Hava
Sıcaklık Kontrollü Serbest Soğutma ve Enerji Analizi.
[14] H. Bulut, O. Büyükalaca, A.Yılmaz, Türkiye’nin 15 İli için Bazı İklim
Verilerinin Eşitliklerle İfadesi, Çukurova Üniversitesi, Adana.
[15] M.A. Aktacir, H. Bulut, İzmir İli için Serbest Soğutma Potansiyelinin
Araştırılması.
[16] O, Özatay, 1996, CLTD Metoduyla Soğutma Hesabı.
[17] http://www.birimfiyat.com

67
Ek A
Ashrae Formüllerine Göre Ntu Hesaplanması Matlab Kodları
clc
clear all
close all
% NTU Hesaplama Kısmı
mL=input('Suyun Debisini Giriniz %kg/s ') ; %kg/s
mG=input('Havanın Debisini Giriniz %kg/s '); %kg/s
a=mL/mG; % mL/mG
T1=input ('Suyun Giriş Sıcaklığını Giriniz ');% Suyun Giriş Sıcaklığı
T2=input ('Suyun Çıkış Sıcaklığını Giriniz ');% Suyun Çıkış Sıcaklığı
T3=input ('Havanın Giriş Sıcaklığını Giriniz ');% Havanın Giriş Sıcaklığı
RH=input ('Ortamın Bağıl Nemini Giriniz ' ); % Girişteki Bağıl Nemlilik
p=101325; % Atmosfer Basıncı
A=[T2:1:T1];
%Hl hesaplama kısmı
hl=4.186*A; % Liquid Water Eğilim Çizgisi Denklemi
hlout=4.186*T2;
% Hginlet Hesaplama Kısmı
%Doymuş Havanın T3 deki Entaplisi
T3kelvin=273.15+T3;
pws3 = exp(-5.8002206E+03/T3kelvin+1.3914993-4.8640239E-02*T3kelvin+4.1764768E-
05*T3kelvin^2-1.4452093E-08*T3kelvin^3 + 6.5459673*log(T3kelvin));
x3=pws3/p;
W3 = 0.621945*x3;
hsaturated_T3=1.006*T3+W3*(2501+1.86*T3) ;
%Kuru Havanın T3 deki Entalpisi
k=0.02422+.719E-04*T3;
Pr=.7137-.1256E-03*T3;
v=.1724E-04+.4426E-07*T3;
hdryair=k*Pr/v*T3/1000;
hginlet=hdryair+RH*(hsaturated_T3-hdryair);
% Hg Hesaplama Kısmı
hg=hginlet+a*(hl-hlout);
% Hs Hesaplama Kısmı
T=A+273.15;
pws = exp( -5.8002206E+03./T+1.3914993-4.8640239E-02.*T+4.1764768E-05.*T.^2-1.4452093E-
08.*T.^3 + 6.5459673.*log(T));
x=pws/p;
W = 0.621945*x;
hs=1.006.*A+W.*(2501+1.86.*A) ;
% 1/ Hs-Hg Kısmı
B=1./(hs-hg);
% NTU Hesaplama Kısmı
dh=(hl(length(hl))-hl(1))/(length(hl)-1);
Ntu=dh/2*(2*sum(B)-B(1)-B(length(B)))

68
Ek B
Korelasyonlara Göre Ntu Hesaplaması Matlab Kodları
clc
clear all
close all
% NTU Hesaplama Kısmı
mL=input('Suyun Debisini Giriniz %kg/s ') ; %kg/s
mG=input('Havanın Debisini Giriniz %kg/s '); %kg/s
a=mL/mG; % mL/mG
T1=input ('Suyun Giriş Sıcaklığını Giriniz ');% Suyun Giriş Sıcaklığı
T2=input ('Suyun Çıkış Sıcaklığını Giriniz '); % Suyun Çıkış Sıcaklığı
T3=input ('Havanın Giriş Sıcaklığını Giriniz '); % Havanın Giriş Sıcaklığı
RH=input ('Ortamın Bağıl Nemini Giriniz ' ); % Girişteki Bağıl Nemlilik
p=101325; % Atmosfer Basıncı
A=[T2:2:T1];
%Hl hesaplama kısmı
hl=-4E-10*A.^6 + 8E-08*A.^5 - 7E-06*A.^4 + 0.0003*A.^3 - 0.0083*A.^2 + 4.2947*A - 0.2427; %
Liquid Water Eğilim Çizgisi Denklemi
hlout=-4E-10*T2^6 + 8E-08*T2^5 - 7E-06*T2^4 + 0.0003*T2^3 - 0.0083*T2^2 + 4.2947*T2-
0.2427;
% Hginlet Hesaplama Kısmı
hsaturated_T3=2E-09*T3^6 - 2E-07*T3^5 + 2E-05*T3^4 - 3E-05*T3^3 + 0.0306*T3^2 + 1.6226*T3
+ 9.7164;
hdryair=-9E-11*T3^6 + 1E-08*T3^5 - 8E-07*T3^4 + 2E-05*T3^3 - 0.0002*T3^2 + 1.0055*T3 +
0.0071;
hginlet=hdryair+RH*(hsaturated_T3-hdryair);
% Hg Hesaplama Kısmı
hg=hginlet+a*(hl-hlout);
% Hs Hesaplama Kısmı
hs=2E-09*A.^6 - 2E-07*A.^5 + 2E-05*A.^4 - 3E-05*A.^3 + 0.0306*A.^2 + 1.6226*A+ 9.7164;
% 1/ Hs-Hg Kısmı
B=1./(hs-hg);
% NTU Hesaplama Kısmı
dh=(hl(length(hl))-hl(1))/(length(hl)-1);
Ntu=dh/2*(2*sum(B)-B(1)-B(length(B)))

69
Ek C
Ashrae Formüllerine Göre Su Ve Havanın ÇıkıĢ Sıcaklıklarının Hesaplanması
Ġçin Matlab Kodları
mL=input('Suyun Debisini Giriniz %kg/s ') ; %kg/s
mG=input('Havanın Debisini Giriniz %kg/s '); %kg/s
a=mL/mG; % mL/mG
T1=input ('Suyun Giriş Sıcaklığını Giriniz '); % Suyun Giriş Sıcaklığı
T3=input ('Havanın Giriş Sıcaklığını Giriniz ');% Havanın Giriş Sıcaklığı
RH=input ('Ortamın Bağıl Nemini Giriniz ' ); % Girişteki Bağıl Nemlilik
Ntu=input ('Ntu Değerini Giriniz ' );% Soğutma Kulesinin Etkenlik Değeri
a=mL/mG; % Giriş Debileri Oranı
p=101325 ;% Atmosfer Basıncı
for i=1:0.001:T1;
A=[T1-i:2:T1];
%Hl hesaplama kısmı
hl=4.186*A; % Liquid Water Eğilim Çizgisi Denklemi
hlout=4.186*(T1-i);
% Hginlet Hesaplama Kısmı
%Doymuş Havanın T3 deki Entaplisi
T3kelvin=273.15+T3;
pws3 = exp(-5.8002206E+03/T3kelvin+1.3914993-4.8640239E-02*T3kelvin+4.1764768E-
05*T3kelvin^2-1.4452093E-08*T3kelvin^3 + 6.5459673*log(T3kelvin));
x3=pws3/p;
W3 = 0.621945*x3;
hsaturated_T3=1.006*T3+W3*(2501+1.86*T3) ;
%Kuru Havanın T3 deki Entalpisi
k=0.02422+.719E-04*T3;
Pr=.7137-.1256E-03*T3;
v=.1724E-04+.4426E-07*T3;
hdryair=k*Pr/v*T3/1000;
hginlet=hdryair+RH*(hsaturated_T3-hdryair);
% Hg Hesaplama Kısmı
hg=hginlet+a*(hl-hlout);
% Hs Hesaplama Kısmı
T=A+273.15;
pws = exp( -5.8002206E+03./T+1.3914993-4.8640239E-02.*T+4.1764768E-05.*T.^2-1.4452093E-
08.*T.^3 + 6.5459673.*log(T));
x=pws/p;
W = 0.621945*x;
hs=1.006.*A+W.*(2501+1.86.*A) ;
% 1/ Hs-Hg Kısmı
B=1./(hs-hg);
% NTU Hesaplama Kısmı
dh=(hl(length(hl))-hl(1))/(length(hl)-1);
Ntunew=dh/2*(2*sum(B)-B(1)-B(length(B)));
error=abs(Ntu-Ntunew);
i;
if error< 0.01
T2=T1-i ;% Suyun Çıkış Sıcaklığı
T4=-3E-13*hg(length(hg))^6 + 3E-10*hg(length(hg))^5 - 1E-07*hg(length(hg))^4 + 3E-
05*hg(length(hg))^3 - 0.0055*hg(length(hg))^2 + 0.6776*hg(length(hg)) - 5.8605;
break

70
end
end
T2
T4

71
Ek D Ġstanbul ili için yıl boyunca saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri

Tablo D-1: Ocak ayı için saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri ( ˚C)

72
Tablo D-2: Şubat ayı için saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri ( ˚C)

73
Tablo D-3: Mart ayı boyunca saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri (˚C)

74
Tablo D-4: Nisan ayı boyunca saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri (˚C)

75
Tablo D-5: Mayıs ayı boyunca saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri (˚C)

76
Tablo D-6: Haziran ayı boyunca saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri (˚C)

77
Tablo D-7: Temmuz ayı boyunca saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri (˚C)

78
Tablo D-8: Ağustos ayı boyunca saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri (˚C)

79
Tablo D-9: Eylül ayı boyunca saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri (˚C)

80
Tablo D-10: Ekim ayı boyunca saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri (˚C)

81
Tablo D-11: Kasım ayı boyunca saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri (˚C)

82
Tablo D-12: Aralık ayı boyunca saatlik kuru termometre sıcaklık değerleri (˚C)

83
Ek E Ġstanbul ili için yıl boyunca saatlik yaĢ termometre sıcaklık değerleri

Tablo E-1: Ocak ayı boyunca saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri (˚C)

84
Tablo E-2: Şubat ayı boyunca saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri (˚C)

85
Tablo E-3: Mart ayı boyunca saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri (˚C)

86
Tablo E-4: Nisan ayı boyunca saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri (˚C)

87
Tablo E-5: Mayıs ayı boyunca saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri (˚C)

88
Tablo E-6: Haziran ayı boyunca saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri (˚C)

89
Tablo E-7: Temmuz ayı boyunca saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri (˚C)

90
Tablo E-8: Ağustos ayı boyunca saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri (˚C)

91
Tablo E-9: Eylül ayı boyunca saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri (˚C)

92
Tablo E-10: Ekim ayı boyunca saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri (˚C)

93
Tablo E-11: Kasım ayı boyunca saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri (˚C)

94
Tablo E-12: Aralık ayı boyunca saatlik yaş termometre sıcaklık değerleri (˚C)

95
ĠLETĠġĠM BĠLGĠLERĠ

Tahsin ONAT
Cep telefonu : 0535 605 72 70
E-posta : tahsin_onat@hotmail.com

Sefa ZÜMBÜL
Cep telefonu : 0505 720 18 36
E-posta : sefix2000@msn.com

96