You are on page 1of 684

3

C6e Litrarp
of tl);

Onitjewitp of Jl^ortb Carolina

(Enliotoeti hv %^t SDialectfc

ano

Philanthropic &ocietie0

7> A^ ^
A K'

THE LIBRARY OF THE


UNIVERSITY OF
NORTH CAROLINA
AT CHAPEL HILL

ENDOWED BY THE
DIALECTIC AND PHILANTHROPIC
SOCIETIES

DA23
.B5
1858
no. 57, V.
UNIVERSITY OF N.C. AT CHAPEL HILL

00036530030

This book is due at the LOUIS R. WILSON LIBRARY on the


last date stamped under "Date Due." If not on hold it may be
renewed by bringing it to the library.

DATE PPT-
DATE
DUE ^^^• DUE ***"*

fA/fA/iJ
/^y^jl^, '

me-j-'---'-^--'^-
4

-M 1 I 133^

^
^^^I^^ZZ MAV "'
^

iQm
Digitized by the Internet Archive
in 2011 with funding from
University of North Carolina at Chapel Hill

http://www.archive.org/details/matthiparisiensi03pari
RERUM BRITANNICARUM MEDII .EVI
SCRIPTORES,

CHRONICLES AND MEMORIALS OF GREAT BRITAIN


AND IRELAND
UUKING

THE MIDDLE AGES.

35432.
THE CHRONICLES AND MEMORIALS
OF

GREAT BRITAIN AND IRELAND


DURING THE MIDDLE AGES.
PUBLISHED BY THE AUTHOHITir OF UiiK MAJiitjIY S TREASORY, UNDEE
THE DIEECTION OF THE MASTER OF THE ROLLS.

On the 26th of Jamiaiy 1857, the Master of the liolls


submitted to the Treasury a proposal for the pubhcation
of materials for the History of this Country from the
Invasion of the Romans to the reign of Henry VIII.
The Master of the Holls suggested that these materials
should he selected for publication under competent
editors without reference to periodical or chronological
arrangement, without mutilation or abridgment, prefer-
ence being given, in the first instance, to such materials
as were most scarce and valuable.
He proposed that each chronicle or historical docu-
ment to be edited should be treated in the same way as
if the editor were engaged on an Editio Princeps and ;

for this purpose the most correct text should be formed


from an accurate collation of the best MSS.
To render the work more generally Master
useful, the
of the Rolls suggested that the editor should give an
account of the MSS, employed by him, of their age and
their peculiarities; that he should add to the work a
brief account of the life and times of the author, and
any remarks necessary to explain the chronology ; but
no other note or comment was to be allowed, except
what might be necessary to establish the correctness of
the text.
The works to be ptiblislied in octavo, separately, as
they were finished ; the whole responsibility of the task
resting upon the editors, who were to be chosen by the
Master of the Rolls with the sanction of the Treasuiy.
Tlie Lords of Her Majesty's Treasury, after a careful
consideration of the subject, expressed their opinion in a
Treasury Minute, dated Eebruary 9, 1857, that the plan
recommended by the Master of the Holls "was well
calculated for the accomplishment of this important
national object, in an effectual and satisfactory manner,
within a reasonable time, and provided proper attention be
paid to economy, in making the detailed arrangements,
without imnecessary expense,"
They expressed their approbation of the proposal that
each Chronicle and historical document should be edited
in such a manner as to represent with all possible correct-
ness the text of each ^vriter, derived from a collation of the
best MSS., and that no notes should be added, except
such as were illustrative of the various readings. They
suggested, however, that the preface to each work should
contain, in addition to the particulars proposed by the
Master of the Rolls, a biographical account of the author,
so far as authentic materials existed for that pm'pose,
and an estimate of his historical credibility and value.

Rolls HouisC,
December 1857.
MATTHiEI PARISIENSIS,
MONACHI SANCTI ALBAP^I,

CHRONICA MAJORA,
MATTRMl PARISIENSIS,
MONACHI SANCTI ALBANI,

CHRONICA MAJOR

EDITED

HENRY RICHARDS LUARD, B.D.,


FELLOW OF TRINITY COLLEGE ; REGISTRAET OF THE UNIVERSITY ; AND VICAR
GREAT ST. mart's. CAJIBRIUGE. » _. /~

,6S
VOL. III.

A.D. 121G TO A,D. 1239. V ,


3

PUBLISHED BY THE AUTHORITY OF THE LORDS COMMISSIONERS OF HER MAJESTY'S


TREASURY, UNDER THE DIRECTION OF THE MASTER OF THE ROLLS.

^^2r-ij^
LONDON:
LONGMAN & Paternoster Ro\y;
Co., TRUBNER & Co.,LudgatfHill:
ALSO BY PARKER & Co., OXFORD ;

MACMILLAN & Co., CAMBRIDGE;


A. & C. BLACK, EDINBURGH; and A. THOM, DUBLIN.

1876.
Printed by
Eyke and Spottiswoode, Her Majesty's Printers,
For Her Majesty's Stationery Office.
PREFACE.
PREFACE.

The present volume contains the history of the reign Contents


of Henry III. end of the year 1239. The earlier ggnt vo^*^"
to the
portion., down middle of the year 1235, is com- ume.
to the
posed after the same plan as that in the preceding
volume that is to say, it is a transcript of the history
;

of Rooer of Wendover with corrections and additions by


Matthew Paris. These increase in number and impor-
tance as Wendover's history draws to its conclusion and ;

of several events, though Wendover has been followed


in the first instance, a separate account has been given
by Paris, sometimes with fuller details, sometimes in a
more abridged form, as, for instance, the account of the
seafiffht in which Eustace the monk was defeated and

slain (p. 28), or that of the siege of Bedford Castle (p.

88).
That Wendover is the author or compiler of the whole Eoger of

of what appears in small print in the present volume I th.- author


think ought not to be doubted. Both the MSS. which of the his-

contain his histor}^ assert this distinctly " hue usque :


^ifj^iie of
" scripsit dominus Roo-erus de Wendovre." And the t'lc y<?ar
. . . T'S.'J
original MS. of Paris's history states the same, adding
immediately afterwards, " Incipit frater Mattheeus Pari-
" siensis" {see p.
^). I mention this because
327, note
some writers' have concluded from the style of the latter

^ See the remarks of Sir Frede- transferred to a previous page. See


rick Madden in his Preface to the p. 290, note ^, of the present volume.
3rd volume of the Historia Anglo- But I consider this iue to the care-

rum, p. xxiii. He partially founds lessness of the scribe of that MS.,


his theory on the fact that in MS. C. and that it cannot have any -weight
the rubrick quoted above respecting against the distinct testimony of
the end of Wendover's history is the other three MSS.
Vin PREFACE,

portion of Wendover's history that it really is due to

Paris. That Paris may have been consulted and given


assistance to his predecessor is likely enough but I ;

cannot think that he can really have been the author of


any portion of what is contained in the MSS. of Wen-
dover. The historj- of the years 1234 and 1235 is altered
and enlarged in Paris's own work in the same manner as
all that has gone before, and not at all in the way an

author would amend his own composition for a new


edition. Moreover, one of Paris's additions in the year
1234 is the whole of the letter of Pope Gregory IX.,
exhorting all to take the Cross (pp. 280-287), which he
would scarcely have thus inserted in his history had he
been the compiler of pp. 309-313, in which the greater
portion of this same letter is again given. Another
minute piece of evidence on this point may be seen in
p. 802, where in describing the great storm at Abbotsley,
in 1234, Wendover uses the same language- which he
has introduced into Baldric's account, of the battle of
Antioch (vol. ii. p. 88), while Paris makes his own addi-
tions in his usual style. It will then be safe, I conclude,
to attribute all that is printed in small type in the
present volume to Roger of Wendover.
Wendover Roger of Wendover must be considered as a first hand
hand au
authority for nearly all that is contained in this portion
thority for of his work. With the exception of Ralph ofCoggeshale
tionof'the ^
Cannot find that he has made use of any previous
history. historian for English affairs. The only writer whom he
has transcribed in the fashion of the earlier portion of his
oiiverius history is Oliverius Scholasticus, from whom he has
Scholas-
ticus
taken his account of the Holy Land in 1217
affairs of the
and of the siege and capture of Damietta by the crusaders
in 1218. This treatise, which is known by the name of
the Historia Captionis Damietce, is printed as the work
of an anonymous author in Gale's ScrijDtores quinque,

1 " Yisi sunt auteni in aere ancreli . . volitantes." &c.


PREFACE. IX

and will also be found in the .second volume of Eckliard's


Corpus Historicum Medii &d\i (Lips. 1723). It is also
incorporated into the Historia Orientalis of James of
Vitri, printed at the end of the collection of Bongars.
Gale and Eckhard made use of different MSS., and
Wendover copies from one differing from both. This
has made the editing of this portion of the history
very difficult, especially as neither of the editors has

taken much pains with his author. As a specimen of


how errors obtain a footing in popular books the fol-
lowing may be mentioned, which has arisen from Wen-
dover's text having been followed without any exami-
nation of the source whence he derived his statements.
In the list of persons assembled at Acre which is given
by Oliverius (see p. 9 of the present volume) are two
Hungarian bishops ; the name of the see of one of them,
Joriensis (of Jaurinum, Raah), has been carelessly written
in one of the MSS. of Wendover and the two of Paris
Jovensia. This has been supposed to be an error for
Juvavensls, of Juvavia, the old name of Saltzburg. And
thus the Bishop of Saltzburg has been set down as
being at Acre at this time. Another curious instance
may be seen in p. 14 (Coxe's Wendover, iv., p. 18) by ;

the omission of a line in Oliverius, and the altering of


the punctuation, Wendover is made to speak of a port
between Jerusalem and the Jordan made clear ;
^ all is

by the insertion of the missing words.


The character of the additions made by Matthew Character

Paris will be best understood from the list, which as in dltion-^^of


the former volumes, I have given below. They relate Matthew
in many cases, as would be expected, to the affairs of
St. Alban's ; they occasionally give a correction (as in

"' ?' ^^^^ ^PP^"^"^ ^^ ^^^^'^ ^^^°


1 Thi. has puzzled M. Huillard- !

uone.
Breholles, the Freuch tran!?lator of ., ,,,,

,r .,, V, ,. ,, TO,
- Ihe most important of Weud-
Matthew rari^, -vvho saw the dim- ,
, , ,. •

«y'^;-so^n additions to thi. history


culty (vol. iii. p. 1.57). The Eug- I

"^ Oliverius is the hst of English


lish translator (Bohn's Wendover, \'

nobles at Damietta in 1218 (p 41).


X PEEFACE.

p. 58, Westminster for Canterbury, the place of the coro-


nation in 1220, or in p. Gl, the name of Panclulf, the
legate, for Walo) ; they frequently add a name which
Wendover has omitted to give (as in p. 1, the insertion
of Jocelyn, Bishop of Bath, as present at the young king's
coronation, or in p. Reimund, the prior of
112, that of
St. Alban's, as the person who saw the apparition of
King John) ; they insert a quotation to illustrate (p. 27
from Seneca (?), p. 249 from Ovid, p. 260 from other

writers) ; or words to give force and picturesqueness to


the narrative (as in p. 22, the details introduced into the
account of the battle of Lincoln, or in pp. 2G, 27, into that
of the sea light in which Eustace the monk was defeated
and where the names of the two persons who dis-
slain,

covered him in his concealment are given). There are,


however, many separate insertions which have no con-
nexion with Wendover's text. One of the most curious
is the account of the procession of Pope Innocent III.

with the Veronica (" effigies vultus Dominici qua3 Vero-


nica dicitur "), with the versicles and prayer to be used
(pp. 7, 8). In several instances, as I have stated above,
after Wendover's account has been transcribed, a fresh
description of the same event is given in different words.
Documents are occasionally inserted which Wendover
had omitted to use from the ample collection which
Paris's own history shows to have existed at St. Alban's.
He frequently adds his own description of the characters
of ^the mentioned by Wendover, introducing
persons
blame or praise with a free hand from his own know-
ledge or belief; as instances of this may be mentioned
the praise of Roger le Noir, Bishop of London (p. 164),
the character of Walter the Dominican (p. 177), that of
Peter ^ Mauclerc Count of Britanny (p. 191), the ability

' Erroneously called Henry by to the relationship between Peter


Wendover. A curious instance de llievaulx and Peter des lioches,
may be seen in p. 240, where Paris to carub.
alters Jilius, applied by Wendover
PREFACE. XI

and fidelity of Ralpli Neville, the chancellor (p. 206).


The language of his predecessor is frequently changed
and strengthened, as in p. 306, where, in speaking of
Hugh of Wells, Bishop of Lincohi, Wendover's " viroruni
" religiosorum inimicus " is altered to "monachorum per-
" secutor, canonicorum et omnium malleus religiosorum."
His sense of the avaiice and rapacity of the Papal court
isevidenced by the introduction of many very unsparing-
remarks (pp. 122, 194, ^c). A curious example of his
may be seen in p. 102, where, in
feeling in this respect
copying Wendover's account of the Pope's mention of the
universal complaints that nothing could be done in the
Roman church (ecclesia) without great expenditure of
money, he alters the word ecclesia into curia. He does
not hesitate occasionally to make insertions in the docu-
ments given by Wendover, either to improve the language
(as in p. 69), or to introduce a quotation^ (as in p. 146).
A very remarkaljle instance of the liberties he ventured
to take in this way may be seen in his own portion of the
history, where near the close of the Emperor Frederick's
letter to Richa.rd of Cornwall against the Pope, the em-
peror's language is altered so as to give the impression
of a prophecy of the future election of Richard to the
empire."^ His minor alterations are often very carelessly
made, and give the idea of the historian glancing over
his transcriber's work, and putting in here and there a
word he thought at the moment advisable without care-
fully reading through the sentence.'^ Sometimes he
clearly did not see the errors made by his transcriber.

'
See also the additions to the j
author, Peter de Vineis. This
speech of the bishops to the kiug in : would show that this portion of the
1234 (p. 269). history was not compiled till 1256.
"
P. .587. He addresses Eichard ,
See the note on the passage,
as "princepsorbis terrajprofuture." J
* See, for instance, p. 15, note ^,

In place of this only the v/ords '

where nisi is introduced in error ;

' vos ergo reges et principes , again, the addition of a verb, inve-
" orbis terrse " arc given in the nit, in p. 96, destroys the sense of
j

copy of the letter as it appears in the sentence,


the collection of the letters of the
xn PREFACE.

Omissions Oil the other hand there are a few omissions ^ from
folio'win.'
Wendover's history ; for instance in p. IS, the credit given
Wendover. by the older historian to Fawkes de Breautd
good as a
soldier (" in opere illo laudahilis," note is omitted by ^)

Paris, as unwilling to give even those good words to the


.great enemy and despoiler of St. Alban's. And the
chapters ^ in Wendover on the astronomical phenomena
of 1229 (Coxe, iv. 180), the signs preceding the restora-
tion of the Holy Land (Id. 194), and the loss of the
Cross and the Holy Land (Id. p. 195), arc omitted alto-
gether, while the account of the death of Richard Mar-
shal in Ireland (p. 288) differs entirely from that given
by Wendover (iv. pp. 306, 307).

Character Matthew Paris takes up the history without any ap-


Paiis's parent break, continuing Wendover as if he left off in
own hi
the middle of a paragraph, and only marking the com-
tory.
mencement of his continuation by a quotation from
Ovid. His' style is at once much fuller, with more details,
and with far more life and vividness of description than
is ever found in his predecessor. And although it is

still the history of England thatalways most promi- is

nent, yet the chronicle is at the same time a very valu-


able authority for the contemporary history of other
countries, and must be considered as a first hand autho-
rity for that of France and the empire. There are very
full details of some of the campaigns of the emperor in

Italy. The affairs of Rome and the Papacy naturally


are not neglected. Even Spanish matters are not un-
frequently mentioned. Sec especially the curious allu-
sion to the capture of the fortress of Peniscola by a
stratagem (p. 384), which I have not been able to find
in any of the Spanish historians.^ Nor are eastern affairs

Paris omits the latter words, and


'
See a curious iustaucc in p. 26.
has only " viro flagitiosissimo."
Writing of Eustace the monk, the
- See pp. 165, 176.
MSS. of Wendover style him " viro
^ See also the account of the
" flagitioso et pietate nequissimo ;"
narrow escape of Ferdinand III. at
probably a blunder for piralce.
Seville in 1239 (p. 640);
PREFACE. -
XIU

forgotten ; much knowledge of the affairs of Pa-


of our
lestine during these years is due to the documents pre-
served to us by Paris. The elaborate account of Maho-
met (p. 343), however legendary, and the accounts of the
Tartars (pp. 488, 639) show his own interest in matters
beyond the scope of ordinary annalists. No doubt he
had the materials in a great measure to his hand, from
the store of documents ^ preserved in the monastery of
St. Alban's but a great deal is due to his own vigour,
;

as he evidently lost no opportunity of making himself


acquainted with foreign affairs.-

Of the immediate authorities employed by Matthew Autho-


Paris, excepting the South^^'ark annals,^ and Ralph of Matthew
Coggeshale, whom he has used independently of Wen- Paris,
dover, I have been able to identify scarcely any. His
history of Mahomet has much in common with that
given in the history of Jerusalem by James of Vitri, and
may have been partly taken from it. But I think it is
more probable that both the historians were indebted to
a common source. This is certainly the case with Vin-
cent of Beauvais, an author nearly contemporary with
Paris himself, whose Speculum Historiale gives some of
this same matter.*The chronicle of Alberic (called a
monk of Trois-Fontames), published by Leibnitz, Hanover,
1698, and that of the monk Godfrey (published in
Struve's collection) may have been used for some portion
of the accounts of German aftairs and the French con- ;

tinuation of William of Tyre, the Estoire d'Eracles, for


some of those relating to the crusade.
For much that he tells us of Henry III., the king Henry III.

himself must have been the actual authority and " the ;

1 The documents inserted by Paris face to the Historia Anglorum, vol.


in his history are not always given iii. pp. xxvii-xxix.
with correct dates. See pp. 34, 3 MS. Cotton, Faustina, A. 8. See
455, 460. the preface to vol. ii. p. xxix.
- I do not dwell upon this, be- See note " on p. 344, where I
••

cause ithas been fully discussed by have given a conjecture as to the


Sir Frederick Madden in his Pre- original source.

VOL. IIL b
XIV PREFACE.

" frequency of the royal visits to St. Alban's " ^ afforded


Paris ample opportunities of seeing the king and ob-
taining details of all kinds from him. Both in the
additions to Wendover and in Paris's own history this
is evident. The very curious details with which he en-
larges Wendover's account of the marriage of the king's
sister Isabella to the Emperor Frederick II. (pp. 320-325),
and especially those in p. 324, could only have been
known by the information of the king, or those
to Paris
of whom the empress made confidants in the matter.
Probably too the large and very interesting additions
Hubert de respecting Hubert de Burgh (see pp. 225-229, 291), are
^^^'
due to information give to Paris by the earl himself.^
Eevisionof That Paris went over his own work after its com-
pletion, as I have already remarked in the preface to
bv Paris
vol. ii., is equally clear from the evidence of this portion
of the principal MS., as from what has gone before.
Throughout there ai'e introductions in the margin, which
sometimes are slight additions,^ sometimes new para-
graphs altogether, as he obtained fresh information, or
saw how improvements in what he had written might
be made. It was probably then that the many marginal
remarks " vacat," " oifendiculum," " impertinens ad his-
" toriam Anglorum," and the like,were introduced to
indicate the chapters or passages which he wished to
omit when abridging his history for the king's eyes.*

' Madden, preface to Hist. An- to what he has said on this point in
glorum, iii. p. xxvii. his preface to his 3rd volmne, pp.
2 Hubert's chief friend in his xsxii, xxxiii, of Paris's kind feeling
troubles, who gave an elaborate for the king, in spite of the many
answer aU the charges against
to severe things he has said of him.
him, was Laurence, a clerk of St. A curious instance may be seen in
Alban's. See p. 233. his introduction into the account
3 These are sometimes carelessly of the apparition of king John (p.
made. See an instance pointed 113), where John is represented as
out in the note * to p. 335. stating that Henry's large distribu-
The Minor History, or His-
"*
tion of alms and attendance on
toria Anglorum, as Sir F. Madden divine service were doing much to
prefers to call it. I can add nothing release him from purgatory.
PEEFACE. XV

But, in addition to he introduced a few particulars


this,

into the copy of his history now in the Cotton collection


(MS. C). While this is still for the most part a mere MS. C.

transcript of the Corpus Christi MS. (B.), there are some


passages in it not to be found there, which there is no
reason to doubt are Paris's own.^
I purposely postpone any remarks upon the general
character of Matthew Paris as a historian or estimate of
his value, as it seems to me that they would be out of
place until the whole work is before the reader.
The history is printed from the Corpus Christi MS. Manner of

after the same manner as that contained in the previous the\is5


volumes ; all that is contained in the MSS. of Wendover tory.

being in small type, aU due to Matthew Paris in ordinary


type. It is to be understood that the Cotton MS. (C.)
agTees with that in Corpus Christi College, unless the
contrary is stated.
I trust that from the way in which the two writers,
Wendover and Paris, are distinguished, there is no
danger in future of what is the work of the one being-
put down to the other. Of course, to a certain extent,
Paris has made himself responsible for Wendover's por-
tion by adopting it. But this has been done only in
the usual way of mediaeval historians, and Paris ought
to be praised or blamed only for what is really his
own.^

1 See
pp. 6, 19. In general the attack on Paris by Baronius, a.
whole of B. is transcribed in C, 1197 (six. 714), where he abuses
even when the words " Vacat," &c. Paris for the story of Thomas of
occur in the margin. An instance Coventry and Innocent III. This
to the contrary, however, may be (see vol. ii., pp. 444, 445) was
seen in p. 381. written by Roger of Wendover.
"
I ar referring here to the
XVI PKKl'AOK.

List of the additions made hy Paris to Wendover.

A.D. 1216. p. 1. Jocelyn, Bishop of Bath, present at


^SS'''
Wendover. the coronation of Henry III. The oath administered to
the king by him.
A.D. 1216. p. 3. Attempt of Louis to induce Hubert
de Burgh to surrender Dover Castle.
A.D. 1216. p. 6. Prowess of Andrew Dingas on the
French side at Berkhampstead. (This is only in
MS. C).
A.D. 1216. The Veronica carried in procession
p. 7.
by Innocent with the versicles and prayer to be
III.,

used in connexion with the portrait.


A.D. 1216. p. 8. Extortion of the followers of
Louis.
A.D. 1217. p. 12, Vision and pretended repentance
of Fawkes de Breaute at St. Alban's.
A.D. 1217. p. 16. Alteration in the description of
the pillage of St. Alban's.
A.D. 1217. p. 16. Mention of the miracles at the
church of St. Amphibalus at Redbourn.
A.D. 1217. pp. 21-23. Additional details of the
history of the battle of Lincoln, and death of the Count
of Perche, and also of the pillage of Lincoln. Habit of
the Romans to find easy reasons for plundering.
A.D. 1217. pp. 25, 26. Speech of Philip II. to Louis
respecting William Marshal, and consequent loss of the
latter's character for fidelity.
A.D. 1217. p. 27. Quotation from Seneca (?) intro-
duced.
A.D. 1217. p. 27. Names of the persons who dis-
covered Eustace the monk in the sea fight.
A.D. 1217. p. 28. A second and different account of
the sea fight.

A.D. 1217. p. 30. Many opposed to the terms offered


to Louis.
PREFACE. XVll

A.D. 1217. p. 30. The peace arranged near Staines Additions

in quadavi insula. Wendover^


A.D. 1217. p. 31. Reference to the death of Con-
stantine in London as a breach of the terms of peace
between Henry and Louis.
A.D. 1217. p. 32. Amount of the sums amassed by
the legate.
A.D. 1218. p. 34. Letter of Pope Honorius to Henry
III. (probably given to a wrong year).
A.D. 1218. p. 37. Death of Louis, Landgrave of
Thuringia (out of its place).
A.D. 1218. p. 42. The storm which injured the in-
vading army at Damietta general, even in England and
Scotland.
A.D. 1218. p. 42. Dedication of the church of St.
Mary, Worcester, from Coggeshale.
AD. 1218. p. 42. A bone of St. Wulstan brought
by abbat William to St. Alban's.
A.D. 1218. pp. 42, 43. Departure of the legate Walo
and other short extracts from Coggeshale.
AD. 1218. p. 43. William Marshal buried in the
New Temple, in London.
A.D. 1218. p. 43. Verses from Gervase de Melckeleia
about him and his character mention also of epitaphs
;

composed for him by Henry of Avranches.


A.D. 1218. p. 44. Men on of the composition be-
tween Lincoln and St. Alban's about Luton, Beds.
A.D. 1219. p. 51. Account of St. Elizabeth, with
the doubtful speech about her mother's murder.
AD. 1219. p. 56. Death of Hugh de Maneport, and
succession of Hugh Foliot, Bishops of Hereford.
A.D. 1219. p. 57. Prophecy of the death of Simon
de Montfort, and his epitaph.
A.D. 1220. p. 58. Edict that all are to wear chap-
lets of flowers in memory of the coronation of 1220.
A.D. 1220. p. 58. Consecration of John Bishop of
Ely (from Coggeshale).
VOL. III. C
XVlll PREFACE.

Additions A.D. 1220. p. 59. Foundation of the Lady Chapel


Wendover. ^^ Westminster (also from Coggeshale).
A.D. 1220. p. 59. Mention of Walter, sacrist of St.
Alban's, as superintending the translation of St. Thomas
of Canterbury.
A.D. 1220. p. 60. Deaths of the Earls of Hereford
and Winchester (from Coggeshale),
A.D. 1221. p. 66. Resignation of William de S.
Me're I'Eglise and election of Eustace of Falconberg,
Bishops of London (from Coggeshale). Date of the con-
secration of the latter.
AD. 1221. Return of Pandulf to Rome.
p. 66.

A.D. 1221. Marriage of Alexander II. of


pp. 66, 67.
Scotland with Joanna, and of Hubert de Burgh with
Margaret of Scotland.
A.D. 1221. p. 67. Death of WiUiam of Albini, and
his burial at Wymondham.
A.D. 1221. p. 67. Appeal to the Pope by the abbat
of Westminster against the jurisdiction of the Bishop of
London.
A.D. 1222. p. 71. Punishments inflicted at the Ox-
ford council.
A.D. 1222. p. 71. Death of Hugh Neville and his
burial at Waltham.
A.D. 1222. pp. 72, 73. Additional details of Constan-
tine's riot in London.
A.D. 1222. p. 73. Council at Oxford under Arch-
bishop Langton.
A.D. 1222. p. 74. Deaths of the Abbat of Westmin-

ster and Bishop of Chichester, and their successors.


A.D. 1222. p. 74. Death of William of Ely, the
treasurer.
A.D. 1222. p. 75. The abbey of Westminster de-
clared independent of the see of London. Settlement
respecting the churches of Staines and Sunbury.
A.D. 1223. p. 81. Death and burial of Philip II.

A.D. 1223. p. 82. Succession of Louis VIII.


PREFACE. XIX

A.D. 1223. p. 82. Arrival of John de Brienne and Additions


Guerin de Montaigu in England. Wendover.
A.D. 1223. p. 82. Deaths of the Bishops of Exeter and
Lichfield.
A.D. 1223. p. 82. Great rainfall and its conse-
quences.
AD. 1223. p. 82. Kising of the Welsh and their
defeat.
A.D, 1224. p. 84. Only one citizen of Rochelle
faithful to Henry III. ; his sonpromoted at St. Alban's.
A.D. 1224. p. 85. Death of one Giftard at the siege
of Bedford Castle.
A.D. 1224. p. 87. Number of the defenders of Bed-
ford Castle who were hanged.
AD. 1224. p. 87. Story of Fawkes de Breautd and
the abbess of Elstow.
AD. 1224. p. 87. The name of Fawkes' wife intro-
duced.
A.D. 1224. p. 88. A separate account of the siege of
Bedford Castle.
A.D. 1224. pp. 89, 90. New bishops (from the South-
wark annals).
A.D. 1224. p. 90. Character of Ralph Neville, Bishop
of Chichester.
A.D. 1224. p. 90. Return of [the pretended] Bald-
win IX. Count of Flanders (from the Southwark annals).
A.D. 1224. p. 90. His death as an impostor. Story
of his crime and penitence.
A.D. 1225. p. 92. Deceitful character of the charters.
A.D. 1225. p. 92. Date of the expedition of Richard
of Cornwall to Gascony.
A.D. 1225. p. 93. Date and place of the consecration
of Geoffrey Bishop of Ely (from the Southwark annals).
A.D. 1225. p. 94. Fawkes de Breautd nearly hanged
in France.
A.D. 1226. p. 105. Epitaph on William Earl of
Salisbury.
c 2
XX PREFACE.

Additions A.D. 1226. p. 106. Raymond's heresy identified as


Wendover. ^^^^ of the AlbigBois.
A.D. 1226. p. 111. Persecuting character of Richard
Bishop of Durham.
A.D. 1226. p. 112. His epitaph.
A.D. 1226. pp. 112, 113. Additions to the story of
the apparition of King John.
A.D. 1226. p. 116. The prelates (as well as the
legate) conceal the death of Louis VIII. at Avignon.
A.D. 1226. p. 117. Spoil of and slaughter in
Avignon.
A.D. 1226. p. 119. Scandal a-gainst Queen Blanche
and the legate Romanus.
A.D. 1226. p. 119. Death of St. Francis.
A.D. 1226. p. 120. Fawkes de Breautd had slain the
abbat's cook at St. Alban's.
A.D. 1226. p. 120. His insolent answer to the
abbat's complaint of the injuries done by him at Luton.
A.D. 1226. p.His death by poison.
121.
A.D. 1226. The election of Thomas BlumviUe
p. 121.
as Bishop of Norwich due to Hubert de Burgh.
A.D. 1227. p. 126. Fines paid to the Abbat of St.
Alban's.
A.D. 1227. p. 127. Vision at the preaching of Oliver
in Germany.
A.D. 1227. p. 127. Importance of the crusade of the
Bishops of Winchester and Exeter.
A.D. 1227. p. 134. Symbolical meanings of the
wings of the seraph in the vision of St. Francis.
A.D. 1227. p. 135. Limitations by the Pope of the
Franciscan order.
A.D. 1227. pp. 136-143. Rule of St. Francis.
A.D. 1227. p. 143. Robert de Bingham Bishop of
Salisbury.
A.D. 1228. p. 144. Additions to the story of the
death of Roger de Thony.
A.D. 1228. pp. 152, 153. Additional portions of the
PEEFACE. XXI

letter of Frederick II. to the King of England against Additions


,-,
-r, of Paris to
the Fope. WendoYer.
^

A.D. 1228. p. 159. Some of the king's troops in


Wales desert him.
A.D. 1228. p. 160. Additional reason why the em-
peror put off his crusade.
A.D. 1228. p. 161. Account of the three Conceptions
by the Armenian archbishop at St. Alban's.
A.D. 1228. p. 162. Mention of Henry Spigurnel,
servant of the abbat of St. Alban's.

A.D. 1228. pp. 162, 163. Additions to the account


of the Wandering Jew,'
A.D. 1228. p. 164. The archbishop's account of the
ark, and names of two witnesses to his truth.
A.D. 1228. p. 164. Character of Roger le Noir,
Bishop of London.
AD. 1228. p. 164. Eustace Bishop of London buried
in his cathedral.
A.D. 1229. pp. 166-169. Riots in Paris between the
University and the citizens, with verses on the scandal
against queen Blanche and the legate.
A.D. 1229. p. 169. Names of the king's proctors at
Rome.
A.D. 1229. p. 172. Note respecting the deposition
.

of Walter of Eynsham.
A.D. 1229. p. 176. Description of the emperor's
bulla.
A.D. 1229. p. 177. Character of Walter the Do-
minican.
A.D. 1229. p. 177. Exultation at the entry of the
Christians into Jerusalem.
A.D. 1229. p. 177. Pride and envy of the Temj)lars
and Hospitallers.
A.D. 1229. p. 178. Their treasonable correspondence
with the Sultan.
A.D. 1229. pp. 179-184. Letter of the Patriarch of
Jerusalem against the emperor.
XXll PEEFACE.

Additions The emperor


j^jy i229. 185.
p. accuses the Pope
of Pans to .

Wendover. 01 " insatiable


-TIT. .

and simoniacal avarice.


, . „

A.D. 1229. p. 186. Verses about Messina.


A.D. 1229. p. 187. Comparison of the king to a
reed (Isa. xxxvi. 6).

A.D. 1229. p. 187. Conduct of Stephen de Se-


grave.
A.D. 1229. pp. 188, 189. Usurers brought in by the
Papal nuncio.
A.D. 1229. pp. 189, 190. Account of the new church
of Salisbury, with the verses of Henry of Avranches.
A.D. 1229. p. 190. Death of Martin de PateshuUe,
Dean of St. Paul's.
A.D. 1229. p. 191. Character of the Count of
Britanny.
A.D. 1229. p. 192. Injuiies done in Sicily by the
Papal stipendiaries.
A.D. 1230. p. 194. The stipendiaries of John de
Brienne enriched by the Pope with the spoils of monas-
teries and plunder from the poor.
A.D. 1230. p. 199. Death of Eeimund de Burgh.
A.D. 1230. p. 199. Losses of Hemy III. in money
and men in France.
A.D. 1231. p. 201. Grief and speech of Henry III.
at the death of William Marshal.
A.D'. 1231. p. 205. Personal appearance and cha-
racter of Archbishop Bichard.
A.D. 1231. p. 206. Additional details about the
place of his death, and miraculous defeat of the attempt
to rob his tomb.
j^.D. 1231. p. 206. The king's intended marriage
with Isabella of Scotland hindered by Richard Marshal.
A.D. 1231. p. 206. Character of Ralph Neville
Bishop of Chichester.
A.D. 1231. p. 207. Refusal of Ralph Neville to pay
for obtaining his confii-mation at Rome,
A.D. 1231. p. 207. His election quashed by the Pope
PKEFACE. XXlll

after hearing the character given of him by Simon Additions


T , of Paris to
I^angton. Wendover.
A.D. 1232. p. 211. Falsity of the letters patent
displayed by the pillagers of the Roman clerks.
A.D. 1232. p. 215. Additions to the story of Richard
I. and a banished knight.
AD. 1232, p. 216. Additions to the praise of
Richard I.
A.D. 1232. p. 217. The real name of the leader of
the pillagers of the Italians (Robert de Thinge or
Tuinge).
A.D. 1232. p. 218. His appearance and origin.
A.D. 1232. p. 220. Peter de Rievaulx made treasurer
by the advice of Bishop Peter des Roches.
A.D. 1232. p. 220. Mention of the charter given to
Hubert de Burgh.
A.D. 1232. p. 223. Additional charges against
Hubert de Burgh.
A.D. 1232. p. 224. Advice of the Bishop of Win-
chester to the London citizens respecting Hubert de
Burgh.
A.D. 1232. p. 225. Additions to the caution given
to the king by the Earl of Chester as to the danger of
raising the mob against Hubert de Burgh.
A.D. 1232. p. 225. Messengers sent to stay the
mob.
AD. 1232. p. 226. One of these delays, and is kiUed
by an accident.
AD. 1232. p. 227. Story of the smith who refiised
to put fetters on Hubert de Burgh.
A.D. 1232. p. 228. Manner in which Hubert de
Burgh was brought to London.
A.D. 1232. pp. 229, 230. Speech and action of Hu-
bert de Burgh on hearing of the death of the Earl of
Chester.
A.D. 1232. p. 233. Additions to the list of Hubert's
treasures seized, and to the king's speech about him.
XXIV PEEFACE.

Additions A.D. 1232. p. 233. Hubert makes Laurence of St.

mndtvS. ^Iban's guardian of his lands.


A.D. 1232. p. 238. Letter of the Pope ordering a
visitation of exempt monasteries in the province of
Canterbury.
A.D. 1232. p. 239. Appeal respecting the visitors
from some of the abbeys.
A.D. 1232. p. 240. Expenditure of Roger le Noir at
Rome.
A.D. 1233. p. 240. Greed of the Poitevins and
Bretons.
A.D. 1233. pp. 242, 243. Description of the mock
suns, and names of some who saw them.
A.D. 1233. p. 243. Interference of the emperor with
the election of John Blund to Canterbury, and speech of
the Pope.
A.D. 1233. p. 245. Speech of Robert (or Roger)
Bacon to the king, with the play on the name of Bishop
Peter des Roches.
A.D. 1233. p. 245. Suspicion of the Poitevins by
the barons.
A.D. 1233. p. 246. King John's name of Lackland
(Extorris).
A.D. 1233. p, 246. Addition to the advice given by
Bishop Peter des Roches.
A.D. 1233. p. 247. Military character of Richard
Marshal and others.
A.D. 1233. p. 248. The king joined by Baldwin of
Guisnes.
A.D. 1233. p. 248. Death of Warine Basset.
A.D. 1233. p. 251. Reasons for the full details re-

specting the Earl Marshal.


A.D. 1233. p. 251. Advice of the Dominicans and
Franciscans to the king to show affection to his own
people.
A.D. 1233. pp. 254, 255. Additional details to the
account of the skirmish before Monmouth Castle.
PREFACE, XXV

A.D. 1233. p. 259. Additions to the Marshal's an- Additions


, ,
1 1 . , rv. of Paris to
swer to the king s oners. Wendover.
A.D. 1233. p. 262. Church for converted Jews built
by the king.
A.D. 1233. p. 263. Hospital built by the king at
Oxford.
A.D. 1234. p. 264. Ravages by Richard Siward on
the property of Richard of Cornwall.
A.D. 1234. p. 266. The king's seal stolen from
the Chancellor by the Irish chiefs against Richard
Marshal.
A.D. 1234. p. 267. Slaughter of the Catini (Stad-
inger) in Germany.
A.D. 1234. p. 268. Truce between the king and
Richard Marshal.
A.D. 1234. p. 268. Answer of Bishop Alexander of
Lichfield to the accusation of favouring the Marshal,
and his retort on Roger de Cantilupe.
A.D. 1234. p. 269. Additions to the bishops' complaint
of the king's counsellors.
A.D. 1234. p. 271. The wife of Hubert de Burgh
humbles herself before the king.
A.D. 1234. p. 272. The pall brought to Archbishop
Edmund by Simon of Leicester.
A.D. 1234. p. 273. Treacherous advice of Geoffrey
Marsh to Richard Marshal.
A.D. 1234. pp. 275-279. Additional details to the
account of the battle between the Marshal and his
enemies, especially of his wound.
A.D. 1234. p. 279. Sad accounts from the East.
A.D. 1234. p. 279. The Pope sends collectors for a
crusade.
A.D. 1234. pp. 280-287. Letter of the Pope exhort-
ing all to take the Cross.
A.D. 1234. p. 287. Effect of this letter.
A.D. 1234. p. 288. The money collected for the
'

XXVI PEEFACE.

Additions Pope's war with the emperor not restored when peace
of Paris to ^
Wendover. ^^S made.
A.D. 1234. p. 288. Death of Richard Marshal.
A.D. 1234. p. 289. The sheriff of Hertford seized
and compelled to ransom by Richard Siward.
A.D. 1234. p. 290. Speech of Llewellyn about Henry's
almsgiving.
A.D. 1234. p. 290. Reconciliation of Hubert de Burgh
with the king.
A.D. 1234. p. 291. Vision of Hubert de Burgh.
A.D. 1234. p. 293. Robert Passelew's frequent jour-
neys to Rome as proctor for Fawkes de Breautd
A.D. 1234. p. 293. His concealment in the New
Temple.
A.D. 1234. pp. 294, 295. Additional details of the
interview between Peter de Rievaulx and the king.
A,D. 1234. p. 296. Stephen de Segrave's defence of
himself
A.D. 1234. p. 296. Hugh de Pateshulle put in their
place by the king. His character.
AD. 1234. p. 296. Note on the office of the Chan-
cellor.

A.D. 1234. p. 297. Tactics of Louis IX. in Britanny.


A.D. 1234. p. 298. Peter Mauclerc, Count of Britanny,
turns pirate.
A.D. 1234. p. 302. Additional details as to the storm
at Abbotsley.
A.D. 1234. p. 303. Floods in July.
A.D. 1234. Additions to the account of
pp. 303, 304.
the quarrel between the Pope and the Roman citizens.
AD. 1234. p. 304. The Count of Toulouse and the
Bishop of Winchester lead the Papal army.
AD. 1234. p. 305. Sterility of the year.
A.D. 1234. p. 305. Capture of Majorca by James L
of Arragon.
A.D. 1235. p. 306. Character of Hugh of Wells,
Bishop of Lincoln.
PEEFACE. XXVll

A.D. 1235. p. 306. CoUation of the church of St.


f^^fP""^
Julian (St. Alban's). Wendover.
A.D. 1235. pp. 307, 308. Additional details of the
John of Hertford, abbat of St. Alban's.
election of
A.D. 1235. p. 309. The Pope's knowledge of the
wealth of the Bishop of Winchester.
A.D. 1235. p. 312. John of St. Alban's, treasurer of
Salisbury, appointed by the Pope to preach the crusade.
A.D. 1235. pp. 313-318. FuUer details with docu-
ments of the election of John of Hertford.
A.D. 1235. pp. 320-324. Additions to the account of
the journey and marriage of Joanna to the emperor.
A.D. 1235. p. 325. Penitence of Louis VIII. for his
conduct towards England.
A.D. 1235. p. 325. The empress's attendants sent
back to England, and she committed to the charge of
Moorish eunuchs and old women.
A.D. 1235. p. 326. Additions to the pedigree of the
empress.
With this (p. 327) Roger of Wendover ends his his-
tory.

Cambridge,
10 October 1876.
ERRATA.
Page 9, note ^^. I have identified Eecordana with Tel-Kurdany, after
Professor Stubbs (Itinerarium Regis Ricardi, p. 117), in accord-
ance with Van de Velde's map of Palestine. Wilken, however,
with Ras-al-Ain, vol. vi. p. 144.
identifies it

„ 59, note ^,for " Durham," read " Derham."


„ 104, line 19, for " invalcscente," read " invalescente."
„ 218, note '',yor "Lytham, in Lancashire," read " Kirkleatham."
See below, p. 610.
„ 238, margin, jfor " diocese," read " province."
„ 260, line 21. "Felix," &c. On this proverb see Erasmus's Ada-
gia, ii. 39 (ed. H. Steph., 1558).
4, col. 427,
„ 268, line 17, /or " 9," read " «."
„ 277, line 30. " Galeatum pcenitet " is from Juvenal,
. . . i. 169.
„ 302, note *,for " postestates," read "potestates."
„ 362, margin, for " Mumurs," read " Murmurs."

ADDENDA, &c. TO VOLS. I. AND II.

Vol. I., p. 405, " Rex illiteratus sit asinus coronatus" ; this introduction
is probably from jVIalmesbury, Gesta regrun, v. 390, p. 616, where the
story is told of Henry I. The same proverb is also said to have been used
by Fulk of Anjou ; see the Gesta consxdum Andegavensium in D'Achery's
Spicilegium, cap. v., § 6, vol. x., p. 437.
Vol. In speaking of abbat John de Cella, who had been prior
II., p. xi.

of WalUngford, I ought perhaps to have mentioned that there is a chronicle


under the name of John of Wallingford, among those printed in Gale's
XV. Scriptores, pp. 525-550. But even were its authorship undoubted,
which is very far from being the case (see Hardy's Descriptive Catalogue
of Materials relating to the History of Great Britain, i., p. 626), it clearly
is altogether different from the St. Alban's compilation, and cannot affect
the argument one way or the other. It only goes down to 1035.
Page xiv, line 13, for " Gratiani Decretalia," read " Gratiani De-
cretum."
„ XV, line 14. For a full account of this vision of ThurkiU, see a
paper by Mr. H. L. D. Ward in the 31st volume of the Transac-
tions of the British Archaeological Association, 1875. He decides
with great probability (p. 440), that Ralph of Coggeshale was
the author.
XXX ERRATA AND ADDENDA.

Page xxvi, for " Dec. 10," read " Dec. 16."
line 17,

„ 171, note for " Sibyl," read " Mabel."


-,

„ 173, line 12. " Alberico" is an introduction of Wendover. E. de


Monte has " a legato Komano Wintoniensi episcopo."
„ 186. Dele note "*.
This is Robert Count of Dreux, who man-ied
the "widow of Eotrou II., Count of Perche, and took the title ;

the actual Count of Perche was Eotrou III. (-See the Art de
verifier les dates, under the Comtes de Dreux.)
„ 278, margin, line 17, for " 10," read " 16."
„ 378, line 8. This is by Ralph of Coggeshale. See Stevenson's
edition. Appendix to Preface, p. xxvii.

„ 546, line 27, " s " has dropped out at the beginning of the line.

„ 668, margin, line 6, " dies " has dropped out.


MATTHJII PARISIENSIS
CHRONICA MAJORA.
MATT 11^ I PATH SIEN SIS
CHRONICA MAJORA.

JDe jjrimaregis Henrici Tertii coronatione, quce per quenclam f. 49.


circulum aureum facta fuit, a qua coronatione coviputanttir
anni coronationis ejus.^

Defuncto Johanne Anglorum rege, convenerunt apud Glo- A.D. 1216.


verniam in vigilia Apostolorum Symonis et Judse, in preesentia Coronation
<^-OC^-n^ ^ -f Walonis apostolicEe sedis legati,'' Petrus Wintoniensis, Joceli- o^ Henr)'
nus Bathoniensis, e1?^Silvester Wigorniensis episcopi, Ra- Qig^^gg^gj.
'^

^nulfus comes Cestrensis,?^Villelmus Marescallus, comes Pen- Oct. 28.


broc, ?Willelmus comes de Ferrariis, Johannes Marescallus,
Philippus de Albeneio, cum abbatibus,^ prioribus, et turba
multa nimis, ut Henricum Johannis regis filium primogenitum
in regem Anglite exaltarent.'* In crastino autem, paratis om-
nibus ad coronationem necessariis, legatus supradictus, asso-
ciatis sibi episcopis et comitibus memoratis, duxerunt eum
ad ecclesiam conventualem cum processione solenni, regem
acclamandum.^ Ubi ante majus altare constitutus, dictante
sacramentiim Jocelino Bathoniensi, juravit coram clero et
populo, appositis sibi sacrosanctis Evangeliiset plurimorum
sanctorum reliquiis, quod honorem,
pacem, ac reverentiam
portabit Deo et sancta3 ecclesias et ejus ordinatis, omnibus
diebus vitas sufe. Juravit etiam, quod in populo sibi com-

^ There is a drawing of a hand the page the note given in the His-
crowning the king at the top of the toria Anglorum, ii. 196, note.
column. At the foot of the page -Jocelmus Bathoniensis'] In the
are the shield and crown, and be- margin in B. not in C.;

low, in rubrick, " Coronatur Henri- 3 C. ins. et.

" cus III. rex, qui iccirco tertius * exaltarenf] Written over an
" quia Henricus junior, licet suc- erasure by Paris ; coronarent, 0. W.
" cessione tertius, obiit patre vi- ^ acclamandiim~\ Altered by Par.
" vente, nee unquam regnavit." from coronandum, which O. W.
Parker has inserted at the foot of have.

VOL. III.
;

MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJOEA.

A.D. 1216. misso rectam justitiam tenebit ; quodque leges malas et ini-
Coronation quas consuetudines, si quse sunt in regno, delebit, et bonas
oath of observabit et ab omnibus faciet observari. Deinde fecit lio-
Henry III.
magium sacrosanctas Eoman^ ecclesise et Innocentio Papae ' de
regnis^ Anglias et HybernisB; et juravit quod mille marcas,
quas pater ejus Romanse contulerat ecclesiae, fideliter persol-
veret, quamdiu praedicta regna teneret. Et bis ita gestis,
Petrus Wintoniensis et Jocelinus Batlioniensis episcopi,^
ipsum regem ungentes coronaverunt solempmter cum
in
canticis et modulationibus, quEe in coronatione regum solent
decantari. Tandem expletis missarum solemniis, duxerunt re-
gem cum processione solemni episcopi et comites supradicti,''
regalibus indutum ubi omnes in
[vestimentis],^ ad mensam ;

ordine suo considentes. epulabantur in l^titia et exultatione.


In crastino autem rex cepit homagia et fidelitates ab omnibus
episcopis, comitibus, et baronibus, aliisque omnibus qui aderant
et omnes ei fidelissimum obsequium promiserunt. Coronatus
est autem rex Henricus tertius anno eetatis suae decimo, in die
Apostolorum Symonis et Judge, scilicet xxviii. die mensis Oc-
William tobris. Eex autem post coronationem suam remansit in cus-
Marshal,
todia Willelmi comitis Penbroc, magni videlicet Marescalli
guardian
of the qui protinus misit litteras ad omnes vicecomites de® regno
king. Angliee et castellanos, pra3cipiens singulis, ut regi nuper coro-
nato essent intendentes, promittens omnibus possessionea pariter
ac donaria multa, ita ut dicto regi fideliter adh^rerent. Sic-
que nobiles universi et castellani, qui patri ejus servierant, ei
multo fidelius quam regi Johanni adheeserunt, quia patris' ini-
Prepara- quitas, ut cunctis videbatur, filio non debuit imputari; unde
tions omnes sese ad defensionem prseparantes castella sua perop-
against the
partisans
time munire coeperunt. Animabat prseterea eos qui partem
of Louis. regis fovebant quamplurimum, quod singtilis diebus Dominicis
ac festivis Lodowicum cum complicibus ejus et fautoribus ex-
communicari^ videbant.

^ Papce'] apud, B. C. omits ; it. vestimentis] In C. ; om. B. 0.


Innocent had died on July 1 6. W.
" regjiis'] regno, W. ^ de'] om. C. ^
^ Winton. et . . . modulationibus^ •
quia patris] B. has qui pri,
Written over an erasure. O. W. expuncting the pri, and intending
have " Winton. episcopus, coronam the a to be joined with qui. C. not
" posuit super caput et unxit eum understanding this, has qui prima
" in regem cum oratiouibus et can- patris.
" ticmn [sic] modulationibus." ^ e.rcommunicari ] excommuni-
* supradicti'] So C. ; ssepedicti, care, B. O. W. and; so the Hist.
B. O. W. Angl.
DE TEMPORE REGIS HENEICI TERTII.

De -^
i^arlariiento habito aijucl Doveram inter Huhertum A.D. 1216.
et Francos, uhi probata fuit Huherti Jidelitas.

Una auteni dierum Lodowicus, credens flectere fide- Notafide-


litatem Hubert! de Burgo et constantiam per avaritiam, constan-
significavit ei quod voluit parlamentum habere paci- '*"'". -^"-

ficum cum eo. Quod cum concessisset Hubertus, misit Burgo.


L[odowicus] nuncios soUempnes ad eum, videlicet ad
posticum quod^ ad hoc competens videbatur. Missi sunt Attempt
igitur ad eum comes Saresberiensis, W[illelmus] scilicet ^^ inX^e
Longa Spata. qui secum ad cautelam duxit Thomam Hubert de

de Burgo, fratrem scilicet cap- sunlnder


prsedicti Huberti, qui
tivus erat Lodowici, captus videlicet in castro Norwici, Dover
c&stlc
et tres Hubertus autem
de nobilioribus Francorum.
veniens ad posticum duxit secum quinque arcubalista-
rios cum balistis suis extentis, spiculis adaptatis, ut si

opus esset, non comes W[il-


parcerent inimicis. Et ait
lelmus], " Huberte, non te latet, ut credo, mors regis
J[ohannis] quondam domini nostri, nee conditio jura-
menti domini L[odowici], qui incommutabiliter juravit
quod cum castrum hoc violenter occupaverit omnes in
eo inventi suspendio peribunt. Consule tibi et honori
tuo. Non poteris diu hoc castrum tenere. Fortitude
domini nostri L[odowici] crescit diatim, fortitude
domini ^ regis decrescit manifeste efficaci insultu et ;

cotidiano vel saltem inedia peribis nisi sapias et


consiliis adquiescas. Vides enim quod spes succursus
evanuit. Redde igitur castrum hoc sine morse dis-

1 This is in the margin of f. 48. written over very incorrectly in a


" Hoc debuit in sequenti folio " is modern hand. Where this is the
written below the rubrick. At the case the text is taken from C,
end is, in rubrick, nearly effaced, where it is given on the inserted
" Hoc intrabit ante hoc signum leaf,f. 209. It is there referred to
" — , Verte hoc folium et inve- with the words, " Hie deficit unum
" nies in sequenti folio, scilicet " capitulum, f. 211."
" post mortem regis J[ohannis]." 2 quod'] qui, B.
The chapter has been partly erased 3 domini'] So C. ; om. B.
in B., and the erased portions
A 2
4 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1216. " pendio et aliqua difficuitate domino L[odowico], nee


Interview " notaberis de infidelitate, cum non possis illud amplius
between
Louis's " tenere. quod omnes
Vide ^certatim ad fidelitatem
'^

messengers " gj^^j confluunt." Thomas autem cum lacrimis dixit


andHuberc .
"^
n ^-^ •

de Burgh, msuper eidem Huberto, " O irater carissime, miserere


" tui et mei et omnium nostrorum adquiescendo honim

" consiliis sic enim omnes a confusione imminenti


;

" poterimus liberari." Et addidit adhuc comes, "


" Huberte, adquiesce consilio nostro et voluntati do-
" mini L[odowici], et dabit tibi jure hsereditario North-
" folkiam et Sutlifolkiam, et eris primus inter amicos
" ejus et consiliarios. Sin autem, in primis iste Thomas
" frater suspendetur, et tu non leviora in brevi
tuus
" patieris." Cui Hubertus, " O comes proditor nequam,
" etsi mortuus sit rex J[ohannes] dominus noster ac
" frater tuus, heeredem ^ babet nepotem tuum, cui, etsi
" omnes deessent, tu, qui patruus ejus es, non deberes ei
" deesse, immo ei alter pater esse ;
quid, degener et ini-
" que, talia loqueris ?" Et res^jiciens eum torvo oculo,
et vocem crudeliorem ^erumpens ait, " Ne loquaris
in
" amplius unicum verbum, quia per lanceam Dei si am-

" plius OS ad loquendum aperias, vos omnes pluribus


" spiculis perforabimini, nee parcam fratri meo."

Comes igitur et qui cum eo erant, videntes eorum


mortem in ictu oculi imminere, quia balistarii promti
erant trahere, statim recesserunt, Iseti quod vivi et in-
demnes recesserunt. Quod cum audisset Lodowicus,
vehementer licet dolens et iratus, constantiam Hubert!
coUaudavit.

Qiiomodo Lodoivicus audita morte regis .J[ohannis] a Dovera


recesserit.

Istud ca- Cumque Lodowicus ac bai'ones, qui apud Doverense castrum


pttvlum obsidionem agebant, de morte regis Jobannis veridicos nmi-
plenius

1 vide] vides, C. I ^ haredevi] hseredes, C.


"
omnes'] om. C. |
DE TEMPORE REGIS HENRICI TEUTII.

cios accepissent, invasit omues fallax Itetitia magna, ut qui se A.D. 1216,
confidebanb jam regnum Angliee sibi subjugasse. At Lodo- scribitur in
wicus, Huberto de Burgo Doverensis castri constabulario ad niargine
suum colloquium vocato, dixit ei ; " Rex Johaunes dominus tuus P/f.^^.f^^ *^
" mortuus est, uec vales' tibi castrum boc contra me diutius f^g preced-
" tenere, cum non babeas defensorem. Redde ergo castellum ing chap-
" mibi, et ad fidelitatem meam veni, et ego magnis honoribus *f^],'.~
" te ditabo, atque inter consiliarios meos magnus eris." Cui
account of
Hubertus taliter fertur respondisse "Si dominus mens mor- the same
;

" tuus est, babet filios et filias, qui ei succedere debent sed story. ;

" et de castello reddendo cum militibus sociis meis babere


" volo colloquium." Sicque in castrum reversus,"- indicavit
sociis verba Lodowici, qui in boc pariter consenserunt ^ inclusi,
ut castellum Lodowico negaretur, ne illud turpiter reddendo
notam proditionis incurrerent. Quod cum Lodowico et baro- Louis
nibus nunciatum fuisset, decreverunt minora per Angliam sub- •* raises the

jugare prius ^ sibi castella, ut levioribus subactis confugerent ^'^^® ^^

ad majora. Denique obsidione soluta, ad urbem Londoniarum Xiondon.


sunt reversi. Sed continuo post recessum eorum ^ milites, qui
erant in defensione castri memorati, exeuntes combusserunt The garri-
domos et gedificia qu« ante castrum Lodowicus construxerat ^^"^
^^
;

et sic per provinciam bostiliter discurrentes, castrum suum


gtvpTio-then
omnibus rebus necessariis optime munierunt. them-
selves.

De ohsiclione et captlone castri de Herdforde.

His Lodowicus in crastino Saucti Martini cum


ita gestis, Siege and
exercitu copioso ad municipium de Hereford perveniens, illud capture of

obsidione vallavit. Erectisque in gyrum macbinis, castelli


castle by
muros subvertere nitebatur. Sed Walterus de Godardvilla, Louis,from
miles de familia Falcasii, vir strenuus, cum suis commilitonibus Nov. 12 ''
to

defensioni vacans, multam ex Galligenis stragem fecit. Tan-


dem cum a festo Sancti Martini usque ad festum beati * JSTicbolai
laborioso nimis sumptu ibidem sedissent, concesserimt ^ Lodo-
wico municipium, salvis inclusis rebus suis cum equis et
armis. Eeddito itaque municipio, pctiit illud Robertus filius
Walteri, dicens custodiam illius ad eum aritiquo jure spectare.

1 vales']So altered by Paris from ^ prius sibi] In the margin ; not


valet, which O. W. have. inC.
- reve?-sus'\ versus, C. ^ eorum] illorum, C.
3 consenserimt] convenerunt, C. ' s^iis]om. C.
*
jni7iora'] minores, W. B. had s
beati] sancti, C.
minore, but Par. has written a ^ concesserunt] Written over an
above the e. 0. has been altered erasure ; reddiderunt, O. W.
to minora.
6 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1216, At Lodowicus cum super hoc a Francigenis concilium quaj-


sissefc, responsum est ei, quod Angli non erant digni tales
habere custodias, qui proprii domini proditores fuerunt. Tunc
Lodowicus dicto Roberto respondit, ut patienter sustineret,
William donee, regno subjugate, singulis redderet jura sua. Eodem
of Albini tempore in die beatae Katerinse virginis et martyris esivit de
released,
carcere nobilis vir Willelmus de Albeneio, facto prius fine
25 Nov.
Sleaford
pro redemptione sua sex milium^ marcarum qui facto homagio ;

castle com- regi Henrico, tradidit ei idem rex castellum de Ledfort^ ad


mitted to custodiendum, quod ille strenuissime custodivit.
him.

De captione castelli de BerTiamestude.

Siege of Subjugato, ut dictum est, municipio de Herthford, Lodowicus


Berkhamp- in die Sancti ISTicholai apud Bercharastede [in] ^ castellum se
stead castle,
conferens, illud cuneis militaribus circumcinxit. Barones vero
D JJec.
AngliEe,"* jubente Lodowico, a parte castri Aquilonali sub foresta
'"

tentoria sua statuerant, et [cum] circa ilia ordinanda ministri


et servientes nimis essent soUiciti, [inter^ quos erat quidam
serviens strenuus, audax, et astutus, Andi^eas Dingas
nomine, cujus astutia, fortitudo, ac audacia, quantociens
in quampliirimis locis fuerat experta, a Lodowico et
commilitonibiis suis et a toto exercitu nimis commend-
abatur,] exierunt de castello milites et servientes cum im-
-^

petu, et sarcinas baronum et bigas invadentes, vexillum


Willelmi de Mandevilla rapuerunt, et secum revertentes in
castellum detulerunt, jDoenitentia ducti quod adversariis majora
non potuerunt inferre detrimenta. Eadem quoque die, baroni-
bus ad mensam sedentibus, exierunt denuo milites et servien-
tes preedicti de castello, et in confusionem baronum vexillum,
quod paulo ante rapuerant, prteferentes, cogitabant dictos ba-
rones occupare inermes sed aliis praimunitis, compulsi sunt
;

f. 49 b. redeuntes ^ sese in sua receptacula properanter occul-


tare.

' Par. has vel -bus over this 5 Par. has vel -ri in the margin,
word ; milibiis, C. Aquilonari, C.
^ This passage in brackets is not
2 Ledfort] Ledeford, C. ; Lafort,
in B., and is only found in C.
W. Sleaford.
' de castello'] tunc de castro, C.
3 in'] So C. ; om. B. ^ redeuntes . . occultare] ad cas-
4 B. O. W. ins. qui. tellum redire, O. W.
^

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 7

De Veronica et ejusdem autenticoMone. A.D. 121 6.

Dum vero fortunalis alea statum regni Anglise tali- The por-

bus turbinibus exagitaret, dominus Papa Innocentius, o^^^j^ord


quern vacillantis ecclesige cura soUicitabat, effigiem vul- called
_

tiis Dominici, quje Veronica dicitur, ut moris est, de carriedln


ecclesia Sancti Petri usque ad liospitale Sancti Spiritus procession

re ve renter cum proeessione bajulabat. Qua peracta, innocent


ipsa effigies, dum in loco suo aj^taretur, se per se I^^-
girabat, ut verso staret ordine ; ita scilicet, ut frons Jgnsled
inferius, barba superius locaretur. Quod nimis abhor- tamen utile,

-rensdominus Papa, credidit illud in triste sibi prpe- hoTl%7m7n.


sagium evenisse, et ut plenius Deo reconciliaretur, con- ^-©—
silio fratrum, in honore ipsius effigiei, qufe "Veronica
dicitur,quandam orationem comj^osuit elegantem cui ;

adjecit quendam Psalmum, cum quibusdam versieulis,


et eadem dicentibus decem dieram concessit indulgen-
tiam, ita scilicet, ut quotienscunque repetatur, totiens
dicenti tantumdem indulgenti?e concedatur. Multi Versicles

igitur eandem orationem cum pertinentiis memorise ^ b(f u^ed^


commendarunt, major accenderet devotio,
et ut eos in refer-

picturis effigiarunt hoc modo. [Here ^ folloivs a very portrait.

carefully executed picture of the head of our Lord, with


the cruciform nimbus, and A Q, on either sic7e.]

Sortitur^ autem Veronica tale nomen a quadam


muliere sic dicta, ad cujus petitionem ipsam fecit
Christus impressionem. Signans igitur se homo dicat,
Signatum est super nos lu[men] v[ultus] t[ui], D[o- Ps- iv. 7.

mine]. Ded[isti]. Ps. Deus misereaturnostri, etc. Gloria. ^^- 1^""- 2.

Kyiieleison, Christeleison, Kyrieleison. Pater noster. Et


ne. Vers. Fac mecum signum in bo[num] ut vi- Ps. ixxxv.
d[eant]. Vers. Tibi dixit cor meum [exquisivit te] pg* xx^i. 8.
fa[cies] m[ea], fac[iem] t[uam] D[omine] r[equiram].
Vers. Quterite Dominum et confirmamini, q[u£erite] Ps. civ. 4.

1 In C. there is a blank left for I - Sortitur . . dicat] In rubrick.


the picture. j
MATTH^I PARISIENSIS CHEONICA MAJORA.

A.D. 1216. f[aciem] e[jus] s[emper]. Vers. Ora pro nobis, beata
Veronica. U[t] Domine exaudi ora-
cl[igni].^ Vers.

Ps. Ixxix.
tionem meam. Et. Vers. Domine Deus virtutum
20. converte nos, et ostende.^ Oremus. Deus qui nobis
signatis lumine vultus Tui memoriale tuum ad in-
stantiam Veronicse sudario impressam imaginem re-
linquere voluisti, per passionem et crucem Tuam tribue
^
nobis qupesumus, ut ita nunc in terris per speculum et
^
in enigmate ipsam adorare et venerari valeamus, ut
facie ad faciem venientem judicem Te securi videamus,
Qui vivis et regnas cum Deo Patre.

Contimiatio.

Surrender Prsemissam ^ autem seriem historise principalis con-


hampstead tiiiuantes, referamus quid Lodowicenses tunc temporis
castle. egeiint, spreto Dei timore et hominum reverentia. Dis-
currebant autem per villas vicinas, ab innocentibus
pecuniam extorquendo. Sed eisdem debacchantibus,
Walerannus genere Theutonicus, miles in opere martio pro-
batus, cum suis commilitonibus viriliter resistentes, multorum
animas ex Galligenis excomm^unicatis ad tartara direxerunt.
Sed denique post diutinam obsidionem, ex prsecepto regis,
dictus Walerannus et complices ejus Lodowico castellum sal-
vis sibi equis et armis reddiderunt, xiii. kal. Januarii. In
crastiuo autem impositis suis in castello Lodowicus venit ad
St. Alban's Sanctum Albanum, in die videlicet beati Thomas Apostoli,
reatened.
g^igens ab abbate ut faceret sibi homagium. Cui cum abbas
21 Dec.
respondisset, se nolle ei homagium facere, nisi prius absolve-
veretur ab homagio quod fecerat regi Anglorum, Lodowicus
vehementer indignatus juravit se igne ipsam abbatiam cum
villa tota crematurum, nisi faceret quod petebat. Tandem

^ C. adds the initials of the rest domiimm nostrum Jesuni Christum


of this response, " ef [ficianiur] pro- after videamus.
" [mlssionihus] Ch[risti]. ^ For this first sentence, 0. W.
"
C. adds the initials of the rest have, " Cumque dies crastina illux-
of the verse, " f[aeiem] t[uam] et " isset, jussit Lodowicus petrarias
" s[alvi] e[rimus]. " et alias belli machiuas circa castri
3 ef] om. C. " ambituni erigere, quihus undi-
* C. ins. tunc after ut, super nos " que collocatis danipnosos lapides
in the next line after ven)entcw,i\n& " emittere non cessabant ;
quibus."
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII.

abbas prtedictus post comminationes terrificas, interveniente A.D. 1216.


S[ahero] comite Wintoniensi, finem fecit pro se et villa tota, Fine paid
dans Lodowico pro induciis usque ad Purificationem Beatas Aw
Mariae quater viginti marcas argenti. Quo facto Lodowicus ad r William
urbem Londoniarum reversus est. of Trum-
pington.]

Incidentia de Terra Fromissionis.

Oliverius Eodem
aiiuo expirante treuga inter fideles Terras Promissionis Assem-
Scholasti- Saracenos, in primo passagio generali post concilium La- ^'i^go/the
et
cus, His-
teranense congregatus est exercitus Domini copiosus in Achon, ^^^^^ ^°S
toria Cap- . . . . „ army at
tionis Da- cum tribus regibus, Jerusalem^ scilicet, Hungarias,^ et Cypri. ^ ^d-g,
mietEe, Affuerunt etiam duces Austria3^ et Maravite,^ cum militia [A.D.
(Eckhard, magna regni Theutonici, et comitibus multis, virisque gene- 1217.]
Corpus.
Histor. rosis. Afiuerunt et arcMepiscopi ^ Nichossiensis,'' Joriensis,^
Medii ^vi. Argiensis Hungariee, Baiocensis,'" Bavergensis,'' Cicenensis,'^
'•

Lips. 1723, Monastergeusis," et Trajecensis j^'* etcum cis vir nobilis ac potens
ii. col.
Walterus de Avenis. Deinde patriarcba Jerosolimitanus '^ cum
1397),
cap. i. magna bumilitatc cleri et populi, tollens reverenter vivificEe
It is incor- crucis lignum, feria sexta post festum Omnium Sanctorum
porated profectus est ab Acbon in castra Domini, qu£e prascesserant ad
into the
Recordanam.'" Hoc autem Dominicas crucis lignum post Ter-
Historia
Orientalis rain Sanctam perditam reservatum fuit ad h^c tempora, et a
of James fidelibus occultatum. Imminente enim conflictu Saracenorum
of Vitri, tempore Salaadini cum Ohristianis, sicut a senioribus accepi-
lib. iii.
mus, crux secta fuit, cujus pars ad prgelium delata et ibidem
p.1129
(Bongars).

1 John de Brienne. O. has Joriensis. This is the see


^ Andrew II. of Jaurinum, (Eaab) in Hungary.
3 Hugh I. The bishop was Peter II.
Leopold VI.
^ ^ Of Agria (Erlau), ia Hungary.

s
This may be Otho of Meran, The bishop was Thomas.
but I suspect MaravicE is an error Robert des Ableges.
"^

for Bavaria^i.e. Louis I. See how- '1 Ekbert of Me-


Bavergensis
]

ever Wilken, vi. p. 131, n. 27. ran, bishop of Bamberg.


^ archiepiscopr\ An erroneous '^ Cicejiensis'] Sicensis, Eckhard,
alteration of Oliverius, who has, i.e. Engelhard, bishop of Zeitz
" aderant episcopi peregrini, archi- (Naumburg).
" episcopus Nicossiensis," etc, '^ Otho of Oldenburg, bishop of

7 Eustorgius, archbishop of Ni- Miinster.


cosia iu Cyprus. " Otho II., bishop of Utrecht.
8 Joriensis'] So the MSS. and ^^ Lotharius.
printed editions of Ohverius. Jo- 1''
i.e. Tel-kurdany, between Acre
vetisis, B. W., by a careless error. and Haifa.
;;

10 MATTH^I PAEISIENSIS CHRONICA MAJOEA,

A.D. 1216 perdita, pars tempore * reservata extitit, quae nunc exhibetur. Oliverius
Their ad- Cum quoque vexillo aciebus^ instructis processerunt fideles
tali Scholasti-
vance to cus, His-
per planum Fabae/ usque ad fontem Tubannise,'' eo die multum
Tiberias. toria Cap-
laborantes. Et prsemissis explorantibus,^ videntes ab adversariis tionis Da-
concitari pulverem, incerti fuerunt, utrum contra noa, an
*'
mietse,
fugiendo, properarent. Sequent! die per montes Gelboe, quos cap. i.

col. 1398.
habuerunt ad dextram, et paludem ad sinistram, profecti sunt
Betbsanam,' ubi adversarius noster castrametatus est. Sed
metuens adventum tarn copiosi Dei viventis exercitus et tam
ordinate procedentis, tentoria tollens et fugiens, terram mili-
Nov. 10. tibus Cbristi vastandam reliquit. Unde in vigilia Sancti Mar- ,

1217. tini ^ Jordanem transeuntes, corpora sua laverunt in eo fideles


et pacifice quievimus ibidem per biduum, victualium copiam
repperientes. Delude super litus maris ^ GralileBe tres fecerunt
mansiones, peragrantes loca in quibus Salvator noster mirabilia
operari dignatus est, corporal! i^rEesentia cum hominibus con-
versatus. Aspexerunt Betbsaidam, civitatem Andreas et Petri,
tunc ad modicum casale redactum. Viderunt etiam loca ubi
Christus discipulos vocavit, supra mare siccis pedibus ambula-
vit, in deserto turbas pavit, montem oraturus ascendit, et ubi
post resurrectionem cum discipulis manducavit. Et sic per
Capbamaum Acbon reversi sunt, infirmos suos reportantes.
To Tabor. Deinde aliam equitationem aggress! fideles praedicti, perrese- Id. cap.
runt ad montem Thabor ; ubi primo aquarum inopiam et post-
modum per defossionem copiam reppererunt desperabanfc autem ;

capitane! exercitus de ascensu mentis, donee dictum ^° est eis,


castrum fore comprebensibile, a puero Sarraceno. Consilium
Dec. 3.
ergo inierunt, et Dominica prima Adventus, cum legeretur
S. Matt. Evangelium, Ite in castellum cptod contra vos est, patriarcba
xxi. 2. preecessit cum signo crucis, episcopis et clero orantibus et
f. 50. psallentibus dum exercitus clivum mentis subiret. Et licet
mons undique et velut impossibilis in ascensu
prffiruptus esset
et extra semitam tortam, omnes tamen viriliter ascenderunt.
Johannes vero rex Jerusalem cum militia Christi castellanum
ab equo stravit et admiraldum unum, qui primo impetu intre-
pid! extra portas ad montem defendendum hostibus occurre-

1 tempore'] tunc, 0. W. Neither 5 explorantibus] exploratoribus,


is in Oliverius. 0. W., as Oliverius.
® concitari] So 0. W., Oliverius
- aciebus"] a diebus, B.
commutari, B.
3 i.e. el Fuleh, on the edge of the 7 Bethsean, Beisan, Scythopolis.
plain of Esdraelon. 8 C. ins. in.
* Ain Dschaluth. See Wilken, 9 maris'] mare, B.
iii. part 2, p. 231, vi. p. 144. 1" dictum] So C. ; ductum, B.
^ ; '

DE TENIPOEE REGIS HENRICI TERTII. 11

Oliverius runt, iu stuporem eos convertentes et fugam. Scd rex quan- A.D. 1216.
Scholasti- ^^y^^^ meruit ascendendo, tantum demeruit descendendo. ]Sl"am
cus, His-
ijigmjjlarii multi et Hospitalarii ac saaculares, quando infideles

tionis Da- vires receperant, vulnerati sunt sed panel mortui. In hoc ;

mietSB, autem et in primo, de quo diximus,^ equitatu multitudiuem


cap. ii.
maximam virorum, mulierum, ac parvulorum apud Achon
col. 1399.
Christiani reduxerunt ubi episcopus " Achonensis parvulos,
;

quoscunque vel prece vel precio optinere potuit, baptizavit.


Feminas vero inter sanctimoniales distribuit, ^ litteris applicare
Id. cap. iii. fecit. In tertio autem equitatu, cui patriarclia cum clero et
signo crucis non interfuit, multa incommoda tum per latrun-
culos, tum ex hyemis incommodo, perpessi sunt fideles, pree-
sertim in vigilia ITativitatis DominicEe, per viam; in qua ilia
"
nocte sacra tempestatem terrestrem ventis commotam * et
pluviis invenerunt. In finibus etiam Tyri et Sydonis juxta Their suf-
Sarepta
^ multa perpessi fuerant incommoda, tarn aeris in- ^^^°Sf
near oar-
temperie quam
.

molestia corporali.
.

^—©— phat.

Qualiter harones 'AnglicB iwopriam miseriam ad vientem redux-


erunt.

Anno Domini ad ISTatale Henry III.


mccxvii. juvenis rex Henricus fuit
apud Bristollum, praesente Walone legato et Willelmo Mares- ^* Bristol,
callo, rectore ejusdem regis et regni. Erat autem ea tempos- The barons
tate inter optimates Anglic fluctuatio maxima, cui se regi ^^^^^^ °^
.
-n-
. ^
. , ,
-r T .
° to return . . .

committerent, juveni videlicet Henrico an domino Lodowico. ^Q ^jj^jj, ^i_


Habebant enim ex Francigenis talem tantumque contemptum, legiance.
quod multi eorum consolationem non admiserunt. Auxit pree-
terea bujus perturbationis procellam, quod Lodowicus spreto
jui'amento terras, possessiones, et castella eorundem optima-
tum, quse eorum auxilio subegerat, illis murmur antibus, in
suam redegerat potestatem, ponens in eis milites et alienigenas
nationes. Ceterum turpe ad regem, a ^ quo
sibi videbatur,
abierant, redire, ne viderentur canes ad vomitum revertentes ;

sicque bic inde perplexi, quassatum nequiverunt calamum re-


parare. Eodem tempore, xiii. kalendas Februarii, exierunt Skirmish
de castello quod Munsorel appellatur milites et servientes, ^""^
ut prsedis instarent et rapinis; quod cum per exploratores
milites de Notingebam cognovissent, venerunt eis obviam, et
facto congressu, ceperunt ex obstantibus decern milites et

1 de quo diximus'\ die quo duxi- ''


commotani] commodam, B,
mus, B. ' a quo abierant] "Written over
- James of Vitri, the historian. an erasure ;
quern abjecerant, W.
3 distrihuit] distribuens, O. W.; quern abierant, 0.
as Oliver.
12 MATTH^I PARISIENSLS CHRONICA MAJOEA.

A.D. 1217. viginti quatuor servientes j et sic tribus ex hostibus interfectis,


cum lasta victoria remearunt.

Qualiter Falcasius villain Sandi Alhani spoliaverit.

Injuries to Per idem tempus, iindecimo kalendas Februarii, Falcasius


St. Alban's praedo pessimus, multitudine gravi congregata de prsesidiis cas-
by Fawkes
Breaute,
cTe
trorum de Oxonia, ITorhamtona, et Bedefordia, simul et Windle-
Jan. 22. shores, militum. et ruptariorum, venit ad villam Sancti Albani
in.crepusculo vespertino, nocte scilicet Sancti Yincentii ; atque
inopinato impetu facto, villam totam spoliavit, homines et in-
fantes cepit, ac vinculis eos arctissimis mancipavit. Ad ostium
quoque ecclesiEe beati Albani eervientem quondam de curia
Not a ti- interfecit, ad ecclesiam fugere cupientem. Et sic opere ne-
7'annidem diaboli consummate, abbati Willelmo signi-
fario a miuistris
Falcasii.
ficavit, lit sub omni festinatione mitteret ei centum libras
argenti alioquin ipse injecto igne villam totam cum ipso
;

monasterio et suis Eedificiis ilico concremaret. Abbas vero


post multas contradictiones, aliud non babens remedium, pe-
cuniam postulatam concessit.. Quibus ita gestis, dictus Fal-
casius cum suis prsedonibus excommunicatis, et spoliis nimis
dampnosis, et captivis tractis turpiterque vinctis et ab- '

He seizes ductis, ad castellum de Bedefort citius convolavit. Deinde


many in cum omni multitudine pr^dicta ad forestam de Walbergia
the forest
of Wa- properans, cepit ibi Bogerum de Collevilla, et plus quam
bridge. sexaginta cum eo clericos et laicos de provincia ilia, qui prjedas
causa ibidem latebant.
Nota jiii- Postea ^ vero ^ quadam nocte per visum accepit idem
raculum
de Sancto Falcasius, quod de turri Sancti Albani quoddam im-
Albano. mane saxum, in modum fulguris in eum irruens, eun-

dem in pulverem contrivit.'* Qua perterritus visione, et


Vision and expergefactus, uxori suse ^ visionem enarravit. Ipsa
pretended
repentance autem eum hortabatur, persuadens quasi virum, domi-
of Fawkes. num, et amicum devotissime, quatinus se beato Albano,
quem merito offenderat, satisfactione congrua reconcili-
aret ; hoc esse indicium ultionis perpetrati
intelligens
facinoris. Adquievit autem, sed vix, Falcasius, juxta
1 Cor. vii.
illud Apostoli, SalvahituT vir injidelis pev mulierem
14.

^
B. ins. captivis ; it is not in C. 3 vero quadaiii] quidem, C.
- In the margin is a picture of ^ contrivW] redegit, C.
part of the church of S. Alban's 5 Margaret de Rivers.
and " Falco de Breaute."
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTIT. 13

fldelem. Postea vero ut mulierem uxorem^ suam nonA.D. 1217

offenderet, venit apucP Sanctum Albanum, et intravit


capitulum, et spoliatus,^ tenens virgam, petiit et opti-
nuit absolutionem, osculans singulos '^
monachos, quasi
sic omnes pacasset ; nihil tamen de ablatis restituens,
vel de injiuia satisfaciens pauperibus Christi. Stete-
runt autem fideles Christi ad ostium capituli, sperantes
in aliquo saltem restaurari ;
quos visos sprevit, et per-
transiit expectantes, nesciens iUius propheticfB commi-
nationis ultionem, quam reservavit ei, conquerente
beato Albano, Deus ultionum Dominus : Vce qui prce- Isa. xxxiii.

daris, quia lyrcedaberis. Quod in fine didicit experi-


mento, sicut sequens historia luculenter declarabit.

De treugis statutis inter regem Anglorum et Lodoivieum.

Circa eosdem dies nuncii Lodowici,* qui pro eo steterunt in Louis


curia Eomana, eidem* Lodowico significaverunt, quod nisi threatened
exiret ab Anglia, excommunicationis, quam Walo
sententia eQjjfij.mi-
legatus in eum tulerat, in die Ccente confirmaretur a Papa, tion of the
Hac itaque de causa statute sunt treugas inter Lodowicum et sentence of
regem Henricum usque ad mensem de Pascha ; ita scilicet, ut excommu-
omnia remaneant in eo statu, quo fuerunt in die qua jura^tce ^t ,

fuerunt treuga3, in castellis et rebus aliis, usque ad terminum


constitutum. Transfretavit igitur Lodowicus tempore Quadra-
gesimali; eo pacto, quod nunquam deinceps gratiam baronum
Anglia3 babuit, sicut prius. Nam continuo venerunt ad fideli- He makes a
tatem regis Henrici comes Willelmus Saresberiensis, comes truce T\-ith

Willelmus Arundel, comes Willelmus Warenne, et alii multi, ^^^ leaves


dicto regi deinceps adbeerentes. Sed et magnus Marescallus, Eno-land.
Willelmum filium suum primogenitum ad regis fidelitatem
revocans, partem Lodowici non mediocriter mutilavit.

Incidentia de Terra Promissiojiis.

Oliverius Eodem tempore exercitus qui erat in Acbon quadrifarie Progress of


Scholasti- divisus est. Eeges enim Huugarise [et^ Cypri Tripolim profecti affairs in
cus, Hist. Palestine.
g^j2^;^ fi\,{ rex Oypri adolescens diem clausit extremum. Eex vero

*
1 uxoreni] om. C. si7igulos'\ omnes, C.
- apud] ad, C. ^ eideni] om. C.
^ spoliatus tenens virgani^ exspo- " This passage, carelessly omitted
liatus tenuit virgam in manu, C. hj' is from O. W.
the scribe of B.,
,

14 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJOEA.

A.D. 1217. Huugarige], brevi tempore ibidem commoratus, cum magno Capt. Da-
Jmpei-ti- Terree Sanctce dispendio recessit. Peregrinos enim et galeias, mietse, cap.
nens etsi iii. col.
equos et jumenta cum armis secum traxit, multum ne rece-
veruni et 1399.
utile usque
deret a patriarcba rogatus, qui tandem cum sua sequela ex- (This is

hue — communicatus recessit. Alia pars pigrorum' et timidorum et also in


Gale's
eorum qui divitiis affluebant in Acbone remansit. Eex vero
Scriptores
Jerusalem et dux Austriee, cum Hospitalariis Sancti Jobannis v., p. 435,
et episcopis multis et aliis fidelibus, castrum in Ceesarea but from
f. 50 b. PaltestinEe in brevi viriliter firmaverunt, licet frequenter bos- an inferior
tium nunciaretur adventus. Ibi in basilica principis Aposto- MS. to
Eckhard's,
lorum festum Purificationis patriarcba cum sex episcopis so- Camb.
lenniter celebravit. Tem^Dlarii quoque cum domino Waltero de Univ. Lib.
Situation Avenis et aliis peregrinis, et Hospitali de domo Tbeutoni- Ff. i. 25.)
of the
corum, castrum quod olim Districtum, nunc autem castrum
Pilgrims'
Castle Peregrinorum dicitur, firmare coeperunt. Hoc autem castrum
situm est inter Caipbam et Csesaream, non longe distans a Id. cap. iv.
(Athlit).
mari. Quapropter viam strictam ascendentibus, et ad Jeru-
salem per eam descendentibus, Districtum dicebatur. Hujus
castri prima utilitas est, quod conventus Templariorum,
eductus a peccatrice et omni spurcitia plena civitate Acbon,
visque ad reparationem murorum Jerusalem in bujus castri
prsesidio residebit. Territorium ejus piscariis, salinis, silvis,
pascuis, agris, berbis, vineis, bortis, et pomeriis abundat.
Inter Acbon et Jerusalem nullum est municipium," quod Sar-
raceni teneant ; quocirca ^ ex boc dampnificantur plurimum in-
fideles, [et * terrore divino ipsos fugante loca culta deserere co-
guntur] inter Jerusalem et Jordanem. Portum babet naturaliter
bonum; sex miliaribus distans a monte Tbabor; unde Sarraceni
in campo qui interjacet longo et lato nee arare possunt nee
seminare, propter bujus castri prsesidium et levamen. Firmato Id. cap. V.

itaque tali castro, exercitus Domini reversus est in Acbon. col. 1400.

Be signis ccslesUhus tmde excitata fuit Goloniensis ])rovincia ad


obsequium cruets.

Portents Sub bis quoque diebus, mense Maio, feria scilicet sexta ante id. cap.
seen in the Pentecosten, excitata fuit provincia Goloniensis in obsequium
province of
Cologne.
galvatoris. Nam
in villa Bebon ^ Frisias apparuit in aere

^ pigrorwii] Before this Oliverius Jord., though in Gale's edition


has peregrinorum. (p. 438) is not in Eckhard's.
2 municipium] munitio, Oliver. 5 Bebo7i]Betlem, Eckhard.
^ quocirca] quicirca, B. C.
; is Bedom Cambridge MS. (Ff.
in the
corrected. i. 25) of OUverius. Bedum, Gro-
* The words in brackets are sup- ningen.
plied from Oliver. Inter Jer. et
DE TEMPORE EEGIS HENWCI TERTII. 15

triplex forma crucis ; una coloris candidi versus Aquilonem A.D. ; 1217.
altera versus Meridiem, ejusdem scematis et coloris tertia ;

medio colore colorata, habens crucis patibulum, et forraam.


hominis in eo suspensi/ brachiis elevatis et extensis, cum in-
fixione clavorum in manibus et pedibus, et capita inclinato.
Et base media fuit inter alias, in quibus corporis humani
eflSgies non apparebat. Alia quoque vice et alio loco, in villa
scilicet Frisias quee Fuzerbuse " appellatur, crux apparuit juxta
solem crocerulei coloris, et banc plures quam prioi-em vide-
runt. Tertia appai'uit in villa Doctbam,-^ in qua beatus Bone-
facius martirio coronatus est;"* ubi in festo ejusdem martiris,
cum multa bominum milia convenissent, visa est crux magna
et alba, ac si lignum^ trabis ex transverso alterius trabis arti-
ficialiter construeretur.^ Movebatur autem paulatim ab Aqiii-
lone ad Orientem; et banc multa bominum [milia] conspexe-
runt. —
De ohsidione castri de M^mtsorel.

Per idem tempus, post Pascbalem solennitatem, procurante Siege of


Willelmo Marescallo regis rectore et regni Anglian, conveueruut Moimtso-
ad obsidendum castrum de Muntsorel, Eanulfus comes Cestriee,
ij„ ^^^
Willelmus comes Albemarliee, Willelmus comes de Ferrariis, Eo- royalists,
bertus de Veteri Ponte, Briennus de Insula, Willelmus de Cante-
lupo, Pbillij)pus Marc, Eobertus de Gaugi, Falcasius cum castel-
lanis suis, et alii multi ex preesidiis castrorum ; qui, coUocatis
macbinis in locis congruis, castellum de Muntsorel acriter in-
vaserant. Erat summus in castello Henricus de Braibroc, et de-
cem milites cum eo strenuissimi, cum servientibus multis ; qui
''

bostibus assilientibus lapides pro lapidibus, tela pro telis, viriliter


remiseruut. Inclusi quoque ^ per dies multos castrum de- The be-
fendissent, nisi, ne forte longa obsidione deficere cogerentur, sieged send
misissent ® ad Saerum comitem Wintoniensem, qui tunc Lon- ^^ ^^^^^'
doniis erat, obsecrantes ut celeriter subveniret obsessis. Tunc winches-
comes praefatus, cujus illud municipium erat, ad Lodowicum, ter.
qui nuper de partibus transmarinis ad urbem Londoniarum

1 suspensi} suspensum, 0. W. ''


construeretui''\ constnicta fiiis-
"^*
- Fuzerhuse] Suzerhuse in the >

MS. of Oliverius. Probably Zuyen- 1


^ O- W. ins. viri.

kerke, near Bruges. |


^ O. W. ins. cum ; nisi in the
°^^* ^™® ^® ^° insertion of Paris,
3
Dockom
W. """-^ 1''"'' """ "''
^ est-]
^
exst"itit,
'
0. I

1
ZZ^l
seeing the omission of cum.
5 lignum trabis ex transversa'] 9 misissent]
] miserunt legatos.
trabes ex adverse, 0. W. O. W. ; miserunt, C.
16 MATTHJil PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1217. redierat, veniens, postulavit eum cum amicis obnixius ut sub- ^

A body of sidium mitteret militare, per quod obsidio solveretur. Tan-


soldiers dem habito tractatu ad invicem, communiter decreverunfc, ut
come to
legio militum mitteretur, quae et obsidionem solveret et totam
their aid
from Lou- Lodowico provinciam subjugaret. Exierunt itaque ab urbe
don. Londoniarum milites secenti, et cum eis plusqiiam viginti milia
armatorum, qui omnes aspirabant in aliena habeutes prin- ;

cipes illius [militiae] comitem Perticensem,- Marescallum ^ Fran-


cia3, comitem Wintoniensem Saerum, Robertum filium Walteri,

cum multis, quos ad expeditionem banc idoneos judica-


aliis
30 April. bant. Moventes autem castra pridie kalendas Maii, id est,
St. Alban'f die Luna3 proxima ante Asceusionem Domini, profecti sunt apud
again Sauctum Albanum, qugeque sibi obvia depraedantes. Ruptarii
pillaged.
vero et prtedones nequissimide regno Franc orum, villas in girum
perlustrantes, ecclesiis vel cimiteriis non parcebant, quin
omne genus hominuni caperent et spoliarent, ac diro et exco-
gitate membrorum cruciatu ad gravissimam redemptionem
compellerent. Abbatia quoque Sancti Albani, quse'* paulo ante
Lodowico satisfecerat, prtedonum manus vix evasit sed ^ earn ;

vacuam omni genere cibariorum et poculorum dimise-


riint, quam omni redundantem invenerunt.

Be miraculo Dominicm crucis.

Miraculous In crastino autem versus villam de Dunestaple castra mo-


punish- ventes, ecclesiam beati Amphibali, magistri beati Albani,
ment of i t\ • • •

one of the in villa de Redbernia sitam, ubl JDommo COOperante mnu-


spoilers at
i^^erabilia miracula celebrantur, [et] monacbos usque ad femo-
Redbourn. . ,.
. ,

ralia spoliabant. Sanctorum iusuper reliquias super sanctum


altare rapientes, funestis eas manibus polluerunt. Inter quos
etiam quidam ex eis crucem quandam argenteam et deaura-
tam, in qua portio quEedam Dominicte crucis continebatur,
tollens, in sinu suo^ sociis ignorantibus abscondit. Sed ante-
quam ab ffidibus oratorii recessisset, a dteraonio arreptus cor-
ruit in terram, dentibus stridens et ore sjjumans ; surgensque
festinanter a dEemonio agitatus, in socios ensem vibrare dis-
posuit.At illi ejus miserige condolentes, ligatis manibus illius,
causam penitus ignorantes, ad ecclesiam de Flamstude per-

1 ohnixius] obnoxius, B., and so ^ sed . . . invenerunt] ita quod


the Hist Angl. nihil praeter escas et pocula rapie-
- Thomas. bant, O. W.
^ Walter of Nismes. >

* qua] cujus abbas {lata


•*
0. W. ins. funesto.
pecunia
magna, O. W.
DE TEMPORE REGIS IIENRICl TERTII. 17

duxerunt, in suprema faria constitutum. Iiitrantes auteiTL ec- A.D. 1217.


clesiam pra:dones, ut earn spoliarent, obviavit^ presbyter indutus
vesfcibus albis, ut malitiam comprimeret impiorum. Verun-
tamen aliquaiitulum de furiosum ducebant, per-
socio, quern
territi, mauus cohibuerunt a rapina, ubi, vidente presbytero
et multis aliis, crux prasdicta cecidit in terram, de sinu exiliens
furiosi quam reverenter ac stupens presbyter arripiens, et a
;

terra in editum elevaus," quid hoc esset a prgedonibus requisivit.


Tandem in se reversi, cognoverunt per virtutem animadver-
sionis divinaj, quod a monaclais, quos in proxima villa spolia-
verant, crucem furtini sustulisset. In summa igitur angustia
preedones constituti timuerunt valde, ne etiam ipsos spiritus
nequam invaderet, et sicut socium suum fecerat, cruciaret.
Tunc praadones uequissimi crucem illam cum tremore presby-
-^

tero tradiderunt, adjurantes eum per virtutem Dei et in periculo


ordinis sui, ut, antequam cibum sumeret ad locum accedens,
crucem monacliis restituei'et. Presbyter vero cum festinatione
ad oratorium beati Amphibali martiris veniens, crucem reve-
renter tradidit et omnia, quae circa illam mirabiliter acta sunt,
;

priori et fratribus enarravit.

Ue solutione ohsidionis castri de Mwitsorel, et ohsidione castri


Lincolniensis.
Exercitus igitur LodoAvici ac baronum Anglic apud Dune- f. 51.
stapliam perveniens, ibidem pernoctavit. Mane autem facto, The siege
versus Aquilonem vexilla direxit et arma, ut obsidionem sci- o^ Monnt-
licet prsedictam
^ solvere maturaret. Sed comes Cestrensis ^°^^ -,

. . .
raised.
Ranulfus et alii qui cum illo obsidionem agebant, ab explo-
ratoribus prsemuniti, expeditione dimissa, ad castrum sese de
Notinliam conferentes, decreverunt communiter, ut hostium
supervenientium ibidem explorarent progressum. Barones
itaque ^ cum, cimiteriis et ecclesiis omnibus more solito
spoliatis per viam, ad castellum de Muntsorel pervenissent,
et obsidionem dissolvissent, communi omnium consilio de- The barons
cretum est, ut versus Lincolniam properarent, ubi Gilebertus ™arch to

de Gant cum aliis baronibus supradictis diutinam obsidionem '

egerant, sed inanem. Transeuntes igitur barones per vallem


de Belvero, omnia ibi in usus praadonum cesserunt, quia pedites
de regno Francorum, qui quasi spurcitia et spuma superfluens
erat illius regionis, nihil omnino reliquerunt intactum. Tanta
namque in eis erat ^ paupertas et miseria, quod in vestibus cor-

1 O. W. ins. illis. * itaque'] quoqne, C.


- elevans . . esseQ repeated in B. 5 f?Y/f] vigebat, O. W.
^ C. ins. illi.

VOL. III.
18 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJOEA.

A.D. 1217. poreis, quibus^ pudenda naturae tegerent,- facultas ^ eis minime
and attack administravit. Denique ad Lincolniam pervenientes, barones
the castle,
insultus acerrimos fecerunt in castelliim ; quibus resistentes
inclusi lapides et tela mortifera pro lapidibus et jacnlis jDro
viribus remiserunt.

Quomoclo rex Anglice congregavit exercitum ut cUssolveret ohsidionem


castri Lincolniensis.

The castel- Dura ibidem agerentur, Willelmus Marescalhis regis


hfec
lans on the
^
. „.
g^;igj;Qg
. g^
^„ regni,
--c— , —
de consilio Walonis legati et^ Petri Winto-
summoned ^^i'^^'^i^^ episcopi et alioriun, quorum consilio regni gerebantur
to meet at negotia, fecit convocare omnes castellanos ad regem spectantes,
Newark for et milites, qui erant in prjesidiis castrorum in partibus diver-
the rehet
gjg prfecipiens ut feria secunda in hebdomada Pentecostes
.

apud Neuwerc ad edictum regis convenirent, ut et pariter cum


ipsis obsidionem castri Lincolniensis dissolvere laborarent. At
illi, quibus erat ardens desiderium bellum conserere cum Fran-

cigenis excommunicatis et etiam pro patria pugnare, venerunt


gaudenter ad diem prgefixum et locum cum quibus utique et ;

ipse legatus cum aliis regni preelatis cum equis et viris bel-
licosis apparuit, ut regi inobedientes et domino Papse rebelles
precibus insequerentur et armis. Habuerunt namque justam,
ut sibi videbatur, causam, cum preecipue innocens esset et
quasi a peccato alienus, quem adversarii ejus exli^redare per
superbiam laborabant. Cumque omnes in unum essent con-
gregati, recensiti sunt in exercitu milites quadringenti, balis-
tariiferme ducenti quinquaginta. Servientes quoque et equites
quod vices militum possent pro
tot et tales affuerunt innumeri,
Leaders of necessitate implere.^ Principes autem exercitus fuerunt Wil-
the army, lelmus Marescallus, et "Willelmus filius ejus, Petrus Winto-
niensis episcopus in opere martio eruditus, coines Cestrensis
Eanulfus, comes Sarebiriensis Willelmus, comes de Perariis
Willelmus, comes Albemarlensis Willelmus. Aflfuerunt et
barones, Willelmus scilicet de Albineio, Johannes Marescallus,
Willelmus de Cantelupo, et Willelmus filius ejus, Falcasius,''
Thomas Basset, Robertus de Yeteri Ponte, Briennus de Insula,
Gfaufridus de Luci, Philippus de Albineio, cum castellanis
multis in opere militari expertis. Hi aute'm, apud !N"ewerc tri-
duanam. moram facientes ad respirationem hominum et equo-

' quibus^ unde, O. W. * et] om. C.


^ tegerenf] contegerent, 0. W. ^ implere'] supplere, 0. W.
'^
facultas . . administravW] na- ^ O.W. ins. "in opere illo lauda-
tura eis minime concessit, 0. W. bilis."
'

DE TEMPORE REGIS HENRICl TERTII. 19

rum, confessioni interim vacabant; corporis et sanguinis Do- A.D. 1217. *

minici perceptione sese ^ muniebant, contra bostiles incursiones


Deum protectorem habere quserentes. Sicque universi ad omnia
provocati pro justitia mori vel vincere afFectabant.

Qualiter exercitu regis congvegato legatus onines ad pugnam ani-


maverit.

Tandem in bebdomada Pentecostes, feri a sexta post di vino- , Advance of ( ^ ^^^^t^Ar


rum celebrationem sacramentorum, surgens legatus seepedictus " the army / y
towards
ostendit coram omnibus, quam iniqua erat Lodowici ac baronum
ei adbEerentium causa, pro qua fuerunt excommunicati et ab
^

unitate ecclesige segregati. Et ut denique esercitum ilium


animaret ad pugnam, albis indutus vestibus cum clero universo
Lodowicum norainatim excommunicavit cum complicibus et
fantoribus suis, et preecipue omnes illos qui apud Lincolniam
contra regem Anglise obsidionem agebant, cum tota civitate,
continens scilicet et contentum. Eis autem qui negotium hoc
in propriis personis expediendum susceperunt, de concessa sibi
potestate ab omnipotente Deo et sede Apostolica, plenam suo-
rum veniam peccatorum, de quibus veraciter confessi fuerunt
[et ^ ore contriti], indulsit, et in retributione justorum salutis
feternse prsemia repromisit. Deinde collata omnibus absolutione
et Dei benedictione, ad arma convolarunt universi; equosque
cum festinatione ascendeutes, castra moverunt ovantes. Veni-
entes itaque ad villam de Stowe, quEe octo miliariis ab Lincolnia
distat, ibidem intrepidi pernoctaruut. Mane autem facto, bellis
^

septem eleganter ordinatis densis agminibus, processerunt in


bostes, nihil adeo metuentes quam fugam eorum ante ^ adven-
tum suum. Balistarii quoque eorum exercitum eorum semper
pr^ibant uno fere miliario. Sarcinee bigarum et summariorum
cum victualibus et rebus necessariis exercitum tantumdem
sequebantur a tergo; vexillis undique micantibus et scutis,
terrorem videntibus non minimum incusserunt.

Quomodo harones ah urbe Lincolnice exeuntes regis exercitum


cestimaverint.

Baroues vero qui erant in civitate et Franclgeufe tantam The royal


conceperunt securitatem in causa sua optinenda, ut, referentibus forces re-
counoitred

1 sese'] sua corpora, 0. W. •*


This is only in C.
'-
scepedictus] supradictus, C. ^ hems'] beir, B. ; beUiun, C.
3 ei adhcerenthmil qui ei adhee- ^ ante adventum suum] antequam
rerant, 0. W. ad civitatem venirent, 0. W,
B 2
20 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1217. sibi iiunciis de adventu adversariorum, saunas redderent et


by the cacliiniios noii cessantes lapides dampnosos proicere ex mango-
;

nobles at muros dissolverent. Sane Robertus filius Wal-


nellis, ut castelli
Lincoln.
ter! et S[aLerus] comes Wintoniensis, cum audissent hostes ap-
jai'opinquai'e ad civitatem, exierunt ab urbe, nt progressum
eorum inspicerent et bellatoi'um numerum sestimarent. Qui
cum diligenter hostiiim ^ adventantium orclineni - conspexissent,
redierunt in urbem ad socios dicentes, " Ordinate procedunt
" contra uos Ijella tores isti, sed nos tamen multo plures sumus
" quam illi unde consilium nostrum est, ut exeamus contra
;

" eos obviam illis usque ad ascensum montis quia si ita ;

" fecerimus, capiemus omnes ^ sicut alaudas." Quibus comes


Perticensis et Marescallus"' respondentes, dixerunt; "Yos
" a3stimastis eos juxta scientiam vestram, et uos exibimus
" modo, ut Eestimemus eos juxta consuetudinem Gallicanam."
Exierunt igitur ut sestimarent exercitum regis venientem ; sed
in £estimatione decepti fuerunt. ISTam cum primo vidissent a
tergo exercitus bigas et sarcinas cum custodibus earum, qui
cuneos jam ad bellum disposito[s] sequebantur, sstimaverunt
unum esse per se exercitum, quia ibi multitudinem magnam
cam vexillis micantibus inspexerunt. Habuerunt enim singuli
magnatum duo vexilla, unum, ut jam diximus, cum sarcinis, a
tergo remotius cuneos sequens, et aliud corpora singulorum
prascedens, per qiiod cognoscerentur jDrajlia couserentes. Sic-
que comes Perticensis cum Marescallo illusus ad socios re-
meavit incertus. Dederunt igitur consilium isti sodalibus
reversi in civitatem, quorum consilium prseterire nefas erat, ut,
divisis optimatibus, custodirentur portee civitatis ab eis, lios-
tesque ab ingressu ejus ' arcerentur, donee cepissent castellum,
f. 51 h. cujus captio jam immiuebat. Placuit multis consilium, veruu-
tamen pluribus displicebat. Obseratis itaque portis et custo-
dibus adhibitis, omnes sese ad defensionem jDarabant.

De prcelio apucl Lincolniam commisso, et de morte comitis Perti-


censis.

Battle of Interea exercitus regis a parte castelli urbi ^ apiDropinquans,


Lincoln. cum a castellanis cognitus fuisset, miserunt clam nuncium per
posticum, quod erat a tergo castelli, ad majores exercitus,
qui eis omnia qase fiebant interius nunciavit. Dixit etiam,

1 hostiiim'] agminum, (). "VV. ^ ejus] om. C.


- ordi7iem'\ circumstantia, 0. W ^ urbi] so altered by Paris from
^ O. W. ins. illos. urbem, which 0. W. hare.
4- Walter of Nismes.
;

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 21

quod, si vellent, potueruut ingressum habere per posterulam, A.D. 1217.


qua3 propter adventum eorum fuerat jam aperta. At illi per Fawkes
earn nohierunt omnes intrare ; sed miseriint Falcasium cum sent into
castle,
agmine toto cui pra^erat et cum balistariis omnibus, qui *^

portam civitatis saltera unam exercitui patefacerent.^ Deinde


omnis multitude ad portam se aquilonarem conferens, illam
confringere vacavit. Nee propter [base] barones cessabant de
petrariis ad castellum lapides emittere ponderosos. Sed
Falcasius interim castrum cum agmine cui prserat ac balis-
tariis omnibus ingressus, statuit eos subito super muros do-
morum et in propugnaculis castri ; qui illico tela mortifera in
dextrarios baronum dirigentes equos cum assessoribus suis His success
prostraverunt in terram, ita peditum "
quod quasi in ictu oculi ^°*l*i'^°§*^'^''

ac militum ac magnatum prostraverunt multitudinem. Videns


autem Falcasius ex nobilioribus adversariorum suorum pluri-
mos in terram prostrates, prorupit de castro cum suis audacter
in medium hostium sed ab irruentibus in eum legionibus
;

captus est et abductus,^ donee per probitatem balistariorum


ac militum suorum liberatus est et ad suos reductus."* Interea
moles totius exercitus regis, jamais civitatis licet cum difScul-
tate confractis, villam ingrediens audacter prorupit in bostes.
Videres^ igitur ex ictibus gladiorum igneas prosilire scintillas,
et ad modum tonitrui vel teiTtemotus totani terram re-
*^

boare ex congressu confligentium. Sed tandem per re-


gales,'^ quorum
probitate equi in c^uibus sedebant barones
telis sunt et ad instar porcorum jugulati, pars
confossi
baronum fuit penitus infirmata nempe quando equi corrue- ;

runt in terram interfecti, sessores eorum capiebantur, cum non


esset qui eos liberaret. Tandem cum regis militia, baronibus
penitus eiiervatis, cepisset ex eis militum multitudinem
numerosam ac vinculis omnes mancipasset, irruit densis
agminibus in comitem Pcrticensem, circumvallando eum un- Death of

diquc, et versum est in eum pondus belli. Sed demum t'J.yo"^*

cum impetum irruentium sustincre non potuit, hortati sunt ut


so redderet, ut ^ vivus evadere posset. At ille cum juramento
horribili affirmavit, quod se Anglico ^ alicui nequaquam

- patefacerent'\ apcrirent, W. ;
''
I'd . . confligeiithiiii] horribilis

apperient, 0. fuhninare circa capita galeata, O.


- 0. W. ins. maximam. W.
"
3 ahductus] So. C. ; adactus, B. regales'] "Written by Par. over
adductus, O. W. an erasure ; balistarios, O. W.
* et . . reductus] om. W., though ^ ut] quatinus, 0. W.
inO. ^ Anglico . . reddei'ct] non red-
^ 0. W. ins. Tunc before vtderes. deret Anglis, 0. W,
22 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1217. redderet, qui proprii regis proditores fuerunt. Et Ms auditis,

Death of irruit quidam


de regalibus/ et per ocularium galese,
"^* caput ejus perforando, cerebrum effudit, et merito, quia
*nh
rerche. per cerebrum Dei saepe pejeravit. Et corruens in terram,
nec^ Deum invocavit, nee etiam verbum unum edidit;

sed in summo rancore et superbia ad inferos pere-


Flight of grinavit. Videntes igitur G-alligenge,^ quod major eorum
theFrencli. pa^-g cecidisset, inierunt fugam tam^ pedites quam. equites,
sibi nimis damnosam. ITam flagellum porfcee Australis per
quam fugerunt, quod ex transverso'* fuerat fabricatum, fugi-
entes non mediocriter impedivit. Etenim. quotienscunque
aliquis adveniens etiam festinus nimis exire voluisset,
oportebat eum ab eqiio descendere et portam aperire, quo
exeunte, porta statim recludebatur^ flagello ut prius posito
ex transverso, sicque porta ilia fugientibus nimis molesta fuit
ac dampnosa. Insecuti sunt autem milites regis barones
fugientes et Franco[s], fracta eorum superbia ; sed licet

plures in fugiendo capti fuerint/ ficte insecuti sunt eos, quia


nisi consensus consanguinitatis/ qui se manifestat in arti-
culo necessitatis, intervenisset, nee pes unus ex omnibus
evasisset, quin per gulas universi caperentur. Quid
plura ? ^ Capti sunt ex baronibus capitaneis Saerus comes
Wintoniensis, Henricus de Boum comes Herefordensis, comes
Gilebertus de Gant quem nuper Lodowicus fecerat comitem
Lincolniensem ; comes Perticensis pro pertinaci superbia sui
Names of ibi remansit usque
^ in liodiernum diem. Capti sunt etiam
the chief
barones Robertus filius Walteri, Ricardus de Munficbet,
prisoners
Willelmus de Munbrai, Willelmus de Bello Camjao, Willelmus
Maudut, Oliverus de Heracurt, Rogerus de Cressi, Willelmus
de Colevilla, Willelmus de Eos, Robertus de Roppesle, Radul-
fus Cheinduit, et alii multi, quos longum esset enumerare.
Capti sunt etiam milites quadringenti,^° pr83ter servientes,

1 For this 0. W. have only "in " fuerint ficte'] fuissent ficte ta-
" eum percutiensque ilhim in ocnlo men, 0. W.
" cerebrum perforavit." ^ O. W. ins. et carnis.
- nee . . . edidit] verbum ultra ^ Quid plura ?] Sed ne sermo-
non edidit, O. W. nem inaniter diutius protraham,
^ 0. W. ins. phala7iges. O. W.
* O. W. ins. illizis portce. ^ usque . . diem] in seternum,
* statim recludebatur ] denuo O. W.
claudebatur, 0. W. 1" quadringenti] trecenti, W.
-
DE TEMPORE REGIS HEA^RICI TERTII. 23

equites et pedites, qui facile subnumero non cadebant. Comes A.D. 1217.
Perticensis pomerio bospitalis extra villain sepultus est.
in
Eeginaldus etiam cognomento Crocus, miles de familia Fal-
casii, vir strenuus, ibi interfectus est, efc apud abbatiam de
Crokesdene^ honorifice sepultus. Interfectus est etiam in illo
conflictu serviens quidam ex parte baronum, omnibus ignotus,
qui extra civitatem in quadrivio velut excommunicatn.s se-
pultus est. Isti tres tantummodo ex omnibus in tanti dis-
crimine belli occisi referuntur."

De spoliis civitatis et rapinis.

His invenerunt regii bellatores in plateis civitatis Pillage of


ita gestis,
bigas baronum Francorum, cum summariis et sarcinis, Lincoln,
et
vasis argenteis, et varia supellectili simul cum utensilibus
onustas, qu£e omnia in usus eorum sine contradictione cesserunt.
Spoliata itaque civitate universa usqiie ad ultimum quadran-
tem, ecclesias omnes totius urbis consequenter spoliantes, areas
omnes ^ cum almariolis securibus et malleis confregerunt, rapi-
entes in eis aurum et argentum, pannos diversi* coloris, ac
muliebria ornamenta, anulos aureos, cum cipbis et lapidibus
pretiosis. Nee etiam ecclesia catbedralis banc pestem evasit,
quin subiret judicium aliarum. Datum enim erat militibus in
mandatis a legato, ut etiam canonicos omnes tractarent ut
excommunicatos, et sicut tales qui bostes fuerunt ^ Eomanee
ecclesiee ac regis vassalli ^ ejus ab initio guerrte motge. Fuit
autem illi.s pro causa sufficiente aliquicl habere quod
auferri possit ; sicut consuetude est Romanis de levi
causas adinvenii-e, ubi materia preedse subjacet malig-
nantibus. Prsecentor autem ecclesise illius, Gaufridus scilicet
de Drepinges,'' undecim milia marcas argenti se inconsolabili-
ter doluit amisisse. Tandem cum omnia mercimoniorum
genera rapuissent, ita quod nibil in aliquo domatis angulo re-
mansit intactum, reversi sunt singuli ad dominos sues * divites
efFecti atque ab omnibus pace regis Henrici per civitatem
;

1 Crokesdene] Crocstune, O. W.
^ omnes cum almariolis] nni-

Croxton in Leicestershire. versas cum armariis, 0. W.


* diversi'] omnis, 0. W.
- At the foot of the page is a s
fuerunt] fuerant, C.
representation of the siege, with ^ vassalli ejus] Anglise, 0. W.
the death of " comes Perticensis," 7 Drepinges] Diepinges, 0. ;De
and two horsemen flymg away. It I

pj^ges, W.
is in outline in C. ^ 0. W. ins. omnes.
24 MATTHyEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1217. deuunciata, eisulabantur et bibebant cum jocunditate. Facta


The battle est autem ista belli congressio, quam in obprobrium Lodowici
fought on ac baronum Nundlnas appellant, xiv. kalendas Junii, Sabbato '^CktC
919 May. scilicet in hebdomada PentecostesTbabens initium hora inter

-„r«^^-r, primam et tertiam media: sed ante horam nonam a bonis


drowned, negotiatoribus sunt omnia consummata. Varum ex matronis
civitatis aliquse fuerunt aquis submersse, quge, ut scandalum.
^

et ludibrium evitarent, parvas et fragiles ingressse navicu-


f. 52. las cum pueris et ancillis et rebus domesticis, defecerunt in via.
"
Sed i^ostmodum a quaarentibns inventa fuerunt vasa argentea
cum rebus aliis inventoribus profuerunt.
multis, quas suis
Erant enim naviculse nimis oneratse, et matronae ^ regere nesci-
entes. Omnibus igitur in hunc modum consummatis, prsecepit
Willelmus Marescallus castellanis omnibus, ut cum prisonibus
suis redirent ad propria, eosque sub arcta servarent custodia.
The news donee de illis regis audirent voluntatem. At idem Marescallus
brought to eadem die antequara cibum sumeret ad regem reversus, retulit
who orders
*^o^^i^ legato omnia quee acciderant ; qui gratias Deo cum
Mountsorel lacrimis agentes fletum citius converteruut in risum. Mane
castle to be autem facto, venerunt nuncii ad regem, qui dixerunt milites
razed to
^^ Munsorel castrum reliquisse, et aufugisse unde rex vice- ;

'
comiti de Nothingam dedit in mandatis, ut personaliter acce-
dens ad castellum illud subverteret ac penitus complanaret.

De fucja haronum et Francorum a Lincolnia.


Flight of Interfecto, ut dictum est, comite Perticensi, inierunt fugam
the Freuch omnes, tam equites quam pedites, versus urbem Londoniarum.
coin
'
QiiOJ"^™ primus erat marescallus^ Francias cum castellano de
Atrabato ^ et Galligenis innumeris.'^ Yemntamen multi ex
illis, omnes, interfecti fuerunt antequam
et prascipue pedites fere
ad Lodowicum [dominum] suum pervenissent. Exierunt enim
'

eis obviam homines villarum, per quas fugam fecerunt, cum


gladiis et fustibus, et multos plagis impositis peremerunt. Mili-
tes quoque circiter ducenti ad urbem Londoniarum venientes, SUO
Lodowico sese prassentaverunt, luctuosa ei dampna nunciantes.
Quibus ipse subsannando ait, qiiod per eorum fugam socii
**

1 aliquce] multse, 0. W. ^ Atrabato] So Par. in the mar-


^ 0. W. ins.injlumine. gin. The MS. has Arraz, as O.
^ 0. W. have, " et ideo subito W. C. has Arraz vel Atrabato.
" perierunt omnes niatronse naves ^ innumeris] universis, O. W.
" regere ucscientes, impetus enim 7 dominum] So C. ; om. B.
" male solet omnia ministrare." \
® 0. \Y. ins. responde7is.
•*
Walter of Nismes.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 2o

eoi'um capti fuerunt; quia si ipsi in pi'a3lio remansissent, efc se A.D, 1217
forte et socios •*
suos a captione et j^ericulo liberassent. Cre-
dendum est itaque confasionem hanc Lodowico ac baronibus
Anglife justo Dei accidisse judicio, qui, jam fere per biennium
in sententia excommunicationis inveterati, nisi per divinam
plecterentur severitatem, dicerent homines in cordihtts suis, Fs. xiii. i.

Non est Deus ; et sic non inveniretur ciui faceret honum, nee
etiam esset usq-iiG ad unum.

De morta lunocentil Papco.

Eodem anno - Papa Innocentius, postquam sedisset aunis Death of


ootodecim, mensibus quinque, et diebus quatuor, xvii. kal. Popelnno-
Augusti humanse natura3 debitum solvit. Oui succedens Ho- ^j-^*] ' "

norius, qui Cincius antea dicebatur, sedit in cathedra E.omana [1216]


annis decem, mensibus septem, et novendecim diebus. Honorius
III.

Continuatio. Ut Lodowlcus ad patrem suiim Fhilip'pum regevo


Francorum miserit lyropter niilites.

Eodem temjiore Lodowicus de infortunio, quod sibi apud Letter of


Lincolniam acciderat, prolapsus in desperationem ne proposi- 7"°^]^ |°
turn suum ad effectum perduceret, exquisito usus consilio, ^^^ ,yjfg q,j
nuncios suos ad patrem suum et uxorem suam domiuam the state of
Blancham destinavit, proponens ei^ dampna iireparabilia qua3 l^i^ 'iff^iirs.
sibi apud Lincolniam et baronibus Anglias contigerant/ qua3
magis a Deo quam hominibus sibi doluit irrogata. Eex nam-
que Angiorum adeo jam invaluit, quod in manu armata omnes
provincias circa urbem Londoniarum perlustrans exitum civi-
tatis prsedictge sibi ac suis complicibus jam prteclusit. " Defi-
''
civmtprEeterea," ut ^ ait, " nobis et nostrisin urbe omnia'' vic-
" tualium genera, qua3 etiam si abundarent in civitate, non ha-
" bemus unde ilia emamiis. Quocirca vobis significo, quod ncc
" habeo facultatem resistendi nee ab Angiia recedendi, nisi
" mihi provideatis potenter in subsidio militari." Cumque ad
patrem de Alio et ad uxorem de marito talia pervenissent,
doluerunt valde ilium in tali articulo fuisse coustitutum. Rex
autem Francorum cum hsec audisset, ait ;
" Nonne adhuc
vivit W[illelmus] Marescallus ?
" et dictum est, " Immo."

1 socios'] consortes, 0. W. ei] eis, 0. W.


- In the margin are an inverted contigerct7if] accideraut, C.
tiara and crozier. Innocent died in ut ait~\ Not in C.
the previous year. oiiinia'\ omnium, B.
26 MATTH.EI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1217. Et rex; "Non ergo timeo cle filio meo." Unde W[illel-
mus] Marescallus post hsec semper notatiis fuit de pro-
Aid sent ditione. Et quoniam res timuit filio excommunicato opem.
y anc e.
fgj.j,g^ velut qui multotiens de consensu
filii fuerat acriter in-

crepatus a Papa, summam negotii imposuit uxori Lodowici, qute


non seguiter rem sibi impositam exequens, milites trecentos
strenuos, et in rebus militaribus bene paratos, in subsidium
virisui cum multa armatorum mantl ^ transmisit. Sed hsec
The omnia regem Anglorum latere non poterant, qui jamviribus
English resumptis cum ingenti exercitu australia maris litora occupa-
coasts
verat, et urbem Londoniarum jam
- decreverat
obsidione vallare.
guarded
Assignavit ergo rex de consilio Marescalli Philippum de =^

Albineio et Johannem Marescallum simul cum qu-inque portu-


bus et aliis armatis multis, qui semitas maris sollerter specu-
lantes^ Francorum explorarent et praspedirent adventum.
Defeat and Igitur in die Sancti Apostoli BartholomEei classis Francorum
death of Eustacbio monacbo, viro flagitiosissimo,^ commissa est, ut eam
Eustace
the Monk, sub salvo conductu ad urbem Londoniarum conduceret, et
Aug. 24, integram Lodowico preesentaret. Ingressi itaque mare milites
supradicti babuerunt a tergo flatum turgidum, qui eos versus
Angliam vebementer ui'gebat ; sed insidias paratas sibi penitus ^
ignorabant. Cum itaque rapido volatu multam maris viam
emensi fuissent, piratee regis Anglorum ex obliquo venientes
recensiti " sunt in parte adversa naves quater viginti magnas, et

plures de minoribus et galeis armatis. Quapropter timuerunt


bcllum conserere navale cum navibus paucis, qua3 inter galeias
et naves alias numerum quadragenarium non excesserunt, bene
computatis omnibus. Sed tandem de casu, qui apud Lin-
colniam acciderat, in quo pauci de multis triumpbarunt, animati,
audacter a tergo irruerunt in bostes. Quod cum Francigenee
cognoverunt, ad arma prosiliunt, et hostibus viriliter, licet
non utiliter, restiterunt. Pbilippus quoque de Albineio et
cum sagittariis, in Francos tela mortifera dirigentes,
balistarii
nimiam ex obstantibus in brevi stragem fecerunt. Habuerunt
prasterea^ galeias ferro rostratas, quibus naves adversariorum
perforantes multos in momento submerserunt. Calcem quoque

^ manu\ sequela, O. W. ^ 0. W. ins. " et pietate nequis-


" simo."
- javi] Written by Par. over an
erasure ; Jiunc, O. W.
^ penitus'] funditus, O. W.
"
recensiti'] The word is here
^ O. W. ins. magni.
used as if it were a deponent verb,
* speculantes . . . adventuni] ex- they counted. Paris's additions are
plorantes Francorum expectarent in his own hand in the margin.
adventum, C. '^
0. W. ins. Angli.
;

DE TEMPOEE EEGIS HENRICI TERTII. 27

vivam et in pulverem sillDtilem redactam in altum proicientes, A.D. 1217.


vento illam ferente, Francorum oculos excascaverimt. Fit gra- Defeat and
vissimus iuter partes conflictus sed tamcii pars Francorum, death of ;

quorum usus non fuerat prgelium navale conserere, in brevi '^ustace


erat funditus infirmata. ISTani ab Angliis bellatoribus et in^

marino ^ prselio eruditis talis confodiebantur et sagittis, lanceis

perforabantlir, cultellis jugulabantur, gladiis trucidabantur,"


navibus perforatis mergebantur, calce ca3Cabantur, spes aux-
ilii ^ et succursus penitus evacuabatur, fuga non patebat
wide multi, ne caperentur ab bostibus vivi, sese sponte in
maris fiuctibus projecerunt, eligentes potius mori, quam arbi-
trio '^
et voluntate adversariorum tractari, secundum illud
SenecEe,^ " Arbitrio inimici mori, est bis mori." Omnibus
igitur subjugatis qui vivi remanserant ex nobilioribus Fran-
cigenis, victores Angli naves omnes viribus optentas funibus
^

colligabant atque cum lastissima victoria versus Doveram


Eequora sulcantes, Deum
Videu- in suis operibus coUaudabant.
tes igitur milites inopinatam Dei virtutem, exieruut
castelli
obviam venientibus Anglis, atque Gallos infelices vinculis "^

arctioribus Inter caeteros autem de fundo et


constrinxerunt.
sentina cujusdam navis extractus est diu queesitus et multum
desideratus® Eustachius monachus, pr editor regis Anglige, et
pirata nequissimus. Ricardus ^ Sorale et Wudecoc ipsuiu
Miraculum
tamen invenerunt. Qui cum se deprebensum cognovisset, ei u»-<i«s
optulit pro vita sua et membris in^estimabilein "' pecuniaa
quantitatem, et quod de csetero sub rege Anglorum fideliter mili-
f 52 &
taret. Quem arripiens Ricardus, filius regis Johannis notbus,
ait ; " Nunquam de ceetero falsis tuis promissionibus quenquam
" in boc sasculo seduces, proditor nequissime." Et sic educto
gladio, caput suum amputavit. Spolia itaque navium in auro,
argento, pannis sericis, et armis coUegerunt regales ministri.

^ marino] navali, O. W. " turns arbitrio, si vivit, ahenum


- trucidubantur~\ truncabantur, " negotium agit." Epist. Ixx., ed.
0. W. Bouillet (Lemaire, Par. 1828) iii.,
^ spes . . . patebat] nee erat spes p. 442.
uUa Francigenis evadendi, 0. W. " naves omnes] om. C.
^ arbitrio . . tractari] ab Angli- 7 infelices] malefatatos, O. W.
genis subjngari, O. W. ^ 0. W. ins. " sed tandem reper-
5 The only passage I can find at " tus."
all resembling this in Seneca is the ^ This, which is not in C, is on
following :
" Nam post diem ter- the top of f. 52 b.
" tium aut quartum inimici mori- ^•^
incestimahilem] magnam, 0. W.
. ;

28 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJOllA.

A.D. 1217. Atque prisonibus salvo deputatis, significavit regi Philippus de


Albineio quae gesta fuerant, qui pro victoria sibi cselitus con-
cessa Deum glorificavit, qui in rebus bumanis disponendis
Grief of semper est et ubique mirabilis. Hujus autem rei eventus cum
Louis.
ad Lodowici notitiam pervenisset, multo fortivis doluit quam
de infortunio sibi apud Lincolniam irrogato.

Major Mijus rei dilucidatio}

Nota hie Cum autem Hubertus de Burgo de adventu tarn


•^^jg^^/'^g formidabili certificaretur, dixit episcopo Wintoniensi et
Burgo. Marescallo et aliis magnatibus, " Si hsec gens indempnis
" Angliam ingTediatur, proculdubio amittitur. Occur-
" ramus igitur animose eis, quia nobiscum est Deus,
A different " ipsi autem excommunicantur." Cui responderunt,
account of "
the sea
Non sumus milites maris, non piratso, non pisca-
fiffht. " tores, vade autem tu mori." Divertens igitur parum
a loco H[ubertus], vocato clam capellano suo Luca, festi-
nanter se viatico salutari prsemunivit, et induens auda-
ciam leoninam, ait specialioribus suis, quibus castrum
Doverse commiserat custodiendum, " Obtestor per san-
" guinem Christi, si forte capiar, ante permittatis me
" suspendi quam alicui Franco castrum reddatis
" clavis enim Anglise est." Ipsi autem flentes, fide
interposita et prgestito juramento, hoc illi concesse-
runt. Acceptis igitur secum prseelectis militibus, vide-

Hugo Cicestrensis cancellarius


1 This is in the margin of f-
[Hugh of Tournay].
52a. At the foot of the page is a
Kicardus Cicestrensis, qui invadi-
representation of the battle, -with
avitepiscopatum suum pro secentis
the death of Eustace the Monk.
marcis ut pacaret stipendiarios,
There is a partial copy in outline
Vexillum Roberti de Curtenai et
in C. The following persons are
aliorum magnatum Francise. Eus-
designated by name :

tachius monachus defiguratus.


Petrus episcopus Wiutonise.
One of the bishops saying,
Marescallus W [illelmus]
" Absolvo pro liberatione Angliaj
is

Kicardus Saresberiensis. " morituros ;" and below in ru-


Jocelinus Bathoniensis.
brick, nearly effaced, is, "Hi om-
Comes Hertforde. " nes cum processione solempni in
Comes Saresberite. " vestimentis festivis occurrebant
Comes Warenne. " triumphantibus, scientes quod
Comes Albamarra'. ''
miraculosa fuit victoria."
DE TEMPORE REGIS nENRlCI TERTII. '29

licet Henrico de Triiblevilla et Ricardo Suard, cum A.D. 1217.

ciuibusdam
11
habens secum quosdam
aliis
11-
sed paucis, in
de
optimam navem
qumcjue maris^Eustace
^ T
portubus
intravit, I^efeat and

death of

peritos. Erant autem nutui suo deditse circiter decimas ^^^ monk,
sextse naves bene communitas sine naviculis comitanti-
bus, qu£e ad viginti sunt recensit^e. Perrexerunt igitui'
audacter, obliquando tamen dracenam, id est loof, acsi
vellent adire Calesiam. Quod cum vidisset Eustacliius
monacbus dux Francorum, ait, " Scio quod hi miseri
" cogitant Calesiam quasi latrunculi invadere, sed frustra,
" bene enim prsemuniuntur." Et ecce Angli subito cum
comperissent ventum exhausisse, versa dracena ex
transverse, vento jam eis secundo irruerunt in hostes
alacriter, et cum attigissent puppes adversariorum, uncis
injectis attraxerunt eas ad se, et intrantes quantocius
securibus preeacutis prsesciderunt rudentes et antennas
malum supportantes, et cecidit velum expansum super
Francos ad instar retis super aviculas irretitas, et nobi-
lioribus parcendo incarcerandis in frusta cteteros detrun-
cabant. Inter quos Eustachium, c[ui se defiguraverat,
quem etiam in sentina invenerunt latitantem, extraxe-
runt et decollaverunt. Erat autem ille natione Flan-
drensis, qui pro hsereditate consequenda, fratribus suis
sine liberis prsemortuis, relicto babitu et ordine suo
apostataverat, et existens pirata et piratarum magister,
multis dampnosus fuit et cruentus sed tandem prtedo ;

prseda factus, viarum suarum.


fructus Cum
collegit
autem Hubertus victor miracidosus ad litus Isetus per-
venisset, perrexerunt ei obviam et suis convictoribus
omnes episcopi qui ibi erant cum militia et populo,
sacris induti vestibus, cum crucibus et vexillis, cantantes
solenniter et Deum coUaudantes.-*^

1 At the end of this, in C, is a " Cicestrensis, comes Herefordise,


note in the margin in a hand Uke " comes Saresberiae, comes War-
Paris's " Fueiiint autem ibidem
:
" renne, comes AlbemarUse." It is
" Petrus episcopus Wintoniensis, inserted in the margin of B. at the
" Ricardus Saresberieusis, Joceli- foot of f. 52 a, in a hand of Parker's
" nus Bathoniensis, R[icai'dus] time.
30 MATTH^T PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1217. -^^ licice^ et concordia facta inter Henrictim regem Anglorum et

Lodowicum.
Siege of Marescallus igitur, regis et regni rector, congregavit exer-
London by citum grandem militum pariter et clientum; atque
in fortitu-
the earl
marshal. dine gravi ad urbem Londoniarum se conferens obsedit earn
per girum, id est, per terrain simul et per aquam, omneque inclu-
sis victualium genus subtraliens, ad deditionem eos conipellere
Louis satagebat. At Lodowicus in arcto positus, significaYit legato
offers to
pariter ac Marescallo, quod ipse voluit consilio eorum in
come to
terms. omnibus obedire ita tarn en, quod salvo honore suo et sine
;

suorum scandalo pacem congruam providerent. At illi, in


quibus totum pendebat negotium, et qui Lodowici liberationem
supra modum desiderabant, pro corona Franeise, quam
etiam Isesi et irati non possunt odisse, quandam pacis
formam in scripto redactam ei remiserunt cui si consentire ;

vellet, ipsi providerent, et ad hoc sese obligarent, quod liberum


sibi ac suis omnibus imprisiis ab Anglia facerent habere
recessum ac condiictum, cum multi tamen huic miseri-
cordicG essent ^ toto et avido conamine contradictores
manifesti ; sin autem, ipsi subversionem ipsius et scandalum
omnibus modis ad posse procurarent. Hanc autem pacis
formam cum Lodowicus et ejus consiliarii inspexissent, i:)lacuit
valde ^ eis ab Anglia recedere, ubi sibi [inutile] videbatur diu-
tius commorari. Mandavit itaque Lodowicus legato et magno
"•

Marescallo, ut diem]^certum providerent et locum, ubi hgec pr^-


Peace taxata^ possent celeriter ad efFectum perduci. Partibus tandem'
arranged in hoc consentientibus, convenerunt ad colloquium prope villam
near
Staines,
de Stanes, juxta flumen Thamisire, in^ quadam insula, ad
11 Sept. pacem reformandam, rex Henricus cum legato et magno
Marescallo et aliis multis ex una parte, Lodowicus cum baro- ''

nibus et aliis imprisiis suis ex altera; ubi, divina cooperante


gratia, in subscriptam pacis formam communiter consenserunt,
tertio idus Septembris.

De forma pacis inter regem Henricum, III. et Lodoioicum, et de


gravi 'pimitione exGommtinicatonmi.

Terms of Juravit in primis Lodowicus, et omnes excommunicati et im-


the peace, prisii ejuscum eo, tactis sacrosanctis Evangeliis, quod starent

4 diutius'] altered in B. and C. so


^ The two kings are represented
as to look like dulcius.
kissing in the margin. 5 prcBtaxata quse prastaxata
]

- C. ins. et.
erant, O. W.
G In the margin in B, ; not in C.
^ O. W. ins. quod licuit. '
0. W. ins. comitibus ac.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 31

judicia sanctgeecclesiffi, et quod de c^tero fideles erunt domino A.D. 1217.


Papae et ecclesite KomaiiEe. Juravit etiam, quod incontinenti Tei-ms of
recederet cum omnibus suis de regno Anglige, nunquam ip. peace te-
t^^eu
vita sua malo auimo reversurus et quod pro posse suo patrem
;

suuni Philippum induceret, ut Henrico Anglorum regi redderet


^
jjgQj.y
omnia jura sua in partibus transmarinis, et cum ^ rex foret,
ipse in pace dimitteret. Juravit insuper, quod omnia castra
cum terris omnibus, quas ipse et sui per werram occupaverant
in regno Anglise, regi et suis redderet incontinenti. Rex
autem Anglorum, tactis sacrosanctis Evangeliis, juravit cum
legato et Marescallo, quod redderent baronibus Anglia3 et aliis
omnibus de regno omnia jura et liEereditates suas, cum omnibus
libertatibus ante petitis, pro quibus discordia fuit esorta inter
Johannem regem Anglorum et barones. Nec '^
nocumentiim
vel obprobrium obiceretur hinc vel inde his qui huic
vel alii adha?sissent. Unde suspense postea Constan-
improperatum est regi Anglorum
tino cive Londoniensi,
quod hoc sacramentum violaverat. Sed hoc in sequen-
tibus. Insuper prisones omnes, qui ante banc pacem pro-
visam se redemerant et sum redemptionis jam factaa pecunias
partem suis creditoribus solverant, quod solutum est non
reddatur eis; sed siquid superfuerit ad solvendum, debitori
penitus relaxetur. Prisones universi, qui apud Lincolniam
capti erant vel in preelio navali apud Doveram, sive in parte
regis, vel in parte Lodowici, ubicunque, statim sine omni
difficultate et .sine omni redemptione et^ censu liberarentur.
Et bis ita gestis, absolutus est Lodowicus cum omnibus secta- ^ouis is
toribus suis, seryata ecclesisa forma. Ac
deinde singuli ruentes absolved,
in pacis osculum tristem Isetitiam sub fraudis prsetextu plurimi and leaves
palliabant. Quo facto, Lodowicus Londonias reversus est, ubi °^ '^^ "

pro nimia a civibus paupertate quinque milia libras sterlingo-


rum mutuo accipiens, sub conductu magni Marescalli ad
mare cum. festinatione pervenit; et cum omni opprobrio
sempiterno ad Gallias transfretavit. Ab hoc quoque absolutionis ^j^g clerffv
et pacis beneficio excepti fuerunt episcopi, abbates, priores, who sided
canonici sseculares, et clerici multi, qui Lodowico et baronibus '^itb him
consilium preestiterant et favorem ; et maxime magister Simon P''^^^^^!^
*'
de Langetune cum
magistro Gervasio de Hobrugge, qui in heavily
tanta obstinatione din perstiterant, ut Lodowico et baronibus fined and
excommunicatis divina facerent celebrare misteria a presbiteris suspended,
excommunicatis, unde ab omnibus beneficiis spoliati a legato

^ O. W. ins. regem. j
^ O. ins.
" These additions, which are iu
the mai'gin, are not in C.
5i9 MATTH^I PARTSIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1217. Romam ire compulsi sunt. Nam ilicoposfc recessum Lodowici ab
Anglia legatus misifc inquisitores jaer omnes Angliae provincias,
'

qui quoscuuque de consensu etiam levissimo culpabiles invene-


runt, cujuscunque essent ordinis vel dignitatis, suspenses mise-
runt ad legatum et ab omni beneficio spoliates, qui illorum
beneficia suis clericis abundanter distribuit, atque de dampnis
aliorum suos omnes divites fecit. Hugo quoque Lincohiiensis
ejiiscopus in Angliam veniens mille marcas pro episcopatu
suo recuperando ad opus domini PapcS et centum marcas
legato de probata pecunia numerayit, cujus exemplum multi
tarn episcopi quam viri religiosi insecuti sumptibus nimis
dampnosis gratiam sibi reconciliabant legati. Clericorum quo-
que et canouicorum SEecularium ubique baustu tam immoderato
S. Luc. loculos evacua^at, metens quod non semiiiavit,^ ut ex multis
xix. 22. portionibus unum grandem acervum videlicet duodecim "^

rnilia marcas, cumularet.

De Coloniensibiis et Frisonihus iter ad Terram Sanctam


agentihus.
Iinperti- Circa •*
dies istos facta est motio maxima ex Coloniensium et
nens.
A body of
Frisonum provinciis virorum fortium et bellatorum, qui a

crusaders principio prsedicationis crucis post generale concilium tre- Oliver,


^C"olast.
lands at centas naves magno studio fabricatas ingressi sunt, ut vota
'"

Lisbon, suas peregrinationis exolverent Crucifixo. Qui sulcantes Eequora Damietfe *

and under
velis patentibus, major scilicet pars eorum cum magna bella- cap. v.
William
count of torum virtute applicuit Lissebonam ; ubi inter eos orta est col. 1401.
Holland dissensio in obsidione cujusdam castri fortissimi, quod Alcbacia
and nuncupatur, quibusdam procedere cupientibus, aliis ibidem
George
volentibus hiemare. Sicque classe divisa, pars apud Gaietam''
count of
Wied takes ^^ Tornetum ^ biemavit, et pars altera duos habens capitaneos,
Alcazar in Willelmum scilicet Houlandise ducem, et comitem de Weiz
Portugal. Georgium, Alcbaciam obsedit. Qui cum adhuc in obsidione
essent, congregata est contra eos Sarracenorum maxima mul-
titude, contra quam fideles viriliter decertantes virtute divina

'
O. W. ins. sapedictus. ^ W. ins. magnas.
- 0. W. ins. "juxta evangelicam ° Gaieta'] Wilken, Geschichte der
*' senteutiam ea quae erant dispersa Kreuzziige vi.p. 175, shews that
" congregaret in unum et." this is an error for Civita Vecchia.
2 This is in the margin in ru- See Emo's Chronicle (referred to
hrick. C. has "scil. xii. milia mar- by him), p. 32 in Antonii Matthsei
" cas " in the margin in Paris's Veteris tevi Analecta, t. ii. (Hag.
hand. Com. 1738.)
* This Wcndover's,
first clause is ' Tornetmn'] i.e. Cornetum, Co)--
to introduce what follows. iieto.
;

DE TEMPORE REGIF5 HENRICI TERTII. 33

Oliver, v. vicerunt illam^ infidelium multituclinem. Ees^ ibi unus A.D. 1217.
col. 1401.
pagauorum occisus est, et multi trucidati atque iu captivitatem
adducti. Castellum vero taudem per Theutonicos captum est
(Not in et a Christianis possessum.
Oliver.)

De ohsidione castelU de Neunvero et Roberto de Gaugi.

Anno gratige Mccxvni. Eex Henricns ad Natale Domini fnit Henry III.
apud Norhautonam, Falcasio regi« festivitati necessaria omnia ^* -^°^^"
administrante. Erant autem his diebus multi in Anglia, quibu.s ^^^ °"
tempore belli prteteriti dulcissimum fuerat de rapinis vixisse
unde nunc post pacem denunciatam et omnibus concessam non
potuerunt priirientes manus a prseda cobibere. Horum autem
principales fuerunt incentores Willelmus comes Albemarlia3,
Falcasius cum suis castellanis, Eobertus de Veteri Ponte,
Bribennus de Insula, Hugo de Bailluel, Pbillippus Marc, et
E/obertus de Gaugi, cum aliis multis, qui castella quorundam
episcoporuiu ac magnatum cum terris et possessionibus, contra
regis probibitionem et illorum voluntatem, detinere preesump-
serunt eisdem.^ Inter quos Eobertus de Gaugi, j^ost multas
regis ammonitiones, castellum de JSTeuwerc cum villa tota et Newark
pertinentiis aliis, qu£e ad jus Hugonis Lincoluiensis episcopi castle oc-

spectabant, ei reddere contradixit. Ex qua re magnus Mare- tj^^^j.* I^


scallus indignationem versus, jubente rege, exercitum Gaugi.
in
grandem congregavit, a tque eodem r eg£ _comitante ad cas- •*

tellum prasdictum bostiliter accessit. Et cum tandem appro- Siege of


pinquassent ad castellum, j^r^emiserunt armatos, ut iuclusis Newark by
e ear
exituiu ne, sicut fieri solet, exeuntes villam
pra?cluderent,
• -1 • /-> -r.
marsnal. •

agnibus coucremarent. (^uos cum Eobertus ejusque


J 1
lujectis
commilitones venire cognovissent, exierunt cum impetu de
castello sed ab irruentibus in eis militibus regis compulsi sunt
;

denuo in castellum redire, ubi Willelmus de Diva, miles de


familia Hugonis Lincoluiensis ejaiscopi, dum eis^ castellum in-
gredientibus instaret, interfectus est, et plures alii vulnerati.
Ex quo facto rex et Marescallus perturbati, jusserunt macbinas
collocari in girum castelli, ut muros continua petrariarum ver-

^ illam . . . muJtltudineni] infi- also the annals of the monk Godfrey,


deles, O. W. p. 385 (Struvius).
- There were two of the Saracen 3 eisdem'] sic MSS. The Hist.
kings slain —
the kiugs of Jaen and Angl. omits it, and introduces adhuc
Cordova. See the letter of the before detinere.
archbishop of Lisbon and others to * comiiante^ comite, O. W.
pope Honorius III. in Eaynaldi, ^ eis . . i7istaret] eos castellum
i. p. 412 (1217, xxxii-xxxiv). See ingredientes insequeretur, 0. W.
VOL. in. C
:

34 MATTH^I PAKISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1218. beratione dissiparent. ' Duravit autem obsidio octo fere die-
Terms bus, in quibus amici ipsius ^ Eoberti cum episcopo Lincolniensi
made be- ^g pace tractantes in hoc, reg'e annuente,^ paritei' consenserunt,
Gauffi and ^* episcoi^us memoratus
daret Roberto de Gaugi pro yictuali-
tlie bishop bus quae erant in castello centum libras sterlingorum et sic ;

of Lincoln, obsidione soluta, unusquisque ad propria remeavit.


Letter of tempora, Papa Honorius ^
desiderans
Pope Ho- .
Cii'ca
uicremeiitum
,
ilia

m
• • .

virtutes,
.
.....regis
scripsit
^
m naec veriDa
ei
, ,

norius III.
to Henry " Honoiius regi Anglorum.* Cum, te tanquam ecclesi?e
" Romanse filium specialem sincere diligentes affeetu,
" cupiamus ut apud Deum et homiiieni proficias sapientia
" et fetate, libenter salubribus monitis pr£emunimus, quse
" tanto altius cordi quanto ex majori
tuo debent infigi,
" nostr^e Quia igitur timor
mentis «aiFectione procednnt.
" Domini est fons vitfe qui se i^otatos a peccato prse-
" servans, erudit ad salutem, pr^stansque fiduciam for-
" titudinis, quos afficit, reddit ab hostibus mentis et
" corporis tutiores serenitatem regiam monemus et
;

" hortamiu" attente, quatinus ab ad olesce ntia tua timori


" Domini assuescens, in eo teneas te instanter ; teque a
" vitiis continens, virtutibus imbui satagas studiose,
" sponsamque Christi ecclesiam, et ministros ipsius, in
quibus Idem honorari et sperni se asserit, humiliter
"
" venereris, ut de gratia in gTatiam et de virtute profi-
" ciens in virtutem, subjectum tibi populum in pulcliri-
" tudine pacis et in requie opulenta g-ubernes : et dies
" super dies regis adiciens, Dominus annos multipHcet
" vitse tuse, tandemque de terreno et transitorio te ad
" regnum provehat et seternum. Et quia mores
cseleste
" solent a convictu formari, familiares habere studeas
" provides et honestos, qui salutem et honorem tuum
" sincere zelantes, ea tibi fideliter consulant, qu^ Deo
" et hominibus debeant complacere."

' dissiparent] dissolvere labora-


*
This which is only known
letter,
from placed by Pott-
this source, is
rent, W.
hast between Aug. and Dec. in the
- ipsius'] prsedicti, 0. W. year 1216. jRegest. Pontif. p. 476.
3 a7i7iuente] aununciante, B. It It is written at the foot of the page.
is corrected by Paris, and so in C. ' C. ins. etc.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII.

Be motione facta a peregrinis ah Aelion usque ad Damietam, A.D. 1218.

Oliver. Eodem anno coufirmatum fait consilium domini Papse Inno- The crusa-
Scholast.
ceutii, sicut provisuni fuerat in concilio Later an ensi, de intro- ^^^rs decide
Hist. Capt.
Damietse, ducenda Clii'isti militia in terram ^gypti. Mense enim Maio, j? '^^ '^

cap. vii. lora3paratiscogonibus, galeis, et aliis navibus onerarlis multis, a^d sail to
col. 1401. IDrofecti sunt de Aeon Jobannes scilicet rex Jerusalem, Damietta,
patriarcba/ cum episcopis ISTicbolsiensi,- Aclionensi,'^ Beetle-
mitano/ duce^ Austrise, magistris Templi,'^ et Hospitalis'' Sancti
Jobannis, et Sanctte Marias Tlieutonicorum ® ac Cbristianorum
multitudine copiosa. Borea itaque provehente,^ exercitus
Domini prosperis velis die tertia ad portum applicuit Damiatae.
Applicantes autem ^^ quidam de exercitu terram ceperunt bos-
tilem sine sanguinis effusione ; sed paucis sibi occui-rentibus
Saracenis equitibus, Friso quidam, fixo in terram genu dextro,
et manu sinistra circiimducens ancile, destra lanceam vibrat
et ferrum. Intuitus eum quidam Saraceuus existimavit eum
ludere ; sed subito Saracenus a Frisone percussus, aliis fugien-
tibus, cum equo eques prostratus est in teiTam Et sic absque .

omni impedimento castrametati sunt fideles inter litus maris


et ripam ISTili i3uminis, et ibi tentoria fixerunt. Hoc etiam
miraculum fecit Deus fidelibus suis, quod in primo adventu
eorum aqua fluminis mari conjuncti dulcis baui'iebatm" quae ;

postmodum salsa fuit usque ad casale,^^ quod sursum per miliare


a Damieta distat. Itaque post adventum Cbristianorum apud
Damietam facta est eclipsis lunaa fere generalis, quam in
defectum Sarracenorum interpretati sunt Cbristiani, et ^'^
econ-
verso.

De dbsklione turris Damietce in Nilo.

(Not in His viderunt fideles Cbristi turrem quandam altam, Siege of


ita gestis
Oliver.)
et ex structura lapidum fortem nimis et pulcberrimam, non *^^^ tower
Cf. Godef. ""
Mon. longe ab urbe Damieta in medio ITili fluminis sitam, a qua
^^^^^^
p. 388 catena quidam ferrea et mirabiliter gi'ossa ex transverse
-^'^

(Struvius).

1 Lotharius. 1° autem^ om. C.


- Eiistorgius. ^^ The name of this village is
^ James de Viti-i.
AdeUali. Wilken, vi. p. 191.
* Eegnier, bishop of Bethlehem.
5 Leopold VI.
^" et econverso'] For this O. W.
^ William of Chartres. have " qui sibi incremento et de-
" cremento ejus magnamattribuunt
7 Guerin de Montaigu.
" conjecturam."
s
Herman de Salza.
3 provehente] aliquantulum tur- '3 mirabiUter'\ enormiter, 0. W,
gescente, O. W,
c 2
36 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1218. fluminis protendebatur usque ad urbem super aliara ripam Oliver.
Siegeofthe ]S]'i]i fluminis constitutam. Hsec autem turris omnium judicio Scholast.
Damietta
^'^^'^ obsidionem Damietse fuerat subjuganda. Sed ^^'isones f"
^^^
more solito impatientes, ISTilo transito, jumenta Saracenorum
tuleruut. Et volentes in
ulteriori ripa castrametari, stabant
pugnantes contra paganos, qui eis obviam processerunt de
civitate ; sed a patriarcba per obedientiam revocati sunt, quia
inutile videbatur principibus Cbristianis, quod turris relinque-
retur post tergum eorum paganis repleta.
Principes interea militia Christi ^ de captione turris nimis
viderunt eam capi non posse fame propter civitatis
solliciti
vicinitatem, nee sufFossione propter aquse circumfluenta,^ nee
insultu petrariarum aut trebuculorum ictibus, quia, cum id
multis esset diebus attemptatum, parum vel nihil profecerunt.
Sane in hoc tandem omnes pariter consenserunt fideles, ut, (Not in
uavibus simul et cogonibus conjunctis, in malorum summi- Oliver.)
tatibus scalas pr^pararent, et in eis balistarios statuerent et
armatos, ut ^ suum propositum perducerent ad effectum.
Igitur dux Austriae et Hospitale Sancti Jobannis super duos Oliver.
cogones duas scalas fabricaverunt, quae circa festum Sancti Jo- Scholast.

bannis Baptistae contra turrim fuerunt erects, illam viriliter j j .qo


defendentibus Sarracenis. Hospitaliorum quoque, proh dolor !

scala confracta suos prius prsecipitavit in flumen bellatores.


Secunda vero scala, ducis videlicet Austrite, simili modo cum
malo cecidit, et milites strenuos et alios armatos in Nilum deme-
sit ; quorum * animas pium
credere in caelum sullevari,
est
victrici martirio coronatas. ^gyptii vehementer,
Leetati sunt
fidelibus subsannantes, et in obprobrium eorum buccinis per-
strepentes et e COnverso^ moeror et luctus Christianos^ invasit.
;

Adolf von Tunc Frisones et Tbeutonici, quorum dux fuit comes Aldulpbus
Berg, the ^q Monte, vir nobilis et potens, navem quandam cum propug-
iiaculis munierunt, in summitate mali castellulo ordinate. Ipsa
the r -
mans. vero navis a bellatoribus civitatis, turris, et pontis, igne Grfeco
impetebatur et jaculis vebementer. Quas tandem igne correpta,
cum timerent Cbristiani ne penitus consumeretur,^ defensores
ejus ignem viriliter extinxerunt, ac deinceps dampna plurima
per balistarios, qui intus erant, Sarracenis fecerant. Sed et
alise fidelium naves propugnaculis munitas, bujus assultus (Altered
from
Oliver.)
1 Christi'] Ci-ucifixi, 0. W. " nium animas Christus in caelum
"
circunifluenta'] aquse circumflu- " levavit."
entis importunitatem, O. W., as * co7werso] contrario, 0. W.
Oliver. ^ Christianas] Christianorum, C.
=*
ut] unde, 0. W. ' consumeretur ] consumerentur,
* O. W. have " sed horum cm- C.
DE TEMPORE EEGIS HENRICI TERTII. 37

tempore [qufe] ancoris turri adhasi-ebant fisce, multa sus- A.D. 1218
tinuerunt rerum et hominum detrimenta.
Tunc ^ etiam obiit Landegravius Thuringise, vir sci Death of
Louis IV.
licet Sanctse Elizabeth. landgrave
of Thurin-
gia.
De captions turrls prcedidce et mira Christianorum prohitate.

Oliver. Tandem necessitate industriam docente, providentibus Machines


'^

Scholast. arcliitectorijjus,Tbeutonicorum sumptibus et Frisonum et made to


cap. viii. attack the
labore eorundem, duos cogones conjuiixerunt fideles trabibus tower.
col. 1403.
fortissimo ac funibus cobferentes,^ quatuor malos et totidem
antempnas erexerunt in illis, in summitate castellulum firmum
asseribus et opere craticulato contextum, contra macbinarum
"*

insidias coriis COoperueruntillud." Sub castello ^ autem fabrica-


'"

verunt scalam'^ fortissimis funibus suspensam, et triginta cubitis


ultra proram protensam, opere maximo brevi tempore con- f- 53 6.
snmmato. Invitati sunt ad illud videndum principes militiee
Cbristi, ut siquid deesset quod sumptibus aut humauo ingenio
indigeret, suppleretur et accepto responso, quod nunquam
;

antea tale opus ligneum fuerat fabricatum, properandum esse


censuerunt fideles, ut boc ingenium adbiberetur ad turrim,
quia crebris ictibus macbinarum pons pro magna parte de-
structus fuerat, qui de civitate hostes fidei ducebat ad turrim.
Sexta itaque feria ante festum Sancti Bartbolomeei nudis Aug. 17.
pedibus cum processione solenni devotissime processerunt ad
crucem sanctam fideles, clero cum psalmis et letaniis prse-
cedente, auxilium bumiliter implorantes divinum, ut res
omni careret invidia et jactantia vana. De omni gente, qua3
tunc in esercitu erat, plures ad bujus rei ^ executionem invi-
tabantur a majoribus, licet gens Frisonum et Tbeutonicorum
ad naves implendas sufficeret et regendas.
Id. cap. ix. Die tandem beati Bartbolomtei, quae tunc feria sexta erat, Aug. 24.
col. 1404. cum Nilus vebementer excrevisset, et aquarum impetus nego- Capture of
tium plurimum impedisset, cum multa licet difficultate et the tower.

1 Not in C. See below, p. 51, n. '. ^ 0. W. ins. colhcantes, as Oliver.

" For this 0. AV. have "Domino


^ 0. W. ins. " per
circuitum
" architectores, et desuj)er tectum
" demonstrante, et architectoribus
" erat contra ignem Grsecum,"
" eo douante providentibus," nearlj'
nearly as Oliver.
as Oliver.
' castello] castcllulo, 0. W., as
•*
O. W. ins. " et socia compagi-
Oliver.
" natione vacillandi periculum pro-
3 scalam'] scalas, B.
" hibeutes," as Oliver.
3 rei .... majoribus] uegotii
* craticulato'] reticulato, O. W. executionem invitaverunt majores,
Oliver. O. W. ; invitavimus, Oliver,
;

38 MATTHiKI PAIUSIENSIS CHKONICA MAJORA.

A.D. 1218. periculo, instrumentum trahebatur ad turrim. Navis autem Oliver.


ocholast.
Capture of hujus macliinEe socia velificando processit. Patriarclia et
the tower, clerus nudis pedibus ambulabant per litora, Domino suppli-
^^i ^^q^
canfces. Oum vero ad turrim perventum fuisset, duplex ilia
compositio ad latns^ occidentale converti non poterat, sod
ascendendo directe ad plagam Aquilonalem. applicabatur
funibus tandem et ancoris fixa manebat, licet vis aquarum
inundantiura illaui repellere nioliretur. Quod cum cognovissent
Sarraceni, macbinas sex erexerunt super turres civitatis, ad
instrumentum illud concutiendum sed una casteris perniciosior
;

post paucos ictus confracta quievit. ISTec alige tameu cessavetunt,


sed sine intermissione emittere coeperunt crebros lapides et
dampnosos. N^ec in minori periculo prior navis, hujus machinjB
socia, ad pedem turris substitit collocata. Nam ignis Grtecus
de turri eminiis projectus, fulminis instar veniens, pavorem
non minimum fidelibus incussit; sed per liquorem acetosum
ac sabukim et caatera extinctoria " est subventum. Tunc facto
insultu acerrimo ab bis qui instrumentum regebant suioradictum,
jacebat patriarcba ante lignum crucis prostratus in terram,
stansque clerus nudis pedibus clamavit in caslum. Inimici
crucis et turris defensores extensis lanceis anteriorem scalse
partem asperserunt deinde ignem GrEecum adbibentes,
oleo, ac
scalam accenderunt sed fideles Cbristi, qui intus erant, ad
;

ignis sufFocationem accurrentes, suo pondere cajaut scalse de-


presserunt, ita ut pons tornatilis fronti turris appositus incli-
naretur deorsum. Signifer ducis ii-uscriee de scaia corruit, et
pagani vexillum ducis cum ^ irrisione tulerunt seque vicisse
;

existimantes, vociferati sunt clamore nimio, aerem verberando.


Cbristiani verO hoc viso ad supplicationem se prosternuut,
complosisque manibus Deum invocare non cessant. Ad banc
quoque populi Christiani devotionem et manuum in ceelum
elevationem levavit scalam divina pietas, ignemque accensum
fidelium lacrimse extinxerunt. Et sic fideles Crucifixi, viribus
resumptis, cum
defensoribus turris lanceis, gladiis, clavis,
sagittis, aliisque bellicis instrumentis viriliter pugnaverunt.
Juvenis quidam Laodicensis diocesis, in militia expertus, turrim
prius ascendit. Friso quidam juvenculus turrim ascendens
flagellum -ferreum teuebat tale, quali * granum excuti solet,
sed ad pugnandum paratum. Unde fortiter trans murum ad
dextram percutiens hostes fidei et ad lievam, quendam Sarra-

' latus'] litus, B. ^ cum irrisione] Introduced by


"
O. W. ins. laborantibus, as Wendover.
* quali~\ quo,
Oliver. O. W., as Oliver.
; .

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 39

Oliver. ceuum croceum Soldani ferentem^ signum stravit, et vexillum A.D. 1218.
Scholast. tulit. Ac deinde alii jjost alios asceudentes liostes resistentes Capture of
cap. ix.
senserunt durissiinos et crudeles. Paganis tandem superatis, the tower,
col. 1405.
post fletum et gemitum gaudium successit fidelibus et trium-
phus. ISTam multi Sarraceuorum turris angustiam non valentes
perferre, per fenestras pr^cipites evadere cupiebant ;
quorum
multi submersi perierunt, flumen ebibere non valentes
ad ;

centum quoque ex eis vivi capti sunt et ad redemptionem


reservati. Tunc Sarraceni, qui [in] interioribus sese receperant
turris,^ igne superficiem turris
supposito, combusserunt.
Unde Christiani calorem sustinere non valentes,
victores,
regressi sunt super scalam ; ac deinde pontem, qui in inferior!
parte operis prasparatus fuerat, demiseruut Oliristi milites
usque ad pedem tui-ris, aquis profundis et undique circum-
fluentibus angustum. Sed malleis ferreis januam turris aggressi
sunt fideles, defendentibus eam intrinsecus Sarracenis. Stabat
vitrumque opus immobile turri adhEereus, sed asseres scalas
pro parte discussi fueruut. Ambitus tamen operis macbinarum
ictibus multis perforatas in locis, ab h.ora nona sextag ferise
usque ad borani decimam sequentis [sabbati] immobile per-
severabat. Tandem Saracenis in defensione turris omnino
deficientibus, colloquium de pace petebant, ac sese sub pactione
(Not in vitEe duci Austrias reddideruut. Capta itaque turri, munierunt
Oliver.) earn fideles victualibus et armatis, sperantes de cfetero ut si-
militer civitatem sibi subjugarent.

De morfe Saiohadini, et destrudione muroriim Jerusalem.

Id. cap. xi. Post captam itaque turrim in JSTilo flumine sitam, Saphadinus Imperti~
col. 1406. dierum malorum inveteratus, fratruelumque suorum exlisereda- nens.
tor, ac regni Asias usurpator nequissimus, dolore cordis, ut Death of
mortuus est ^ et sepultus in inferno.
asseritur, tactus intrinsecus, Saphadin,
(Malek-el-
Cui successit filius ejus Coradinus, vir crudelis et seevus, qui
''

Adel.)
Id. cap.
ob ultionem obsidiouis Damietae Jerusalem famosissimam civi- Coradin
xiii. col. tatem foris et intus destruens, muros ejus et turres omnes, (Malek-el-
1409. prgeter templum Domini et turrem David, in acervos redegit. Moadd-
De sepulcbro quoque Domini glorioso destruendo consilium ham) de-
stroys the
habuerunt Sarraceni, quod per literas comminati sunt, quas walls and
civibus Damiata? ad eorum solatium transmiserunt. Verun- towers of
Jerusalem.

1 fcreiUcni] ferens, B. O. W. dying, with the soul like a black


tenentem, Oliver. crow issuing from the mouth.
4 Cui . Da.nietce'] Introduced
. .
- turris'] so Oliver ; turrihus, B.
in error by Wendover. Malek-el-
0. W. Adel was succeeded by Malek-
3 In the margin his face is drawn. el-Kamel
; '

40 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1218. tamen propter tanti loci reverentiam nemo eornm manum Oliver,
Reverence apponere prsesumpsit. Nam in Alcliorano libro legis eorum ^*^ ° ^.?.

of the Sa-
racens for
scriptum habent, Jesum Christum Dominum nostrum de Maria (jqj_"|4Q9_

the Holy Virgine fuisse conceptum et uatum, quem sine peccato vixisse
Sepulchre. inter homines, prophetamque et plusquam prophetam esse pro-
fitentur. Cbbcos Eum illuminasse, leprosos mundasse, et mortuos
suscitasse astruunt. Verum quoque asserunt ad caelum
^
Eum
ascendisse. Unde quando tempore treugarum sapientes eorum
Jerosolimam ascendebant, et postulabant sibi codices Evan-
geliorum exhiberi, deosculabantur eos ac venerabantur propter
munditiam, quam Christus docuit, et preecipue propter Evan-
S. Luc. i. gelium Lucse, Missus est Gabriel, quod ssepius retractant ac
26. repetunt literati eorum. Lex autem illorum, quam, diabolo
dictante, ministerio Sergii monachi apostatse et ha3retici, Ma-
f. 54. chometus Arabice scriptam Sarracenis dedit ac docuit, a gladio
coepit, per gladium tenetur, et in gladio terminatur. Tste
Macometus illiteratus fuit, sicut ipse in Alcborano suo testatur,
Character qui, qufe prgenominatus hgereticus dictavit, ipse praedicavit.
of Ma-
Et quia- potens erat et Arabum princeps, per comminationes
homet.
suas legem statuit observari. Luxuriosus autem fuit et belli-
cosus, et ideo de immunditia et vanitate legem dedit, quam
carnaliter viventes in partem voluptatis observant; et sicut
legem Cbristi Veritas et munditia muniunt, ita errorem ipso-
rum timer mundanus et bumanus voluptasque carnalis ex-
tollunt.

De advenht Pelagii legati apud Damietam et altorum pere-


grinorum de j^artihus Occidentalihus.
Arrival of Subjugata igitur, ut dictum est, turri Damietse, venerunt ad
the legate
Pelayo,
passagium sanctse Orucis, quod tunc instabat, de diversis mundi
and other partibus peregrini multi. Inter quos veuit Pelagius Albanensis Id. cap. x.
crusaders episcopus et Apostolicae sedis legatus, cum magistro Eoberto ^°^- 1405.
from Eng- de Curcum et Eomanis multis. Venerunt et episcojDi multi
land,
France, &c,
cum comite Nivernensi,^ qui imminente periculo cum Chiistia-
norum periculo* recessit. Yenit^ et tunc temporis vir illustris
comes Cestrensis Eanulfus de regno Anglige, cum ^ comitibus

' Verum . . . ascendisse'] ver- "*


periculo] confusione, 0. W.
bum quoque ac spiritum Dei vivi scandalo, Oliver.
ad cselos ascendisse nou discredunt, ^ Venit . . . Ramilfiis] Nearly in
O. W., nearly as Oliver; ad cselos these words in Gale's edition of
ascendisse ad caelum, C. Oliver, p. 442. Not Eckhard.
in
^ cum . . . multa] This mention
- quia . . . princeps'] Introduced
of the English nobles (except the
by Wendover.
Earl of Chester and John's son
3 Herve. Oliver) is due to Wendover.
;

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 41

(Not in Saero Wintoniensi et Willelmo Harundelensi, et barouibus A.D. 1218.


Oliver.)
Roberto filio Walteri, Johaiine constabulario Cestria3, Willelmo
Oliver. de HareciTrt cum sequela multa, et Olivero filio regis Anglias.
Seholast.
Venerunt etiam comites de Marchia et Barri ^ cum filio ^ suo,
^
cap. X,
col. 1406. Willelmus de Carnoto/ Iterius'' de Tocce, et Herveus de Ursone,
et aliis multis.

Be duahus iuvasionibm factis a Sarracenis contra Ghristianos


ajpud Damietam.

Id. cap.xi. Saraceui j^ostmodum in festo beati" Dionisii cum galeis et Oct. 9.
viris armatis ex improviso veuientes, et jDrincipia castrorum Attacks of
ubi Romani tentoria fixerant invadentes, modica manu Chris- ^^^ Sara-
tianorum repulsi sunt, ad galeias suas celeriter recurrentes; rp
sed gladios insequentium ac fluminis voraginem effugere ne-
quiverunt. Submersi sunt enim in Nilum ad viros mille quin-
gentos, sicut fideles postea a paganis didicerunt. In festo
iterum beati Demetrii summo diluculo castra Templariorum Oct. 8.
invaserunt bostes, sed modicum fidelibus dampnum intulerunt
quia per expedites eorum equites fugati sunt ad pontem, quem
procul construxerant, ubi interempti sunt a fidelibus ad nume-
rum quingentorum.

De inundatione Nili flutninis, unde Christiani nimis dampnificati


fuerunt.

Id. col. His ita gestis, in vigilia beati Andreas Apostoli, nocte media, Nov. 29. ''

1407.
intumuerunt fluctus maris, crescentes et excursum facientes Injuries
terribilem usque ad castra fidelium, quos ab alia parte fluvius <lo°e to
inundans occupavit incautos. Natabant tentoria, perierunt , ^"""f

cibaria pisces fluviales et marmi, quasi nihil metuentes, fide-


;
^n inunda-
lium se cubiculis iugerebaut, quos manibus capientes illis tion of the
tamen deliciis carere maluisseut. Et nisi salubri consilio ante Nile,
provisum fuisset de fossato, quod tamen ad usus alios factum
fuerat, mare conjunctum flumini homines cum jumentis, naves
cum victualibus et armis, detraxisset ad hostes. ISTec tamen
hoc periculum evaserunt quatuor cogones, super quos fabricata
fuerant propugnacula ad turrim capiendam, qui^ uno impetu

1 Hugh le Brun. ^ Veit von Tille, Wilken, vi. p.


2 Milo III., Count of Bar-sur- 209.
Seine. ^ beati] sancti, C.
3 Walter. ''
nocte media] om. O. ; not in
* Oliver, adds, " magist. militiaB Oliver.
Templi." 8 qui] que, B. O. W.
42 MATTH^I PAEISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1218. cum quiuta navi, qua3 inter eas hserebat, ad oppositam ripam Oliver,
vi prascipitati/ ante oculos eorum igne Grseco sunt Scnolast.
ventorum
combusti." Pepercit siquidem Deus operibus Frisonum et TLeu- col 1-107
tonicorura, quibus turris capta fuerat. Sad naves oneratee, quEe
in portu maris stabant, ruptis repente funibus, perierunt.
The storm Hsec ^ tempestas adeo generalis fait, quod etiam in (Not in
genera ^^"'^i'-)
. ^^o;Ka et Scotia tonitruum et fulo-ura et ventum in-
comparabilem generavit.

Be qitadani peste quce multos in exercitu, Gkristianos afflixit.

Plague Invasit ea multos de exercitu pestis qusedam,


tempestate Id.
among the contra quam phisici nullum ex arte sua poterant invenire^ re-
crusaders, medium. Dolor enim occupavit repente pedes et crura, in
quibus apparuit caro corrupta et nigra, gingivas et dentes,^
nigredo obdurata potentiam abstulit masticandi ; sicque longo
doloris tractu afflicti, multi ad Dominum migraverunt. Qui-
dam vero usque ^ tempus vernale durantes caloris beneficio
mortis periculum evaserunt.

De translatione Sancti Wlstani, cujus costa collata


ecdesice Sancti [Alhani].

Dedication Eodem anno dedicata est ecclesia Sanctee Marise Wi- Cogges-

gornise, et corpus gioriosi episeopi Wlstani, prsesentibus


Marv's ^ ^gg_
Worcester, episcopis et magnatibus quos dinumerare longuni esset,

fation oTs tmnslatum est uno et eodem die, septimo idus Junii,
Wuistan, litera Dominieali G., videlicetin septimana die Jovis
Pentecostes, eidem ecclesiEe Silvestro epi-
prtesidente
scopo, aliquando priore ejusdem ecclesise et monacho et ;
:^J]?*
obtains a divisse sunt reliquia?, ut magis sanetus venerabilis ha- (Not in

hiTreHcks
^^^'^^^T^^'- CoUata ^ est ecclesiifi costa una quam reverenter ^jf^'^*'
for St. Al- am'o et argento abbas ecclesiee Sancti Albani Willel-
ban's. n •,
mus coliocavit.
Gualo recessit ab Anglia, tendens Romam circa fes- Id.

' prcecipitati'] precipitate, B. O. ^ The sentence is obscured by


W. its being abridged and altered.
- comhusti~\ combuste, B. O. W. '^
C. ins. ad.
* This is in rubrick in the margin. :
See Gesta Abbatum,
<"
i. p.283 ;

It is not in C j Annales de Wigomia, Annal.


•*
ini-enire'] dare, C. Monast. iv. p. 409.
. .

DE TEMPORE REGIS HENRICl TERTIl.

Cogges- turn Sancti Andreae. Pandulfus Norewicensis electus A.D. 1218,


^^^^' successit ei in legationem. Rex. Henricus III. proprium ? ''^^"l^
Id. p. 187. sigillum regni optinuit. place of
Walo.
New seal.
Ricardus de Marisco fit ejpiscopiis.

Eodem anno, procurante "Walonc ^ legato, Ricardus de Ma- Eichard de


risco clericus, de familia ct moribus " regis Johannis, factus est *|^-'^sco,
Dunelmensis episcopus ;
qui nono kalendas Augusti munus Durham,
suscepit consecrationis.

Willelmus Marescallus diem dcmsit extrenmm.

Anno Dominicai incarnationis mccxix. Eex Henricus, quarto Henry III.


regni sui anno, fuit ad Natale Domini apud Wintoniam ; cui^^^^™"
Petrus ^ episcopus omnia necessaria ministravit. Quo etiam \ '
,•

tempore Willelmus senior Marescallus, regis et rector regni, ^^^ -^^^^


diem clausit extremum, et Londoniis apud Novum Tern- Marshal,
plum
....
censionis,
honorifice
videlicet
tumulatur,
xvii.
.
scilicet

kalendas
in ecclesia, die As-
.

Junii.'*' Post cujustheNew


!r'^° \®
buried at

mortem memoratus rex in custodia Petri Wintoniensis episcopi ^^^ '

remansit. Obiit Willelmus Marescallus, miles incompa-


rabilis. De quo quidam^ versificator ait,
Sum quem Saturnum sibi sensit Hibernia, Solem His epi-
taph, and
Angiia, Mercurium Normannia, Gallia Martem. character.

Fuit enim Hibernicis nocivus edomitor, Anglis honor


et gloria, Normannis negotiator, quia in ea multa com-
paravit, Gallicis bellicosus et miles invincibilis. Plm-a
habentur epitaphia scripta de eo in libro° fratris

1 O. W. ins. apostolicw sedis. Matthew Paris to S. Alban's, is


- mo7-ibus} Altered in the Hist. now in the Cambridge University
Angl. to consiliariis. Library, Dd. xi. 78. To the table
* O. \V. ins. ejusdem civitatis. of contents given on the fly leaf
1 Junii ] Aprilis, B. In the Matthew Paris has made some ad-
margin is his shield reversed. ditions,one of which is " De epi-
5Gervasius de Melckeleia, opti- " taphio comitis Marescalli " but ;

mus astrologus, Hist. Angl. ii. p. the leaves that contained the epi-
232. taphs referred to above are now
^'
This book, which was given by gone. Henry of Avranches was a
44 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1219. M. Parisiensis quem habet de versibiis Henrici de


Abrincis.
Composi- Hoc quoque anno facta est amicabilis compositio inter

tween'^the
ecclesiam Lincolniensem et ecclesiam Sancti Albani
bishop of super vicaria de Luitona, tempore Hugonis Lincolni-
and the ensis episcopi, scilicet secundi, et Willelmi abbatis Sancti
abbey of Albani. QiifB compositio plenius scribitur in libro Ad-
^

respecting ditamentorum/ videlicet ad tale signum d^Il^l^^' • ^®^


the vicar-
j^qq eodem anno ante hoc capitulum.
^
age 01 Lii-
ton, Beds.

De ohsidione civitatis DamietcB, et de qfflidione varia Ohristia-


norum in exercitu.

Progress Eodem ^ tempore Pelagius ^ ApostolicEe sedis legatus, ardens


of the habens desiderium civitatem Damietee obsidendi, Christianos
siege of
post turrim captam bortabatur ad Nili fluminis transitiim, Oliver,
Daraietta.
qui cum magno periculo per flnmen sursum cum navibus as- Scholast.

cendentes inter civitatem et turrim. captam, machinis civitatis f.ol'i407


et jgne Grgeco sunt non mediocriter impediti. Unde accidit,
ut una navis Templariorum, vi torrentis impulsa, prope ripam
civitatis capta fuisset, quas cum prascipitaretur ad bostes, cum
barbotis et uncis ferreis impugnarunt, ignem
ipsam diutius
Graecum super earn proicientes de turribus civitatis. Et cum
prsevalere propter defensorum audaciam non potuissent,^
certatim navem ascendentes increduli, preecipites in earn ad
Templarios descenderunt. Ubi cum diutius pugnaretur, navis
tandem perforata, sive ab hostibus, sive a fidelibus ut potius
creditur, profundum fluminis petiit, submergens JSgiptios ct
Christianos, ita ut vix mali summitas appareret; et sicut
Sarason plures stravit mo[riens quam vijveus, sic et isti mar-
tires Christi plures secum in aqute voraginem traxerunt, quam
gladiis jDcrdere 23otuerunt. Deinde pontem reparantes pagani
aperturam adeo reliquerunt angustam, ut naves fidelium sine
periculo fluminis ascendere non valerent.
Sed Frisones et Tbeutonici, zelo justse indignationis accincti, Id. cap. xii.
cum majori navi, cujus ministerio turris capta fuerat, pontem col. 1408.

kind of court poet to Henry III. is also given iu the Gesta Abbatum,
See Warton's History of English i. p. 275 (Riley).
Poetry, ii. p. 48 (ed. Hazlitt, Lond. ^ Eodem . . . hortabatur.'\ This
1871) and the references there is Wendover's.
given. This sentence is not in C. 3 C. ins. et.
1 i.e. MS. Nero. D. 1, f. 63. It * potuissent] valerent, O. W.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 45

Oliver. viriliteriuvaserunt auxilium qiioque non habentes nisi de A.D. 1219.


;

Scholast. CEelo, decern viri de gente prasdicta contra omn«m Progress of


circiter
^

cap. xii.
fortitudinem Babilonis pontem ascendentes, spectante Christiano- the siege of
col. 1408.
rum multitudine, et hanc audaciam plurinium admiraute, frege- ^^^^^
runt eundem; et sic cum quatuor navibus, super quas erat pons
fundatus, reversi sunt cum triumpho, liberam viam et apertam
Christianis sursum
velificare volentibus relinquentes. Et his
ita Saraceni periculum, quod illis imminebat, atten-
gestis,
dentes, ripam fluminis fidelibus oppositam fossatis et argillosa
materia cum propugnaculis ligneis et rebus aliis munierunt,
machinas cum petrariis locantes ibidem, per locum ilium
transeundi spem omnimodam fidelibus auferentes. A casali
etiam, quod per miliare fere distabat a'civitate, ubi nova liajc
munitio terminabatur, per transversum fluminis navium fece-
rant submersiones," cum palis gurgiti latenter infixis. Sed
Christ!^ milites, cogones cum castellulis ac propugnaculis,
armatis muniti bellatoribus, cum galeis aliisque navibus sub-
sequentibus, prsescriptas submersiones, Christo duce, penitus
evaserunt. Hostes vero fidei, omni metu dissimulato, tresf. 54&.
ordines armatorum stationi navium Cbristianorum opposuerunt,
unam peditum, sujDer ripam fluminis, cum targiis eleganter
ordinatam, secundam post tergum eorum, similem priori, ter-
tiam equitum, longam et terribilem, ictibus lapidum et telo-
rum iDlurimum vexantes fidelium stationem. Sed fidelis Deus,
qui non patitur temptari suos suiter id qtwd loossunt sustinere, ICor.x. 13.
respiciens ad castra servorum suorum, moBrorem fidelium et
tristitiam in gaudium et exultationem convertit. Nam in
nocte solennitatis beatse Agatbee martiris, cum ordinatus esset Feb. 5.
exercitus Cbristi, qui sequenti die fluvium erat transiturus, Retreat of
pluviiB et venti magnam diflicultatem Christicolis intulerunt ® '^^'^" ;

cens
sed nocte eadem, Deo procurante, tantus pavor Soldanum
Babilonis et ejus exercitum invasit, ut relictis tentoriis, igno-
rantibus etiam paganis quos ad resistendum fidelibus ordina-
verat, in sola fuga spem haberent. Unde quidam apostata,
qui diu'* Christianorum legem trausgressus sub Soldano mili-
taverat, stans in ripa^ fluminis, Gallica lingua clamare coepit;
" Quid moramini? quid trepidatis Soldanus recessit." Et
.^^

boc dicto, se recipi in Cbristianorum naviculam postulavit.


Sicque fidelibus fidem faciens, illos ad transitum fluminis ani-
mabat. Et summo diluculo, cum inchoatum esset missae ofii-

^ Christi milites'] lutroducecT by


' circitei-\ pauciores quam, W.
Wendover.
- submersiones'] subversiones, ^ dill] multo tempore, 0. W.
W. immersionem,
; Oliver. 5 ripa^ ripam, C.
46 MATTH^I PAEISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 121 9. cium, Oawdeamiis omnes in Domino,^ per oratoria Christia- Oliver.
The cru- uorum, nunciata sunt liaec regi et legato. Itaqne fugientibus Scholast.
saders cap. xii.
Saraceuis, Cliristiani absque sanguinis effusione et omni im-
cross the col. 1408.
pedimeuto flumen transieruut sed adeo limosa et aquis pro-
;
river and
invest Da^ fundioribus difficilis fuit ad applicandum terra hostilis, ut vix
mietta. earn equi ascendere potuissent. Templarii autem preeduces in
ascensu prospero cursu ad civitatem. festinaverunt, sternentes
perfidos, qui audacter de portis egressi Christicolis venientibus
occurrerunt. Sed illis in civitatem redii-e compulsis, exercitus
Ohristi tentoria ac spolia fugientium paga-
Soldani occupavit
norum. Targiasmultas et galeias, cum barbotis et navibus
aliis, quEe infra casale usque ad civitatem inveniebantur,
Christicolse rapuerunt. Unde perfidorum multitude, relictis
uxoribus ac parvulis propter fidelium inopinatum transitum,
de Damieta fugerunt. Deinde per girum Damieta obsessa est,
exercitu exercitui per pontis compositionem continuato, utram-
que ripam fluminis contingentem.

De ])rim.o imjpetu Saracenorum in Gliristianos post dbsidionein


DamietcB.

First at- Civitate itaque obsidione vallata, bostes fidei, resumptis Id. col.
tack of the viribus, cum Soldano et Alapinis ac multitudine copiosa 1409.
Soldan and
locum occupant, ad quem fideles transitum fecerant inspera-
the Aleppo
forces.
tum. Et nisi per consilium divinum et auxilium prima castra,
qua; erant inter mare et fluvium, retenta fuissent, et maxime per
probitatem Theutonicorum, negotium Ohristi magnum pericu-
lum incurrisset. ISTam pleni amfractibus Saraceni ad tantam
9 March. prorupti sunt temeritatem, ut diluculo die Sabbati ante Do-
minicam qua eantatur OcuU onei semper ad Domhium,'^
fidelibus ignorantibus, cum multitudine gravi bellatorum,
usque ad fossatum suum sese praacipitarunt, sed peditum
illorum et equitum fuerunt probitate repulsi. Fecerant enim (Not in
Cliristiani fossatum a tergo sui latum satis et altum ad cau- Oliver.)
telam, ut si forte bostes fidei impetum facere vellent in eos,
bujus fossati presidio munirentur.

^ Th& beginning of the office for " tyris, de cujus passione gaudent
S. Agatha's day, " Gaudeamus om- " angeli et collaudantFilium Dei."
" nes in Domino, diem festum cele- " The beginning of the office for
" brantes sub honore Agathse mar- the third Sunday in Lent.
;

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 47

Be secundo impeta facto contra Christictnos. A.D. 1219.

Oliver. In die iterum Palmarum inimici crucis, coUecto inuumera- 31 March,


Scliolast.
billexercitu ac nimis terribili, fossatum iindique fidelmm in- Second
cap. xiii.
col. 1410. vaserunt, et prsecipne pontem Templariorum et ducis Austriee, attack,
quern ipsi cum Theutonicis
defendere vii'iliter studuerunt.
Sed illi cum electis militibusab eqtiis descendeutes cum
suis
Christianis atrociter puguaverunt. Ceciderunt bine inde mor-
tui ac vulnerati multij sed tandem adeo prasvaluerant in-
creduli, quod pontem ascendentes partem ejus combusserunt.
Tunc dux Austria3 preecepit suis, ut sese retrabentes bostibus
darent ingressum; sed illi ingredi non audebant. Mulieres
quoque bellatoribus Christianis aquam, vinum, panem, ac
lapides^ ministrabant ; sacerdotes vero orationi insistebant, Deum
orantes,'^ et sauciatorum vulnera alligantes. In ipso die sancto
non est Cbiistianis spatium datum alias gestandi palmas
quam balistas, arcus, lanceas, gladios, clipeos, et sagittas
adeo enim. instabant inimici eorum atrociter studio liberandge
civitatis, quod ab ortu solis usque ad boram diei decimam
fidelibus requiem non dederunt sed tandem fatigati sese
;

Id. cap. cum dampuo masimo de loco certamiuis retraxerunt. In festo 16 May.
xiV. col. iterum Dominica3 Ascensionis, more solito, per terram et aquam
1411.
irruerunt perfidi in Cbristianos, ac multotiens illos attemp-
tantes, prasvalere non potuerunt, sed prope castra eos iDrovo-
cantes mutuo ad invicem dampna pertulerunt.

De tertio impetu crudeliter facto ah incredulis contra


Christianos.

Id. Collegerunt denique bostes fidei pridie kal. Augusti om- 31 July.
nera quam habere poterant copiam bellatorum, qui post Third J-^^''"
attack.
diutinos assultus fossatum * contra militiam Templi tandem
transeuntes, ac violenter licias dirumpentes, pedites Christia-
norum in fugam verterunt, ita quidem ut universe exercitui
periculum immineret. Milites, equites simul et pedites,"* ter
conati sunt ipsos a fossato repellere, sed nihil profecerunt.
Clamor exortus est insultantium paganorum, aucta est timi-
ditas Christianis. Sed spiritus consilii et fortitudinis Templa-
rios animavit. Nam Templi cum marescallo
magister'^ cseteris-
que fratribus, per exitum satis angustum impetu facto, viriliter

1
O. W. ins. intrepide, as Oliver.
*
O. W. ins. seculares, as Oliver.

- orantesi benedicentes, O. W., 5 Peter de Montaigu. William of


as Oliver. Chartres died through iUness foUo'vr-
3 B. repeats ybssaiM?;i contra. ing the inundation of the Nile.
48 MATTHJJI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1219. incredulos convertit iu fugam. Domus Theutonicorum et Fri- Oliver.


o as .
sones,* comites et barones, atque ex diversis nationibus milites,
CRT). XIV.
videntes Templi militiam in periculo, per exitus sibi expositos (,qJ_ 1411.
illis in auxilium proruperunt. Tunc pedites perfidorum, pro-
jectis clipeis, truncabantur ad ^centum, praeter illos qui in fos-
sato pra3cipites perierunt. Deinde peditibus Ohristianis egrfes-
sis, per modicum spatium sese subtraxerunt bostes. Acies
bine inde substiterunt armatae, donee crepusculum vespertinum
certamen diremit,^ Saraceni prius recesserunt occisorum ;

jacebant corpora juxta fossatum multa, prceter illos qui sauciati


letaliter"* ad castra sunt reducti. Pauci de fidelibus per vir-
tutem Dei et Templariorum audaciam perempti fuerunt et ca]3-
tivi. Dum hsec agerentur ibidem, combusta sunt omnia fere
instrumenta fidelium, qu^ erecta erant contra civitatem, a de-
fensoribus ejus, prgeter scalas, in magnum Cbristianorum de- (Not in
trimentuiTi. Post has igitur factas a Soldano invasiones non Oliver.)
est ausus congredi cum Cbristianis, sed non longe ab obsi-
dione fixis tentoriis in insidiis permanebat.

Be'-' lyroelio campestrl inter Christlanos et Saracenos commisso.

Battle be- Exercitus autem Cbristi cum diutius usu petrariarum et


tween the trebuculorum aliarumque macHnarum muros civitatis subver-
Crusaders
tere laborasset, nee quicquam profecisset, a prudentioribus
and Sara
cens.
populi perspicue deprehensum et veraciter est intellectum, Oliver.
non nisi sola virtute divina Damietam
capiendam unde fore ;
Scbolast.
cap. xiv.
inter multos surrexit murmuratio in castris, communibus exi-
col. 1412.
gentibus peccatis et discordias fomentis. Nam quorundam fuit
(Not in
pra3sumptio, ut cum Soldano, qui non longe [a castris] Cbris- Oliver.)
f. 55. tianorum fixis tentoriis manebat in insidiis, campestre prgelium
consererent ; ut, eo subjugate, cum
ipso subjugarent etiam Da-
mietam. E
contra consilium regis Jerusalem erat et multorum
cum eo, ut obsidio tam diu ageretur incoepta, quousque vel
virtute divina vel etiam fame inclusi deficerent. Nam qui- Id. cap. XV.

cunque per posticum vel de muris civitatis prsecipites evade-


•" col. 1414.

bant, inflati et fame afflicti, concivium suorum evidenter an-

1 Frisones'] Introduced by Wen- •*


letaliter'] graviter vel leviter,
dover, as barones immediately after- Oliv.
wards. ^ At the foot of the page is a
"
ad centum'] Introduced by Wen- drawing of the* Christians and Sa-
dover. racens fighting.
^ diremit] dirempsit, 0. W., in- " posticum'] posticium 0. W.,
teremit, Oliv. and so Eckhard, col. 1414.
;
"

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 49

gustiam indicabant. Sed illis tandem prasvalentibus qui A.D. 1219.


decreverant immutabiliter cum Soldano certamen inire, in die Defeat of
the Chris-
Oliver. Decollationis Sancti Johannis Baptist^e ad castra Babiloniorum
Scholast, tians.
ita, licet discordes, confiuebant, ut vix invenirentur viri qui in Aug.
cap. xiv. 29.
col. 1412.
obsidione urbis remanerent. Tandem inter mare et flumen, ubi
dulcis aqua repperiri non poterat ad bibendum, proficiscentes,
invenerunt hostes fidei in tentoriis commorantes ; sed ipsi, papi-
lionibus sublatis, fugam simulabant. Et cum a fidelibus pro-
cessum fuisset adeo, quod appareret adversaries nolle directa
fronte confligere, capitanei fidelis populi longum inieruut con-
silium, utrum procederent an Discors inter eos fuit redirent.
sententia, unde inter consilia
^ sine consilio solutas sunt acies,
prseter ordinationem illorum, quos disciplina ligavit et obedi-
entia militaris. Equites Cipri, in dextro cornu constituti,
Saracenis incursum a latere facientibus timiditatem suam os-
tenderunt. Romani pedites primi fugerunt, et cum postea
equites ex nationibus diversis, cum quibusdam Hospitalariis
Sancti Johannis. Legatus et patriarcba, qui crucem portabant,
multum sed frustra, ut resisterent, supplicabant. ^Estus solis
vehemens unde pedites armorum pondere premebantur
erat,
calor auxit laborem vise, et qui secum detulerant vinum, bibe-
runt illud purum, propter aqu£e defectum, in angustia sitis qui ;

post primes fugieutes anbelo cursu terga dederunt, extinctique


sine vulneribus corruerunt. Rex vero Jerusalem, cum Templa- Infortu-
riis et domo Tbeutonicorum et Hospitalariis ^ Sancti Johannis, nium may-
de Outhlandia,^ de Wiche,' de Saleberge," et Cestriaa comitibus,
imm populi
(Id. Gale, Christiani.
p. 447.) cumque Waltero Bertoldi, Reginaldo de Ponte, Francigenis,
Pisanis, et militibus ex nationibus diversis, impetum sustinii-
'

erunt ® et pro muro fuerunt fugientibus, quotiens


paganorum ;

illis suas facies ostendebant. Rex vero Jerusalem igne Greece


^

fere fuit combustus. Capti sunt autem in illo conflictu ex


Christianis electus^" Belvacensis, et frater ejus Andreas de

' inter . . . consilio^ Introduced ^ Salehcrge'\ This is William


by Weudover. Earl of Salisbury. See L'Estoire
- postea^ post, O. W., as Oliver ;
de Eracles, 32, cap. xii., p. 343.
postea are written by Par. in
CU711 This name and that of R. de Ponte
the margin. C. has prima, altered are not in Eckhard's edition.
"
to postea. O. repeats militibus. W. in-
^ hospitalariis^ hospital', B., hos- troduces midtis.
pitalis, 0. W. ^ sustiiiuerunt'] sustineut, 0. W.
^ OiUhlandia'] Ortblandia, C. ; It is altered by Paris in B,
Hoilandia, Oliver ; i.e., William I., 9 mis'] illas, B.
Count of Holland. '
10
Milo de Chatillon Nanteuil.
^ George Count of
Wied.
VOL. III. D
50 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1219, Nantes,^ vicecomes- Belli Montis, Walterus ^ regis Francorum Oliver,
Names of camerarius ac filius ejus,'' Johannes de Arcis,^ Henricus ^ de Scholast.
the crusa- Ulmo Templarii triginta tres capti sunt vel interfecti,'' cum '^^^'>'^^'*''
;

ders taken
marescallo ^ Hospitalis Sancti Johannis, et fratribus quibusdam
prisouers. (Gale),
ejusdem domus nee domus Theutonicorum absque damno
;

evasit. Sunt praeterea alii multi trucidati et in captivitatem


adducti. Militia autem Templi, quse in congressione solet esse
prima, in regressu fuit ultima unde cum ad fossatum Chris-
;

tianorum novissima rediret, tamdiu foris ^ substitit, quousque


anteriores intra moenia fuissent ingressi. Tunc increduli
reversi sunt ad abducendos captivos sues et spolia colligenda.
Et sicut a perfidis postmodum didicerunt fideles, quingenta^°
capita Christianorum Soldano preesentata fuerunt. Christianis
Pagano- vero hoc certissimequod in prgecipua militia sua
constat,
rum vic- damna sibi luctuosa sustinuerunt increduli, unde Soldanus,
toria sed
unum de captivis suis ad Cbristianos mittens, de treuga vel
cruentis-
sivui.
pace tractare coepit, in quo tractatu reparaverunt fossatum
suum eleganter^^ et alias macbinas Christian!.

Qualiter peregrini qtddam a Damieta non licentiati recesserimt.


De adventti Savarlci de Maloleone insperato.

Many of ISTautse quidam eo tempore Ohristianitatis proditores, et cum Id. cap. xv.
the pil- eis Christiani multi, ante tempus consueti passagii, exercitum P- 448,=
grims de-
sert.
Christi in summo periculo reliquarunt, qui recedeutes Chris- /j;\i,a \\
ticolis moestitiam, B'abiloniis audaciam contulerunt. Unde
Attack of tractatum pacis intermittentes increduli, in vigilia Sanctorum
the Sara- Cosmae et Damiani
proxima die sequenti, cum galeiis et
et
cens.
26 Sept.
barbotis armatis, flumen et terram, cum mangonellis,'"
per
targiis, et fruticibus pro implendo Christianorum fossato, pe-
tierunt eos impetu consueto et barbarica feritate, multosque
fideles hoc subito impetu peremerunfc. Sed triumphator in
Arrival of Israel, omnipotens Deus, castris suis providit, misso per mare
Savary de Savarico de Maloleone cum^^ galeiis armatis et bellatoribus
Mauleou.
multis. Tunc Christiani hoc viso, in illo necessitatis articulo
' Nantes'] Nantolio, the Camb. ' interfecti'\ interfecto, B.
MS. of Oliver. Nanteuil. ® Ay mar de Layron, L'Estoire
2 Ralph. de Eracles, 32, iv. p. 333.
3 Walter of Nismes. ^ foris] so O. W. as Oliver ; for-
* Adam. tis, B.
5 Arcis] Arciis, Camb. MS. of ^^ quingenta^ quinquaglnta, Oliv.
Oliver; Ai-as, Eckhard, col. 1413;
1^ eleganter] alacriter, Oliver.
Arcie, L'Estoire de Eracles, 32, iii.
1- C. ins. et.
p. 332.
Henricus de UIdio'] in Eck-
^ ^3 cum] qui, C
hard's edition, though not in Gale's
; ;

DE TEMPOEE EEGIS HENEICI TERTII. 51

Oliver. clamaverunt in CEelum, Deum laudantes, et non trepidantes ; A.D. 1219.


cap. XV. sed in prselio hostibus viriliter resistentes, incredulos recedere
col. 1413.
compulerunt Illius virtute Qui salvat sperantes in Se.

De Saneta Elizabeth Aleinannica.


^
Ipsis cliebus signipotentissima saneta Elizabeth, regis Account of
S. Eliza-
Hungari?e Landgravi^ Thuringipe sponsa, miraculis
filia,
beth of
et vitre sanctitate supra sexum muliebrem floruit in Hungary.
Alemannia, cujus hortatu vir suus Landegravius, no-
mine Ludowicus, crucein suscepit, et apud Damiatam
obiit,- sanctissimse precibus uxoris suse E[liza;beth] cselo
receptus. Post cujus obitum saneta Elizabeth jam
vidua habitum religionis de manu magistri Conradi
viri sanetissimi suscepit, et adeo de virtute in virtu-
tem aseendit, ut ante et post obitum ejus tota Ale-
mannia ejus virtu tibus et fama illustraretur. Et scien-
dum quod ipsa^ E[lizabeth] filia fuit illius reginse,'' Doubtful
speech
Cf. Al- de qua per Innocentium Papain interpretata est in about her
berici
chronicon,
melius hpec loeutio amphibologica, cum de consensu mother's
murder.
p. 473 communi accusaretur archiepiscopus quidam
(Leibnitz
Access. Reginam interfieere nolite, timere bonum est : et si
Histor.
torn. ii. omnes consenserint,^ ego non, contradico.
Hanov.
1698), In qua loeutione hsec fuit accusantis intentio

Reginam interfieere nolite timere, bonum est ; et si

omnes contradixerint,*" ego non contradico.

Et sic per propitium interpretem intervenientibus


muneribus liberatus est accusatus.

1 Andrew II. Strigonium (Gran). See Alberic's


chronicle, p. 473.
^ An error; he died Otranto
at
^ Written by Par.
consenserint']
in 1227. They were not married
over an erasure contradixerint,
;
till 1221. See Madden's note 2,
Hist. Angl. consensenserint, C.
;
Hist Anglor. ii. p. 233.
" contradixeri7it] sic. Par. pro.
3 ipsa'] ilia, C.
bably forgetting to alter it ; consen-
* Gertrude of Meran. The serint, Hist. Angl. ; C. has consen-
" archiepiscopus quidam was ''
tierint in the text, contradixerint in
John de Merauia, archbishop of the margin.

D 2
52 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.U. 1219. De mortalitate qua affligehantur hiclusl urhe DamietcB.

Famine Nunc autem de his civitate gesta sunt


quse in aliquid
and pesti- referamus. Damieta obsidione longa, ferro, fame, et Oliver.
igitui*
lence
pestilentia graviter, ct ultra quam credi vel scribi possit, Scholast..
within cap. XV.
Damietta. afflicta, in spa sola fideni habuit, quam civibus Soldauns joro-
col. 1413.
misit, ut pro eis, si necessitas instaret, cum Christianis com-
poneret, ut mortem evadere potuissent. Sed boo tempore in
nrbe tanta fames invaluit, ut vitalis refectio deesset inclusis.
Durabilis enim non est annona Egipti, projDter molles glebas
in quibus crescit, nisi superius circa partes Babilonias servetur
per annum. Postremo autem portas suas obstruxerunt in-
creduli, ne aliquis calamitatem eorum fidelibus
exiret qui
nunciaret, quia dies miseros possiderunt.
afflictionis lUis
etiam, qui foris in exercitu Soldani fideles obsederunt, copia
pabuli decrescere ccepit, et ita quidem, quod coctanum unum
xii.* bizantiis vendebatur. Inter csetera incommoda, quse
niiseri sustinebant diebus - ac noctibus, velut aurisia percussi,
oculis apertis nihil videbant. Nilus pra3terea, qui post festum Id. cap.

Sancti Johannis Baptistee usque ad Exaltationem sanctee Crucis xvi.

solet excrescere et ^gypti planitiem irrigare, hoc anno more


solito ascendit, sed magnam terras partem siccam relin-
non
quens,terram illam nee seminari permisit ^ nee arari.
The Sol- Unde Soldanus famem timens, amore retinendge Damietge,
dan thinks cum Christianis pacifice componere cogitavit. Auxit autem (Not in
of offering
propositum ejus ad compositionem miraculosa turris subjugatio, Oliver.'!
terms to the
Crusaders. et Christianorum constantia prteliandi, qui totiens cum ad-
niodum pancis fidelibus, omnem Paganism! fortitudinem
audacter invadentes, de prtelio turpiter fugaverunt, et multa
ex eis milia peremerunt.

Qualiter Soldanus regnum Jerusalem ophdU CJiristianis ita


td a Damieta recechrent.

Speech of Soldanus igitur, convocatis magnatibus suis et consiliariis


the Soldau. fidelissimis, dum esset in mentis angaria consLitutus, coram
eis locutus est in hunc modum. " Deus," inquit, " Christia-
" nornm magnus est, fidelis, et potens in pra3lio, quod noE-
" comprobavimus omnes, et maxime in hoc instanti articulo,
" in quo mauifeste pugnat contra nos pro iuimicis nostris. Et

1 xii.^ xi., Oliver. gin, for poterat, which B. O. W.


- diebus acj Introduced by Wen- have, as Oliver. C. has terra ilia
dover. . . . . poterat, yi'ith permisit m ihe
3 permisiQ So Par. in the mar- margin.
DE TEMPORE" REGIS HENRICI TERTII. i3

" procul dnbio inanis erit actio nostra tota, quamdiu ficleles A.D. 1219.
" ipsum liabebunt placabileni acljutorem. Ecce, imminet captio f. .5.5i.

" Damietas, quse clavis est totius Egypti qu^ si capta fuerit, ;

" in maximum nostri ac legis nostra proveniet detrimentum.


Cf. I'Estoire " Quia cum multotiens legatur a Cbristianis obsessa, nun-
de Eriicles " quam tamen legitur subjugata. Unde nobis utile reor, ut
'

empereur, " reddamus Deo Christiauorum ea quae sua fuerunt omnia,


i.e., Cout.

Will. Tyr.
" ne simul cum suis auferat a nobis quae nostra esse videntur.
lib. 32, cap " Sicque cum Justus sit et aliena non concupiscat, si banc
xi. p. 342 " pacem recusaverint eequitatem Christiaui, maxime sibi
et
(Recueil " tarn bonorabilem, provocabunt Deum suum in odium sui
des Histo-
riens des
" jDer concupiscentiam iniquam, et sic superborum aspernator
Croisades, " ab eis recedet, babebuntque impugnatorem, quern babuerant
Par. 18.59, "
propitium adjutorem." Et licet hoc consilium multis dis- He offers to
T. ii.)
pliceret, missis tamen nunciis Christianis optulit veram restore the
Oliver cross, the
Scholast. crucem, qua3 olim a Salaadino capta fuerat, cum captivis
captives,
cap. xvi. omnibus, qui per regnum Babilonis et Damasci vivi poterant and the
col. 1414. repperiri, cum sumptibus necessariis ad reparandos muros kingdom of
Jerusalem et civitatem in statum pristinum reducendam. Jerusalem,
excepting
Optulit insuper totaliter regnum " Jerosolimitanum, prater
Kerak and
Craccum et Montem Eegalem, pro quibus retinendis tributum "Montreal
optulit, singulis annis videlicet^ xii. milia bisantios, quamdiu (Petra),
ilia teneret. Sunt autem duo castra btec in Arabia, septem and to pay
tribute for
firmissimas munitiones babentia, per qusnegotiatorespaganorum
these.
et peregrini Mecbam tendentes vel ab ilia revertentes transire
Solent ; et qui base tenuerit, Jerusalem cum vineis graviter
et agris la3dere valebit. Hanc compositionem acceptandam et Several of
utilem esse Cbristianitati rex Jerusalem, comes Cestrensis, the crusad-
ing leaders
et omnes Francigenge, cum capitaneis Tbeutonicorum con-
wish to
stanter'^ censuerunt. Nee hoc mirandum est, cum multo minore accept the
pace, quEB prius oblata fuerat, contenti fuissent Christiani, terms
offered,
nisi insano consilio eis fuisset obviatum. Legatus autem,
but the
concupiscentia retinendse civitatis ductus, et per eum pa- legate and
triarcba cum clero universe, huic compositioni se opponunt, the clergy
asserentes constanter ante omnia Damietam fore capiendam. oppose
them, and
Opinio diversa peperit discordiam, unde ^ nuncii Soldani lasti
they are
recesserunt. Cumque base Soldano nunciata fuissent, misit clam refused.
multitudinem magnam peditum per palustria ad Damietam,
quorum ducenti quadraginta, Christianis dormientibus, Do-

*
1 legit u?-^ om. C. constanter'] pertinaciter, O. "W.
- regnuvi] om. C. as OUver.
3 vid. . . . hisantios'] Introduced
' unde . . . fuissent] Introduced
by Wendover. The
Estoire de
by "Wendover.
Eracles, pp. 339, 342, has " xv. mile
" besans."
;

54 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1219. minica nocte post festum Omnium Sanctorum, licias eorum Oliver,
inti'averunt ] sed per clamorem vigil um ^ esercitus capti sunt cap. xvi^
col. 1415.
vel interfecti, quos ad centum " vel plures numeraverunt ex
captivis.

De caj^tione miraculosa urbis Damietce et civibus suhjugatis.

Capture of His^ ita gestis, cum populus Christianas civitatem Damietee'' (Not in
Damietta. acerrime invasissent, perspexerunt murorum propuguacula Oliver.)
omni carere defensore, unde cum festinatione scalis ad murum
applicatis, civitatem certatim intraverunt fideles. Sicque Sal-
vatore mundi procurante, nonas l^ovembris capta est Damieta Id.

sine defensione, absque tumultu et violenta deprtedatione, ut cap. xvii.


col. 1415.
soli Filio Dei victoria ascribatur. Et cum caperetur ^ civitas ^ in
oculis regis Babilonis, non fuit ausus more solito Christianos
aggredi, sed confusus aufugiens propria castra combussit.
Christo itaque duce, milites Cbristi Damietam ingi-essi plateas
Dreadful invenerunt stratas cadaveribus mortuorum, ex quibus eis Id. cap.
xxi. coL
condition occurrit foetor iutolerabilis et miserabilis bumanitatis aspectus.
of the city, Mortui vivos'' interfecerunt : vir et uxor, pater et filius, dominus 1418.

et servus, mutuis foetoribus perierunt. ISTec solum platen civi-


tatis mortuis erant plenae, quia in Eedificiis et cubiculis jace-
bant defuncti. Juvenes et parvuli petierunt panem, sed non
erat qui frangeret eis ; infantes ad ubera matrum pendentes
inter amplexus morientium oscitabant divites delicati inter
;

acervos tritici fame perierunt. Octoginta milia a tempore Id. cap.


sxii.
obsidionis perierunt in urbe, exceptis illis quos sanos vel
languidos invenerunt fideles, qui ad tria milia et amplius
numerantur ; ex bis autem trecenti nobiliores ad redemptionem
captivorum suorum vivi reservantur a populo Obristiano,
prseter baptizatos qui crediderunt in Christum. Haec civitas Id. cap.
xvii. col.
The three primo a Grgecis ^ obsessa legitur, qui in ejus captione defecerunt 1415.
sieges of secundo obsessa fuit a Latinis, sub Amalrico rege Jerosoli-
Damietta.
morum, sed minime profecerunt hac tertia vice tradidit earn
;

servis suis Eex regum et Dominus dominantium, Jesus Cbristus


Dominus noster, Qui vivit et regnat in ssecula sseculorum.

1 vigihini] vigilium, B. * Damieta'] om. C.


2 centum'] cc. et duos, Oliver * caperetur] captura, W.
(Eckhard), ducentos et plures ^ civitas] civitatis, O. W. B.
(Gale). has the same, hut with the ti ex-
' At the foot of the page are puncted.
ivio drawings of the attacks on 7 vivos] nimios, 0. W., uiuuos,
" Turris Damiatse" and "Civitas B.
" Damietse." * Oliver, has Gracis et Latinis.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTIl. DO

De S20oliis Damietce imiwecicibilihus. A.U. 1219.

Oliver. antem in
Invenei'unt argentuui Spoils
civitate fideles auram et
Scholast. multum nimis, pannos sericos, vestes pretiosas, cum ornatu ^ '^?^ ^
cap. x^di.
sseculari, et varia supellectili in abundantia magna valde. In waders iu
col. 1415.
Id. cap. commune juraverunt omnes, quod asportata de civitate spolia Damietta.
xxii. col. redderentur, inter victores ^qualiter dividenda ; hoc etiam sub
1419. anathemate prasceptum fuit a legato sed concupiscentia ;

oculorum multos fures fecit. Perceperunt autem ad utilitatem


reipublicaa magnam partem divitiarum Egypti in auro et
argento, perlis, pomis ambra3, filis aureis, philateriis, et pannis
pretiosis, quse distributa sunt per exercitum Domini cum
Id. cap. annona in civitate reperta. Episcopus ^ Aclionensis parvulos
xviii. col. omnes, qui in urbe reperti sunt vivi, baptizavit, solvens ex
1416.
ea Deo primitias animarum. Legatus qaoque de maxima
Id. xxiii.
col. 1419. mahomeria civitatis fecit ecclesiam in lionorem Beatee Virginia
Marise et" omnium Apostolorum, ad gioriam et exaltationem
fidei ChristianEe et Sancte Trinitatis.

Descriftio civitatis.

Id. cap. Civitas autem Damietas, praster naturalem loci situm, quo Descrip-
xvii. col. munitur, triplici muro cingitur, babens extrinsecus murum ^2^^ ?^
1415.
humilem ad custodiam fossati exterioris, secundum altiorem,
Id. cap. ac secundo eminentiorem.
tertium Murus medius viginti
xxii. col. octo turres babet principales, binas vel ternas testudines con-
1418.
tinentes, quee omnes integrge remanserunt prgeter unam, quas
crebris ictibus trebuculi Templariorum aliquantulum concussa
fuit. "Voluit enim Deus integram tradere earn servis suis, ut
Id. cap, clavem et antemurale totius terras Egypti. Sita est autem
xvii. col.
civitas inter Eamasse et campum Tabneos in terra Gersen,
1415.
ub conicere possunt Cbristiani quse ^ pascualis est, quam filii;

Israel tempore famis petierunt a Pharaone, sicut"* legitur in Gen. xlvii.


Veteri Testamento. 4.

Be captione castri Tlia])7ieos.

Id. cap. Capta igitur Damieta, missi sunt exploratores ad [numerum] Captxire of '

xxiv. CO J. virorum mille in festo Sancti dementis, in naviculis per par- the castle
1420.
vum flumen quod Thapnis appellatur, ut de castellulis et villis 03 Mo '

^ James of Vitri. " ad [jiumeriwi] virorum mille] ad


^ et . . . Trinitatis] Introduced viros mille, 0. ; ad viri mille, W. ;

by Wendover. The previous clause numero quasi mille viri, Oliver. B.


is not in Gale's edition of Oliver. had viri, over which Par. has written
^ qua'] quia, Oliver. -orum.
* sicut Testamejito]
. . . Intro-
duced by Wendover.
56 MATTH^I PAllISIEXSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1219. victualia qusererent, et situs locorum diligentius explorarent. Oliver,


f. .56,
Cum autem appropinquassent ad castrum quoddam de nomine Scholast.
fluminis appellatum, Saraceni qui in ejus prsesidio erant, visis ^'^\'
^^n'
Christianis, existimabant exercitum totum advenire, j^o^'^is
obseratis fugerunt Cbristiani vero Christum il^i solum capi-
;

taneum invenientes, castrum alacriter intraverunt. Testati


sunt fideles reversi, ee nunquam in piano castellum fortius
inspexisse habet enim turres septem fortissimas, et desuper
;

testudines per gyrum dupplici fossato cingitur et utroque


;

murato, babens auteniurale. Lacus se difiundunt in latum


per circuitum, undo in byeme aditus equitibus difficilis^ est;
atque in gestate adeo impossibilis," ut nunquam per obsidionem
a quolibet caperetur. Lacus ille valde piscosus est nam de ;

piscariis ejus quafcuor milia marcarum Soldano annis singulis


solvebantur. Avibus abundafc et saliuis. Casalia multa per
girum serviebant ei nam civitas ante castrum olim famo-
;

sissima fuit, ac major Damieta, sed jDOstea ruinosa. Ha3C est


Ps. xxvii. Tapbnis, cujus campi^ in Psalmo meminit propbeta David et
1 2, 43.
Ysaias, Stulti principes Taphneos, et CEetera. In hac autem
Isa.xix. 13.
urbe J eremias dicitur lapidatus, ut ^ babes in Veteri Testamento.
Position of Distat autem Tapbnis a Damieta itinere unius diei per mare, Id. col.
Thanis. I'^^l.
versus Terram Promissionis ut facile sit de Achon vel de ;

Damieta per mare vel per terram prassidium ibidera ponere et


victualia destiuare. Damna plurima Christianis fecit in obsi-
dione Damieta?, quando naves ^ ad exercitum accedentes, vel ab
-eG recedentes, delatte fuerunt illnc. l^Tam litus maris ante
Tapnis arenosura est, et sine portu; sinum habet latum, in
quo naves devolutas recedere non valent absque vento multum
opportune.
Return of Eodem tempore, vir nobilis Ranalfus comes Cestrensis,
Eanulph,
postquam fere per bieunium in servitio Dei militaverat, cum
E. ofChes
ter. legati iicentia et benedictione et totius exercitus favore re-
Bishops of patriavit. Obiit ^ Hugo de Maneport, episcopus Here-
Hereford,
forclensis, circa Pascha ; cui successit Hugo Foliot, et
consecratur Cantuariee festo Omnium Sanctorum.

* difficilis and ^ impossibilis are ment passage referred to in Oliver.


interchanged in Oliver. Par. has is Jei\ xliii. 9.

inipas., i.e., impassibilis, in the ^ naves'] manes, B. ; C. has been


margin. corrected.
^ campi'] campis, B. O. W. This, which is in the margin,
^

* ut . . Testamento] Introduced is between a mitre and pastoral


"bj Wendover. The story of Jere- staff inverted, and the same erect
miah's death at Tahpanhes is given C. ins. eodem tempore before obiit.
here by Oliverius. The Old Testa-
DE TEMPORE EEGIS HENRICI TERTII. 57

Tit Lodoioicus ad Tholosam liostiliter accedens confusus redierit. A.D. 1219.

Circa hsec ^ tempora Lodowicus, filius Philippi regis Fran- Siege of


corum primogenitus, ad instantiam patris sui innumerabilem Toulouse
collegit exercitum,hasreticos Albigenses
ut impugiiaret ^ ^J^^'' ;

veuiensque cum omni


multitudine sua ad urbem Tholosanam, phiHp II.
cujus liabitatores ex diu h^retlca dicebantur pravitate foedati,
illam obsidione vallavit. Machiuis igitur per girum collatis,"
insultus acerrimos crebrius iterabant. Quod cum cives cogno-
vissent, ad defensionera sese prasparabant, machinasque contra
machinas erigebant. Ubi cum Francorum exercitus diu et
inaniter laborasset, facta est in populo fames valida; quam
etiam subsecuta est dira mortalitas tam bominum quam
equorum. Simon quoque comes Montis Fortis, qui princeps Heath of
militise erat, ante portam civitatis, lapide de petrario emisso , "^^"^
m .,
capite percussus, 4-4.
toto
i.V
contrito corpore, subito
^^ expiravit.'*
.^ , Monttort.

Frater quoque ejusdem Symonis, in obsidione cujusdam cas- Death of


tri, c[uod non longe a Tholosa distat, ad cumulum doloris Jy '*

m.ultorum, lapide similiter ictus, diem clausit extremum.


Fuermit '^
autem in civitate quidam clerici ^ geomantici
qui ante obsidionem mortem comitis pra3dixerant.
Quorum unus^ natione Angius de ipso sic metrice .

ait,

Eiyita2:)hmon.

Dantur item fato casuque cadunt iterato, Epitaph on

Simone sublato, Mars, Paris, [atque Cato] :


"^

Montfort.
Mars quia bellicosus, Paris [quia formosus], et alter
Oato fuit, quia virtut[ibus multis adornatus].

Igitur in exercitu Lodowici, ut preedictum est, ingruente Louis


fame cum hominum mortalitate et rerum omnium damnosa i"^t"i'ns

nimis diminutione, idem Lodowicus cum reliquiis populi sui


confusus ad Gallias remeavit.

1 hcBC tempora']hoc tempus, W. * This introduction is not in C.


2 0. W.
collatis'] collocatis, 5 clerici] chorici, Hist Angl.
3 In the margin is a drawing of ^ Rogerus de Insula, Hist. Angl.
his death, and his shield reversed, ii. p. 240.
with below, " Obruitur lapide pe- ''
The MS. is injured here; the
" trarino comes de Monteforti S[i- words in brackets are from the Hist.
" men]." Anglor.
58 MATTHvEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1220. De secunda coronatione regis Henrici.

Henry III. Anno Domini mccxx. Rex Henricus fuit ad ISTatale ' apud
keeps Merlebergiam, adhuc sub custodia Petri Wintoniensis episcopi
Christmas constitutus. Quo etiam anno, coronatus est idem rex apud Ralph of
at Marl-
borough,
Westmonasterium,^ in die sancto Pentecostes, a Stephano Cogges-
hale,
and is Cantuariensi ^ archiepiscopo, prassente clero et populo totius 187.
p.
crowned at regni, decimo sexto kalendas Junii, anno regni sui quinto.
Westmin-
ster, 17
In cujus rei testimonium et memoriam exiit prsecep- (Not in
May. tum et regale edictum ut quilibet prseter ordinatos C oggesh.)
Treaty of sertis florum uteretur.'*' Deinde in festo Sancti Barnaba3
marriage
Ai^ostoliconvenerunt ad colloquium apud Eboracum rex Anglo-
between
Alexander rum Henricus et rex Scotorum Alexander, ubi inter eos
II. and tractatum est de matrimonio contrahendo inter regem Scotias
Joanna, et Johannam sororem regis Anglite atque ibi foedere con- ;

1 1 June.
firmato, rex Scotorum ad propria remeavit.^ Eodem ^ anno Ralph of
John, Cogges-
abbat of consecratus est in Elyensein episcopmii Joliannes abbas
hale,
Fountains, de Fontibus apud Westmonasterium, in crastino saneta- p. 187.
bishop of
Ely, 8 rum Perpetufe et Felicitatis.
March.

De canonizatione Sancti Hugonis Lincolniensis episcopi.

Hugh, Eodem anno et die, Sanctus Hugo Lincolniensis episcopus


bishop of
Lincoln,
a Papa Honorio canonizatus est, et in catbalogo sanctorum
canonized. admissus, facta prius miraculorum ejus inquisitione a Ste-
phano Cantuariensi archiepiscopo et abbate de Fontibus Jo-
banne, sicut in hoc sequenti domini Papse autentico conti-
Letter of netur " Honorius episcopus, servus servorum Dei, dilectis
:

P. Hono- " filiis universis Cbristi fidelibus prgesentem paginam inspec-


rius HI. " turis, salutem et Apostolicam benedictionem. Divinas dig-
" natio pietatis sanctos et electos suos, in caslestis regni
" felicitate locates, ad hoc in terra miraculorum coruscatione
" clarificat, ut fidelium per hoc excitata devotio eorum suf-
" fragia digna veneratione deposcant. Cum igitui' sanctge
" recordationis Hugonem Lincolniensem episcopum, quem,

1 C. ins. Domini. the top of the page (and is not in


Westmonasterium^ Written by
"
C), is a drawing of " Archiepisco-
Par. over an erasure Cantuariam, ;
" pus Cant. S." crowning " Rex
O. W. " Henricus III."
3 Cantuariensi^ Written by Par. ^ Par. has written illud in the
oyer an erasure ; ejusdem civitatis, margin as if to come in here.
O. W. ^ A mitre and pastoral staff are
* Below this, which is inserted at drawn in the margin.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 59

" sicut nobis plenarie constat, divini muneris largitas, tarn A.D. 1220.
" in vita, quam etiam post vestem mortalitatis exutam, in^
" signium miraculorum multitudine illustraverit, sanctorura
" ascripsimus; universitatem vestram monemus et
catalogo
" exliortamur in Domino, quatinus ejus apud Deum patro-
" cinia devote imploretis, ad iiEec statuentes, nt in die deposi-
" tionis ipsius ejusdem festivitas annis singulis devote de
" CEetero celebretur. Data Viterbii, xiii. kalendas Martii, 1" Feb.

" pontificatus nostri anno quarto."

De cajpHone castrorum de Sauveia et de Rokingeliam.

rex Henricus, Willelmo comite de Albemarlia Capture of


Eodem anno
invito, cepit subito castella deEokingeham et ^ Sauveia in vigi- A^^^*'^^
lia Apostolorum Petri et Pauli. Yeniente autem pr^fato rege ino-ham
hostiliter ad castella preedicta, invenit ilia penitus omni vie- aod Sau-
tualinm genere destituta ; ita quidem c[uod nee etiam tres ""'^i''
" ^^^'
panes invenirentnr in eis.
Ealph of Sabbato ^ autem in vigilia scilicet Pentecostes, incep- ^o^^^da-

haie^*^^" t^i^ 6st novum opus capellje beatee Virginis apud Lady
p. 188. Westmonasterium, reo-e Henrico existente fundatore et lil^Pf'
. .
West-
primum lapidem opens in fundamento ponente. minster
Abbey,
16 May.
De translatione Sancti Thomce Cantuariensis archiejjiscojyi.

Eodem tempore, levatum est de lapicle marmoreo corpus Trausla-


beati Thomffi arclaiepiscopi et martyris a Stephano Cantuariensi !i?" ,
, . . X -1 X X- Thomas of • •

arcniepiscopo, jDraesente rege et omnibus lere episcopis totms (^'^nter-


X- i.

regni, cum
abbatibus, prioribus, comitibus, ^baronibus, clero et bury,
populo multo, in crastino octavarum Apostolorum Petri et Pauli. 7 July.
Oujus corpus sanctissimum collocatum est bonorifice in feretro,
ex auro^ et lapidibns pretiosis mirabiliter fabrefacto. Inter-
fuernnt etiam huic translationi archiepiscopi, episcopi, abbates,'*
priores, dominus quoque Walterus, monachus et sacrista
ecclesise Sancti Albani, mirabilis artifex,^ cujus docu-
mento omnia tractabantur, et alii multi de regno Fran-

^ W. ins. de ; so C, omitting et- is not in C. This Walter is "Walter


2 This is in the margin. of Colchester, the Sacrist, Hist.
^ auro^ aureo, B. Anglor. ii. 242, where Elyas of
* C. ins. et. Durham, canon of Salisbury, is also
^ artifex'] artificis, B. This in- mentioned as one of the artists of
troduction, -which is in the margin, the shrine.
GO MATTH/EI PARISIEXSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1220. corum aliarumque diversarum regiouum; qui ob lionorera et


reverentiam beati martyi'is, nt tantse adessent solenuitati,
alacriter convenerunt. Nam dignissimum omnibus videbatur,
nt sanctum martyrem Chi'isti generaliter honorarent et cole-
rent, qui pro universali ecclesia sanguinem suuni fundere et
ad finem usque non timuit fideliter decertare.
Death of
the earls oi
Hereforci forcTiee,
Obierimt hoc anno Henricus cle Bourn comes Hert-
'

Sacrus de Quinci comes Wintoniensis.^


. .... Ralpl^ of
Cos^^ea-
haief
and Win- p. 188.
chester
De obsidione castri de BiJiam, et ]perturhatlone regni.

Henry III. Anno Domini Mccxxi. Eex Henricus ad Natale Domini apud
at Oxford.
Oxoniam tenuit curiam suam, pr^sentibus comitibus et baroni-
bus regni ; ubi regiis obsequiis cum Isetitia et pace transactis,
singulis quod justum erat, secundum antiquam regni consue-
William tudinem, distribuit affluenter. Willelmus quoque de Forz,
earl of
comes Albemarlise, volens joacem regni turbare, sequenti
Albemarle
occupies uocte non licentiatus recedens, ad castellum de Biam cum
Bytham festinatione perrexit. Ubi jDost dies paucos, collectis viris
Castle and Tenham
armatis, ad villam de ^ bostiliter accedens, illam spoli-
ravages
avit, et bladum canonicorum de Bridlintona ad castellum de
f. 56 b.
Biam asportari fecit. Yillam etiam de Depinge'' cum aliis
the neigh-
bourhood. ejusdem jDrovinciffi villis spoliavit, boniines cejjit, et jDost
gravissimum membrorum cruciatum ad redemptionem coegit.
His abet- Habuit autem, ut dicebatur, hujus factionis incentores, Falca-
tors.
sium, Philippum Marc, Petrum de Maloleone,^ Engelargum
de Athie, et alios multos, qui clam miserunt ei viros armatos,
ut pacem regni turbaret. Inter htec quoque homines regionis
illius ad ecclesias convolantes bona sua in cimiteria detule-
runt. Convenerunt ^ interim magnates Angliee ad regem apud
Westmonasterium, ut de negotiis regni tractarent. Comes
vero, qui cum cseteris vocatus fuerat, simulavit se illo ire;
He seizes sed callidus viator propositum mutans ad castellum de Fotbe-
Fotherin- ringeia divertit. Erat tunc castellum in custodia Eanulfi
gay Castle.

' This is in the margin. C. has - Their t-^o shields, reversed,


at the foot of f. 218Z», "Anno quo- are drawn in the margin.
" que sub eodem obierunt viri nobi- 3 Tenham'] .sic MSS. Madden
" les et magnifici Saerus de Quinci, suggests Edenham in Lincolnshire
" miles strenuus et elegans, prse- for (Hist. Angl. ii. p. 243, n. 6.)
it.

" mortuo Roberto filio suo primo- ^ Depinge] Diepinge, 0. Pinge,


" geuito, quo non ut creditur fuit C, and so the Hist. Angl.
'*
in mundo miles speciosior, et 5 Mahleone] Malolacu, Hist.
" Henricus de Bouum miles [s;c] Angl.
" Herefordiae," as the Hist. Angl. s
Convenerunt] Cognoverunt, 0.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 61

comitis Cestrensis, a' militibus fere" ac servientibus destitu- A.D. 1221.


turn. Quod cum comes preedictus cognovisset, scalas a^
murum adhibens, armatis suis ingressum paravit. Et sine
mora subjugato castello, paucos quos iuvenerunt custodes
vinculis constrinxerant. Deinde im.positis in castello armatis,
ad municipium de Biham celeriter convolavit, quo facto, cum
ai'matis suistotam adjacentem provinciam spoliavit, castrum-
que suum de damnis aliorum munivit. Sed cum tandem ista Bytham
jarEesumptio ad regem et ejus consilium pervenisset, esercitu Castle be-
magno celeriter quarta post Purificationem
convocato, feria p S*^ o
beataj Marite, castellum de Bibam
cuneis militaribus circum- and cap-
cinxit. Et, ne diutius i^rotrabamus sermonem, locatis in tm-ecl

girum castelli ^ macbinis, muros ejus et asdificia dirueruut in ^^"- ^


brevi; ita quod defuit locus inclusis, ubi sub salvo capita re- ,
^^
clinarent. Qui aliud refugium non habentes, exierunt omnes
de ruina castelli, et sexto idus Februarii sese regi prassenta-
''

runt. At rex jussit eos vinculis manciiDari, donee consilium


haberet quid de illis sibi foret agendum. Yenit interea The earl is
reconciled
comes de Albemarlia sub conductu Walteri Eboracensis arcbi-
episcopi ad regem; et Pandulpho ° legato impetrante, cum ^^^^^
®

ipso pacificatus est, eo quod eidem regi ac patri suo in werra throiioh
sua servierat fideliter ac jDotenter. Milites etiam omnes et Pandulph's
servientes sine poena et redemptione relaxati sunt a rege, qui influence,

pessimum aliis dedit exemj^lum, ut contra eum bac fiducia in


casu consimili rebellarent.

De dissensione inter Rieardum Dtmelmensem episcoinmn et

monachos exorta.

Sub bis denique diebus exorta est magna inter Eicardum Quarrel
de Marisco episcopum Dunelmensem et ejusdem ecclesias mo- between
nachos dissensio pro quibusdam libertatibus antiquis et con- ^^oj-jLo
suetudinibus, quas iidem monacbi se gavisi sunt multis retro bishop of
temporibus babuisse.'' Episcopus autem fraudulenter monacbis Durham,
significavit preedictis, ut venirent ad eum cum privilegiis suis ^^^^ ^^^

et ecclesige suae instrumentis, ut, si quid in eis esset corrigen-


''

dum ad perfectam eorum libertatem, ipsius arbitrio suppleretur.


Prior ^ vero et monacbi fraudem episcojai babentes suspectam,
instrumenta sua ei nullatenus ostendere voluerunt. Episcopus

1 a] om. C. Feodarium Prioratus Dunelmensis,


- Jei'e'] om. C. p. 212 (Surtees Soc. vol. 58). See
^ castelW] castellum, B. also the Appendix to the Hist.
•*
sexto'] octavo, C. Dunelm. Scriptores tres, p. Ixx.
5 Pandulpho'] Written by Par. (Surt. Soc. vol. 9).
over an erasure ; AValone, 0. W. 7 suce] om. C.
^ See the settlement of these s
Ealph.
questions, " Le convenit," in the
62 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1221. itacjue cum mummentorum inspectionem habere non potuit,


juravit, quod omnia bona eorum in suos usus converteret;
adiciens quod si aliquem ex monacbis extra portas curiee su^
inveniret, non aliam quam caput redenaptionem acciperet.
'

Juravit insuper audientibus multis, quod, eo vivente, pacem


Dunelmensis ecclesia non baberet. Nee multo post, cum ser-
vientes episcopi monacbum quendam ab ecclesia quadam vio-
usque ad sanguinis effusionem fla-
lenter extraxissent, et
gellassent, monacbo conquereuti et super boc coram episcopo
querelam deponenti respondit episcopus, quod melius fecissent
ministri ^ si monacbum occidissent. Sicque deinceps ita ^ mona-
cbis preefatis idem episcopus injuriosus extitit et infestus, ut
necessitate cogente, ad prassentiam domini Papee appellantes,
sese et sua omnia sub ejus protectione ponerent. Ac deinde
Romam monacbos, episcojoum accusaverunt
clericos mittentes et
in multis. Contra quam accusationem, boc sequens rescriptum
impetraverunt a Papa.
Letter of " Honorius"* episcopus Saresberiensi et Helyensi^ episco-
P. Hono- " pis salutem, et castera. Ita nobis in odore bonge opinionis
rius III. to
" fratrum et cooperatorum nostrorum convenit delectari, ut in
the bishops
of Salis- " pestilentibus vitia non palpemus, cum non deceat pro reve-
bviry and " rentia ordinis sustinere peccantes, quorum culpa tot eos
Ely, direct- "
mortibus dignos facit, quot ad subjectos perditionis exempla
ing them
" transmittunt, qui sola quEe pravitatis exempla conspiciunt^
to inquire
into the " imitantur. Hinc est, quod cum de venerabili fratre nostro
bishop " Dunelmeusi episcopo ssepius nobis insinuata fuissent, qua3
of Dur- " ab episcopal! bone st ate nimium dissonabant, tandem in'^ con-
ham's
conduct.
" cultatis funibus clamoris excitati, ut non pateremur cum
" perditione multorum quiescere amplius in suis enormitati-
" bus episco]3um memoratum; de quo insinuatio clamosa pro-
" cessit, quod postquam fuit ad ofScium pontificale jDromotus,
" reus sanguinis, simoniee, adultei^ii, sacrilegii, rapinse, per-
" jurii, ac dilapidationis multiplicis, est effectus ; non formi-
" dans clericos, orpbauos, ac viros religiosos oiDprimere, tes-
" tamenta decedentium impedire, regia jura contra scientiam
" dilecti filii nostri Pandulfi Norwicensis electi munire, ac
" excommunicatioue ligatus ingerere se divinis. Item etiam
" appellationibus non defert ad Eomanam ecclesiam interpo-
" sitis ; statuta generalis concilii non observat; nunquam pro-
" ponit populo verbum Deij lingua et exemplo vitse pravum

1 capuf] capitis, C. 1219 to May 29, 1220, as the limits


2 C. ins. SMI. between which it was written.
3 ita'] cm. C. ^ B. ins. et. It is not in C.
* This letter is only known from ^ conspiciunt~\ compisciunt, B. ;

this source. Potthast, Kegesta concupiscunt, C.


Pontif. p. 548. He gives 25 Oct. 7 ill concultatis] iucultatis, . W
;

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 63

subditis pra3bet exemplum. Coram


juravit, quod A.D.
multis 1221.
pacem non habebit. Ooh-
ipso vivente Dunelmensis ecclesia
querente sibi quodam monaclio Dunelmensi, se a servienti-
bus suis ab ecclesia quadam fuisse extractam et usque ad
sanguinis effusionem pulsatum ; respondit ei, quod melius
factum fuisset, si servientes episcopi mouaclium peremissent.
Ipse insuper apostolicam regulam, continentem qualis debeat
esse episcopus, penitus calcavit in cujictis. Nos ergo, ne
^
alienaa culpas simus auctores, si clausis oculis tot et tanta
prsedicti episcopi transeamus errata, cum adeo ad nos clam.or
super his ascenderit, ut dissimulationi amplius uon sit locus
diguum duximus ex officii nostri debito descender e, ut heec
an ita sint, vel aliter, videamus. Quocirca fraternitati ves-
trge per Apostolica scripta mandamus, quatinus, inquisita
super his et cognita sollicite veritate, quae inveueritis, ves-
tris fideliter inclusa" sigillis, ad nostram pr^sentiam remit-
tatis, ut auctore Deo, quod super hoc faciendum fuerit, sta-
tuamus. Datum Yiterbii, pontificatus nostri anno quarto."

Ut episcopus Dunelmensis contra monachos Roniam petierit.

Cum autem literas domini Papee ad notitiam executorum Summons


pervenissent, ex officio sibi injuncto vocaverunt episcopum of tli^
Dunelmensem, cum abbatibus, prioribus, archidiaconis, decanis, f. 57.

apud Dunelmum ad suum consistorium, et alios laicos et cle- l)ishop of


^^'^^'^^^ *o
ricos illius provincige, quoscunque hujus rei esse conscios ere-
diderunt. Illis autem omnibus die sibi et loco statuto coram ^jgfQrg
executoribus comparentibus, recitatee fuerunt literee domini the two
Papas, audientibus cunctis, aperte et distincte ad intelligen- bishops,
dum. Quibus perlectis et intellectis, surrexerunt clerici Du- " j^t^^""'
nelmensis episcopi, quasdam recusationes frivolas et fallaces ^j^g pope,
allegantes contra executores prasdictos, atque, ne procederent
in inquisitione prsedicta, prgesentiam domini Papge appellarunt.
Et sic facta appellatione episcoi^us cum clericis suis recessit,
diem statuens adversariis, qua contra eura in domini Papae
prsisentia comparerent. Interposita itaque appellatione, ssepe-
dictus episcopus Eomanam adivit curiam, prsemissis clericis
suis, qui sibi supervenienti domini Papas gratiam praepararent.
Unde contigit, antequam moiiachi Dunelmenses Komam
ut
venissent, memorati actionem eorundem monachorum
clerici
non mediocriter infirmaverant ; unde post multas hinc inde
coram Papa altercationes tarn episcopus quam monachi, immo- The pope
deratis profusis expensis, remissi sunt in Angliam ad execu- refers the
question

1 tayita] tantis, AV, |


' inclusa] iuclusis, B.
64 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1221. tores supradictos, nt coram eis qnod justum fuerit sententia-
back to liter statnatur. Duravit autem hsec diu inter eos semel suborta
^^^
.^ contentio, donee mors episcojai litem, sicut ipse prasdixerat,
terminavit.

Be construdione novi castelU ajnul Monteni Gomericum.


Siege of Eodem anno, circa JSTativitatem Beataa Marise, Loelinus rex
Builth
Wallia3 cum exercitu copioso castellum quod Buet appellatur
Castle by
Llewell}'!!-
obsedit. Reginaldus quoque ^ de Brausia, cujus illud munici-
ap-Jor- pium erat, regis constanter imploravit auxilium, ut per eum,
werth. cum ipse ad hoc non sufBceret, obsidio solveretur. Eex vero,
qui suis magnatibus deesse non debuit, cum exercitu magno
illuc tendens, fugientibus ex more Wallensibus, obsidionem
The king amovit. Tunc - versus Montem Gomericum tendens cum exer-
relieves
citu suo, quEeque sibi obvia de rebus Walensium, in armentis
the jjlace,
goes to pecorum,cum spoliis damnosis multis, secum ad sustentatio-
Moutgo- nem suorum conducere preecepit. Deinde cum ad Montem
merj', and Gomericum pervenisset et loca ilia vagando perlustrasset, de-
builds a
prebenderunt prudentiores exercitus locum idoneum ad castel-
castle
there. lum construendum,^ cujus situs cunctis inexpugnabilis vide-
'

batur. Jussit itaque rex ad securitatem regionis illius propter


creberrimas Walensium irruptiones ibidem castellum firmari.
Nota scii- Et ita singuli, accepta licentia, ad projoria remearunt, conce-
tagium.
dentibus * magnatibus de qnolibet scuto duas marcas argenti.

Be statu Terrce Sanctce post captionem Bamietce et Tanis.

Inter ^ lias mundi volubilitates, hos de Terra Sancta


aure patula rumores a fide dignis occidentales didi-
cerunt.
Letter " Fratri in Christo reverendo N. Dei gratia Elimenensi epi- "^

from Peter " scopo, frater Petrus dc'^ Monte Acuto, magister militum
de Mont- " Templi, salutem. Quomodo autem in negotio Domini nostri
aigu, Mas-
ter of the
" Jesu Cbristi post captionem Damietas et castri Tapbneos
Templars, " hactenus sit processum, paternitafci vestree litteris^ prjesen-

^ quoque'] vero, C. " pus mandavit magister militum


"
O. W. insert rex; there is an " Templi literam quse sequitur de
erasure in B. " statu Terraj Sanctee." It is not
^In the margin is a representation in W.
of the " Castrum mentis Gomerici." " Probably Walter, bishop of
* concedentibus] concessis, 0. W., Elne. See Gallia Christiana, vi.

and so B., but it is altered by Paris. col. 10.51.


^ For this sentence, which is in "
de Monte Acuto] om. C.
the margin, 0. has " Per idem tem- ^ C. ins. nostris.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 65

" tibus declaramus.Noveritis igitui', quod in primo passagio A.D. 1221.


" post captionera pra3dictam apud Damietam tot peregrin! to [Wal-
" applicuerunt, quod una cum residue remanentis exercitus ^}'i
" possent sufficere ad niunitionem ^ Damietee et defensionem gj^g ^^ ^j^^
" castrorum. Dominus quidem legatus una cum clero, promo- condition
" tioncm exercitus Jesu Christi prseoptans, populum pluries of the cru-
" ac diligenter admonuit de faciendo equitatu super infideles s^*^i"g
,, , 1 .

sea barones exercitus, tam transmarini quam cismarini, jj^.^^ ^^^


.....
army in
;

" considerantes quod geutes exercitus ad munitionem dictarum of the Holy


" civitatum et castrorum et ad progressum ulterius faciendum Land.
" ad Christianitatis utilitatem nou possent sufficere, in hoc
" consentire noluerunt. Soldanus enim BabilonifB, cum infinita
" perfidorum multitudine non longe a Damieta castrametatus,
" super utrumque fluminis bracliium pontes construxifc, ad im-
" pediendum Christianorum progressum. Qui cum tanta mul-
" titudine ibidem expectat armatorum quod maximum pericu-
" lum de ulterius equitando fidelibus immineret. Yeruntamen
" civitatem preedictam et castra fossatis, et litus undique
" munivimus; expectantes a Domino consolari per subsidium
" nobis advenientium in succursum. Sed Saraceni nostrum
" perpendentes defectum quamplurimas armaverunt galeias
" per - aliquod tempus magnum per mare, qua3 Christianis
" in subsidium Terree SanctEe adventantibus damna immania
'*
intulerunt. Tantus enim in exercitu nostro pecuniffi erat
" defectus, quod galeias nostras per aliquod tempus^ tenere-
" non potuimus. Comperientes igitur per prsedictam Sarace- "^

" norum multitudinem Christiauo maximum imminere dis-


" pendium, galeias nostras et galiones aliaqtfe vasa incontinent!
" armavimus, ad pr^dictis galeiis resistenda. Et sciatis, quod
" Coradinus,^ Soldanus Damasci, congregata Saracenorum
" multitudine infinita, comperiens ^ civitatem Archon et Tyri
" militia populo sibi resistere valenti penitus destitutas,
et
" damna gravissima clam et palam frequenter infert.
illis
" Ante praeterea castrum nostrum quod Peregrinorum ^ dicitur
" sa3pius veniens, sua tentoria fixit, dispendia nobis multi-
" moda inferendo. Castrum quoque C^sareee Palestinse obsi-
" dens subjugavit, quamvis plures peregrini tunc apud Achon

^ munitionem and defensionem are * preedictam S. multitudinem ]


interchanged in C. prtedictas S. gallias, O. W. B. had
" per . . magnum] et mense Sep- predictas, but the s is erased.
tembrio eas constituerunt, 0. W. 5 Malek el Moaddiiam.
3 O. W. ins. magnum. It is ex- ^ comperiens] cooperiens, C.
puncted in B. 7 i.e. Athlit.

VOL. III. E
66 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D, 1221, morarentur. CEeterum noveritis, quod Serajoli/ filius Saplia-


dini, frater Soldanorum. Babilonis et Damasci, contra Sara-
cenos orientales in manu forti dimicans, in poteutioribus
sibi obsistentibus nuper mnltum preevaluit, licet non de
onmibns, quia, Domino procurante, de facili non omnes po-
terit superare. ISTam si guerram illam posset ad efFectum
perducere, terra Antiocbiae vel Tripolis, Acbonensis sive^
Egiptiaca, ad quamcunque illarum declinaret, niaximo jieri-
culo subjaceret. Et si aliquod castrorum nostrorum obsi-
dione vallaret, nuUatenus euni amovere possemus. Verun-
tamen dicta dissentio gaudium nobis confert et solamen.
Espectayimus jam prasterea diu imperatorem et nobiles alios,
per quos speravimus relevari in quorum adventu ojdus mul-
;

torura manibus inchoatum ad finem speramus perducere


optatum. Si vero de spe succursus bujus in proxima gestate,
quod absit, frustraremur,^ utraque terra, Syrise videlicet et
Egipti, tam ilia quee nuper est adquisita, quam ilia quae diu
possessa est, in casu sunt dubio constitutas. Nos itaque et
alige gentes cismarinaa tot et tantis sumptibus in exequendis
Jesu Cbristi negotiis adeo prgegravamur, quod ad consuetas
expensas non sufficimus, nisi divina dementia et fidelium
virorum subsidio nobis in proximo succurratur. Data Aclion,
xii. kalendas Octobris."
Bishops of Ipso* quoque anno, Willelmus de Sanctse Marige Ralph of
Loudon. Cogges-
Ecclesia Londoniensis episcopus resignavit sponte epi- hale,
p. 188.
scopatum suum in crastino Conversionis Sancti Paiili.
Eustachius de Faucunberge, tunc Scaccarii thesaurarius,
quinto kalendas Martii in episcopum Londoniensem eligi-
tur cujus electio a legato Pandulfo confirmatur, et sep-
;

timo ^ kalendas Maii apud Westmonasterium consecratur. (Not in


Cogges-
Pandulph Anno eodem cessavit legatio Pandulfi, ipso Romam re- hale.)
returns to
Rome. vertente. Henricus rex dedit Alexandro regi Scotise
Marriage Johannam sororem suam seniorem in uxorem, quae de-
of Alexan-
der II. of sponsata fuit in crastino Sancti Johannis Baptistse apud
Scotland
with Jo-
anna, and
1 Malek el Aschraf, prince of erect. Below is in rubrick, " Obiit
Chelat (or Khelath) in Armenia. " comes Harundel," with his shield
^ sive'\ sue, B. inverted, and " Desponsatur Jo-
fmstraremur] frustrarcmus, B.
^ " hanna soror regis H[enrici] III.
* Above this, which is in the " Alexandro regi Scotise."
margin, are two pastoral staves and ^ septimo'] quinto, C. This date
mitres, one inverted and the other is not given in Coggeshale.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTIL 67
A.D. 1221.
Eboracum, et prsesentibus ipsis regibus sunt nuptire of Hubert

solempniter celebratce. Hubertus quoque de Burgo "^"^j.!^"^!^^

sororem dicti regis Scoti?e in ipsa civitate duxit in garet.

iixorem. Ipso quoque anno obiit Willelmus de Albi- ^.^!^ "^


m William
neio,
1
comes de Harundelle,
XT 1
m
• -1 •

partibus transmarims, a earl of


Damiata rediens, cujus corpus per Thomam monachum ^f^^ii.<i^^'

de Saucto Albano in Angiiam transportatur, apud Wi- buried at


'
mundham Sancti Albani prioratum, cujus ipse comes jy^^^''^

patronus fuerat, tumulandus. Eustacliius Londoniensis Appeal of

episcopus petiit ab abbate Willelmo et conventu West- -vy^estmin^


monasteriensi processionem, procurationem, visitationem, ster against

et omnimodam jurisdictionem, propter qu^e ad Papam aiction^of


fuit appellatum. the bishop
of London.

Be i)eregrinatione Pliilii^^i de Alheneio ad Terrmii Sanctam.

Anno Domini mccxxii. Eex Anglorum Henricus fuit ad Heniy III.

ISTatale apud Wintoniam, episcopo civitatis Petro omnia sibi ^5 **^^"


. . . Cll8St€r
necessai'ia ministrante. Quo etiam tempore Philippus de
Albeneio, miles strenuus, ac morum honestate commendabilis, ^- ^"^ ^
regisque Anglorum magister et eruditor fidelissimus, iter »""^^e6 ^
Jerosolimitanum arripiens, iliac cum prosperitate ac sine re- q£ jf^^ihioi
rum diminutione jDervenit. Qui protinus ut statum terrge
didicisset, Eanulfo comiti Cestri&3 literal in bEec verba di-
rexit ' :

De amissione Damietce.
" Reverendo domino et amico, R[anulfo] comiti Cestrise et I^etter of
" Lincolnise, suus ubique P[liilippus] de Albeneio, salutem et ^,?^. °*
P.

" verse dilectionis affectum. Vestrce notifico escellentige, quod ^j^g j^gg ^^
" in die- Assumptionis Virginis Mariae extra portum Marsilias Damietta.
" velificavimus, et in die^ Lunffi ante ISTativitatem ejusdem
" Virginis ante Damietam venimus. Ibique invenimus multas
" naves recedentes de villas et tantum locutus fui cum
" quadam barca, et tantum hominibus dedi, quod ad nos
" loqui venerunt, et nobis rumor es multum tristes narraverunt.
" Quod videlicet gens nostra de Damieta et magnates, qui
" intus erant, rex scilicet Jerusalem, et legatus, dux Belvarise,
*' Templum et Hospitale, cum aliis multis, ita quod bene

^ C. ins. suhscripta. I ^ Sept. 5.


- Aug. 15. 1

E 2
68 aiATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1222. '


fuerunt mille milites cruce signati et alii equites quinqae
Account of •'

milia cum quadraginta milibus peditum, hi omnes fecerunt


the loss of
Damietta.
unam equitaturam erga terrain Babilonis, contra volun-
tatem regis Jerusalera, ut dicitur, et iter arripuerunt ad
festum Sancti Petri ad Yincula. Et in ilia equitatara per
tres septimanas vel plus morati fuerunt, et fere in media
via fuerunt Damietse et Babilonis. Tunc Soldanus Babilonis
et Coradinus frater ejus renerunt cum quanto exercitu
habere potuerunt; et scepius gentes nostras ajipropin-
quando invaserunt,-*^ et saepius de gentibus suis amiserunt.
Et quando gentes nostree apud Damietam redire voluerunt,
flumen excrevit et per dies plui'imos exivit. Et gentes
nostra3 inter duo brachia fluminis erant, et fecerunt Saras-
ceni de uno brachio ad aliuui foveam quandam retro exerci-
tum nostrum flumenque tarn magnum excrevit, quod gentes
;

nostrse in aqua erant usque ad braccarios et cinctoria ad


magnam miseriam et dolorem. Itaque mortui et capti fuis-
seut, si Soldanus Babiloiiige voluisset. Treugas sumpserunt
gentes nostrje usque ad octo annos erga Soldanum tali
pacto, quod gentes nostras Damietam redderent et omnes es-
clavos quos tenebant in captivitate. Propter banc pactionem
tenendam rex Jerusalem et legatus et dux Balvarise et
alii divites in hostagio remanserunt, Soldanus vero pro
jam dicta pactione ex parte sua viginti in hostagio tradidit.
Quando vero hos rumores audivimus, ms^gnum dolorem
habuimus, sicut omnes Chi'istiaui habere debent. Ideoque
consilium habuimus, quia ad reddendam Damietam esse
noluimus, ut versus Achon iter arriperemus ubi in crastino ;

9 Sept. ISTativitatis beatffi Mariae Yirginis - applicuimus, et in die


proximo post reddita fuit Damieta ad Soldanum, et ipse
omnes esclavos, quos tenebat, deliberavit. Item vobis signi-
fico, quod dominus rex Jerusalem in partes vestras venturus
est, ideoque devote ^ precor, quod super promissa ei facta
erga regem et alios magnates auxilium prsebeatis. Debitum
enim ejus tam magnum est, quod mirum est enarrare.
Valete."

Item alia e^istola de eodem.


Letter "Frater P[etrus] de Monte Acuto, militum Templi magister
from the humilis, dilecto fratri in Ciu-isto, A[lano] Martel, locum prge-
master of
ceptoris tenenti in Anglia, salutem. Etsi quandoque pros-

^ So altered by Par. from appro- 3 devote] Written over an era-


pinquaveruiit, which B. 0. W. have. sure ; vobis, O. W. ; C. h&s vobis
2 Virginis'] om. C. expimcted.
DE TEMPOKE KEGIS HENRICI TERTII. 69

pera quEe nobis in negotio Jesu Christi succedebant vobis A.D. 1222.
significavimns, nunc sinistra, peccatis nostris cxigentibus, the Tem-
in terra Egipti nobis inflicta, prgesenti vobis scripto secun- V^^> on the
dum rei seriem declaranius, sane cum
post captani Damie- r)o„jjpHa
tam exercitus Christianus otio ibidem tempore longo vacaret,
gens tam cismarina quam transmarina super boc nobis con-
vitia et redargutiones assiduas inferebat. Veniens igitur dux
Balvariee locum tenens imperatoris omnibus patefecit se ad
boc venisse, ut expugnaret inimicos fidei Christians, et"*^ non
segnitie ibidem pigritaret. Habito igitur super hoc consilio
domini legati, ducis Balvariee, magistrorum Templi et Hospi-
talis- et domus^ Theutonicorum, comitum quociue"" et baronum,

et aliorum omnium, super progressu faciendo omnes unani-


miter consenserunt. Illustris autem rex Jerosolimitanus
vocatus venit cum baronibus suis et galeiis navibusque
armatis apud Damietam, inveniens exercitum Cbristiano-
rum in tentoriis extra liceas habitantem. Post festum vero
Apostolorum Petri et Pauli dominus rex et legatus totus-
que exercitus Christianus, tam per fluvium quam per terram
ordinate procedendo,^ invenit Soldanum, et cum eo inimicos
crucis innumeros, sed tamen ante faciem ejus fugientes.
Sicque processum est sine damno, donee perventum fuib
ad tentoria Soldani, fiumine tamen medio, quod nequivit
exercitus pertrausire, sed in ripa fiuminis fixit tentoria,
pra3parans pontes ad faciendum transitum ad Soldanum.
Itaque flumen Taphneos, a magno fiumine Nili se derivans,
a castris Soldani nos separavit. Cumqu'e ibidem moram fa-
ceremus, recesserunt ab exercitu multi non licentiati, ita
cjuod in decern milibus armatorum et amplius fuit exer-
citus diminutus. Soldanus ^ interim per vallum antiquitus
factum galeias et galiones, Nilo crescents, misit in fiumine
ad impediendum navigium nostrum, ne nobis victualibus
destitutis a Damieta venirent alimenta, cum per terram,
prohibentibus Saracenis, venire minime potuissent. Inter-
clusa itaque via tam terrse quam fiuminis ad necessaria nobis
deferenda, habuit consilium exercitus de reditu faciendo;
sed fratres Soldani, Seraph'' scilicet et Coradinus,^ Soldani
Alapiee et Damasci, atque Soldani alii, CamelEe^ videlicet et

^ This addition is in the margin. from procedentea. The clause is

not in C.
- Gueriu du Montaigu.
^ C. ins. igitur.
^ Hermann de Salza.
7 Malek-el-Aschraf.
* quoque et'] in the margin in B.; * Malek-el-Moaddham.
not in C. ^ Malek Almodschaled Schir-
' procedendo] So altered by Par. kuh, prince of Emessa.
70 MATTH^I PAEISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1222. Haman ^ et Coilanbar,- cum regibus paganorum quamplurimis


Account of et multitucline paganorum, qui in ejus subsidium advenerant,
the loss of
nobis reditum deuegabant. Exercitus tamen noster de nocte
Damietta.
recedens, [per flumen] et per terram, amisit victualia quas fe-
rebat in flumine, et homines multos ; quia, excrescente Nilo,
Soldanus fecit aquam derivari per meatus occultos et canales
rivulosque antiquitus constitutes, ad impediendum regi'essum
populi Christiani. Cum igitur in paludibus summaries, supel-
lectilia, clitellas, currusque ac omnia fere necessaria exercitus
Christi amisisset, nee ultra procedere vel reverti aut alicubi
confugere potuisset, victualibus destitutus, nee pugnam
f. 58. facere cum Soldano propter lacum medium, inter aquas in-
clusus sicut piscis reti includitur, fecit invitus et in angaria
positus pactum de reddenda Damieta Soldano, et sclavis
ejus, qui^ inveniri poterant in Tyi'o et Acbon, pro vera cruce
et pro sclavis Cbristianis regnorum Babilonise et Damasci.
ISTos igitur cum aliis nunciis, de communi legatione totius
exercitus, Damietam adivimus, populo civitatis pactiones
nobis injunctas omnibus ostendentes, quae episcopo * Acbo-
nensi, cancellario,^ et Henrico comiti de Malta,'' quos ibidem
inyeninius, plurimum displicebant. Voluerunt enim civi-
tatem defendere; quod nos multum approbaremus, si utiliter
fieri potuisset. Mallemus quidem in carcere perpetuo de-
trudi, quam civitas a nobis ad dedecus Christianitatis incre-
dulis redderetur. Sed babita per civitatem indagatione
sagaci rerum et personarum, nee pecuniam inveuerunt nee
gentem, quibus civitatem defendere potuissent. Nos itaque
huic pactioni adquiescentes, sacramento et obsidibus eam
firmavimus, treugamque firmam octo annorum statuimus.
Soldanus igitur usque ad compositionem factam fideliter
tenuit quod spopondit, exercitui nostro famelico per dies
fere quindecim joanem conferens et ^Jrebendam.' Yos ergo
nostris miseriis compatientes, nobis in quantum poteritis
subveniatis. Yalete."

^ Malek Annaser Kilidsch Arslan, ^ Walter of Palear, bishop of


prince of Hamah. Catania.
''
Malta quos'] Par. has 3ffil' q in
2 This seems to be intended for
the margin and C. is
; similarly
Baalbeck. If so, the prince was
corrected. This is Henry, count
Maiek el Amdsched Bahramschah.
of Malta, admiral of the fleet of
See Wilken, ^-i. p. 332, n. 45.
Frederick II.
3 quil So C. ;
que, B. ' Par. has in the margin, vel po-
* James of Vitri. lentam ; C. h&s polentamm the text.
DE TEMPOEE REGIS HENRICI TEETH. 71

Hoc^ etiam anno compreliensus quidam, paucis A.D. 1222. fuit


diebus ante concilium ^ a ma- ^"°'sh-
celebratum Cantuari^e
gistro S[tephano] Cantuariensi arcliiepiscopo, habens flictcd at
in corpore et membris, scilicet in latere, manibus, et *e council
pedibus, qiiinque vnlnera Crucifixionis ; et in dicto con- ford].
cilio simul cmii eo [qiiidam] utriiisque sexus, scilicet
Ermofroditus, ejnsdem erroris quo prior fuit obctecatus
cum suo complice pra3sentatus. Super quo convicti, et
publico confessi, judicio ecclesise puniti fuerunt. Simi-
liter^ et quidam apostata, Judseus factus ex Cliristiano,
diaconus, qui similiter est judicialiter punitus ;
quem
Falco statim arreptum suspendi fecit.

De morte Hugonis de Neville.

Eodemque anno obiit Hugo * de Nevilla, qui in tota Death of


^
juventute sua tempore regis Ricardi de familia special! Neville
ejusdem regis extiterat. Inter cfetera sues probitatis et
audacise insignia, in Terra Sancta leonem interfecit. Leo
prius sagittatus in pectore, postea gladio transverbe-
ratus, eliquato sanguine expiravit.

Viribus Hugonis vires periere leonis.


Hujus corpus in ecclesia de Wautham in nobili sar- His burial

cophago marmoreo et insculj)to traditur sepulturae.


tham^'
De liictamine et discidio Londoniensis urhis.

Eodem anno in die Sancti Jacobi Apostoli convenerunt ad Kiots in


luctamen apnd liospitale Matildis reginte extra urbem Londo- London
niarum cives urbis prasdictas contra comprovinciales extra ^^''^iJ^g
Tirbem positos, ut luctamine,^ quis eorum videretur viribus wrestling
esse major decertarent.^ lUis ^ autem diu decertantibus, match.
et hinc inde tnmultuantibus, cives aliis confusis, victoriam

1 This in the margin of f. 57 b. lion, pierced with the arrow and


"
CantuaricE\ An error for Oxo- sword. This entry is at the foot of
nice. f. 57 b. It is not in C.
3 This sentence, which has been ^ luctamme] Written over an
added to the other in the margin in erasure ; scirent, 0. W.
B., is not in C. ^ decertarent] decertabant, B.
* His shield (with the vert and ''
Two men are drawn wrestling
or portions designated) is given in at the foot of the page.
the margin reversed, as also the
72 MATTHiEI PARISIENSIS CHEONICA MAJOHA.

A.D. 1222. reportaruiit. Inter alios quoque senescallus abbatis West-


Riots in monasterii confusus recedens, quomodo se suosque complices
London,
arising
vindicaret, anxius cogitabat. Tandem hunc vindicta3 modum
from a excogitans, statuit arietem in die Sancti Petri ad Yincula,
wrestling dennnciaus per provinciam, ut omnes ad luctameu venirent
match. apud Westmonasterium, et qui melior in luctamine trium-
pharet,' arietem pro mercede reportaret.^ Prasdictus interea
senescallus congregavit viros robustos et in luctamine expe-
dites, ut sic saltern victoria j^otiretur. Gives vero ex victoria
iterata gaudeic cujjientes,' in manu valida convenerunt ad
ludum, atque Line inde certamine inchoato, diu et fortiter sese
mutuo prostemebant. Senescallus quoque sa?pedictus cum
suburbanis et comprovincialibus, qui potius^ vindictam quam
ludum sitiebant,"* sine causa ad arma prosiliunt, atque cives,
qui inermes advenerant, graviter et non sine sanguinis ef-
fusione pulsaverunt. At cives turpiter vulnerati, fugam arri-
pientes, cum maxima
confusione ingressi sunt civitatem. Qui-
bus ingressis, surrexit tumultus in populo, signoque communi
pulsato, cives pariter convenerunt. Et re gesta cunctis per
ordinem declarata, diversi diversam vindictse sententiam pro-
tulerunt. Serlo tandem major civitatis, vir prudens et paci-
ficus, consilium dedit, ut abbas ^ Westmonasterii super ilia
conveniretur injuria; quam si vellet pro se suisque corrigere
competenter, hoc sufficeret universis. Ad lisec Constantinus, vir
One Con- ciuidam magnus in civitate, cum tumultu populi sententiam
stantine, protulit, ut omnia a^dificia abbatis Westmonasterii et domus
the ring-
senescalli prgedicti diruerentur et solo tenus complanarentur.
leader,
Ex bis dictis exivit edictnm, ut quantocius Constantini sen-
tentia compleretur. Quid plura ? Irrationabile vulgus cum
aliis de civitate sine ordine procedentes civile bellum Con-
stantino praBvio " commiserunt, atque multis subversis sedibus,
damnum non modicum abbati intulerunt, quasi '^
pro edicto
frequenter proclamante alta et reboante voce eodem
Constantino " Montis gaudium, Montis gaudium, adjuvet
" Deus et dominus noster Lodowicus." Et hie clamor
maxime amicos regis exasperavit, et ad vindictam, ut
inferius dicetur, provocavit. Sed res gesta, quEe diu latere

' triumpharet . . luctamine] om. * sitiebajit] sciehant, B., in error ;

C. ; triumpharet is written over an qufflrebant, C, not knowing the


erasure; inveniretur, O-Vf. true correction.
^ reportaret'] Written by Par. in * William de Humeto.
the margin acciperet, 0. W. It
;

has been erased in B.


^ prcBvio'j primo, C
^ potius~\ So Par. in the margin ;
7 This is in the margin.
totius, B.
;

DE TEMPORE EEGIS HENRICI TERTII. 73

non potuit, cum ad aures Hubert! de Burgo, Angliae justi- A.D. 1222,
pervenisset, collectis armatorum copiis, ad turrem
ciarii,
Londoniarum perrexit ac nuncios mittens in civitatem prte-
;

cepit, ut majores natu ad eum cum festinatione venirent.


Qui cum essent in ejus preesentia constituti, sciscitabatur ab eis,
qui factas seditionis pi-incipales erant auctores ac subversores
regiee civitatis, et qui pacem regis infringere prcesumpserunt.
Tunc Constantiniis, qui constans fuit in seditione, constantior
extitit in responsione, asserens se illud factum warantizaturum,
atque audientibus cunctis conqueritur se minus fecisse quam
de jure fieri debuisset. Confidebat ^ enim in Sacramento
tarn regis quam Lodowici, scilicet quod utriusque im-
prisii et amici pacem haberent. Unde sacramenti
transgressio postea objecta fuit regi primo facta ab eo
unde jure negavit restituere Lodowicus jura postulata
regi Angiorum. At justiciarius, audita ejus confessione, re- seized and
tinuit eum absque omni tumultn, et duos alios cum eo. Et banged,
facto mane, misit Falcasium cum armatis multis per Tha-
mensem fluviuni, qui Constantinum pra3dictum ad suspendium
perduxerunt. Cum autem laqueum collo suo appositum et se
omni auxilio destitutum conspexisset, optulit pro vita babenda
quindecim milia marcas argenti sed nibil omnino profecit.
;

Suspensus est autem ille, et Constantinus nepos ejus," cum quo- Suspendi-
dam Gaufrido, qui edictum Constantini in civitate proclama- tur Con-
verat et sic, civibus ignorantibus et sine tumultu, lata in ^^^^^^jnus
;

eum sententia executioni extitit demandata. Et his ita gestis, ^/j,,-^ /,o?i-
ingressus est in civitatem justiciarius cum Falcasio et aliis doniarum.
armatorum copiis, et quoscunque prajdictse seditionis depre-
hendit capi fecit et in carcerem retrudi
culpabiles quorum ;

truncatis pedibus sive manibus, illos abire permisit. Unde


multi prse timore ab urbe fugientes nunquam postea sunt
reversi. Eex vero, ad majorem viudictam omnes urbis magis-
tratus deponens, novos constituit in civitate prsefectos.

De concilia archie'piscoin S[tephanQ et de moHibus qtiorundam.

Eodem anno magister S[teplianus] de Langetuna Can- Marg. of

tuariensis archiepiscopus generale concilium celebravit ^ ^^'*'.


^

apud Oxoniam, in quo multa fuerunt statuta ad re- Oxford


formationem status ecclesise Angiicanse et monasticse under
archbishop
~~
Langton.
' This introduction is in the I - ejus'] cm. C.
margin. It is not in G. I
' Cant, arch.'] om. C.
;

74 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1222. religionis, sicut in dicto concilio alias plenius contine-


Abbats of tur. Eodem quoque ^ anno Willelmus de Humeto,
obiit
™"' abbas Westmonasteriensis,
stei\ kalendas Maii. Cui
xii.

successit Ricardus de Berking, ejusdem ecclesise prior


qui eodem anno, xiv. kal. Octobris, a domino Petro
Wintoniensi ^ in ecclesia Westmonasterii munus bene-
Bishops of dictionis suscepit. Ipso qnoque anno Ranulphus ^ Ci-
Chichester. ,
. . -,- \ rr- •
i- ,

cestrensis episcopus, aliquando omcialis postea prior


/J~ ^2^^ /22^Z Norwicensis, viam imiversse carnis es t_ingressusi ; cui
successit Radulphus de Novilla, qui antea custos et
bajulus sigilli regii extiterat, regis fidelissimus cancel-
larius, assensu totius regni, itaque scilicet, ut non de-
poneretur ab ejusdem sigilli custodia nisi totius regni
ordinante consensu et consilio ;
qui post susceptum
prsesulatum mansit cancellarius. Electus quidem fuit
circa festum Omnium Sanctorum, sed sequent! anno
Death of confirmatus. Anno quoque ipso obiit Willelmus de
W. of Ely, -m A T ±1 •

the trea- Ely, AngiisQ tnesaurarius.


surer.

Be tempestatihibs illius anni.

Storms. Eodemanno, sexto idus Februarii, audita sunt tonitrua


Grantham terribilia, ex quorum collisione fulmen exiens ecclesiam de
church Graham in comitatu Lincolnife sitam terribiliter accendit; ubi
struck b
tantum talemque foetorem emisit, quod multi, qui in ecclesia
liffhtnir,',
erant fugientes, foetorem sufferre nou valebant. Tandem sacrse
candelee illuminatione et aqure benedictse asjDersione, vix ignis
extinctus est. Vestigia bujus^ rei adhuc in illo monasterio
14 Sept. manent. Item eodem anno, in die Exaltationis sanctee Crucis, per
totam Angliam mugierunt borrenda tonitrua ; et secuta est
inundatio pluviarum cum turbine et impetu ventorum, quae
tempestas, cum aeris intemjserie usque ad Purificationem beatas
Marine perseverans, multis et maxime colonis molesta fuit.
Nota mi- In asstate vero sequenti frumentum duodecim solidis vende-
rum de
batur. Eodem etiam anno, in festo Sancti Andreas Apostoli,
tonitru
quodam. audita sunt tonitrua per totam Angliam generalia, quee ecclesias
30 Nov. et ecclesiarum turres, domos et sedificia, castrorum muros et
At Filler propugnacula, subverterunt. In villa quoque quEe Pilardestuna
ton.

2 lu the margin is a mitre and


1 quoque anno^ tempore, C.
inverted pastoral staff.
" *
C. adds episcopo. hujus'] illius, C.
'

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTIl. 7o

dicitur, inpago "Warewicensi sita, irruit tempestas ilia in A.D. 1222,


cujusdam militis, opprimens uxorem ejus cum octo
Eedificiis
hominibus utriusque sexus, in admiratione multorum, qui
casum inspexerunt. Deinde tempestas ilia debaccliando inva-
lescens turbariam quandam in eadem villa, aquis profundis et f. 58 h.

palude circumdatam, quasi in ictu oculi adeo reddidit siccam


quod, nee herbam aut lutum in ea relinquens, sicci lapides tan-
tummodo remausei-uut. Item in vigilia Sanctas Lucias virginis, 12 Dec.
ventus vebemens et repentinus superveniens crudelius prasfata
tempestate desEevit. Nam generaliter per totam Augliam, qnasi
flatu diabolico agitata, isedificia diruit, ecclesias et earum turres
prostravit, arbores silvarum cum pomeriis radicitus evulsit, ita
quidem quod vix aliquis immunis evasit, a cujus se injuria
refrsenaret.
Eodem^ anno sedata est controversia inter Eiistachmm The abbey
episcopum Londoniensem et capitulum Sancti Panli ex minster'
una parte, et Willelmum tunc abbatem et conventum declared
Westmonasteriensem ex altera, per S[tephanum] Can- cfenTof
tuariensem arcbiepiscopum, P[etrum] Wintoniensem, the see of
E.[icardum] Saresberiensem episcopos, et Thomani de
Meretona et Ricardum de Dunestaple priores, in quos
ambse partes, tanquam arbitros et pacis ordinatores, con-
senserunt qui monasterium Westmonasterii ab omni-
;

moda subjectione et jurisdictione episeopi Londoniensis


penitus exemptum declaraverunt, et ordinaverunt quod
ecclesia de Stanes cum pertinentiis suis in usus proprios
ecclesipB Westmonasteriensis convertatur, et manerium
de Sunnebiria^ in proprietates episeopi Londoniensis, et
ecclesia ejusdem manerii cedat in usus proprios ecclesise
Sancti Pauli in perpetuum.

TJt Stepliamts Gcmtuariensls arcMepiscoims lihertates a rege


exegerit.

Anno Domini mccxxiii. jilex Henricus ad E'atale tenuit The arch-


curiam suam apud Oxoniam. Et postmodum, in octavis EjdI- bishop and
pbaniee, apud Londonias veniens cum baronibus ad colloquium nQvi^^ i

1 This paragraph is in the mar- |


- i.e. Sunbury in Middlesex. The
gin, with Hoc hie intrahit written living in the gift of the dean
is still

above it. I and chapter of St. Paul's.


;

76 MATTH^I PAEISIENSIS CHKONICA MAJOEA.

A.D. 1223. requisitus est ab archiepiscopo Cantuariensi et magnatibus


mand the aliis, ut libertates et liberas consuetudines, pro quibus guerra
confirnaa-
mota fuerat contra patrem suum, confirmaret. Et sicut archi-
tion of
Magna episcopus ostendit evidenter, idem rex difFugere non potuit
Charta. quin hoc faceret, cum in recessu Lodowici ab Anglia juraverit,'
et tota nobilitas regni cum eo, quod libertcates preescriptas omnes
observarent, et omnibus traderent observandas. Quod audiens
Willelmus Briwere, qui unus erat ex consiliariis regis, pro
rege respondens, dixit; "Libertates quas petitis, quia violenter
" extortse fuerunt, non debent de jure observari." Quod ver-
bum archiepiscopus moleste ferens, increpavit eum, dicens
" Willelme," inquit, " si regem diligeres, pacena regni non im-
" pedires." Videns autem rex archiepiscopum in iram com-
motum, dixit; "Omnes libertates illas juravimus, et omnes
" astricti sumus, ut quod juravimus observemus." Et rex,
protinus babito super hoc consilio, misit litteras suas ad singu-
los vicecomites regni, ut per milites duodecim vel legales ho-
mines uniuscujusque comitatus per sacramentum facerent
inquiri, quae fuerunt libertates in Anglia tempore regis Henrici
avi sui, et factam inquisitionem apud Londonias mitterent ad
regem in quindecim dies" post Pascha.

Be cdtercatione inter Walenses et Willelmum Marescallum.


War in Eodem anno, dum Willelmus Marescallus, comes Penbroc,
Wales fuit in Hibernia, Loelinus rex Walensium in manu forti cepit
between
Llewellyn-
duo ^ omnes quos in
castella pra;dicti Willelmi, et eis invenit

ap-Jor- capitibus privari fecit, et impositis in eisdem castellis Walen-


werth and sibus suis recessit. Sed cum post dies paucos ad notitiam
William praadicti Marescalli res gesta pervolasset, rediit cum festina-
Marshal.
tione in Angliam, et exercitu magno congregato, castella
prasdicta obsedit et cepit. Et quia Loelinus prius omnes
homines Marescalli, quos in castellis ceperat, capitibus ampu-
tatis interfecerat, Willelmus Marescallus, Walensibus talionem
reddens, eorum capita detruncari fecit. Ac deinde ad majorem
vindictam terram Loelini hostiliter ingressus, igne et ferro
qu^que sibi obvia devastavit. Quod audiens
Loelinus, venit
contra Marescallum in fortitudine gravi
sed Marescallus, ;

Marte sibi propitio, hostes acriter invadens, multis ex Walen-


sibus interfectis, omnes in fugam coegit, quos Marescallus
potenter insecutus immisericorditer trucidavit. Estimati sunt
autem interfecti et vinculis mancipati ad novem milia homi-
num, paucissimis ex omnibus per fugam elapsis.

1 juraverit] juraverat, C. ' Aberteivi and Caermarthen.


2 dies'\ diebus, O. W. Brut y Tywysogion, p. 312.
DE TEMPORE REGIS HENRTCI TERTII. 77

Eodem anno festum Dominicoa Ascensionis Walterus A.D. 1223.


circa
Malus-clericus consecratus est Carleolensis episcopus^per ma- Walter
Mauclerc
num Walter! Eboracensis arcliiepiscopi.
' ' bishop of
Carlisle.
De oleo sancto.

Circa idem tempus prorupit oleum lacidissimum in magna Oil from S.


ecclesia apud Eboracum de tumba beati Willelmi, ejusdem William's

Alberic, ecclesias quondam arcliiepiscopi. Eodem anno EiOma3 pluit TjiQQ-jy


p. 511. terra sanguinea per^ tres dies, admirantibus multis. rain at
Rome.
De morte PJiilippi regis Francorum.

Eodem tempore, circa festum Sancti Petri ad Vincula, tertio ^ Death of


idus Augusti, Philippus rex Francorum diem clausit extre- Philip
mum cujus mortem cometa ardens et criuita, quee paulo Augustus,
;
11 Aug.[aa
ante apparuerat, indicavit. Cujus obitu divulgato, Henricus error for
rex Anglomm misit arcbicpiscopum Cantuariensem cum tribus* 14 July].
episcopis ad Lodowicum filium ejus, jam in regem coronatum, Henry III.
sends to
constauter rogans, ut redderet sibi Normanuiam cum aliis
Louis to
terris transmarinis, sicut juraverat in recessu suo de regno demand
Anglife, quando pax facta fuerat inter ipsum et regem Angiiee, Normandy.
consentientiblis ^ magnatibus universis. Ad base Lodowicus Refusal of
respondens dixit, se Normauniam et terras alias juste jjossidere, Louis.
sicut ostendere paratus erat^ in curia sua, si rex Ajagliie ad
cam voluerit venire, et ibidem juri parere. Respondit prte-
terea, quod juramentum in Anglia factum ex parte regis
Anglorum fuerat violatum, dum imprisii sui, qui apud Lin-
colniam capti fuerant, ad redemptionem gravissimam sunt com-
pulsi. Hoc^ preecipue dictum est pro Constantino cive

1 A mitre and pastoral staff are * The three


bishops were Eustace,
drawn in the margin. The entry bishop of London Richard, bishop ;

really belongs to the year 1224, as of Salisbury [or John, bishop of


Ascension Day, 1223, was June 1, Ely, Coggeshale, p. 197] ; and
and Hugh, the previous bishop of Pandulf, bishop of Norwich. They
Carlisle, did not die tiU June 3, met the liing after his coronation
1223. Waverley Annals, Annal. at Compiegne. Dunstable Annals,
Monast. ii. p. 298. Annal. Monast. iii. p. 81.
"
per unum diem, Alberic. See ^ consentientihus'] So Par. over
Coggeshale, p. 194. an erasure ; et, O. W.
^ The date is added in the mar- ^ erat] So Par., correcting erit,
gin by Paris. Alberic has " pri- which B. O. W. have. The Hist,
" die idus Julii [14 July]," Chron. Angl. has erat.
p. 511. Philip's crown and shield, "'
Added in the margin.
reversed, are in the margin.
;

78 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1223. Londoniarum, de cujus suspendio jam certiiicabatur et


causa et niodo. De libertatibus autem regni Anglic, pro
quibus guerra mota fuerat, quse in recessu suo concessse erant
et ab omnibus juratse, ita actum est, quod non solum illse
leges pessimse ad statum pristinum sunt reductas, sed et illis
nequiores per totum regnum Anglige sunt generaliter consti-
tuta3. Quod audientes arcbiepiscopus et episcopi, cum aliud
responsum habere nequiverant, ad propria sunt reversi, regi
Angliaa ea quEe audierant referentes.

De quoclavi Alhigensium antlpapa.

Imperti- Circa dies istos baaretici Albigenses constituerunt sibi anti- Cf. Cog-
nens sed g^snale,
in finibus Bugarorum/ CroaticK, et Dalmatiee, nomine
papam
^^^'
Bartholomfeum. Cujus partibus error illorum^ adeo invaluit, ^'
^M "aw"^^
^ ,.u
i ut
'
etiam episcopos et alios multos regionum illarum ad suam
mew, auti- allexerit pravitatem. Contra quem C[onradus] Portuensis epi-
pope of the Scopus et in partibus illis Apostolicaa sedis legatus, Eotboma-
Albigeois.
gg^^g^ arcbiepiscopo^ scripsit in bsec verba: " Yen erabilibus Abridged
Letter from ^c
patribus, Dei gratia Eotbomagensi arcbiepiscopo et ejus ^™°^ *^®
Oouraci, original
bishop of
" r>n • •

suffraganeis episcopis, salutem


• ^
Dommo Jesu unristo.
i >

m
* t^
letter
• -r r^i •

Dum
-i-\

Porto, oa " pro sponsa veri Crucifix! vestrum cogimur auxilium implo- which see
this " rare, potius compellimur lacerari singultibus et plorare. Ecce inMartene,
" Thesaur.
S. Joh. iii. qiiod vidiimis loqiiimur, et quod scinius testijicamur. Ille
11.
Nov.
" homo lyerditus, qui extollitur su]per omne quod colitur aut Anecd. i.
2 Thess. ii.
" dicitur Deus, jam babet i^erfidise suas prasambulam bsere- col. 901.
4.
" siarcbam, quem hceretici Albigenses Papam suum appellant,
" babitantem in finibus Bugarorum, Croaticse, et Dalmatiee,
" juxta Hungariorum nationem. Ad eum confluunt bseretici
" Albigenses, ut ad eorum consulta respondeat.^ Etenim de "^

" Carcasona oriundus, vices illius antipapae gerens, Barfcbolomaaus


" bEereticorum episcopus, funestam ei exbibendo reverentiam,
" sedem et locum concessit in villa qu£B Porlos" appellatm',
" et se ipsum in partes transtulit Tolosanas. Iste Bartbolo-
" masus in litterarum suarum undique discurrentium tenore, se
" in primo salutatiouis alloquio intitulat in bunc modum
" Bartbolomseus, servus servorum sanct^e fidei, tali salutem.'
'

^ i.e. Bulgaria. " Etenini] Est enim, O. W., as


2 So Par. B. had illis, as O. W. the copy in Marteue. Et is written
^ Theobald of Amiens. over an erasure in B.
^ episcopis'] om. C. '
Porlos'] Poiors, Martene
^ respondeat ] respondeant, B. ;
Poios, Coggeshale,
Par. puts cons, in the margin ; con-
spondeant, C.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTJI. /y

Ipse etiam inter alias enormitates creat episcopos, efc eccle- A.D. 1223.
sias perfide ordinare contendit. Rogamus igitur atteutius,
et per asjoersionem sanguinis Jesii Christi ' propensius f. 59.
obsecramus, auctoritate doniini Papge, qua- fungimui' in hac
parte, districte prascijjientes, quatinus veniatis Senonis in
octavis apostolorum. Petri et Pauli proximo futuris, ubi
et alii prselati Francias, favente Domino, congregabuntur,
parati consilium dare in negotio pra3dicto; et cum aliis,
qui ibidem aderunt, providere su^^er negotio Albigensi.
Alioquin inobedientiam vestrani domino Papse curabimus
significare. Data Planium,^ sexto nonas Julii." Sed hunc
tandem tumultum mors prsedicti antipapse celeriter terminavit.

De quihusdam haronilnis scisraa excitare volentibus.

Cf. Cog- Eodem anno surrexit murmuratio non modica a magnatibus iMurniurs
geshale, against
AnglifB contra Hubertum de Burgo justitiarium, qui pacem
p. 203. Hubert de
regni conati sunt perturbare. Dicebaut enini ad invicem, Burgh.
quod animum regis exasperabat contra illos, et quod similiter
non sequis legibus regnum regebat. Accessit prseterea ad
majoris odii iucentivum adventus nunciorum regis, quos Eo-
mam miserat qui bullam domini Pap« arcMepiscopis Angliee The Pope
;

et eorum suffraganeis deferebant,^ quaa talem continebat sen- declares


the king
tentiam, videlicet, quod dominus Papa regem Anglias plenas
to be of
Eetatis adjudicaverat, quod ^ ex tunc negotia regni idem rex full asre.
principaliter cum suorum domesticorum consilio ordinaret. .

Significavit etiam executoi'ibus prselibatis clominus ^ papa in


litteris supradictis, quatinus auctoritate Apostolica denuntia-
rent comitibus,'' baronibus, militibus, et aliis universis, qui
custodias babebant castrorum, honorum, et villarum, quee ad
regis dominicum spectabant, ut continuo visis litteris regi
illas redderent; contradictores autem per censnram ecclesias-
ticam ad satisfactionem compellerent. Unde pars maxima conspiracy
comitum et baronum, quorum corda concupiscentia possidebat, against
him.
bujusmodi prascepta indigne ferens, bellumque suscitare dis-
pouens, convenit in unum ; et conspiratione absque follibus
conflata, supradictas occasiones preeteudebat, ut pacem regni

^ B. ins. et. from deferentes, -which 0. W. have.


It is altered in C.
- qua fungimur'] om. C.
° quod ex tunc'] So altered by
2 Planium Provin
Julii']
. . . . .
Par. from ut de cetera, as 0. W.
Junii, ]\Iartene. The place is Pro- ^ dominus] Written by Par. over
vins, near Meluu.
an erasure dictus, 0. W.
;

* deferebant] So altered by Par. ''


C. ins. et.
80 MATTH^I PAEISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1223. perturbaret. Custodias autem jam dictas per admonitionem


archiepiscoporum et episcoporum regi reddere supersedit, vo-
lens potius arma movere, quam regi satisfacere de praemissis.
Sed lisec infra.

-De cruce Dominica apucl Bromholm delata.

Miracles at Eodem anno apud Bromliolm crebrueruut ' divina miracala


Uromholm. ^^^ gloriam et lionorem salutiferge crucis, in qua Salvator
mundi pati- dignatus est pro redemptione generis humani. Et
quoniam tanto tliesauro Britannia in oceano constituta divina
largitate meruit beatificari, dignum est, immo dignissimum,
memoriis posterorum imprimere, quo ordine a tam remotis
History of partibus in Britanniam sit delata. Verum comes Flandreusis
the holy Baldewinus, ex comite Constantinopolitanus imperator effectus,
g*^^^ ? , ubi per multorum curricula annorum streuue vixit, contigit
'
ilium a perfidis regibus quodam tempore graviter infestari,
contra quos cum impetu et absque deliberatione progrediens
lignum Dominicum cum aliis ^ reliquiis, quae semper ante
ilium a patriarcba et episcopis deferri consueverant, quotiens-
cunque adversum inimicos'* crucis praelium commissurus per-
rexit, bac vice portare neglexit quod eadem die experimento
;

miserrimo recognovit. ISTam dum temere cum exercitu modico


non habito respectu ad multitudinem barbarorum, qui in ^
decuplo exercitui suo superabundabant, in bostes prorupit, et
in momento tam ipse imperator quam totus ejus exercitus ab
inimicis Crucifixi circumvallati, omnes aut interfecti sunt aut
in captivitatem Pauci quoque ex omnibus qui per
adducti.
fugam elapsi sunt, de imperatore quid actum sit vel quo
devenerit, penitus ignorabant. Erat autem ea tempestate Cf. Cog-
capellanus quidam natione Anglicus, qui in capella imperatoris geshale,
cum siiis clericis divina celebravit misteria, qui unus fuit ex ^?q
custodibus reliquiarum et anulorum aliarumque rerum dicti different
imperatoris. Hie itaque cum casum cognovisset de morte, ut account to
omnes pra^dicabant, domini sui imperatoris, ab urbe Constan- this,

tiuopolitana cum dictis reliquiis et anvilis et rebus aliis


multis cum lapidibus pretiosis latenter recedens, ad Angliam
usque pervenit. Veniensque ad Sanctum Albanum, cuidam
ibidem monacbo quandam crucem argeuteam et deauratam

^ crebruerunt'\ So altered by Par. 3 aliiii] aliquis, B.


from retribuerunt; increbuerunt, O. ^ inimicos'] inimicum, C.
W. The cross is drawn in the 5 in decuplo'] So altered by Paris
margin. from decies, which O. W. have.
2 pati . . est] om. C.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII, 81

cum. duobus digitis de Sancta Margareta et anulis aureis A.l). 1223.

lapidibusque pretiosis vendidit, quEe omnia nunc in monasterio History of


^^°
Sancti Albani in magna veneratione liabentur. Deinde dictus
^~'
.
l*^
cross 01
X^

capellanus, de mantica sua quandam crucem ligneam extraliens, Brombolm.


ostendit earn quibusdam monacliis; de qua etiam aflBrmavit
cum juramento, quod indubitanter erat ex ^ ligno illo in quo
Salvator mundi pro redemptione generis bumani pependit. Sad
quia non credebatur dictis ejus ibidem, recessit inde, tbesaurum-'
impretiabile, licet ignotum, Habuit autem idem.
secum gerens.
capellanus duos de quorum sustentatione et
filios parvulos,
cura nimis erat sollicitus, qua curiositate ductus in pluribus
monasteriis tali conditione prsedictam optulit crucem, ut ipse
et filii ejus reciperentur ad ordinem monacbatus. Qui, cum
multis in locis inter divites repulsam passus fuisset, venit
tandem ad^ cellam quandam, quffi Brombolm nuncupatur,
pauperrimam et ssdificiis omnimodis destitutam, in territorio
Norfolcensi sitam, et accersitoad se priore cum quibusdam
de fratribus, ostendit eis crucem supradictam, quas dupplici
ligno ex transverse fuerat fabricata, habens fere longitudinem
manus humane et rogavit bumiliter, quatinus cum ipsa cruce
;

et aliis reliquiis quas babebat ipsum et filios sues reciperent


ad ordinem monachorum. Prior vero et fratres ejus, de tanto
exbilarati tbesauro, illico procurante Domino, qui honestam
semper amplectitur paupertatem, dictis capellani adbibuerunt
fidem, et lignum Dominicum reverenter accipientes, detulerunt
illud in oratorium suum, et cum quanta potuerunt devotione
in loco bonestissimo servaverunt. Hoc denique * anno, ut prce-
dictum est, coeperunt divina celebrari miracula ad laudem
et gloriam vivificaj crucis, in monasterio preedicto ; ubi mortuis
vita, cfecis visus, claudis gressus restituitui% leprosis caro
munda donatur, obsessi a deemonibus liberantur, et quicunque
infirmus cum fide ad lignum pr^dictum accesserit, incolumis
et sanus recedit. Frequentatur ^ autem, adoratur, et colitur
crux praefata, non solum a gente Anglicana, verum etiam ab
bominibus de regionibus longe positis, et qui de ilia divina
audierunt miracula, devotissime venerantur.
Tertio autem idus August! mortuus est, sicut pree- Death and
tactum est, rex sapientissimus Francorum Philippus, ^^^^ jl

et apud Sanctum Dionysium sepultus qui suscipiens ;

regnum patre suo Lodowico vivente, anno tetatis suee

1 e.r] de, C. \ ^ ad cellani] om. C.


thesaurum impretiahUe~\ So B., I * deniqne] quoque, C.
as 0. W. carelessly altered by
;
° Frequentatur'\ Frequenter, W.
Par. to " thesaurus impretiabilis."
O. has inprincipale. ]

VOL. III. F
82 MATTH.El PARiyiENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1223. quindecimo, regnavit annis quadraginta quatuor. Cui


^*^"'^ successit Lodowicus filius ejus ; sed multum dissimiles
hie vir et ille puer.
John de Johannes de Brennes, rex Jerusalem, et magister
and Gueiin Superior Hospitalis fratrum Jerusalem, venerunt in An-
de Mont- oliam circa octavas Apostolorum Petri et Pauli, pro
111*^11 in . , ,

England, ad subsidium Terrse Sanctse.


auxilio postulando
Death of Eodem anno magister S[imon] de Apulia episcopus
Exeter and Exoniensis circa
festum Exaltationis Sanctee Crucis,
Lichfield, et Willelmus de Cornhulle episcopus Cestrensis circa
^ idem tempus obierunt.
Great rain- Amio etiam eodem, per singulos menses continuos
con'se- Q'l^ni tanta fuit inundatio pluviarum et eruptio aqua-
quent late j-^jni et aeris insequalitas, ut pro tanta incommoditate
autumn. • ,. /.„ . .

tempons frugum tardissnna fuit maturitas adeo ut ui ;

mense Novembri vix fruges in horreis raptim recon-


derentur mense quoque Januarii turres et macerise
;

ecclesiarum, cum roboribus nemorum,^ turbine ventorum


sibi dissidentium pr?ecipitio quaterentur et ruerent.
l^ising of Eisdemque - temporibus Leolinus princeps Norwal-
under li^ ^^ quidam Anglici, scilicet Hugo de Lascy et ejus
Llewellyn- sequaces, in odium regis sibi cohse rentes, et despe-
werth and I'antes ex arbore nequam fructum bonum, id est, ex
Hugh
Lacy.
de i-gofg
*
Johanne bonum h^eredem proventurum, crebris
. . . .

expeditionibus Willelmum Marescallum, in primis sci-


...
licet seniorem, postea^ autem juniorem, et quosdam
alios domini regis barones, ad deditionem premere cona-
Their bantur. Sed tota regio contra ipsos ad arma excita-
batur, et sic ipsi irreverenter coacti sunt, et qui facti
sunt hostes in capite corruerunt retrorsum in manu
hostili, de qua non potuerunt cleinceps resurgere.

QAiallter rex Anglorum invitis haronihus clominica casiella sua


in usus suos receperit.
Henry HI. Anno Domini Mccxxiv. Rex Henricus ad Natale tenuit
at North- curiam suam apud Norliamtonam, praesente archiepiscopo
ampton.
1
C. ins. et.

- eisdemque temporihus~\ eodem posted autem'\ et postea, C


tempore, C.
' ;

DE TEMPORE REGIS HENRICI TEllTII. So

Cantuariensi cum stiis suffraganeis, et militia magna nimis. A.D. 1224.


Comes vero Cestrensis, cum suis conspiratoribus, apud Lei- f. 59 b.

cestriam tenuit festum suum, tumens, et minas contra regem Opposition


^
et justiciariuni intendens pro custodiis castrorum ac terrarum, ?., I^" •
,

quas idem rex exigebat ab illo. In crastino autem post ^^^^ of


'

missarum solfemnia arcbiepiscopus Cantuariensis cum suis Chester,


suffraganeis episcopis, albis induti vestibus et candelis accensis, «nd others,
excommunicaverunt omnes regis et regni perturbatores, et ° ^^*^
^
sanctffi ecclesiaa et rorum ecclesiasticarum invasores. Deinde ^.j^i^ g^,.
idem arcbiepiscopus misit solennes nuntios apud Leicestriam communi-
ad comitem Cestrias et suos complices, firmiter denuntians cation

singulis et universis, quod, nisi in crastino resignarent in


manus regis omnia castella et honores ad coronam spectantes,
ipse et omnes episcopi nonainatim excommunicarent illos, sicut
eisdem a domino Papa fuerat demandatum. Tunc comes Ces-
cum per exploratores edocti fuissent
trensis et ejus complices,
quod rex majorem quam ipsi babuit numerum armatorum, con-
sternati sunt valde, quia, si facultas eis suppeteret, in regem
propter justiciariiim jootenter arma nioverent. Sed cum pro-
priura conspexissent defectum, verebantur dubium certamen
inire ; et timuerunt archiepiscopum et episcopos,
prasterea
ne forte excommunicarent, nisi desisterent ab incoeptis.
illos
Unde saluberrimo usi consilio, veuerunt apud l^orbamtonam and at
-'^orthamp-
ad regem universij et a comite Cestrensi incipientes, reddi-
derunt singuli castella et municipia, honores et custodias regi, ^^^^t^
surren-
quffi ad coronam spectare videbantur. Mansit nibilominus der their
eorundem magnatum indignatio adversum regem, quia noluit castks.

ad illorum iustantiam 'ustitiarium amovere. Erant autem Names


hujus discidii incentores comes Cestrensis, comes Albemarlensis, " V ,?.

Johannes constabularius Cestrite, Falcasius cum suis castellanis, Karons


Robertus do Yeteri Ponte, Brienns de Insula, Petrus de Malo
Leone, Philippus Marc, Ingelardus de Athie, Willelmus de
Cantello et Willelmus filius ejus, et multi alii, qui - pacera
regni perturbare summopere conabantur.

Qiialiter Lodoiuicus rex Francorum Rupellam cum residvo


PictavicB sihi suhjugavit.

Eodem anno rex Francorum Lodowicus duxit exercitum Surrender


grandem ad Rupellam, ut et^ illam vel armis vel pretio of Kochelle
sibi subjugaret. Quo cum pervenisset, optulit civibus non yjtt '^^^
modicam pecuniam, ut villam suam ei reddentes fidelitatem

1 Malo Leone'] Malo Lacu, Hist. 2 et illam'] So altered by Paris


Angl. from villam, which O. W. have et ;

- O. W. ins. omnes. is not in C.


F 2
84 MATTH^I PARTSIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1224. sibi facerent, essentque. illi ^


do cgetero iuteudentes . At cives,
Surrender cum a rege Anglorum se quasi derelictos reputassent, tain
of Rochelle,
prece quam precio inducti, regi Francoruin Eupellam tradide-
runt. Tunc rex tarn in villa qixam in castello milites posuit
et servientes; ac deinde de tota Pictavia securitate recepta,^
sine sanguinis effusione ad propria pacifice remeavit. Est
autem Rupella portus in Pictavia, ubi reges Anglorum et
milites ad defensionem regionvim illarum applicare consueve-
rant ; quibus nunc via ijr^clusa est per insidias qua3 sibi a
suis baronibus in Anglia parabantur.
Only one O ^ innata Pictavensibus proditio ! Non erat qui
citizen
faithful to opponeret se ad defensionem regis Anglise domini sui,
Plenry III. unum civem, qui postea deprehensus est occultasse
prseter
signum regis Angiise ubi illud proferret aliquando re-
vocato eodem rege Anglic ; captus est proditione con-
civium et suspensus. Unde quia pro justitia obiit,

constat ipsum martyrem esse gloriosum. Ejus filius,


His son scilicet Willelmus, promotus est apud Sanctum Albanum
promoted
to St. ad regimen eeclesise * Sancti Juliani,
Julian's.

Be ohsidione castri Bedefordensis, et de concilio Norliamtonensi.

Council at Per idem tempus convenerunt ad colloquium, in octavis


Northamp- Sanctao Trinitatis, apud Norbamtonam rex cum arcbiepiscopis
ton,
episcopis, comitibus, baronibus, et aliis multis, de regni
16 June.
negotiis tractaturi. Yoluit enim rex uti consilio magnatum
suorum de terris transmarinis, quas rex Prancorum paulatim
The occupaverat sed secus accidit quam sperabat. ISTempe fuerunt
Justi- ;

ces itine- eo tempore apud Dunestabliam justitiarii regis, quos itine-


rant at
Dunstable.
rantes appellamus, Martinus scilicet de Pateshulle, Thomas de
Multona, HenriciTS de Braibroc, et alii, qui ibidem tenebant
Fawkes de placita regis de nova dissaisina. Ubi Falcasius inter alios,
Breaute is
qui multos spoliaverat, cecidit in misericordia regis de plus-
heavily
fined, and quam triginta paribus litterarum, de quibus singulis in centum
in revenge libris erga regem debuerat^ condemnari. Hoc itaque cum
Palcasio fuerat intiinatum, iratus est valde. Unde nimis
inconsulte agens, jussit militibus qui in pragsidio castri Bede-
fordensis erant, quatinus in manu armata ad Dunestapliam
accedentes justitiarios praefatos caperent, atque vinculis con-

1 nil de ccEiero] de sibi, C. *


For the foundation of this
"
receptu] accepta, C. church and hospital see the Gesta
2 This addition is in the margin. Abbatum, i. p. 77.
It is not in C. 5 debueratl debuit, C.
'
••
DE TEMPOEE EEGIS HENRICI TERTII. 85

strictosapud castrum de Bedeford in obscuritatem detruderent A.D. 1224.


carceralem. Sed justitiarii talia cognoscentes recesserunt seizes and
cum festinatione quo impetus eos ducebat. Inter quos Henri- i^P^sons
,

cus de Braibroc incaute fugiens, captus a militibus ssepe


gj°i^"^j,Q|,^

dictis et satis inbumane est tractatus, apud castrum preelibatum in Bedford


*^^^'^^*^-
est carcerali custodias mancipatus. Eumore itaque diviilgato,
venit uxor ^ jor^dicti Henrici apud ISTorbamtonam ad regem, et
audiente universo concilio, de viro suo cum lacrimis querelam
deposuit. Quod rex factum nimis indigne ferens, quaesivit
consilium a clero simul et populo quid sibi super tanta injuria
foret agendum. At omnes una voce consilium regi dederunt
quatinus, sine mora et omnibus aliis preetermissis negotiis, in
manu valida et armata ad castrum preelibatum accedens,
tantam temeritatem studeat vindicare. Cumque domino regi Siege of
I^edtord
dicta placuisset sententia, ipso jubente, omnes ad arma quam
citius convolantes,ad castellum de Bedeford tam clerus quam ^-^^ kin/
populus pervenerunt. Missis igitur a rege nunciis ad magistros
castellanos,- petiit ingressum sibi dari, et Henricum justitia-
rium suum reddi mandavit. "VVillelmus quoque de Breute, fratei
Falcasii, et alii inclusi, nunciis responderunt se castellumnon
reddituros, nisi inde adomino suo Falcasio prgeceptum baberent,
et ob hoc pra3cipue, quod regi de bomagio vel fidelitate non
tenebantui' astricti. Quod responsum cum regi renunciatum
fuisset, indignatus est valde, et iratus jussit castellum cuneis
militaribus circumcingi. Illi vero, sese ad defensionem prge-
paranteSjmuros et propugnacula undique defendere vacaverunt.
Tunc archiepiscopus et episcopi universi ipsum Falcasium
et omnes qui in castelli praesidio erant, candelis accensis, ex-
communicationis mucrone percusserunt. Obsessum est autem
castellum xvi.^ kalendas Julii, die videlicet Jovis proxima post 20 June,
octavas Trinitati§. Etveuerunt ex prsecepto
bis ita gestis,
regis bellica instrumenta, et mangonella,
petrari^ scilicet
quibus in girum locatis, insultus acerrimos assidue faciebant.
Inclusi e contrario defensioni vacantes, tela mortifera viriliter
emittebant. Quid plura? vulnerabantur mutuo multi et occi-
debantur ; inter ^ quos ceciclit Giffard miles eximius,
spicule balistse percussus. Interea rex misit manum armatam,
ut Falcasium qu^reret et inventum regi prjeseutaret ; zed ille

1 Christiana, daughter and heir i


other date given is correct, See
to Wischard Ledet. Dugdale, Ea- i Madden, Hist. Angl. ii. 264, note 1.
ronage, i. 728, from the fine rolls. ,
The council at Northampton only
- cas<eZ/a?io5] castelli, O.W. The i
met on the 16th of June.
Hist. Angl. has custodies castelli. |
^ This addition is not in C;
^ xvi.'] An error for xii., if the |
;

86 MATTH.EI PAIIISIENSIS CHRONICA MAJORA. .

A.D. 1224. per exploratores pi'Eemuuitus ad Walliam usque confugit.^ Uiide


S'ege of imntii ad regem revertentes se laborasse inaniter fatebantur.
1° At rex in iram provocatus juravit per- animam patris sui,
quod, si per vim caperentur inclusi, patibulo suspenderet uni-
f. GO. versos. Illi vero per minas regis ad majores provocati inju-

rias, probibuerunfc regiis iiunciis, ne quis eos ulterius de red-

dendo caatello parlamentaildo ^ sollicitaret. Crevit igitur Line


inde mortale odium ex multitudine ijcremptorum, ita quod nee
fratres fratribus, nee parentes filiis pepercerunt. Tandem
vero, post ^ stragem nimiam mutuo illatam, artifices regis cas-
tellum fecerunt ligneum, altum, et architectoria "^
arte fabri-
catum quo balistarios collocaverunt, qui omneni castelli
; in
possent circumstantiam perscrutari. Nee deinceps erat aliquis
in castello qui ab armis exiret, quin protinus mortaliter laede-
retur. ISTec iccirco inclusi prosternere adversarios omiserunt

nam in confusionem propriam duos milites de exercitu regis,


qui se nimis temere morti exposucrunt, cum multis aliis pe-
remerunt, undecunque in se adversariorum suorum auimos
provocantes.

De captione castri lyroididl et niilUum sttsjpensione.

Capture of Rex autem interim de maneriis Falcasii et terris ubiquc


Bedtord
castle
et infiscari, ut
.....
pg^. Augliam fecit fruges et armenta cum rebus aliis distrabi

inde in " obsidione diutina ex ejus damnis babe-


ret auxilium. Tandem cum a regis bellatoribus dua3 testudines,
quas Gallice hrutesches appellant, non sine multorum lassione
subactaa fuissent, invaserunt castellum undique consequenter,
inclusosque valient nollent ingrecli compulerunt. At regales
castelluna ingressi, equos, arma, cum victualibus multis et
innumeris rebus aliis, lucrati, bilares revertuntur. Deinde
turrim aggredientes regii victores, magnam murorum partem
contriverunt. Et his ita gestis, cum viderent inclusi se diutius
14 Aug. resistere non posse, in vigilia Assumptionis beatte Marise, de
castello quidam ex eis exeuntes misericordiam regis implora-
Its defeud- bant. Quos rex omnes vinculis jussit arctissimis constringi
ers hanged,
(^[oiiec residues siibjugasset. In crastino autem, cum omnes
vulnerati et plagis letiferis afflicti exissent et ad prfEsentiam
regis adducti sunt ad suspendium universi.
fuissent, addicti
Suspensi sunt itaque inter milites et servientes, qui propter
auperbiam suam, quam regi ostenderant in obsidione jam

1 confugit\ profugit, C. |
* post] per, C.
- per] in, C. ° archi tectorici] Written by Paris
-~
Written by Far. in the margin ;
over an erasure ;
gcometrica, 0. W,
not in C. ^ in] ex, C.
:

t)E TEMPORE REGIS HENRlCl TERTII. 87

finita, nou potuerunt misericordiam impetrare, viginti qua- -^-D. 1224.

tuor.-*^ Henricus vero cle Braibroc, sauus et iiicolumis ad Safety of

regem. veniens, multas ei gratiarum retulit actiones. Falcasias jjpaibroc


autem, spe falsa seductus, credidit suos per annum integrum
castellmn posse a captione defenders sed tandem, cum fratres ;
Submis-
suos et alios omnes suspenses carta relatione cognovisset, sub p"",
conductu Alexandi'i Coventrensis episcopi apud Bedeford venit Bieante
ad regem et corruens pronus ad pedes ejus misericordiam
;

postulavit, quatinus pro magnis obsequiis suis et laboribus sunip-


tuosis, sibi ac patri suo tempore hostilitatis impensis, miseri-
cordiam adliiberet. Tunc rex per consilium tradidit ilium,
castellis, terris, ac rebus omnibus spoliatum, sub custodia
Eustacbii Londoniensis episcopi, donee quid de illo ageret -
esset sententialiter diffinitum. Tunc ^ claruit illflictio vin- Finvkes
dictse Sancti Pauli ; Falcasius enim proditor cruentus l^ad de-

ecclesiam Sancti Pauli Bedefordensis diruerat, ad sui g i^ui's


castri structuram et munimen, qui jam in beati Pauli Bedford,

custodia quasi carcerali tenebatur. Unde abbatissa de


Helnestue,* audiens Falcasium beatum Pauluni de- in
saevisse, sed inde adhuc impunitum fuisse, auferri jussit
a manu imaginis Sancti Pauli giadium quem tenebat,
et post vindictam merito restitui. Et sic quasi in momento
idem Falcasius de ditissimo pauperrimus effectus multis et
maxime nocentibus poterit
'"
fieri in exemplum. De hoc vero
casu fortuna3 quidam sic ait
" Perdidit in nrense Falco tarn fervidus euse
" Omine sub saavo quicquid quajsivit ab a3vo."

Uxor quoque sa?pedicti Falcasii, Margareta'' scilicet de Ri- His wife


^
pariis, conspectui se regis et archiepiscopi repraesentans, dixit ^^^^ °^'

se in eum nunquam conseusisse ut illi iliatrimonio jungeretur;

' viginti quatuor'] "Written in the j


- ageref] ageretur, 0. W.
margin by Paris, who, in the mar- 3 'Y'hxs is iu the margin, referred
gin on the other side of the column, :
to this place in the words, " Hoc
has written, " dub. de numero." " intrabit ad hoc signum autece-
The number is not given in 0. W, " dens ©-." It is not in C.
The Dunstable Annals say " octo- * i.e. Helenstow (Elstow), near
" giuta et plures." Annal. IMonast. Bedford.
iii. p. 88. At the foot of the page ^ W. has letis after maxime. It
the castle drawn with the royal
is is expuncted in B. C.
standard, and some of the prisoners ^ M. sc. de Ripariis'] in the mar-
hanging below. gin ; C. has only Margareta,
88 MATTH^I PARISIEXSIS CHRONICA :MAJ0RA.

A.D. 1224. unde, cum tempore hostilitatis violenter capta esset et absque
consensu desponsata, divortium fieri postulavit. Tunc arcM-
episcopus statuit illi diem, ut interim deliberationem haberet
quid agere debuisset. Eex vero concessit ei terras omnes et
possessiones suas per totam Angliam, et eam sub custodia
Grant to Willelmi comitis de Warenna deputavit. Eegi vero pro mag-
the king, ^ig laboribus suis et expensis tarn a prajlatis quam a laicis
concessum est per totam Angliam carucagium, de qualibet
caruca cluo^ solicli argenti. Magnatibus item^ concessit rex
scutagium, videlicet de scuto quolibet duas marcas stei^lingo-
Beclford rum ^ et sic omnes ad propria recesserunt. Castellum quoque
;

castle illud fecit rex complanari et redigi in acervos, atque domos


destroyed.
^^^[^^ Willelmo de Bello Campo et locum cum ^dificiis uni-
versis.

Qucedam^ hrevis didorum et dicendorum comprchensio.


Another Sub illiiis temporis curriculo, Falcasius de Breute,
the seizure Neuster et spurius ex parte matris atque bastardus,
of Henry q^{ in vili jumento manticato ad regis panlo ante
by Fa-ivkes clientelam descenderat, qui castrum Bedefordiae, tempore
deBreaute, g^Qj,j.rQ niotcS inter regem J[ohannem] et barones suos
siege and pro voluntate ejusdem regis sibi concessum, in territorio
capture of
alterius situm, firmavit, de '
tali munitione et divitiis
Jiediord _ _

castle by suis et de quibusdam consiliariis ^ regis sibi ^ confoede-


° ^"^"
^
ratis confisus, et faciens fulcimen de baculis arundineis,
terras, possessiones liberorum hominum suorum et vici-
norum injuste auferre non formidavit, prpecipue xxxii."
liberos homines in manerio de Luituna sine judicio
de suis tenementis disseisiavit, et quasdam pasturas
communes sibi appropriavit. Super quibus cum que-
rela ad dominum regem pervenisset, rex H[enricum]
de Braibroc et quosdam alios justiciarios assignavit,
coram quibus fieret recognitio de conquerentium dis-

' duo Eolidi'] Written by Par. but referred to here. It is in f. 224


over an erasure ; due marce, O. W. in C, introduced in the middle of
2 item concessit rex'\
concessit, C.
^ sterlingoruni] argenti, C.
idem rex
^
i the legend given below, p. 99.

''
C. ins. domini.
sibi\ est, C.
^ This is in the margin of f. 61, !
''
xxxii.'] xxxiii., C.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 80

seisina. Qui receptis secundum consuetudinem recog- A.D. 1224.


nitionibus, dictus Falcasius, tenementis dictis spoliatis
judicialiter restitutis, in damna et jactura[s] eorum
extitit condemnatus. Quod non fequo ferens animo
Falcasiu.s, contra pacem regis supra se levatus, dictum
Henricum de Braibroc violenter cej^it et in castro sue
de Bedeford incarceravit. Quo audito rex apud Nor-
hantonam existens, cum magnatibus suis de subven-
tione Pictaviee tractatum habens, mutato proposito ex
casu incidenti, divertit ad castrum Bedefordice et illud
obsidione vallavit, in quo dictus H[enricus] detinebatur
incarceratus. Et facta trina monitions per tres dies
continuos rnilitibus in castro existentibus super dedi-
tione castri, arcliiepiscopus S[tephanus] Ca^ntuariensis
et alii episcopi ibi existentes, cum abbatibus et aliis
prselatis, Falcasium excommunicave-
et sibi consentientes
runt, ipsum utlagari decernentes. Per machinas igitur
et varias insultationes regales dictum castrum expug-
narunt viriliter, et corruerunt aliqui de regiis militibus
^
per spicula balistariorum obsessorum. Inter quos
Giffard^ corruit spiculo percussus, miles elegantissimus.
Tandem in vigilia Assumptionis, cum circiter per novem 14 Aug.

septimanas obsidionem continuassent, captum est cas-


trum, et omnes ministri Falcasii qui in eo invent!
sunt, quibus prserat Willelmus Martel de Breute,
frater Falcasii et multi Angiici et Normanni ^ nobiles,
qui omnes suspendio sunt adjudicati ; sicut plenarie in
antecedentibus preedictum est.

Le^ consecrationihiis quorundam eplscoporiim.

Southwark Eodem amio consecrantur in episcopos magister New


AnnaJs, °^^'
Alexander de Stavenesby in Cestrensem Romte a do- '^
Faust. A. mino Papa Honorio die Paschse, Willelmus nepos
8, f. 143).

' There is a blank in B. (as above, - Giffard] Giffardensis, C.


p. 85) for the Christian name. It ''
Normanni'\ Normanniei, C.
is filled up in C. with quida.m miles. ^ This title is from C.
90 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. iii24. Willelmi Bruere senioris in Exoniensem, Radulfus de


Neville in Cicestrensem a domino S[tephano] Cantua-
Character riensi archiepiscopo. Qui dico Radulphus Cicestrensis, (Not iu the
of Ralph
Neville,
cancellaiius domini regis, in multis postea periculis j^^^ V
bishop of fidelis expertus, et singularis in regiis negotii.s columpna
Chichester
stabilis fidelitatis et veritatis.

De^ inorte comit'is Flandrensis.

Return of Baldewinus comes Flandrensis, qui et imperator Southwark


Baldwin
IX., count Constantinopolitanus, post annosam et morosam incar- /q "tt^jj
of Flan- cerationcm et poenitentialem peregTinationem, rediit in Faust. A.
ders, em- ^'
peror of Flandriam ; et cum a quamplurimis viris qui eum antea '
'

Constanti- cognoverunt, licet in multis alteratus fuisset, eognos-


nople.
ceretur, recepit homagia et fidelitates a multis civita-
tibus et oppidis Flandrise. Sed filia ^ ipsius invidens, (Not in the

exasperavit regem'^ contra ipsum, affirmans ipsum non^*^^*."


esse patrem [suum,"^ nee ipsum esse quem se fecit ;
pro-
He put
is curavitque ut prsedictus B(aldewinus) ignominiose sus-
to death
ignomini-
penderetur, nam hinc et inde fecit duos canes veteres,
ously by scilicet mirgos,^ suspendi. Hoc tamen asserunt multi,
his daugh-
ter as an
quibus confessionem fecit, peccatis suis exigentibus prse-
impostor. meruisse, quia a carcere evasit cum sociis suis incar-
ceratis, qui capti fuerunt cum eo in prselio, opitulante
quadam puella nobili, eo pacto, ut baptizaretur quam cito
Story of venirent liberati in Christianitatem. Sed B(aldewinus)
his crime
and pen- imperator cum suis sociis, cum pervenissent cum ipsa
ance. puella in loca tutiora Christianorum, illam quam pro-
misit duceve inuxorem et Christianam facere et mori-
bus Christianorum informare, ante lavacrum regenera-
tionis occulte fecit necari. Unde tam diu ad se re-

1 This title is from C. * The rest of this was on the


- Jeanne, countess of Flanders, corner of the leaf (f. 60 b~) which
afterwards wife of Thomas of Sa- has been torn from the MS. It is
voy. supplied in B. by a hand of Parker's
3 i.e. the king of France, Louis time. The text is from C.
VIII. See the Dunstable Annals, ^ mirgos'] Sic for meryos, retrie-
Aunal. Mouast. iii. p. 95. vers.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 91

versus fecit poenitentiain, ut vix a familiaribvis etiam A.D. 1224.

Papa injungente pcenitentiam tam gra-


cognosceretur,
vem, quia nondum baptizatam occidit. Omnes autem
qui huic consilio assensum prsebuerunt turpi morte
perierunt ;
quorum unus cum ad uxorem suam per-
venisset, et ab cadem, quia jam alium virum habuerat
et filios ab eodem susceperat, bene cognosceretur, pra3-
cipitatus est in puteum, hoc uxore clam procurante ; et
sic alii, quilibet suo casu, Deo irato, qui non vult mala
i:»ro bonis solvi, miserabiliter perierunt. Nee eoruni
superior, qui, pcenitentiam non continuando, in humili-
tate et contritione suo peq^etuo non permansit, nee
fecit digTLos fructus poenitentiisij scilicet B(aldewinus)
prpenotatus, poenas evasit.]

Concessa est regl Anglorum quintculecima ixtrs rerum mohlUum,

Anno Domini siccxxv. Eex Henricus ad ISTatale tenuit curiam The kiug
suam apud Westmonasterium, prgesentibus ^
clero et populo cum «t West-
magnatibus regionis. Solennitate igitur, ut decebat, completa, ™'°^ ^^'

Hubertus de Burgo, domini regis justitiarius, ex parte ejus-


dem regis proposuit coram arcbiepiscopis, episcopis, comitibus,
baronibus, et aliis universis damna et injurias quee regi illata
fuerant in pai-tibus quibus non solum rex,
transmarinis, ex
sed et comites multi ac barones sunt exhseredati cum ipso; et
cum multi sunt in causa, multorum subventio erit necessaria.
Petiit ergo ab omnibus consilium pariter et auxilium, quibus
corona Anglic dignitafces amissas ac jura posset pristina re-
vocare; ad boc quoque plene perficiendum, regi sufBcere ere- Au aid of
didit, si ei quintadecima pars omnium rerum mobilium totius ^ fifteeuth
regni AnglijE tam a personis ecclesiasticis quam a laicis dona- &i'""t6.fi on

retur. His in bunc modum prosecutis, arcbiepiscopus et concio ^jj^tthe


tota episcoporum, comitum
baronum, abbatum et priorum,
et charters of
habita deliberatione, regi dedere responsum, quod regis peti- liberties

tionibus gratanter adquiescerent, diu petitas liber tates


si illis ? ^ ,

concedere voluisset. Annuit itaque rex cupiditate ductus quod sio-ned.


petebant magnates ; cai'tisque protinus conscriptis et regis
sigillo munitis, ad singulos Auglise comitatus cartas singulee
diriguntur. Et ad provincias illas qua) in foreetis sunt con-

' pra scntihus^ prtcseiite, C.


92 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1225. stitutee, du^ cartas sunt directse, una scilicet de libertatibus
communibus, et altera de libertatibus foresta3. Istarum autem
tenor cartaruni superius babetur' expressius, ubi liistoria
agitur " de rege Johanna ; ita quod cartge utrorumque regum in
Juries ap- nullo inveniuntur dissimiles. Tunc^ constitutus est dies certus
pointed to ad mensem post Pascba, ut de singulis comitatibus regni xii.
^lew e
miiites et legales homines eligerentur, qui addito juramento
novas a veteribus discernerent forestas, ut omnes illaa, qua9
invents fuerint aforestatas post primam coronationem Henrici
The char- avi istius regis, statim deafforestentur. Et sic soluto concilio,
ters sent
delatfe sunt cartas singulse ad singulos comitatus, ubi ex regis
to every
county.
mandato litteratorio, interposito juramento, ab omnibus obser-
"^^ri jubentur. Eicarclo ^ fratre clomini regis facto milite,
The char-
ters deceit-
libertates generales tarn forestarum quam aliarum liber-
tatum, pro quibus tantum cum rege J[ohanne] decer-
tatum fuit, licet nihil stabile vel solidum secundum
poUicita redderetur vel observaretur, sunt deceptoriaa
acclamatae.

lit rex Anglorum Ricardum fratrem suum in Wasconiam miserit.

Expedition Eodem anno, in die Purificationis beatae Marige, Eicardus


into Gas- frater regis Angliee, ab eodem rege donatus est cingulo militari,
cony under
^^ ^ecem nobiles cum eo, qui ad ejus stmt obsequium deputati,
'
Qui postea tempore vernali a rege cum Willelmo comite Sa-
resberiensi et Pbilippo de Albeneio militibusque sexaginta in '"

Wasconiam die^ Palmarum missus, velis prosperis in civitate


Burdegalensi omnes feliciter appulerunt. Quorum adventus
cum archiepiscopo "^
et civibus divulgatus fuisset, honorifice ab
omnibvis sunt recepti. Deinde congregatis civibus coram ar-
cbiepiscopo et nunciis regis, Eicardus frater regis praedicti,
litteras fratris sui archiepiscopo et civibus cunctis porrexit; in

f, 60 h. quibus rex bumiliter supplicavit, quatinus omnes homines et


fideles sui de regionibus illis fratrem ejus amicabiliter sus-
ciperent, et consilium ei pariter et auxilium praestarent, quibus
terras amissas revocare valuisset. At omnes gaudenter ipsum

.
' hahetur~\ est, W. ^ sexaginta ] quadraginta, TV".,
" agitur'] agit, "W. and so the Hist. Anglor.
^ There is an effaced rubrick in •^
die Palmarum'] In the margin.
B. in the margin. C. has domiriica Palmarum in the
*
This, -which is in the margin, is margin.
not in C. 7 William II.
DE TEMPORE EEGIS HENRICI TERTII, 93

suscipientes regi per ilium Angiias subjectionem feceruut. A.D. 1225.


Yenerunt igiturad eum multi de partibus illis milites et ser-
vientes, munera ^ sequentes cum retributionibus, quibus
cum stipendia sufncienter miuistrasset, in ejus obsequio re-
manserunt. Dederat ei namque rex, antequam ilium miserat earl of
ad partes transmarinas, Cornubige comitatum, cum tota Pictavia, Cornwall
unde ab omnibus comes Pictavensis vocabatur. Ttaque comes
Ricardus cum avunculo suo Willelmo comite Saresberiensi et
PMlippo de Albeneio et militia copiosa processit per villas
et castella' Wasconite regionis et quoscunque contradictores,
;

qui bomagium regi^ et iidelitatem facere noluerunt, inveuit,


castella eorum et villas obsedit, et potenter omnia subjugavit.
Nam Eiolense castrum, quod ^ Kegula nuncupatur, cum villa He takes

longa obsidione cepit, villam Sancti Macarii cum municipio o.' ^V„ '

optinuit, Bregerac castrum obsedit et dominum ejus ad regis caire, and


fidelitatem revocavit. Sed dum in longa obsidione apud Bregerac.
Eiolense castrum acerrimos insultus et crebros ageret, Lodo- He defeats
wicus rex Francorum Hugoni comiti Marcbife aliisque Pic- Hugn,
tavige baronibus dedit in mandatis, quatinus ad castrum pras- jj|,.,i.f,^,e
fatum bostiliter accedentes comitem Eicardum captum sibi
prfesentarent et obsessos a periculo liberarent. Comes vero
Marcliiffi, junctis sibi quibusdam baronibus et militibus armatis,
cum apparatu non modico ad praedictam obsidionem dissol-
vendana processit. Sed Eicardus comes cum sociis suis, de
adventu hostium per exploratores prsemunitus, paravit eis insi-
dias et parte exercitus sui ad obsidionem dimissa, ipse cum
;

parte armatorum probatissima ad nemus quoddam, quod prope


erat, divertens bostes venientes expectavit'* ibidem. Qui dum
locum insidiarum versus obsidionem pertransissent, comes
Eicardus et socii ejus cum strepitu buccinarum et vibramine
hastarum irruerunt in ipsos, et dirissimo conflictu inter partes
confecto, in fugam adversaries compulerunt. Quos comes
Eicardus ardenter insecutus, bigas bostium et summarios cum
spoliis et vasis argenteis subegit, multis ex fugientibus inter- and redu-
fectis; et sic in brevi totam sibi Wasconiam= subjugavit. ces all
°^"
Southwark Eodem anno, Johannes Eliensis episcopus diem clausit ex-
Annals, tremum cui successit
: Gaufridus de Burgo, arcbidiaconus Nor- j^ -r„,.„t,
ijuigii,
f 1 43 . . . .

wicensis, consecratus in episcopum in passione Aposto- bishop of

lorum Petri et Pauli apud Westmonasterium. og^june

1 In the margin. Not in C. i


^ expectavit] expectaret, C.
" castella] terras, C. Paris inserts
|
^ sihi,
3 regi] om. 0. |
94 MATTH^T PAKISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1225. De cxilio Falcasii iirodltoris.

Council Circa hos quoque dies, Martio scilicet; mense, convenerunt


at West apud Westmonasterium ad colloquium rex Anglorura cum mag-
miustcr.
natibus suis, ubi idem rex jussit sententialiter diffinire quid
Banish-
ment of de proditore suo Falcasio foret ageudum. Proceres vero iu
Fawkes cle boc pariter consenserunt cum rege, eo quod sil)i et patri suo
Breaute, multis fideliter servierat annis, ue de vita periclitaretur vel
membris ; sed ut Angliam seternaliter abjuraret, omnes com-
muniter addixerunt. Quo facto, prsecepit Willelmo comiti
Warenne rex, ut ipsum sub salvo conductu ad mare con-
duceret, et navi impositum committeret ventis et velis. Quod
cum factum dum
Falcasius navem ingrederetur, ad-
fuisset,
juravit comitem prasdictum cum lacrimis, ut saluta[ret domi-
num suum] regem, afiirmans omnes perturbatio[nes quas '

fecerat in regno] instinctu majorum regni Anglise se fecisse.


Sicque cum quinque tantum servientibus in Normanniam trans-
veetus, confestim ut applicuit, a ministris regis Francorum cap-
tus est, et regi pra3dicto preesentatus, et quia multos Francos
in Angiia leeserat, fere suspensiis ; sed per prasdictum
jusjurandum vix est salvatus ;
- et ^ quia inventus fuit ^

He goes to cruce signatus, dimiserunt eum, qui ilico Romam profectus est,
Rome.
pecunia Sfepe spoliatus, tandem, cum Roberto Passeleawe
clerico suo Papas praesentatus,'' sicut suo loco dicetur.

De vlsione qnce foresice deaforestarl deheantnr.

Juries ap- Eodem anno, ad mensem post ^ Pasclia missi sunt a rege
pointed to
^n^iige Hug-o de Nevilla et Brienus de Insula cum aliis ad
view the
forests.
^^^ assignatis per Angliam, ut in singulis forestarum provinciis
duodecim milites vel liberos homines et legales eligerent'
ad deambulandum metas forestarum, ut per sacramentum
eorum quae forestse remanere ^ ut fuerunt prius et qu^ dea-
forestarl debeant, discernatur. Facta itaque in brevi regii ex-
ecutione mandati, licet non sine magna contradictione pluri-
morum, concessis libertatibus singuli usi sunt, de boscis suis
propriis vendentes, essarta facientes, bestias venantes, terram

^ omnes is over an erasure in B. ^ O. W. ins. est.

O. W. ins. cum juramento quod. •^


post] So Par. in the margin ]

- salvatus'] ereptus a laqueo, C. de, O. W.


3 et quia'] sed quoniam, O. W. 7 eligerent] eligerentur, 0. W.
4 fuit] est, C ^ remanere] remanerent, C.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 9i

arabilem de inculta sulcantes/ ita quod de nemoribus deafores- A.D. 1225.


tatis omnes pro libitu disponebant. Et non solum bomines,
verum etiam" canes, qui prius expeditari solebant, has liber-
tates se habere gaudebant. Communibus vero libertatibus
magnates, milites, et libere tenentes adeo usi sunt, quod nee
iotha unum in regis carta contentum extitit praetermissum.

De collectione quintcBcledmce ad oims regis.

Circa eosdem denique dies, quinttedecimas partis medietas Collection


totius regni rerum habitarum colligitur °^ ^^^
omnium mobilium et
ad opus regis, concessis induciis de altera medietate usque ad ^"
festum Sancti Micbaelis. Eodem anno Hugo Bigod, comes Death of
Orientalium Anglorum, humange naturae debitum solvit, cujus ?;"8'"
terras et honores omnes rex sub justitiarii custodia deputavit.
ofNorfo'll-

De concnhinis sacerdofum.

Eodem ^ anno exivit decretum ab arcbiepiscopo Cantuariensi Imperti-


et episcopis ejus sufFraganeis, in bunc modum. Concubinae ««'«.

sacerdotum et clericorum, qui infra sacros ordines constituti Decree


le
et beneficiati sunt, ecclesiastica careant sepultara, nisi sane '"^S^^is
. . / •.
. concubines
se correxerinfc, et quia"* SCriptum est \ iveiis, VTVens, ^29.se of priests
^ clerks,
confitehitur tihi, incolumes, vel tanta earum in extremis
appareat poenitentia, propter quam non immerito cum eis de- xxxviii
19
beat dispensari. Item non recipiantur ad ^ osculum pacis, nee
panem benedictum percipiant in ecclesia, quamdiu concubinarii
eas detinent in domibus suis, vel publico extra domos. Itenr
si pepererint, non purificentur, nisi prius sufficientem prsesti-
terint cautionem arcbidiacono vel ejus officiali de satisfactione
in proximo capitulo post purificationem earum facienda. Item
sacerdotes, in quorum parocbiis concubinre talium commorantur,
si non hoc ostenderint arcbidiacono vel ejus officiali, suspen-
dantur et priusquam relaxentur, gravi poenitentiae subjaceant.
;

Item quae ^ convinci poterit, quod sacerdos earn carnaliter cog-


noverit,'^ publicam agat poenitentiam et solennem, ac si de
adulterio esset convicta, [etiam^ si soluta fuerit; si vero de-

' sidcantes'] facientes, C. ^ qua"] qui, B.


- C. ins. et. ' cognoverit] cognoverat, W.
^ C. has in the margin, " Vide si ^ etiam . . convicia] This clause,
" sit in concil. Oxon." which is carelessly omitted by the
* This is in the margin. scribe of B., is from 0. W.
= aJ] in, C.
96 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A,D. 1225. sponsata super rem hujusmodi fuerit convicta,] tanquam pro
duplici adulterio puniatur, ne tanti reatus impunitas aliis '

transeat in materiam delinquendi.

Ut comes Saresheriensis a naufragio fuerit liheratus.

Dang-er of Per idem tempus Willelmus comes Saresberiensis, qui cum


WiUiam comite Ricardo m.ilitaverat in partibus transmarinis, ad An-
carl of
gliam transiturus naves intravit. Sed cum longo maris peri-
Salisbury,
at sea. culo et ventorum turbinibus per dies plurimos et noctes in
f. 61. partes diversas jactaretur, cum ipsis nautis et aliis omnibus,
qui in navi erant, de vita desperatus, anulos preciosos et quae-
cunque in auro vel argento aut preciosis vestibus possidebat,
fluctibus pelagi commisit; ut, sicut ad vitam nudus intravit
temporalem, ita ab omni honore terreno spoliatus ad patriam
Miracle. transiret Eeternam. Et cum in supreraa fuisset desperatione
constitutus, visus est cereus ingens et magno splendore corus-
cans ab omnibus qui in navi periclitabantur, in summitate
mali, et justa cereum stantem viderunt puellam quandam
nimia pulcbritudine decoratam, qass lumen cerei, quod^ noc-
turnas ^ tenebras illustrabat, a ventorum jiluviarumque irruen-
tium robore conservaret preeclarum. Ef* hac quoque ceelestis
visione claritatis tam comes ipse quam nautae omnes, securi-
tate concepta, divinum sibi adesse auxilium confidebant. Et
cum universi qui in navi erant, quid hsec visio portenderet,
ignorarent, solus Willelmus comes praefatus hujus benignitatis
gratiam beatse Mariae Virgini assignavit ] siquidem comes s£e-
pedictus, die qua primo donatus cingulo fuerat militari, cereum
unum ante altare beatissimaj Matris Dei ^ assignavit, ut ad
missara, quae diebus singulis in lionorem ejusdem Dei Geni-
tricis cum horis canonicis devote solent decantari, jugiter
arderet, invenit/ et pro lumine temporali lucem commutaret
Eeternam.

QualUer idem comes hostium insidias evaserit.

He lies
^^^ ^^^ gestis, cum crastina dies illusisset, projectus est
concealed comes cum sociis suis, ventis impellentibus, ad quandam maris
from the insulam, quee Re dicebatur, tribus a Rupella distans miliari-
enemy m j^^^g ^i^^ brevibus ingressi
o kymbis ad insulam navigabant.
o
the isle of ^
Re.

1 tanti'] tanta, B. ^ Matris Dei] Virginis, C


- quod] per, W. '^
invenit] Introduced by Paris in
2 noctmmas'] nocturas, B. the rDargin,though spoUing the sense.
* Et] Ex, O. W.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 97

Est atitem in insula ilia abbatia' quajdara ordinis Cisterciensis A.D. 1225.
sita, ad qnam comes nuntios dirigens, postulavit ut tutus
posset ibidem latere ab bostibus, donee aura sibi felicior arri-
deret. Quod abbas loci sibi gratanter anuueus, cum lionore
ipsum et ejus consortes suscepit, Erat autem insula ilia in
custodia Savarici de Malo Leone, qui tunc temporis cum Lodo-
wico Prancorum rege militabat, et maris insulas uonnuUas
cum armatis non paucis observabat. Cujus duo sorvientes, qui
comitem plene noverant, et cum aliis multis ad insularum
custodian! fuerant deputati, amicabilitor accedentes ad eum,
postquam per triduum delituerat ibidem, dixerunt, quod nisi
ante lucem crastinam ab insula recederet, caperetur a suis
sodalibus, qui cum
illis insulas et maris semitas observabant.

Tunc comes, servientibus prasdictis viginti libris sterlin-


datis
gorum, ad naves celeriter convolavit, et maris sese fluctibus His escape,
commendaus, fere per tres menses, antequam in Augliam
applicarefc, inter undas sa3vientes continue laborabat.

Ut magister Otlio pro negotlis dominl PapcB in Augliam venerit.

Eodem anno magister Otto, domini Papaj nuntius, in An- Arrival of


gliam veniens pro magnis ecclesife Bomanas negotiis, regi '^^^ uuucio
° ' ° Otho in
Sed rex, cognito literarum teuore, respon-
litteras prassentavit. EuoI^^jj
dit,quod solus non potuit diffinire, nee debuit, negotium quod
omnes clericos et laicos generaliter totius rogui tangebat.
Tunc per consilium Stepliani Cantuariensis arcbiepiscopi datus
est dies a rege in octavis Epij^banias, ut, convocatis omnibus
clericis et laicis, super pra3fato negotio tunc tractarent apud
Westmonasterium, et ibidem fieret - quod justum singulis
videretur.

Tit idem Otto Falcasiuvi regi pacijicare lahoraverit.

Eodem tempore magister Otto, es parte domni Papa", regem Otho at-
Anglia3 bumiliter rogavit, ut Falcasio sibi reconciliato usorem tempts to
i"cconciie
cum terris et omnibus rebus amissis ad integrum restitueret,
Jb awiies cle
ct ipsum, qui patri suo et sibi in werra sua tam fideliter ser- Breautc
vierat, jjura, ut decebat, diligeret caritate. Ad hoc quoque with the
respondit rex, quod propter proditionem manifestam ab omni kii^g'-

clero et populo regni, per judicium curias sute, ab Anglia


fuerat in exilium pulsus, et licet regni cura specialiter ad
ipsum spectare videretur, debet leges ^ quidem et Ijonas regni

'
N. Dame de I'isle de Re. j
^ leges'] lepris, B.
' ficrcf] So C. ; fuerat, B. |

VOL. III. G ^-
;

08 MATTH^I PARISIENSIS CHllOXICA MAJOEA.

A.D. 1225. consuetudines observare. Hsec autem cum audisset maglster


E^^'^'^^io'^s Otho, cessavit ulterius de Falcasio sollicitare regem. Tunc
of the
idem Otho cejait ab omnibus ecclesiis Angliee conventualibiis,
uuncio.
nomine larocurationis, duas marcas argenti. Et sciendum est,
Papal quod, tempore quo magister Otbo veuit in Angliam, dominus
exactions. Papa misit
nuntios per orbem universum, exactiones ubique
indebitas exigens, sicut inferius dicetur.

De lyuella qiuidam qit.ce sceculum rellnrjuens ad ordinem Minorum


confugit.

Imperii- Circa eosdem dies, erat puella qusedam in finibus Burgundiee;


nejis usque generis nobilitate pr^eclara, quam parentes, de possessionibus
ad hoc
non modicis hasredem sibi constituere decernentes, cuidam
s/</?ium
vii'o ex illustri prosapia genito nuptam tradere voluerunt. Sed
3-H-G
jouella, qua3 ab aunis puerilibus studiis fuerat liberalibus im-
Lciiead. buta, in secreta cordis puritate virginitatem suam Deo dedi-
caverat. Parentum clam deserens palatium, in babitu pere-
grino, ut se liberius a paternis conspectibus amoveret, contulit
se ad contubemium quorundam fratrum de ordine Minorum
ubi, ipsa exigente, de illius rigore ordinis ad plenum erudita,
'

calciamenta deposuit, saccum et cilicium induit atque crines, ;

in quibus luxuria regnare solet, despicabiliter prcecidit, et


quibuscunque modis potuit, naturalem, quem ^ babebat, corporis
decorem in omnem studuit deformitatem transferre. Sed cum
ad hoc nimis inaniter laborasset, dum non potuit, probibente
natura, elegantissimam sui corporis [deformare] ^ dispositionem,
quEe * in omni dimensitate videbatur quasi incomjoarabilis, illam
solummodo, quEe intus erat, carnis mnnditiam perenni sjoonso,
qui in ca;lis est, consecrare disposuit. Et boc propositum ut
liljerius perduceret ad efFectum, spontaneam paupertatem elegit,
officium sanctas prasdicationis assumpsit, vestium asperitatem
induit, in lecto pro stratu mattam, pro cervicali saxum babuit,
atque ^ vigiliis continuatis et jejuniis carnem affligens, oratio-
nibus insistens, in rerum supercaslestium contemplatione stu-
duit infatigabiliter conyersari. Tandem cum per multorum
curricula annorum, in omni perfectione et vitas sanctitate Deo
placere, et Evangelium pacis per civitates et castella et pra3-
cipue sexui muliebri praedicare studuerat, invidit ejus perfec-
tion! bumani generis iuimicus, et per septem menses in tot
puellam ac talibus rerum sEecularium temptationibus exagi-

1 illius'l ipsius, C. ^ qucE] qui, 0.


- guerii] quam, B. * 0. W. ins. 171. It is erased in
2 deformare'] The verb is want- B. and C.
ing in all the MSS.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTIT. 99

tare -^
curavit, quod nisi ei divinum afFuisset auxilium, omnia A. D. 1225.
bona vitEe praacedentis studia amisisset. Reduxit namque ei ad Leo-end.
mentem diabolus diebus simul et noctibus prsedia loarentuni
suorum quaa reliquerat foscnndissima, vinearum fertilinm emo-
lumenta, sp^ia pratorum amoenissima et florum diversorum
varietate distincta, fontium scaturientium et rivuloruTn. suaviter
niurmnrantium oblectamenta, lignorum in nemoribus proceri- f. 61 h.
tatem, prolis foecunditatem, viriles amplesus ac Yeneris inter
marem et feniinam delectationem, lectorum nobilium mollitiem,
astantium joculatorum ^ jocunditatem, aunlorum ac lapidnm
IDretiosorum decorem, piscium et volatilium ferarumque silves-
trium gustum delectabilem et suavem. In bis igitui' tempta-
tionibus et aliis consimilibus, puella fere desperata et in diver-
sas nieditationes inducta, utrum derelicta repeteret, an in
proposito religionis perseveraret, iuefFabili mentis et corpo-
ris cruciatu diebus- singulis et noctibus torquebatur. Sed
miserator et misericors Dominus, qui sperantes in se iiltra
cj^uam possunt pati non permittit temptari, oculum puellas
restituit rationis, lit [cerneret] quanta in rebus temporalibus et
delectationibus supradictis cnriosa sit sollicitudo, in carnali
commixtione turpitudo, quanto res temporale^ sudore adqui-
runtur, et cum quanto dolore amittuntur, quanta sit coram
Deo virginalis munditia qui Matrem Suam foecundani esse
voluit et in virginitate permanere disposuit, quaa merces se-
quitur fructum boni operis, quaj dulcedo sit in studio sanctEe
ac divina3 contemplationis, qute societas civium supernorum,
quam suavis sit et delectabilis sanctarum refectio animarum
et regnare- cum Christo, ubi frigiditas nullum afficit, fames
et sitis neminem affligit, ira, rixa, vana gloria, invidia, super-
bia, accidia, et ebrietas nullum premit.
avaritia, cupiditas,
Hffic et bis beata sEeiDius mente revolvens, et
similia' virgo
inter temptationum ^ turbines virtutum prEeteritarum custos
existens, armis accincta divinis, artes Diaboli fraudulentas
omnes"* feliciter superavit, et ipsum ad tartara confusum
direxit.

QuaUter puella fuerit liherata per dcemonem a quodam viro


libidinoso.

Tandem post dies paucos, cum puella praefata ab omnibus


esset diabolicis incursiouibus penitus absolnta, diabolus ad earn

1 exagitare] So Par. in the mar- jocidaforian interlined, expuncting


gin ; subjungere, B. ; submergere, baJatro7ium.
O. W. ^ teinpfationum'] teruptatoriiuu, B.
^ joculatorum ] So altered by temptatorum, C.
Par. ; balatronum, B. O.W. C bas * omnes'] omnis, B.

G 2
]00 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1225. reversus salutavit illam ^ et dixit; " Salve," inquit, "domina
Legend. " mea, et Deo caalorum virgo dilectissima; ego vero sum ille
" Sathanas, qui te jam jaer septem menses in tot temptationi-
" bus, licet inaniter, induxi ut [a] bono te proposito revocarem,
" et meis^ laqueis irretirem. Sed quoniam inanibus^ meis
" fraudulentis [temptationibus]^ a te victus defeci,^ hoc mibi
" pro pcsna a Deo cajli inflictum est, ut nunquam de cajtero
" mihi liceat aliquod horainum genus temptare, vel quempiam a
" bonis actibus impedire. Habeo prasterea mandatum a Domino,
" cui optemperare necesse est, ut quodcunque mihi praaceperis
" cum festinatione perficiam, et etiam quodcunque supplicium
" pr^ceperis Clim ^ festinatione [sine] mora subire." Haec
audiens puella, ait ad deemonem; " Conservet me Deus a ves-
" tro consortio et famulatu, novit enim Ille quod talem rai-
" nistrum nunquam dilexi." Et his ita gestis, contigit puellam
quandam ingredi civitatem, et gratia hospitandi domum cujus-
dam matrona3 ingressa, hospitium postulans impetravit. Yes-
pere autem facto, juvenis quidam, pra3dict£e matronse filius, de
negotiis consuetis domum rediens, cum vidisset virginem quam
mater ^ ejus caritative hospitaverat, ooepit admirari
in habitu
adeo despicabili, et faciei pallore simul et macie, omnium
membrorum ejus naturalem dispositiouem, in qua opus naturie
in tantum laudavit, quod a planta pedis usque ad verticem in
nullo deliquit, sed et ^ totius corporis sui dispositione etiara
generis nobilitatem evideuter expressit. Quid ergo ? Exarsit
juvenis in concupiscentia virginis, et accedens ad eam de con-
sensu carnali puellam convenit. Ilia e contra juveni constan-
ter ^ quod petiit denegans, affirmavit se virginitatem suam ab
astate tcnera Domino consecrasse; et prasterea, cum voto su^
religionis et ordinis castitas sit adnexa, votum infringere esse
nefarium asserebat. Et his dictis recessit, ut nocturnam cape-
ret ^° requiem i^bi in quodam domatis angulo mattam sub se
;

pro stratu, et saxum pro cervicali, juxta sui ordinis rigorem,


capiti supponebat. Tunc juvenis ille, libidinis igne ^^ succensus,
statuit iramutabiliter in corde suo, quod si de liberalitate a
puella consensum optinere nequiret, ipse cum ea rem ageret
violenter. Et veniens ad illam, expressit ei quod^- facere

^ illam'] eam, C. 7 mater] matre, B.


2 meis] in eis, B. 8 et] in, W.
^ inanibus] in artibus, O. W. ^ constanter] instanter, C.
''
templationihus] So C. 1" caperet] faceret, C.
^ C. adds ct confusus recessi. '' igne] ille, B.
^ cum festinatione] oportct me, '- quod] quid, C.
o. \y.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 101

cogitabat. At femina religiosa, in angaria mentis constiLuta, A.D. 1225.


metuebat lalurimum lie ejus puritas virginalis per ardorem Legend,
adolescentis in aliquo Ifederetur, et reducens ad mentem quod '

sibi a diabolo dictum fuerat, quod videlicet ad iiutum ejus,


quicquid prajciperet, illico adimpleret, extulit vocem et dixit;
" Diabole," inquit, " ubi es?" Et continuo dsemon respoii-
dit," dicens, " Assum, domina. Quid tibi placet?" Et puella;
" Libera me," inquit, " cito a iiebulone isto, qui me inquietat,^
" somnuni caperc non permittens." Et continuo dajmon juve-
"*

uem per pedes truculenter arripieus, nou sine la3sione ilium


longius a puella projecit.^ Sicque ter nocte ilia, dajmone
procurante, dilecta Deo puella ab adolescentis ^ ardore liberata,
in crastino recessit ab urbe, salva sibi pudicitia virginali. De
hac quoque puella, quem finem babuerit, quoniam nullo tra-
dente cognovi, ea qua3 dicta sunt piis auribus et amatoribus
sufficiant castitatis.

Be quadam inclusa cpice iky septennium non comedit.

Eodem anno urbo Legrecestrensi obiit puella quasdam Legend of


in
inclusa religiosa, per septenuium ante obitum nullum a fasting
quse
omiiino gustavit cibum, nisi quod diebus Dominicis corporis | .

et sanguinisDomini communionem accepit. Quod miraculum


cum ad audientiam Hugonis Lincolniensis episcopi pervenis-
set, fidem non adhibuit veritati, sed jolane incredulus fecit
per dies quindecim a presbiteris et clericis inclusam prsedic-
tam arcta nimis observari custodia, quousque compertum fuit
illam in toto termino memorato nullo usam fuisse corporis nu-
trimento. Faciein quoque semper habuit ut lilium candidissi-
mam roseoque rubore perfusam, ad indicium pudicitiaa et mun-
ditite virginalis. i)~H-G

Quod comitissa Sareshiriensis marltum respuerit.

Cirea bos quoque dies relatum est regi Anglorum, Willel- Report of
mum comitem Saresbiriensem, ipsius regis avunculum, dum ^e earl of
^
de partibus transmarinis rediret in Angliam, in mare fuisse a^^.-u ^^^
submersura. Sed cum rex bujus rei eventum nimis moleste
tulisset, accessit ad eum Hubertus, regui justitiarius, exigeus Refusal of
ab eo, ut uxorcm ejusdem Willelmi daret Iteimundo uejjoti -^1^' ^^^
counte?s,

'
reducensi rcductus, W. ^ There is a drawing of this [in
' A fresh hand begins here. the margin.
3 O. W. ins. et. ^ adolescentis'] adolescendis, B.

* permittens'] permlttit, O. W.
102 MATTH.EI PAKISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1225. suo, quam^ honor comitatus illius jure liEereditario contingebat,
tomarry ut earn sibi matrimouio coiiularet. Rex autem cum petitionem
Reimund, suam annuisset, si posset comitissaixi inducere ad conscnsum,
nephew of
Hubert de misit ilico justitiarius Remundum preefatum ad comitissam iu
Burgh, nobili apparatu militari, si possit ad ejus amorem animum

f. 62. mulieris inclinare. Cumque cam Reimuiidus memoratus blau-


dis sermonibus et promissionibus luaguis ad consensum trabere
conaretur, ilia cum
indignatione m.axima respondit se nuper
literas accepisse et nuntios, qui comitem. virum suum sanuin
esse et incolumem fatebantur. Respondit prseterea, quod do-
minus suus comes si in veritate defunctus fuisset, nullo modo
ipsum reciperet sponsum, quia generis ejus nobilitas id fieri
probibebat. "Alibi," inquit, " tibi quseras matrimonium, quia
" experto reperies te hue inaniter pervenisse." At Reimun-
dus heec audiens confusus ab ilia recessit.

Qtiomodo dominus Papa proibendas sihi dari exegerit.

Henry III. Anno Domini Mccxxvi. Rex Henricus ad Natale Domini cele-
at "Win- suum ajDud Wintoniam, preesentibus quibusdam
bravit festum
^^ magnatibus multis. Solennitate itaque peracta,
episcopis et
"
Ti ^t"

borouffh
' rex apud Merlebergiam, ubi gravi infirmitate cor-
Pi'^^fcctus est
reptus per multos dies ^ desperatus jacebat. Yenit interea ter-
Council at minus concilii ad festum Sancti Hyllarii apud Westmonasterium
L lU^i Uc\jj Westmms- prajfixus/ ubi rex cum clero^ et magnatibus regni comparers
tcr to cou- ""^"^
debuerat, ut dommi Papa3 mandatum audiret. Multis igitur
...
k/> sider the
<f message of in loco prajfato congregatis episcopis cum aliis preelatis et lai-
the Pope, corum turbis, magister Otto, domini
Papse nuntius, de quo
habita est mentio superins, literas aperte coram omnibus reci-
ta.vit, in idem Papa allegavit scandalum saucta3 Ro-
quil)us
mana3 opprolnium vetustissimum, notam scilicet
ecclesite et
concupiscentite, quaa radix dicitur omnium malorum, et in hoc
prajcipue," quod nullus potest aliquod negotiuni iu Romana
curia ^ exjaedire, nisi cum magna efFusione pecunia3 et donorum
exhibitione. " Sed quoniam scandali hujus et infamia3 Romana
" paupertas causa est, debent [omnes] matris inopiam suUevare,^
" ut filii naturales. Quia nisi a vobis et aliis viris bonis et
" honestis dona reciperemus, deficerent nobis necessaria vitge,
" quod esset omnino Romanaj incongruum dignitati. Ad istud

1 qiiam'] "Written over an cra- 5 C. ius. et populo.


sm-e ; cui, 0. "W. " pracipue] quoque, C.
- episcopis'\ abbatibus, C. 7 curia'] So Par. in the margin
•*
C. ins. ibi. It is erased in B. ecclesia, B. O. W.
• prirjixus] praefixi, O. W. " 0. W. ins. et patris.
'

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 103

" itaque scandalum penitus eradicandum, per consilium fra- A.D. 1226.
" trum nostrorum, sanctas Eomanas ecclesiEe cardinalium,
" quandam. providimus forniam, ciii si volueritis consentire, a
" scandalo matrem vestram poteritis liberare et in curia
" Romana donorum obsequio exliibitionem justitia3 ob-
sine
" Forma autem provisa ha3c est " Petimus in ^^I'i- who de-
tinere." :

" mis ab omnibus ecclesiis cathedi-aliljus duas noMs praabendas mauds two
" exhiberi, unam de portione episcopi et alteram de capitulo. E^"^ em h
" Et similiter de coenobiis, ubi diversas sunt jDortiones abbatis cathedral.
'
conventus ; a conventibus, quantum pertinet ad unum
et
" monachum asquali facta distributione bonorum suorum, et
" ab abbate tantundem."

Commune responsum prcelatorum.

His in hunc modum propositis, persuasit ex parte domini Answer of


PapEe magister Otho, ut consentirent praslati, allegans supra- t^^c pre-
^^'
dicta commoda qua3 in Uteris continentur. Hsec autem omnia
audientes episcopi et ecclesiarum praslati, qui personaliter in-
terfuerunt, divertentes seorsum ad colloquencllim,-'- cum sujaer
rebus propositis diutius deliberassent, responsum suum in ore
magistri Jobannis Bedefordensis arcbidiaconi commimiter pos-
uerunt. Qui veniens in prEesentia magistri Ottonis per liEec
verba respondit; " Domiue, ista, quas nobis proponitis, regem
" Angliaj specialiter tangunt, generaliter vero omnes eccle-
" siarum patronos regui tangunt " archiepiscopos, et eorum
;

" suflraganeos, necnon inuumeros Anglite pro?latos. Cum


" ergo rex propter infirmitatem, et arcbiepiscopi, nonnulli
" enaTn~episcopi, et alii ecclesiarum prajlati sint absentes, in
" eorum absentia vobis respondere non possumus nee de-
" bemus quia si id facere prassumeremus, in prffijudicium
;

" omnium absentium fieret praslatorum." Et his dictis, venit


Johannes Marescallus et alii nuntii regis ad omnes praslatos,
qui de rege baronias tenebant in capite destinati, districte
inhibentes ne laicum feodum suum Komanas ecclesice obliga-
rent, unde a servitio sibi debito privaretur. Heec autem cum
magister Otho intellesisset, statuit his qui aderant diem ibi in
media Quadi-agesima, dum ipse procuraret regis adventum et
abseutium praslatorum, ut tunc negotium sortiretur efFectum.
Sed illi absque regis et aliorum, qui absentes erant, assensu
prtefixum diem admittere uoluerunt unde singnli ad propria
;

sunt reversi.

1 coUoquenduiii] So altered by - 0. W. ins. etiam.

Par. in the margin ; colloquiiun, B.


W. 0. is injmed here.
104 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJOEA.

A D. 1226. De raortc laudabiU Willeliiii comitis Sareshiriensis.

Death of Rex Auglorum iutcrea cum apud Merlebergiam ab infirmi-


William,
oarl of
tate sua plene convaluisset, venit ad eum ibi Willelmus comes
Salisbury. Saresberiensis, qui post longa maris pericula antea in diebus
ITatalitiis in cum difficultate applicuerat. Qui cum
Cornubia ^

fuisset a rege in magna susceptus lastitia, de justitiario coi-am


dicto rege gravem deposuit querelam; quod dum in remotis
partibus esset in servitio suo, ipse miserat degenerem virum
quendam, qui eo vivente ^ cum uxore sua fornicari disposuit, et
adulterinum cum ipsa matrimonium contrabere violenter ad- ;

didit insuper/ quod nisi rex plenam


de justitiario faceret
sibi
justitiam exbiberi, ipsemet quaareret de tanto excessu vindic-
tam in gravissimam regni jaerturbationem. Tunc justitiarius,
qui prsesens erat, proprium confessus reatum in equis pretiosis
et donativis ingentibus gratiam sibi comitis reparavit. Et sic
facta Concordia, invitavit comitem ad mensam suam justitia-
rius, in qua, ut dicitur, idem comes occulto infectus veneno,
ad castellum suuin Saresberiense profectus, lecto decubuit
graviter infirmatus. Invalcscente deinde Eegritudine, cum cer-
tissima suee necis indicia cognovisset, fecit episcopum civitatis *'

ad se venire, ut ea quae Cbristiani sunt in confessione et


viatico susciperet, et legitimum de rebus babitis conficeret"
testamentum. lutrante autem episcopo tbalamum, in quo
jacebat comes, nudus omnino prteter femoralia, contra eum
corpus Domini ferentem^ ex lecto prosiliens, asperrimumque
laqueum circa collum connectens, cum jugi lacrimaruni effusione
se prostravit in pavimentum, summi Regis se esse proditorem
contestans; nee de loco moveri voluit, nisi facta confessione et
viviiici sacramenti percepta communione, ut se sui servum os-
tenderet Creatoris, Et sic per dies aliquot in suprema perse-
JVota mi- verans poenitentia, spiritum ^ suo tradidit Eedemptori. Contigit
raculum autem, quod dum de castello ad novam ecclesiam per unum
tale quale
miliare corpus ejus ad tumulaudum portaretur, cerei qui cum
con tig it
corpori cruce et tburibulo de more portabantur accensi, inter pluvi-
Sancti arum effusiones veutorum turbines lumen continuum in
et
Hugonis. itinere ministrabant, ut aperte ostenderent comitem tarn ardue
[v. ii.
pcenitentem ad lucis filios pertinere.
p. 271.]

^ O. W. ins. gravissima. Eicliard le Poore.


- vivente'] jubcute, C. ferenteiri] profereute, C.
^ insuper] pra^terca, C. '
C. ins, suu7n.
DE TEMPORE REGIS HENEICI TERTII. 105

Nota'^ ejus eiyitaphimn. a.d. 1226.

" Flos comitiim Willelmus obit, stirps regia ; longus His epi-

" Ensis ^^
vaginam coepit habere brevem."

Quod inagister Otho Falcasmm regi reeonciliare studuerit." f- 62 b,

Yenit eodem tempore ad regen Anglorum magister Otto, do- VCCCClt


mini PapEe nuntius, petens ex parte ejusdem Papse lit Falcasio quiCC
sibi reconciliato iixorem, terras, possessiones ad integrum ei et ^^VCeSCTl-
omnes redderet res sublatas. Cui res respondit, quod ob pro- hitUT.
ditionem manifestam ab omni clero et jDopulo regni ab Anglia Attempt of
sententialiter est expulsus, perpetuo exilium subiturus, quam the nuncio

sententiam non potuit, nisi vellet venii'e contra regni ^-ii^iciii^s ^ , j^. /.

consuetadines, infirmare. Hac^ cum audisset magister Otho, Fawkes de


regem ulterius sollicitare cessavit. Et Hs ita gestis misit Breaute.
idem Otbo literas suas ad omues ecclesias cathedrales per
Angliam. sive conventuales, exigens procurationes debitas Exactions
^^'^°-
nuntiis Eomanis, ita quod nulla procui'atio numerum quadra- "^'-

ffinta excederet solidorum.

De concilio Bituricensi, cui prcesedit Eomanus Francorum


legatus.

Hoc eodem tempore venit magister Eomanus ad partes Imperti-


Gallicanas, a domino Papa missus, ut ibi legationis officio fun- "^"« a<^
^"5'"';a?K
geretur. Quo cum pervenisset, fecit convocare regem Fran-
historiam
corum cum arcniepiscopis, episcopis, et clero ^%..
r , . .
^ . . , -
Gallicano ad ^.d hoe
concilium cum comite Tolosano, pro quo specialiter ad partes signum
illas *
missus fuerat, sicut sequens relatio declarabit. Con- O-^
venerunt^ igitiu' apud Bituricam civitatem ad concilium, Lug- Council at
donensis,'' Eemensis,'' Eotbomagensis,® Tburonensis,^ Bithuri- °^^o^^
censis,^'^ Auxianensis," archiepiscopi Burdegalensis ^" vero ; legate
Eoma3 fuit, et Karbonensis ecclesia vacabat. Convenerunt Eomanus.
igitur ^^ novem provinciarum sufFraganei circiter centum cum

^ The epitaph is omitted in C. places the council at Lyons, ii. p.


" This chapter is a repetition in 276.
very similar words of what has •^
Eainald de Fores.
already been given, p. 97, as the 7 William de Joinville.
marginal note written by Paris 8 Theobald.
shows. 3 John de Faye.
^ C. ins. autem. 1° Simon de Soliaco.
* O. W. ins. idem legatus. ^' Garsias II.
•'
This is given in nearly similar '•
^- William II
words by Walter of Coventry, who I
^^ igitur] etiam, O. W.
VOL. III. G 5 +-
106 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1226,
abbatibus et prioribus et siugulorum procuratoribus capitulo-
rum, mandatum summi pontificis audituri. Sed quoniam
Lugdunensis arcbiepiscopiis vendicabat sibi primatiam super
archiepiscopum Senonensem,' et Rotbomagensis super Bitu-
ricensern, Auxianensem, ISTarbonensem, et eorum sufFraganeos,
timebatur de discordia; et ideo non fuit sessum quasi in con-
Demands cilio, sed ut in consilio. Quibus sedentibus, et lectis in pub-
of Simon
lico legationis literis, appariierunt comes Tholosanus ex una
de Mont-
fort. jDarte, et Simon de"^ Monte-forti ex altera, qui petiit sibi re-
stitui terram Reimundi comitis Tbolosani, quam dominus
Papa et rex Francorum Pbilippus sibi et patri suo contule-
runt, exbibens super donatione facta utriusque, Papee scilicet
et regis,munimenta; additque, comitem Reimuudum abjudi-
catum fuisse Romge in concilio geiierali propter bseresim, qu8e
dicitur h^eresis Albigencium, ad minus a parte majori teiTos
Offer of quam nunc tenet. E contra comes Reimundus optulit se fac-
Raymond,
count of
turum erga regem Francorum et ecclesiara Romanam quic-
Toulouse. quid facere deberet pro basreditate sua. Tunc cum peteret
l^ars adversa ab eo, ut subiret judicium duodecim parium
Galliee, respondit Reimundus " Recipiat rex bomagium meum,
;

" et paratus sum subire, quia forte non baberent me pro pari,
" SI secus fieret." Cumque bine inde fuisset plurimum alter-
catnm, prsecepit arcbiepiscopis singulis legatus tunc ^ prassen-
tibus, ut convocatis seorsam unusquisque"* sufFraganeis, cum eis
deliberarent super negotio praefato, et traderent legato con-
silium suum redactum in scripto. Quo facto, legatus excom-
municavit omnes qui super boc sua consilia revelarent, dicens
se ea velle domino Papaa significare et Francorum regi
ostendere.

Quod legatus dedit fvocuratorihus in dolo licentiam recedendi.

Craft of Post beec, legatus dedit in dolo procuratoribus capitulorum


the legate licentiam ad propria revertendi, retentis tantum arcbiepiscopis,
episcopis,^ et abbatibus, et simplicibus praslatis. Unde non
immerito timuerunt, ne procurata eorum absentia, qui majoris
prudentiee erant et experientiae et pras multitudine poten-
tioresad contradicendum, aliquid statueretur in prsejudicium
absentium prjelatorum. Quocirca dicti procuratores post
deliberationem diutinam miserunt ad legatum procuratores

^
C. ins. et Hotkomagensem. 3 tunc'] cum, B.
- de Monte-forti] Montis-fortis, *
0. W. ins. suis.

0. W. ' cpiscopis] om. C.


DE TEMPORE EEGIS HENRICI TEETH. 107

*
mefcropolitanarum ecclesiarum, qui coram eo sic allegaverunt ; A.D. 1226.
" Domine, audivinms quod iiabetis literas speciales a curia E,o-
" mana de eshibendis praebendis in omnibus ecclesiis conven-
" tualibus cathedralibus.
sive Quocirca multum miramui-,
" quod non in hoc concilio i^roposuistis eas nobis audieutibus,
" quos specialiter tangunt. Undo rogamus in Domino, ne
''
istud scandalum oriatur ^Der vos in ecclesia Gallicaua,
" scientes quod sine maximo scandalo et inasstimabili damno
" non posset hoc ad effectum perduci quia, esto quod aliquis
;

" assentiret, nullus esset ejus assensus in rebus qua3 omnes


" tangunt, cum fere omnes majores, et generaliter omnes
" subditi, uecnon et ipse clominus rex et omnes principes
" parati sint contradicere et resistere usque ad capitis exposi-
" tionem et omnis honoris privationem, prgesertim cum vide-
" atur imminere propter hoc scandalum subversio" regni et
" ecclesiffi generalis. Ratio autem nostri timoris est, quod
" cum caateris regnis non habuistis sermonem, quibusdam
" episcopis pra3cepistis et abbatibus, ut, cum praibenda^ vaca-
" veriut, ad opus domini Papse reservarent." ^

Quod legatus a jprcelatis exeyit duas lyrmbendas dari ecclesice


Romance.
His auditis, cum niteretur legatus persuadere ut omnes q^-^Q igo-ate
consentirent, ostendit tunc primo domini Papas auctenticum, displays
in quo exegit a singulis ecclesiis cathedralibus duas prasbendas, the Pope's
^'^^^^^'i^ *^t
uuam a capitulo et alteram ab episcojoo. Et in coenobiis
* sunt diverste portiones, abbatis
similiter, ubi scilicet et con- bends from
ventus, duas exegit ecclesias, unam ab abbate, et aliam a every
conventuj cequali facta distributione bonorum suorum, a con- cathedral,
ventibus quantum pertinet ad unum monachum, sicut ipse in-
terpretatus fuerit legatus, et ab abbate tantundem. Tunc
allegavit commoda qua3 possent inde provenire, illud videlicet,
quod amoveretur scandalum a Romana ecclesia, qute mater est
omnium ecclesiarum, concupisceutia scilicet, quee radix est
omuiam malorum; cum nullus pro aliquo negotio in curia
Romana faciendo aliquid ofFerret, vel aliquis oblata reciperet.^

Object iones proGnratorum contra iniquisswias exact tones


jprcenotatas.

Ad hoc respondit procurator


archiepiscopi Lugdunensis ; Objections
" Domine, nullo modo volumus esse sine amicis in curia et '^f ^^^ P^'^-
lates.

1 sic'] hujusmodi, 0. W. I ^ ubi sunt'] nisi sint, B.


" O. W. ins. que. I ^ reciperct] recipiet, 0. W.
^ reservarent] reservent, 0. W. '
;

108 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1226. " largitate donorum." Alii ajque sua incommoda allegabant.
Objections tlamna rerum, consiliorum, auxiliorum, obsequiorum,
scilicet
of the in hunc modum; " Ei-it enim in qualibet diocesi, vel ad
prelates. «'
minus in provincia, nuntius unus continuus, procurator
" Eomanus, qui non vivet de proprio, sed graves exactiones
" et procurationes exiget ab ecclesiis majoribus et forte
" minoribus, nt nullus remaneat impunitus, nomenque" pro-
" curatoris habens legati officio fungetur." Item dixerunt
imminere turbationes capitulorum ; forte enim deniandarefc
dominns Papa, cum vellet, procuratori sue vel alii, ut vice
sua interesset electionibus, qui eas turbaret et sic lapso tem- ;

pore devolveretur electio ad curiam Eomanam, quas in omnibus


f. 63. vel i^luribus ecclesiis Eomanos poneret, vel ^ tales qui eis pluri-
mum essent devoti. Et
nuUee essent partes indigenarum
sic
prcelatorum vel principum, cum multi sint viri ecclesiastici
qui potius curi^ EomanEB quam regi vel regno j^roviderent.
Item addiderunt, quod si proportionaliter fieret bonorum dis-
tributio, omnes in curia fierent divites,, cum multo plus essent
recejoturi quam rex proprius, et sic majores non solum
divites, sed et ditissimi, fierent. Cum igitur vermis divitum
sitsuperbia, majores vix causas audirent, sed eas in immen-
sum differrent, et minores scriberent inviti ; cujus rei experi-
mentum in evidenti est, quia et modo negotia i3rotrahuut,
etiam post percepta obsequia et securitate percipiendij et sic
periclitaretur justitia, et oporteret conquerentes mori in januis
Eomanorum, tunc plenissime dominantium. Item, cum vix
possibilc sit fontem cupiditatis desiccari, quod nunc faciunt
per tunc facerent per alios, et suis multo majora quam
se,
nunc dari munera procurarent modica enim nulla sunt in ;

conspectu divitum cupidorum. Item, multas divitia3 facerent


Eomanos insanire, et sic inter diversas parentelas tantae oriren-
tur seditiones, quod posset timeri totius excidium civitatis ;
cujus etiam et " modo penitus expers non est. Item dixerunt,
quod licet se obligarent qui modo prfesentes sunt, id non
susciperent ^ eorum successores, nee illam obligationem ratam
haberent. Novissime autem sic negotium concluserunt
" Domine, moveat vos zelus universalis ecclesise et sanctoe
" scdis Eomanse quia si omnium esset universalis oppressio,
;

" posset timeri ne imminoret generalis discessio, quod Deus


Reply of " avertat." His auditis, resjoondit legatus, ut videbatur,
the legate, plurimum commotus in llis omnibus, se cum esset in curia
'''

1 vel talcs'l oni. C. •'


O. W. m^. forte, as W. of C.
' ct . . . est] nee modo est ex- ^ his omnibus'] bono, O. W., and
pers omuino, 0. W-, as Walter of so W. of C.
Coventry.
;

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 109

nunquam liuic exactioni consensisse, et ipsum literas accepisse, A.D. 1226.


postquam Galliam fuei-at ingressus, et se multom super hoc
doluisse. quicquid prsecepit/ tali
Addidit etiam, super hoc ^

imperium et alia regna


couditione, licet tacita, intellexisse, si

consentirent. Adjunxit insuper, se nihil amplius super hoc


attemptaturum, donee per regna alia priElati consenserint,
quod credidit pro venire non posse. ©"^

Quod inagister Otho Roviam invitus redierit.

-Recall of
Eodem anno, cum magister Otto, domini Papas nnntius, tern-
pore Quadragesimali ad IsTorthanhumbriam profecturus et qjj^q
procurationes desideratas exactvirus, Norhamtonam usque
pervenisset, veuerunt ad eum, Cantuariensi archiepiscopo
procurante, literaa domini Papas, in quibus continebatur ex-
pressum, ut statim visis Uteris Romam veniret, ejus potestate
penitus enervata. Obliquo igitur oculo literis inspectis, de-
niisso vultu eas projecit in ignem. Atque ilico proposito
mutato, clitellis vacuis ab Anglia recessit confusus injuncto ;

Stephano Cantuariensi archiepiscopo, sicut erat in literis


domini Papas expressum, ut, convocatis rege et omnibus
Angliee praslatis, responsum eoruni super negotio, pro quo
idem Otho missus fuerat, domino Papas transmittere non
omittat. Magistro igitur Ottone Angliam ^ a tergo salutante,
Stephanus Cantuariensis archiepiscopus, vocatis ad concilium Council at
*^estmin-
...
cunctis apud Westmonasterium post Pascha,* quos nes;otium
tangebat, recitari fecit literas su^srascriptas de beueficiis Eomanas
. stcr unciGr
^j^g arch-
ecclesiffi conferendis coram rege et prselatis Anglias, qui ad bishop, at
ejus vocationem plene convenerant. Sed illis auditis ac dili- which the
-^^^pe s de-
genter intellectis, singuli singulos ad risum movebant super
X- -r. •
-n 1 n- • • .
mands are
coucupiscentia Komanorum, qui illud morale non mtelligunt,
n

considered
videlicet.

" Quod virtus'' reddit, non copia, sufficientem


" Et non paupertas, sed mentis hiatus, egentem."

Tunc seorsum
prselatis et quibusdam magnati-
rex, convocatis
bus, hoc archiepiscopo deditresponsum; "Ista" quas suadet ''

" nobis dominus Papa, universam Christianitatis latitudinem


'
respiciunt et quoniam nos quasi in extremis orbis constituti
' ;

^ 0. W. ins. quod. •'


virtus reddit'] facit virtus, 0.
"
O. W. ins. se. W.
^ Aiigliavi . . salutante] Anglia 6 dcdit] dedere, 0. W,
. . salutata, O. W. ^ 0. W. ins. inquiunt.
^ W. repeats cunctis.

VOL, III. G 7
110 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1226. " sumus partibus, cum videritmis qualiter csetera regna erga
" tales se habuerint exactiones, dominus Papa, cum ab aliis
" regnis babuerimus esemplum, in obsequiis ^ nos inveniet^
" promtiores." Et bis dictis, concessa est omnibus licentia
recedendi.

Quod motto magna facta est stiver comitem Tholosanum.

Crusade Per idem tempus facta est prsedicatio in partibus Gallicanis


against the a legato Romano generalis, ut omnes qui possent arma mo-
° vere se cruce signarent super comitem Tbolosanum et popu-
Toul
lum ejus, qui omnes b^retica foeditate dicebantur infecti. Ad
ejus quoque praedicationem multitudo maxima prselatorum et
laicorum crucis signaculum susceperunt, plus metu regis Fran-
corum vel favore legati, quam zelo justitias inducti. Vide-
batur enim multis abusio, ut bominem fidelem Cbristianum
infestarent prsecipue cam constaret cunctis eum in concilio,
;

nuper apud civitatem Bituincam babito, multis precibus per-


suasisse legato, nt veniret ad singulas terrce suEe civitates, in-
quirens a singulis articulos fidei, et si quempiam contra fidem
inveniret sentientem Catbolicam, ipse secundum judicium
sanctEe ecclesise justitise ex eis plenitudinem exbiberet; et si
civitatem aliquam inveniret rebellem, ipse pro posse suo earn
cum babitatoribus suis ad satisfactionem. compelleret. Pro se
His offers ; ipso autem optulit, si in aliquo deliquit, quod se fecisse non
recoluit,^ plenam Deo et sanctae ecclesige satisfactionem, ut
fidelis Cbristianus et si legatus vellet, etiam fidei examen
;

wbich are subire. H^c quoque omnia legatus contempsit, nee potuit
refused.
comes catbolicus gratiam invenire, nisi pro se et bseredibus
suis hsereditatem suam deserens [abjurarjet. Rex vero Fran-
corum ad ejusdem legati exbort[ationem cruc]e signatus, no-
luit expeditionem bellicam prom[overe, nisi literis] prius a
domino Papa impetratis ad regem Anglorum inbibitoriis,^ ne
sub poena excommunicationis regem Francorum inquietaret,
vel arma contra eum moveret de aliqua terra quam in prae-
senti possidebat, sive juste, sive injuste, dum idem rex esset
in servitio suo et ecclesias Romange, ad exterminandum bcere-
ticos Albigenses et eorum fautorem et complicem comitem
Tbolosanum, sed eidem regi ad exaltationem fidei consilium
et auxilium impendere non tardaret. Et bis ita gestis, rex
Francorum Lodowicus et legatus omnibus cruce signatis diem

^ O. W. ins. S2i{s.
* inhibitoriis . . Francorum'] om.
2 O. W. ins. aliis.

3 recoluit] recolit, W.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTIT. Ill

statuerunt peremptorium, ut iu Ascensione Domini apud Lug- A.D. 1226.


dunum cum equis et armis sub poena excommunicationis May 28.
convenirent, ipsos ad expedifcionem propositam secutm'i.

Quod rex Anglorum de transfretando 'proiiosituni mviavit.

E,ex Anglorum interea, qui ardenti desiderio sitiebat ad Henry III.

partes transmarinas hostiliter transfretare, convocatis cousili- Ppstpones


a domino Papa transmissas, ^j^^^ ^^
ariis suis, fecit recitari literas sibi
quaerens ab eis consilium, quid super tali iuhibitione sibi foret invading
agendum. Placuit itaque prtelatis et magnatibus universis,^ ut I'rance.
differretur negotium desideratum, donee constaret de rege f, 63 b.
Prancorum, qui tam difficile opus et propositum babebat adeo
sumptuosum, quem res esset esitum babitura. Erat igitur rex
'
Anglorum de suo Ricardo, qui tunc in Gascouia belli-
fratre
cas agebat expeditioues, valde soUicitus, supra modum ad
ipsum desiderans transfretare. Sed dum rex circa fratrem et
de ejus subventione satis curiosus existeret, Yenerunt nuntii
ejus ad regem cum Uteris, dicentes ipsum sanum esse et in-
columem et quod omnia sibi prospere succedebant. Erat autem
tunc inter regis consiliarios magister Willelmus cognomento
de Perepund,' in arte peritus ^ astronomise, qui constanter
coram rege affirmabat, quod si rex Prancorum incboatam ex-
peditionem exequendam assumeret, vel nunquam vivus rediret,
aut maximam sui et reruni suarum suorumque omnium subiret
confusionem. Eex autem ex his qute audierat plurimum
exbilaratus, suorum consilio adquievit.

De Diorte Rlcardi Dunelmensis episcoin.

Eodem Dunelmensis episcopus Death of


anno, Ricardus de Marisco
pro turpissima causa, quam agebatcontra monacbos suos, Ricbard,
utpote monacliorum et religiosorum persecutor ab an- x)virham
tiquo, ad diem Londoniis constitutum cum tumultu valido at Peter-
reboantium legistarum properans, apiid burgum Sancti Petri borough,
in abbatia bospitatus est. Ubi post splendidam refectionem
cum nocte sequenti lecto sese ejus, mane
recepisset, clerici
facto et sole jam in altum ascendente,"^ tbalamum ejus intrantes
et ilium excitare volentes, invenerunt eum mortuum et omuiuo
extinctum. Qui maxima confusione stupefacti celaverunt mor-

' imiversis'] omnibus, 0. W. I ^ a7'te peritus as'ronomice] astro-


- Perepund'] Perepunt, C. ; Piere- nomiae perfectus arte, 0. W.
punt, O, W. I ^ ascendente\ vergente, W.
112 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA,

A.D. 1226. tem ejus die ilia usque ad vesperam, eo quod absque confes-
sione et viatico expirasset.Delude vero casum miserabilem
priori et conventui indicantes, fabricata cum festinatioue lec-
tica, corpus ad sepeliendum ad Dunelmensem ecclesiam detu-
lerunt. Obiit auteni prima die mensis Mali, a primis annis
aulicus et curialis regum satelles, et theolenarius do-
niibus religiosorum exitialis, postquam vixerat in episco-
patu annis circiter novem.^

Ejoitaphiuvi Ricardi de Marisco eiJiscopi Diinehnen-


sis editum a quodam 7)ionacho Bmielmensi.

His epi- Culmina qui cupitis, laudes pompasque sititis,


taph.
Est sedata sitis, si me pensare velitis.
Qui populos regitis, memores super omnia sitis
Quod mors immitis non parcit honore potitis.
Vobis prsepositis similis fueram, bene seitis

Quod sum vos eritis, ad me currendo venitis.

De boc quoque episcopo non credimus fore tacendum, quod


circa biennium ante mortem ejus rex quondam Anglorum
Visio. Jobannes apparuit in visione nocturna cuidam monacho [de
Sancto] Albano, apud Tbinemuam tunc commoranti, qui
fam[iliaris] eraf- regibus Anglorum, tam regi Eicardo quam
buic Jobanni, ita quod in eorum negotiis exequendis aliquando
Romam, aliquando in Scotiam, et ad alia loca plurima missus
propensioribus sibi studiis eorundem regum gratiam compa-
ravit, Reimundus, quondam prior ecclesife Sancti Albani.
Apparition Monacbo itaque^ in lecto quiescente, astitit ei rex prasfatus in
of king
vestibus regalibus, de panno videlicet qui"* imperialis vulgariter
John to a
r^ppciij^^ur. Quem monacbus recognoscens, ac memoriter reco-
S. Albau's. lens quod mortuus fuisset, sciscitabatur ab eo qualiter se
baberet. Cui rex; "Ita me^ babeo, qiiod nemo pejus. ISTam
" ba3C mea quee vides indumenta adeo ardentia sunt et pon-
" derosa ut nullus qui in ^ sfficulo vivat ilia tangere sufficeret
" prse ardore, vel propter ponderositatem portare, quin protinus

^ In the margin are an inverted - erat] fuerat, O. W.


pastoral staff and mitre. The epi- ^ itaque] quidem, C.
taph, Avhich is at the foot of the ^ qui . . appellatur'] quem im-
page, is referred to in the -words, perialem appellant, O. W.
" Cujus epitaphium in margiue in- 5 0. W. ins. inquit.

" feriori hiijus paging scribitur." ^ C. ins. hoc.


;

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 113

" raoreretur. Sed tamen. per Dei clemeutiam spero efc gratiani A.D. 1226.
" iueflabilem, et filii mei Henrici largam elemosinarum
" distributionem, necnon servitii divini honorem quern
" Deo devotus
impendit, me quandoque misericordiara adep-
" turum. Quffiso igitur obnoxius fraternitatem tuam, ut dicas
" Ricardo de Marisco, nunc Dunelmensi
episcoi^o, quod nisi
" ante mortem suam vitam correserit flagitiosam, et eam per
" poenitentiam et satisfactionem condignam emendaverit,
sedes
" ejus, qua3^ in inferno est, eiim expectat prasparata. Et si
" liis tuis et mandatis meis fidem adhibere contemp-
dictis
" serit, per liEec inter signa omnem deponat ambiguitatem
" quod dum soli essemus in loco illo sibi notissimo, dedit
" mihi consilium, tam mihi quam sibi nimis damnosum, ut
" videlicet
a monacbis Cisterciensis ^ ordmis auferrem lanam
" suam unius anni, et quod multa alia dedit niibi consilia
" iniqua,
pro quibus nunc perfero inenarrabilia, qu^ etiara
" et illi Quod si adbuc dubitaverit cre-
debentur, tormenta.
" dere mandatis meis, recolat quod in loco illo et bora eadem
" dedit mibi uuum lapidem pretiosum quem pro ingenti
" pecunia comparavit." Et bis dictis rex disparuit, et mo-
uacbus expergefactus evigilavit.

Nota continuationem.

Defuncto itaque Eicardo Dunelmensi episcopo, prior ^ et con- Election to


ventus, cum'* a rege peterent licentiam eligendi pastorem, rex the see of
, T^ eis liucam
T n 1+ T Durham,
optunt capeiianum suum, multa rogans supplica-
tione, ut ilium reciperent in pastorem. Monacbi vero ad boc
responderuut, quod nullum reciperent, nisi canonica electione
prfBmissa. Eex autem e contra cum juramento aflfirmavit,
ipsos futures ^ per septennium sine episcopo, nisi pra3fatum
Lucam admitterent ad pontificatus bonorem. Conventus vero
ilium ad tantam dignitatem indignum judicantes, de communi
consensu fratrum elegerunt magistrum Willelmum clericum
suum, virum literatum et bonestum, Wigorniensem arcbidi-
aconum, et ipsum regi prtEsentaverunt. Quem cum rex ob-
jectis quibusdam frivolis exceptionibus recusasset, monacbi
quosdam de conventu Romam miserunt ut electionem factam
auctoritate Apostolica ^ confirmarent. Res autem, cum talia

' qucB . . prcEparata] jam parata * cum a rege] om. C.


est iu inferno, O. W. * futuros~\ staturos, W.
" Cisterciensis 07'dinis] Cister- " Apostolica] summi Pontificis,
ciensibus, O. W. O.W.
^ Ralph Kerneth.
VOL. Ill, H
114 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1226. cognovissct, misit Romam contra monaclios, episcopum scilicet '

Cestrensem et LentonisB priorem,^ ut eorundem monachorum


propositum irritarent et sic diu illis altercantibus, iicgotium
;

dilationem accepit.

Qtiomodo Lodoivicus rex Francorum Avinionem obsedit.

Tmperti- Venit interea Dominicge dies Ascensionis, qui fuerat a rege


ncns ad
Francorum ct legato Galligenis cruce signatis peremptorie
Anglicam
historiam oonstitutus. Rex autem, ad expeditionem necessariis apud
usque hue Lugdunum rite prseparatis, cum exercitu quasi invincibili iter
0O. arripuit, sequente legato cum archiepiscopis, episcopis, et aliis
Siege of ecclesiarum preelatis. Estimati sunt atitem in exercitu mili-
Avignon tum et equitum bellatorum ad quinquaginta milia, pra3ter
by Louis pedites qui quasi sub numero non cadebant. Legatus autem
VIII.
excommunicavit publice comitem Tholosanum et omnes ejus
fautores, et terram illius totam supposuit interdicto. Profectus
itaque rex micantibus clipeis et vexillis, cujus progressus adeo
erat horribilis, ut castrorum acies ordinata in provinciam per-
venit comitis Tbolosani. Tandem in vigilia Pentecostes omnes
Avinionem venientes, quse civitas proxima illis erat de potes-
tate comitis supradicti,^ proposuerunt earn prius impetere et
sic terram comitis totam ab initio usque ad finem cum babi-
tatoribus ejus delere. Ubi rex et legatus, transitum civitatis
in dolo a civibus postulantes, dixerunt se illuc pacifice ad-
venisse et non ob aliud civitatis transitum postulasse, nisi ut
;

itineris compendium sequerentur. Gives quoque super hoc


coUoquentes fidem eorum assertionibus non dederunt, dicentes,
quod plus in dolo, quam pro vise compendio, exigebant introi-
tum civitatis. At rex in furorem versus juravit se inde non
recessurum, donee comprelienderet civitatem. Et macbinis in
f. 64. locis congruis coUocatis, jussit urbem acriter infestari. Pit
igitur ad civitatem assultus gravissimus, dum petraria, balista,
scrofa, catus,'' funda, ensis, lancea, scutum, galea,^ clava, lorica,
sagitta, bine inde quid valeat, experitur. E contra civitas
ante dies illos ab bostium cuneis prorsus incognita, fossatis,
moeniis, turribus, propugnaculis deforis, intus militibus, ser-
vientium milibus, equis et armis, lapidibus comportatis, spi-
culis fabricatis, repagulis et macbinis aptatis et victualibus
redundanter referta, bostium supervenientium non expavit
incursum. Defensores enim urbis lapides pro lapidibus, tela

Alexander Stavenby. O. W. ins. areas.

John. ^ O. W. ins. umbo.


supradicti] Tholosani, 0. W.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 115

pro telis, sudes pro sudibus, jacula pro jacalis animosius re- A.D. 1226.
mittentes, et argumenta pro argumentis excogitantes,
vulnera Galligenis letifera inferebant.

De mortalitate et fame in obsidione Avinionis.

Cumque per tempus plurimum protraheretur obsidio, deficien- Progress of


tibus alimentis, periit bomimim innumera multitudo. Comes ^'^^ siege,

enim Tholosautis, ut bellator peritissinms/ ante Francorum


adventuia omnia alimentorum genera, cum senibns, mulieribus ac
parvulis, necnon et animalibus cum jumentis, ab eorum prtesentia
longius removens, omne eis alimentorum genus subtraxit. Nee
enim solummodo homines, verum etiam et equos exercitus et
jumenta, [fames] extinxit fecerat namque comes saepedictus
;

pi'ata arari totius regionis, nee erat jumentis pabuli subsidium,


nisi quod ibi delatum fuerat ex partibus Gallicanis. Unde ne-
cessitate cogente, multce legiones armatorum a castris receden-
tes, ut victualia queererent hominibus et pabula jumentis, multa
repugnantia sibi municipia in circuitu ceperunt, et multoti-
ens a comite Tholosano, qui cum suis erat agminibus in insidiis
constitutus, damna non modica pertulerunt. In obsidione vero
Galligenis multa imminebant necis pericula, inter qua3 ferve-
bant potissimum mortalitas hominum et equorum, tela mor- Pestis,
tifera, et damnosi lapides civium se defendentium,
viriliter
fames generalis et praicipue inter ]pauperes quibus deerat
cum pecunia alimentum. Atque prseter csetera miseriarum in-
commoda, quse sine intermissione grassabantur in populo, orie-
bantur ex cadaveribus jumentorum et hominum, qu^ passim
moriebantur, muscsB queedam grossas et nigerrimEe, quae inter
tentoria, papiliones, et umbracula, se striclore abominabili
ingerentes, dapes inficiebant et pocula, quas cum nemo abi-
gendo arcere poterat a calicibus et catinis," mortem Galligenis
subitam inferebant. Confusio regem et prascipae legatum in-
vasit ; quia si tanta talisque expeditio infecto recedere negotio
cogeretur, opprobrium tarn Franci incurrerent quam Eomani.
Tunc principes exercitus, quibus in tot mortibus longa vide-
batur ruora, minores castrorum cum majoribus ad urbem in-
vadendum sollicitant. Unde super pontem quendam, qui ultra
Kodanum fluvium se extendit, ad urbem tanta se armatorum
copia ingessit, quod vel a civibus, vel etiam pree pondere in
eoclem pug-nantium, ]Dons fractus prfecipitavit in flumen rapi-
dissimvim ad tria milia armatorum. Quid ergo vox et esul- i!

tatio civium, dolor et confusio fit Francorum. Tunc cives,

^ peritissimus] industrius, W. |
- catinis], carinis, W.
H 2
116 MATTHiEI PARISIENSTS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1226. visa opportunitate, dum Franci ad mensam sedentes epulis


Siege of iiitenderent et poculis, die quadam exierunt de civitate in for-
Aviffuon. titudine gravi, et facto impetu in hostes non praemeditatos,
ad duo milia ex Prancigenis peremerunt, et absque suorum
Isesione indempnes civitatem suam ingressi, tales irruptiones
^

fecerunt in hostes. At rex Francorum, animo nimis eonster-


natus, jussit interfectos in Eodanum propter corruptionem
praacipitari, qui aliud cimiterium in tanta cadaverum multi-
tudine non habebant. Fecerunt prseterea inter se et urbcm
fossatum, spatiosum satis et altum, et insuper obsidio a civi-
tate longius arcebatur. Legatus autem et omnis cborus pras-
latorum comitem Tholosanum et cives cum universo populo
regionis, vindicta? genus aliud non habentes, sub anathemate
concluserunt.

De morte Lodowici regis Francoriim cqndd Avinionem.

Death of Tunc Lodowicus rex Francorum, ut pestilentiam effugeret


Louis quae nimis fervebat in castris, ad quandam abbatiam, Munt-
VIII.
pancier appellatam, qu^ non multura ab obsidione distabat,
se contulit, donee civitas caperetur. Ubi venit ad eum Hen-
ricus" comes Campaniensis, cum jam dies quadraginta in
obsidione peregisset, petens de consuetudine Gallicana licen-
tiam ad propria remeandi. Oui cum licentiam rex vetuisset,
rcspondit comes, quod factis quadraginta dierum^ excubiis non
tenebatur, nee voluit, diutius interesse. Res autem ad** htec
nimia succensus ira, affirmavit cum juramento, quod si ita
I'ccederet, ipse terram ejus totam incendio devastaret. Tunc
comes, ut fama refert, procuravit regi venenum propinari ob
amorem reginaa ejus, quam carnaliter illicite adamavit ^ unde ;

libidinis impulsu stimulatus moras ulterius nectere non vale-


Ohiit rex bat. Comite igitur taliter recedente, infirmabatur rex usque
Francorum r^(j
desperationem ; et pervagante ad vitalia veneno, perducitur
ad extrema; licet alii asserant, ipsum non veneno, sed morbo
dissinterico exspirasse. Mortuo*" quoque rege, Romanus qui
affuit Apostolicse sedis legatus, et prselati qui aderant,
ejusdem secret! consiliarii, mortem regis expediens de-
creverunt celari donee civitas redderetur; quia si ita solve-
retur obsidio, magnum inde scandalum oriretur, Finxit ergo

^ O. W. ins. scEpe. ^ ad hcEc'\ om. C.


- Henricus'] An error for Theo- ^ adamavit] amabat, O. W.
haldus. " In the margin are the shield
'^
O. W. ins. in obsidione. and crown of France inverted.
BE TEMPORE REGIS HENRICI TEETH, 117

legatus ct praelati qui aderant, regem gravi infirmitate detcn- A.D. 1226.
turn, scd ex medicorum judicio^ cito convaliturum dicebant;
deuuntiantes princiiDibus legionum, ut urbem viriliter impug-
narent. Corpus autem defuncti regis fecerunt multo sale con-
diri, et in abbatia ilia ^ viscera tumulantes,^ reliquum corpus
lintlieaminibus ceratis coriisque taurinis jusserunt involvi. Et
sic legatus cum prselatis ad obsidionem reversus est, corpore
regis in abbatia sub tuta custodia deputato. Cum igitur
vidisset legatus quod nihil in obsidione proflciebant, sed diver-
sis incommodis prorsus deficiebant, de consilio majorum qui
erant in castris nuntiavit in civitatem, instantius petens,
quatinus accepta securitate pacifice veniendi et revertendi,
mitterent duodecim ex majoribus civitatis ad legatum et veni-
rent quantocius de pace et concordia tractaturi.

Qttocl civitas Avinionis dolo sit suhjugata.

Datis igitur de securitate obsidibus, venerunt ad colloquium Capture of


legati cives duodecim, et de pacis forma diutius tractantes ; Avignon
^^^
persuasit civibus legatus constanter ut se redderent, salvis ^
sibi et suis omnibus possessionibus et rebus cum libertatibus
universis, sicut hactenus melius et liberius habuerunt. Ad
hffic cives respondentes dixerunt, quod nullo modo se redde-
rent ut sub Francorum viverent potestate, quorum multotiens
experti fuerant superbiam et insolentige feritatem. Tandem
post multas hinc inde disceptationes *
petivit legatus, ut cuni
prtelatis qui aderant posset ingredi civitatem, ut fidem pro-
baret eam^ inbabitantium, affirmans cum juramento, se non
ob aliud obsidionem protraxisse," nisi ut salutem queereret ani-
marum. Addidit etiam, qiTod clamor infidelitatis, quas in urbe
invaluerat, ad Papam ascendit, unde scire desiderabat utrum
clamorem opere complevissent. Tunc cives, super promissione f. 64 b.

sua fiduciam babcntes, et de fraude nihil sinistrum suspicantes,


sub conditione prsedicta, prsestito utrinque juramento, conces-
serunt legato cum preelatis simpliciter et eorum sequelis in-
grcssum urbis quos dolose, ut praalocutum fuerat, Franci-
;

genas apertis januis violenter subsequentes, spreto turpiter jura-


mento, cives ceperunt et eos vinculis constrinxerunt, urbem
spoliaverunt, multos occiderunt, et dolosam sic adepti vic-
toriam nobilissimas civitatis turres et moenia confregerunt.
Novissime vero legatus, civitate sub Francorum deputata

^ O. W. ins. ipsuiii. * disceptationes^ deceptationes,B.


- O. W. ins. ejus. 5 earn] in ea, O. W.
3 0. W. ins. et.
s
protraxisse'] pertraxisse, W.
118 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1226. custodia, soluta obsidione, corpus regis defuncti cum praslatorum
tumultu Parisius jussit deferri, et in collegio antecessorum
[An error suorum more fecit regio sepeliri. Obiit autem rex mensc Sep-
forNov. 8.] tembrio, ut dicunt, cujus mortem per mensem et eo amplius
celaverunt. De illis autem, qui ad obsidionera venerunt cum
rege, tam de interfectis et in flumine submersis, quam de
pestilentia et morte communi dofunctis, plus quam viginti duo
milia perierunt ibidem, filiis ot iixoribus lacrimarum causam et
gemitum relinquentes. Undo perspicuc constare videtur bcllum
injuste fuisse susceptum, in quo coucupiscentia magis exarsit
quam exterminium basreticse pravitatis.

De coronatione ^ Locloivici regis Francorum filii Lodoimci regis


defimcti.

Coronation Defuncto itaque Frgyicorum rege Lodowico, regina ejus"


ot Louis
Blanca fecit convocare generaliter arcbiejDiscopos, episcopos,
et alios ecclesiarum cum magnatibus ad coronam
jDraslatos
spectantibus, ut venirent ad coronationem Lodowici filii sui
et regis defuncti Parisius pridie kalendas Decembris. Sed
pars maxima optimatum ante diem prEefixum petierunt de
consuetudine Gallicana omnes incarcerates, et preecipue comites
Flandrensem Ferrandum et Bononiensem Eeginaldum, a car-
ceribus liberari, qui in subversionem libertatum regni jam per
annos duodecim sub arctiori custodia in vinculis tenebantur.
Petierunt insuper quidam eorum terras suas sibi restitui, quas
pater ejus Lodowicus et avus illius Pbilippus multo jam
tempore injuste detinuerant occupatas. Adiciunt etiam quod
nullus de regno Francorum debuit ab aliquo jure suo spoliari,
nisi per ju^dicium ^ duodecim parium, nee aliquis bello premi,
nisi prius denuntiaretur ^ per annum, et ^ prasmuniretur. Efc
cum heec omnia sibi fuerint emendata, tunc primo ad corona-
tionem venire non tardabunt. Regina vero de consilio legati,
metuens ne mora periculum pareret, convocato regni clero,
et paucis ex proceribus, quos habere poterat, fecit filium suum,
Opposition puerum scilicet vix decennem, in regem die Sancti Andreaa
of several
Apostoli coronari. Subtraxerunt se quidem ab hac coronatione
nobles. ^^^^ Burgundise," comes Campanige,'' comes de Bar,'* comes de

1 A small shield and crown are ct prcemuniretur'] not in C.


in the margin.
Hugh IV.
^ O. W. ins. domina.
3 C. ins. .morum. I
' Theobald IV.
* denuntiaretur'] denuntietiir, O. I ^ Henry II
W. I
DE TEMPOKE REGIS HENRICI TERTII. 119

Sancto Paulo,^ comes Britanuiffi/ et fere omnes, ut breviter A.D. 1226.


dicatur, nobilesad coronam spectantes, qui sese potius pra3-
paraverunt ad pugnam quam ad pacis et concordias unitatem.
interim rumor irrecitabilis ac sinister
Oriebatur ; Scandal
quod dominus legatus secus quam deceret se
scilicet, fP\°^J
liabebat adversus dominam Blancam. Sed impium ^ and queen
^'i*^'^^-
est hoc credere, quia eemuli ejus hoc disseminaverunt.
Benignus autem animus dubia in mehus interpretatur.
Hoc etiam anno, quarto nonas Octobris, die Domi- Death of
^^^*'^^"
nico, beatus Franciscus in civitate Assisii, de qaa ortus '

est, apud Sanctam Mariam de Portiuncula, ubi Fra-


trum Minorum ipse ordinem initiavit, expletis viginti
annis ex quo perfectissime adhsesit Christo, Apostolo-
rum vitam et vestigia sequens, ad contemplationem
cselestium avolavit. Qui postea quam promeruit gioriam
Dei et remunerationem bonorum operum pro mercede
recipiens, in dicta civitate sepultus est. Cujus vita
et mores et regula in anno sequenti, scilicet M.ccxxvii,,
plenius annotatm\ O-^.

Gontinuatio.

Eex autem Anglorum, audiens discidium procerum. praadic- Embassy


toruru, ad partes trausmarinas archiepiscopum Ebora- o^ Henry
misit
censem Walterum et Philippum de Albineto militem cum ,*, ^ ^®'
aliis solempnibus legatis, ad optimates ISTormannise, Andegavise, Normandy,
Britannia3, et Pictaviee, qui sibi subici de jure tenebantur, Anjou, &c.
postulans cum magnis promissionibus quatinus ad eos ipsum
venire cupientem fideliter admittere dignarentur.

Be vwrte Falcasii et de proisagio mortis ejus,

Eodem anno Palcasius exul * ab Anglia, dum omnibus nego- Death of


tiis in curia Eomana, non sine interpositis muneribus, ex- ^''^'^kes de
peditis ad Angliam properaret ^ reverti, apud Sanctum Ciriacum

1 Hugh V. I
^ exul'] cxscriptus, W. exulatus,
" O.
Peter Mauclerc.
3 B. had pi'um. The ini is in- ^ projJerarct reoerti] transmeaiet,
serted above the line. C. inserts n \ C.
(non) iiit{jy plu7n. 1
120 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1226. vitam flagitiosam terminavit.^ Dum" enim adhuc viveret pra^do
nequissimus, postquam villain Sancti Albani crudeliter spolia-
verat, homines quosdam interfecerat/ nonnullos captivos ab-
duxerat, et * cocum abbatis Robertum in ecclesia Sancti
Albani perimerat, et tam ab abbate, quam de villa tota,
magnam* pecuniee summam ne ipsam abbatiam cnm
extorsevat,
monasterio et villa igne concremaret, contigit ipsum apnd
Sanctum Albanum casu venire, ut cum Pandulpho ISTorewi-
censi episcopo loqueretur. Quern cum vidisset episcopus ad se
venientem, audiente ipso abbate et aliis multis, qusesivit ab eo
si Sanctum Albanum in aliquo offendisset. Cui cum Falcasius
martirem offendisse.. addidit episcopus
respondisset, se in nullo
Dream of dicens;" Ideo hoc a te qusesivi, quia cum nuper in stratu
bishop " meo nocte quadam dormirem, vidi per somnium me esse
Pandulf " in ecclesia Sancti Albani; ubi cum starem ante majus
respecting
" altare, et facta oratione retro asiDicerem, vidi te stare ^ in
him.
" choro monacliorum. Et cum aspicerem sursum, vidi lapidem
" unum de turri magnum et ponderosum cum tanto impetu
" descendere super caput tuum, quod cum ipso capite tuo
" corpus totum contrivit ; et ita subito evanuisti, ac si in
" terram demersus fuisses. Unde consilium tibi do, quod
" si recolis te vel in minimo martirem offendisse, antequam
" lapis super caput tuum descendat sibi et suis omnibus satis-
" facias competenter." Sed miser ille, postmodum cum ab ab-
bate et conventu de suis excessibus veniam postulasset, afSrmavit
expresse quod nullam omnino restitutionem faceret, cum tamen
bene posset, ablatorum. Unde in evidenti est, quod ilia
satisfactio nulla fuerit, quia non dimittitur peccatum, nisi re-
stituatur ablatum. Iterum, cum de stagno suo, quod ad
magnum detrimentum et damnum domus levaverat
apud Luitonam, quod aqua
conquereretur abbas, eo
superfiuens segetes in proximo instante autumno esset
absorbenda, respondit iniquissimus Falco pra3nominatus,
quod pcenituit eum non expectasse donee omnis annona
in liorreo coUocaretur, utredundans unda omnia con-
sumpsisset. Lapidem autem super caput suum descendere
'^

^ His shield inverted is in the C. reads lioberti, and omits i7i ec-
margin. clesia. The words are in the text
- 0. W. ins. Falcasius autem be- inC.
fore dum. * magnaiii] maximam, W.
3 O. W. ins. et. ^ stare'] stantem, C.
^ et peremeraf] This is in the
. . 7 auteiii] quoqne, 0. W.
margin, and very nearly effaced.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 121

sensit, cum iu Lrevi deinceps apucl Bedefordiam, post sus- A.D. 1226.
pensionem fratrum efcamicorum suorum, ipse demum pau^^ei- Death of
exilium siibiit, et nunc vitam niorte misera terminavit. f^'^'^^kes de

Utinam non adhuc conterat eum lapis iste in inferno


plurimum formidabiiis. Obiit ^ autem veneno infectus,
et quodam pisce ingurgitatus, efficacissime venenato.
Unde post coenam Cubans, inventus est mortuus, niger
et foetens, intestatus, et sine viatico salutari et omni
honore, et subito ignobiliter est sepultus ; et sic vitam
facinorosam, colligens fructus operum suorum, horri-
biliter terminavit, siccis lacrimis deplorandus.
Eodem anno defuncti - sunt episcopi Benedictus Kofensis, et Obiit Be-
Pandulfus Norewiceusis. Pandulfo vero successit Thomas de 'nedictus
Blundvilla, clericus de scaccario regis, multum adjutus °j'.'.

procuratione Huberti de Burgo tunc justitiarii. ^^^ dulfus


a Stepliano Cantuariensi arclaiepiscopo Dominica proxima ante Norwic.
Nativitatem Domini munus consecrationis suscepit.

Quod rex Anglorum a multis fecuniam extorserit.

Anno Domini Mccxxvii. Eex Anglorum Henricus ad ISTatale Henry HI.


Domini festum celebravit apud Badiugum, et in eisdem diebus ^^^ '^^^'1'
natalitiis obiit Willelmus comes Esexias, in dolorem multorum
"*
„ -p. .,

et lamentationem, adolescens strenuus, et in douorum largi- ^^^ ^^^.j ^^


tate satis profusus. Deinde rex Londonias veniens, calump- Essex,
niavit ^ cives, quod in suum prtejudicium dederunt Lodowico Demands
regi Francorum nunc defuncto in recessu suo ab Anglia '^^^'^^^'^S*
quinque milia marcas argenti. Unde compulsi sunt idem
cives regi persolvere cavillatorum consilio eandem pecunias Cavillatio.
summam. Cepit joreeterea ab eis quiutamdecimam partem Extorsio.
omnium mobilium suorum et totius substantiee suae, sicut ei
prius fuerat ab Anglia tota concessum. De burgensibus f- 65.
autem Norhamtunensibus cepit de auxilio mille libras et du-
centas, prajter quiutamdecimam, quam generaliter omnes de
regno Anglia3 persolvebant. Compulsi sunt etiam viri religiosi
et clerici beueficiati banc quintam decimam dare omnium

1 On the upper margin is a de- 3 Ef] qui, W.


mon sending a fish into Fawkes's * His shield reversed is iu the
mouth. margin.
- defuncti sufti] obiernnt, C. 5 ccdumpniavit'] So Par. in the
Their mitres and pastoral staves margin, for causa tus est, which B.

are drawn, reversed, in the margin. O. W. have.


122 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA,

A.D. 1227. bonorum suorum, tarn rerum ecclesiasticarum quam laiGariim.


Neo profuit eis appellatio ad dominum Papain intei-posita. Sed
ordiue turbato, arcliiepiscopi et episcopi, auctoritate Papali,
per censuram ecclesiasticam, quos laica jDotestas non potuit,
ad solutionem omni destitutes solatio compulerunt.

Quomodo rex in concilio ajyud Oxoniam hahito fecit cancellare


cartas libertatis.

Offendlcu- Eodem res Anglorum, mense Februario, apud


temioore
lum.
Oxoniam congregato, denuntiavit coram omnibus, se
concilio
At Oxford legitimes
esse setatis, ut de ceetero solutus a custodia regia
Henry III.
declares negotia ipse principaliter ordinaret. Et sic qui prius tutorem
himself to babuit et rectorem Willelmum Marescallum, dum viveret, et
be of age, postmodum Petrum Wintoniensem episcopum, excussit se per
and dis-
consilium Hubert! de Burgo, justitiarii regni, de consilio et
misses his
governors. gubernatione dicti episcopi et suorum, qui regi fuerant prius
quasi psedagogi ; ita quod omnes illos a curia sua et cobabi-
The char tatione removit. In eodem itaque concilio idem rex fecit can-
ters of cellare et cassare omnes cartas in ^ provinciis omnibus regni
liberties' of
the forest
Anglia3 de ^ libertatibus forestse, postquam jam per bien-
quashed. nium in toto regno fuerant usitatee ;banc occasionem pras-
tendens, quod cartge illse concessse fuerant et libertates scriptee
et dum ipse erat sub custodia, nee sui corporis aut
signatEe,
aliquam babuit potestatem, unde viribus carere debuit
sigilli
Hubert de quod sine ratione fuerat usurpatum. Facta est autem super
Burgh bis in concilio ingens murmuratio, et omnes justitiarium bujus
accused as
the author
perturbationis judicabant auctorem. ISTam deinceps tanta regi
of these familiaritate conjunctus est, ut omnes regni consiliarios prseter
measures. ipsum pro nibilo reputaret. Tunc vero denuntiatum est viris
religiosis et aliis, qui suis volebant libertatibus gaudere, ut
inuovarent cartas suas de novo regis sigillo, scientes quod rex
cartas antiquas nullius esse momenti reputabat. Pro quarum
innovatione non juxta singulorum facultatem taxatio facta est,
sed quicquid justiciarius Eestimabat, solvere sunt coacti.

Quod nuncii regis a Francimn missi inaniter sivnt reversi.

Death of Eodem anno, defuncto Papa Honorio, Gregorius Hostiensis


Honorius
III.
episcopus successit^ decimo quinto kalendas Aprilis. Per
Gregory
IX.
1 m] Written by Par. over an ^ Two crosiers and Papal tiaras,

erasure ; de, 0. W. one erect and one inverted, are


" de'] Written by Par. over an drawn in the margin.
erasure ; et, 0. W.
'

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 123

idem tempiis, solempnitate Paschali, arcbiepiscopus A.D. 1227.


instante
Eboracensis et episcopus Karleoleusis cum Pbilippo de Albe- Return of
neio milifce, nmitii regis, reversi sunt in Angliam de partibus the ambas-
^^^
transmarinis. Missi quidem erant ad magnates illarum regio- i^*^
num, qui de jure antiquo ad regem Anglia3 spectare tenebantur. France.
^

Quibus propositum^ fuerat ex parte regis, ufc blandis exborta-


tionibus cum promissionibus magnis eos inducerent quatinus
dictum regem ad illos venire cupientem reciperent, et recog-
noscerent ut dominum naturalem. Sed ne diu et inaniter Louis IX.
verba protrabamus,^ antequam nuntii regis ad partes illas per- reconciled
venissent, Francorum rex, matre ejus partes suas interponente, ^\ ,
^^

cum baronibus illis pacem fecerat, et eorum bomagia susce-

perat, distribuens ipsis affluenter terras et castella, ad jus


regis pertinentia, faciens sibi de mammona iniqidtatis amicos. S. Luc.
Comes vero Britanniee, cujus filiam^ nuntii petebaiit regi per ^^i- ^•

matrimonium coiDulandam, nuntiis regis dedit in responsis,'^


quod ipse cum rege Francorum pacis foedus composuerat, quod
nullo modo potuit violare. ITuntii autem jam ad regem
reversi, quEe facta fuerant " per ordinem indicabant et ^ sic ;

fraus regis Deo


vindice multa parturivit sibi detrimenta.
Eodem tempore, mense Maio, Ricardus frater regis venit in Return of
Angliam, qui ab ipso rege et magnatibus regni cum gaudio Eichard of
Et eodem tempore Henricus de Sanford, Can- '^^^^^

susceptus est.
tuariensis arcbidiaconus, ad Eofensem episcopatum canonice
electus, a Stepbano Cantuariensi archiepiscoi30 munus conse-
crationis suscepit.^ Quo etiam anno, nonas Februarii, HulDer- Hubert dc
tus, Anglise jusbitiarius, gladio accinctus est a rege Cantia3 Burgh
comitatus. ""ff^ "f'^
of Kent.

Quomodo Gommoti sunt harones contra regem Anrjlorum.

Tempore eodem, septimo idus Julii, orta est discordia inter Quarrel
regem Anglorum et fratrem ejus Ricardum Oornubiaa comitem, between
hac de causa rex Jobannes, Henrici pater, adbuc vivens, ^^^ ifich-
;
''^

quoddam dederat manerium Walerano Teutbonico tunc de ard of


Bercbamestede castellano, ad Cornubias pertinens comitatum. Cornwall.
Audiens autem comes Eicardus, qui nuper venerat de partibus
transmarinis, quod manerium illud ad suum spectabat comita-

1 regem'] reges, 0. W. * 0. W. ins. ei.

2 propositiim] impositum, O. W. "l


et . . detrimenta] not in C.
^ protrahamus] protrahere vidca- ^ A mitre and pastoral staff arc
mur, 0. AV. drawn in tbe margin.
' lolante. ''
Hiiiriri] hujus regifci; 0. W.
^ responsis\ respousum, C
. ;

124 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1227. turn, prascepit villam saisiri in manu sua, donee sibi constaret
quale jus Walerannus inde haberet. Cumque praafatus "Wale-
rannus hoc a referentibus cognovisset, venit cum festinatione
ad regem, de fratre suo Ricardo querelam deponens. Tunc
rex fratri suo literatorie nuntiavit, quatinus confestim visis
Uteris manerium redderet Waleranno. Eicardus vero ^ literis
inspectis, cum festinatione venit ad regem, ostendens sine aliquo
advocate, rationabiliter simul et eloquenter, ad jus suum mane-
rium illud pertinere, unde paratus fuit curiae regis subire ju-

dicium et magnatum regni. Rex vero et justitiarius, audientes


nominare magnates, maxima- sunt indignatione succensi. Unde
rex voce tumultuosa et nimis festinata ^ fratri suo prajcepit,
ut incontinenti manerium "Waleranno redderet, aut a regno
Angliee irrediturus * exiret. Ad heec comes constanter respondit,
quod nee "Waleranno jus suum redderet, nee sine judicio parium
suorum a regno exiret-; et bis dictis, comes ad bospitium suum
cum festinatione perrexit. Tunc justitiarius, ut dicitur, metuens
ne comes pacem regni turbaret, dedit regi consilium, ut nocte
sequenti fratrem suum sopore depressum a militibus armatis
faeeret comprebendi, et ut diuturna pace frueretur, sub arcta
custodia deputaret;^ Sed comes Eicardus, ab amicis preemu-
cum uno tantum equite clam recessit
nitus, ab urbe festinanter
nee prius frsenum cobibuit, donee Radingum usque perveniret.''
Commilitones autem ejus ipsum mane sequentes in loco sibi
condicto dominum suum sanum et bilarem receperunt. Tunc
comes versus Merlebergiam iter dirigens, invenit ibi "Willelmum
Marescallum amicum suum et Sacramento confoederatum, et
omnia ei quae sibi acciderant indicavit. Et inde simul ad
comitem Cestriaa profecti ei rem gestam per ordinem retule-
Richarcl is runt. Qui simul, ut erant omnes conjurati, exereitum grandem
joined at Uteris discurrentibus eongerentes, convenerunt in brevi apud
Stamford
Stanfordiam cum equis et armis, comes Cestrensis Ranulfus,
by many
of the comes "Willelmus Marescallus, comes Eicardus frater regis,
nobles. comes Glovernia) Gilebertus, comes Warennise "Willelmus,
comes HerefordiaB Henricus,'' comes [de] Ferrariis Willelmus,
comes "Warewicensis "Willelmus,'^ cum baronibus multis et in-
genti multitudine armatorum, significantes regi cum minis
ampullosis, ut banc injuriam fratri suo illatam confestim emen-

1 vero'] autem, O. W. ^ perveniret] pervenit, C, as 0.


• maxima^ magna, C. W.
"
3 festinata] iudisci'cta, "W., dis- Hcnricus] Sic, erroneously, for
creta, O. Humfridiis
4 irrediturus] non rediturus, W. ^ Willelmus] Sic, an error for
5 depritaret] AVrittcn by Par. Henricus.
over an erasure ; deputari, 0. W.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTIl. 125

daret cnjus transgressionis culpam non regi, sed justitiario, A.D. 1227.
imjjutarunt. Addidorunt insuper, regi deniintiantcs atrocitor,
ut cartas, quas nuper apud Oxoniam caucellaverat, de liberfca-
tibus forestaa sibi absque dilatione restitueret sigillatas. Siu f. 65 b.

autem, ijosi ilium gladiis discurrentibus compellerent, ut sibi


super his satisfaceret competenter. Tunc res statuit illis apud
JSTorhamtonam tertio nonas Augusti diem, ut ibi faceret eis
pleuam rectitudinem exbiberi. Partibus igitur ^ apud urbem The king
prsefatam die statuta convenientibus, rex, magnatibus ad hoc gives way,
instantibus, dedit fratri suo dotem totam matris sute comiti ^'^ ^^ ., ,
_, T ' , . • •
n -i.
• reconciled
Eicardo, addens ei terras omnes quas ad jus comitis Jaritannise ^^^j^
pertinebant in Anglia cum omnibus suis terris, quce fuerant Richard.
comitis BononiEe nuper defuncti ; et sic " pacifice ad propria
recesserunt.

Wova pro^ylietia, sed nimis ohscura.

Eodem anno heremita quidam in Alpibus habitans transma- JVota.


rinis, dum psalterium suum de more quodam die psalleret,^ cum Imperti-
venisset adpsalmum " Exurgat Deus," invenit subito psalmum ne7is.
deletum, et in loco psalmi h^c verba scripta;"* " Excitabitur •'^^^^P^^'^y
'
Romanus contra Romanum et Romanus Romano substituetur. j^j^q^^ ^q „
'
Romte alleviabuntur virgse pastorum, et solatium erit in hermit in '"

'
otio. Turbabuntur seduli et orabunt, et in lacrimis multo- the Alps.
'
rum erit requies. Humilis alludet faribundo, et favor ex-
'
tinguens palpabitur. jSTovus grex serpet ad cumulum, et qui
'
mundantur in nemore tenui cibo cibabuntur. Frustrata est
'
spes sperantiuixL et requies consolantium in quam sperabant
'
fiduciam. Qui in teuebris ambulant,*" ad lumen redibunt ; et
'
qute diversa erant, per diversa consolabuntur. Non modica
'
incipiet pluere nubes quia natus est immutator sseculi. Con-
'
surget favor contra simplicem, et simplicitas attenuata spi-
'
rabit. Decus in dedecus commutabitur, et gaudium multo-
'
rum in luctum." Hujus'' autem prophetite intei-pretationem
sequens rerum eventus luce clarius declarabit, si soUicite
indagentur.

iyitur'] autem, 0. W. ^ 0. W. ins. eorum.


0. W. ins. omiies. " ambulant] ambulabant, O. W.
psalleret] ruminaret, 0. W. <"
See this above, under the year
'
scripta] inscripta, O. W. 1109, vohii. p. 135.
;.

126 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJOEA.

A.D. 1227. Amerciamenta'^ hominum cotclth abhate Sancti Alhani.

Fines paid In hoc aniio prseceptum fait, xvii. die Aprilis, anno
abbat of videlicet regis Henrici tertii duodecimo, per commune
S. Alban's. consilium regni quod abbas de Sancto Albano habeat
amerciamenta hominum suorum de Tynemutha, et quod
ea de caetero recipiat ad scacariam. Item vicecomes
Nortliumbrise reddidit compotum de x. solidis de Wil-
Iclmo filio Roberti de Sigingtune, quia non est prose-
cutus, de X. solidis etiam de Willelmo filio Walter! de
Mortune pro eodem, et de xl. solidis de Edmundo Broc
et Roberto filio Gamel pro dissaisina in thesauro regis ;

nihil remanet. Sed monachi Sancti: Albani residentes


apud Tynemutliam receperunt xl. solidos per libertatem
cartse Sancti Albani, et hoe est transcriptum rotuli
regis Henrici tertii undecimi. Item vicecomes North-
folchi^e reddidit compotum suum de novem marcis de
hominibus prioris de Wymundham ; item de quinque
marcis et dimidia de de Binham.
hominibus prioris
In thesauro regis nihil remanet, sed monachi Sancti
Albani ad prsefatas cellas residentes retinuerunt ad
opus proprium per libertatem eartse [Sancti Alba]ni
et hoc reperietur in rotulo regis Henrici tertii decimo
quarto.

Quomoclo Jwc tempore facta est motio magna in oims crticis.

Many take Eodem anno, in fine mensis Junii, facta est motio magna" in
the cross.
opus crucis per orbem nniversum crnce signatorum, quce adeo
fuit numerosa, ut ex solo Anglorum regno plusquam sexaginta ^
milia proborum liominnm, praster senes et mulieres, profecti
referantur. Hoc enim jDrofessus est magister Hubertus, unus
ex jDra^dicatoribus in Anglia, asserens veraciter tot ^ in sue
"^

rotulo conscripsisse. Qui omnes, et pr^cipue pauperes in quibus


voluntas divina quiescere solet et negotium crucis magis

^ This additional chapter, which ^ sexaginta] quadraginta, O. W. ;

is at the foot of f. 65, is not in C. and so the Hist. Anglor.


^ O. W. ins. crucis.
- mayna~\ maxima, O. W. ° O. W. ins. se.
: '

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 127

prosperari, cum tanta devotione opus crucis assumpserunt, ut A.D. 1227.


sibi inde procul dubio Tonantis favorem adquirerent, quod signis
constat evidentibus declaratum. Siquidem in uocte Nativitatis
'

beati Jobaiiiiis Baptistfe ostendit se Dominus iu firmamento cruci-


fixuiu, quod perspicue apparuit in cruce lucidissima corpus Domi-
nicum clavis et lancea perforatum necnon cruoro respersum, ut
fidelibus suis patenter ostenderet Salvator mundi es hac popu-
lorum devotione se fuisse propitiatum."^ Hanc quoque visio- Vision
nem cum multis aliis vidit mercator quidam, qui piscem in ^^^"^ ^^^'^'
°
reda tulit ad vendendum, non longe a vico qui Wxebrugge
nuncupatur. Qua insolita visione,^ splendore quoque perterri-
tus, et quasi in extasi'* raptus, stetit attonitus, et quid ageret
ignorabat. Filius vero bominis illius, quem tinicum habuit
socium, patrem confortans hortatur ut redam sistat et Deum
glorificet, qui sibi talem dignatus est ostendere visionem. In
crastino vero, et singulis postea diebus, ubicunque piscem
suum venalem exposuit, visionem caslestem, quam viderat,
omnibus aperte preedicavit, adhibito filii sui testimonio. Unde
sicut multi dictis eorum fidem adbibuerunt, ita nonnulli ''
con-
tempserunt, donee per similes ^ visiones et assiduas, qase eodem
tempore multis in locis diversis apparuei-unt, ad credendum
inducti sunt. In quibus ipse Crucifixus caslum reserare digna-
tus est et gloriam Suam mirabiliter cum immenso lumine
incredulis, sicut aliquando ad pr^edicationem magistri Oli-
veri in Alemanrda prtedicantis fecerat, revelare. Inter alios The bishops
autem qui de regno Anglias exierunt in opus Crucifixi, iter °, .^^'
,

arripuerunt viri venerabiles, Petrus Wintoniensis et Willelmus Exeter


Exoniensis episcopi, qui peregrinationis sua) votum fere per begin their
^^'"sade.
quinquennium ad salutem multorum et honorem, prsecipue
omnium Angiorum, laudabiliter atque feliciter comple-
verunt.

Qtiomodo negotium crucis fuerit hoc tem]iore bene in Domino


prosjperatum.

Hoc igitur negotium crucis qualiter in hac motione sit Letter of


prosperatum, in his sequentibus Uteris, quas Papa Gregorius ^°P° ^''^"
omnibus Christi fidelibus direxit, ostenditur evidenter S^^i' ^^•
,, r-i •
-r^ . sendinof
'
G-regorms episcopus, servus servorum Dei, omnibus Christi the

1 evidentibus] evidentissimis, O. ^ 0. W. ins. id est, mentis e.v-

W. cessu.
- propitiatuiii] placatum, 0. W. ''
O. W. ins. credere.
^ 0. AV. ins. nimis et. ''
similes'] consimiles, O. W.
'

128 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJOEA.

A.D. 1227. u fidelibiis, salutem, etc. ISToverit universitas vestra, nos de


letter of a partibus transmarinis sub Lac forma
literas suscepisse :

Gerold, ^^
patriarch G[eroldus] miseratione divina patriarcba Jerosolimitanus,
'
of Jeru- bumilis et indignus Apostolicas sedis legatus, P[etrus]
salem, on " Cassarieiisis, ]Sr[icbolaiis] Nazarensis, et IST.^ ITarboneusis
the cru- n arcbiepiscopi, P[etrus] Wintoniensis et W[illelmus] Exoni-
sade.
eiisis episcopi, Hospitalis - Sancti Jobannis, domus ^ militise
Templi, et Hospitalis Teutonicorum magistri, omnibus
"*

has literas inspecturis in Domino Jesu^ salutem. Univer-


sitati vestraa necessitatem nostram instantissimam, et Jesu
Obristi, Qui pro universis fidelibus sanguinem Suum fudit,
negotium cogimur intimare. Non enim absque intimantis
fervore, ac multiplici lacrimarum efFusione accidit, quod,
sicut sperabamus communiter, in passagio Augusti nuper
praateriti serenissimus vir dominus imperator, ut pro-
miserat, in Syriam non transivit. Quo audito, illi qui
jam adventum ejus prsevenerant peregrini in eisdem par-
tibus, audientes quod dictus imperator non venerat in
passagio memorato, plus quam si. milia virorum fortium
in eisdem navibus, in quibus transierant, redierunt/ magis
in bomine quam in Domino confidentes. Ibi tamen post
eoriTm recessum octingenti fere milites remanserunt, cla-
mantes unanimiter et dicentes, "Vel treugas rnmpamus,
" vel communiter recedamus;" qui non sine magna difH-
''

cultate detenti bac occasione fuerunt, quia vir nobilis dux


de Lemburgo ex parte domini imperatoris erat exercitui
prseferendus. Habito igitur consilio virorum prudentium,
et praicipue domus Hospitalis, et Templi, ac Hospitalis
Alemannorum, de treuga rumpenda, prasfatus dux faceret,
quod Cbristianitati ac Terrte Sanctaa videretur potius
expedire. Sicque accidit, quod dux, requisitis super boc
consiliis et receptis, die quadam specialiter ad boc assignata
comparuit coram nobis et quibusdam nobilibus terr^ illius,
ubi proposuit publice quod volebat treugam infringere,
et qualiter ntilius ac melius in bac parte valeret lorocedere,
ipsorum auxilium et consilium implorabat. Verum cum ipsi
duci et quibusdam consiliariis suis diceretur, quod treugam
periculosum esset infringere,^ et cum fuisset juramento

'
i\''.] Probably an error. Arnald ^ O. W. ins. Christo.

died Sept. 1225. His successor was ^ redierunt] om. W.


Peter III. C. has R. 7 Henry IV., Duke of Limburg.
s
- Guerin de Montaigu. infrhigere] Written by Par. in
3 Peter de Montaigu. the margin ; rumpere, O. W.
"*
Herman dc Salza.
DE TEMPOEE REGIS HENRICI TERTII. 129

firmata, peuitus inlionestum ; respondenint, qiiod domiims A.D. 1227.


Papa excommunicaverat omnes cruce signatos qui in isto Letter of
passagio noii transirent, qui sciebat adhuc treugam per .^ P'J'
bienuiara duraturam ac per hoc intelligebant, quod vole- , .„
:

, ,
"=...,.
. t. 66.
. .

bat treugam non servari, nee ipsi peregrmi ibi remanere p


,

, .-,

volebant aliquatenus otiosi. Erant etiam multi qui dice- on the


bant, quod si contingeret recedere peregrinos, post reces- crusade.
sum eorum in eos insurgerent ^ Sarraceni, treuga non
obstante. Movit preeterea quosdam, quod Coradinus " cum
dominis de Haman^ et de Camele'* et de Halapli^ gravissi-
mam habet guerram undo plus solito timet, ne ipsa
;

treuga a Christianis frangatur. Quod si fieret, credebatur


quod Coradinus, cum videret guerris se undique coarta-
tum, deberet inde certius*' similiter procedere verbum
pacis. Habito igitur super bis longo deliberationis tractatu,
tandem unus fuit omnibus spiritus et vox \ina, in sanctam
tendere civitatem, quam Dominus Jesus Christus proprio
sanguine consecravit. Et ut facilior ad eam baberetur
accessus, fuit communiter ordinatum, ut primo Cassarea
et deinde Jopen muniantur ; quod ante passagium Augusti
sequentis j)roculdubio posse fieri sperabatur et tunc ;

liyeme sequeuti in domum Domini cum Ipsius adjutorio


leetantes valeant proficisci. Fuit autcm hcec publicata pro-
visio extra civitatera Aeon, instaute festo Apostolorum
Simonis et Judas, astantibus peregrinis omnibus; ubi
solemniter est imperatum, ut essent omnes parati in cras-
tino Omnium Sanctorum, versus Cfesaream profecturi.
Quod audientes peregrini, qui consilium ignorabant, quod
exercitus tractatum haberet, firmatis munitionibus pras-
dictis, in Jerusalem procedendi, tanta subito erant devo-
tione succensi, quod excitaverunt oculos ad abundantiam
lacrimarum; et' videbatur cuilibet se Spiritus Sancti gratia
adeo roboratum, quod unus posset mille et duo decem milia
superare.'
Non igitur oportet ut devotioni vestree multis supplica-
ubi tantee necesfdtatis evidens instantia
tionibus insistamus,
pro se clamat, sibique subvenire^ postulat indilate; quia

^ O. W. ins. graviter. 5 Malek-el-Aschraf.


- Malek-el-Moaddham, sultan of 6 certius'] So Par. in the margin,
Damascus. for verius, which B. has verisimi-
;

3 Malek-Kilidsch-Arslan, prince liter, W. certius verius, C.


of Hamali. 7 cf] ut, W.
* Malek Schirkiih, prince of ^ subvcnirc^ subvcniri, 0. W.
Emessa.
VOL. Hi.
130 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1227. " mora ad se trahit iDericulum, et festinatio plurimum erit


" fructuosa. Clamat autem ad singulos Chxisti sanguis de terra,
" supplicat parvus et humilis exercitus, sed devotus, sibi
" celeriter subveuiri, sperans in Domino, et conndens quod
" negotium liumiliter inclioatum debeat Ipso concedente feli-
" citer terminari. Universi igitur et singuli, qui Christum
" induistis per accingimini ad Terraa Sanctse
fidem, viriliter
" succursum, cum liic causa communis agatur, vestree scilicet
" fidei ac totius fidei^ Christianas. Nos enim promotioni hujus
" negotii, provisore Domino et auctore, non cessamus inten-
" dere, sperantes fiducialiter, quod in manibus fidelium, fide-
" liter perseverantium, res debeat prosperari. Data Laterani,
" decinio kalendas Januarii, Pontificatus nostri anno primo."

Qnaliter negotium Terrce Sanctce pro defectu imjperatoris fuerit


iinpedihim.

Injury Imperator autem Eomanorum Frethericus, qui cum aliia


to the cruce signatis sub poena excommunicationis in hoc passagio
pra3scripto a Pa^oa terminum habuit, ut vota peregrinationis
tl'^^'^o-h
the con- persolveret, ad mare mediterraneum veniens cum parvo comi-
duct of the tatu naves ascendit. Sed postquam per triduum ad Terram
emperor. Promissionis tendere videretur, dixit se subita infirmitate pra3-
reptum, ita quod maris intemperiem simul et aeris corruptio-
nem non potuit sine mortis discrimine diutius sustinere; unde
retortis veils ad portum, quo mare ingressus fuerat, post tres
dies applicuit. Et his ita gestis, peregrini, qui ex diversis
mundi partibus ad Terram Sanctam ipsum pr^venerant, spe-
rantes- ilium ducem habere et defensorem ad crucis inimicos
debellandos, cum audissent dictum imperatorem in illo mensis
Augusti passagio, sicut promiserat, non venisse, animo nimiB
consternati, in eisdem navibus quibus venerant plusquam xl.
armatorum milia sunt reversi. Quod factiim imperatoris dam-
nose nimis in dedecus redundavit et in praajudicium totius
negotii Crucifixi. Ob hanc ergo ^ causam, juxta multorum
opinionem, ostendit Se, ut praedictum est, mundi Salvator, in
cruce clavis confixum et cruore conspersum populo Christiano,
quasi singulis et universis super injuria Sibi ab imperatore
illata querelam deponens.

' fidei'] populi, O. W. i


^ ergo'] autem, W.
- C. ins. autem.
.

DE TEMPORE KEGIS HENRICI TERTII. 131

Be miraculis per Sanctum Franciscum crebrescentihus A.D. 1227.

Circa dies istos, frater ciuidam de ordine Minorum, noiniue Imperil-


Franciscus, qui illius ordinis fuerat ^ institutor in civitate '"^"•' "'^
1 • • -x • T 1 "n,
• historiam
Assisii coepit miracniis choruscare. JJe quo sic nar- jinqUcE
ratur contigisse. Erat autem Franciscus memoratus geueris usque hue
nobilitate prajclarus, sed tameu multo clarior moruni probitate ~^-
refulsit. Hie siquidem, puerilibus annis simpliciter transactis, History of
^^'^'^'^•
coepit de mtindi hujus illecebris et rerum temporalium muta- '

bilitate ssepius meute revolvere, et quam nulla sunt, qua3


temporaliter defluunt/ indesinenter pensare. Wam^ hoc didi-
cerat in Uteris et tbeologicis disciplinis, quibus ab a3tate tenera
incubuerat usque ad notitiam perfectam, quo ordine rerum
labentium mutabilitatem contemneret, ac viribus totis ad cas-
lestisregni desiderium suspiraret. Sed quod mente conce-
perat ut liberius opere compleret, hsereditatem paternam non
modicam cum cunctis sasculi oblectamentis despiciens, cu-
cuUam et cilicium induit, calciamenta deposuit, in vigiliis
camem et jejuniis maceravit. Et ut spontaneam eligeret pau-
pertatem, nihil omnino proprium habere decrevit, nee etiam
ipsam refectiouem carnalem, nisi quod de elemosinis fidelium
sub titulo reciperet caritatis. Et si forte post tenuissimam
refectionem aliquid superabundaret, nihil in crastinum reser-
vans, totum pauperibus erogavit. Vestitus etiam de nocte
dormivit, mattam pro stratu cubiculi habuit, saxum capiti pro
cervicali supj)osuit, cuculla solummodo et cilicio, quibus in
die vestitus incessit, pro nocturnalibus operimentis contentus. ''

Sicque in prce]paratio7ie Evangelii discaldatus incedeus, etEph.vi. 15.

vitam Apostolicam amplectens, diebus Dominicis ac festivis in


ecclesiis parrochialibus et aliis fidelium conventiculis, prgedi-
cationis ofBcium implevit. Quod tanto efficacius cordibus
audientium imjorimere potuit, quanto a carnalibu-s desideriis
et castrimargise crapulis extitit alienus. Ut autem vir Dei
Franciscus hoc salubre propositum ad efFectum jDerduceret,
articulos jam dictos [cum] quibusdam aliis, qui a fratribus
illius relig'ionis usque in hodiernum diem strenuissime obser-
vantui% in scedula conscriptos sedenti in consistorio Romse
Papse Innocentio preesentavit, et suam petitionem confirmari a
sede Apostolica jDostulavit.

'
^ fuerat . . cJioi-uscare'] institu- ]
defluunt~\ flmir'.t, C.
tor fuisse perbibetur et magister, <*
0. W. ins. et.

Romse mirabiliter ex hac luce mi- *


operimentis'] ccoperimentis, C.
gi-avit, O. W. I

I 2
:

132 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1227. Quomodo dominus Papa ordinem prcedictinn privilegto


confirmavit.

The rule Papa itaque in fratre memorato habitum deformem, vultum


of S. Fran- despicabilem, barbam prolixam, capillos incultos, supercilia
firmTh
pendentia et nigra, diligenter considerans, cum petitionera
Pope Inno- *^j^^^ tarn arduam et^ executione impossibilem recitari fecisset,
cent III. despexit eum et dixit; " Vade, frater, et qua3re porcos, quibus
" potius debes quam hominibus comparari, et involve te cum
" eis in" volutabro, et regulam illis a te commentatam^ tradens,
" oflScium tuEe prgedicationis impende." Qaod audiens Fran-
ciscus inclinato capita porcis tandem in-
exivit continue, et
ventis, in luto se cum eis tamdiu
quousque a planta involvit,
pedis usque ad verticem corpus suum totum cum ipso habitu
polluisset. Sicque ad consistorium revertens Papse se con-
spectibus prassentavit, dicens " Domine," inquit, " feci sicut ;

" praecepisti exaudi nunc, obsecro, petitionem meam." Quod


;

factum cum Papa admii'ans conspexisset, contristatus est valde


quod ilium despexisset; atque in se reversus, prsecepit ut
lotus rediret ad eum, qui celeriter a sorde mundatus reversus
**

f. 66 b. est festinanter. Commotus itaque Papa super eo, petitionem


ejus admisit, et per privilegium RomauEe ecclesi^ ofEcium
prasdicationis simul cum ordine petito ei confirmans cum
benedictione dimisit. Deinde famulus Dei Franciscus orato-
riuni in nrbe Eomana, in quo contemplativos meteret fructus,
construens, spirituale certamen contra spiritus maliguos et
carnalia ''
vitia egregius bellator assumpsit.

De prcedicatione fratris memorati et de fine ejusdem nimis


admirahili.

His Franciscus igitur per Italiam totam et CEeteras nationes, et


preaching prcecipue in urbe Eoma,^ cum ofRciura prEedicationis devotus
at Rome. impleret, populus Romanus, totius bonitatis inimicus, prgedica-
tionem viri Dei adeo despexit, quod nee ipsum audire, nee
Sanctis ejus voluerunt exbortationibus interesse. Tandem cum ''

'
W. ins. quasi. ^ Roma] om. C, as also Romanus
^ W. ins. luio. in the next line.
' In the margin is
^ commentatani] provisam, W.
" Sanctus Franciscus Romana
* qui . . . mundatus] quo . . .
" spretus in urbe
muudato, 0. W. " Dia serit volucrum sermonis
^ car?) alia vitia] carnalibus vitiis. " semina turbae."
0. W. It is corrected in B. by Below is a picture of St. Fran-
Par. ciscus preaching to the birds. He
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 133

per dies plurimos prfedicationem ejus despexisset, Franciscus A.D. 1227.


iudurationem coram graviter increpavit ; " Doleo," inquit, Preaching
multum super miseria vestra, quod non solum me Christi °. J,™^^" •

CIS titixomG
famulum spernitis, verum etiam Ilium, in me despicitis, quo-
uiam Eedemptorem mundi evaugelizavi vobis. Et nunc re-
cedens ab urbe, testimonium super desolatione
Illius invoco
vestra, qui est testis in ceelo fidelis ; atque in confusionem
vestram vado evangelizare Christum brutis animalibus et
volatilibus caali, ut audientes salutifera Dei verba obediant
et adquiescant." Sicque ab urbe exiens invenit sedentes
in suburbio in morticinis corvos, milvos, et picas, aliasque
aves multas in aere volitantes, et dixit eis; " PrEecipio vobis
innomine Jesu Christi, quern crucifixerunt Judeei, cujus
prtedicationem miseri despexerunt Romani, quatinus ad me
accedentes audiatis verbum Dei, in nomine Ejus qui vos
creavit et in archa Noe ab aquis diluvii liberavit." Et
continuo ad imperium ejus universa avium ilia multitudo illuc
accedens circumdedit eum; et facto silentio, omnique garritu
deposito, per diei dimidium spatium verbis viri Dei inten-
dentes de loco non sunt motEe, sed semper intuebantur faciem
prtedicantis. Hebc autem res admirabilis cum a civibus Eo-
raanis simul et ab intrantibus urbem et exeuntibus comperta
fuisset, et per triduum a viro Dei idipsum avibus convocatis •

replicatum exstitisset, exierunt de civitate clerus cum populo


multo, introducentes hominem Dei cum veneratione magna in
urbem. Quorum deinceps corda inft'uctuosa et pertinaciter ob-
durata oleo pr:edicationis obsecrantis emolliens in melius
commutavit. Coepit itaque celebre nomen ejus per universos Spread of
Italiaj fines ita dilatari, quod multi nobiles^ ipsius exemplum ^ ^ ^"^
*^''*

secuti, relicto SEeculo cum vitiis et concupiscentiis ejus, sese


magisterio subdiderunt. Crevit igitur in brevi hie ordo
fratrum praedictorum, qui Minores dicimtnr, per orbem uni-
versum, qui in urbibus habitantes et castellis, deni et septeni
exierunt in diebus,- per villas et ecclesias parochiales verbum
vitse prfedicantes, et turbis agrestibus virtutum plantaria inse-
rentes fructum plurimum^ Domino optulerunt. Nee solum
inter fideles semen verbi Dei et rorem doctrinse caslestis con-

is saying : " Avetc aves, laudate I


" uec tantum de columbis, cornici-
" Creatorem vestrum, qui vos pas- " bus, vel monedulis, sed vulturi-
" cit et ordinatis plumis vestit, nee " bus et volucribus rapacibus."
" laborafis, netis, aratis, vel semi- This is not in C.
" natis, uec in horrea congregatis." |
^ nobiles] homines, C.
Below is " Dum iter ageret per
:
- O.^. m?,.festivis.
" vallem Spoletanam, hoc evenit, !
^ O. W. ins. cum usuris etiam.
134 MATTH^I PAKISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1227. sperserunt, verum etiara ad gentilium et Sarracenorum nationes


se conferentes, perliibuerunt testimonium veritati, inter quos
etiam multi ex eis ad martirii gloriara pervenerunt.

JDe concwsu poptdorum ad ohitum fratris prcBclicti.

Death of Tandem vero, cum amicus Dei Franciscus in url^e Eoma


S. Francis, gimul et terris adjacentibus cum fratribus suis per annos
multos evangelium pacis prsedicasset, et talentum^ sibi credi-
tum, ut foenerator optim.us, cum usuris multiplicibus suo
largitori restituisset, venit hora ejus, ut transiret ex hoc
mundo ad Christum, et pro mercede laborum" acciperet coro-
The stig nam vitse, quam Dens se diligentibus repromisit. Itaque
mata. quintadecima die ante exitum suum de corpore apparuerunt
vulnera in manibus ejus et pedibus, sanguinem jugiter emit-
tentia, sicut in mundi Salvatore in ligno joendente apparue-
rant, cum crucifigeretur a Judteis.^ Latus quoque ejus dextrum

^ O. W. ins. a Domino. Lacrimarum effusio.

^ 0. W. ins. suorum. Peccati abrennnciacio.

^ At the foot of the page is a re- PenncB tertice.

presentation of the vision of St. Visus pudicitia.


Francis. St. Francis is reclining Auditus castimonia.
asleep;the stigmata are impressed OLfactus modestia.
on him; above is: " Sanctus Fran- Gustus temperantia.
" ciscus vitse sua5 anno penultimo Tactus sanctimonia.
" vidit Seraphin sic."
Pennce quarta.
Above the winged seraph is :

" Angelus magni consilii, sera- Simplex et pura oratio.

" phin." Voluntatis discretio.

The wings are numbered the ;


Munda et ordinata cogitatio.

hands are described, "Contempla- Mentis in Domino dilectio.

" tio," " Actio." Affectus sinceri plenitudo.

Then follow six tables of the PenncB quintce.


feathers of the six wings :

NuUi nocere verbo vel opere.


Pen?ice jnimce alee. Omnibus prodesse.
Propter auimam dampna sentire.
Veritas.
Pro fratre animam ponere.
lutegritas.
In his perseverare.
Firmitas.
Humilitas. PenjJCB se.vtce.
Simplicitas. Alienatio concupiscentia?.
Sua distribuere.
Pennce secundce.
Omnia Deum sequendo relinquerc.
Devota oratio. Abnegare seipsum.
Elemosinarum largitio. In his usque in finem perseverare.
Carnis maceratio. This is not in C.
.

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 135

adeo apertum et cruore respersum apparuit, ut etiam .secreta A.D. 1227.


cordis intima perspicua viderentur. Quid ergo ? factus est
ad eum coucursus populorum/ rem tam insolitam admiran- .
tium ; inter quos etiam ipsi cardinales accedentes sciscitabantur
ab eo, quid heec visio sibi vellet? Quibus ille "Hsec" visio ;

" in me iccirco^ ostensa est, quibus misterium crucis praadi-


" cavi, ut credatis in Eum. qui pro mundi salute hsec qua)
" videtis vulnera in cruce pertulit, et etiam ut me sciatis
" Ejus esse servum, quern evangelizavi vobis crucifixum,
" mortuum, et resuscitatum et ut omni ambiguitate remota
;

" in hac fidei constantia usque in finem perseveretis, lia3C


" vukiera, quas in me ita videtis aperta et sanguine cruentata,
" statim cum defunctus fuero, adeo sana erunt et coliserentia,
" ut carui ceeteraa * similia videantur." Qui continuo absque
omni angustia corporis et carnis cruciatu, COrpore' solutuSj,
spiritum suo reddidit Creatori. Quo defuncto, nulla vulnerum
praadictorum in latere, vel pedibus, sive manibus stigmata '^

remanserunt. Sepulto autem viro Dei in oratorio suo, Eo- Ho is


manus Pontifex ipsum in catbalogum Sanctorum admisit, et <2^iionized.
diem ejus depositionis solenniter instituit celebrari.

Continuatio.

Dominus autem Papa videns propositum et opus Limita-


Fratrum Minorum prosperari, necnon eorum numerum thTorder
cliatim multiplicari, secundum industriam beati Gama- by the
lielis intelligens quod Domino °^^'
disponente felix susci-
peret incrementum, conversationem ac regulam eorum
certis terminis, ne aliquando aliis religiosis essent in
supplantationem et nocumentum, limitavit; videlicet,
quod civitates et castella, in prseparationem Evangelii
accincti, ad informationem morum circuirent, plus
gestus maturitate et habitus vilitate docentes, quam
acri verborum correptione,'^ non contemnendo come-

> populoruni] hominum utriusque s


stigmata^ A blank for this word
sexus, O. W. in "W. It is in the margin in B.,
- O. W. ins. inquii. and interlined in C.
' 0. W. ius. vobis. 7 Par. inserts in the margin vd
^ catera:'] cera, O. W. ; cetera, B. increpiatione. C. has correptione vel
•'•
corpore^ came, W ijirrrjialkme u (he text.
136 MATTHiEI PAPJSIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1227. dentes, nee mollibus vestitos aspernando, cum soli

Deo corda pateant iiniversorum, et paupertatem mani-


festam, qiiam professi sunt, evidenter prosequerentur.
Nimia enim humilitas, in verba prorumpens ampulosa,
indicium latentis est superbias manifestum. Nee
etiam aliquem prssdicando tangerent corripientes, nee
confessiones alicujus, si eas audire eontingeret, quoquo
modo detegerent, licetad remota transmigTantes loca,
ne scandalum alicui fama denigretur, nee
oriatur vel
pax ecclesicB, qute a Sanctis Apostolis et magnis ac
Sanctis patribus ac doctoribus nostris supra firmam
petram stabilita est et ordinata, vel in temporalibus
jacturam incurrat vel quomodolilDet perturbetur. Pec-
cata auteni caute inquirant, ne ignotas et inauditas,
qui simplices sunt, discant enormitates. Nullum in
abyssum terroribus aut minis satirice objurgantes de-
mergant, sed potius in spem erigant spiritualem.
Fratres omnes Minores, de se ipsis primo aliis ex-
empla liumilitatis relinquentes, viros alterius reli-
gionis, regulam, vel statuta sibi vel suis statutis non
postponant. Omni extremitate, vilitate, et paupertate
pro Christo content!, non extoUantur, ut meliores aliis

videantur. Nee ad privilegia vel dig-nitates in prse-


judicium vel detrimentum aliquorum aspirent, nee
sine favorabili assensu vel petitione prEedicent, vel
alicui consulant, sese Et cum omnia pro
ingerentes.
f. 67. se et suis sequacibus irrefragaliter Franciscus novus
Dei tyro [ordinasset], dominus Papa regulam suam
approbavit, annotavit, et confirmavit ; et inviolabiliter
jussit ab ipso et fratribus suis in perpetuum observari.
Reo'ula autem talis est.

Inciint regula et vita Fratrum Minormn.

Rule of ula et vita


KesTila Fratrum Minorum hfec est. Scilicet,
S(
Waddmg,
S. Francis.
pQ^n^i
d nostri Jesu Christi sanctum Evangelium
Evangeliui ob- Minorum,
^^~
servare, vivendo in obedientia, sine proprio, in casti-
J.^;^^^'
;

DE TEMPORE REGIS HENRICl TERTII. 137

tate. Frater Francisciis promittit obedientiam et re- A.D. 1227.

verontiam domino Papse N. ac successoribus ejus 5"^*^ °^


V
.

1 .
-r> -r-i
S. Irancis.
canonice mtrantibus, et ecclesise ivomanse. Jlit ani
fratres teneantur fratri Francisco et ejus successoribus
obedire.

De Ms qui volunt vltaon istmn accipere, et quomodo


reci'pi debeant.

Si qui voluerint banc vitam accipere, et vencrint


ad fratres ad suos ministros pro-
nostros, mittant eos
vinciales, quibus sokimmodo, et non abis, recipiendi
fratres bcentia concedatur, Ministri vero diligenter
examinent eos de fide cathobca et ecclesiasticis sacra-
mentis. Et si h^c omnia credant, et velint ea fide-
bter confiteri et usque in iinem iirmiter observare,
et uxores non habent, vel si habent, et jam monas-
terium intraverint uxores, vel licentiam eis dederint,
auctoritate diocesani episcopi, voto continentiee jam
emisso, et illius sint ?etatis uxores, quod non possit de
eis oriri suspicio, dicant eis verbum sancti Evangelii
quod, vadant et vendant omnia sua, et ea
scilicet, S. Luc.

studeant pauperibus erogare. Quod si facere non


potuerint, sufficit eis bona voluntas. Et caveant fra-
tres et eorum ministri, ne solliciti sint de rebus suis
temporalibus, ut libere faciant de rebus suis quic-
quid Dominus iuspiraverit eis. Si tamen consilium
requiratur, licentiam habeant ministri mittendi eos ad
aliquos Deum timentes, quorum consilio bona sua
pauperibus erogentur. Postea concedant eis pannos
probationis, videlicet duas tunicas sine caputio, et
cingulum, et braccas, et caparonem usque ad cingulum
nisi eisdem ministris aliud secundum Deum aliquando
videatur. Finito vero anno probationis, recipiantur ad
obedientiam, promittentes vitam istam semper et re-
gulam observare ; et nuUo modo licebit de ista re-
ligione exire, juxta mandatum domini Papte. Quia
138 MATTH/EI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA,

A.D. 1227. secundum Evangelium, Nemo mittens manum ad


Kuie of
_ aratrum, et regno Dei. Et
aspiciens retro, aptus est

S, Luc. ix. illi c[^i j^-™^ promiserunt obeclientiam, habeant unam


^2-
tunicam cum caputio, et aliam sine caputio, qui
voluerint habere. Et qui necessitate coguntur, licet
portare calciamenta. Et fratres omnes vestimentis
vilibus induantur, et possunt ea reparare de saccis et
aliis peciis cum benedictione. Quos moneo et exhortor
ne despiciant neque judicent homines, quos vident
molHbus vestimentis et coloratis indutos, uti cibis et
potibus delicatis, sed magis unusquisque judicet et
despiciat semetipsum.

De divino officio et jejunio, et qiiotnodo ire debeant


l^er mundum.
Clerici -^
faciant divinum officium secundum ordinem
sanctaj Romanse excepto psalterio, ex quo
ecclesise,

poterint habere breviaria. Laici vero dicant viginti |

quatuor Pater noster pro matutinis, pro laudibus ^j

quinque, pro prima, tertia, sexta, nona, pro qualibet =.

istarum, septem, autem duodecim, pro


pro vesperis 1

completorio septem, et orent pro defmictis. Et jeju- \

nent a festo Omnium Sanctorum usque ad Nativitatem


Domini. Sanctam vero quadragesimam, quse incipit
ab Epiphania usque in continuos quadraginta dies,
quam Dominus Suo sancto jejunio consecravit, qui
voluntarie cam jejunant, benedicti sint a Domino, et
qui noluerint, non sint astricti sed aliam, usque ;

scilicet ad resurrectionem Domini, jejunent. Aliis


autem temporibus non teneantur, nisi sexta feria,
jejunare. Tempore vero manifestos necessitatis non
teneantur fratres jejunio corporali. Consulo vero,
moneo, et exhortor fratres meos in Domino Jesu

1 In the margin is a figui'e of a I


" natione Anglicns socius Sancti
Miuoiile, with " Frater Willdmus \
" Fiaucisci "' in lubrick above.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 139

Christo, ut quando vadiint per mundum, non litdgent, -A.D. 1227.

neque contendant verbis, nee alios judicent sed sint ;


g ^^j.°

mites, pacifici, et modesti, mansneti, et humiles, honeste


loquentes omnibus, sicut decet. Et non debeant equi-
tare, nisi manifesta necessitate vel infirmitate cogantnr.
In quamcunque domnm intraverint, primum dicant,
Pax hide domui. Et secundum EvangeKum, de omni- S- Luc. x,

bus cibis qui apponuntur eis, liceat manducare.

Quod fratres non recipiant iieciiniam.

Prfficipio firmiter fratribus universis, ut nullo mode


denarios vel pecuniam aliquam recipiant per se vel
per interpositam personam. Tamen pro necessitatibus
iniirmorum, et aliis fratribus induendis, per amicos
speciales ministri tantum et custodes soUicitam curam
gerant, secundum loca et tempora et frigidas regiones,
sicut necessitati viderint expedire. Eo semper salvo,
ut, sicut dictum est, denarios vel pecuniam non
recipiant.

De modo laborandi.
Fratres illi, quibus gratiam dedit Dominas laborandi,
laborent fideliter et devote ; ita scilicet, ut excluso
otio, animte inimico, sanctce orationis et devotionis
spiritum non extinguant, cui debent cetera tempora-
lia deservire. De mercede vero laboris pro se suisque
fratribus corporis necessaria recipiant prpeter denarios
vel pecuniam, et hoc humiliter, sicut decet servos Dei
et paupertatis sanctissim^e sectatores.

Quod fratres nihil sihi a/pproprient, et de elemosiiuc


petenda, et de frairibus inftrmis.

Fratres nihil sibi approprient, nee domum, nee locum,


nee aliquam rem. Et tanquam peregrini et adven^is
in hoc ScGCulo, in paupertate et humilitate Domino
140 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1227. famulantes, vadant pro elemosina confidenter. Nee


S*^* Francis
*^PC)rtet eos verecundari, quia Dominus pro nobis Se
fecit pauperem in hoc mundo. Hsec est ilia celsitudo
altissimse paupertatis, qufe vos carissimos fratres meos
hseredes et reges regni CBslorum instituit, pauperes
rebus fecit, virtutibus sullimavit ; lipec sit portio nostra,
quse perducit in terram viventium, cui, dilectissimi
fratres, totaliter inhserentes, nihil aliud pro nomine
Domini nostri Jesu Christi in perpetuum sub cfelo
habere velitis. Et ubicunque sunt et se invenerint
fratres, ostendant se domesticos invicem inter se, et
secure manifestent unus alteri necessitatem suam.
Quia si mater nutrit et diligit filium suum carnalem,
quanto diligentius debet quis et nutrire fratrem suum
f. 67 6. spiritualem ? Et si quis eorum in infirmitatem coci-
derit, alii fratres debent illi servire, sicut vellent sibi
serviri.

De 'ponnitentia fratrihus hivponenda.

Si quis fratrum, instigante inimico, mortaliter pecca-


verit, pro illis peccatis de quibus ordinatum faerit
inter fratres ut recuiTatur ad solos ministros pro-
vinciales, teneantur prtedicti fratres ad eos recurrere
quam citius poterint, sine mora. Ipsi vero ministri,
si presbyteri sunt, cum misericordia injungant poeni-
tentiam ; si vero presbyteri non sunt, injungi faciant
per alios sacerdotes hujus ordinis, sicut eis secundum
Deum melius videbitur expedire. Et cavere debent,
ne irascantur et conturbentur propter peccatum alicujus,
quoniam ira et conturbatio in se et in aliis impediimt
caritatem.

De electione generalis magistri hujus OTclhiis et

fraternitatis, et de caintido Pentecostes.

Universi fratres unum de fratribus istius religionis


teneantur semper habere generalem ministrum et ser-
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 141

vum totius fraternitatis, et ei teneantur firmitor A.D. 1227.


obedire. Quo decedente, electio successoris fiat a ^^^l*;
°^

ministris provmcialibus ct custodibus m capitulo


Pentecostes, in quo provinciales ministri teneantur
semper in simul convenire, ubicunque a general! mi-
nistro fuerit constitutum, et hoc semel in tribus annis,
vel ad aliuni terminum majorem vel minorem, sicut
a prfedicto niinistro fuerit constitutum et ordinatum.
Et si aliquo tempore appareat universitati ministrorum
provincialium et custodum, prsedictum ministrum non
esse sufficientem ad servitium et communem utilitatem
fratrum, teneantur prtedicti fratres, quibus electio data
est, in nomine Domini alium sibi eligere in custodem.

Post capitulum vero Pentecostes ministri tantum et


custodes possint singuli, si voluerint et eis expedire
videbitur, eodem anno in suis custodiis semel fratres
suos ad capitulum convocare.

Quod non liceat aliciii fratrum iwcBcUcare, nisi de


consensu diocesani et nisi prius examinetur.

Fratres non prasdicent in episcopatu alicujus epi-


scopi, cum ab illo illis fuerit contradictum. Et nullus
fratrum populo penitus audeat prsedicare, nisi a
ministro general! hujus fraternitatis fuerit examinatus
et approbatus, et ab eo sibi officium prgedicationis con-
cessum. Moneo quoque et exhortor eosdem fratres,
ut in prsedicatione, quam faciunt, sint examinata et
casta eorum eloquia, ad utilitatem et fedificationem
populi, amiunciando eis vitia et virtutes, poenam et
gloriam, cum brevitate sermonis ;
quia verbum abbre- Cf. Isa. x.
^^"
viatum fecit Dominus super terrani.

De scdubri ammonitione et correctione fratrum.

Fratres qui sunt ministri et servi aliorum fratrum


visitent et moneant fratres suos humiliter, et caritative
corrigant eos; non pra3cipientes eis aliquid, quod sit
142 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1227. contra animam suam et regulam nostram. Fratres


Rule of vero, qui sunt subditi, recordentur quod propter Deum
'
abnegaverunt proprias voluntates unde firmiter prse- ;

cipio eis, ut obediant suis ministris in omnibus qutie


promiserunt Domino observare, et non sint contrarii
animse suae et regulse nostrse. Et ubicunque sunt fra-
tres, qui scirent et cognoseerent se non posse regailam
spiritualiter observare, ad suos ministros debeant, si

possint, recuiTere. Llinistri vero caritative et benigne


eos recipiant, et tantam familiaritatem habeant circa
ipsos, ut dicere possint eis et facere sicut servis suis.
Nam ita debent esse, quod ministri sint servi omnium
fratrum. Moneo vero et exbortor in . Domino Jesu
Christo, ut caveant fratres ab omni superbia, vana
gloria, invidia, avaritia, cura, et soUicitudine liujus
sa3culi, detractione, et murmuratione, et non curent
nescientes literas, literas discere ; sed attendant, quod
super omnia debent habere Spiritum Domini et sanctam
Ejus operationem, orare semper ad Eum puro corde,
et habere humilitatem, patientiam in persecutione [et]

in infirmitate, et diligere eos qui vos j^ersequuntur


et reprehendunt et arguunt; quia dicit Dominus,
S. Matt. V. Biligite iniinicos vestros, et, Orate 2^0 ijersequentihus
44, 10.
et calum]pniantihus vos. Beati qui pevsecutione'm
ixttiuntur propter justitiaon, quonimn ipsorum est
St. Matt, regniiin ccelorum. Qui autem perseveraverit usque in
xxiv. ]3.
finem, hie salvus erit.

Quod fratres non ingrediantur monasteria mona-


charum.

Prsecipio firmiter fratribus universis, ne habeant


suspecta consortia vel consilia mulierum ; et ne ingre-
diantur monasteria monacharum, preeter illos quibus a
sede Apostolica concessa est licentia specialis. Nee
fiant compatres virorum vel mulierum, ne hac occasione
inter fratres vel de fratribus scandalum oriatiu".
^

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII, 143

De euntihus inter infideles. A.D. 1227.

Quicimque fratrum divina inspiratione volueriiit ire Rule of


^- ^I'^-ucis.
inter Sarracenos vel alios infideles, petant iiide licentiam
a suis ministris provincialibus ; ministii vero nullis
eundi licentiam tribuant, nisi quos viderint idoneos eis

ad mittendum. Ad lisec, per obedientiam injungo


ministris, ut petant a domino Papa nnum de sanctse
Romana3 eeclesise cardinalibus, qui sit gubernator, pro-
tector, et corrector hujus fraternitatis ; ut semper
subditi et subject! pedibus ejusdem ecclesipe, stabiles

in fide catliolica, paupertatem et libertatem et sanctum


EvangeKum Domini nostri Jesu Christi, quod firmiter
promisimus, observemus. —

Magister Rohertus factus est einscopus Saresbiriensis.

Eodem anno ^ magister Robertus de Bingham ex Robert de

canonico Sarisberiensi factus est episcopus ejusdem i^ig^i^p^of


ecclesi?e. Salisbury.

Be quihusdam novis institutiomhus regis Anglorum II\_enrici'].

Anno Domini mccxxyiii. Eex Anglorum Henricus festum Henry III.


Dominica3 Nativitatis apud Eboracum solempniter celebravit, et ^^ York.

protinus inde recedens versus Londoniam recto tramite pro-


peravit. In hoc autem itinere mensuras bladi, vini, et cervisite " False
^^^^u^-es
falsitatis arsuens, quasdam ^ confregit et comburere nonnullas
° •j. ,-^ • • • of gram,
et vasa substituens capaciora, panem majoris pon-
1
praecepit ;
^ff
deris jussif fieri, et hujus statuti contemptores poena gravi broken up.
pecuniaria multari praBcepit.

De morte Bogeri de Thony militis.

Eodem tempore, mense Januario, Eogerus de Thony, ^ vir Death of


nobilis et miles strennus, non longe a Eadingo diem clausit ^?"^^ ^^
Thonj'.

1 There is a mitre and pastoral *


jussit] fecit, 0. W.
staff iu the margin.
^ His shield, inV'-^rted, is at the
2 cervisia'] celia3, 0. W.
foot of the page.
^ quasdam . . nonmdlas] quaidam
. . . tionnuJla, W.
144 MATTHyEI PARISIENSIS CHRONICA MAJOEA.

A.D. 1228. cxtremiim.^ Cujus frater riatu majoi' Eadulplins," vir quidem
arniis strenuus, genere priTeclarus, cupicns cum ipso clicto
Legend of Rogd'O habere colloquium, autequam obiret,
liabuisse vel
his recall
to life by
^^^^^ summa de triginta miliaribus rap-
festinationo vcnit

his tus equo velocissimo ad eum. Sed defuncto jam fratre,


brother. quern totis ^ visceriblis tenerrime diligebat, nee vocem * nee
sensum, membris jam rigescentibiis^ et algentibus, invenit.
Lacrimabiliter ^ igitur vociferabatur, dicens ;
" Adjuro
" per Deum, ut mecum loquaris, frater carissime."
f. 68. Cumque coram militibus suis et aliis multis astantibus cla-
mores et obsecrationes cum ejulatu iugeminaret, addidit
etiam, quod nunquam deinceps comederet, nisi ipsius collo-
qviio frueretur. Tunc mortuus ille, per ^ se residens, incre-
pavit acriter fratrem, c|uod spiritum ejus inquietans ad
corpus denuo tam importmio clam ore revocasset. " Jam,"
inquit, " et poenas vidi malorum et gaudia beatorum, necnon
" supplicia magna, quibus miser ego deputatus sum, oculis
" meis conspexi. Va?, va3 mihi, quare unquani torneamenta
" exercui, et ea tanto studio dilexi ? " Cui frater; " ISTonne,"
ait,^ " tu salvaberis?" Et ille; " Salvabor," inquit; " unum
" euim opus, immo oiJusculum, et unum munus, immo
" munusculum, contuli in bonoremperpetua) Virginis Marias,
" per quod Dei ^ misericordia certam spero liberationem."
Cui Eadulfus; " Nunquid supplicia, quibus addictus es, ut
" dicis, operibus bonis, Missis, et elemosinis poterunt miti-
" gari?" Ad bsec Eogerus ; "Poterunt quidem." " Et ego,"
aitEadulfus, "tibi in veritate promitto, me pro salute vestra
" et antecessorum nostrorum donium facturum religionis, ho-
" nestis ^'^ personis incolendam, qui pro liberatione anima-
" rum*^ nostrarum Deum asternaliter invocabunt." Eespondit
Eogerus; " Auxiliis ^^ talibus multvim indigeo. Sed nihil,

' cxtremujii] siipremum, O. W. 7 per se] in lecto, O. W.


^ O. W. ins. qui time abseiiserat. s
O. W. ins. et.
3 totis .... diligebat'] multum ^ Dei . . liberationem] salvabor,
clilexit, 0. W. feci, 0. W.
"•
O. W. ins. in illo. ^^ Iwnesiis . . . qui] quam cum
^ rigcscentihus] frigescentibus, C. monachis religiosis implevero, O.
^ For this sentence O. W. have, W.
" Radulfus vero de fratris obitu ^' ajmnaruvi 7iostrarum] anima;
" valde contristatus coepit cum fletu vestrffi et predecessorum nostrorum,
" et vociferatione maxima fratrem o. w.
" jam defunctum adjurare, ut fra- '2 Auxiliis talibus] promissionibus
" terno ductus affectu secum lo- tuis, O. W.
" queretur."
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 145

" qaa3so, mihi pi'omittas, nisi quod desideras et volueris A.D. 1228.
" eflPectiii^ mancipare." Efc sic fratri cunctisque astantibus
valedicens, spirifcum deniio exhalavit. Deinde Eadvilfiis frater
ejus," sicut promiserat, doiniim'^ religionis in partibus Occi-
dentis regni Anglia3 constituens,'* eandem preediis et beneficiis
non modicis ampliavit.

Be translatione Ricardi Sareshiriensis episcoin ad Dunelmum.

Eodem anno, cassata Eoma3 electione magistri Willelmi Richard


Scoti Dunelmensis electi, Ricardus Sarebiriensis episcopus ad ^ ^\\^-[
eundem episcopatum electus est, postulatus, et translatus ^^ -Qxw- ;

jDost cujus promotionem canonici Sarebirienses elegerunt ham.


magistrum Eobertum de Biingebam canonicum suum in ani- ''

marum suaruni episcopum et pastorem. Quo utique anno


decisa est contentio inter nionacbos Coventrenses et canonicos The
Eoma3 per sententiam
Liclaesfeldenses sujoer episcopo eligendo quarrel be-
difSnitivam deinceps episcopos alternatim eligant,
; ita ut twecn the
raonachi primum, et canonici eo defuncto alteram hoc tamen ;
Coventry
observato, ut prior Coventrensis in electione primam semper and
habeat Tocem. In bac autem sententia videtur plurimum juri Lichfield
settled,
monachorum fuisse derogatum, qui eatenus semper pontifices
elegerant absque canouicorum consensu. Eodem anno, impe- Death of
rator Constantinopolitanus humanaa naturaa debitum solvit, the em-
filium Lajredem relinquens parvulum et nondum idoneum ad *'

^^^^^^ ^^
imperii dignitatem. Courtenay.

-De sententia in im]}eratorem lata.

Circa dies istos Papa Gregorius, cum imperatoris Romano- IIccc plus

rum
...-*..
Frredeiicil contumaciam, simul ot Crucifisi contemptum,
'
' ad inipera-

ut sibi videbatur, impunitum diutius distulisset, tandem, ne to7-em


-^T^.'"*^"*

canis videretur latrare non valens, de consilio cardinalium suo- quam ad


rum, ipsum imperatorcm excommunicayit, et latam sententiam ^'^^^oyam
per literas Apostolicas in diversis mundi partibus publicari
usquTad
prgecepit. Inter ca3teros autem bujus sentential publicatores hoc signum
Stepbano scripsit arcbiepiscopo Cantuariensi in bsec verba ; ^^
" Gregorius episcopus Stepbano Cantuariensi arcbiepiscopo salu- V\^

^
effectid mancipare'] efFectu * constituens, eandem]
coustruens
complere, 0. W. monachos Cistereienses imposuit, et
- O. W. eodem anno.
ins. locum, 0. W.
^ domum abbatiam, 0.
religionis'] 5 canonicum] concanonicum, W.
W. I cannot find that he founded ^ Baldwin II., who was the
any rehgious house. brother, not the son, of Robert.

VOL. IIL K
;

146 MATTH^I PARTSIENSTS CHRONICA MAJORA.

A.D, 1228. teui, etc.^ In maris amplitudine spatiosa navicula Petri posita,
Letter of yel potius exposita turbinibus tempestatum, sic jugiter pro-
Pope Gre- cellis et fluctibus agitatur, ut ejus gubernatores ac rcmiges
gory IX.
to arch- vis contingat aliquando inter inundantium imbrium angustias
bishop respirare, vix Caribdis voragines transire, vix a Cilia
Langton ISTam- quandoque prospero fiatu^ plenis velis ad
cleclinare.
on the
conduct portum siibito ventus irruens ex adverso, impul-
vehitur,"*
of the sus ab cujns halitus ardere facit, ad altitudinem maris
illo
emperor. et turbulentse profunditatis oceanum navis rapitur ; quae
'"

cincta fluctibus mergitur, nee submergitur, quia in ea Do-


minus residens, discipulorum tandem clamoribus excitatus,
dum fugat spiritus insufflantes, et mari ventisque imperat,
fit tranquillum. Quatuor quidem procellEe quatiunt navem
istam. JSTam perfida paganorum turba terram inclytam,
Christi sanguine consecratam, impie detinere contendunt
rabies tyrannorum, temporalia rapiens, exterminat justitiam
et conculcat ecclesiasticam libertatem ; haBreticorum insania
Cbristi tunicam scindere nititur et subvertere fidei sacra-
mentum ; falsorum fratrum et filiorum dolosa perversitas
2 Cor. vii concutit viscera et latus dilacerat matris suae. Sicque foris
imgncB, inhis timores ; extra interficit gladius, et domibus •*

mors similiter Sicque frequenter fit, quod


intentatur.
Christi ecclesia tot angustiis perturbatur; dum alere credit
filios, nutrit in sinu ignem, serpentes, et regulos, qui flatu

et morsu et incendio ciincta vastare nituntur. Hinc est,


quod ad monstra hujusmodi perimenda, et expugnandas acies
inimicas, ac tempestatum inquietudines mitigandas, Apo-
''

stolica sedes his temporibus cum multa diligentia quendam


alumnum, imperatorem videlicet Frethericum, quem quasi
a matris utero escepit, uberibus lactavit, humeris bajulavit,
de manibus quasrentium animam ejus frequenter eripuit,
educare studuit, multis laboribus et expensis usque ad virum
perfectum perduxit, ad regiee dignitatis decorem, et tandem
ad fastigium culminis imperialis provexit, credens ilium
habere defensionis virgam et baculum senectutis. Ipse
autem dum in Theutonicam se transtulit ad habenas imperii
optinendas, jocunda, ut credebatur, auspicia, sed verius
pericula, matris optutibus inferebat. !Nam sponte, non

1 This letter had been sent to 3 flatii] iiante vento, O.W.


various bishops in the previous * vehitur'} tenditur, 0. W.
year, 10 Oct. 1227. Potthast. Re- 5 tuo'hulentce] turbulentis, B. O
gest. Pontif. p. 695. See Huillard- W.
Breholles,PIist. Diplom. Freder. II., "^
domibus'] dorai, O. W.
iii. p. 24. ' ac] ad, O. W.
- O. W. ins. si.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 147

monitu, sede AjDOstoIica ignorante, crucem suis afltixit A.D. 122J


hiimeris, vovens solenniter se in Terraa
SanctEe sulDsidiiim Letter of
profecturum. Deinde se et alios cruce signatos excommuui- Pope Gre-
certo pi'oficiscerentur tempore. Sed in- ^°^-^, /
'

cari optinuit, nisi


cidenter absolutionem petiit et accepit, de parendo super bishop
hoc mandatis ecclesias prius prasstito juramento. Exube- Langtou
rantem autem gratiam super ipsum Apostolica sedes infun- ^'^ ^^'^
dens, ut festinantius ad Terras Sanctee transiret subsidium, £ ,,

ipsum contra morem ad coronam vocavit, qui ad hoc non emperor,


invitare/ sed multiplicatis iutercessoribus invitari per mag-
nificos nuncios consuevit. Sicque idem sub crucis yexillo
usque ad heec tempora propria negotia plenius et perfec-
tius consummavit. Tandem cum manibus felicis recorda-
tionis Honorii Papaa, prasdecessoris nostri, in beati Petri
basilica recepisset diadema, de manibus nostris, tunc in
minori officio constitutis, crucem resumpsit, voto publice
innovato. Plures sub spe sui subsidii ad crucem sumendam
induxit, et certum recepit terminum transfretandi. Habito
quoque postmodum apud Yerulas - cum ecclesia Romana col-
loquio, juravit publice se in certo termino, a Romana sibi
ecclesia prasfigendo, et tanquam imperatorem honorifice pro-
fecturum. Exinde apud Ferentinum in colloquio simili duorum
annorum transfretandi terminum et prasfixit sic-
elegit sibi ;

que transiturum, et nobilem mulierem,-'^ natam carissimi filii


in Christo Johannis regis Jerosolimorum, illustris
nostri
ijDsiusregni hseredem, in conjugem recepturum, solenniter f. CS &.

prgestito jm^amento spopondit ; adjungens, quod per hoc ad


obsequium Terrse Sanctas, non ut casteri peregrini, sed ut
Teniplarii et Hospitalarii, se in perpetuum obligaret.
Appropinquante itaque termino preelibato, coepit excusationes
multiplices prsetendere, se ad transitum asserens non para-
tum et ut denuo ternorum sibi daretur terminus annorum,
;

grandia optulit obsequia Terr^ Sanctse, cum obligationibus


satis magnis. Apostolica vero sedes, ne tantis laboribus
exufflatis et inuti liter sic exhaustis totum dissolveretur
uegotium, quod huic principi post Romanam ecclesiam
principalius incumbebat, habito plurium episcoporum et
aliorum virorum consilio, de contingentibus nil omittens,
venerabilem fratrem nostrum P[elagium] Albanensem episco-
pum, et bonge memoriiB G-[ualonem] titulo Sancti Martini
presbyterum cardinalem, ad confirmanda ilia, quaa im23erator
pro crucis obsequio spontaneus promittebat, transmisit. Cum-

^ invitare] iuvitatus, B. 0. W. I * Yolande de Brienue.


- Voroli. I

K 2
148 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

AD. 1228. que apucl vSanctum Gormanum cum plurilDus Alemanniaa


Letter of principibus pariter imperator projDria manu
convenissent,
Pope Gre- juravit, quod incle ad biennium, id est, in passagio Augusti
gory IX.
to arch-
nunc proximo tvansacto, omni excusatione et dilatione ces-
bishop santibus, transfretaret, mille milites ibidem per biennium
Langton teneret ad suum stipeudium pro subsidio Terra) Sanctce, cen-
on the tum milia unciarum auri, in quinque passagiis tunc jaroximo
conduct
of the
futuris, illuc destinaret certis assignaiida personis. Et tunc
emperor. cardinales presbyteri, de imperatoris consensu, in conspectu
princiiDum ac populi circumstantis, excommunicationis sen-
tentiam publice auctoritate Apostolica protulerunt in quam ;

inciderct imperator, si forte in aliquo defecerit pr^dictorum.


Obligavit insuper se imperator ad centum chelendras et quin-
quaginta galeas ducendas et tenendas ultra mare, et quod
insuper duobus tnilibus militum passagium certis terminis
largiretur, in animam suam jurari faciens, se ista qu^
diximus impleturum, et si^onte consentiens in se et regnum
suum ferri sententiam, si non fuerint observata. Qu.aliter
^

autem ha3C impleverit, advertas. ITam cum [ad] ejus fre-


quentem instantiam multa cruce signatorum milia, per ex-
communicationis sententiam coartati," in termino destinato
ad portum Brundusii properassent, quia gratiam suam im-
perator subtraxerat civitatibus fere cunctis in portubus con-
stitutis, et idem a prasdecessore nostro ac a nobis frequentius
monitus, ut diligenter pararet omnia et fideliter quce spo-
ponderat adimpleret, ipse promissorum,^ quaa sedi AjDostolicas
et cruce signatis per prsedicatores et literas suas fecerat de
sponsione jaassagii, necessariorum et victus, suae salutis im-
memor, tam diu in asstivi fervoris incendio in regione
mortis et aeris corruptela detinuit Cliristianum exercitum,
ut non solum magna pars plebis, verum etiam non modica
multitude nobilium et magnatum, pestilentia, sitis ariditate,
ardoris incendio, ac multis incommoditatibus exjjiravit.
Inter quos defecerunt bonte memoria3 episcopi * Andegavensis
et Augustensis. Pars vero non modica infirmitate gravata
regrediens, in viis, in silvis et planitiis, in montibus et
speluncis occubuit jam ex parte. Sane reliqui, vix obtenta
licentia, licet galeise, clialendrfE, ac naves sufficientes ad

^ O. W. ins. hcEc. p. 27. This seems to be the true


^ coartati^ coartari, B. reading, as the bishop of Angers
3 promissoruni] praemissorum, B. (William) did not die till many
o. w. 3'ears afterwards. Augustensis is
* episcopi . . . Augustensis^ no- probably bishop Siegfried of Augs-
bilis yir Lantgravius et episcopus bourg.
Augustensis, Huillard-Breholles, iii.
DE TEMPOEE REGIS HENRICI TERTII. 149

" transitum victualium, hominum, et equorum, ut pi'omiserat, A.D. 1228.


" non adessent, in festo tamen beatee Virginis cum jam em.- Letter of
" poris instantia immineret, ut naves [a] transmarinis partibus -"^ope bre-
'

" inciperent remeare, sulcare maria inchoarunt; sed pro nomine ^Q arch-
" Jesu Cliristi se discrimini committentes,^ ac credentes im- bishop
" peratorem cominus eorum vestigia seciTturum. Idem vero, Langtou
" evacuatis promissionibus, ruptis vinculis quibus tenebatur ^'^ ^ ^
^
" astrictus, calcato timore divino, contempta reverentia Jesu^fj-jj^
" Christi, ceusura ecclesiastiea vilipensa, ac relicto exercitu emperor.
" Christiano, esposita infidelibus Terra Sancta, devotione po-
" puli Christiani abjecta, in suum et totius Christianitatis
" obprobrium retrorsum ad con-
[abiit], abstractus et illectus
" suetas regni" delicias, abjectionem corporis sui frivolis ex- Thren.
" cusationibus, ut dicitur, gestiens palliare. Attendite ergo, et
^^•

" videte, si est dolor sicut dolor sedis Apostolicte, matris vestrte,
" sic crudeliter et totiens deceptas in filio quern lactaverat,
" in quem posuit in hoc facto spei sua3 fiduciam, in^ quern tot
" beneficioruni abundantiam cumulavit dissimulans interim, ;

" ne occasione inventa se averteret a Terras Sanctas subsidio,


" cxilia prsesulum, spoliationes, captivitates, et injurias multi-
" plices, quas ecclesiis, viris religiosis,'' clericis irrogavit, et
" obaudiens querelas multiplices pauperum, populorum, ct
" nobilium patrimonii ecclesiee clamantium contra ipsum, (|uas
" i)i awes Domini Sahaoth credimus introisse. Et quamvis S. Jac. v. 4.
" ecclesia Eomana tueri debeat filium tanta diligentia educa-
" turn et magnificentia exaltatum, nunc ipsum gemit sine
" Marte victum, absque hoste prostratum, et in suib confu-
" sionis obprobrium tam ignominiose dejectum. Non minus
" gemit exterminium exercitvis Cliristiani, qui non inimicorum
" gladiis vel virtute defecit, sed calamitate tam miserabili est
" consumptus. Gemit etiam, quod pars residua bellatorum,
" exposita maris periculis et fluctibus tempestatum, absque
" duce, prteceptore, et principe ducitur, quo ignorat, modi-
" cum profectura Terrte Sanctaa utilitatibus. Quibus debitee
" consolationis solatium et oportunte subventionis ^ auxiliuiUj
" impedientibus jam maris frementis procellis temporisque
" angustia, juxta votum non possumus ministrare. Gemit
" insuper excidium Terra) Sancta, qtiam nunc cripi do
" manibus paganorum spcrabamus quana olim, ut asscritur, ;

" rccuperasset Christianus exercitus per concambium Damieta;,


" nisi semel eis et iterum imperialibus fuisset Uteris inter-
" dictum. Qui etiam non fuisset in manibus paganorum in-

1 co??i?H«<te?i<es] concurrentes, W. \
*
W. ins. e< ; c/er/c«s is expuncted
- O. W. ins. sui, I
in C.
3 in . . abundantiam^ om. 0. W. ^ subveutivnis] subjectionis, B,
150 MATTH.EI PABISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1228. '

clusus, si galearum. subsidium, ut ex joarte sua promissiim


Letter of fuerat ^ subsecutum. ISTam Damieta," qua3, ut
et fieri poterat,
Fope Gre- astruitur, suo tradita nuntio et aquilis imperialibus insignita,
gory IX.
to arch-
eodem die crudeliter spoliata, et per suos deteriorata viliter
bishop Eecurrit
et ignominiose, pei' ipsos fuit infidelibus restituta.
Langton etiam ad rediviva suspiria et amissionem prsescriptam, re-
on the colens Damietaa tot laborura angustias, tot espeusarum
conduct
of the dispendia, tot mortes fidelium, et tot excursus temporum,
emperor. qu^ iuutiliter affluxerunt, subortis lacrimis flere non cessat;
nee est qui consoletur earn ex omnibus caris ejus, nee abster-
gat lacrimas amaxillis. Cum ergo vox ejus in Eama jam sonu-
erit, et Eachel non solum filios, sed base omnia irremediabili
lamentatione deploret, quis fidelium a gemitibus et suspiriis
continebit ? quis filiorum, cernens aqiiarum profluvia de
matris oculis prodeuntia, lacrimas non efFundet ? quis matris
non compatietur angustiis, nee immensis ejus doloribus con-
dolebit ? quis fidelium propter hcec non ardentius inflamma-
bitur ad subsidium Terree Sanct83, ne Christiana juventus ex
insperato casu penitus prostrata videatur et ignominiose
animo consternata. ISTonne viri cordati et filii Jesu Christi
debent ad subsidium Terrte Sanctee tanto fortius animari,
quanto iguominiam jam amplius resultare conspiciunt ex
insperata ruina in patrem et filium, in Redemptorem atque
redemptos, in Cbristum et populum Chrisiianum ? Nos igitur
hoc negotium tanto ardentius resumere afFectamus, et pro-
f. 69. fundiori consilio alta intendimus remedia invenire, quanto
magis ^ necessitas et ex multis inflata doloribus nostram
grandis angustia [mentem] pavit * et sic cum Dominus ;

populo Suo modicum ostendit Se iratum, de illius manu hoc


tempore sacrificium non acceptans, qui jsrudentiam non est
imitatus illorum per quern salus in Israel [fieri] consuevit,
non tamen misericordige Dei sunt consumptse, nee ejus mi-
'"

serationes penitus defecerunt. Sperantes namque in miseri-


cordia Dei nostri, qui viam nobis ostendit, jDcr quam in
hoc opere prospere gradiamur, et viros secundum cor suum
destinabit, qui i3ra3cedant in cordis puritate ac manuura
munditia exercitum Christianum. Ideoque fraternitatem
vestram obsecramus in Domino, per Apostolica scripta pra3-
cipiendo mandautes, quatinus hoc clero et populis vobis
commissis fideliter exponentes, ac inducentes eosdem ad h83C
exequenda, suos studeant animos prasparare, et ipsos ad

1 fuerat] extiterat, 0. W. * pay«7 ; et sic cuni] premit ; etsi


- O. W. ins. perdita. enim, Huillard-Breholles.
3 fnagis'] major incumbit, O. W. 5 7ion~\ nondum, O. W.
DE TEMPORE REGJS HENPJCI TEETH. 151

vindicandam injuriam Jesu Cliristi sedulis exliortationibus A.D. 1228.


invitetis, ut, cum
ipsos sedes Apostolica habito majori tractatu Letter of
soUicitandos providerit, promtos inveniat et paratos. Porro, ^"^P*^ ^^s-
'
ne tanquam canes muti, uon valentes latrare, videamur de-
f^ '?i.(>],
ferre homini contra Deum, non siimentes ultionem de illo, bishop
qui tantam injuriam^ populo procuravit, imperatorem videlicet Langton
Frethericum, qui nee transfretavit in termino constitute, nee '^^ ^^^
illuc in taxatis passagiis prasscriptam j^ecuniam destinavit,
^f ^j,
nee mille duxit milites per biennium tenendos ad suuni [sti- emperor,
pendium] pro subsidio Terraa Sancta) ibidem, sed in - tribus
articulis manifesto deficiens, in descriptaa escommunicationis
laqueum ultroneus se ingessit, excommunicatum, quamquam
inviti, publico nunciamus, et mandamus ab omnibus arctius
evitari,^ contra ipsum, si contumacia ejus esegerit, gravius
processuri. Confidimus tamen adhuc in pii Patris dementia,
qui neminem vult perire, quod oculi mentis caligantes, hoc
ecclesiastico delibuti colirio, si non fuerit animo rebellis,
lumine poterunt illustrari, ut suara aspiciat nuditatem, et
iguominiam quani incurrit, avertant sicque recurrat ad
;

modicum, et ad matrem ecclesiam revertatur, per humi-


litatem debitam et satisfactionem congruam salutis remedia
recepturus. iN'ou enim ejus salutem in Domino affectamus
interire, quem olim sincere dileximus, in minori etiam oflSicio
coustituti. Data Laterani, Pontificatus nostri anno secundo."

Quomodo hii'perator Fretheric-us promulgaverit se excomvi-iini-


catvAU fuisse injuste.

Im^Derator itaque Fretbericus, cum a referentibus se excom- Declam-


^^"^"^
municatum cognovisset, perturbatus est valde; et sicut Papa '^
_

per litteras suas in omnibus Christianorum finibus latam fece- ^^_


^j^ jjjg
rat sententiam publicari, ita dictus imperator scripsit univer- coinmiini-
sis regibus et priucipibus Christianis, conquerens sententiam cation,

in eum fuisse injuiiose latam. Denunciavit etiam singulis


et universis, se non frivolis excusationibus, sicut ei Papa men-
dose imposiiit, a peregrinatione incboata reversum, sed maxime
infirmitatis causa, Illius super hoc testimonium invocans,
qui est testis in caslo fidelis. AflBrmavit insuper, quia quam
citius sibi Dens prosperitatem prasstiterit corporalem, votum
suae peregrinationis, sicut decet imperatorem, cum bonore
congruo persolvere Domino procurabit. Inter casteros siquidem

1 O. W. ins. in Dei. I
" ecclesiarum pi'c'elatos excommu-
- 0. W. ins. his. " nicationem facientes publice
5 0. W. ins. ' per vos et alios I
" uuntiari."
152 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1228. catliolicos regea literas auro bullatas Auglorum regi trans-
Letter of misit, proponeus in eisdem Romanam ecclesiam tanto jam ava-
em- ritia3 snccensam incendio et concupiscentia manifesta, quod
the kino- of
^-"^'lis ecclesiasticis non sibi pro voto sufficientibus, imperatores,
England reges, et principes exba3redare et tributarios constituere non
against the veretur. Habeat autem de prEemissis res Anglorum ex se
rope.
^pgQ [exemplum] cujus patrem, regem scilicet Johannem, tarn
,

din excommunicatum tenuit, quonsque ipsum et regna ejus


constituit sub tributo. Habeant etiam geueraliter omnes idem
exemplum de comite Tholosano, et alios principes multos,
quorum terras et personas tamdiu sub interdicto concludere
molitur,donee illos in consimilem redigat servitutem. Si-
monias, exactiones diversas, et a Sceculis inauditas, quas
in ecclesiasticas personas incessanter exercent, usuras
manifestas, et palliatas, qiiibus hactenus incognitis
totum mundum inficiunt, prsetermitto. Sermones
tamen super mel mellitos et super oleum moUitos,
insatiabiles sanguisugse/ dicentes curiam Romanam
esse ecclesiam, matrem nostram, ac nutricem cum sit ;

curia pr^etaxata omnium malorum radix et origo, non


maternos, sed novercales, ex cognitis
actus exercens
fructibus suis certum faciens argumentum. Revolvant
lipec incliti barones Anglise, quos Papa Innocentius
bullatis Uteris communitos animavit, ut in regem
Johamiem quasi ecclesice inimicum insurgerent obsti-
natum. Sed postquam enormiter memoratus rex est
incurvatus, et se suumque regnum ecclesiie Romanas,
velut efFeminatus, mancipavit, prtedictus Papa pro-
ceres, quos prius sustinuit et excitaverat, postposito
mundi pudore Deique timore, conculcavit morti expo-
sitos et miserabiliter exhseredandos, ut more Romano
protervo liiatu quod pinguius erat, proh dolor, absor-
beret ! Et factum est quod, incitante Romanorum
avaritia, princeps provinciarum facta est sub tributo.
Ecce mores Romanorum, ecce laquei pr^elatorum, qui-
bus universos ac singulos quserunt illaqueare, nummos
emungere, libcros subjugare, pacificos inquietare,^ in

^ Sic, the verb being omitted. | - inqiiietare'} inquietares, B.


DE TEMPORE REGIS HENRICl TERTII. 153

vestibiis ovium, cum sint intrinsecus lupi rapaces, A.D. 1228.


of
leo-atos
^
pendere,
,
liuc et
.
illiic mittentes,
punire potestatem habentes, non ut
, '
excommimicare,
'the
sus-
semen,
^i-etter
era-
peror to
id est, seminent fructificandum, sed ut ^^'^ ^^'^i "^
verbum Dei, ' '
/ England
_

pecuniam extorqueant, colligant, et metant qupe nun- against the


quam seminarunt. Sicque fit, ut ecclesias sacras, pau- ^°^^-
perum refugia, sanctorum mansiones diripiant, quas
pii ac simplices patres nostri in refectionem paupe-
rum peregrinorum et religiosorum sustentationem
ac
fiuidaverimt. Et nunc ad imperia et regna degeneres
et ignobiles, quos sol?e literas faciunt insanire, ausu
temerario contendunt anhelare. In paupertate quidem
et simplicitate fundata erat ecclesia primitiva, cum
sanctos, quos catbalogus sanctorum commemorat, fce-
cunda pai"turiret. Sed cdiud fvMdamentum nemo 'potest 1 Cor, iii.

ponere pixeter illud quod positum {esf] a Domino Jesii


ac stabilitum. Porro quia in divitiis navigant, in di-
vitiis volutantur, in divitiis eedificant, timendum ne
paries inclinetur ecclesi?e, ne, maceria depulsa, ruina
subsequatur. " In nos etiam, novit Scrutator om-
" nium, injuste debaccliantur, dicentes nos nolle ter-
" minis tranfretasse constitutis, cum multa me Deo et

" ecclesiee et imperio inevitabilia ac ardua negotia,


" pr?eter infirmitatis incommoda, detinebant, quorum
" primum fuit rebellium Siculorum insolentia nee ;

" videbatur nobis sanum fuisse consilium expediens


" Christianitati, nos in Terram Sanctam transisse, bel-
" lum intestinum post terga relinquentes ; sicut nee
" medico, ferro infixo vulneri, fomentum adliibere me-
" diciute." lu conclusione ^ quoque demum hoc adjecit, ex-
hortans orbis priucipes universos ut contra tautani sibi pro-
spiciant avaritiani et iniquitatem, quia

Tunc sua res agitur, paries cum proximus ardct. Hor. Epist.
i. 18, 84.

^ 0. W. ins. epistolce.
154 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. ]228. Quod wiperator movit fersecutionem contra dominum Papam.


f. 69 b. Ex hac itaque imperator perturbatione commotus excitavit
Invasion contra dominum PajDam et Eomanaj ecclesias patrimonium
of the
seditionem ^ gravissimam, invadens ejus civitates et occupans
Papal
territory
castella. Sicut idem Papa per literas suas Eomano legato
by the Francorum directas evidenter expressit, in horum- verborum
emperor. tcnorcm :

Autenticzim domini Papce.

Letter of " Gregorius episcopus Eomano Francorum legato salutem,


the Pope
etc. Attendc, quresumus, et vide si est dolor sictit dolor nos-
complain-
ing of this. te.r, quia filium quern nutrivit ecclesia Eomana et exaltavit,
sperans eum propugnatorem habere contra perfidas nationes,
" ecce nimc persecutorem sentit immanem, et liostem validum
" experitur. Et ne taceamus atroces injurias et jacturas
" enormes, quibus Frethericus dictus imperator ecclesiam et
" personas ecclesiasticas damnabiliter bactenus flagellavit,
" patrimonium Apostolicee sedis per Sarracenos et alios im-
" pugnat et quod detestabilius est, cum Soldano et aliis
;

" Sarracenis nefandis contrahens pactiones, illis favorem,


" Christianis odium, exbibet manifestum, ad exterminandas
" domos Hospitalis et fratrum militiee Templi, per quas re-
" liquia3 Sanctaa Terra3 bactenus sunt observatse, impie aimul-
" lando. De mandate enim illius inter Sarracenos et Cbris-
" tianos fide fracta treugarum, cum Sarracenis [per terras]
" domorum prasdictarum bostiliter equitans,^ occisis efc cap-
" tis quampluribus, cum prajdas plures abduxissent, Tem-
" plarii ex hoc moti insurrexerunt contra ipsos ; et cum preedas
" abstulissent ad valentiam sex milium marcarum, Thomas co-
" mes Atterarum,^ imperatoris bajulus, illis redeuntibus furi-
" bundus occurrens,^ eandem prcedam, ipsis non audentibus
" juxta ordinis sui instituta manum armatam contra Chris-
" tianos erigere, abstulit viol enter, et reddidit Sarracenis,
" praster quasdam qu^ idem Thomas sibi dicitur retentasse.
" Quod si Sarraceni prasdam auferant Christianis, dictus
" Thomas non solum ad recuperationem ejus [non] intendit, sed
" nee patitur ut Christiani pr^dam auferant aliquando Sar-

1 seditionem'] persecutionem, O. ctans ; Huillard-Breholles prints

W. inquietantcs (iii. p. 74).


- horum , . tenorcni] hsec verba,
"*
Thomas of Aquino, count of
O. W. Acen-a.
3 equitans'] B. ins. e above the ^ occurrens] So Huillard-Bre-
line so as to make the word cqui- holles ; et curreus, B. 0. W,
DE TEMPOKE REGIS HENRICI TERTII. 155

racenis. Quare factiim est, ut illi ex hoc violentiores ^ effect! A.D. 1228.
nostros audacter impugnent, et nostri proditioais [periculura] Letter of
forniidantes minus audeant refrasrari. Et sic effusio sans-ui- ,^'^
coinplciiii-
nonnunquam in imjoeratoris damnabile lucrum
nis Oliristiaui Jq„. ^^ ^j^^
cedit. AdhuG autem Thomas prtedictus, vel potius impera- emperor,
tor per ipsum, praadictas domes immp^nius persequens, ipsas
domibus et possessionibus quas habebant vi arctiori per
violentiam spoliavit, easque privilegiis Apostolicas sedis pri-
vare contendens, et imperiali subicere jurisdictioni nititur,
in manifestam subversionem ecclesiasticaa libertatis. Cen-
tum sclavos etiam, quos domiis Hospitalis et Templi habe-
bant in Sicilia et Apulia, colligi faciens, eos reddidit Sar-
racenis, nulla exiude recompensatioue facta domibus supra-
dictis. Et sic servis Christi servos prasfert Machometi, ut ex
prasmissis ostenditur evidenter. Adhuc pro certo scias quod
licet dictus imperator cum paucis militibus marc dicitur iu-
trasse, contra patrimonium ecclesios magnum exercitnm Chris-
tianorum et Saracenorum multitudinem destinavit, ut de ob-
servatione fidei" et malignitate constet, omnibusque manifestum
exhibeat argumentum. Unde, inquam,^ firmam spem fiduci-
amque habemus in lUo, qui ecclesiam Suam supra fidei
petram stabiliens, quantumcunque irruant venti et inundent
flumina, ipsam tamen non permittet everti vel naufragai'i.
Dum itaque videmus eum in subversione fidei Christianaa
ita nequiter machinantem, ita impie stevientem, possemus
extremum periculum formidare sed quantumcunque impii ;

prolongetur iniquitas, nunquam tamen in sua poterit pra-


vitate prasvalere, sed in ea potius evanescet. Cum igitur
ex officio, licet indignis, nobis injuncto providere cogimur,
ne minister Machometi in Christi ministros diutius valeat
dessevire, sed sasviens potius confundatur, et gloria Chris-
tian!nominis exaltetur, dilectioni tuEe per Apostolica scripta
prsecipiendo mandamus, quatinus per terram legationis tuaa
h£ec solenniter Christi fidelibus, ut pro statu
praadicans'*
observantia stent ex animo, tanquam pro-
fidei et religionis
sequontes singuli proprium interesse, ac salutaribus mouitis
effectibus eos et exhortationibus inducere non postponas.
Datum Laterani,^ nonas Augusti, pontificatus nostri anno
secundo."

1 violentiores'] insolcntiores, O. •'


prcediciDis'] publicans, O. AY.
W. ''
Laleraui'] An error for Pera-
"
0. W. ills. Slice. sii. Potthast. Rogest. Poutif. p.
2 inquani] i^n^, B., i.e., nisi quia, 711.
as C. 0. W.
156 MATTPI^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1228. Quomoclo iwimlus Bomanus excitavit sediiionem contra Papam.

The pope Per idem tempiis i^opulus Eomanus in Papam Gregorium


is driven
scditionem excitavit,^ et in solemnitate Pascliali ilium ejece-
irom Kome j.^^^ r^ij -m-lrie^
insequentes eum usque " Yiterbium castellum
Peruo'ia suum, ubi fortiter invalescentes fagaverunt eum usque Peru-
sium. Papa, aliud vindictee genus non habens, persecutores
suos excommuuicationis sententia innodavit.

Res]ponsimi^ qualiter Franci in terra ATbigenslurn deteriorem


ealcarium scepius reportarimt turpiter mutilati.

French ex- Eodcm tempore rex Prancorum misit in Provinciam super


pedition iu
comitcm Tholosanum expeditionem non modicam militarem,
Provence
against
ut dictum comitem debellarent et ab illis finibus propulsarent.
Raymond Audientes autem quod dictus comes erat tunc apud castrum
of Tou- Saracenum, quod ad jus suum spectare videbatur, dccreverunt
louse.
eum ibidem inclusum obsidione vallare. Comes vero, de
Battle of eorum adventu prsBmonitus/ cum ingenti copia armatorum
Castel-
illis venieutibus insidias paravit et in silva quadam, per
;
Sarazin.
quam Franci erant transituri, cumsuis delitescens hostium
expectavit adventum. Venientibus autem Prancigenis ad lo-
cum insidiarum, irruit in eos cum suis legionibus comes non
Victory prasmeditatos et facto bine inde conflictu gravissimo, capti
;

and cruel- sunt ex Francis milites quingenti et multi interfecti. Capti


ties of
sunt autem servientes armati ad duo milia bellatorum, quos
Raymond.
omnes ad nudam carnem spoliatos, quoruudam eorum fecit
comes oculos erui, aures et nares praacidi, manus ac jsedes
aliorum truncari, et sic turpiter mutilatos ad propria remit-
tens, deforme spectaculum Prancigenis optulit inimicis.^
Milites quoque captives omnes, collectis prius manubiis eorun-
dem, comes victor sub arctiori custodia deputavit. Actum
autem est bellum hoc decimo quinto kalend. Junii apud cas-
trum Saracenum. Et ut breviter dicam,*^ ter in ilia a;state
cxjDeditionibus repetitis, Franci fugati vel capti sunt ct in-
carccrati a comitc sa3pcdicto. ^^

1 excitavit ef] excitantes, 0. W. pramonitus^ prEcmunitus, W.


- O. W. ins. ad. optulit ijiimicis'] extiterunt, O.
^ This heading is at the foot of W.
the page, in black. W. has none. *'
dicani] dicatur, O. W.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 157

Be ohitu Stephanl Cantuariensis arcliieiy'iscoxn A.D. 1228.

Eodem ' anno Steplianns, Cantuariensis archiepiscopus, apud Death of


A^ Slindonam manerium saum scpti mo" idus Juli i diem
extremiim, et Cantuariaa sepuTEus est pridie nqiias ejusdem.
clausit archbishop
^*
o^"?**^^
Quo sepulto, monaclii Cantuarienses, impetrata a rege licentia,
elegerunt monaclium de gremio ecclesiEe sua3, magistrum Election of
Walterum de Heinesliam, tertio nonas Augusti quern cum ;
Walter of
^y^*'^^^^
monachi pra^seutassent regi, ipse post diutinam deliberationem
eundem electum certis objectionibus refutavit.^ Prime qui- louk'^
dem ipsis objecit monachis, quod talem elegerunt qui sibi
iuutilis erat et regno secundo quod pater ejusdem de furto
;

convictus patibulo suspensus fuit tertio, quod steterat in


;

causis'* contra patrem suum regem Johannem, tempore inter-


dicti. Episcopi pra3terea Cantuariensis ecclesiEe suffraganei
eidem electo objecerunt quia sanctimonialem quandam oppres-
serat et ex ilia pueros susceperat, adicientes insiiper, quod
electio arcliiepiscopi sine illorum pra3sentia non debuerat cele- f. 70.
brari. Electus vero prsefatus, electioni factse firmiter adhse-
rens, post appellationem interpositam, assumptis sibi ^ mona-
chis quibusdam Cantuariensibus, domini Papee se conspectibus
prffisentavit, petens instanter ut electionem factam confir-
maret. Sed dominus Papa, cum cognovisset quod a rege et
episcopis electio contradicta fuisset, distulit negotium, donee
rei certitudinem cognovisset.^ Eex autem et episcopi, cum
audissent quod electus memoratus ad curiam Romanam iter
arripuerat,'' objectiones prsemissas in scriptum redactas et tam
regio quam episcoporum sigillo ^ roboratas per Eofensem ^ et
Cestrensem^° episcopos domino Papas transmiserunt, magistrum
Johannem Bedefordensem arcliidiaconum hujus negotii con-
stituentes patronum. ITuntii tandem Romam pervenientes
domino Papse regis et episcoporum literas porrexerunt qui- ;

bus Papa diligenter inspectis de consilio cardinalium statuit


partibus diem in crastino Cinerum, ut tunc mediante justitia
causam sententialiter diffiniret.

1 There is an inverted mitre and *


W. ins. multis.

pastoral staff in the mai-gin. ''


sibi] secum, W.
- septimo'] octavo, W. On the *•
cognovisset] didicisset, 0. W.
error of these two dates, see Mad- 7 arripuerat] arripuisset, 0. W.
s sigillo]
den, Hist. Angler, ii. 302, n. 4, om. W.
He proposes to exchange them. 8 Henry Sandford.
2 rcfutavit~\ recusavit, 0. W. 1" Alexander Stavenhj.
;

158 MATTHyEI PARIRIENSIS CHRONICA MA.JORA.

A.D. 1228. Be temjKstatihus illius anni.

IleaYy Eodem anno, jDcr totam gestatem facta sunt tonitrua et clio-
storms ruscationes horribiles, quaa edificia mnlta snccenderunt in locis
diversis, homines et animalia peremerunt ; et subsecut^ sunt
autumn
in autumno secpente pluviarum inundationes assiduas, quEe in
fruo-ibus colli Q-endis damna non modica cultoribus intulerunt.

Be irrujptione facta a Wa,leiisihus.

Distiirb- Eodein tempore, mense Augusto, milites et servientes de


ances in castello montis Gomericii, quod in confinio Walliae situm est,
Wales. exierunt cum populo regionis, ut transitum cujusdam vise non
longe a castello positum, propter latrones Walenses qui in
loco illo viatores peremerunt assidue et transeuntes siDoliave-
runt, latins facerent et securum. Yenientes siquidem ad locum
cum gladiis, securibus, fustibus, et armis, coeperunt arbores
ct ligna, veprium densitates et frutectasuccidere, ut viam
reddei'ent viatoribus spatiosam. Quod cum a Walensibus com-
pertum supervenerunt in fortitudine gravi; et hostes
fuerat,
acriter invadentes compulerunt eos castellum ingredi, bine
Siege of inde quibusdam peremptis. Et cum castellum obsidione val-
the castle lassent,^ inclusi continuo Huberto Anglife justitiario, cui rex

ffomerv bv ^^"'P^^
honorem ilium cum castello dederat, significaverunt
the Welsh, et rex cum festinatione illuc veniens, "Walenses ab obsidione
Its relief removit. Rex autem Anglorum, qui cum paucis venerat"
by Henry armatis, majorem expectavit exercitum; et tandem multitu-
dine armatorum stipatus ad silvam pervenit supradictam, qu£e,
ut dicebatur, spatiosa erat nimis, habens quinque leucarum
spatium^ in longitudine. Sed licet magna esset et jDras nimia
densitate ad destruendum difEcillima, cum ingenti tamen
labore succisa est et ignibus concremata. Et rex inde ad
He burns interiora exercitum ducens, venit ad quoddam liabitaculum
theabbey g^|]-,^ ordinis, Cridia vocatum, quod Walensibus erat recep-
taculum, sicut regi fuerat intimatum. Injecto igitur ad
jussionem regis igne in edificiis illis, omnia in favillas redege-
runt. Hubertus vero justitiarius, cum situm loci quasi inex-
pugnabilem avertisset, rege consentiente, jussit ibi castellum
firmari ; sed antequam opus inceptum ad perfectionem veniret.
Capture of multi utrinque interfecti sunt, et vir nobilis 'W[illelmus] de
William Brausia, dum victualia qusereret, a "Walensibus captus et
de Braose
yi^culis est addictus. Quidam etiam miles, quem rex nuper
Welsh.
^
0. W. ins. WaJe7ises. 1 ^ spatium in longitudine'] longi-
- venerat] advenerat, O. W. | tudinis, W.
DE TEMPOEE REGIS HENRICI TERTII. 159

donaverat cingulo militari, cum aliis ad victualia qiiserenda A.D. 1228.


exierat ; cum socios ab hostibus videret praaclusos, in medios
hostes audacter prorupit, et multis ex obstantibus iuteremptis,
ipse tandem cum quibusdam aliis de exercitu regis occubuit
interfectus. Erant autem multi ex majoribus exercitus regis,
qui cum Leolino erant confoederati [ac] regi ficte adhasserunt.
Unde deficiente in exercitu omni alimentorum genere, rex
comperiens, quod quiclam suorum avertentes se, et non
servanclo ficlem ac pactum eorum,^ in ore suo et corde
mentiti sunt ei, coactus est turpem iniro concordiam; in
hoc consentiens, ut castellum maguis sumptibus fere jam
consummatuni ^ ipsius regis complanaretur expensis, et Leo-
linus pro laboribus regis et impensis daret tria milia marcas ^
eidem regi. Et sic foedere confirmato, unusquisque ad propria
remeavit.* Sicque rex Anglige, joostquam per tres fere menses
in constructione castelli pra3dicti occupatus fuerat et pecuniam
infinitam inutiliter consumpserat, remanente
Willelmo de
Braiisia in vinculis Leolini, viro nobili, ignominiose
ad propria '^

remeavit. Et tunc [multos] commovit ad risum, quod cum "Hubert's


prime construeretur castellum, justitiarius dans illi nomen ^ ^.,
vocavit illud Stultitiam Huberti ; quia cum novissime videreut
post tot labores et expensas solo tenus complanatum, justitia-
rium*' non solum prophetam, sed etiam plus quam propbetam
affirmarunt.'^

Quomodo Fretliericus in Terr am Sandam ap]3liccmdo negotimn


Ghristi promoverU.

Eodem anno, Frethericus


^ imperator mare Mediterraneum The em-
ingressus, ut Domino votum peregrin ationis persolveret, in peror lauds
vigilia JSTativitatis beatse Yirginis Maria3 apud Aeon applicuit % .^^^' ;

venientes' ei obviam clerus terraB et populus cum magno


bonore, ut tantum decebat virum, ilium receperunt. Verun-
tamen quoniam noverant eum a Papa excommunicatum, non
ei communicaverunt in osculo neque in mensa; sed consulue-
runt, ut domino Pap^ satisfaciens rediret ad sanct^ ecclesias
unitatem. Templarii vero et Hospitalarii in adventu ejus flexis
genibus adoraverunt eum, genua ejus deosculantes et omnis ;

' eoruni] eum, B. 0. W. ins. omnes.


- consummatuni] elaboratum, O. 7 affirmarunt] esse dixenint, 0.
W. W.
marcas] vaccas, O. W. ^ O. W. ins. Romanorum.
remeavit] remearet, 0. W. ^ O. W. ius. qua.
ignominiose] om. C.
160 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJOEA.

A.D. 1228. fideliura qui aderat exercitus glorificabaiit Deum in adventu


ij^siiis, sperantes quod per eum fieret salus in Israel. Tunc
imperator ad universum exercitum gravem deposuifc querimo-
niam de pontifice Eomano, quod injustam tulerat in eum sen-
tentiam, affirmans sc gravissima3 infirmitatis causa et aliorum
arduorum negotiorum, quae totam tangebant Cliris-
tianitateni, iter suum ad Terras Sanctee subsidium distulisse.
Soldanus vero Babiloniaa, cum ejus adventum in Siriam cog-
'

novisset, misit ei senia multa et preciosa in auro et argento,


in olosericis- et lapidibus preciosis, in camelis et elefantis, in
^
ursis et simiis, et aliis rebus mirificis, quibus omnibus carent
Reception incolcB Occidentis, Invenit autem imperator, tempore quo
of the em- Aclion applicuit, principes et rectores exercitus populi Chris-
peror.
tiani, ducem de Lemliui^go, patriarcham Jerosolimitanum,
arcliiepiscopos Nazarensem, Cfesariensem, et'' ITarbonensem ;

episcopos Angliee "Wintoniensem et Exoniensem magistros ;

Hospitalis ^ et Teuthouicorum, qui praserant octingentis militi-


f. 70 h. bus peregrinis et peditibus quasi decern milibus, de diversis
mundi partibus Qui omnes pari devotione ducti
congregatis.
Ctesaream et quasdam ^ munierant castella, ita quod nihil defuit
eis, nisi ut Jopen restaurarent, et sic in sauctam tenderent

civitatem. Imperator itaque cum statum Terrse Sanct^ cog-


novisset, approbavit plurimum peregrinorum propositum ; et
prasparatis omnibus ad progrediendum necessariis, processerunt
15 Nov. feliciter, prasvio imperatore, et xvii. kalend. Decembris apud
Jopen prospere pervenerunt. Sed quoniam unusquisque de
exercitu necessaria victus ad dies plurimos sibi et equitaturis
suis cum summariis per terram portare nequivit, et specialiter
propter hoc in portu Aconensi naves essent paratas, qu^ vic-
tualium copiam exercitui deferre debebant, CUm onustce
velif5carent, repente suborta tempestate et supra modum
tumescentibus procellis, per septem dies continues peregrinis
Christi victualia fuerant interdicta. Erat autem tunc timer
magnus inter multos, ne iratus Dominus populum suum delere
1 Cor. X. vellet de superficie terrae. Sed ineffabilis dementia Dei,
13. qucB neminem temptari permittit ultra quam sustmere potest,
S. Matt. tandem clamoribus lacrimosis fidelium excitata,'' imperavit
vm. 26. ventis et raari, et facta est tranqtiillitas magna. Et continuo,
ducente Domino, venit apud Jopen innumera navium multitudo
1 Alalek-el-Kamel. " et Hospitalis." See above p. 128
~ olosericis'] pannis sericis, O. W. as to these persons.
3 carent incolcE] regiones absti- ^ 0. W. ins. alia.

nent, O. W, ''
excitata'] excitat', i.e., exci-
4 ef] om. C. tatus, B., as 0. W., where Dominus
5 O. W. ins. " et milititc Templi is iuserted.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTIT. 161

cum ingenti copia frumenti et ordei, vini, ct omni generc A.D. 1228.
victualium ; ita semper in
quod iudeficiens abundantia fuit
exercitu, usque ad perfectam rea^dificationem castri memorati,
prout rerum neeessitas exigebat.

De Joseph qui ulthmim Christi adventiim adliuc vivus expected.

Hoc denique anno venit in Angliam arcliiepiscopus quidam Impcrti-


'"^"® I'sque
Armenire maioris, e;ratia pei'egrinationis, ut sanctorum Ano'li-
CarLcB''- regionis reliquias et loca venerabilia, sicut et per alia
... hue O
V
regna fecerat, visitaret. Literas quoque ^ domini Papge ad com- Arrival in
mendationem personse suae viris religiosis et prselatis ecclesi- Eno-lancl of
asticis exliibuit, ut ab ipsis cum debita reverentia reciperetur an Arme-
et honorifice Hie demum, cum ^ apud Sanctum
tractaretur. '^!''*° arch-

Albanum veniens, causa orandi Angiite protliomartyrein, o-ites^an


ab abbate et conventu reverenter susceptus est ubi cum ab account of ;

itiuere fatigatus ob sui suorumque recreationem aliquandiu Y^^ CG^e-


perbendinaret, ccepit per interpretes suos de ritu et religione ^p^-^g^iJ^
liujus patriae multa et moribus vivendi inquirere, et de parti- of the three
bus orientis plura admiranda referre. Interrogatus autem Concep-
*^°^^'
inter loquencTum ab uno, qui fuit ei assidens coUateralis,
monaclio, si in partibus suis conceptio beatfe Marias
celebraretur, respondit, " Celebratur utique, et hsec est
" ratio quia, angelo nunciante Joachim dolenti et
;

" inhabitanti tunc desertum, ipsa conceptio facta est.


" Similiter et conceptio beati Johannis Baptistse, simili
" ratione. De conceptione autem Domini, qure facta
'•
est angelo annunciante Maria?, qu?e concepit ex
" Spiritu Sancto, nulli fideKum venit in dubium."
H?e tres conceptiones in partibus Armenia, ut asse-
ruit et prsedictis rationibus confirmavit, celebrantur.
Interrogatus similiter inter cetera de Joscjab viro illo, de and of the
quo frequens sermo babetur inter homines, qui, quando passus '^ai'ctenng
est Dominus, prtesens fuit et locutus est cum Eo, qui adhuc
argumentum fidei Christiana?, si ilium aliquando viderit
vivit in
Tel de quicquam audierit, respondit arclliejliscopus,"^ asse-
illo

rens rem gestam seriatim, et postea miles quidam Antio-

^ AnglicancE] hujus, 0. W. ^ arcMepi Scopus'] pro archiepi-


- quoque] vero, 0. W. scopo, W.
3 cum'] Not in C.

VOL. III.
;

162 matthjEi parisiensis chronica majora.

A.D. 1228. chenus, de familia ejus, qui interpres illius erat, notus ^ etiam
Account cuiclam famulo domini abbatis, Henrico Spiournel,
of the I o '

wandering GXponens sermones lllms, et dixit lingua Gallicana, "Bene,"


Jew. inquit " novit dominus nieus liomineni ilium, et " paulo aute-
" quam iter arriperet ad partes occidentis, idem Joseph in
" Armenia comedit ad mensam. domini mei arcMepiscoj^i,
" quern multotiens viderat et audierat loquentem." Et post-
modum interrogatus de rebus gestis inter Dominum Jesum
Chi'istam et eundem Joseph, respondit, "Tempore jDassionis
" Jesu Christi, cum captus a Juda^is in prastorium ad ductus
" fuisset ante prtesidem Pilatum ut judicaretur ab ipso, ac-
" cusantibus Ipsum constanter Judfeis, cum Pilatus nuUam in
" eo causam mortis invenisset, dixit ad eos, Accipite Eum vos, '

" et secundum legem vestram judicate Eum.' Sed tandem in-


'

" valescentibus clamoribus Judfeorum, Pilatus dimisit illis


" Barraban ad petitionem illorum, et tradidit eis Jesum ut
" crucifigeretur. Trahentibus autem Judeeis Jesum extra
" prfetorium, cum venisset ad ostium, Cartaphilus prEetorii
" ostiarius et Pontii Pilati, cum per ostium exiret Jesus, pepu-
" lit ^ Eum pugno- COntemptibiliter * post tergum, et irridens
" dixit, 'Yade Jesu citius, vade, quid moraris?' Et Jesus
" severe vultu et oculo respiciens in eum, dixit Ego ^ vado, ;
'

" '
et expectabis donee veniam."^ Ac
juxta Evange-
si
" listam diceretur ;
'
Filius quidem hominis vadit sicut
" '
scriptum est de Eo ; tii autem secundum adventum
" '
meum expectabis.' Itaque juxta verbum Domini expectat
" adhuc Cartaphilus'' ille, qui tempore DoininicEe passionis erat
" quasi triginta annorum, et semper cum usque ad centum
" attigerit setatem redeuntium annorum, corripitur quasi
" incurabili infirmitate, et rapitur quasi in extasim ;-

" et convalescens, redit redivivus ad ilium astatis statum,


" quo fuit anno quando passus est Dominus,^ ut vere pos-

^ nctus . . Spigtirnel] Not in C. the cross, " Vado, sicut scriptum


2 et'] qui a, W. " est de me, tu vero expectabis do-
3 pepulit] Altered to icpulit in C. ''
uec veniam." Above the first is
* contemptihilitei''] impie, 0. W. " Cartaphila Christo. Yppa Christo,
^ W. ins. inquit. " crassay Christus." Above our
^ veniarn\ redeam, W. Below Lord's figure, " Responsio Christi.
the two figures are represented " Euena yppa uo ananymamo."
Cartaphilus is saj'ing, " Vade, ^ Par. puts in the margin, " vel

" Jesu, ad judicium tibi prtepara- " -la."


" turn " our Lord, who bears
;
''
Dominus'] Christus, O. W.
;

DE TEMPORE REC4I.S HENRICI TERTII. 163

" sit clicere cum


Psalmista, Renovatiir ut aquilce juven- -A.D. 1228.
" tus mea. Verum
post passionem Domini, crescente fide ^^' ^"- •'^•

" catholica, idem Cartaphilus baptizatus fuit ab Auania, qui „^*^°"^^*


" baptizavit beatum Paulum Apostolum, et vocatus est Joseph, wandering
" Habitat autem frequenter in ntraque Armenia et in aliis '^^"^^'•
" regiouibus orientis, vivens inter episcopos et alios ecclesife
" prjelatos homo sanctas conversationis ct religionis, pauca
;

" habens verba et circumspecta, ut qui nihil loquitur nisi


" ab episcopis et viris religiosis fuerit requisitus. Et tunc
" refert ^ de rebus antiquitatis, et de his qute gesta fuerant
" in jDassione Domini et resurrectione, eb de testibus rc-
" SLirrectionis, illis videlicet qui surrexerunt cum Christo
" et venerunt in sanctam civitatem et apparuerunt multis.
" Eefert etiam de simbolo Apostolorum, et eorum divi-
" sione et pr£edicatione ; efc hoc sine risu et omni levitate
" verborum, et nota reprehensionis vel redargutionis
" ut qui magis versatur in lacrimis et timore Domini,
" metuens semper et suspectum habens adventum Jesu
" Christi in igne, sseculum judicaturi; ne Ipsum in ultimo
" examine inveniat iratum, quem ad passionem properan-
" tern irridens ad dignam provocaverat iiltionem. Yeniunt
" ad eum multi de remotis mundi partibus, delectantes in
" ejus visione et confabulatione, quibus si sint viri autentici,
" de rebus interrogatis breviter solvit queestiones. Munera
" omnia sibi respuit oblata, victu moderato" et vestitu con-
" tentus. In hoc semper ponit sute spem salutis, quia igno-
" rans deliquit, dicente Domino et orante ;^ 'Pater, ignosce illis,
" 'quia nesciunt quid faciunt.' Paulus siqiiidem, per igno-
" rantiam qui peccavit, gratiam promeruit. Similiter
" et Petrus, qui per fragilitatem, id est, timorem,
" Dominum negavit. Judas autem, qui per iniquitatem,
" id est, cupiditatem, Dominum tradidit, efFusis vis-
" ceribus se laqueo suspendens, sine spo salutis vitam
" infelicem terminavit. In hac ratione sibi spem Car-
" taphilus ponit indulgenti?e,

"EiToremque suum quo tueatur liabet." Ovid.


Fast. i. 32.
Percmitatus etiam memoratus archiepiscopus de archa £ 7i.
Noe, quge adliuc dicitur in montibus Armenife requies-

' re/ei-t^ referre solet, 0. W. I ^ W. ins. in. passione sua pro


- W. ins. tantum._ \ inimicis suis.

L 2
1G4 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1228. cere, et de multis aliis, hoc idem affirmavit, testimo-


1 he ark. Yimm. perliibens veritati qui propter personre reveren-
;

tiam, ct ipsiii.s honestatis bullaturn testimonium, fidem


impressit mentibus auditorum, et suam narrationem
Witnesses rationis sigillo confirmavit. Hujus etiam rei eventus
to the truth n i • , ,• ± i • •
i
nequaquam posse redargui testatur quiclam
• •

ofthearch- lalsitatis
bishop's nobilis miles et in arm is strenuus, Kicardus de Ar-
Sttltc 111 Gilts
'"
gentomio, qui partes orien tales sub titulo peregrina-
tionis devotus in propria prassontia cum multis aliis

visitavit, et postea Beritensis ^ episcopus nomine Gua-


lerannus. O

Qicomoclo magistev Hogerus successit EustacJdo.

Death of Eodem anno Eustacliius Londoniensis episcopus diem clausit


Eustace cxtremum.- In ^ cujus loco canonici elegerunt magistrum Eo-
bishop of
gerum, cognomento Nigrum, virum in literatura profundi
London.
Election of pectoris, lionestum, ac per omnia laudabilem, religionis
Roger le
amatorem ac defensorem, omni genere superbise caren-
Noir.
tem, canonicum de gremio ecclesiaa suEe quem dominus ;

rex sibi pva3sentatum sine difficultate recepit. Eodem tempore


Death of obiit Galfridus Elyensis episcopus, mense Decembris, et sepul-
Geoffrey
tus est in ecclesia catliedrali sua, joridie idus mensis ejusdem ;
bishop of
Ely. sicut et prsedictus Quo^ Galfrido
Eustachius in sua.
Election defuncto, monaclii elegerunt communi asscnsu Ilugonem Sancti
of Hugh iEdmundi abbatem, qui regi prassentatus gratanter suscei^tus
North-
wold.
est, et episcopatus bonis omnibus investitus.

Qtiomodo magnates transmarini regem Anglorum solUcitaverant


ut transfretaret.

Henry III, Anno Domini Mccxxix. Kex Anglorum Henricus ad Natale


at Oxford. Domini tenuit curiam suam apud Oxoniam, iDra^sentibus mag-
Embassy natibus regni. Venit autem ad eum ibi archiejoiscoiDus ^ Bur-
from the
degalensis, missus a magnatibus Wasconite, Aquitannise, et Pic-
nobles of
Gascony, tavia3, qui a rege cum honore susceptus^ dies cum illo natalitios

Aquitaine,
andPoitou,
1 i.e., of Beyrout. inner margin ; on the other one erect
with a pastoral staff.
- ezircmum'] supremum, W. * Giraud de Malemort.
^ An inverted mitre is in the 5 suscejihis'] receptus, O. W,
DE TEMPORE EEGIS HENRICI TERTII. 1G(

cclebravit. Veiierunfc etiani solennes nuntii


et alii de Nor- ^
A.D. 1229,
manuia, quorum omnium unum
atque idem erat negotium ; Invitation
ut videlicet ex parte magnatum regionum. prtedictarum. regem to Henry
studiose sollicitarent, quatinus ad partes illas venire in propria , "

^^^l\,
persona dignaretur, denuntiantes ei, quod universi ad cum ^f -^qj-.
cum equis venirent et armis et populo regionis, atque cum mancly.
illo immutabiliter starent, ut revocare posset lia3reditates
amissas. Rex autem, qui adhuc erat nimia simplicitate per- The matter
Postponed
plexus, a justitiario suo, quem consiliarium habuit unicum,
consilium quaarens, nihil aliud accepit, nisi ut negotium dif- advice of
feret, donee hora felicior arrideret. Nuntii vero, aliud non Hubert de
babentes iu responsis, ad propria sunt reversi." Burgh.

Q'uomodo Papa Gregorius helium movlt contra Frethericuvb


imperatorevi.

Circa dies istos Papa Gregorius nimis moleste ferens, c^uod War be-
Eomc
imanorum imperator Fretbericus excommunicatus et rebellis tween the
ad Terrain Sanctani transierat, de illius poenitentia et satisfac- | '"^

tione, ut rediretad ecclesiaj unitatem, non mediocriter despe-


rabat. Decrevit ergo euni, quem contumacem vidit et rebellem,
ab iniperiali fastigio^ depellere; et alium qtiemlibet filium
pacis et obedientiee loco ejus subrogare.
"*
Sed quoniam hujus
rei certitudo nobis non nisi per alios constare potuit, ponemus
hie literas Thoma3 cujusdam comitis, quem imperator cum
quibusdam aliis iu recessu suo imperii tutorem constituit ct
rectorem, quas imperatori super hoc negotio in Siriam desti-
navit, et quas a quodam fide cUgllO suscepimus peregrino.
*'

" Eomanorum, et semper Augusto, ac Siculorum regi poten-


.
" tissimo, Thomas comes Atteranensis, suus iu omnibus fidelis
" ac devotus, salutem et de hostibus triumphare. Post re-
...
Exccllentissimo domino F[retherico], Dei gratia imperatori Letter
"-"^ '^"^"
pcror from
'xhonyj^
count of
to

" cessum vestrum, domine excellentissime, Gregorius, pontifex Acerra.


" Eomauus et magnificentia3 vestrag hostis publicus, congre-
" gato exercitu copioso per Johannem de Brcnnes, regem
" quondam Jcrosolimorum et alios quosdam viros strenuos,
" quos militioD sua) priucipcs constituit, terram vcstrara et
" hominum vestrorum hostiliter ingressus, contra legem Chris-
" tianam decrevit vos in gladio vincere materiali, ciuem non

^ 0. W. ins. ad dictum regem. " coneursu plauetnrum." Coxe, iv


^ Here follows iu Wendover a p. 180.

chapter headed, " Quomodo astro- •*


fastigio] fastu, W.
" uomici Tholetani scripscrunt de ^ loco ejus subrof/arc^ cm. C.
166 MATTHJLI PARTSIENSIS CHRONICA MAJOEA.

A.D. 1229. potuit deicei'G in gladio, nt asserit, spiritual!. ITam Jo-


Letter of Launes prasfatus, do regno Francorum ct aliis contcrminis
Thomas rcgionibus militiam contraliens non modicam, sub spe im-
count of
Acerra, perii, si vos possit subigere, de thesauris Apostolicis suis
with an militibus stipendia ministrat. Itaque idem Joliannes et alii
accouut of sedis Apostolica3 principes militiaj, terram vestram et homi-
the inva-
sion of the
nmn vestrorum hostiliter iugressi, ignem in ?3dificiis ct villis
emperor's accumulant, spolia et armenta rapiunt, bomines captos di-
territoiics vcrsis cruciatibus torquent et ad gravissimam redemjafcionem
by John compellunt, nulli sexui parcunt, nee cuiquam extra ecclesiam
deBrieune.
vel cimiterium deferunt, vices et castella capiunt, non ha-
bentes ad hoc respectum, quod sitis in servitio Jesu Christi.
Et si quis de imperatore mentionem facit, Johannes de
Bresnes affirmat non esse alium imperatorem praster ipsum.
Mirantur super his amici vestri, excellentissime imperator,
et prajcijDue clerus imperii vestri, qua consideratione et con-
scientia talia facere" potest Romanus et
pontifex contra
Christianos arma niovei'e ; maxime cum Dominus dixerit

S. Matt. Petro, in gladio materiali percutere volenti, '


Mitte gladium
xxvii. 52. '
tuum in vaginam. Omnis enim qui percusserit in gladio,
;
'
gladio peribit ' vel quo jure possit ille, qui quasi diebus
singulis prasdones, incendiaries, et Christiauorum tortores
excommunicat et ab ecclesia3 unitate separat, talibus assen-
sum prasbere et auctoritatem pra3stare, similiter admirantur.
Provideatis nunc, obsecro, imperator potentissime, securitati
vestree et houori super prasmissis , quia inimicus vester stepe-
dictus, J[ohannes] de Brenues, omnes portus cismarinos
cum exploratoribus armatis nou paucis munivit, ut si forte
incautus a peregrinatione redires, ipse vos sub captione
conclusum incarceraret. Quod Dominus avertat."

De discordia orta Parisius inter univevsitateni cleri


et cives, et de discessione cleri.

Iviots at Eodem ^
anno, feria secunda et tertia ante Cineres,
7 Paris be-
quibus solent diebiis clcrici scolares ludis vacare, ex-
tween the
university iernnt quidam clerici ab urbe Parisiacensi versus
and the
citizens.
Sanctum Marcellum, propter aeris commoditatem, ut
ludis ibi intenderent consuetis. Quo cum pervenissent,
et in ludis componendis aliquamdiu se recreassent, in-

venerunt ibi casu vinum optimum in taberna quadarn,

1 A clerk armed with a mace and a citizeii with an axe are


di'awn in the maroin.
DE TEMPORE EEGIS HENRICI TERTII. 167

et ad bibendum suave. Ubi inter clericos potantes et A.D. 1229.


caupones de pretio vini contentione suborta, cceperun ^^^gg^ ^^'^
ad invicem alapas dare et capillos laniare quousque university ;

homines villre accurrentes caupones liberaverimt de ^^^ ^^^


manibus clericorum sed et vuhiera repugnantibus citizens.
;

elericis infligentes, bene fastigatos et egTegie, eos in


fugam compulerunt. Illi antem lacerati, in civitatem
revertentes, commoverimt sodales in ultionem suam.
Qui in erastino cum gladiis et fustibus ad Sanctum
Marcellum venientes, et domum cujusdam cauponis
violenter ingredientes. vasa omnia vinalia confringentes,
vinum per domus pavimentum diffiindunt. Et proce-
dentes per plateas, quoscunque invenerunt viros aut
mulieres acriter invadunt, et plagis impositis semivivos f. 716.

relinquunt. Prior vero Sancti Marcelli, cum tantam


hominibus suis injuriam cognovisset illatam, quos de-
fendere tenebatur,querimoniam coram Romano legato
et episcopo ^ qui simul ad regi-
Parisiacensi deposuit ;

nam, cui tunc regni dispositio commissa fuerat, prope-


rantes, rogabant eam, ut talem injuriam prteciperet
vindicari. At ilia muliebri procacitate simul et impetu
mentis agitata, prsepositis civitatis et quibusdam rup-
tariis suis dedit ilico in mandatis, ut sub omni celeri-
tate armati ab urbe exeuntes, liujus violentice auctores,
nulli parcentes, punirent. Illi autem, qui proni erant
ad omnem crudelitatem exequendam, portas civitatis
cum armis egressi, invenerunt extra urbis masnia cle-
ricosmultos ludis intendentes, qui in \dolentia prtefata
nuUam penitus culpam habuerunt. Qui enim semina-
rium tumultuosi certaminis moverunt, erant de parti-
bus conterminis Flandria^, quos vulgariter Picardos
appellamus. Sed hoc non obstante, lictores m eos
irruentes quos inermes viderant et innocentes, alios
occiderunt, alios vulneraverunt, atque alios plagis im-
positis spoliantes, immisericorditer tractaverunt. - Qui-
dam vero ex eis per fugam evadentes, in veneis ^ et

William III. i - Sic.


;

168 MATTH^I PAPJSIENSIS CHRONICA MAJOEA.

A.D. 1229. cavernis latitabant. Invent! sunt autem inter vnlne-


ratos duo clerici divites et magna^ auctoritatis inter-
fecti,quorum unus erat genere Flandrensis, et alius
natione Normannus. Hujus autem transgressionis
enormitas cum ad aures magistrorum universitatis per-
venisset, convenerunt omnes in prpesentia reginse et
legati, suspensis prius lectionibus ot disputationibus
universaliter, instanter postulantes de tali injuria sibi
justitiam exliiberi. Indignum enim sibi videbatur,
quod tarn levi nacta occasione, quorundam contempti-
bilium clericulorum transgressio in prtejudicium totius
redundarct universitatis sed poenam daret in ultione,
;

Dispersion qui culpam perpctravit in transgressione. Sed cum


dents of
"
tandem omnimoda eis justitia tarn a rege ct legato,
the uni- quam ab cpiscopo civitatis, denegata fuisset, facta est
universalis discessio magistrorum et scolarum dispersio,
cessante doctorum doctrina et discipulorum disciplina,
ita quod nee unus famosus ex omnibus in civitate
remanserit. Et remansit orbata suo clero civitas, quse
Departure solet in illo gloriari. Tunc^ recesserunt famosi An-
Enff'uslf
8'-^ici, magister Alanus de Beccles, magister Nicliolaus
fi-om Paris, de Farnliam, magister Johannes Blundus, magister Ra-
dulfus de Maidenstone, magister Willelmus de Dunelmo,
et multi quos longum esset numerare. Recedentes
itaque clerici generaliter universi contulerunt se ad ma-
The clerks jores civitates rcgionum diversarum. Quorum tamen
^o'to^"
^ maxima pars civitatem Andegavensium metropolitanam
Angers, ad doctrinam elegit universalem. Sic ergo a nutrice
pliilosophice et alumpna sapientise civitate Parisiaca re-
ccdentes clerici, legatum E-omanum execrantes, reginee
muliebrem maledixerunt superbiam, immo eorum in-
famem concordiam. Recedentium autem quidam famuli,
vel mancipia, vel illi quos solemus goliardenses appel-
lare, versus ridiculos componelmnt, dicentes

numerare'] This is in the margin, and so also in C.


: ; ;

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 169

" Heu morimur strati, vincti, mersi, spoliati A.D. 1229.


" Mentiila leo-ati nos facit ista pati." Scandalous
o X
verses

Quidam aiitem lionestior versificator per apostrofam, ^fjgg^*!,^^^'^


id est, infonnationem person^e, ut si loqueretiir iirbs the legate.

Parisius clero sulo planctu, ait


" Clere, tromisco metu, quia vis contempnere me tu
" Perfimdor fletu, mea dampna fleo, tna fle tu."

Tandem procurantibus discretis personis, elaboratum


est, ut factis quibusdam pro tempore exigentibus utro-
bique culpis, pax est clero et civibus rcformata, et The
scolarium universitas revocata. recalled

Quomodo nuntii regis Anglorum instahant Romre ad dcjoctioneui


eledi Cantuariensis.

Eodem tempore, instante die Cinerum, qui electo Cantua- The king's
riensi et nuntiis regis Anglorum fuerat pr£Bfisns, ut quid de messengers
-l^^ome
iure foret a Papa difSniendum inter partes, procuratores dicti
regis, scilicet magister Alexander
de Stavenesbe epi- the eiec-''
Henricus magister
de Sanford ^^°°
scopus Cestrensis, et ^ ^°i^°
^ .
,
see of Can-
Ttofensis episcopus, et prsecipue magister Johannes de Hon- terbury.
tona, dominum Papam et cardinales omnes assiduis petitioni-
bus convenerunt sed illos invenientes ex more difficiles,
;

timuerunt valde a suo desiderio defraudari. Unde liabito


tractatu detestabili super preemissis, promiserunt domino Papa3
ex parte regis Anglorum ab uuiverso regno Angliaa et Hiber-
nia3 decimationem omnium rerum mobilium, ad guerram suam
contra imperatorem sustinendam, nt eos in regis proposito
exaudiret. At domiuus Papa, qui rebellem imperatorem super
omnia JBstuabat deicere, tantis promissionibus exhilaratus,
trahitur ad consensum, et sedons in consistorio liajc quas
sequuntur proposuit.

Dc cassatiouG Walteri monacM Cantuariensis, procurantihus


aulicis regis.

"ISTupcr ad audientiam nostrani pcrvenit eleetio Cantua- The clec-


" riensis ecclesice, de quodam monacho Waltero nomine; et t'o" of
" postquam audivimus quce pro se idem monacbus et pro j^ f"^
.. 1 L- -, !•!: j^- 1 • ,• -1 Ejnsham
sua clectionc proposuit, auditis ctiam olojectionibus ct excep- q^^gj^gj^^jy
,
'

" tionibus episcoporum Anglias, tarn contra electionem pra3fa- the Pope.
1.70 MATTH^T PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1229. " tarn, quam in iDersonam electi, per venerabiles fratres nostros
Coventrensem et Eofensem episcopos et dilectum filhim
'

archidiaconum Bedefordensem, in audientia nostra propositis,


examinationem ciroa electi pr^nominati personam venerabi-
libus fratribus nostris domino Albanensi,^ domino Thomas
de Sancta Sabina/ et magistro P[etro] cardinalibus, commi- "*

Nula simus faciendam. Cum que electus coram illis coustitntus,


malUium requisitus esset de descensu Domini ad inferos, utrum in
machina-
carne vel sine carne descenderit, male respondit. Item
tam ex
cupklitate de confectione corporis Cbristi in altari, male respondit.
provenien- Item reqnisitus de Racliele, qualiter plorabat filios suos,
tem. cum primo esset mortua, male respondit. Item reqni-
situs de sententia excommunicationis contra juris ordiuem
Examina- lata, male respondit. Item reqnisitus de mafcrimonio si
tion of alter contrabentium infideliter decesserit, male respondit.
Walter of
Super his omnibus articulis diligenter examinatus est a ^
Eynsliam
by three cardinalibus, quem non solum dicimus m.inus bene ^ respon-
cardinals. disse, sed pessime. Cum igitur nobilis sit ecclesia Can-
tuariensis et nobilem habuisset praslatum, virum discrctum,
modestum, et de gremio EomauaB ecclesiffi assumptum ; et
istemodo electus, quem non solum pronuntiamus indig-
num, immo si de rigore juris procederemus, aliud dicere
cogeremur, ita insufficiens est, quod ad tantum honorem
non debet assumi clcctionem de ipso factam omnino cas-
;

samus, provisionem nobis dictas ecclesias reservantes."

De 'promoUone BicarcU Gantuariensis archiepiscojii.

Election of Cassata sane in hunc modum


electione prasfata, procura-
Richard, tores regis Anglias et episcoporum Gantuariensis ecclesias suf-
cliancellor
f^-aganeorum, literas de rato eorundem tam regis quam epi-
f. 72. scoporum in domini Papas prassentia exhibentes, proposuerunt
of Lincoln, de magistro Ricardo Lincolniensis ecclesice cancellario, quod
to the see esset vir eminentis scientias et literaturas ac conversationis
^^'
bur
"^
quodque tam ecclesias Romanas quam [regi] et regno
lionestse,
Anglias esset non mediocriter fructuosus, atque modis omni-
bus coram domino Papa ejus personam commendantes, clomi-
num Papam trahunt cum suis cardinalibus ad consensum,
Sicque memorato Ricardo, non electo ad archiejoiscopatum,
sed dato, dominus Papa sufFraganeis Gantuariensis ecclesife

Coventrcnsem episcopos ^ Peter de Capua,


' etP\ card. tit. S.
om. O. Croce in Jerusalem.
'^
Pelagius (Payo Galvam). ^ a . .pessime^ om. 0.
.

^ Thomas de Capua. « bene^ om. C. W.


DE TfiMPOEE EEGIS HENRICI TERTII. 171

in hseo verba direxit


literas " Gregorius episcopus, etc. Ex A.D. 1229.
;

" commissa nobis a Domino cura pastoi'alis officii et concessa, Letter of


" licet immeritis, plenitudine ecclesiasticce potestatis, cogi- '^'le iope
" uiui' ecclesiarum per cotidianam instantiam soUici- ^-^^ ^,]g^,_ °
omnium
" tudinem et curam gerere, eisque cum necessitas ingruerit, tion of
" et ex justitipa debito et ex gratiaa beneficio paterna dili- I^icliat'd to
" gentia jDrovidere. Inter casteras autem particulares ecclesias p ^'^^
*^
'^

" et metropoles universas ad Cantuariensem ecclesiam, tan- bury.


" quam ad nobilissimum sedis Apostolicas membrum, in ejus
" opportunitatibus oculos considerationis expandimus ; quam
" mater ecclesiarum, Apostolica sedes, tauto benigniori debet
" favore prosequi, quauto eam inter alias divina dispositio
" in spiritualium jDleuitudine et temper alium ubertate gratia
" praatulit ampliori. Hanc etenim, velut paradisum voluptatis
" et hortum deliciarum, ordinatione sua plantavit Altissimus,
" do qua producere valuit lignum scientiee boni et mali; in
" institutione dignitatis metropolicas lignum vitaa, in ordine
" religionis monasticee et regularis observantire disciplina ^
" ligna pomifera in suffraganeis, quee per operationem sanctam
" delectant in visu, per fidelem doctrinam delectant in gustu,
" per opinionem bonam recreant in olfactu. De eodem loco
" fluvius egreditur, per quem gloriosissimi Thomte martyris
" sanguis exprimitur, qui dum vitam mortuis, sanitatem
" asgrotis, libertatem servis, et audaciam timidis contulit,
" inde progredieus in quatuor proculdu.bio capita derivatur.
" Cujus miraculorum excellentium signa dum. soUicita medi-
" tatione discutimus, raras et insolitas divinas plantationis
'*
delicias invenimus. Hujus itaque paradisi custodite, bonas
" memorifB Stepbano quondam Cantuarieusi arcbiepiscopo,
" sanctiB Eiomauas ecclesias cardinali, viro utique pereminen-
" tissime donis scientiaa et munere gratias sujoernis caris-
" matibus delibuto, erepto de carnis ergastulo, et ad Para-
" disi crolestis jocunditatem et requiem, sicut speramus et
" credimus, evocato, dilecti filii Cantuariensis conventus elec-
" tionem celebratam ab eis de Waltero monacbo Cantuarieusi
" nobis praasentare curavunt. Qua post" [cognita] electionis
" merita, et examinata personaa literatura, justitia mediante,
" cassata, hominem culminis, quem per vitam et scientiam,
" intellectum pariter et affectum, ad imaginem et similitudi-
" nem Dei conditum, babentem per salutarem doctrinam
" yitse spiraculum, in paradiso, ut operetur et custodiat ilium,
" duximus collocandum, magistrum Eicardum Lincolnice can-

^
vbservantia discipUna~\ obscr- j
- post~\ priiuo, B.
vantia disciplinse, 0. W. I
172 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1229. " cellarium, quern tarn ex fratrum nostrorum, qui cum iu
" scliolis noverunt, quam ex venerabiliura fratrum nostrorum
" Rofensis et Coventrensis cpiscoporum, et aliorum plurium
" testimonio, virum didicimus eminentis literaturee, conversa-
" tionis lionesta3, famoj integerrima3, excellentissimge industriaa,
" zelatorem animarum et ecclesiastico3 libertatis, Cantuari-
" ensis ecclesias, de fratrum nostrorum consilio, prsesentibus
" prtefatis episcopis, prieficimus in archiepiscopum et pasto-
" rem. Quapropter fraternitatem vestram nionemus et hor-
" tamur, per Apostolica scripta mandantes, quatinus tauquam
" caritatis filii et devotionis, ipsum ad lionorem omnipotentis
" Dei et Apostolicaa sedis et Cantuariensis ecclesias recipi-
" entes cum liumilitate debita efc devotione sincera, inten-
" datis eidem, et tauquam patri et pastori animarum vestra-
" rum et metropolitano vestro obediatis bumiliter et devote.
" Gaudere quidem debetis Domino, quod Illius gratia
in
" principaliter cooperante, qui inspirando prcevenit et adju-
" vantem prosequitur, provisum est laudabiliter ecclesiEe
" "
viduata3. Data, etc. ^

The dcpo- Notanclum autem quod, prociirantiljus inagistro


Walter of Alexandre de Stavenebi Cestrensi et magistro Henrico
Eynsham cle Sanford Rofensi episcopis et quibusdam aliis, quo-
obtained . , • •! •!• J? -J. •
J_ T 1

by the ^'^'^^^ pra3Cipims et prmeibilis luit magister Joliannes


king's mes- ^q Hotoft arcliidiaconus Bedefordise, procui^ata est de-
positio magistri Walteri monachi Cantuariensis, secus
quam deceret aut animal3us eorum expediret. Sed
hsec satis prolixe in ante scriptis declarantur.

Quomodo Terra Sancta restituta est Frethcrko Bovianorum


iviperatorl.

Recovery Eodem anno, Dominus noster Jesus Christus Salvator et


of the omnium SEeculorum consolator, visitans misericorditer i^lebem
bv the
'
suam, civitatem sanctam Jerusalem, efc terram totam, quam
emperor. Dominus idem et Eedcmptor noster Dei Filius Suo sanguine
consccravit, precibus universalis ecclesia3, gcneraliter jDopulo
CliT"istiano, specialitcr vero Eomanorum imperatori restituit
Fretberico. Fuit autem aliquid beneplacitum Domino in po^^ulo
suo, qui cxaltat mansuetos in salutem, ut faccret vindictam in
nationibus et dissensiones in gentibus Sarracenis. Ei'at enim

' Terusii, 19 Jan. 1228-9. Potthast. Regesta Pont!/, p. 716.


:

DE TEMPORE EEGIS HENRICI TERTII. 173

in diebus istisSoldanus Babilonire domesticis uiidique prcToliia A.D. 1229.


tarn oppressus, quod, ne minus sufficeret ad plura,
gi-aviter
coactus est cum imperatore mediantibus treugis decennalibus
componere, ac Terram Sanctam populo sine sanguinis effu-
sione reddere Christiano. Sicque missum est a Domino bellum
bonum, ut rumperetur pax mala. Sed hujus gratite divinEe
beneficium ut legenti clarius illucescat, literas legat Eomani
imperatoris auro bullatas, quas Henrico Anglorum regi in base
verba direxit

Einstola imperatoris Fretherici ad regem Anglorum.


" Fretbericus Dei gratia Romanorum imperator, semper Letter of
" Augustus, Jerusalem et Sicilise rex, carissimo amico suo, t^e em-
" H[enrico] Anglorum regi, salutem et sincera3 dilectionis ?j''^^ -f-f-f
" affectum, Lastentur et exultent omnes in Domino, et glori- o-ivino- an
" entur pariter recti corde, qui, tit notam faceret j^otentiam account of
''
Suam, non in equis aut curribus gioriatur, nunc dedit Sibi the re-
" gloriam in paucitate virorum, ut cognoscant et intelligant i^Jp^i
" omnes, quod Ipse sit gloriosus in majestate, terribilis in Land.
" magnificentia, mirabilis in consiliis super Alios bominum,
" pro voluntate Sua tempora mutaus, et diversarum corda
" gentium in unum convertens; cum in paucis diebus istis
" miraculose potius quam fortitudine illud negotium sit per-
" actum, quod a longe temporibus retro actis, multi prin-
" cipes et diversi orbis potentes [non] in multitudine gentium,
" nee per vires quantumcunque grandes, nee per metum ali-
" quem facerebucusque mode quolibet potuerunt. ISTe igitur
" desiderium vestrum longus sermo diu teneat in suspense,
" sinceritati^ vestrte cupimus esse notum, quod nos babentes
" spem nostram in Deo firmiter, et credentes quod Jesus
" Cbristus Filius Ejus, pro Cujus servitio corpus et animas
" exposuimus sic devote, nos in tam ignotis et remotis regi-
" onibus non relinqueret, quin saltem pro honore et gloria ^ -r, ?

" et laude Sua consilium et auxilium nobis tribueret salutare.


" In Ipsius autem nomine ab Acbon procedentes fiducialiter,
" quintadecima die mensis ISTovembris proximo laraBteriti
'•
prospere venimus apud Jopen, ut, castro loci ejusdem re-
" asdificato" fortiter prout decebat,^ in Jerusalem sanctam civi- ^
" tatem eundi postmodum, tam nobis, quam omni populo
" Cbristiano, non solum facilior, immo brevior et securior
" pateret accessus. Igitur sub fiducia divinas spei nobis apud
" Jopen existentibus et super reosdificatione ca-stri, prout exi-

1 sinccritati] So altered in C. ; I - B. ins. ut.


Banctitati, B. 0. W. I ^ decehat] dicebat, B.
174 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1229. " gebat negotii necessitas et causa Christi, intendentibus


Letter of " magnifice, ut decebat, dum a nobis et peregrinis omnibus
the em- " soUicite agereutur L.a3C omnia, de Soldauo ^ Babilonite ad nos
peror to
" et a nobis ad Soldanum eundem, unntii plures et pluries
Henry III.
on the " venei'unt
et redierunt hinc inde. Ipse etenim et alius Sol-
recovery of " danus, qui Xapliat^ dicitur, frater ejus, apad civitatem
the Holy " Gazam difFusum babentes esercitum, dieta una distabant a
Land.
" nobis. Ex alia vero parte in civitate Sicbeu, qure ISTeapolis
" vulgo nominatur et in campestribus locis sita est, Sol-
" danus * Damasci, nepos eorum, cum innumera multitudine
" militum et peditum gentis su^, prope nos et Christianos ad
" imam dietam similiter morabatiir, Et cum de restitutione
li
Terro3 Sanctaa ab alterutra partium tractaretur, tandem
" Jesus Cbristus Dei Eiliiis devotam patientiam nostram et
" patientem devotionem ex alto resioiciens, compatiendo mi-
" sericorditer nobis in Semetipso, sic fecit, quod Soldanus
" Babilonias Jerusalem civitatem sanctam nobis restituit,
" locum videlicet ubi steterunt pedes Christi, locum etiam
" ubi veri adoratores in spiritu et veritate Patrem adorant.
" Ut enim de restitutione liujusmodi certos vos faciamus per
" singula, noveritis quod non solum restitutum est nobis
''
corpus civitatis praadictse, sed contrada tota, sicut descendit
" inde usque ad maritimam castri Jopen, ut peregrini de
" csetero processum liberum babeant ad sepulchrum. securum-
" que regressum. Hoc tamen adjecto, quod cum Sarraceni
" illarum partium in veneratione maxima templum habeaut,
" ad adorandum secundum ritum eorum ibi in figuram pere-
" grinorum illuc frequenter accedant, ipsos de ceetero libere
" permittamus venire ; veruntamen quot voluerimus et sine
" armis, nee bospitabuutui' in ciA'itate, sed deforis, et continuo
" facta oratione recedant."* Prreterea restituta est nobis civitas
" Beetbleem, et tota terra media inter Jerusalem et civitatem
" ipsani civitas !N"azareth, cum tota terra media inter Achon
;

" et ipsam civitatem; tota terra Turonis, quae largissima est


•'
et ampla et valde commoda Christianis ; civitas Sydouis,
" id est, Saete,^ cum tota planitie et pertinentiis suis, qu£e
" tanto erit de caetero gratior Christianis, quanto magis [ne-
" cessai'ia] extitit Sarracenis et hactenus fructuosa, maxima
•'
cum portus ibi sit nimis congruus, et inde arma et necessaria
' multa ad civitatem Damasci et de Damasco frequenter ad

1 Malek-ei-Kamel. * recedant] reddebant, W. ; re-


"
Malek-el-Aschraf. deant, 0.
* Malek - el - Naser Salaheddin ^ id est, Saete] Not in C.
Daoud.
DE TEMPOEE REGIS HENRICI TERTII. 175

" Babiloniam portareutur.^ Et quamvis civitatem Jerusalem, A.D. 1229.


''
sicut melius unquam nobis liceat, secundum Letter of
fuit, rea3dificare
" iDactum, the em-
necnou et castrum Jopen, castrum C^sareEe, cas-
peror to
" trum Sydonis, et castrum Sancta^ Marias Theutonicorum, jjenrj- III.
" quod fratres ipsius clomus in montana Achon asdificare coepe- on the
" runt, et ab olim nullo treugarum tempore permissum extitit I'^covery of
" Christianis ipse tamen Soldanus usque ad finem treu- -j-^°
;
° ^ ,

" garum, quse inter nos et ipsum per decennium sunt statutas,
" EBclificia vel castra alic^ua de novo facere vel asdificare nou
" debet. Sicque die Dominica, xviii. die mensis Februarii
" nuper preeteriti, die scilicet in qua Cbristus Dei Filius
" a mortuis resurresit, et in memoriam resurrectionis Do-
" minica3 a Cbristianis omnibus tarn generaliter quam solen-
" niter colitur et veneratur in orbe, concordia bujusmodi
" bine inde extitit juramento firmata. Vere igitur nunc
" nobis et omnibus illuxisse denuo visa est dies ilia, in qua
" angeli cecinere Deo," ' Gloria in excelsis Deo, et in terra S. Luc. ii.

" '
pax hominibus bona) voluntatis.' Ad recognitionem vero ^"^•

" tam grandis beneficii tautique honoris, quee praster merita


" nostra et contra opinion em multorum ad perennem mise-
" ricordia3 su^ laudem misericorditer contulit nobis Deus, et ut
" in loco suo sancto vitulum lo.biorum nostrorum personaliter Ilos.xiv. 2
" offeremus Eidem, noveritis quod die Sabbati, xvii. die mensis
" Martii hujus secundaB indictionis, cum peregrinis omnibus
" nobiscum fideliter Christum Dei Filium sunt secuti,
qui
" intravimussanctam civitatem Jerusalem et statim tan- ;

" quam catholicus imperator, adorato sepulchro Domiuico re-


" verenter, sequenti die coronam portavimus quam Dominus ;

" Omnipotens de throno majestatis Sua3 nos habeudam pras-


" videns, de special! gj-atia pietatis Suee inter orbis principes
" nos mirabiliter exaltavit, ut sic prose quentibus nobis tantas
" dignitatis tripudium, quEe nobis competit jure regni, magis
" ac magis notorium universis aj^pareat, quod manus Domini
" fecit ha3c omnia. Et cum miserationes Ejus super omnia opera
" sint Ejusdem, cognoscant orthodoxas fidei cultores de castero,
" et enarrent longe lateque per orbem, quod lUe qui est
" benedictus in sa^cula visitavit et fecit redemptionem plebi S. Luc. i.

" Suce, et erexit nobis cornu salutis in domo David i^ueri ^^•

" sui. Sane priusquam de civitate recedamus sancta Jerusa-


" lem, de magnifica resedificatione ipsius turrium ac murorum

Scuti campus aureus, aquila


'
In the margin here is the
nigra."
" scutum imperatoris." Below,
- Deal om. W.
176 MATTH.EI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1229. " suornm taliter orclinare proposuimus, et ita super hoc in-
Letter of " tendere volumus diligenter, quod non minor sollicitudo nee

peror to
" ^^i-^ig^^iti^ i^ absentia nostra habeatur inde, quam si perso-
Henrylll. " ualiter super hoc ipsi essemus preesentes. Ut autem haec
on the " pra3sens nostra epistola exultatione sit plena per totum, et sic
^^(^ovevj oi " limes
ejus principio se adaptet in gaudiis, ut regalem ani-
" ^^^^^'^ IfEtificet, ad incrementum lastitise et totius gaudiiprte-
Land '

" cedentis, amicitia3 vestrge cupimus esse notum, quod Soldanus


" prsedictus omnes captivos illos, quos secundum pactum inter
" Christianos et ipsum habitum tempore quondam Damietaa
" perdita3 non reddidit, et alios, qui postea capti fuerunt, re-
" stituere nobis debet modo. Data apud civitatem sanctam
" Jerusalem, xvii. die mensis Martii, anno Domini mccxxix."

Bulled imijeratoris aurece.

Desciip- Ex una parte bullae imperialis imago regia," et


bulia°of the
scriptum in circuitu, " Frethericus Dei gratia Roma-
emperor. " norum imperator et semper Augustus." Ex alia
parte bullte insculpitur qusedam civitas, scilicet Roma,
et scribitur in circuitu, " Eoma caput muncli tenet

" orbis frsena rotundi." Erat autem bulla aliquantulum


major bulla Papge. Ex una parte regalis imaginis,
scilicet super dextrum humerum, scriptum est, "Rex
" Jerusalem." Ex alia parte ejusdem imaginis, scili-

cet super sinistrum humerum, inscriptum est, " Rex


" Sicilies." 3

Be reconciliatione sanctce civitatis Jerusalem et allorum sanctorum


locoruvi.

Entry of Ingressus est igitur, ut diximus, sanctam civitatem Jeru-


the Chris- salem exercitus Christianus, et patriarcha' cum episcopis suf-
tian army
^ W. ius. p7-o voto. ^ Two chapters, "De signis
"
This is written in ruhrick along " prajcedentibushanc restitutionem
the margin. The bulla is represented " TerriE Sanctse,"and " Quod prop-
in the text, thetwo sides enclosed " ter peccata hominum crux olim et
in a rectangle, and just filling up " Terra Sancta captae erant a Sala-
the column. There is a blank in " dino," follow here in Wendover,
C, with the rub rick in the margin, Coxe, iv. pp. 194, 195.
" Hie debent fieri sigilla impera- 4 Geroki.
" toris."
;

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. l77

fraganeig mundificavit templum Domini et ecclesiam sancti se- A.D. 1220.


pulcliri sancteeque resurrectionis Ejusdem, cum aliis ecclesiis iuto Jeru-
sanctisqiie locis venerabilibus civitatis ; aloluentes pavimentum^ salem.
et parietes aqna iDenedicta, et agentes processiones in liymnis
et canticis, reconciliaverunt Deo loca universa, dinturnis in-
fidelium sordibus prophanata. Yerum quamdiu imijerator, qui
excommunicatus fuei'at, intra urbis moenia moram fecit, nullus
pr^latorum [eidem] " missam celebrare preesumpsit. Magister
tamen Walterus, frater quidam de ordine Prtedicatorum, vir f. 73.
religiosus, providus, ac discretus, et ill diviiia pagina ele-
ganter eruditus, Angliciis natione, qui a domino Papa
ofEcium prasdicationis, in quo singulariter floruit^ expe-
ditus in exercitu Cbristi susceperat, quod etiam ^ per aliquod
tempus feliciter impleverat, celebravit divina in ecclesiis sub-
urbanis ; unde devotionem fldelium plurimum excitando'^ ad
obsequium Crucifixi arctius animavit. Deindc praalatis
singulis, tarn minoribus quam majoribus, ac viris religiosis,
ecclesiis suis sibi restitutis et possessionibus antiquis, gauden-
tibus cunctis super beneficiis^ divinis, qute prteter spem om-
nium acciderant, intenderunt vmanimiter cum jDeregrinis omni-
bus ad recedificationem civitatis, muros cum fossatis, tm-resque
cum propugnaculis magnis sumptibus ac studiosis laboribus
reparare.*' Nee solum acta sunt heec in civitate sancta Jeru-
salem, sed in omnibus civitatibus et castellis illius terrse,
quam Dominus noster Jesus Cbristus Suis sanctorum pedum '^

suorum vestigiis consecravit, et sacrosancto sanguine de-


dicavit. Eratque tanta inter omnes Christianos exul-
tatio, ut viderentur terrenis caelestia commisceri.

De siiperhia et invidia Templariorimi et Hospita-


larior 11711.

His autem sic Deo dispensante ordinatis, invidente Piide aud


^
antiquo seminatore scismatum et discordiarum Sathana, Temolars
incolse terrse, prsecipue Templarii et Hospitalarii, in- f^^ci iios-

videntes factis imperatoris, sumpserunt cornua ex odio

^ pavimeiituni] pavimenta, 0. W. " henejiciis divinis] donis cxles-


- eidevi] So C. and the Hist. tiljus, ^Y.
Angl. There is an erasure in B. s
reparare'] Written over an era-
in ea, 0. W. sure ; reparantes, W.
3 etiam . . . tempus] multo jam ''
sanctorum . , . dedicavit'] Sanctis
tempore, "W. pedibus calcavit, et suo sacro san-
* excitaiido'] excitavit, W. guine consecravit, 0. W.
VOL. III. M
;

17S MATTH^I PARISIENSTS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1229. Papali. Audierunt enim, quod jam Papa imperium


hostiliter invaserat. Volentes icritur omnia maofnalia
hasc eis ascribi, qui a tota Christianitate tot proventus
recipiunt, et ad solummodo Terram Sanctam defenden-
dam tantos redditus inglutiunt et quasi in voraginem
demergimt, significaverunt subdolo ac prodi-
baratri
Their trea- tiose Soldano Babilonite, quod imperator proposuit
'

correspon-
^^^^^^ flumen ubi Christus baptizatus est a Jobanne
dencewith Baptista, ibidem Christi vestigia et prsecursoris Ejus-
the eultan, -,
• t • j.
dem, quo non major surrexit inter natos mulierum,
'

pedes et in laneis cum parvo comitatu clam humiliter


adoraturus, et ibidem posset ad votum eundem im-
peratorem vel capere vel trucidare. Quod cum audiret
Soldanus memoratus, et super boc cartam noto sibi
sigillo signatam conspexiss'et, detestatus est Christia-
norum versutiam, invidiam, et proditionem, et maxime
eorum qui videbantur babitum religionis cum crucis
cbaractere bajulare ; et advocans duos secretissimos
ac discretos consiliarios, instillavit auril^us illorum
universa, ostendens eis epistolam, cui adbuc signum
adh?erebat, et ait, " Ecce fidelitas Christianorum !
" In-
spectisquo Uteris, post longam dibgentem delibera-
ac
tionem sic responderunt ;
" Domine, inita est pax utro-
" bique beneplacita, quam violare facinorosum foret
" sed ad omnium Christianorum confusionem, mittatis
" banc eandem ^ epistolam cum signo adh^erenti ipsi
" imperatori, et erit vobis amicissimus, et merito."
who sends Quorum Soldanus obtemperans, misit dictam
consiliis

to the em- epistolam imperatori et omnem dolum prselocutum


pcror. ei denunciavit. Insuper dum bfec fierent, imperator
per diligentissimos et expeditissimos exploratores suos
communitus, prius heesitabat, non credens tantam ma-
litiam de religiosis prorupisse. Et dum sic dubitaret,
vcnit nuntius eum, dictam portans ei
Soldani ad
epistolam, per quam plenius de prsedictis certificabatur.
Gaudens igitur, quod laqueos absconditos evasisset,

' Malek-el-Kamel. ]
- eandem] om. C.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 179

omnia caute dissimulabat, usque ad tempus retribu- A.D. 1229.


tionis, et qua3 ad reditum in terram suam fuerant
necessaria, preeparavit. Et hoc fuit seminarium odii
inter imperatorem et Teiiiplaiios ac Hospitalarios. Ve-
runtamen Hospitalarii niinorem notam infamise super
hoc facto contraxerunt. Ex eo igitur tempore eonglu-
tinata est anima imperatoris cum anima Soldani in-
dissokibili cemento dilectionis et amicitia3 ; et confoe-
derati sunt, et miserunt sibi vicissim munera preciosa,
inter quae misit Soldanus imperatori unum elcphantem.
Comperientes autem Templarii et Hospitalarii cum
suis complicibus imperatoris peregrinationem, quam
fecisse ad fiumen Jordanis proposuerat, differri, intel-
lexerunt per ilkid .et alia indicia, dolum suum effectu
caruisse. Patriarcham igitur Jerosolimitanum ad
suam attraxerunt conspirationem, qui hanc epistolam
ad difFamandum imperatoiem dicitur conscripsisse.

Epistola Gerokli ixdriarchce Jerosolimitani.


" Geroldus patriarcha Jerosolimitanus, universis Inimica
" Christi fidelibus in Domino salutem. Quam mira- It'^amara
" biliter, immo miserabiliter, ab initio usque ad finem, invectio in
°'
" in grave praajudicium negotii Jesu Christi et fidei ""m^'^"
" Christian^e contemptum, in partibus cismarinis pro- Letter of
" cesserit imperator, si plene intelligatur, in processu ar^]/of"'
" ipsius a planta pedis usque ad verticem non poterit Jerusalem
^^
" sanitas inveniri. Quoniam in adventu suo excommu- emperor.
" meatus secum ducens milites quadraginta,
venit, vix
" quod de spoliis habitatorum
et sine pecunia, sperans
" Syrise posset suam inopiam sustcntare. Primoque Proceed-
^^^^
" in Cyprum veniens, nobilem virum J[ohannem] de
" Ybellino et filios suos, quos ibidem occasione negotii in Cyprus
" Terrte Sanctre fecerat convenire, minus curialiter cepit
" ad suum prandium invitatos. Postmodum regem,'
" quem ad se venire fecerat, retinuit quasi captum.

'
Henry.
M 2
;

ISO MATTH^I PAEISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1229. Sicque per violentiam atque frauclem regniim penitus


Letter of
the patii-
occupavit- Transiit in Syriam his peractis. Cumqiie
arcb of in principio verbis mirabilia se promitteret faeturum,
Jerusalem
against the
et se super his coram simplicibus jactitaret, statim
emperor. ad soldanum BabilonifB pacis nuncios destinavit.
Propter quod in conspectu soldani et suorum paga-
nornm factiis est contemptibilis prgecipiie cum ipsum ;

intelligerent secum non tantam armatorum multitu-


dinem adduxisse, quod aliquo modo possent per
eundem pr?egravari. Interea occasione prsemuniendi
Jopen, ad partes illas declinavit cum exercitu Chris-
tiano, ut magis appropinquaret Soldano, et ut facilius
possent discurrere pro pace A^el treuga optinenda.
Quid plura ? Post longum et latentem tractatum,
f, 73 h. nullius de terra consilio requisito, pronunciavit qua-
dam die subito, quod pacem fecerat cum Soldano
formam pacis vel treugpe quando de
nullus vidit,
servandis conventionibus idem imperator prsestitit
sacramentum. Quanta autem fuerit malitia, quam
fraudulentus tractatus quorundam capitulorum treu-
gie, quae vobis in scriptis duximus transmittenda/
cognoscere poteritis evidenter. Quia imperator ad
magnificandam vocem suam, vocem tantum habere
voluit, et vocem optinuit a Soldano. Dixit enim in-
ter Ccetera., quod sibi erat sancta civitas restituta ad ;

17 ]\rarch quam cum in vigilia Dominicae qua cantatur Ocidi


mei, cum exercitu Christiano veniret, die sequenti
Dominica, satis inordinate satisque confuse, excommu-
nicatus in ecclesia Dominici Sepulchri, in prasjudicium
honoris ac excellenti?e imperialis manifestum, suo
capiti imposuit diadema ; Sarracenis templum Domini
ac templum Salomonis in manu sua retinentibus, ac
legem Machometi pub! ice, sicut prius, proclamantibus,
non sine peregrinorum confusione maxima et dolore.
Idem^ vero imperator, cum se firmaturum civitatem

^ Iraiism/ltcnda'] transmittcudam, - Idem'] Ipse, C.


DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 181

" antea multipliciter promisisset, seqiienti die Limee A.D. 1229.


" better of
suiumo primus civitatem exivit nemine the
diluculo I-
patn-
_ , ,

" salutato sibi fratribus Templi et Hospitalis praa- arch of


;

" sentantibus solempniter et instauter, quod si veliet j,^^in^t"he


" fii-mare, siciit promiserat, civitatem, ipsi ei, quautiim emperor.
" possent, consilium et auxilium ad id faciendum com-
" joarareut. Sed ipse, qui de corrigendo negotio non
" curabat, videns quod factum illud nuUius firmitatis
" robur optineret, nee civitas, sicut restituta erat, teneri
" poterat nee firmari, solummodo voce restitutiouis
" contentus, ipsa die versus Joppen cum sua familia
" festinavit. Quod cum viderent peregrini, qui cum
" ipso intraverant civitatem, post ipsum noluerunt
" remanere. Subsequenti vero die Dominica, scilicet Mid Lent
" qua cantatur Lcetare Jerusalem, venit Aeon ;
et in th^*^Maicli
" ipsa civitate populum sibi alliciens, ei quandam 25.

" libertatem concessit, ut favorem ipsius per hoc sibi


" mendicaret. Propter quod hoc fecit, uovit Deus, et
" eJLisdem opera sequeutia demonstrarunt. Cum autem
" passagiimi instaret, et omnes unanimiter peregrini,
" pusilli cum magnis, visitato sepulchro, tanquam
" peregrinatione peracta pararentur ad recessum, cum
" treugam non hfiberemus cum Soldano ^ Damasci, nos,
" videntes terram jam destitutam et a peregrinis
" relictam, consilium in arcto constituti inieramus, ut
" de elemosina pice memorise regis Francite milites
" pro communi utilitate retineremus. Quod cum audiret
" imperator, significavit nobis se super hoc admirari,
" cum treugas cum Soldano ^ Babilonise confirmasset.
" Respondimus, quod adhuc remanebat'^ ferrum in vul-
" nere, ex quo treugte vel pax non fuit inita cum
" Soldano Damasci, nepote preedicti Soldani, in hoc ei
" contradicente adicientes, quod, invito etiam Soldano
;

" Babilonise, nos * posset Damascenus nimis dampnifi-

Malek
' - el - Naser Salaheddiu |
^ remanelat] erat, C.
Daoud. j
^ nos] il, i.e. dou, B,
- Malek-el-Kamel. I
;

182 MATTIIiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D, 1229. care.^ Eespondit imperator, dicens," quod [sine] ejus


Letter of
the patri-
consilio et licentia, qui jam rex fuit Jerosolimitanus,
arch of lion debebant milites guerrini retineri in regno suo.
Jerusalem
agaiust the Ad quod respondimus, quod super liis plurimum dolc-
emperor. bamus, quod de his et consimilibus consilium ipsius
excommunicati sine periculo aniinarum non potuimus
expectare. Et cum ad hoc nihil nobis imperator
remandaret, die sequenti fecit extra civitatem per
prpeconem publicum congregari peregrinos habitatores
civitatis, ac per speciales nuntios prtelatos simul et
religiosos in
sabulo. Inter quos ipse personaliter
constitutus,primo cospit de nobis graviter conqueri,
falsas querimonias cumulando. Secundo, ad virum
venerabilem magistrum^ Templi sermonem retorquens,
famam suam conatus est publice variis ac vanis
sermocinationibus non mediocriter obfuscare ; et sic
culpam propriam, quse jam manifestabatur, inten-
debat in alios retorquere, addens quod nunc ultimo
milites stij^endiarios in suum preejudicium et gra-
vamen retinebanius. Propter quod ipse inhibebat
omnibus militibus peregrinis, cujuscunque essent na-
tionis, sicut suaque diligebant, ne remanerent in
se
terra ab ilia die in antea prEecipiens comiti Thomee/
;

quem ballivum in terra relinquere disponebat, ut


quemcimque ex tunc inveniret, puniret corporaliter
adeo ut unius poena multis foret ad terrorem. Qui-
bus omnibus consummatis,^ nulla excusatione vel
responsione admissa ad ea quse tarn ignominiose
fuerant devulgata, recessit. Et statim ad portas
civitatis balistarios poni statuit ;
preecipiens eis, ut
fratres Templi exire permitterent, non intrare. De-
nique tam ecclesias quam alia loca eminentia civi-
tatismuniri jussit balistariis, et loca specialiter per
qu8e ad nos et ad domum Templi habebatur accessus ;

1 dampnificare] Altered to damp- 3 Peter de Montaigu.


nificari in B. * i.e. Thomas of Acerra.
" dicens] ova, C. ^ consummatis] confirmatis, C
DE TEMPORE REGIS HExN'KICI TERTII. 183

" sciatisque quod nunquam Sarraccnis tarn gravis A.D. 1229.


" extitit aut nocivus, vel contra cos tantum animosus. ^^tter of
.
the patri-
" Cujus nos manifestam malitiam perpendentes, tarn arch of
" pmelatos quam peregrinos duximus convocandos, ex- ^""^^^!*^^J|
" communicantes omnes illos, qui ^ contra ccclesiam, vel emperor.
" fratres Templi, et alios terrte religiosos vel peregrinos
" ipsi imperatori consilium impenderent aut juvamen.
" Quare magis intumescens imperator, omnes introitus
" fecit diligentius custodiri inliibens ne ad nos, vel
;

" ad illos qui nobiscum essent, victualia defereutes ap-


" propinquarent ponens undique balistarios et sagit-
;

" tarios, quibus - nos et fratres Templi ac peregrinos


" gTaviter impugiiabat. Et ut excogitatam malitiam
" adimpleret, fratres Prtedicatores ac quosdam Minores,
" qui in Ramis palmarum locis statutis convenerant April 8.

" ad prtedicandum verba Domini, per satellites suos


" rapi fecit de pulpitis, et in terram prosterni, extralii,
" et quasi latrones Deinde
per civitatem fustigari.
" cum quod per prasdictam obsidionem quod
videret,
" intendebat non optineret, fecit tractari de pace ad ;

" quod respondimus, quod noluimus pacis tractatum ad-


" mittere, nisi prius amotis custodiis balistariorum et
" aliorum armatorum, ablatis etiam bonis nostris res-
" titutis, ita quod essent omnia in eo ^ statu et liber-
" tate, qua erant die qua ingressus est civitatem. Ipse
" tandem fieri prsecepit secundum quod postulabamus,
" sed non est effectui mancipatum supposuimus igitur ;

" civitatem interdicto. Videns igitur imperator malitiam


" suam non posse procedere usquequaque, moram in
" terra noluit trahere longiorem immo ac si totum ;

" niteretur destruere, balistas et armaturas, a longo


" tempore pro defensione terrse reservatas, apud Aeon
" fecit clam in navibus deponi, et plura Soldano Ba-
" bilonicB transmitti, quasi caro suo. Et mittens in

> C. ins. ei. It is partially erased I


" C. ins. et.

in B. 1 ^ eo statu el} ea, C.


184 MATTHiET PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D.1229. " Cyprum quosdam non minimam ab


milites suos, fecit
Letter of " incolis pecuniam extorqueri quod mirabilius no-
; et
the patri-
arch of " bis videbatur,^ galeas, qiias [non] potuit secum trahere,
Jerusalem "
destrusit. Quod cum audivimus, duximus eum super
f. 74.
against the
" boc admonendum. Sed ipse, admonitione spreta simul
emperor. '•'
et correctione, latenter festo Apostolorum Philippi
May 1. " et Jacobi; per vicum secretum et portum galeam
" intrans, versus Cjprum festinavit, nemine salutato,
" Joppen relinquens destitutam, nunquam utinam redi-
" turns, Jamjam a balKvis dicti Soldani intercUidi-
" tur exitus extra muros pauperibus Christianis ae
" Sirianis; plures itaque in via peregrini defecerunt.
" Hsec et multa alia, quae rebnquimus aliis enaiTanda,
" qu8e mundus novit, commisit imperator in Terrse
" Sanctse et animse sute detrimentum ;
quae Dominus
" miseratus, cum placuerit, dignetur temperare. Valete."
Effect of Hiiec autem epistola cum ad audientiam occidenta-
this letter
in the lium perveniret, non mediocriter famam imperialem ob-
West. fuscavit, et multorum favorem ademit. Papa autem ad
ejus dejectionem diligentius solito insurrexit, et col-
lectioni pecuniae hiavit avidius.

Hie ijroi^on'Untur qitidam excessv.s in quibus Pcqoa ostendit


imperator em esse reuin.

Arrival of Yenit eodem tempore in Augiiam magister Stephauus, do-


Stephen [of iniui Papaa capellauus et nuutius ad regem Anglorum, missus
Anagni],
ut colligeret decimas domino Pap^ a nuntiis ipsius regis
the Pope's
chaplain, in Eoma3 promissas ad guerram suam sustinendam contra impe-
England, ratorem Romanorum susceptam. Audierat enim idem papa
de imperatore prcefato multa detestanda, quas faciebat contra
legem Christianam, quorum tenorem in scriptum - redigens,
per diversas orbis partes Uteris Apostolicis publicare curavit.
Charges of Proposuit ^ autem contra eum in primis, quod in die Annun-
the Pope ciationis beatce Maria3, cum esset excommunicatus, intravit
against the
Sepulcbri Sancti ecclesiam in Jerusalem, et ibi ante majus
emperor.
altare propi'ia manu sese coronavit ; et ita coronatus resedit

' videhatur] videatur, C. 3 Proposuit] Propouit, 0.


^ scriptum'] scriptis redactam, C,
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 185

iu cathedra patriarcliatus et ibi prtedicavit populo, excusando A.D. 1229.


malitiam suam efc accusaudo ecclesiam Romanam, iraponeus Charges of
ei, quod injuste processerat contra eiiin; et ^ notaljilem earn tlie Pope

fecerat invective et reprehensive de insatiabili et si-


^m^^eror*^^
moiiiali avaritia. Egressus aiitem ab ecclesia in comitatu
satellitum suorum, sine omni persona ecclesiastica, portavit
corouam nsque ad palatium HosiDitalis. Item in palatio sac
Achonensi fecit convivari Sarracenos, et fecit eis habere
mulieres Christianas saltatrices ad ludendum coram eis, qua3
etiam, ut dicebatur, commiscebantur eis. Item, foedus qnod
iniit cum Soldano, uemo scivit qua conditioue tractatum fuit
inter eos, nisi ipse solus. Veruntamen manifeste videbatur,
quod magis approbaret, secundum quod perpendi poterat per
gestus exteriores, legem Sarracenorum, quam- fidei nostra,
quia in mnltis ritus eorum^ imitatus est. Item, in sci'ipto quod
est inter ijosum et Soldanum, quod lingua appellatui' Ai'abica
Moseplia, continetur, quod, durantibus treugis, ipse juvabit
eum contra omnes homines Christianos et Saracenos, et e
converse Soldanus ipsum. Item, spoliavit canonicos Sanctas
Crucis in Achon a quibusdam redditibus, quos recipere debe-
bant in portu Achonensi. Item, spoliavit archiepiscopum '

Kicholsiensem in Cypro. Item, protexit quendam episcopum


Sm'ianorum potentia sasculari, contra patriarcham, ab excom-
municato et scismatico ordinatum. Item, spoliavit canonicos
Sancti Sepulchri oblatiouibus ipsius sepulchri, et patriarcham
oblationibus Calvariaa loci et loci Golgatha, et canonicos
sancti Templi oblationibus suis et per manus ;satellitum
suorum fecit omnes oblationes istas coUigere. Propter quod
factum frater "VYalterus cxcommunicavit eum in civitate Jero-
solimorum et omnes satellites suos. Item, in die Palma- April 8.

rum, prasdicatores de pulpito, ubi prasdicabant, viliter et vio-


lenter fecit deici, et crudeliter tractari et incarcerari. Item,
infra Passionem Domini obsedit patriarcham et episcopos
Wintoniensem et Exoniensem et Templarios in domibus suis;
et cum vidisset se non posse pra^valere, confusus dimisit. His
igitur de causis, licet alias non desint, quicquid egit iu Terra
Sancta pro nihilo reputans dominus Papa, movit guerram
contra ipsum, asserens justum esse et fidei Christianse neces-
sarium, ut tam validus ecclesite persecutor a fastu imperii
depelleretur ; ^ et quod his omnibus detestabilius est, contra

* Eustorgius, bishop of Nicosia.


1 ei . . . egressus] et sic egressus,
O. W. ^ depelleretur'] Partly written over
- O. W. ins. legem. au erasure ; depellatur, O. W.
2 ear urn'] ipsorum, 0. W.
;

186 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1229. matrem suam '


Romanam cccleslam - gravem excitarat ^^ei'se-

cutionem, ifca quod castella ejus cum terris ot possessiouibus


occuparat/' ct velut hostis publicus detiimit ' occupatas.''

De decimis Gregorio Papce ah Anglia collatis.

Parliament Per idem tempus, cum magister Stepbanus, domini Papaa


atWest- capcllauus et nuntius, rcgi Auglorum uegotia ipsius Papa) ct
mmster on • j 1 j • /• i

the ''nd
causam adventus
^^'^^ ostendisset, tecit rex conveuirc apud
j. i. j.

Sunday Westmonastcrium, Dominica C[ua cantatur Miscricordia Domini,


after Templarios, Hospi-
arcbiepiscopos, episcopos, abbates, priores,
Easter, 29 comitcs, barones, de so ecclesiai'um rectores, et c[ui
tularios,
tenebaut in capita, ad locum prasfixum et diem, ut audirent
negotia memorata et de i-erum exigentiis communiter tracta-
rent ibidem. Omnibus igitur congregatis, tarn laicis quam
clericis et eorum subjectis, magister Stepbanus coram omni-
Demands bus recitavit literas domini Papaj, in quibus cxigebat decimas
or the Pope
omnium rerum mobilium de toca Anglia, Hybernia, et Wallia,
for his war i • • • •• n • • n
i t
ad guerram suam sustmendam
,

ao-ainstthe
universis laicis et clericis,

emperor, quam contra Romanum imperatorcm susceperat Fretbericum.


Osteudit autem in Uteris memoratis, quod ipse solus banc
expeditioncm susceperat pro universali ecclesia, quam dictus
imperator, jam diu excommunicatus et rebellis, subvertere niti-
; unde divitise
tur, sicut evidentibus apparet indiciis sedis Apos-
tolicas cum ad ipsum extcrminaudum, necessitate
noii sufficiant
compulsus ab universis ecclesias iiiiis implorat auxilium, per
quod expcditionem inclioatam et in parte jam feliciter pro-
speratam perducere valeat ad desideratum efFectum. Persuadet
denique dominus Papa in conclusione negotii singulis ecclesias
membris, quatinus sicut filii naturales ecclesias Eomanaa, quaj

'
W. ins. sanctam. " Caesar, Messina, te corrigit
"
O. W. ins. tarn. " absque ruiua
•*
occuparaQ occupavit, 0. W. " Nam si demens sis, puniet te
' detinu/Q detinet, W. " Caesaris ensis.
^At the foot of the page is : " Va3 tibi, Messana, tam lougo
" Hos versus composuit ipse impe- '•
tempore vana,
" rator super desolatione eujusdam " Nam * tua campana plorat de-
" civitatis quse dicitur Galliee J\fes- " prophana.
licta
" chines, quam commiserat cuidam " Plcbs Messaneusis, vidcs quod
" Martino custodieudam. Sed Mar- " jam tremit ensis
" tinus perterritus tradidit illam " Quo Martinensis stat verberi-
" fraudulenter Papse, et iterum " bus caro densis."
" fortuna arridente restituta impe-
" ratori :
* JVam] Nod, C.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 187

mater est omnium iie, quod A.D,


ecclesiavum, potentei* subveniant, 1229.
absit, ipsa cleficicnte, membra cum succumberc videantur.
capitc
His et aliis in liunc modum in autentico domiui Papa3 patenter
expressis, persuasit magister Stephanus omnibus qui aderant,
ut conseutirent, allegans honorem et commodum, qui posset
exinde obtemperantibus provenire. Kex autem Anglorum, a
quo coitei'i omnes sperabant habere defensionis auxilium, factus Cf. Isa.
^^^^'i- 6-
est, quia sic oportuit fieri, bacillus arundineus, cujus
fragmenta vulneraverunt in se confidentes ; qui EomoB The king
per procuratores suos, ut supradictum est, ad decimas solven- gives way.
das fuerat obligatus, non potuit contradicere et cum nihil ;

responderet, visus est tacendo assensum ^ prasbere. Comites


vero et barones ac laici omnes plane decimas se daturos
contradixerunt, noleutes baronias suas vel laicas possessiones
Romanaj ecclesias obligare. Episcopi quoque et abljates,
priores, et alii ecclesiarum jjrselati, jiost trium vel quatuor
dierum deliberationem et murmurationem non modicam, tan-
dem consenserunt, metuentes excommunicationis sententiam f- 74 b.
vel interdicti sibi inferri, si mandatis Apostolicis obviarent.
Consentientes igitur corde quali quali, sub quadam
summa pecunicB finem conclusissent sibi tolerabili ; nisi Couduct of
(ut asseritur) Stephanus de Segrave, regis tunc con- Sem^ave.
siliarius, quidem sui solius amicus, versus in Ps.
vir ixxvii.

arcum iwavmn, quadam simoniaca conventione cum ^^'


magistro Stephano facta, ad talem efFectum rem per-
duxit, quod decimas- ipsas plenarie sibi exegit et opti-
nuit ad damnum ecclesi^e et regni ina^stimabile. Sed
justo Dei judicio, htec fraudulenta procuratio prasdicto
Stepliano justitiario non successit in prosperum. Tunc
magister Stephanus pra^latis omnibus literas domini Papas
procuratorias ostendit, quibus idem Papa ipsum ad dictas
decimas colligendas procuratorem constituerat, ut non secun-
dum taxationem factam in vicesima, qute paulo ante regi data
fuerat pro libertatibus optinendis, sed secundum quod melius
jDOssunt ad commodum domini Papo3 et uberius omnia bona et
mobilia singuloruni taxari ;^ videlicet de omnibus redditibus,
proventibus, fructibus carucarum, oblationibus, decimis, nu-
trimentis aniraalium, et fructibus, et de omnibus obventionibus
ecclesiarum vel aliarum possessionum, quocunque nomine cen-

^ assensuin] consensum, W.
^ taxari] Sic all the MSS. for taxarentur.
188 MATTHiEI PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1229. seaiitur, nou aliquibns clebitis vel expensis aliqua occasione
Powers cleductis. Habuit etiam ex eisdem Uteris auctoritatem con-
given to
the Papal
tradictores excommmiicandi et ecclesias interdicendi. Unde
nuncio. constitutis procuratoribus suis in singulis comitatibus regni,
omnesillos excommunicavit, qui circa decimas ipsas reddendas
taxationem faciendam jDer se vel per alium, colludium,
vel
pactum iniquum, subtractioneni, vel fraudem aliquam duxerint
faciendam. Et quoniam negotium festinum exigebat auxilium,
praslatis omnibus et aliis sub poena excommunicationis indixit,
ut vel mutuo vel alio quocunque modo pecuniam perquisitam
sibi traderent indilate, ut earn domino Papas incontinenti
transmitteret,^ eandem postmodum, decimis singulorum rite
The Pope's taxatis, plenarie recepturi. Erat autem- idem Papa tot et
debte.
tantis involutus debitis, ut unde bellicam quam susceperat
expeditionem sustineret, penitus ignoraret. Et sic solute
conciliO; murmurantibus cunctis, recesserunt.

-De excominunicatione gravissima dictaruni decimaruni retentovimi.

Way in Et bis ita gestis, misit incontinenti literas suas magister


which the S[teplianus] ad singulos episcopos, abbates, priores, et cujus-
tithes for
cunque professionis viros religiosos regni, sub poena iuterdicti
the Pope
were ex- et excommunicationis prgecipiens, ut tali die tantam pecmiias
acted. sunimam sibi transmitterent de moncta ad joondus denarii
jorobata et uuper fabricata, ut iude creditoribus domini Papas
satisfacere posset, et ipsi poenas evaderent interdicti. Erat
enim in hujus rei executions adeo improbus exactor, ut etiani
de frugibus autumpni futuri, quee^ adhuc in herba crescebant,
singulos compelleret decimarum sibi pretium exhiberi."* Pras-
lati vero aliud remedium non babentes, calices, pllialas,^ phi-

lacteria, et alia sacra altaris vasa, quasdam vendiderunt, non- ''

Usurers nulla'' in pignus sub foenore posuerunt. Pr?eterea habuit


brought in idem magister S[tephaiius] qiiosdam secum foeneratores
by the
papal neqiiissimos, qui se mercatores appellabant, usuram
nuncio. sub nomine negotiationis paUiantes, qui egentibus et
exactionibus vexatis optulerunt pecuniam et urgente ;

memorato S[tephano], sub poena gravissima coacti multi


mutuo accipere, qui postea in laqueos eorum inciderunt;

^ transmitter ei] transmitterent, B. 5 phialas'] eucharistias, O. W.


- auteiii] enim, O. W. " cficEdani] quidam, O. TV.
^ quce] qui, B. 0. W. ''
nonnuUa'] uonuulli, B. 0. W.
^ exhiberi'] exhibere, O. W.
'

DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 189

dampna irrestaiirabilia incurrentes. Continuis maledictioni- A.D. 1229.


bus, sed occultis, repleta est terra, imprecantibus cunctls,
" Exactio ^ suis fiat cxactoribus nunqviam fructuosa." Qliod
juxta vota populi acciclit, quia

Non haltet eventus sordida prnsda bonos, Ovid. I.


Amor. X.
Ex autem tempore non defuerimt in terra Angii-
eo 48.

cana quidam transmontani, qui se mercatores nominant,


usurarii impiissimi ;
qui nihil aliud quterunt, nisi in
laqueis suis, prsecipue quos Rom ana curia angariat,
illaqueare: Et sic abrasor pecuniarum, magister S[te-
plianus] domini Pappe capellanus, Anglis foeda reliquit
vestigia. Solus autem comes Cestrensis Eanuljobus stetit Stand
viriliter. nolens terram suam redio-ere in servitutem nec ^ :
';^^''''^^^ "7
permisit de feodo sue viros religiosos vel clericos decimas Blundevil
memoratas conferre, quamvis Angiia et Wallia, Scotia et earl of
Hybernia, ad solutionem compellerentur.^ Hoc autem multis Chester.
in bac decimatione solatium praastat et levamen, quod regna
transmarina et longe posita non sunt ab bac exactione quieta.
Cumque tandem istarum plenitude divitiarixm ad summum
pontificem pervenisset, ipse Jobanni de Bresnes et aliis militia3
sua3 principiibus ita afflnenter eas distribuit, quod graviter
cessit in damnum imperatoris, dura municipia ejus et castella
in ejus absentia subvertebant.
Eodem anno, magister Robertus de Bingebam, Saresberiensis Consecra-
electus/ apud Septoniam munus consecrationis suscepit, sexto *^°^^ °^
kalendas Junii, per manum Willelmi Wigornensis episcopi, T^'n'oin,
astantibus episcopis Joceliuo Batoniensi et Alexandre Coven- bishop of'
trensi. Qui satis felici auspicio officium suscepit episco- Sahsburr,
'
"
pale ; et fabricam novas ecclesi?e, quam preedecessor suus ^^^^
Bicardus transtulit et ausu non pusillanimi inclioavit, church of
'"'
viriliter est prosecutus, juvante Deo, rege, et populo. " '•^*

Unde quidam ^'


versificator ait satis eleganter :

' W. ins. quod fah's. from his poem, " De translatione


" ?(ec] nou, Yi. " veteris ecclesise Saresberiensis et
3 compellercntur'] compellantur, '•'
constructione novce," 11. 20.5, 6,

W. f. 96. In the poem they are, " Rex


•*
In the margin is a pastoral " igitnr det opes, prsesul det opem,
staffand mitre. ''
lapicidffi Dent," &c. Paris has
5 Henry of Avranches. (MS. written them in the margin of the
Camb, Univ. Lib. Dd. 11, 78. See MS. as they occur above.
above, p. 43, n. 0.) These lines are
'

190 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJOEA.

A.D. 1229, Rex largitur opes, fert prpesul opem, lapicidse


Versus.
Dant operam ; tribus his est opus, ut stet opus.

John de Eodeni tempore rex Anglorum Henricus in die Penteccstcs


Burgh Johannem filiuni Huberti Angliee ju.stitiarii cingulo militari
knighted.
donavit tertio nouas Junii.

De consecratione Bicardi Cantnariensis arcliie^iscoxn, et Bogeri


Londoniensis et Hugonis Helyensis ejoiscojoorum.

Consecra- Eodem tempore, in die Saucta3 Trinitatis, eonvenientibns


tions at Cantnariensis ecclesias suffraganeis apud eandem civitatem,
Canter-
consecratus est magister Eicardus, Cantuariensis electus,- per
bury,
10 June. manum Henrici Rofensis episcopi, sine pallio, ita quod iicuit
oi vel ordines celebrare vel ecclesias dedicare. Consecrati
sunt ctiam cum eo eadem die, per niinisterium ejusdem epi-
scopi, ante majus altare in ecclesia Sancta3 Trinitatis, Eogerus
electus Londoniensis, et Hugo Eeh'ensis, quaito idus Junii.
Death of Eodem anno obiit Martinus de Pateshulle, decanus
Martin de
Pateshulle,
Londoniensis, xviii. kalendas Decembris, vir miras pru-
dean of. denticG et legum terras peritus.
S. Paul's.

De magno a])paratu regis Anglorura ad transfretandum


congregato.

Prepara- Sub eisdem diebus, instante festo Sancti Michaelis, res An-
tions at glorum II[enricus] cougregavit apud Portesmue totam nobili-
Ports-
tatem regni Anglia3, comites videlicet, barones, et milites,
mouth for
the re- cum tanta equitum ac peditum turba quantam nullus ante-
covery of cessorum suorum aliquo creditur tempore congregasse. Ubi
Normandy. etiam venerunt ad eum de regionibus Hjbernia^, Scotite,
Wallise, et Galewallite tanta militum et armatorum multitude,
f. 75. quod admiration i omnibus babebantur. Proposuit ^ namque rex
cum tanta armatorum copia transfretare, ut terras ciuas pater
amiserat in suum dominium revocaret. Demum, cum principes
et marescalli militia3 regis ad naves venissent, ut victualia
ingererent et arma, adeo paucas invenerunt naves, ut non
sufficerent ad medietatem exercitus transferendum. Quod * cum

^ In the margin is an upright ^ Proposuit] So Par. in the mar-


sword. gin, as 0. W. ; B. has profectua
- In the margin is a crosier and est ; C. has proposuit,
mitre. *
0. W. ins, verbiim.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII, 191

ad regis notitiam pervenisset, iratus est veliementer, et crimen A.D. 1229.


totum in Hubertum de Burgo justitiarium refadit.' Et audi- Cave.
entibus cimctis, vocavit eum veterem" proditorem, improperans Anger of

ei quod tunc, sicilt prius, procuravit defectum, pro quinque ^^^.^'^"^o

milibus marcis, quas a regina Francorum acceperat,^ ut suum Hubert de


propositum impediret, et giadium, quasi furia invectus, rex Burgh,
educens, Toluit justitiarium interficere. Sed comes Cestreusis
Eanulfus et alii qui aderant, sese interponeutes, ipsum a mor-
tis discrimine servarunt. At ille a regis se pra?sentia subti'axit,
donee ira rex deposita animum mitigaret.
Applicuit interea in portu illo comes Britannia? nomine Arrival of
Henricus,-* vir quidam animo seditionem parturiens, septimo 0/^^!-"°
idus Octobris, qui regem conducere debuit in terram suam sub tanny.
salvo ducato/ sicut condictum fuerat inter eos et sacramento
fii'matum. Sed idem comes cum aliis de exercitu dederunt regi "^

consilium, ut negotium difFerret'' usque ad sequens Pascha, quia


periculosum erat tempore hyemali iter tarn arduum expedire.
Quo audito, rex licentiam dedit omnibus ad propria revertendi. 'J^he expe-
Et cum rege pacificatus est. Comes autem Britannige "^^^oil post-
justitiarius
regi fecit homagium contra omnes homines de Britannia; et mi.
,,.,. .° ..,. _,T. The coimt
rex reddidit ei totum jus suum m Anglia. Et datis ei qumque ofBritanny
. . .

milibus marcarum ad custodiam terra3 sua?, remisit eum in does ho-


regionem suam. Eodem anno, Ricardus Cantuarlensis arcbi- o^^ge.
episcopus pallium sibi a domino Papa transmissum suscepit arch-
rr'^
nono kalendas Decembris, et apud Cantuariam in ecclesia catbe- cgi'ves the"
drali, prtesente rege et ^uffraganeis episcopis, divina cum ipso pall.
pallio celebrayit.

De quodam fcencrcdore male mortuo.

Erat boc tempore in Minori Britannia foeuerator quidam, Tmperti-


c[ui pecuniam suam tribuens ad usuram, immensum nummoruni ''^^^'^•
congregavit acervum. Hie cum multotiens ab episcopo loci ^^^^" °^
. . oil usurer
. .

increparetur, quod uon licebat sibi de usm-is rem augere, ^^j^^ jg j,^
noluit audire episcopum, sed, licet non recte, strenuus rem fused burial
augebat. Cumque tandem ab episcopo incorrigibilis videretur, by the
excommunicavit eum, et ab unitate fidelium segregavit. Quod P^^^^*-
ille par\dpendens, immo vilipendens, excommunicatus non

'
refudW] refundere curavit, W. ^ ducato'] Written by Par. in the
- veterem'] senem, 0. "W. margin ; om. W. conductu, C, as
;

2 acceperat'\ receperat, C. the Ilist. Anglor.


* Henricus'] An error for Peter ^ W. ins. sapientihiis.

Mauclerc, ' 0. W. ins. inceptum.


192 MATTH^I PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1229, multo post vitam miserabiliter terminavit. Quo sine viatico
et confessione defuncto, uxor ejus et filii venerunt ad pres-
byter um rogantes ut corpus defuucti more ecclesiastico
villfB,

sepelirct. Presbyter autem hoc facere recusavit, eo quod ex-


communicatus decessit, prtecipiens ut in bivio extra villam
sepelirent eum. Uxor autcm defuncti htec audiens venit ad
comitem cum filiis, querimoniam coram eo deponens, quod
presbyter ille iDarocbianum defunctum noluit scpelire, causam
Llurcler of reticens, quod excommunicatus obisset. At comes contra pres-
the priest j^yterum in iram versus, jussit ministris suis, ut euntes ad
count of
presbyterum ex jDarte sua prseciperent, quatiuus mortuum
Britanny. sepeliret quod si facere contradiceret, ipsum vivum cum
;

mortuo sepelirent ^ ligatum. Hoc cum factum esset, omnes


episcopi Britannia^ ipsum comitem sub anatbemate concluse-
ruut undo suborta inter eos discordia, episcopi ilH a comite
;

omnes in exilium sunt exjjulsi, et conies excommuuicatus re-


mansit, donee seutentia conflrmaretur a Papa.

Quod Frethericus Romanomm imperator est reversus in terrain


siunn.

Return of Eodem anno, cum Frethericus Eomanorum imperator Terram


*^'!^°f'
Sanctam Ohristianitati et treugas deceunales a
restituisset,

the Hoiv Soldano Damasci impetratas juramento hinc inde confirmasset.


Land. in die Inventionis sanctte Crucis naves ascendit, ut, transito
3 May. mari Mediterraneo, reverteretur in terram suam. Sed quoniam
audierat, quod a Jobanne de Breunes insidiee sibi parabantur,
in portubus cismarinis inconsnlte timuit applicare ct ne de ;

ejus captione gauderent iuimici illius, in tuto loco applicuit,


praemissis exploratoribus suis, qui conduxerunt ilium ad por-
tum securitatis et salutis. Cum autem prospere in Sicilia
ai^plicuisset cum medico
comitatn, audivit quod remuli ejus
jam castella multa subjugaverant et municipia, et quod etiam
per terras imperii liberum baberent discursum, et debacclia-
rentur multi Papse stipendiarii, affluentia pecuni^ in-
sestimabilis saginati, cam non esset qui eis obviaret. Sed
cum tandem ejus divnlgaretur adventus, confluebant ad eum
homines imperii naturales, qui per fidelitatem ei fuerunt
astricti.Quibus vallatus, et ex aliis adventantibus confortatus,
audacter prorupit in bostes, et terras amissas ac castra ceepit
paulatim revocare.

* sepelirent'\ sepeliret, O. W.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTll. 198

Quod rex Anglorum ad Natale fuerit a^md Eboracum. A.D. 1230.

Anno Domini Mccxxx. Rex Anglorum H[enricus] ad Na- Heury III.


curiam suam cum rege Scotorum apud Eboracum, ^V^°^^^
tale tenuit
quem ad illud festum invitaverat, praesente archiepiscopo civi- ^nder II
tatis, cum comitibus, baronibus, militibus, et familia magna
nimis. Ubi dicti reges mulfca distribuebant festiva suis indu- '

menta. Eex autem Anglorum prodiga liberalitate regi Sco-


torum contulit equos preciosos cum anulis multis ac gemmis
ct donativis variis. Atque festo per triduum continuato,
epnlabantur cotidie splendide, tantam solempnitatem in exul-
tatione et laatitia celebrantes. Die autem quarta, concione
soluta, rex Scotorum in suam revertitur regionem. Rex An-
glorum Londonias properabat.
Contigit eodem tempore, in die scilicet Conversionis Sancti Nota mira-
Pauli, in urbe Londoniarum, dum episcopus civitatis, scilicet ^'^^ '^'^

^'"^"
Rogerus dictus Niger, in ecclesia cathedrali ante majus-'"
altare staret infulatus ad celebrandum diviua, prsesente populo Fright of
*'"^ ^°'?"
civitatis ob honorem beati Pauli congregate, quod tanta sub-
ito inacre facta est nubium densitas et Solaris obnubilatio -^ g
claritatis, ut vix socius socium in ecclesia videre posset. Ad- Paul's,
mirantibus cunctis et diem judicii suspectum habentibus, facta 24 June.
est repente tonitrui adeo horribilis super ecclesiam concussio,
ut ipsa ecclesiae fabrica tota cum turri eminentissima sujoer
capita omnium ruere videretur. Ex ilia autem collisione nu-
bium tanta fulminis exivit choruscatio, ut tota ecclesia intus
ignea videretur, nee defuit foetor inter lisec omnia sed ita ;

intolerabilis habebatur, ut omnes qui aderant extingui time-


rent. Sicque ad niilia utriusque sexus bominum, qui in ec- f. 75 h.
clesia erant, nihil verius quam mortem suspicantes, rapido
cursu de monasterio exierunt attoniti, et corrvientes in terram
sine sensu aliquandiu permanserunt. Solus ex omni multitu-
dine episcopus, cum uno tantum diacono, ante majus altare
sacris vestibus indutus remansit intrepidus, expectans Domini
voluntatem. Aere tandem purgato, cum omnis multitudo eva-
dendi fiduciam concepisset et ecclesiam iterum fuisset in-
gressa, episcopus residuum missas complevit. Facta est autem
super hoc casu " totius civitatis nou modica admiratio, metuen-
tibus cunctis, ne magnum aliquid et insolitum pronosticaret
futurum.
Eodem anno, tempore Quadragesimali, imperator Romanus Successes
contra hostes sues ita invaluit, quod castra sua et jura omnia of the em-
ad imperium spectantia poienter revocavit quoscunque in P^^°^"
;

^ 0. W. ins. militibits. I
- Jwc casu] occasu, B.
VOL. III. N
194 MATTHiRI PARTSIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1230, castellis suis ex adversariis suis cepit, aut vivos excoriavit
Flight of aut patibulo suspendit. Johannes vero de Brennes, qui hostis
John de capitaneus post Papam ejus erat,^ metuens incidere in ma-
Brieune.
nus- illius, fugit in Gallias ad natale solum cum stipencliariis
suis, quos clominus Papa rapinis religiosorum ^ clitavit,

et prsedis a pauperibus captis undecunque honoravit.


Truce be- Et sic mediantibus amicis et viris religiosis, statutes sunt
tween the treugas inter dominum Papam imperatorem, quo-
et ipsum *

Pope and aliquam pacis formam


convenirent. Per idem tempus,
usque in
emperor.
Willelmus de Brausia,^ vir nobilis et potens, a Leolino prin-
W. de cipe Walliarum patibulo siispensus est, mense Aprili, cum
Bx-aose uxore ejus, ut dicebatur, in adulterio deprebensus.
hanged by Eodem
tempore, ad exactionem regis, arcbiepiscopi, episcopi,
Llewellyu-
abbates, et priores per Angliam totam regi eidem pecuniam
ap-Jor-
"werth. dederunt non modicam, quasi per eam subtracta patri suo
Exactions jura posset revocare in partibus transmarinis. Gives Londo-
of the king. nienses pro eodem negotio ad redemptionem gravissimam sunt
compulsi. Judtei ctiam tertiam partem rorum suarum om-
nium, vellent nollent, regi sub festinatione persolverunt.

Quod rex Anglorum ctom exercitu transiit in Brltanniam.

Henry III. Eex Anglorum II[enricas] in solempuitate Pascbali apud


collects an Radingum congregavit exercitum copiosum valde, omnium
army at
videlicet nobilium regni, qui sibi debebaut servitium militare,
Reading,
and crosses et aliorum innumerabilium ex regionibus diversis. Qui inde
from Ports- castra movens ad portum de Portesmue pridie kalendas Mali,
mouth to cum universa multitudine sua naves ascendit.^ Eex autem,
S. Male.
procurantibus nautis suis, in Britannia applicuit apud Sanc-
tum Mauloum,' quinto nonas Maii. Multi quoque de exercitu,
regem sequi non valentes, diversis applicuerunt in locis, sed,
Deo id procurante, absque lassione ac rerum diminutione om-
The nohles nes ad regem in Britannia pervenerunt. Comes autem Bri-
of Bri- tannia3, regem reverenter et cum bonore suscipiens, tradidit
tanny do
ei municipia regionis illius et castella, uobilesque Britannias
homage.
multi ad eum venientes homagia fecerunt et fidelitatem ei

1 W. ins. publicus. ^ The vessel is drawn in the


- Manns'] manibus, W. margin, with the three leopards on
^ C. ins. suorum. the sail.
^ ipsum imperatoreni] Fretheri- ' Par. has written id est, Machu-
cum, C. tum over Mauloum in a very mi-
^ His shield reversed is in the nute hand between the lines. C.
margin. has Machuum.
"

DE TEMPORE REGIS HENRTCI TERTII. 195

juraverunt. Andreas tamen


de Viteri et alii viri nobiles A.D. 1230.
pauci, ad fidelitatem regis venire contempneutes, munierunt Andrew de
castra sua alimentis et ad pugnam viriliter sese prfeparabant. ^"^*^ oP"
Eex aiitera Francorum, cum de adventu regis Anglorum car- , \ .

titudinem didicisset,^ congregavit exercitura valde copiosum, Louis IX.


atque micantibus undique scutis et vexillis, ad Andegavensem.
perveuit civitatem, ubi castram status ibi moram protraxit non
modicam, ut progressum regis Anglorum in Pictaviam pras-
pediret. Eex vero Anglorum dum apud urbem !N"annenten-
sem majorem expectabat adliuc numeram ex diversis partibus
armatorum, rex Francorum cum exercitu sue quoddam debile Siege and
municipium Hodum appellatum obsedit, quod ab urbe ISTan- capture of
netis quatuor leucis vix distabat, atque levi conatu illud cepit
^^f?^
et subvertit, et ad Andegavensem rediit civitatem.
Eodem anno facta ^ est eclipsis solis, contra morem solitum, EcUpsis
summo mane confestim post ortum suum, pridie idus Mali, matuti-
quod agricolaj et alii ?^
in Eogationibus, scilicet feria tertia, ita ^'
multi, labores mane inchoatos propter nimiam obscuritatem.
relinquentes, stratum repetere et sese iterum sopori dare de-
creverunt sed tandem, quasi post unius horse spatium, multis
;

admirantibus, sol consuetam optinuit claritatem.


Eodem tempore dux SaxonifB, et regis Anglorum consangui- Visit of
neus, veniens in Angliam a civibus Londoniensibus honorifice Albert,
^
susceptus est ; erat autem idem dux liomo tantse proceritatis J^ ^^
,,.,.. , .- .
^
T
baxony, to
.

et longitudinis, ut, cunctis admirantibus et quasi ad sjDecta- Euo-laud.


.

culum accurrentibus, visum ex ipsius intuitu refecerunt.

Be discordia inter harones Galilee orta.

Habebant quoque hoc tempore guerram ad invicem omnes Disseu-


fere magnates Gallias, sicut dux Burgundiaa,'' comes Bononiffi,^ sions

comes de Drius," comes de Mascu,-^ comes Sancti Pauli,^ comes j^j-gj^j."^

de Bar,^ Engeramus de Curci, Robertus de Curtenei. et multi barons,


alii, qui jurati et confoederati erant, ut dicebatui", regi Anglia3
et comiti Britannise Henrico ^° bellum indiserant comitibus
;

Campaniensi ^^
et Flandrensi.^" Qui omnes impetrata licentia

^ didicissef\ cognovisset, C. " Robert III., count of Dreux.


- W. ins. adventantium. ' Alix, count of Macon.
3 In the margin are figures of s
Hugh V.
the sun (Sol parum vel nihil versus 5 Henry II.
nos accensus), the moon (Luna in ^" An error for Petro.
coitu), and the earth (Terra sic). 11 Theobald IV.
* Hugh IV. 1- Ferrand.
" Phihp Hurepel.
N 2
196 MATTH.EI PAKISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1230. a rege Francoram, complctis in Andegavia quadraginta *

dierum cxcubiis, reversi sunt in patriam suam. Quos rex,


cum illos retinerc non potnit, secutus est, ut, si possibile
esset, eos discordes ad concordiam revocaret.'-^ Sed cum idem
rex nobiles ad pacem reducere nullatenus potuisset, ingressi
'^

sunt cum cquis et armis hostiliter comites'' terram comitis


Campanite, atque'^ illam igne et ferro depopulari coeperunt.
Comes vero Campaniensis, in " ingenti armatorum copia hostibus
occurrens, pra^lium campestre commisit at comites tarn sibi ;

Theobald qiiam suis agminibus viriliter resistentes, ex militibus illius


of Cham- ducentos sub captione coucluserunt et tresdecim peremerunt.
pague is Quod cum comes Campaniensis cognovisset, campum per fugana
defeated
and flies to
deseruit, omni commilitonum suffragio destitutus. Quern fugi-
Paris. entem hostes acriter insequentes, et quoscunque attingebant
in ore gladii prosternentes, non cessabant donee ipsum comi-

Cham- tem infra portas Parisiacge civitatis cursa rapido intruserunt.


pagne ra- Tunc nolentes ulterius iusec^ui ilium, reversi in Campauiam
vaged. sjDoliaverunt earn totam, castra et municipia coraplanantes,
villas et urbes igne conflagrantes, vites et pomeria succidentes,
extra ecclesias nihil intactum reliquerunt. Agebant namque
"^

contra comitem magnates, quasi de crimine proditionis et


reum laBsaa niajestatis, ut qui dominum suum regem Lodo-
f. 70. wicum in obsidione Avinionis, ob amorem reginas quam
amabat, veneno necaverat, ut dicebant. Unde cum idem mag-
nates in curia regis Francorum, eodem rege prgesente, queri-
moniam sa3pc deposuissent et ijasum comitem per duellum
conviucere voluissent, regina, per quam omnia regni negotia
disponebantur jiropter regis simplicitatem et puerilem astatem,
noluit eos audire. Quocirca ipsi, se a regis fidelitate subtra-
bentes et rcginas, Francorum regnum per guerram turbare
Scandal coeperunt. Indignabantur enim talem habere dominam, qua?,
against ut dicebatur, tam dicti comitis quam legati Romani semiue
queen polluta, metas transgressa fuerat pudicitite vidualis.
Blanche.

Be strage Hyhermensium, et Ga]}tione cujusdam regis.

Imperii- Eodem anno, mense Julio, regulus^ quidam de Cunnoth


nens. Hyberniensis, cum regem Anglorum et Willelmum Mares-

^ Andegavia'\ Andegavie, B. ^ comites^ om. C.


'
This has led to the insertion of ob- atque . . . Campanice'] om. O.
sidione, which is in no MS., in the •^
iri]cum, 0. W.
printed editions, though 0. W. have 7 namque'] autem, W.
Andegavia. ^ Aedh son of Ruaidhri, king of
- revocaref] reformaret, O. W. Connaught. See the Aunals of
^ O. W. ins. 7)iemoratos. Loch Ce, i. pp. 297, seqq.
DE TEMPORE REGIS HENRICI TERTII. 197

Galium cognosset in finibus transmarhiis bellicas agere expe- A.D 1 230. .

ditiones, atque regnum Hyberniaa quasi vacuum a subsidio Distur-


militari, congregavit undique exercitum copiosum, sperans se bances m
posse omne genus Auglorum ab Hybernias finibus exturbave.
Ingressus igitur liostiliter terram regis Anglorum, spoliis et
rapinis atque incendiis intendebat. Sed cum hgec omnia ad
aures Gaufridi de Marisco, qui vices justitiarii sub rege in
partibus illis gerebat, [venissent]/ adjunctis sibi Waltero de
Lasci cum. Ricardo de Burgo et exercitu non modico, contra
hostes audacter prorupit et exercitum suum in tres turmas
;

dividens, duabus prfefecit Walterum de Lasci et Eicardum de


Burgo, tertiam sibi retinens ad regendum. Atque duas acies
instructas, quibus preeerant prsedicti Walterus et Eicardus,
occultavit in silvis quibusdam, per quas venturi erant bostes,
et dolosas eis insidias prasparavit; tertiam vero, quam ipse
regebat, statuit ut directa fronte adversariis occurrens ad
campestre prgelium eos provocaret. Tandem bostes superveni-
entes, cum unam tantum aciem gentis Auglorum conspexissent,
irruerunt in eos,^ quasi sub spe certa victoriaa consequendaB.
Sed acies Auglorum tarn diu fugam simulavit, quousque Hy-
bernienses illos insequentes loca insidiarum pertransissent. At
illi qui in insidiis erant, de latibulis erumpentes, et aerem
clamore borribili ^ verberantes, a tergo et a latere irruerunt in
bostes et acies, qute jarius fugerat, in Hybernienses a fronte
;

revertens, stragem eis miserabilem intulerunt. Interfecti nam-


que referuntur ex Hyberniensibus ad viginti milia virorum
bellatorum, et rex eorum captus est et carcei-ali custodia3
deputatus.
Eodem tempore Fulco Paganellus de Normannia, vir nobilis, Advice of
et Willelmus frater ejus, relictis castellis suis ac terris, vene- certain
runt ad regem Anglorum in Britanniam, fidelitates ei et bo-
Bntanuv
magia facientes. Venerunt etiam cum eis sexaginta milites, to Henry
viri strenui et potentes, qui omnes persuaserunt regi, ut hos- HI. to at-
Normanniam intraret, sub spe certa terram subiusfandi. ^'^^P*- toe
tiliter
recovery or
Quorum rex consiliis libenter adquievisset * sed Hubertus de Normandy;

Burgo id fieri non permisit, dicens periculosum fore boc j^ •

modis omnibus attemptare. Quod audientes milites priedicti, jected by


postulaverunt regera propensius, ut assignaret eis ducentos Hubert de
milites dc exercitu suo, cum quibus Normanniam intrarent, -"^rgh.
certissimis ei assertionibus promittentcs, quod omne genus
Francorum de ISTormannia exturbarent. Nee etiam id fieri
permisit Hubertus justitiarius, asserens regi non expedire, ut

1 we?iwse?ii] also omitted in 0. W. I


'* horrihlW] horrifico, W.
^ W. iivi. fort iter. \
^ adquievisset^ adquiesceret, W.
198 MATTH^l PARISIENSIS CHRONICA MAJORA.

A.D. 1230. traderet milites suos ad mortem ultronea voluntate. Sicque


nobiles illi miserabiliter illusi fuei'unt, quia rex Fraucorum
incontineuti exlieeredavit eos, castella et omnia qua3 illorum
erant poteuter in sua jnra convertens.

Quod rex Anglorum in Gasconia profectus homagia ceperit.

Henry HI. His ita gestis, rex Anglorum per consilium Hubert! de
in Gascony Burgo, cum exercitu suo ex Britannia per Andegaviam in
and Poitou.
Pictaviam transiens, profectus ^ est in Gasconiam ; ubi acceptis
bomagiis, et regione sub securitate disposita, rediit in Picta-
Capture of viam, ubi multorum homagia suscepit. In bac quoque cqui-
Mirebeau tatione obsedit rex Mirebelli castrum, et cepit laiidabili virtute
castle.
Anglorum, qui assultus audacissimos " iterantes violenter in-
clusos subegerunt, et recedentesomnes in vinculis abduxerunt.
Peace be- Hoc igitur temjDore, mense Augusti, dominus Papa Grregorius
tween the et Romanorum imperator F[rethericus], mediantibus utrorum-
Pope and
que fidelibus et amicis, in concordiam convenerunt. Yeniens
emperor.
enim Romam dictus imperator absolutus est, omnibus ad jura
imperii spectantibus ex integro revocatis. Comederunt ergo
simul magnus sacerdos et maximus imperator in palatio
summi pontificis per triduum, gaudentibus cardinalibus et
potentatibus imperii de concordia tam desperata et tain subito
The castle confirmata. Eadem tempestate comes Cestrensis Eanulfus
of S.James munivit castellum apud Sanctum Johannem^ de Beverona,
de Beuvrou
fortified by
quod ad jus uxoris ^ suaa comitisste jure heereditario pertinebat,
Ranulph militibus, alimentis, et armis. Reddiderat enim illi castrum.
earl of illud comes Britannia; H[enricus],^ quando confoederatus regi
Chester. Anglorum omnia jura sua in regno Anglia3, rege concedente,
recepit.

Be concordia facta inter regem Francorum et siios.

Peace be- Circa eosdem dies, mense Septembris, convenerunt ad collo-


tween the q^ium rex Fraucorum et regina mater eius cum lioiiorabilibus
kmg of • • , ,,. ., . .

France and ViriS et magnatibus illius regni, qui jDOst mortem Lodowici
his nobles, regis guerram habuerant ad invicem, ut est superius dictum.

' pi'ofectus in Gasconiaiii] om. stable Annals. Aimal. Monast. iii.

C, where the sentence is otherwise p. 132.


confused. ''
dementia, daughter of Ralph
- O. W. ins. assidue. de Feugers.
^ Johannerti] Sic for Jacobum. ° Henricus'] An error for Petrus.
The error is repeated in the Dun-
DE TEMPORE REGIS HENEICI TERTII. 199

TUdi de pace tractantes, talem concordiam firmaverunt; provi- A.D. 1230


sum est autem communiter a proceribus praafatis, iit comes
Campaniensis, qui hujus discordias causa principalis extiterat,
cruce signatus peregrinationem Terrae Sanctse subiret ^ ad
militaudum ibidem cum centum m.ilitibus contra inimicos
Crucifixi. Et prasterea rex Francoriim et mater ejus, tactis
sacrosanctis Evangeliis, juraverunt quod singulis redderent
jura sua, et quod omnes homines terrse illius secundum rectas
consuetudines et singulis debitas judicarent.

Be reditu regis de Britannia in Angliam,

Jacebat interea rex Anglorum apud urbem JSTannentensem Henry III


cum exercitu suo, nihil agens nisi quod thesauros consumpsit ^* Nantes.
infestimabiles. Comites vero ac barones, cum Hubertus
regis justitiarius non permisit ut contra hostes arma moverent,
fecerunt inter se convivia juxta consuetudinem Anglicanam, et
crapulis intendebant et poculis ad invicem, ac si dies Natalities
celebrarent inter quos qui pauperes erant, rebus omnibus f. "6 6.
;

consumptis, equos distrahebant et arma, ufc exinde ad tempus


vitam ducerent infelicem.
Eodem tempore, Reimimdu.s de Burgo, nepos Hubert! Suhmer-
-,

cle
-n
isurgo, miles
•! •

qnidem
-I i'Tj_i
nobiiis et strenuus, dnm
1
spa-
sus est Jtei-