You are on page 1of 5

Tribomehanički sistemi – I kolokvijum

1. Koji su osnovni parametri hrapavosti?


 Ra – srednje aritmetičko odstupanje profila od srednje linije,
 Rmax – maksimalna visina neravnina i
 Rz – srednja visina neravnina
2. Adhezivno, abrazivno i zamorno habanje su posledica; Tribohemijsko habanje je posledica?
Adhezivno, abrazivno i zamorno habanje su posledica interakcije izmedju čvrstih elemenata TMS-a
odnosno pojava deformacija i frikcionih veza u zonama kontakta.
Tribohemijsko habanje je posledica interakcije treceg elementa TMS-a odnosno sredine u kojoj se kontakt
ostvaruje sa druga dva elementa.
3. Kriva habanja i koje su karakteristične faze?
Najopštiji oblik krive habanja ima tri karakteristična dela:
 Inicijalno habanje (period uhodavanja) – I faza,
 period umerenog habanja – II faza i
 period katastrofalnog habanja – III faza.

4. Šta je tribomehanički sistem i skicirati tribomehanički sistem?


Pod pojmom tribomehanički sistem podrazumeva se sistem čija se funkcija odvija kroz interakciju
površina koje se relativno kreću.

5. Struktura tribomehaničkog sistema?


Strukturu tribomehaničkog sistema čine: S = { E, K, I }
 Elementi - E = {a1, a2, a3,....,aN}
 Karakteristike elemenata - K = {k (ai)}
 Interakcije elemenata - I = {I (ai,aj)}
6. Koje su osnovne funkcije maziva?
Funkcije maziva su:
 Smanjenje trenja i habanja,
 Hlađenje komponenti sistema i
 Zaštita od korozije elemenata sistema.
 Zaštita od prodiranja različitih kontaminenata u zonu kontakta,
 Prenosa snage i kretanja
 Zaptivanja između zone visokog pritiska i zone niskog pritiska u hidrauličnim sistemima,
 Elektroizolacije.
7. Granično podmazivanje gde se najčešće javlja?
Granično podmazivanje se najčešće javlja kod tribomehaničkih sistema koji rade sa
 velikim opterećenjima,
 pri visokim temperaturama,
 malim brzinama.
8. Stribecova kriva?

9. Hidrodinamičko podmazivanje?
Hidrodinamičko podmazivanje predstavlja vid potpunog podmazivanja. Kod hidrodinamičkog
podmazivanja klizne površine su razdvojene dejstvom unutrašnjeg pritiska u filmu tečnosti, koji se stvara
usled relativnog kretanja kontaktnih površina. S obzirom na to, hidrodinamičko podmazivanje predstavlja
poželjni oblik podmazivanja kontaktnih elemenata.
10. Elastohidrodinamičko podmazivanje?
Elastohidrodinamičko podmazivanje (EHDP)predstavlja vid potpunog podmazivanja. Standardno se
definiše kao podmazivanje pri kome su trenje i debljina filma za podmazivanje određeni elastičnim
svojstvima materijala elemenata u kontaktu, kao i reološkim svojstvima sredstva za podmazivanje.
Elastohidrodinamičko podmazivanje nastaje u uslovima izražene geometrijske nekonfornosti.
11. Koje su vrste maziva sa aspekta praktične primene?
Sa aspekta praktične primene najznačajnije su sledeće tri vrste naziva:
 Ulja za podmazivanje,
 mazive masti i
 čvrsta maziva.
12. Sastav ulja za podmazivanje?
Sastav ulja: BAZNO ULJE + ADITIVI =ULJE ZA PODMAZIVANJE
13. Šta je viskoznost i indeks viskoznosti i kako se iskazuje?
Viskoznost je osnovna fizička veličina ulja i predstavlja meru unutrašnjeg otpora (unutrašnjeg trenja)
tečenju fluida.
Iskazuje sa kao dinamička ili kinematska.
Indeks viskoznosti je empirijski neimenovani broj koji pokazuje kako se viskoznost ulja za podmazivanje
menja sa promenom temperature. Veći indeks viskoznosti pokazuje manju tendenciju za promenom
viskoznosti sa promenom temperature.
14. Trenje u kliznim ležajevima nastaje između?
Trenje u kliznim ležištima nastaje između rukavca i posteljice.
15. Skicirati osnovni tribomehanički sistem radijalnih ležišta i označiti elemente?
1 – rukavac vratila
2 – ležišna posteljica
3 - mazivo

16. Trenje i habanje aksijalnih ležišta je izraženo u kojim periodima?


Trenje i habanje aksijalnih ležišta (kao i radijalnih uostalom) je posebno izraženo u periodima
zaustavljanja i puštanja u rad, odnosno u uslovima graničnog podmazivanja, pa se zato trenje najčešće i
razmatra u ovim uslovima.
17. Kada se javlja zamorno habanje kod kliznih ležajeva?
Zamorno habanje je najtipičniji oblik habanja kliznih ležišta automobila, mada se sreće i kod drugih
tipova ležišta u eksploataciji koja rade u uslovima promenljivih i neuravnoteženih opterećenja.
18. Korozija je habanje kliznih ležišta koje nastaje?
Korozija je habanje kliznih ležišta koje nastaje kao rezultat hemijskog delovanja nekih materijalau
mazivom sloju ili okolini.
19. Gde se javlja abrazivno habanje kod kliznih ležajeva i kako nastaje?
Abrazivno habanje je karakterističan vid habanja kliznih ležišta koja rade u uslovima zagađenih sredina i
sa visokim sastavom čestica prašina u mazivu. Nastaje kako zbog tvrđih čestica koje se kreću među
elementima površina u kontaktu i izazivaju uglavnom habanje mekih površina (belog metala), tako i zbog
metalnih čestica uključenih u beli metal koje deluju kao rezni alat i izazivaju prekomerno habanje
rukavca. Uticaj materijala je neposredno vezan za dve fizičke karakteristike materijala: plastičnost i
tvrdoću. Uticaj abraziva na efekte abrazivnog habanja zavisi pretežno od: forme, veličine i tvrdoće
abraziva.
20. Šta je wiping i scoring?
Wiping je vrsta habanja kod koje se materijal na jednoj oblasti kontaktne površine razliva, odstranjuje i
transferuje u drugu oblast. Oštećena površina je svetle, karakteristične boje.
U slučajevima većih preopterećenja, dužeg prekida uljnog filma i tvrđih materijala za klizna ležišta,
nastaje scoring, teža forma povreda ležišta. Scoring se karakteriše dubokim risevima i brazdama
kontaktnih površina. Razlikujemo, kao i kod zupčanika, adhezioni i režući scoring. Scoring je brzo
odvođenje metala, izazvano kidanjem malih delova, zavarenih pri neposrednom dodiru kontaktnih
površina, Karakteriše se dubokim brazdama u pravcu klizanja.
21. U kojim uslovima ležišta rade?
U zavisnosti od konstrukcionih i eksploatacijskih parametara, ležišta rade u uslovima:
 hidrodinamičkog podmazivanja
 hidrostatičkog podmazivanja
 graničnog podmazivanja
22. Samopodmazujući ležajevi u kojim slučajevima se koriste?
Samopodmazujuća klizna ležišta koriste se u tri osnovna slučaja:
1. Kada ne mogu biti stvoreni uslovi obrazovanja hidrodinamičkog mazivog sloja.
2. Kada uslovi rada ne dopuštaju primenu klasičnih maziva i
3. Kada uslovi rada i tehnički zahtevi ne omogućavaju uspostavljanje sistema podmazivanja i
prečišćavanja.
23. Koji su osnovni elementi kotrljajnih ležajeva?
Kotrljajni ležajevi se sastoje od prstenova ili kolutova, kotrljajnih tela i kaveza (držača kotrljajnih tela).
24. Trenje u kotrljajnim ležajevima sastoji se iz koje tri komponente?
Trenje u ležajima sastoji se iz: trenja kotrljanja, trenja klizanja i trenja u mazivom materijalu.
25. Koji su osnovni vidovi zamornog habanja kod kotrljajnih ležajeva?
Osnovni vidovi zamornog habanja su:
 pitting
 peeling
 spalling
 flaking
26. Koji su osnovni vidovi adhezivnog habanja kod kotrljajnih ležajeva?
Osnovni vidovi adhezivnog habanja su:
 Scoring,
 Scuffing,
 Smearing i
 Seizing.
27. Šta je seizing?
Seizing je finalna faza adhezivnog habanja. Zavarivanje između vrhova neravnina kontaktnih površina je
tako izraženo da dolazi do zaustavljanja ležaja i uzrokuje katastrofalno habanje. Seizing se veoma retko
sreće kod kotrljajnih ležajeva.
28. Uslovi pri kojima se javlja fretting – korozija koji su?
Uslovi pri kojima se ona javlja su:
 male amplitude pomeranja spregnutih elemenata (reda nekoliko desetina mikrometara) i vezano s
tim otežanog odvođenja produkata habanja iz zone kontakta;
 male brzine relativnog pomeranja spregnutih elemenata (nekoliko milimetara u sekundi);
 prisutnost oksidacione spoljne sredine (npr. kiseonika iz vazduha) koji hemijskim reakcijama
izaziva oksidaciju kontaktnih površina sa posledicama njihovog razaranja.
29. Koji faktori utiču na habanje kotrljanih ležajeva?
Faktori koji utiču na habanje kotrljajnih ležaja su:
 fizička, hemijska i mehanička svojstva samog materijala
 hemijsko-termičke obrade,
 konstrukcione karakteristike ležaja,
 režimi korišćenja ležaja,
 klimatski uslovi rada, radna sredina i okolina,
 zaostali naponi,
 sastav mazivih materijala,
 mikrogeometrija kontaktnih površina i dr
30. Koji su načini podmazivanja kotrljanih ležajeva?
Načini podmazivanja kotrljajnih ležajeva su:
 Uljno “kupatilo”, je jednostavan gde je nivo ulja nalazi u granicama između sredine kotrljajnog
elementa do njegove gornje granice. Na ovaj način je omogućeno formiranje mazivog sloja i
hlađenje ležaja.
 Protočni sistemi podmazivanja, ukoliko prethodni sistem podmazivanja ne daje rezultata onda se
zahteva cirkulacija maziva kroz sam ležaj. Ovi sistemi podmazivanja obično uključuju spoljašnje
rezervoare i pumpe i u nekim slučajevima izmenjivače toplote koji održavaju mazivo i sam ležaj
na odgovarajućoj radnoj temperaturi
 Uljna izmaglica, se može koristiti kod ležajeva velikih dimenzija ili velikih operativnih brzina.
Kod ovog tipa podmazivanja male kapljice ulja nošene vazduhom dospevaju na i u ležaj. Na taj
način se obezbeđuje dovoljna količina maziva za formiranje uljnog filma i odgovarajuće hlađenje
ležaja. Kod ovog sistema se koristi veoma mala količina maziva koja je veoma kratkog radnog
veka. Kod ležajeva veoma velikih operativnih brzina (preko 20m/s) koristi se “oil jet” sistem za
dovođenje maziva u sam ležaj. Kod ovog sistema se mazivo u vidu spreja nanosi na ležaj i u zonu
kontakta i na taj način se ostvaruje odgovarajuće podmazivanje.
 Podmazivanje mazivim mastima.
 Čvrsta maziva.
31. Faktori koji utiču na koeficijent trenja kotrljajnih ležajeva?
 Viskoznost
 Brzina,
 Opterećenje
 Habanje
32. Gde se najčešće javlja piting?
Javlja se najčešće u oblastima cikličnih opterećenja
33. Da li mazivo podpomaže piting?
Prisustvo maziva pomaže daljem širenju pukotina i nastajanju pitinga.
34. Šta najčešće izaziva spalling?
Spalling najčešće izazivaju abrazive čestice.
35. Tri faze fretting – korozije?
1. U prvoj fazi dolazi do ojačanja kontaktnih površina i cikličnog tečenja pod površinskog sloja.
Mikroneravnine u kontaktu se plastično deformišu.
2. u drugoj fazi u zoni kotakta formira se koroziono aktivna sredina, koju predstavljaju pohabane čestice
(produkti habanja na koje se apsorbuje kiseonik iz vazduha).
3. U trećoj fazi razvija se razaranje materijala u dubinu i brzina inteziteta habanja povećava se više puta.