You are on page 1of 9

JAAROVERZICHT

2018

REGIONAAL
LANDSCHAP
LAGE
KEMPEN
VOORWOORD

INHOUD BESTE LANDSCHAPSPARTNER


Ons landschap is gegeerd goed. Het is het leefgebied voor heel veel fauna
en flora. Maar ons landschap is ook de open ruimte waar we aan landbouw
doen, waar we willen recreëren en ontspannen, waar we klimaatbuffering

LANDSCHAPSZORG zoeken, waar we nieuwe economische functies aan willen geven en waar we
onze geschiedenis in kunnen lezen… Landschap staat door al die functies,
EN STREEKEIGEN die soms botsen, onder druk. Willen we de kwaliteiten van ons landschap

KARAKTER behouden, dan moeten we over hokjes heen kijken.

4-5 We moeten actief de andere gebruikers opzoeken. Betrekken wie nog niet
betrokken is. Grenzen verleggen door nieuwe samenwerkingen op te zetten.

NATUURBEHOUD Schotten tussen sectoren verbreken en partners die elkaar nog niet vonden,
samenbrengen. Het Regionaal Landschap Lage Kempen werkt graag op deze
EN BIODIVERSITEIT dwarsverbindingen in het landschap.

6-7 In dit jaarverslag vertellen we u graag hoe we in 2018 de rol van ‘verbinder’
opnamen.

LANDSCHAPS- Enkele voorbeelden:


BELEVING In Bosland verbonden we de bestaande wandellussen via knooppunten met
elkaar en met de wandelnetwerken in de provincie Antwerpen en Nederland.
8-9
In Hamont-Achel verbonden we natuurherstel op Europees niveau in het
gebied ‘De Bever’ met een educatieve en speelse beleving op dit domein. Met
ONROEREND de Parkrangers verbinden we het tiptop in orde houden van de wandelpaden

ERFGOED
met sociale economie, waarbij kansen worden gegeven aan mensen met een
arbeidshandicap. Via het eerste Vlaamse biomassaplein dat we samen met
10-11 Bionerga oprichtten in Houthalen-Helchteren verbinden we de biomassa die
vrijkomt uit duurzaam landschapsbeheer met kwalitatieve producten uit bio-

LOKET massa. En via onze Intergemeentelijke Onroerend Erfgoed werking (IOED)


verbonden we ‘oud’ met ‘jong’. Kijk maar naar de coverfoto van enthousiaste
ONDERHOUD Chiroleden die het museum De Reinvoart in Loksbergen met oude ‘vitswerk’

BUITENGEBIED VIA technieken hielpen herstellen.

DE PARKRANGERS Kunnen we in 2019 ook u verbinden met natuur, landschap en erfgoed?


12-13

DANKWOORD
ILSE IDELER BERT LAMBRECHTS
Directeur Gedeputeerde van
EN FINANCIERING Regionaal Landschap Lage Kempen Natuur en Leefmilieu

15

JJA
AAAR
ROOV
VEER
RZZIIC
CHHTT 220
01188 11 R
REEG
GIIO
ONNA
AAALL LLA
ANND
DSSC
CHHA
APP LLAG
AGEE K
KEEM
MPPEEN
N 33
WARMBEEK IN DOMEIN DE BEVER, HAMONT-ACHEL
ENKELE REALISATIES

Op de grens tussen Hechtel-Eksel en Peer ligt een prachtig


natuurgebied aan de Begijnenvijvers: Resterheide. Dit gebied nog
meer bij-vriendelijk maken was het doel van het project RESTERBIJ.
Er werd gezorgd voor meer voedselaanbod door inzaaien van
bloemen- en kruidenrijke mengsels en er werden ook heel wat
bloembollen en struiken aangeplant die via hun bloesems
bijen eten bieden.

Het Regionaal Landschap


biedt heel wat ondersteuning
aan gemeenten bij BEHEER
VAN PARKEN. In Bovy en
Kelchterhoef zorgen we zowel
voor de regie als het onder-
houd. De gemeente wordt
ontzorgd en het park ligt er
steeds tiptop bij. In 2018 In 2018 ondersteunden we 60 paarden-
kregen oude bomen in Bovy houders bij het beter inrichten van hun
een onderhoudssnoei. weides met steun van het PDPO project
SAMEN OP EEN GOEI WEI.
Uit beheer van ons landschap komt Via verschillende ‘recepten’ kunnen we
heel wat biomassa vrij. Denken we immers zowel het welzijn en de gezondheid
maar aan het opnieuw in hakhout van het paard, als de biodiversiteit van het

LANDSCHAPSZORG
zetten van verwaarloosde houtkanten. weiland verhogen. Zo zaaiden we kruiden
Deze snoeiresten willen we verzamelen in, plantten hagen en bomen en zorgden
om ze een tweede leven te geven als voor een padensysteem in de wei. Hierdoor

EN STREEKEIGEN KARAKTER
materiaalhout of energiehout. kunnen grassen en kruiden tot bloei
In Houthalen bereiden we de komen omdat niet alle gras afgegraasd
oprichting van een eerste Vlaams wordt. Insecten en vogels profiteren
BIOMASSAPLEIN voor. hier onmiddellijk van.
BLOEMRIJK
BLOEMRIJKMENGSEL
MENGSELMIJNTERREIN
MIJNTERREINGREENVILLE,
GREENVILLE,HOUTHALEN-HELCHTEREN
HOUTHALEN-HELCHTEREN

Om het typische, Kempense karakter van de streek te behouden en haar COMMUNICATIE / EDUCATIE

troeven maximaal uit te spelen, zette het Regionaal Landschap Lage Kempen
BIJENHOTELS IN
RESTERHEIDE
ook het afgelopen jaar weer volop in op het verhogen van de kwaliteit van de Wist je dat er in Vlaanderen maar liefst 375 wilde
bijensoorten leven? Een nestplek vinden in de omgeving
duinen, houtkanten, vijvers, heiden en bossen. Al deze landschapselementen is niet altijd simpel. Kinderen uit verschillende scholen
dragen, samen met cultuurhistorische parels, bij tot onze streekidentiteit en en verenigingen maakten elk een ‘rad’ als onderdeel van
twee gigantische bijenhotels in Resterheide.
konden dan ook weer op de nodige aandacht rekenen.
JA
JAA
RORO
VVE RE Z
RIZCI H
CTH T2 021081 8 1 1 R ERG
EGI OI O
NNAAA
L LL A
LANN
DDSC
SHCA
HAP PL AG
L AG
E EK E
KMEM
P EPN
EN 55
ENKELE REALISATIES

Verstopt onder de monotone dennen- In Hamont-Achel ligt het recreatie- In de vallei van de Zwarte Beek in Lummen
bomen lag in Hechtel-Eksel een domein DE BEVER met een grote vijver. werken landbouwers, het RLLK, Natuurpunt,
schat aan landduinen. Samen met Deze was echter volledig overwoekerd de provincie en de VLM al jaren samen voor
het Agentschap voor Natuur en Bos met het invasieve parelvederkruid de weidevogels. In 2016 kocht RLLK de
en de gemeente werd dit unieke waardoor ook de ecologisch waardevolle eerste PLASDRAS ZONNEPOMPEN voor
landduingebied te voorschijn getoverd. Warmbeek werd bedreigd. De vijver Vlaanderen aan. Die pompen op zonne-
Forse trekpaarden hielpen op de steile werd drooggelegd en de dikke sliblaag energie laten beekwater geluidloos in een
hellingen met het transporteren van verwijderd. De dichte begroeiing rondom gestage stroom over het perceel stromen.
de bomen. Kom zeker eens wandelen werd verwijderd zodat er geen slib meer Zo creëren we lokaal een optimale natte
want adembenemende vergezichten ontstaat door bladval. Omdat ook natte omgeving voor weidevogels. Na drie jaar
met hoge zandheuvels kenmerken nu heide werd hersteld, kan het domein nu zien we dat vooral de kievit profiteerde van
het gebied IN DEN BRAND. een prima leefgebied worden voor de de plasdraszones, met een stijging van

NATUURBEHOUD
zeldzame heikikker. 0 broedgevallen in 2015 naar 7 in 2016,
12 in 2017 en 14 in 2018. Een opvallend
resultaat omdat de kievit de laatste 20 jaar

EN BIODIVERSITEIT nationaal zwáár achteruit gaat!

DOMEIN DE BEVER, HAMONT-ACHEL

COMMUNICATIE / EDUCATIE
De Lage Kempen herbergen niet enkel de grootste aaneengesloten bos- en heidegebieden
van Vlaanderen, maar ook het grootste aandeel aan Europees ecologisch prioritaire OPENING NATUURGEBIED
gebieden. Zo ligt hier ruim 21% van het Europese Vogelrichtlijngebied en 16% van het ‘IN DEN BRAND’
Na het landduinherstel en de vele artikels en filmpjes die we deelden
Habitatgebied. Door de aanleg van biodiversiteitsakkers en het herstel van topnatuur op
over de werkzaamheden was het tijd om iedereen welkom te heten in het
verschillende locaties werd ook het afgelopen jaar gezorgd voor een levend landschap, natuurgebied In den Brand. De hele bevolking werd uitgenodigd voor een
waar kwetsbare soorten via groene stapstenen alle kansen krijgen. Hiervoor wordt bijzonder geslaagde picknick in de duinen.

samengewerkt met landbouwers, jagers, imkers, gemeentebesturen, landeigenaren en


andere betrokkenen.
J A A R OV E R Z I C H T 201 8 1 R E G I O N A A L L A N D S C H A P L AG E K E M P E N 7
ENKELE REALISATIES

In 2018 legden we de laatste Talloze verenigingen en gemeenten in De Wijers openden tijdens


hand aan het verbinden van de de DAG VAN DE WIJERS op 30 september voor de derde keer
mooiste wandelroutes in de deuren. Er waren unieke belevingen zoals een watertrein,
Bosland met een BOSLAND een duiktank, eendjes vissen in een echte vijver… maar ook
WANDELNETWERK. Naast gidsen namen wandelaars mee op sleeptouw om bijzondere
de lusvormige wandelingen soorten zoals de boomkikker en witte reiger te ontdekken.
kan je nu ook zelf je eigen Meer dan 10.000 bezoekers genoten van de zonnige dag.
routes uitstippelen via knoop-
punten in een bewegwijzerd

LANDSCHAPSBELEVING
aanbod van 400 km paden.
RLLK versterkte samen met haar partners het wandelaanbod in
de vallei van de Zwarte Beek en stippelde 20 km wandelpaden uit
DAG VAN DE WIJERS
in het nieuwe wandelgebied BE-MINE in Beringen.

De Lage Kempen is een streek waar er ruimte is voor zowel mens als natuur en waar COMMUNICATIE / EDUCATIE

cultuur en groen elkaar vinden. Voortdurend nemen we initiatieven om samen met EDUCATIEF BELEVINGSPARCOURS
onze partners onze mooie natuur en landschappen open te stellen voor recreanten. IN DOMEIN DE BEVER
In domein De Bever in Hamont-Achel herstelden we niet alleen topnatuur, we zorgden
Dit jaar telden we maar liefst 1.032.002 wandelaars in de Lage Kempen. Gemiddeld er met Leadersteun ook voor een speels en educatief belevingsparcours ‘Het Beverpad’
besteedt de wandelaar 19,75 euro per dag wat de economische waarde van onze met sprookjesachtige ligbanken, apenbruggen over de beek, een droge voeten
klauterpad, een amfi-bie-theater, een trekvlot en nog veel meer. We ontwikkelden een
wandelaars op meer dan 20 miljoen euro brengt. De natuur mogen beleven zorgt er educatieve ontdekkingskaart met leuke spelletjes over de dieren in de Warmbeekvallei.

voor dat je ze ook leert waarderen. Een efficiënt onderhoud van de wandelpaden is
op dit gebied een van de kerntaken van het Regionaal Landschap Lage Kempen.
JJA
AAARRO
OVVEERRZZIICCH
HTT 22001188 11 RREEG
GIIO
ONNA
AAALL LLA
ANND
DSSCCH
HAAPP LLAG
AGEE KKEEM
MPPEEN
N 99
ENKELE REALISATIES

De IOED ontving via een Honderden KAPELLETJES in onze gemeenten zijn stille getuigen
projectoproep 25.000 euro van van onze volksdevotie. Alleen al in Heusden-Zolder telden we
Europa om drie archeologische er 185. Al deze kapelletjes, van Mariagrot tot boomkapel, worden
sites in Pelt (Celtic fields), door ons in kaart gebracht. Deze inventarissen bekijken de actuele
Hamont-Achel (grafheuvels) en toestand, maar geven ook een prioriteringskader dat richting geeft
Bocholt (grafheuvels) te ontslui- aan herstel en bescherming. Is er dringend nood aan herstel, dan
ten. Het project VERHALEN helpt de IOED ook om hiervoor actie te ondernemen.
UIT DE BODEM herstelt en
ontsluit deze sites, die boeiende
getuigen zijn van het leven van

ONROEREND ERFGOED
onze voorouders. De IOED vond Helaas hebben de meeste gemeenten maar een beperkte tijd
lokale ‘ambassadeurs’ die de voor (onroerend) erfgoedbeleid. Met plezier ONTZORGEN
grafheuvelsites mee in het oog onze onroerend erfgoedmedewerkers Joyce, Morien en Peter
willen houden en de verhalen de aangesloten gemeenten met hun expertise via adviezen en
verder willen overdragen. doorverwijzingen allerhande.
MET ZORG SLEEPT EEN TREKPAARD STAMMEN UIT HET BOS OM DE PREHISTORISCHE URNENVELDEN IN KAULILLE, BOCHOLT TE BESCHERMEN.

RLLK heeft een lange traditie van landschapszorg waarbij we niet alleen het COMMUNICATIE / EDUCATIE

historische landschap herstellen, maar ook vergeten gebruiken, die ons land- JONG REDT OUD IN LOKSBERGEN
Met veel enthousiasme - en oude kleren - hielp de Chiro van Loksbergen met de
schap mee vormden, weer in de kijker plaatsen. Nieuwkomers, maar ook mensen restauratie van een oude vitswerkmuur. Al snel vloog ook de leem in het rond. Het
die al generaties lang in de regio wonen, zijn nieuwsgierig naar de geschiedenis museum de Reinvoart in Loksbergen, Halen was de ideale locatie om dit Jong redt
oud project met steun van de Provincie uit te voeren. De kinderen leerden van een
van hun streek. Via verschillende acties brengen wij die geschiedenis naar boven. echte vakwerkexpert hoe er vroeger met lokale grondstoffen een muur werd
Sinds 2018 ondersteunen we via onze Intergemeentelijk Onroerend Erfgoeddienst gebouwd. Dat vergeten ze nooit meer!

(IOED) ook 9 gemeenten met andere aspecten van onroerend erfgoedbeleid,


zoals het archeologisch en bouwkundig erfgoed.
JJA
AAARRO
OVVEERRZZIICCH
HTT 22001188 11 RREEG
GIIO
ONNA
AAALL LLA
ANND
DSSCCH
HAAPP LLAG
AGEE KKEEM
MPPEEN
N 1111
ENKELE REALISATIES

Om de verderzetting van de Parkrangers te verzekeren zorgden Een ontbrekende wegwijzer, een kapot plankenpad?
we in 2018 voor drie ONTMOETINGEN in Limburg tussen de De Parkrangers hebben alle materiaal om snel in te springen.
arbeiders uit de sociale economie en lokale en bovenlokale In Kelchterhoef waren planken van de vlonder toe aan
beleidsmakers. Op deze ‘meet & greet’ toonden de arbeiders HERSTELLING. Zo houdt iedereen de voeten droog aan
hun kunnen en kregen ze veel steun uit alle hoeken. de vijver bij hoeve Mieneke.

LOKET ONDERHOUD Naast de recreatieve paden onderhouden onze Parkrangers

BUITENGEBIED VIA
grote delen van het buitengebied voor de gemeenten. Vooral
De WANDELPADEN in goede conditie houden qua bij het BEHEER van landschappelijk waardevolle park- en
bewegwijzering en begaanbaarheid is een andere taak van de natuurgebieden kunnen de arbeiders het verschil uitmaken.

DE PARKRANGERS
Parkrangers: ze leggen elk jaar honderden kilometers af. In Tessenderlo ligt het moerassige gebied De Vloet. Al jaren
Na een storm zijn er overal omgevallen bomen op te ruimen. werken de parkrangers aan het beheer van deze natuurparel.

PARKRANGERS AAN HET WERK

Voor het loket onderhoud buitengebied zijn in Limburg 36 Parkrangers actief via
maatwerkbedrijven De Winning en De Wroeter. Ze dragen zorg voor onze recreatieve
paden en voeren allerlei landschapsonderhoudswerken uit zoals snoeien, planten,
herstellen. Zo dragen zij in belangrijke mate bij aan de kwaliteit en uitstraling
van ons landschap. Ook voor andere projecten worden vaak arbeiders uit de
maatwerkbedrijven ingezet. In 2018 betekende dit bijvoorbeeld 33.318 uren
zinvolle arbeid die de Lage Kempen ten goede kwam.
JJA
AAARRO
OVVEERRZZIICCH
HTT 22001188 11 RREEG
GIIO
ONNA
AAALL LLA
ANND
DSSCCH
HAAPP LLAG
AGEE KKEEM
MPPEEN
N 1133
DANKWOORD

Al deze projecten ook effectief realiseren op het terrein, dat vergt de


medewerking en inzet van talloze partners. Hen wensen we dan ook
uitdrukkelijk te bedanken. Wat zouden we immers beginnen zonder het
aanhoudend enthousiasme van de verschillende overheden, landeigenaars,
organisaties en vrijwilligers? Het spreekt voor zich dat we ons ook in de
toekomst samen met hen blijven inzetten voor een biodivers en aangenaam
landschap waar iedereen blijvend van kan genieten.

FINANCIERING
Ook op financieel vlak werkt REGIONAAL LANDSCHAP LAGE KEMPEN
met heel wat partners samen. Voor onze projecten kregen wij steun van:
Provincie Limburg, Vlaanderen, de gemeenten, Leader, PDPO, Platteland
Plus, Toerisme Vlaanderen, Interreg, Europees Cultureel Erfgoed, LSM,
Agentschap voor Natuur en Bos, SALK, Onroerend Erfgoed Vlaanderen.

TOTALE OMZET RLLK IN 2018: 2.333.050 EURO

2% 2% Vlaanderen projecten
3%
3%
Provincie Limburg structureel
30%
10%
Gemeente projecten en dienstverlening

Provincie Limburg projecten

Europese projecten

11% Gemeenten basisbijdragen

Overigen

Vlaanderen structureel
20%
19%
Bijdragen eigenaars

FOTO’S RLLK, Koen De Langhe, Monique Abrahams, Bart Tilmans


COVERFOTO RLLK. Herstel vitslemen muur museum Loksbergen door de Chiro
REDACTIE Regionaal Landschap Lage Kempen
VORMGEVING Luc Schreurs

JJA
AAARRO
OVVEERRZZIICCH
HTT 22001188 11 RREEG
GIIO
ONNA
AAALL LLA
ANND
DSSCCH
HAAPP LLAG
AGEE KKEEM
MPPEEN
N 1155
KAART WANDELNETWERK BOSLAND, KANAAL BOCHOLT-HERENTALS, PELT
REGIONALE
LAND
SCHAPPEN
IN VLAAN
DEREN

PROVINCIE AANTAL GEMEENTEN


REGIONAAL LANDSCHAP
LAGE KEMPEN Limburg 14

Grote Baan 176 • 3530 Houthalen-Helchteren Beringen, Bocholt, Halen, Ham, Hamont-Achel, Hechtel-Eksel,
Heusden-Zolder, Houthalen-Helchteren, Leopoldsburg,
info@rllk.be • www.rllk.be
Lommel, Lummen, Pelt, Tessenderlo, Zonhoven

REGIONAAL LANDSCHAP LAGE KEMPEN


is 1 van de 16 Regionale Landschappen in Vlaanderen.
Meer info vind je op WWW.REGIONALELANDSCHAPPEN.BE

Deze publicatie kwam tot stand met financiële steun van de provincie Limburg.