You are on page 1of 7

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

για την Α’ τάξη του Γυμνασίου

Η ΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ


ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ

ΤΑ ΡΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΘΑ ΜΑΘΟΥΜΕ ΦΕΤΟΣ


Φωνηεντόληκτα Αφωνόληκτα
με χαρακτήρα ι, υ, δίφθογγο με χαρακτήρα άφωνο
σύμφωνο

Ουρανικόληκτα Χειλικόληκτα Οδοντικόληκτα


κ, γ, χ π, β, φ
τ, δ, θ ττ
πτ ζ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Ενεστώτας & Μέλλοντας

ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ
λύ-ω λύ-σω
λύ-εις λύ-σεις
λύ-ει λύ-σει
λύ-ομεν λύ-σομεν
λύ-ετε λύ-σετε
λύ-ουσιν λύ-σουσιν

 Παρατηρώ ότι:
Ο Μέλλοντας σχηματίζεται αν στις καταλήξεις του Ενεστώτα
προσθέσω ένα -σ-.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΘΕΩΡΙΑΣ: Να κλίνετε τα ρήματα στον ενεστώτα


και στον μέλλοντα:
κελεύω, τοξεύω, στρατεύω, πιστεύω, κρούω, κωλύω, μηνύω.

Η ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΤΑ ΑΦΩΝΟΛΗΚΤΑ ΡΗΜΑΤΑ


Αφωνόληκτα ονομάζονται τα ρήματα που έχουν
χαρακτήρα άφωνο σύμφωνο:
ΟΥΡΑΝΙΚΟΛΗΚΤΑ ΧΕΙΛΙΚΟΛΗΚΤΑ ΟΔΟΝΤΙΚΟΛΗΚΤΑ

Έλενα Γιοβανάκη
διώκω τρέπω ᾄδω
ἄγω γράφω πείθω
πράττω βλάπτω ἐλπίζω
κ, γ, π, β, τ, δ, θ
χ γ ζ
ττ πτ
Τα ρήματα αυτά εμφανίζουν ορισμένες μετατροπές, όταν
η κατάληξη ξεκινάει από σύμφωνο.
Στην κλίση του Μέλλοντα (που η κατάληξη ξεκινά με το
-σ-) οι μετατροπές των αφωνόληκτων είναι οι εξής:
α) Ουρανικόληκτα: κ, γ, χ, ττ + σ → ξ
διώκω → διώξω
πράττω → πράξω
β) Χειλικόληκτα: π, β, φ, πτ + σ → ψ
τρέπω → τρέψω
γράφω → γράψω
γ) Οδοντικόληκτα: τ, δ, θ, ζ + σ → σ
πείθω → πείσω
ἐλπίζω → ἐλπίσω

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΘΕΩΡΙΑΣ: Να κλίνετε τα ρήματα στον ενεστώτα


και στον μέλλοντα:
διώκω, πράττω, φυλάττω, ἀλλάττω, γράφω, βλάπτω, τρέπω, πείθω,
ἐλπίζω, γυμνάζω, ὀνομάζω.

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: Παρατατικός & Αόριστος

ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ ΑΟΡΙΣΤΟΣ

Έλενα Γιοβανάκη
ἔ-λυ-ον ἔ-λυ-σα
ἔ-λυ-ες ἔ-λυ-σας
ἔ-λυ-ε ἔ-λυ-σε
ἐ-λύ-ομεν ἐ-λύ-σαμεν
ἐ-λύ-ετε ἐ-λύ-σατε
ἔ-λυ-ον ἔ-λυ-σαν

 Παρατηρώ ότι:
■ Ο Αόριστος σχηματίζεται με τις καταλήξεις του Παρατατικού και
την προσθήκη ενός -σ- και ενός -α-.
■ Μπροστά από το θέμα του Παρατατικού και του Αορίστου υπάρχει
ένα ἐ-, το οποίο ονομάζεται αύξηση.

Η ΑΥΞΗΣΗ
Εμφανίζεται στην οριστική των ιστορικών χρόνων
(Παρατατικός, Αόριστος, Υπερσυντέλικος) και μπορεί να είναι:
□■Συλλαβική→ προσθήκη ενός ἐ-, όταν το ρήμα ξεκινάει από
σύμφωνο, π.χ. γράφω→ ἔ-γραφον, ἔγραψα, ἐγεγράφειν
□■ Χρονική→ όταν το ρήμα ξεκινάει από φωνήεν ή δίφθογγο.
Είναι η έκταση του αρχικού βραχύχρονου φωνήεντος ή του πρώτου
φωνήεντος της διφθόγγου σε μακρόχρονο:
α→η ἀγαπῶ→ ἠγάπων
ε→η ἐσθίω→ἤσθιον
ο→ω ὁρίζω→ὥριζον
ι→ι ἱδρύω→ἵδρυσα
υ→υ ὑβρίζω→ὕβριζον
αι→ῃ αἰσθάνομαι→ᾐσθανόμην
ει→ῃ-ει εἱκάζω→ᾕκαζον-εἵκαζον
οι→ῳ οἰκίζω→ᾤκιζον
αυ→ηυ αὔξω→ηὔξον
ευ→ευ-ηυ εὐθύνω→ηὔθυνον

ΠΡΟΣΟΧΗ! Στα ρήματα που είναι σύνθετα με πρώτο


συνθετικό τους πρόθεση η αύξηση μπαίνει ανάμεσα στην
πρόθεση και στο απλό ρήμα. Οι προθέσεις ΔΕΝ παίρνουν
αύξηση. π.χ. καταγράφω(κατά + γράφω)→ κατέγραφον (κατά + ἔγραφον)

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΘΕΩΡΙΑΣ:
1. Να γράψετε το πρώτο πρόσωπο του παρατατικού των
ρημάτων: αἴρω, ἀκούω, ἀλείφω, ἀλλάττω, αἰσχύνω, ἐγείρω,
ἐθέλω, ἐλαύνω, ἐλέγχω, ἐπείγω, ὀξύνω, ὁπλίζω, ὀργίζω, ὁρίζω,

Έλενα Γιοβανάκη
ἱκετεύω, ὑγιαίνω, αὐλίζομαι, εὑρίσκω, εὐφραίνω, προστάττω,
ἐπιλύω, καταπίπτω, ἐκστρατεύω, διορίζω, συμβουλεύω.
2. Να κλίνετε τα ρήματα στον παρατατικό και στον αόριστο:
συμβουλεύω, ἀγορεύω, μηνύω, ὑπακούω, παύω, κατακαίω, δακρύω.

Η ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΤΑ ΑΦΩΝΟΛΗΚΤΑ ΡΗΜΑΤΑ


Τα αφωνόληκτα ρήματα εμφανίζουν στον Αόριστο την
ίδια μετατροπή που εμφανίζουν και στον Μέλλοντα.
διώκω → διώξω → έδίωξα
γράφω → γράψω → έγραψα
πείθω → πείσω → ἔπεισα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΘΕΩΡΙΑΣ: Να κλίνετε τα ρήματα στον


παρατατικό και στον αόριστο: διώκω, πράττω, φυλάττω,
ἀλλάττω, γράφω, βλάπτω, τρέπω, πείθω, ἐλπίζω, γυμνάζω,
ὀνομάζω

Έλενα Γιοβανάκη
ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ: Παρακείμενος & Υπερσυντέλικος

ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ
λέ-λυ-κα ἐ-λε-λύ-κειν
λέ-λυ-κας ἐ-λε-λύ-κεις
λέ-λυ-κε ἐ-λε-λύ-κει
λε-λύ-καμεν ἐ-λε-λύ-κεμεν
λε-λύ-κατε ἐ-λε-λύ-κετε
λε-λύ-κασιν ἐ-λε-λύ-κεσαν

 Παρατηρώ ότι:
■ Μπροστά από το θέμα των δύο χρόνων υπάρχει ο
αναδιπλασιασμός (λε-).

Η ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΤΑ ΑΦΩΝΟΛΗΚΤΑ ΡΗΜΑΤΑ


Στην κλίση του Παρακειμένου και του Υπερσυντελίκου
(που η κατάληξη ξεκινά με το -κ-) οι μετατροπές των
αφωνόληκτων είναι οι εξής:
α) Ουρανικόληκτα: κ, γ, χ, ττ + κ → χ
διώκω → δεδίωχα
πράττω → πέπραχα
β) Χειλικόληκτα: π, β, φ, πτ + κ → φ
γράφω → γέγραφα
βλάπτω → βέβλαφα
γ) Οδοντικόληκτα: τ, δ, θ, ζ + κ → κ
πείθω → πέπεικα
ἐλπίζω → ἤλπικα

ΑΝΑΔΙΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ
Φαινόμενο που σημειώνεται στους τετελεσμένους
(συντελικούς) χρόνους Παρακείμενο & Υπερσυντέλικο και
εφαρμόζεται τόσο σε όλες τις εγκλίσεις όσο και σε απαρέμφατα και
μετοχές. Υπάρχουν τρία είδη αναδιπλασιασμού:
 Επανάληψη του αρχικού συμφώνου μαζί με ένα ε:
♦ σε ρήματα που ξεκινούν από ένα σύμφωνο (εκτός των
διπλών συμφώνων και του ρ).
π.χ. λύω→ λέ-λυκα, νομίζω→ νε-νόμικα

Έλενα Γιοβανάκη
♦ σε ρήματα που ξεκινούν με δύο σύμφωνα εκ των οποίων το
πρώτο είναι άφωνο (κ,γ,χ/π,β,φ/τ,δ,θ) και το δεύτερο ένρινο/υγρό
(μ,ν/λ,ρ).
π.χ. γράφω→γέγραφα, πράττω→ πέπραχα
 Η Συλλαβική Αύξηση ε- (όπως στους ιστορικούς
χρόνους)
♦ σε ρήματα που ξεκινούν από διπλό σύμφωνο (ζ, ξ, ψ) ή ρ
π.χ. ῥίπτω→ ἔρριφα, ζητῶ→ ἐζήτηκα
♦ σε ρήματα που ξεκινούν από δύο σύμφωνα, αλλά όχι
σύμφωνα με τον παραπάνω συνδυασμό (άφωνο+υγρό/ένρινο)
π.χ. φθείρω→ἔφθαρκα, πταίω→ ἔπταικα
♦ σε ρήματα που ξεκινούν από τρία σύμφωνα
π.χ. στρατεύω→ ἐστράτευκα
 Η Χρονική Αύξηση
♦ σε ρήματα που ξεκινούν με φωνήεν ή δίφθογγο.
π.χ. ἀθροίζω→ ἤθροικα, αἰσθάνομαι→ ᾔσθημαι
■ Ο υπερσυντέλικος έχει και αύξηση (ε-) και αναδιπλασιασμό (λε-).
π.χ. ἐ-γε-γράφειν, ἐ-νε-νομίκειν, ἐρρίφειν.

ΠΡΟΣΟΧΗ!!
1. Τα ρήματα που ξεκινούν από δασύ σύμφωνο
χ,φ,θ, στον αναδιπλασιασμό το μετατρέπουν στο
αντίστοιχο ψιλό (κ,π,τ).
χορεύω → κε-χόρευκα (χ → κ)
φυλάττω → πε-φύλαχα (φ → π)
θάπτω → τέ-θαφα (θ → τ)
2. Τα ρήματα που ξεκινούν από ῥ όταν παίρνουν
άυξηση ή αναδιπλασιασμό το ρ διπλασιάζεται.
ῥίπτω → ἔρριπτον → ἔρριφα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΘΕΩΡΙΑΣ:
1. Να γράψετε το πρώτο πρόσωπο του παρακειμένου & του
υπερσυντε-λίκου των ακόλουθων ρημάτων: ῥίπτω, ἀλείφω,
ἄρχω, θαυμάζω, φροντίζω, θλίβω, φυτεύω, χωνεύω, τάττω, τρίβω,
σκευάζω, βουλεύω, ἱδρύω, θύω, φράζω, ψηφίζω.
2. Να κλιθούν στον παρακείμενο και στον υπερσυντέλικο:
κελεύω, φυτεύω, θηρεύω, χορεύω, ἀλλάττω, διώκω, φυλάττω,
πράττω, γράφω, βλάπτω, κόπτω, θάπτω, τρίβω, ῥάπτω, πείθω,
ἐλπίζω, ὀνομάζω, σπουδάζω, κατασκευάζω.

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ


ΦΩΝΗ

Έλενα Γιοβανάκη
1. Να συμπληρώσεις τον πίνακα με τα ρήματα σε όλους τους
χρόνους στο πρόσωπο και στον αριθμό που βρίσκονται:
ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ ΜΕΛΛΟΝΤΑΣ
1. ἐκήρυττε
2. νομίσετε
3.
4. ἐτρίβομεν
5. ἔκλεπτες
6. καλύπτομεν
7.
8.
9.

ΑΟΡΙΣΤΟΣ ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟ ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟ


Σ Σ
1.
2.
3. ἤλεγξας
4.
5.
6.
7. βεβλέφασιν
8. ἐκομισάμεθα
9. ἐτεταράχετε

2. Να κλίνετε τους ζητούμενους τύπους: ἀποκαλύπτω


(Παρακείμενος), συναθροίζω (Αόριστος), χορεύω (Παρατατικός),
στρατοπεδεύω (Υπερσυντέλικος), τέρπω (Αόριστος), κρύπτω
(Μέλλοντας), ἀποκόπτω (Παρακείμενος).

Έλενα Γιοβανάκη