You are on page 1of 4

TMS - III KOLOKVIJUM

1. Šta je nanotribologija ?
Nanotribologija je nauka o trenju, habanju i podmazivanju, hemijskim reakcijama, na nivou atoma
predstavljenih na nanoskali (nanometar je milijarditi deo metra, 10-9 m).
Nanotribologija se može tretirati kao pod oblast kako tribologije, tako i nanotehnologije.
Nanotehnologija predstavlja molekularnu proizvodnju ili građenje stvari i predmeta na atomskom nivou, na
taj način što bi se pomerali pojedinačni atomi ili molekuli.

2. Komponente trenja i habanja na nano nivou ?


Komponente koje se koriste za mikro i nano strukture su veoma lake, reda veličine nekoliko mikrograma, i
rade pod veoma malim opterećenjima, reda veličine jednog mikrograma do nekoliko miligrama. Rezultat
takvih uslova rada ovih komponenti je da su trenje i habanje zavisni samo od površinskih interakcija površina
koje su reda veličine nekoliko atoma. Ovakve strukture se generalno podmazuju sa filmovima čija je debljina
reda veličine molekula.

3. SEM ?
Elektronski mikroskopi se koriste za dobijanje uvećane slike objekta i njima se mogu posmatrati objekti čija
je veličina daleko ispod granice vidljivosti optičkih mikroskopa. Skenirajući elektronski mikroskop (SEM) za
dobijanje informacija o površini uzorka koristi reflektovane elektrone. Pomoću SEM mikroskopa mogu se
dobiti informacije o topografiji, morfologiji, rasporedu kristala unutar uzorka i za dobijanje hemijskog sastava
uzorka
Električni mikroskop za skeniranje sem koristi se za pregledanje i analizu površine čvrstih uzoraka. Rezolucija
je najčešće 10nm, a uvećanje 20.000 puta. Dobija se 3D slika uzorka.

4. TEM ?
TEM se uglavnom koristi za analizu unutrašnjih struktura uzoraka, rezolucija instrumenta 0.05 nm, povećanje
do 50x106. Transmisioni elektronski mikroskop (TEM) koristi propuštene elektrone za dobijanje informacije
unutar samog uzorka. Koristi se za ispitivanje morfologije, rasporeda kristala unutar uzorka, njihove
orijentacije i stepena uredjenosti.

5. Priprema uzoraka za SEM ?


1. Sušenje – na specijalan način da uzorak ne bi promenio oblik. U tečnom CO2 (češće nego u alkoholu).
2. Sušenje – smrzavanje – lomljenje – za analizu unutrašnjih struktura, naročito membrana.
3. Nanošenje sloja metala – uzorak mora provoditi struju. Uzorak se prevlači atomima zlata (platine) u
sloju debljine od 2nm  sprečavanje akumulacije naelektrisanja u em i erozije izorka.

6. Režimi AFM ?
AFM može raditi u nekoliko različitih režima u zavisnosti kakva merenja se vrše. AFM može raditi u različitim
režimima u zavisnosti od tipa merenja ili u zavisnosti od površine uzorka koji se analizira. Na primer, ukoliko
se merenje izvodi na osetljivim površinama normalna opterećenja moraju biti veoma mali ili čak nema
kontakta između površine sonde AFM-a i uzorka. Kod tvrdih površina se mogu primeniti veća normalna
opterećenja jer ne dolazi do oštećenja površine uzorka.
Najvažniji režimi su:
– Režim merenja normalnih sila,
– Režim merenja tangencijalnih sila,
– Modularni režim.
7. Principi povratne sprege ?
AFM se u suštini sastoji od tri sistema koji rade kao jedna celina kojom se upravlja pomoću računara koristeći
princip povratne sprege:
– Sistem za detektovanje sile,
– Sistem za detektovanje izvijanja konzole i
– Sistem za pozicioniranje.
Korišćenjem ovog alata se meri površinska hrapavost, sila trenja, mogu se vršiti istraživanja grebanja i
habanja, adhezije, obrada na mašinama alatkama, mehaničke karakteristike, kao i granično podmazivanje
između dva čvrsta tela.

8. Šta su kompozitni materijali ?


Kompozitni materijali nastaju sjedinjavanjem dva ili više različitih materijala. Polazni materijali imaju
međusobno različite osobine i njihov spoj daje potpuno novi materijal. On ima jedinstvena, sasvim nova i
drugačija svojstva u odnosu na sastavne komponente. Cilj je da se poboljšaju strukturne, tribološke, termičke,
hemijske i neke druge karakteristike pojedinačnih materijala

9. Kompozitni materijali imaju hetorogenu strukuturu sastavljenu od dve ili više faza ?
Kompozitni materijal ima heterogenu strukturu sastavljenu od dve ili više faza koje dolaze od njegovih
komponenata koje se međusobno ne mešaju, niti rastvaraju.
Jedna faza nazvana ojačivačem, daje jačinu i tvrdoću, a druga se naziva matricom ili vezivom i ona okružuje
i drži zajedno grupe vlakana ili fragmente ojačivača.
Zbog toga što su različiti strukturni elementi u kompozitu izmešani ili kombinovani uvek postoji granični
region. To može biti interfejs (površina koja formira zajedničku granicu elemenata), ili u drugim slučajevima
dodirni region je jasno dodana faza, nazvana međufaza.

10. Podela kompozita na osnovu oblika dodatka (ojačivača) ?


– Kompoziti sa česticama,
– Vlaknima ojačani kompoziti i
– Slojeviti kompoziti, sendvič konstrukcije, strukturni kompoziti

11. Geometriju raspršene faze čine ?


Geometriju raspršene faze karakteriše:
– Udeo,
– Veličina,
– Oblik,
– Raspodela i
– Orijentacija.

12. Prednosti kompozita sa metalnom matricom ?


Kompoziti sa metalnom matricom (MMC) predmet su interesovanja iz razloga što su sposobni da obezbede
veću otpornost na habanje, više temperaturne granice od njihovih osnovnih metala i mogu se oblikovati tako
da se dobije povećana čvrstoća, krutost, toplotna provodljivost, otpornost na habanje i dimenzijska stabilnost.
Kod kompozita sa metalnom matricom osnovu (matricu) najčešće čini legura, ređe čist metal, a ojačivač se
sastoji od ugljeničnih, metalnih ili keramičkih dodataka.

13. Šta su prevlake ?


U osnovi, prevlaka je tanak sloj drugog materijala (jednoslojan ili višeslojan) debljine nekoliko mikrometara,
nanet na osnovni materijal. Osnovni materijal prevlačenjem dobija nove ekspoataciono-estetske
karakteristike. Nanošenjem prevlake može se značajno uticati na topografiju površine.

14. Vrste prevlake prema tvrdoći i prema nameni ?


Prevlake se mogu podeliti korišćenjem različitih kriterijuma klasifikacije. Prema tvrdoći prevlake se dele na
„tvrde“ i „meke“, a prema nameni na:
– Prevlake otporne na habanje,
– Zaštitne i dekorativne prevlake,
– Termalne barijere (tbc prevlake),
– Optičke prevlake i regenerativne prevlake.

15. Prevlake otporne na habanje ?


Prevlake otporne na habanje treba da zadovolje sledeće zahteve:
– Nizak koeficijent trenja,
– Otpornost na habanje (mehaničko: abrazivno i mikrorezanje; fizičko-hemijsko: tribohemijsko,
atheziono, difuziono, oksidaciono i habanje usled zamora),
– Otpornost na opterećenja (statičko, dinamičko i udarno).
Navedene zahteve najbolje ispunjavaju karbidi, nitridi i boridi prelaznih metala. Materijali tvrdih prevlaka se
mogu klasifikovati prema pretežnoj zastupljenosti određenih molekularnih veza na:
– Metalni tvrdi materijali, sa metal-metal vezom,
– Kovalentni materijali, sa kovalentnom vezom i
– Heterotrofni materijali.

16. Neorganske zastitne prevlake ?


Neorganske zaštitne prevlake predstavljaju odgovarajući zaštitni sloj hemijskog jedinjenja na površini
materijala. Sloj se može formirati prirodnim ili veštačkim putem. Osnovna karakteristika zaštitnih prevlaka je
postojan sloj, čvrsto vezan za osnovni materijal, manja poroznost i otpornost na spoljašnje uticaje. Neorganske
zaštitne prevlake se koriste i u druge svrhe, kao npr. dekorativne ili kao podloga za nanošenje drugih prevlaka
(organski prevlaka i sl.). U poslednje vreme ove prevlake se sve češće koriste i u tehnici podmazivanja kao
nosioci uljnog filma.

17. Neorganskim prevlakama pripadaju ?


Neorganskim prevlakama pripadaju oksidne i fosfatne prevlake, prevlake hroma i njegovih legura i emajli.

18. Osnovna karakteristika prevlaka ?


Osnovne karakteristike prevlaka:
– Topografija površina prevlaka,
– Debljina prevlake,
– Tvrdoća prevlake,
– Atheziona čvrstoća prevlaka,
– Hemijski sastav prevlake,
– Fizičko-hemijske osobine prevlaka i
– Tribološke karakteristike prevlaka.

19. CVD ?
Hemijsko taloženje prevlaka iz gasovite faze je proces poznat u svetu kao cvd postupak (chemical vapor
deposition). CVD postupak se odvija taloženjem u gasovitoj fazi pri određenom pritisku (vakuum).

20. PVD ?
Pvd postupci su zasnovani na nanošenju tvrdih prevlaka putem fizičke depozicije iz gasovite faze. Postupak
depozicije obuhvata sledeće faze:
– Prevođenje materijala koji se deponuje na substrat, iz čvrstog u gasovito stanje,
– Transport materijala prevlake do substrata, uz aktiviranje reaktivnog i nosećeg gasa i
– Deponovanje materijala na substrat. Na substratu se odigravaju termohemijske površinske
reakcije pri mnogo nižim temperaturama, usled povećane energije čestica koje reaguju
međusobno.

21. Najvažnijii uticajni faktori kod CVD ?


Najvažniji uticajni faktori su:
Kvalitet substrata, priprema osnovnog materijala, tehnološki parametri procesa, fizičke osobine deponovanog
sloja, tretman radnog predmeta nakon depozicije.