You are on page 1of 4

รัฐศาสตร์ (อังกฤษ: political science) เป็ นการศึกษากระบวนการแบ่งปั นและถ่าย

โอนอำานาจในกระบวนการตัดสินใจ เมือ
่ เปรียบเทียบกับสาขาอืน
่ ๆ การศึกษาด้าน
รัฐศาสตร์นัน
้ ถูกจัดว่าเป็ นการศึกษาเกีย
่ วกับเรือ
่ งราวและสถาบันทีเ่ ป็ นสาธารณะ
สาขาวิชานีม
้ ักถูกแบ่งเป็ นหลายด้าน

รัฐศาสตร์ เป็ นศาสตร์ทีศ


่ ึกษาเกีย
่ วกับการเมืองการปกครอง กระบวนการทางการ
เมือง สถาบันทางการเมือง รวมถึงปรากฏการณ์ตา
่ งๆทางการเมือง การศึกษา
รัฐศาสตร์เป็ นการศึกษาในลักษณะของสหวิทยาการ โดยอาศัยองค์ความรู้ใน
ศาสตร์สาขาอีน
่ มาช่วยในการอธิบายหรือประกอบในการศึกษาปรากฏการณ์
ทางการเมืองต่างๆทีเ่ กิดขึน

ปรัชญาการเมือง (Political Philosophy)

ปรัชญาการเมือง คือการศึกษาหลักการและพืน
้ ฐานของ รัฐ รัฐบาล การเมือง
เสรีภาพ ความยุติธรรม ทรัพย์สินส่วนบุคคล สิทธิ กฎหมาย การบังคับใช้กฎหมาย
โดยรัฐ สิง่ เหล่านีค
้ ือแก่นสารหรือสิง่ ไม่จำาป็ นกันแน่ อะไรคือความชอบธรรมของ
รัฐและผู้ใช้อำานาจและเจ้าหน้าที ่ สิทธิและเสรีภาพใดบ้างทีค
่ วรบังคับและไม่บังคับ
อะไรคือกฎหมาย หน้าทีข
่ องพลเมืองคืออะไรและมีอะไรบ้าง และเมือ
่ ไหร่ทีร
่ ัฐจะ
หมดความชอบธรรมในการปกครอง

การเมืองการปกครอง (Government)

พลังเคลื่อนไหวทางการเมือง

การเมืองเปรียบเทียบ (Comparative Politics)


การบริหารรัฐกิจ หรือ รัฐประศาสนศาสตร์ (อังกฤษ: public administration) หรือชื่ออื่นเช่น
การบริหารภาครัฐ , การบริหารจัดการภาครัฐ , การจัดการภาครัฐ, การบริหารราชการ, การบริหาร
ราชการแผ่นดิน คือการดำาเนิ นการทัง้ ปวงของฝ่ ายบริหาร ยกเว้นอำานาจของฝ่ ายนิ ติบัญญัติและ
ตุลาการ โดยมีจุดมุ่งหมายให้นโยบายของรัฐที่วางไว้บรรลุผล อาจมองได้ทัง้ เป็ นการปฏิบัติการและ
การเป็ นสาขาวิชาหนึ่ งในการบริหารและการจัดการภาครัฐ ที่จะไม่เหมือนการบริหารธุรกิจที่เน้ น
กำาไรสูงสุด (profit maximize) แต่เป็ นการเน้ นการให้บริการที่ให้ลูกค้าพึงพอใจ โดยลูกค้าก็คือ
ประชาชนที่มาใช้บริการ และต้องเป็ นการให้บริการต่อทุกคนอย่างเป็ นธรรม
สำาหรับสาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ คือ การเรียนการสอนวิชาในด้านการบริหารรัฐกิจ การ
บริหารและการจัดการภาครัฐ ในประเทศไทยมีหลายสถาบันอุดมศึกษาเปิ ดสอน ทัง้ นี้การสังกัด
หลักสูตรรัฐประศาสนศาสตร์มีอยู่ในหลากหลายลักษณะ อาทิ สังกัดอยู่ภายใต้ช่ ือคณะโดยตรง
เช่น สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ สังกัดอยู่ภายใต้ช่ ือคณะรัฐศาสตร์ เช่น จุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ คณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัย
เชียงใหม่ สังกัดภาควิชารัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ เช่น มหาวิทยาลัย
เกษตรศาสตร์ ภาควิชารัฐประศาสนศาสตร์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
นอกจากนี้แล้วยังมีการสังกัดในลักษณะของภาควิชาอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องหรือวิทยาลัยเฉพาะ เช่น
มหาวิทยาลัยทักษิ ณ ที่เปิ ดสอนหลักสูตรรัฐประศาสนศาสตร์ สังกัดภาควิชาสังคมศาสตร์ คณะ
มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ และ วิทยาลัยการจัดการเพื่อการพัฒนา มหาวิทยาลัยทักษิ ณ หรือ
U-MDC มีหลักสูตรรัฐประศาสนศาสตร์ ทัง้ ในสาขาการบริหารงานตำารวจและกระบวนการ
ยุติธรรม สาขาการจัดการ ฯลฯ ซึ่งสถาบันอุดมศึกษาดังกล่าวมีการจัดหลักสูตรเพื่อเปิ ดสอนตัง้ แต่
ระดับบัณฑิต มหาบัณฑิต และดุษฎีบัณฑิต ทัง้ ในลักษณะภาคปกติ ภาคสมทบ ภาคพิเศษ หรือ
โครงการความร่วมมือกับส่วนราชการ ภาคเอกชน ฯลฯ
เศรษฐศาสตร์การเมือง (อังกฤษ: Political economy) มีความหมายกว้างขวางมาก คำาจำากัด
ความจึงเป็ นได้หลากหลายทาง ในทางหนึ่ ง อาจหมายถึง ความหมายของเศรษฐศาสตร์ท่ีคิดรวม
เอาปั จจัยด้านอื่นเข้าไปรวมด้วย เช่น สังคม วัฒนธรรม ประเพณี พฤติกรรมของคน กฎหมาย
การเมือง(ความเกี่ยวข้องกับรัฐ) และ พิจารณาถึงปูมหลังของแต่ละทฤษฎีด้วย อีกทัง้ เป็ นการ
ศึกษาและวิเคราะห์โครงสร้างของระบบ มากกว่า ที่จะพิจารณาแต่ในเชิงคณิ ตศาสตร์และตรรกะ
บนการตัง้ สมมติฐาน
ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ (อังกฤษ: international relations) เป็ นแขนงหนึ่ งของวิชา
รัฐศาสตร์ เป็ นหลักปฏิบัติและการศึกษาปฏิสัมพันธ์ระหว่างประเทศ เกี่ยวข้องโดยตรงกับการวาง
นโยบายระหว่างประเทศ ซึ่งครอบคลุมทัง้ ในด้านการเมือง เศรษฐกิจ กฎหมาย ประวัติศาสตร์
และสังคมวิทยา
กฎหมายมหาชน (อังกฤษ: Public Law) หมายถึง กฎหมายซึ่งกำาหนดสถานะและนิ ติสัมพันธ์
ระหว่างรัฐหรือหน่ วยงานของรัฐกับเอกชนหรือกับหน่ วยงานของรัฐด้วยกันเอง ในสถานะที่รัฐ
หรือหน่ วยงานของรัฐมีอำานาจเหนื อกว่าเอกชน โดยกรณี ท่ีรัฐหรือหน่ วยงานของรัฐมีนิติสัมพันธ์
ในระดับเดียวกับเอกชน นิ ติสัมพันธ์ดังกล่าวจะตกอยู่ภายใต้กฎหมายเอกชน
รัฐศาสตร์ (Political Science) เป็ นการศึกษากระบวนการแบ่งปั นและถ่ายโอนอำานาจใน
กระบวนการตัดสินใจ เมื่อเปรียบเทียบกับสาขาอื่นๆ การศึกษาด้านรัฐศาสตร์นั้นถูกจัดว่าเป็ นการ
ศึกษาเกี่ยวกับเรื่องราวและ สถาบันที่เป็ นสาธารณะ สาขาวิชานี้มักถูกแบ่งเป็ นหลายด้าน
รัฐศาสตร์ เป็ นศาสตร์ท่ีศึกษาเกี่ยวกับการเมืองการปกครอง กระบวนการทางการเมือง สถาบัน
ทางการเมือง รวมถึงปรากฏการณ์ต่างๆทางการเมือง การศึกษารัฐศาสตร์เป็ นการศึกษาใน
ลักษณะของสหวิทยาการ โดยอาศัยองค์ความรู้ในศาสตร์สาขาอี่นมาช่วยในการอธิบายหรือ
ประกอบในการศึกษา ปรากฏการณ์ทางการเมืองต่างๆที่เกิดขึ้น
สาขาวิชาที่สำาคัญของรัฐศาสตร์
ในประเทศไทย การศึกษารัฐศาสตร์มักแบ่งออกเป็ น สาขาวิชาหลักๆได้สามสาขา ดังนี้
การเมืองการปกครอง
เป็ นสาขาวิชาที่ศึกษาในเรื่องของหลักวิชาในการเมือง การปกครอง ความคิดทางการเมือง
ระบบการเมือง ระบบการปกครอง ปรัชญาการเมือง รัฐธรรมนูญ และอื่นๆ โดยมีจุดม่งุ เน้ นที่
การบูรณาการองค์ความรู้ทางรัฐศาสตร์ในการอธิบายปรากฏการณ์ท่ีเกิดขึ้นใน สังคม
ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
เป็ นสาขาวิชาที่ศึกษาในเรื่องราวที่เกิดขึ้นในระบบระหว่างประเทศ โดยจะเริ่มศึกษาจาก
ทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ พัฒนาการของระบบระหว่างประเทศ นโยบายต่าง
ประเทศ ความมัน ่ คง การทูตและการต่างประเทศ และอื่นๆ
บริหารัฐกิจ
เป็ นสาขาวิชาที่มุ่งเน้ นในการบริหารกิจการต่างๆอันเป็ นของรัฐ หรือการบริหารงานภาครัฐ
สาขาวิชานี้ได้รับการพัฒนาและปรับปรุงอย่างมากในปั จจุบัน และเป็ นสาขาที่ได้รับความนิ ยม
จากผู้สนใจศึกษารัฐศาสตร์ค่อนข้างมาก

ขอบเขตของการศึกษา
วิชารัฐศาสตร์มีขอบเขตกว้าง เป็ นวิชาที่ศึกษารัฐเป็ นศูนย์กลาง ศึกษาตัง้ แต่ต้นกำาเนิ ดของรัฐ
พัฒนาการของรัฐ ความหมายของรัฐ การวิเคราห์ความแตกต่างของแต่ละรัฐ โครงสร้างรัฐบาล
ระบบกฎหมาย ระบบการเมือง การกำาหนดดำาเนิ นนโยบาย และการบังคับใช้กฎหมาย เป็ นต้น
เราสามารถแบ่งสาขาวิชาของรัฐศาสตร์อย่างคร่าวๆดังนี้
ปรัชญาการเมือง (Political Philosophy)
การเมืองการปกครอง (Government)
การเมืองเปรียบเทียบ (Comparative Politics)
พลังเคลื่อนไหวทางการเมือง (Political Dynamic)
กฎหมายมหาชน (Public Law)
ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ (International Relations)
เศรษฐศาสตร์การเมือง (Political Economy)
รัฐประศาสนศาสตร์ (Public Administration)

ประวัติการศึกษารัฐศาสตร์ของไทย
การศึกษาด้านรัฐศาสตร์ของไทยเริ่มต้นครัง้ แรกในสมัยรัชกาลที่ 5 พระบาทสมเด็จพระ
จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หวั ทรง มีพระราชดำาริจัดตัง้ โรงเรียนฝึ กหัดวิชาข้าราชการพลเรือน เพื่อรับคัด
เลือกนั กเรียนเข้ามาฝึ กหัดเป็ นข้าราชการตามกระทรวงต่างๆ (สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์) ต่อ
มาได้มีการขยายการศึกษาให้กว้างขวางยิ่งขึ้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรง
พัฒนาโรงเรียนดังกล่าวเป็ น โรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้า
อยู่หัว ซึ่งภายหลังได้สถาปนาเป็ นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
จากเหตุดังกล่าวนี้ การศึกษารัฐศาสตร์จึงเริ่มต้นขึ้น โดยคณะรัฐศาสตร์แห่งแรก คือ คณะ
รัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แห่งที่สอง คือ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และ
แห่งที่สาม คือ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำาแหง