You are on page 1of 63

AΠΡΙΛΙΟΣ 2019 ΠΕΡΙΟΔΟΣ Γ΄

No14

Γράφουν οι :
Ε Π Ι Κ Ο Ι Ν Ω Ν Ι Α Σ & Π Ρ Ο Β Λ Η Μ ΑΤ Ι Σ Μ Ο Υ
Gabriele de Angelis
Mark Blyth
Steve Coulter
Σ. Δερμιτζάκης
Κ. Κυραλέος
Κ. Μαμέλης
Α. Παπαγιαννόπουλος
Ε. Τζιόλας
- Ευρωεκλογές:
ποιός θα αξιοποιήσει

1957, Πανόραμα, Γρεβενών-Ο δάσκαλος Λυκούρης μπροστά στο Δημοτικό σχολείο. (αρχ. Αλεξ Τζιόλα)
τον κλονισμό από τον
‘‘πολιτικό σεισμό’’;
- [5] κρίσιμες
προτάσεις - Τομές
- Αγροτική Πολιτική
- H Kρίση της
Παγκοσμοιοποίησης
- Δημοτικές Εκλογές
- Ανατολικό Ζήτημα
& Μακεδονικό
- ΕΣΠΑ 2014-2020
& 2021-2027

Ελληνική Πολιτική Ιστορία: Νομοθετικά Σώματα


ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ • ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ
Εκδίδεται στη ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ : Πολιτική Ανάλυση

Γεώργιος ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ : Λιμανάκι

Ευρωεκλογές : ποιός θα αξιοποιήσει τον


κλονισμό από τον ‘‘πολιτικό σεισμό’’;
Είναι η Ακροδεξιά, ή, η αδυναμία, σχεδόν ανυπαρξία, των
Προοδευτικών και της Αριστεράς ;
Γράφει ο Ελευθέριος ΤΖΙΟΛΑΣ
Κάνει πολύ μεγάλη εντύπωση η ουσιαστική αδυναμία, η
πραγματική ακινησία του αποκαλούμενου προοδευτικού
- αριστερού φάσματος των πολιτικών δυνάμεων προς τις κυρίαρχες πολιτικές και προς τον γερμανικό
στις χώρες-μέλη της Ε.Ε., και μάλιστα ενόψει των νεο-δεσποτισμό.
ευρωεκλογών. Και, αντί να δουν αντικειμενικά, να σκεφτούν ορθολογικά
Διαπιστώνουν όλοι τη άνοδο της αντισυστημικής και να απαντήσουν συγκροτημένα μ ένα εναλλακτικό
ψήφου, της ευρείας αμφισβήτησης και ανερχόμενης σχέδιο, με μια άλλη στρατηγική εξαντλούν τη στάση
αντιπαράθεσης από μεγάλα τμημάτα των κοινωνιών τους σε μια αποστεωμένη ρητορική, σε μια ξεπερασμένη

e-Δίαυλος | σελ. 2
συνθηματολογία,, σε μια αναποτελεσματική δημαγωγία, δεσποτισμό, απέναντι στην διεύρυνση των αντιθέσεων
περί ‘‘ακροδεξιάς’’. Καταγγέλλουν την επιφαινόμενη Βορρά - Νότου, στην αποσάθρωση του κοινωνικού
πολιτική κατάληξη (δηλαδή, την ψήφο στα ακροδεξιά κράτους, στο μεταναστευτικό πρόβλημα ως πρόβλημα
κόμματα), χωρίς να έχουν μπεί στην ανάλυση για τις πολεμικών αναμετρήσεων και επιπτώσεων περιφερειακών
ισχύουσες οικονομικές -κοινωνικές συνθήκες και πώς διενέξεων, αλλά και ως σύμπτωμα ενδοχώριου
προέκυψαν, χωρίς να αντιλαμβάνονται τα βαθύτερα προβλήματος, στο πρόβλημα των εθνών για ισοτιμία
αίτια και τα ρεύματα στις κοινωνίες, χωρίς να έχουν και συγκλίσεις με αυτονομία, στην κοινή ευρωπαϊκή
απαντήσεις ουσίας και να παρεμβαίνουν με περιεχόμενο οικονομική διακυβέρνηση, στην κοινή ευρωπαϊκή άμυνα
πραγματικών προοδευτικών πολιτικών που δίνουν με ταυτόχρονο αναπροσανατολισμό εξωτερικών σχέσεων.
λύσεις και δεν αμύνονται, ούτε απολογούνται, ούτε Και κάτι, από τώρα, για την μετεκλογική περίοδο : αν
αγκυλωμένοι σε εξουσιαστικές θέσεις λαθροβιώνουν. δεν γίνουν τα παραπάνω (και, δυστυχώς, δεν βλέπω να
Πολιτικές, που ανοίγουν νέες προοπτικές για την Ευρώπη δρομολογούνται), ας μην κάνουν οι Προοδευτικοί και
και το Κοινωνικό της Διακύβευμα, που προχωρούν και η Αριστερά και το δεύτερο Λάθος (ακολουθώντας τα
δεν στέκουν φοβισμένες, καταγγελτικές κι ατελέσφορες, επανειλημμένα του SPD). Δηλαδή, να συναπσισθούν
σχεδόν παρατηρητές, απέναντι στην ακροδεξιά. φοσβισμένοι και φοβικοί πίσω από τους Γερμανούς (CDU,
Οφείλουν (οφείλουμε) να αντιληφθούν (αντιληφθούμε) CSU), με τον δήθεν σκοπό να ορθώσουν κοινό μέτωπο
ότι η ψήφος στην ακροδεξιά προκύπτει, συμβαίνει, επειδή άμυνας απέναντι στην ακροδεξία.
η Αριστερά και το Προοδευτικό φάσμα Δυνάμεων, δεν Επιτέλους, ας αντιληφθούν ότι τα παραδοσιακά
κάνει αυτό που πρέπει, δεν επιβεβαιώνει στην πράξη αντιφασιστικά ανακλάστικα των κοινωνίων : αν δεν
και με διάρκεια αυτό που πρέπει να είναι. Επειδή, δεν υποστηρίζονται από μια ανάλογη ιδεολογία (ιδεολογία,
υφίσταται, ζωντανή και δημιουργική, η σχέση της (η όχι δημαγωγία), αν συνοδεύονται από συνεχείς δράσεις
σχέση τους) με τις ανάγκες της κοινωνικής πλειοψηφίας, (δράσεις: αγώνες, πορεία κατακτήσεων, όχι διαχείριση
τις αναζητήσεις των πιο δυναμικών κοινωνικών δυνάμεων εξουσίας και δημόσιου χρήματος), αν δεν διαπερνώνται
και το Μέλλον. από περιεχόμενα νέων, ανορθωτικών και δημιουργικών
πολιτικών, ξεφτίζουν. Στην ουσία, θα λέγαμε, ακολουθούν
Οι κοινωνίες θα μιλήσουν.
το ξέφτισμα των ίδιων των λεγόμενων προοδευτικών -
Σφετεριστές (=ακροδεξιοί), Φοβισμένοι
αριστερών κομμάτων.
(=καθεστωτικοί πάσης φύσεως) και Ανατρεπτικοί
(=φορείς Αλλαγής), θα βρεθούν σε νέα αφετηρία... Ο ‘‘ηλίθιος’’ και η Κοινωνία.
........................................................................... ............................................
Οι κοινωνίες, και μάλιστα σε τόσες χώρες, δεν τρελάθηκαν Σε κάθε περίπτωση, για τον επερχόμενο πολιτικό σεισμό
για να αυτοκαταστραφούν. των ευρωεκλογών, πρέπει να τους πούμε, όλους ( και
Οι Προοδευτικοί δεν επαρκούν, δεν είναι αυτό που οι ‘‘νικητές’’ και ηττημένους) :
συνθήκες και η Ιστορία απαιτούν. Δεν είναι η ακροδεξία που νίκησε, ηλίθιε !
Το μήνυμα των ευρωεκλογών απέναντι στις δεσπόζουσες Είναι η Κοινωνία που, χωρίς εσένα, μίλησε !...
ηγεσίες της Ε.Ε. και στις Βρυξέλλες, απέναντι στις Κι ανάλογα να ετοιμασθούμε, να αποφασίσουμε και να
κυρίαρχες πολιτικές τους και τον αυθαίρετο ετσιθελισμό προχωρήσουμε σ΄ Ελλάδα και Ευρώπη.
τους θα είναι πολύ ισχυρό, θα αποκτήσει χαρακτηριστικά Νέοι φορείς Αλλαγής, εκπροσωπώντας και εκφράζοντας
κλονισμού. Οι κοινωνίες θα μιλήσουν και, με έναν τρόπο, τα κυοφορούμενα ανατρεπτικά θα βρεθούν στη νέα
θα απαιτήσουν... αφετηρία. Πολλά, τα σημαντικότερα, θα εξαρτηθούν από
Το σύνολο των Προοδευτικών Δυνάμεων θα χάνει, θα αυτούς.
(ξε)πέφτει, όσο δεν απαντά συγκροτημένα, απέναντι Θεσσαλονίκη, 18 Απριλίου 2019
στον γερμανικό οικονομικό εθνικισμό και το νεο-

e-Δίαυλος | σελ. 3
Ελληνική ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ : Αγροτική Πολιτική

Πρόταση για την αντιστροφή του ρεύματος


απογύμνωσης της υπαίθρου
(παραγωγική επανάκαμψη των νέων στους τόπους καταγωγής).

Γράφει ο Ελευθέριος ΤΖΙΟΛΑΣ

Για την προσέλκυση νέων πίσω στους Τόπους καταγωγής


τους, οι οποίοι απογυμνώνονται και ερημώνουν, κατατίθεται
συνοπτικά η παρακάτω πρόταση (πρόταση που ανέπτυξα
στα πλαίσια και του Σχεδίου για την Ανόρθωση των
Γρεβενών, στις 3.3.2019).

Σε αδρές γραμμές, η πρόταση που θα κινήσει και θα


εφαρμόσει ο ενδιαφερόμενος επαρχιακός Δήμος της
ελληνικής περιφέρειας είναι η εξής :

Σε κάθε Έλληνα νέο ή νέα, κατά προτεραιότητα των


καταγόμενων από τον συγκεκριμένο Δήμο, και με αυξημένα
κριτήρια υποστήριξης και επιλογής, σε κάθε Ελληνική
οικογένεια, ενεργής παραγωγικής ηλικίας, που θα καταθέτει
ρεαλιστικό Επενδυτικό Σχέδιο για τον πρωτογενή ή
δευτερογενή τομέα, ο επαρχιακός Δήμος θα τους διαθέτει
για πενήντα (50) έτη, έκταση ανάλογη για την απόκτηση Η θετική εξέταση- έγκρισή τους από τις υφιστάμενες
προκατασκευασμένης κατοικίας τους και για την άσκηση Διαχειριστικές Δομές, -με την παραχώρηση
της επενδυτικής - επιχειρηματικής τους δραστηριότητας. της δημοτικής έκτασης και τη δημιουργία των
Το Επενδυτικό/Επιχειρηματικό Σχεδίου σύμφωνο με τις δημιουργούμενων σχετικών υποδομών/δικτύων,
απαραίτητες προϋποθέσεις και τους αναγκαίους όρους, πρέπει να θεωρείται βέβαιη.
θα υποστηριχθεί για την αρτιότητα και διασφάλιση Ανοίγουμε, με την πρόταση αυτή, ένα τεράστιο
όρων επιλεξιμότητας του και από τη συμπληρωματική θετικό - παραγωγικό κεφάλαιο για όλη την φθίνουσα
αναπτυξιακή Δομή του Δήμου. και αιμορραγούσα περιφέρεια της Πατρίδας (κι όχι
Από την Κεντρική και Περιφερειακή Διοίκηση, στα πλαίσια μόνο, π.χ., για τη Γενέτειρα μου, τα Γρεβενά, που,
των πολιτικών ενίσχυσης/στήριξης των φθινουσών δυστυχώς, κατέχουν αρνητικές πρωτιές στο οξύ
περιοχών, των περιφερειακών περιοχών και των περιοχών δημογραφικό και την πληθυσμιακή απογύμνωση).
υψηλής ανεργίας, θα ζητηθεί η εξασφάλιση προτεραιοτήτων
και πρόσθετων στηρίξεων για τα Σχέδια αυτά. Γρεβενά, 3.3.2019

e-Δίαυλος | σελ. 4
ΕΛΛΑΔΑ : Προτάσεις για το σήμερα

Κ. ΜΑΛΑΜΟΣ (1913-2007): Ανθισμένη κουτσουπιά στην Κόνιτσα, 1972. (αρχ. Βασ. Χολέβα)

Πέντε (5) Προτάσεις -Τομές


Γράφει ο Ελευθέριος ΤΖΙΟΛΑΣ
1η πρόταση : ενιαίο ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ.
- τη λεπτομερή ενημέρωση από τον Πρωθυπουργό
Μετά το Βατερλώ με τη Συμφωνία των Πρεσπών και
και τους Υπουργούς Εξωτερικών και Άμυνας για το
την έντονη ανησυχία του Ελληνικού λαού για τα εθνικά
περιεχόμενο των επισκέψεων τους και των συζητήσεων
ζητήματα, με στόχο τη δέσμευση όλων των πολιτικών
τους με τον πρόεδρο της Τουρκίας και τους ομολόγους
δυνάμεων και ιδιαίτερα του ΣΥΡΙΖΑ και της κυβέρνησης
τους, καθώς και για τα πλαίσια και τη ουσία των
του σε ενιαίο και ανυποχώρητο Εθνικό Μέτωπο, η
ασκούμενων πολιτικών και των αποτρεπτικών Σχεδίων.
πρόεδρος, σ. Γεννημματά, αμέσως μετά το Συνέδριο,
προβαίνει στις εξής πρωτοβουλίες : - τη δέσμευση όλων των πολιτικών δυνάμεων και την
τήρηση της στρατηγικής του ενιαίου, ανυποχώρητου
Α. Επισκέπτεται επίσημα τον ΠτΔ και ζητά Σύγκλιση
Εθνικού Μετώπου απέναντι σε κάθε διεκδίκηση, απειλή,
του Συμβουλίου των πολιτικών Αρχηγών με θέματα :

e-Δίαυλος | σελ. 5
ή παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας και των εθνικών 3η πρόταση : Ετήσιος προοδευτικός ΦΟΡΟΣ
ελληνικών δικαιωμάτων εκ μέρους της Τουρκίας ή εκ στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ.
μέρους οποιασδήποτε άλλης χώρας.
- Πρόταση για το Ε.Σ.Κ., με ενιαίο πεδίο εφαρμογής την
Β. Η πρόεδρος, σ. Γενημματά επισκέπτεται το
Ε.Ε.
Πεντάγωνο ζητά πλήρη ενημέρωση από την πολιτική και
Φορολόγηση με κλιμάκωση συντελεστών για όλες τις
στρατιωτική ηγεσία για την αποτρεπτική ετοιμότητα των
μεγάλες περιουσίες στο πεδίο της Ευρ. Ένωσης (στα
Ε.Δ., συζητά σε βάθος με τα στελέχη των Ε.Δ. και θέτει
κράτη -μέλη της). π.χ., για περιουσίες από 1 εκατ. έως
άμεσους στόχους ενδυνάμωσης της αμυντικής ισχύος
5 εκατ. ευρώ συντελεστής ετήσιας φορολόγησης 1%,
της Πατρίδας, επικαιροποιώντας και συσχετίζοντας με
μεταξύ 5 και 10 εκατ. ευρώ 2% - 3%, και ο φορολογικός
τις νέες Συμμαχίες στην Ανατολική Μεσόγειο το Ενιαίο
συντελεστής θα μπορούσε να φτάσει και να ξεπεράσει το
Εθνικό Αμυντικό Δόγμα.
10% για περιουσίες εκατοντάδων εκατ. ευρώ.
2η πρόταση : ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ Οι συλλεγόμενοι πόροι θα έχουν διπλή κατεύθυνση : (α),
στα πρωτογενή ΠΛΕΟΝΑΣΜΑΤΑ & για την άρση του χάσματος μητροπόλεων -περιφερειών
το ΥΠΕΡΤΑΜΕΙΟ (δύο ζωτικοί στόχοι (βορρά - νότου) και τη σύγκλιση, και (β), για την
επαναδιαπραγμάτευσης). αναστήλωση και υποστήριξη του κράτους πρόνοιας.
Επισημαίνεται ότι με την τον τρόπο αυτό, της
Α. Τα ανέφικτα πρωτογενή πλεονάσματα του 3,5%, που
προοδευτικής φορολόγησης των κεφαλαιακών
θα στραγγαλίσουν την οικονομία με υπερφορολόγηση,
περιουσιακών αξιών, ταυτόχρονα, θα αποφευχθεί η
οφείλουν με ρεαλισμό όλων των μερών να αποτελέσουν
ατέρμονη σπείρα επέκτασης των ανισοτήτων, ενόσω
θέμα προτεραιότητας για επαναδιαπραγμάτευση. Η
θα διαφυλάσσονται οι δυνάμεις του ανταγωνισμού και
χώρα μπορεί να δεσμευθεί για συλλογή πόρων αυτής της
τα κίνητρα ώστε να δημιουργούνται νέες περιπτώσεις
τάξης, του 3,5%, δηλαδή, σαν να είχε στόχο πλεονάσματος
πρωτογενούς συσσώρευσης.
3,5%.
Αλλά : το 1,5 % να αποτελεί τον νέο συμφωνημένο
στόχο πρωτογενούς πλεονάσματος και το 2% να
4η πρόταση : ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ & ΒΕΛΤΙΩΣΗ
ανθρώπινου δυναμικού και των Μονάδων της
αποτελεί αύξηση του ΠΔΕ (με σημερινούς όρους,
Εκπαίδευσης και της Διοίκησης.
περίπου 4 δισ. ευρώ) που θα αποκτά αναπτυξιακό
χαρακτήρα, με νέες δημόσιες υποδομές, συντήρηση και Αποφασίζεται και εφαρμόζεται, σε συνδυασμό και με τη
αναβάθμιση υφιστάμενων, με κοινωνικές δομές και έργα σχετική, προηγμένη ευρωπαϊκή εμπειρία, και με κριτήρια
περιβάλλοντος. Δηλαδή, 2% δημόσιοι πόροι του ΠΔΕ την ποιότητα, την αξιοπιστία και την αποτελεσματικότητα
+ 1,5% πρωτογενές πλεόνασμα = 3,5%, αλλά με άλλη Σύστημα Αξιολόγησης για όλες τις Μονάδες και τα
ταυτότητα και αναπτυξιακό περιεχόμενο. Επίπεδα της Εκπαίδευσης και της Διοίκησης, καθώς και
για το σύνολο του ανθρώπινου δυναμικού τους. Σταθερός
Β. Το Υπερταμείο της ντροπής και της επί 99 έτη
στόχος : η βελτίωση της εξέλιξης και της ποιότητας του
ενυποθήκευσης των δημόσιων περιουσιακών στοιχείων
ανθρώπινου δυναμικού και της αποστολής των Μονάδων.
(!) να καταργηθεί και να γίνει Ταμείο Εθνικών
Περιουσιακών Αξιών και οι πόροι του να κατευθύνονται
στη χρηματοδότηση και υποστήριξη κυρίως νέων
5η πρόταση : το ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΧΡΕΟΣ απέναντι
στο ΠΑΣΟΚ.
επενδύσεων. Το νέο αυτό Ταμείο μπορεί υπό όρους να
συμπεριλάβει και την αξιοποίηση της εκκλησιαστικής Δεν θα μιλήσω για το τι ήταν, τι προσέφερε, τι καθόρισε
περιουσίας. το ΠΑΣΟΚ, ούτε τι κατακτήθηκε, τι θεμελιώθηκε και τι

e-Δίαυλος | σελ. 6
δρομολογήθηκε με το ΠΑΣΟΚ.
Ο απολογισμός αυτός είναι ανοιχτός, εκκρεμεί.
Πρέπει να πραγματοποιηθεί και να κατατεθεί ενώπιον
του Λαού, της νέας Γενιάς και της Ιστορίας.
Εδώ, τώρα, θέτω το ειδικό και ιδιαίτερο ζήτημα : η
διαδρομή του ΠΑΣΟΚ, το ίδιο το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί
να κλείσει ασυζητητί, με πρόχειρες και συνοπτικές
διαδικασίες, χωρίς σχετικές επ΄ αυτού αποφάσεις.
Υπάρχει ιστορικό χρέος και ευθύνη.
Το τελευταίο αιρετό συλλογικό όργανο του ΠΑΣΟΚ, το
Εθνικό Συμβούλιο, οφείλει να συνέλθει και να αποφασίσει
δημοκρατικά για τον τρόπο που το καίριο αυτό ζήτημα,
της οντότητας ΠΑΣΟΚ, θα αντιμετωπισθεί και θα λυθεί.

Ελευθέριος Τζιόλας
Θεσσαλονίκη, 27 Μαρτίου 2019

ΕΠΑΝΩ : Τουριστική αφίσα του ΕΟΤ - Βιτσώρης Δημήτρης (Μίμης)-Grece, 1938


ΚΑΤΩ : Σαφία ΛΑΣΚΑΡΙΔΟΥ : Μύλοι στους βράχους.

e-Δίαυλος | σελ. 7
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ : Δημοτικές Εκλογές

Θεσσαλονίκη : Αποψη του Πύργου της Αλύσεως και του τείχους

Παρέμβαση για το Δήμο Θεσσαλονίκης


ΑΝΟΙΧΤΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΜΠΑΡΑΤΑΞΗΣ-
ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

Είναι η ώρα της αλήθειας!


Γράφει ο Κώστας ΜΑΜΕΛΗΣ
Η Θεσσαλονίκη, με την κρίσιμη γεωστρατηγική της
θέση, την ιστορική της διαδρομή, τη γεωοικονομική
της αξία και τους πολλαπλούς συμβολισμούς της Από κατ΄ ευφημισμό συμπρωτεύουσα, από πόλη
(ενδεικτικά, Εγνατία - Βυζαντινή Παράδοση - συνοριοφύλακας (με ότι αυτό συνεπαγόταν για
Προσφυγιά - Φεντερασιόν - Μάης 36 - Εβραϊκό την κοινωνικοπολιτική της εξέλιξη και τα εγχώρια
ολοκαύτωμα - Γρηγόρης Λαμπράκης) τις τελευταίες «παίγνια» εξουσίας) ονομάστηκε (και πάλι κατ΄
δεκαετίες βρίσκεται σε κομβικό σημείο αναζήτησης του ευφημισμό) πρωτεύουσα των Βαλκανίων, χωρίς
προσανατολισμού της, μετά τις τεκτονικές αλλαγές αντίστοιχες πολιτικές ταυτοτικής εξέλιξης και
του 1989. ενίσχυσης.

e-Δίαυλος | σελ. 8
Ο κρίσιμος και κομβικός ρόλος της τοπικής πολλοί ενεργοί πολίτες, χωρίς - τονίζουμε με έμφαση
αυτοδιοικητικής ηγεσίας της περιέπεσε στην - καμιά προσωπική φιλοδοξία, έχουν-έχουμε ιδιαίτερο
ανυποληψία των σκληρών και αδιαφανών κομματικών ενδιαφέρον για το Δήμο Θεσσαλονίκης, ενόψει των
επιλογών και των αντίστοιχων εσωκομματικών δημοτικών εκλογών της Θεσσαλονίκης.
σκοπιμοτήτων, χωρίς αξιολόγηση προσώπων και Πιστεύουν-Πιστεύουμε βαθιά ότι η προγραμματική
προγραμμάτων, χρησιμοποιήθηκε για ανέλιξη στην σύγκλιση, με όρους αυτονομίας, των προοδευτικών
κεντρική πολιτική σκηνή και εξέθρεψε (πλην ελάχιστων δυνάμεων (του δημοκρατικού σοσιαλισμού,
εξαιρέσεων), φαινόμενα διαφθοράς, αλαζονικής της ριζοσπαστικής και ανανεωτικής αριστεράς,
διαχείρισης, ελάχιστο ως μηδαμινό έργο, παρά τη της οικολογίας) απέναντι στη συντήρηση, το
σημαντική ροή πόρων και την εμφάνιση ιστορικών νεοφιλελευθερισμό και (αυτονόητα) τον ακροδεξιό
ευκαιριών. εθνικισμό, μέσα από ανοιχτές, συλλογικές και
Για τρεις περίπου δεκαετίες (με την ενθάρρυνση της διαφανείς διαδικασίες, χωρίς αποκλεισμούς,
τοπικής πολιτικής και οικονομικής ελίτ) συντηρητικά ηγεμονισμούς και προαπαιτούμενα, (και κυρίως, χωρίς
σχήματα και πρόσωπα με ακροδεξιές αντιλήψεις και «εν λευκώ εξουσιοδοτήσεις»), μπορεί να αποτελέσει
πρακτικές κυριάρχησαν στο Δήμο και σπατάλησαν μια νικηφόρα αυτοδιοικητική πρόταση για τη
τον κρίσιμο χρόνο για τις αναγκαίες αλλαγές Θεσσαλονίκη.
και προσαρμογές της πόλης στη νέα ευρωπαϊκή Για να ακυρωθεί η έκπτωση του Δήμου Θεσσαλονίκης
αρχιτεκτονική των πόλεων, ως κεντρικό κόμβο σε φέουδο προώθησης ιδιοτελών-προσωπικών και
στη βαλκανική δικτύωση, μέσα σε «όζουσες» και κομματιών- επιδιώξεων.
ανεπαρκείς διαχειρίσεις. Εμάς και όσους άλλους -εκτιμούμε πολλούς - που το
Το φαινόμενο διακόπηκε προσωρινά (;) από τη πιστεύουμε μας συνοδεύει το παλιό καλό σύνθημα.
διοίκηση Μπουτάρη, που έδειξε, μέσα στις αντιφάσεις Γινόμαστε ρεαλιστές, απαιτούμε το αδύνατο!
της και τις διαχειριστικές της ατέλειες, ότι, παρά τις Στο πλαίσιο αυτό οφείλουν-οφείλουμε να αναζητούμε
αγαθές προθέσεις και το προοδευτικό της πρόσημο, συναινέσεις και συμπτώσεις από όλο το φάσμα του
η μεταρρύθμιση της πόλης, η νέα ταυτότητά της, οι πολυδιασπασμένου προοδευτικού χώρου που δεν έχει
αναγκαίες ρήξεις σε καιρούς «ου μενετούς» σε μια -αυτή τη φορά- την πολυτέλεια του πολυκερματισμού,
σύγχρονη πολυπολιτισμική μεγαλούπολη, απαιτεί όπως εμφανίζεται στο δημοτικό σκηνικό της πόλης
συνεκτικό σχέδιο αλλαγών στις δομές του Δήμου, και η πρόθεσή μας είναι να συμβάλουν όλοι οι
συλλογικότητα διοίκησης, ενεργή συμμετοχή των προοδευτικοί πολίτες με τη στάση και τις πρωτοβουλίες
πολιτών, απόλυτη διαφάνεια και στοχοπροσήλωση τους στην ανάγκη της πιο πλατιάς, δημιουργικής
στο νέο ρόλο της πόλης. και λειτουργικής σύμπλευσης των υποψηφιοτήτων
Πρόσφατα, μάλιστα, η Θεσσαλονίκη μέσα σε όλα του προοδευτικού χώρου (σε αλφαβητική σειρά και
τα άλλα προβλήματά της (υποδομών, δημόσιας χωρίς αξιολόγηση, Βούγιας, Ζαρωτιάδης, Λεκάκης,
διοίκησης, αποανάπτυξης, στρεβλής τουριστικής Νοτοπούλου, Τρεμόπουλος).
εξέλιξης, ανεργίας, ασφάλειας, κοινωνικής ανομίας, Μελετώντας τα προγράμματα και τις δεσμεύσεις
κ.α.), προστέθηκε αντικειμενικά και η διαχείριση του τους, διαλεγόμενοι με τους ανθρώπους της πόλης,
εθνικής διάστασης ζητήματος της επόμενης μέρας της εκτιμώντας την διαδρομή τους, μα πιο πολύ, μέσα
Συμφωνίας των Πρεσπών, με ό, τι αυτό συνεπάγεται από την ψύχραιμη πολιτική ανάλυση της στάσης των
για την βαλκανική «ενδοχώρα». Θεσσαλονικέων, διαπιστώνουμε ότι οι διαφορές είναι
Με τις σκέψεις αυτές (και όπως προκύπτει εμπειρικά) μικρές κι είναι λιγότερα αυτά που χωρίζουν σε σχέση

e-Δίαυλος | σελ. 9
με αυτά που ενώνουν. Πρόταγμά μας η ανάγκη της ευρύτερης δυνατής
Για όσους συμμεριζόμαστε αυτές τις προτεραιότητες σύγκλισης των προοδευτικών δυνάμεων της
και έχουμε παρόμοιες αγωνίες, με τα δημοσκοπικά Θεσσαλονίκης, προκειμένου να αποκρουστεί η
δεδομένα, όπως έχουν διαμορφωθεί, θεωρούμε ότι συντηρητική παλινόρθωση στα δημοτικά μας
προβάλλει ως επιτακτική η ανάγκη συνεργασίας μεταξύ πράγματα, αλλά και οι ευθύνες όλων μας για το
δυνάμεων και προσώπων που διεκδικούν τη Δημαρχία, καθόλου απίθανο τέτοιο ενδεχόμενο.
με διαφορετικές ίσως αφετηρίες, κοινούς, όμως, θετικούς Αξίζει η προσπάθεια.
προοδευτικούς προσανατολισμούς. Να αθροίσουμε δημιουργικά κοινωνικές δυνάμεις.
Με βάση τις κοινωνικές ευαισθησίες, την ανάγκη Η πόλη το απαιτεί.
προστασίας των δικαιωμάτων όλων και την εμπιστοσύνη Είναι η ώρα της αλήθειας.
στην αξία της λαϊκής συμμετοχής στα κοινά της πόλης kmamelis@yahoo.gr
μας.
Πιστεύουμε ότι οι συνδυασμοί του προοδευτικού χώρου
πρέπει να βρουν τρόπους προγραμματικής συνεννόησης,
πολιτικής συναίνεσης, και, τελικά, κοινής καθόδου.
Και αντί της πολυδιάσπασης να διαμορφώσουν έναν
ενιαίο αξιόπιστο ενωτικό συνδυασμό, έτοιμο και με
το παραπάνω να ανταποκριθεί σε όποιες ευθύνες του
αναθέσουν οι Θεσσαλονικείς με την ψήφο τους.
Και οι κομματικές δυνάμεις, με τις όποιες, σεβαστές,
δικές τους προτεραιότητες και σκοπιμότητες όχι μόνο
να μην σταθούν απέναντι, αλλά να επηρεάσουν θετικά
αυτή την προοπτική.
Αυτή είναι η δυνατή απάντηση που είναι ανάγκη να
δώσουμε στην «εφορμούσα καθυστέρηση και την
αναμένουσα βαρβαρότητα» της συντηρητικής ρεβάνς!
Ακόμη και στο β΄ γύρο, αν το αίτημά μας αποτύχει ως
ουτοπικό ή καθυστερημένο, η κρισιμότητα της εκλογικής
συμπαράταξης και της δημιουργικής ενότητας είναι
προφανής.
Κρινόμαστε όλοι από το πώς βλέπουμε μια τέτοια
δημιουργική συνεργασία με βέβαιες τις θετικές συνέπειές
της υπέρ της πόλης, των κατοίκων της, του δημοσίου
συμφέροντος.
Και από το αν μπορούμε να την αξιοποιήσουμε ως
οδηγό για μια ουσιαστική σύγκλιση δημοκρατικών
και αριστερών δυνάμεων και την εκκίνηση μιας νέας
προοδευτικής πορείας, πέρα και πάνω από την παρακμή
και την εξάρτηση.
Γ. ΓΟΥΝΑΡΟΠΟΥΛΟΣ, Εργασία, περί το 1912.

e-Δίαυλος | σελ. 10
ΙΣΤΟΡΙΑ : Ανατολικό Ζήτημα & Μακεδονικό

Guillaume Delisle, Graeciae Pars Septentrionalis, 1745

Το «Ανατολικό Ζήτημα» και η Μακεδονία


Στα τέλη του 19ου αιώνα η Οθωμανική αυτοκρατορία Γράφει ο Απόστολος ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ*
εμφανίζει σαφή δείγματα παρακμής και αδυναμίας
προσαρμογής στα δεδομένα της εποχής για να
συγκρότηση Βαλκανικής Ομοσπονδίας, δημιούργησε
χαρακτηριστεί ο «Μεγάλος ασθενής» γεγονός που
καταστάσεις έντασης τις οποίες πυροδοτούσε
παρακινούσε τις ισχυρές χώρες της Ευρώπης να
πολλές φορές οι ωμές παρεμβάσεις των Μεγάλων
ενδιαφερθούν άμεσα για την κάλυψη των κενών που
(Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας και Αυστροουγγαρίας) που
επρόκειτο να προκύψουν σε περίπτωση μερικής ή και
προσδοκούσαν να αποκτήσουν γεωπολιτικά οφέλη
ολικής κατάρρευσης.
στην περιοχή αυτή της νοτιοανατολικής Ευρώπης που
Η αίσθηση αυτή πέρασε όμως και στους Βαλκάνιους
αποτελούσε υποχρεωτικό πέρασμα προς τις πλούσιες
λαούς και στα κράτη που είχαν σχηματιστεί από την
αγορές της Ανατολής.
αρχή του αιώνα και αγωνίζονταν για την εθνική τους
Στον ανταγωνισμό των Βαλκανίων βρέθηκαν όλα τα
ολοκλήρωση μέσα από έντονους και συχνά σκληρούς
ευρωπαϊκά εδάφη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας που
ανταγωνισμούς και εντάσεις.
συγκροτούσαν τα επτά «βιλαέτια» (μεγάλες διοικητικές
Η πραγματικότητα αυτή που δεν είχε καμιά σχέση
περιφέρειες) της Θεσσαλονίκης, του Μοναστηρίου, του
με την ιδέα και το όραμα του Ρήγα Φεραίου για
e-Δίαυλος | σελ. 11
Κοσσυφοπεδίου, των Ιωαννίνων, της Γκιουμουλτζίνας όργανο προπαγάνδας και βίαιου προσηλυτισμού
(Κομοτηνής), του Σκουτάρεως (Σκόδρας) και της των πληθυσμών της Μακεδονίας όπου κυριαρχούσε
Αδριανούπολης. το ελληνικό στοιχείο. Για τα ένοπλα αντάρτικα
Στις περιοχές αυτές έντεχνα υποδαυλίστηκε από την ξένη βουλγαρικά σώματα που δρούσαν σχεδόν ανενόχλητα
διπλωματία ο εθνικός σοβινισμός παρά τις προσπάθειες υπό τα βλέμματα της Τουρκίας στην περιοχή,
ανθρώπων του πνεύματος να υπάρξει προσέγγιση αποτελούσε λόγο εξόντωσης και αφανισμού ακόμα
και συνεννόηση ώστε από κοινού να οργανωθεί ο και η απλή δήλωση κατοίκων της Μακεδονίας ότι
απελευθερωτικός αγώνας κατά των Τούρκων. ήταν «πατριαρχικοί» δηλαδή ανήκαν στο Οικουμενικό
Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης αρνούμενοι να
Τα Βαλκάνια στο επίκεντρο των ανταγωνισμών ενταχθούν στην Βουλγαρική «Εξαρχία».
Και «πατριαρχικοί» στη Μακεδονία ήταν ΄Ελληνες, ή
Τα Βαλκάνια και ιδιαίτερα τα «βιλαέτια» της Θεσσαλο- ελληνόφωνοι (και σλαβόφωνοι με ελληνική συνείδηση)
νίκης και του Μοναστηρίου, έγιναν το επίκεντρο της αγρότες και χωρικοί οι οποίοι ένεκα αυτού υπέστησαν
διαμάχης με την Ρωσία να δραστηριοποιείται έντονα μύρια όσα δεινά, εκβιασμούς και διώξεις αλλά δεν
στα πλαίσια της «πανσλαβιστικής» κίνησης ώστε να απαρνήθηκαν ούτε το θρησκευτικό τους «πιστεύω»
ελέγχει την ευρύτερη περιοχή που θα της εξασφάλιζε τον ούτε το εθνικό τους φρόνημα.
αιώνιο πόθο της διεξόδου στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο Ακόμα ο Καθολικισμός της Δύσης ταυτίστηκε με
θάλασσα. την διασπαστική πολιτική του «πανσλαβισμού» στα
Τον ίδιο ή παρόμοιο στόχο είχαν η Αγγλία, η Βαλκάνια με την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και τον
Αυστροουγγαρία και η Γαλλία η οποία επανέκαμψε στα Προτεσταντισμό να επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν
ευρωπαϊκά πράγματα. την αποδυνάμωση του Ορθόδοξου Οικουμενικού
Στη διαμάχη αυτή η Βουλγαρία, μετά την βίαιη Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης προκειμένου να
προσάρτηση της Ανατολικής Ρωμυλίας, ήταν το εδραιωθούν στα Βαλκάνια με τη χρήση κατά κόρον της
μεγαλύτερο κράτος της Βαλκανικής και αποτελούσε για Ελληνόρυθμης Λατινικής Εκκλησίας της «Ουνίας».
τη Ρωσία το πλέον κατάλληλο «προγεφύρωμα» που θα Η προσπάθεια αυτής της διείσδυσης εκδηλώνεται
της εξασφάλιζε τον έλεγχο της Μαύρης Θάλασσας, των φανερά από τα προξενεία της Γαλλίας και
Δαρδανελίων και του Αιγαίου Πελάγους, Αποτέλεσμα Αυστροουγγαρίας στη Θεσσαλονίκη με κύριο όργανο
ήταν να ενισχυθεί σε μεγάλο βαθμό ο βουλγαρικός το «Τάγμα των Ιησουιτών μοναχών και τους μοναχούς
εθνικισμός ιδιαίτερα μετά τον σχηματισμό της του «Τάγματος του Αγίου Βικεντίου» (Λαζαριστών)
ανεξάρτητης Βουλγαρικής «Εξαρχίας» το 1870 και την που είχαν εγκατασταθεί στην πόλη.
ενσωμάτωση της σχισματικής Βουλγαρικής Εκκλησίας
στην «πανσλαβιστική ιδέα» με στόχο την δια παντός Ο ελληνισμός της Μακεδονίας
τρόπου προσάρτηση της Μακεδονίας σύμφωνα με το
περιεχόμενο της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου του 1878 Η Οθωμανική Πύλη όπως ήταν επόμενο
που προέβλεπε τον σχηματισμό της Μεγάλης Βουλγαρίας εκμεταλλεύτηκε έντεχνα τις αντιθέσεις και τους
με έξοδο στο Αιγαίο Πέλαγος παρά το γεγονός ότι αυτή ανταγωνισμούς των βαλκάνιων λαών για το δικό της
ανατράπηκε αμέσως στη συνέχεια από τη Συνθήκη του όφελος. Σύμφωνα με βάσιμα στοιχεία την εποχή αυτή
Βερολίνου. στα δύο «βιλαέτια» (περιφέρειες) της Θεσσαλονίκης
Η Βουλγαρική «Εξαρχία» μάλιστα από τα τέλη του 19ου και του Μοναστηρίου κατοικούσαν 650.000 ΄Ελληνες,
ως και τις αρχές του 20ου αιώνα θα καταστεί το κύριο 600.000 Τούρκοι, 250.000 Βούλγαροι και μερικές

e-Δίαυλος | σελ. 12
διαιώνιση του τουρκικού ζυγού αλλά και από τις πιθανές
εξελίξεις των σοβινιστικών τάσεων των βαλκανικών
κρατών, συγκροτήθηκαν ελληνικά αντάρτικα τμήματα με
γηγενείς οπλαρχηγούς στη ΒΔ Μακεδονία ξεσηκώνοντας
τον πληθυσμό για να ακολουθήσουν νικηφόρες για τους
΄Ελληνες αιματηρές συγκρούσεις με τουρκικές δυνάμεις
που ανησύχησαν ιδιαίτερα την τουρκική διοίκηση.
Στον ξεσηκωμό της Μακεδονίας μεγάλη ήταν η
προσφορά του Ελληνικού Γενικού Προξενείου της
Θεσσαλονίκης και ειδικά του προξένου Κωνσταντίνου
Βατικιώτη ο οποίος μέσα από μεγάλους κινδύνους
ενίσχυσε με κάθε τρόπο τα ελληνικά κινήματα για να
συγκροτηθούν ένοπλα τμήματα στη Χαλκιδική, στα
Γιαννιτσά, στο Κίτρος, στη Γουμένιτσα, στη Βέροια,
στη Νάουσα κ.α. ενώ συγκεντρώθηκαν χρήματα από
εισφορές και δωρεές Ελλήνων για τις ανάγκες του
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ, νομικός και πολιτικός με αγώνα.
καταγωγή από το Βογατσικό Καστοριάς που υπήρξε και Αλλωστε η ελληνική κυβέρνηση, πιεζόμενη ασφυκτικά
πρωθυπουργός της Ελλάδας το 1910. Υπήρξε μαζί με τον γιό αδυνατούσε να παράσχει κάθε βοήθεια ή συνδρομή
του ΄Ιωνα Δραγούμη και τον γαμπρό του Παύλο Μελά, ένας καθώς οι Μεγάλες Δυνάμεις επιθυμούσαν να τηρηθεί
από τους κύριους παράγοντες οργάνωσης του Μακεδονικού
το «Status quo» στην περιοχή με την διατήρηση της
Αγώνα των ετών 1904 -1908
ακεραιότητας της Οθωμανικής αυτοκρατορίας ως ότου
αυτές καθορίσουν το μέλλον της με βάση αποκλειστικά
τα δικά τους συμφέροντα και οφέλη. Αποτέλεσμα ήταν
χιλιάδες Σέρβοι, Εβραίοι και Αλβανοί. ΄Εχοντας υπόψη οι εξεγέρσεις των Ελλήνων στη Μακεδονία να μένουν
αυτή την πληθυσμιακή πραγματικότητα αλλά και την συχνά ακάλυπτες με οδυνηρά αποτελέσματα όπως έγινε
οικονομική και πολιτισμική επικράτηση του ελληνικού με τον ξεσηκωμό του Χαλκιδικιώτη λοχαγού Κοσμά
στο χώρο της Μακεδονίας, η Τουρκία επέτρεψε να Δουμπιώτη το Φεβρουάριο του 1878 στο Λιτόχωρο
οργανωθούν δίκτυα προπαγάνδας που καλλιεργούσαν Πιερίας όπου η επανάσταση κατέληξε σε άγρια σφαγή
τις σοβινιστικές τάσεις των Βουλγάρων, Σέρβων, του τοπικού πληθυσμού από τα τουρκικά στρατεύματα
Αλβανών και Ρουμάνων στη Μακεδονία αλλά και όταν ο Δουμπιώτης με τις περιορισμένες δυνάμεις του
να συγκροτηθούν ένοπλα αντάρτικα σώματα που αναγκάστηκε να υποχωρήσει στη Θεσσαλία.
απειλούσαν τον ελληνικό πληθυσμό και ασκούσαν Εξεγέρσεις Ελλήνων ακολούθησαν και μετά τη
διώξεις σ΄αυτόν ιδιαίτερα όταν εκδηλωνόταν στην Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (3 Μαρτίου 1878) όπου
περιοχή κάποιο επαναστατικό κίνημα από ΄Ελληνες με παρέμβαση της Ρωσίας σχηματίστηκε η «Μεγάλη
ή όταν ελληνικά ένοπλα τμήματα εισέρχονταν στην Βουλγαρία» που ενσωμάτωσε ολόκληρη τη Μακεδονία.
τουρκική επικράτεια για να οργανώσουν ξεσηκωμούς Η εξέλιξη αυτή ανατράπηκε με τη Συνθήκη του
κατά των Τούρκων. Βερολίνου (Ιούνιος του 1878) και χαράχθηκε απ΄τους
Παρά ταύτα και καθώς ο ελληνισμός είχε αφυπνιστεί Μεγάλους νέος χάρτης των Βαλκανίων με τη Μακεδονία
πλήρως, συνειδητοποιώντας τον κίνδυνο από την να παραμένει στην Οθωμανική επικράτεια παρά το

e-Δίαυλος | σελ. 13
προσεχή επέμβαση στην περιοχή με γνώμονα τα δικά
τους γεωπολιτικά συμφέροντα. Απόδειξη αποτέλεσε
το γεγονός πως η Συνθήκη του Βερολίνου έφερνε τους
΄Ελληνες, Βούλγαρους, Σέρβους και Μαυροβούνιους
(ακόμα και τους Ρουμάνους και Αλβανούς)
αντιμέτωπους στο λεγόμενο «Μακεδονικό Ζήτημα» που
αποτέλεσε μέρος του «Ανατολικού Ζητήματος».
Για τους λόγους αυτούς ο ένοπλος αγώνας μεταξύ των
Βαλκάνιων λαών (και των Τούρκων) που ακολούθησε,
γνωστός ως «Μακεδονικός Αγώνας», του οποίου η
συμβατική περίοδος διεξαγωγής του είναι μεταξύ
1904-1908, είχε στην ουσία αρχίσει από το 1881
όταν τα αποτελέσματα της Συνθήκης του Βερολίνου
άρχισαν να εφαρμόζονται στην πράξη προκαλώντας
μεγάλες αντιδράσεις. Η ένταση κορυφώθηκε όταν η
Βουλγαρία, εκμεταλλευόμενη την γενικότερη αστάθεια
προσκύρωσε πραξικοπηματικά το Σεπτέμβριο του 1885
την ημιαυτόνομη επαρχία της Ανατολικής Ρωμυλίας
κάτω από τα απαθή βλέμματα της Τουρκίας.
Το γεγονός προκάλεσε αναταραχή στα Βαλκάνια και σε
ολόκληρη την Ευρώπη καθώς αποδεικνύονταν οι στόχοι
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΛΑΠΟΘΑΚΗΣ, δημοσιογράφος και συγγραφέας, της Σόφιας να επαναφέρει σε ισχύ τη Συνθήκη του
ιδρυτής της εφημερίδας "Εμπρός", ένθερμος πατριώτης και πρόεδρος Αγίου Στεφάνου της «Μεγάλης Βουλγαρίας» σε βάρος
του Ελληνομακεδονικού Κομιτάτου που οργάνωσε, συντόνιζε και κυρίως της Ελλάδας και της Σερβίας.
ενίσχυε τον Μακεδονικό Αγώνα 1904 - 1908 στη Μακεδονία. Λίγο αργότερα, με προτροπή της Ρωσίας και Αυστρίας,
εμφανίστηκε να διεκδικεί με διάφορους τρόπους το
χώρο της Μακεδονίας και της Ηπείρου από τα χρόνια
αίτημα της Ελλάδας να περιέλθει σ΄αυτή.
των … Ρωμαίων και η Ρουμανία.
Ακόμα και οι Αλβανοί, πιστοί συνεργάτες των Τούρκων
Η Μακεδονία μετά τη Συνθήκη του Βερολίνου
τυράννων, εμφανίστηκαν και αυτοί ως «διεκδικητές»
ενός μεγάλου τμήματος της Μακεδονίας ζητώντας
Αλλά και με τη Συνθήκη του Βερολίνου τα αποτελέσματα
από την Οθωμανική Πύλη να συνενώσει πέντε από τα
της οποίας δημοσιοποιήθηκαν το 1881 το πρόβλημα
επτά ευρωπαϊκά «βιλαέτια» (Σκόδρας, Κοσσυφοπεδίου,
δεν είχε (ίσως σκόπιμα) λυθεί καθώς -φαίνεται από
Μοναστηρίου, Ιωαννίνων και Θεσσαλονίκης) σε
την στάση και συμπεριφορά τους- οι Μεγάλοι δεν
μια μεγάλη διοικητική ενότητα με σημαντικό ρόλο
θεωρούσαν «λύση» μία ρύθμιση του προβλήματος
των Αλβανών στα πλαίσια πάντοτε της Οθωμανικής
όπου κύριος παράγοντας θα ήταν η δίκαιη ικανοποίηση
αυτοκρατορίας. Η πρόταση όμως συνάντησε την
των πόθων για εθνική ολοκλήρωση των λαών των
αντίδραση των άλλων βαλκανικών λαών και δεν έγινε
Βαλκανίων.
δεκτή από την Πύλη…
Συνέχισαν δηλαδή να αφήνουν ανοικτές τις «πόρτες» για
Στη δεκαετία του 1890 η βουλγαρική προπαγάνδα

e-Δίαυλος | σελ. 14
στο χώρο της Μακεδονίας έλαβε διαστάσεις
οργανωμένης εκστρατείας. Παρά τα περιορισμένα
μάλιστα όρια της Βουλγαρικής Εξαρχίας, με την
ανοχή των Τούρκων ιδρύεται βουλγαρική επισκοπή
στην περιοχή της Αχρίδας και των Σκοπίων και
λίγο αργότερα επαναλαμβάνεται το εγχείρημα στα
Βελεσσά, στη Δίβρη, στο Νευροκόπι, στο Μοναστήρι
και στη Στρώμνιτσα ενώ αρχίζουν να ιδρύονται
παντού βουλγαρικά σχολεία ακόμα και σε περιοχές
όπου ο βουλγαρικός πληθυσμός ήταν ελάχιστος ως
ανύπαρκτος.
Στα σχέδια των Βουλγάρων εντάσσεται μάλιστα και
η Θεσσαλονίκη όπου το 1880 ιδρύεται βουλγαρικό
σχολείο. Τα σχολεία αυτά γρήγορα θα μετατραπούν
σε κέντρα βουλγαρικής προπαγάνδας κυρίως κατά
των Ελλήνων και των σλαβόφωνων «γκραικομάνων»
με ελληνική συνείδηση. Η κατάσταση αυτή δεν
διαφοροποιεί όμως την πραγματικότητα που
επικρατούσε στη Μακεδονία χάρη στη σθεναρή
αντίσταση του ελληνικού πληθυσμού στις πόλεις και
στην ύπαιθρο. Μετά από αυτή την αποτυχία όπου η
τρομοκρατία, οι πιέσεις, οι εκβιασμοί και οι απειλές ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΚΑΡΑΒΑΓΓΕΛΗΣ, μητροπολίτης Καστοριάς, με
τεράστιο έργο και προσφορά στον Μακεδονικό Αγώνα 1904 - 1908.
στον πληθυσμό δεν απέδωσαν τα προσδοκώμενα
αποτελέσματα, η Βουλγαρία αλλάζει σχέδια
εμφανιζόμενη ως αγωνιζόμενη για την αποτίναξη
του τουρκικού ζυγού, για την «ανεξαρτησία» και την Μεταξύ των ιδρυτών της VMRO ήταν και οι
«αυτονομία» της Μακεδονίας έχοντας ως δεδομένο την Ντάμε Γκρουέφ και Γκότσε Πετρόφ, διευθυντές του
περίπτωση της Ανατολικής Ρωμυλίας όπου μετά την ημι- βουλγαρικού σχολείου Θεσσαλονίκης για να αρχίσει μία
αυτονομία της ακολούθησε η βίαιη προσκύρωσή της. συντονισμένη δράση στη Μακεδονία σε συνεννόηση με
Στα πλαίσια αυτά οι Βούλγαροι επιστράτευσαν διάφορα την Κεντρική Επιτροπή της Σόφιας με τη συγκρότηση
άτομα με «προοδευτική» και «μεταρρυθμιστική» δράση, βουλγαρικού μακεδονικού κομιτάτου με γενικό αρχηγό
ακόμα και από το χώρο των «αναρχικών», τα οποία τον Γκότσε Ντέλτσεφ τον οποίο διαδέχθηκε το 1898
τοποθέτησαν επικεφαλής του εγχειρήματος ώστε να ο Βούλγαρος αξιωματικός και πρώην διευθυντής του
προσδώσουν σ΄αυτό αληθοφάνεια και σοβαρότητα. βουλγαρικού Γυμνασίου Θηλέων Θεσσαλονίκης Μπόρις
Και το 1893 ιδρύεται στη Θεσσαλονίκη, με περιοχή Σαράφοφ.
δράσης τη Μακεδονία, η οργάνωση «VMRO» Οι επόμενες κινήσεις των Βουλγάρων στη Μακεδονία
(«Βίτρισνα Μακεντόνσκι Ρεβολιούσιολνα ήταν η οργάνωση των δυνάμεών τους και η δυναμική
Οργανιζάτσια» = «Εσωτερική Μακεδονική διείσδυση στο χώρο καλλιεργώντας την ιδέα της
Επαναστατική Οργάνωση – ΕΜΕΟ») το συντονισμό και «μαζικής επανάστασης» κατά των Τούρκων. Τα στελέχη
τη δυναμική δράση στο χώρο της Μακεδονίας. της VMRO (ΕΜΕΟ) προσέγγισαν αρχικά όλους τους

e-Δίαυλος | σελ. 15
κατοίκους της Μακεδονίας και της Θράκης ανεξαρτήτως Παρόλα αυτά η Σερβία με φιλικές σχέσεις προς την
καταγωγής, εθνικότητας και θρησκευτικής επιλογής Ελλάδα, αναγνώριζε το προβάδισμα της τελευταίας
ενώ παράλληλα με συστηματικό τρόπο προσπάθησαν στη διεκδίκηση των μακεδονικών εδαφών. Όμως οι
να προσεγγίσουν όλους τους σλαβόφωνους με ελληνική Σέρβοι εθνικιστές οργανώνουν και αυτοί αντάρτικα
συνείδηση με στόχο τον εκβουλγαρισμό τους και την ένοπλα σώματα που δρουν κυρίως στις ΒΔ περιοχές
ένταξή τους στη Βουλγαρική Εξαρχία. της Μακεδονίας (Μοναστήρι, Στρώμνιτσα και στην
Στις ενέργειές τους αυτές οι Βούλγαροι είχαν ως δύναμη Αδριατική).
εφαρμογής τις ένοπλες ομάδες των κομιτατζήδων και το Η δραστηριότητα των Σέρβων όμως προσανατολίστηκε
άρτιο κατασκοπευτικό τους δίκτυο που απλωνόταν σε από την αρχή στην προπαγανδιστική δράση με την
όλη τη Μακεδονία και Θράκη. ίδρυση το 1886 της «Εταιρείας του Αγίου Σάββα» ενώ
Επειδή όμως τα σχέδιά τους δεν είχαν την απόδοση από το επόμενο έτος άρχισε μία προσπάθεια ίδρυσης
που περίμεναν κυρίως από την σθεναρή αντίδραση σερβικών σχολείων κυρίως στη βόρεια ζώνη της
του ελληνικού πληθυσμού χρησιμοποίησαν ακόμα και Μακεδονίας χωρίς όμως να παύουν να ενδιαφέρονται
προβοκατόρικες ενέργειες όπως ήταν η περίπτωση του και αυτοί για τη Θεσσαλονίκη που αποτελούσε τότε το
Μελένικου . αδιαμφισβήτητο κέντρο της Βαλκανικής. ΄Εχοντες όμως
Το καλοκαίρι του 1895 οι Βούλγαροι κομιτατζήδες οι Σέρβοι και την ανάγκη να αντιμετωπίσουν και αυτοί
κατέλαβαν την πόλη, πυρπόλησαν το διοικητήριο και τη δράση του βουλγαρικού κομιτάτου αναγκάστηκαν
το ταχυδρομείο και αποσύρθηκαν στη συνέχεια έντεχνα να κλείσουν τα περισσότερα σχολεία τους στη Νότια
αφήνοντας την υπόνοια ότι τα γεγονότα προκλήθηκαν Μακεδονία και να αποσύρουν τους προπαγανδιστές
από τον ελληνικό πληθυσμό με αποτέλεσμα να επέμβουν τους από τη μακεδονική ύπαιθρο.
με ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις οι Τούρκοι και να
Αλλά και η Ρουμανία, ενεργό μέλος της
ξεσπάσουν με σφαγές και λεηλασίες σε βάρος των
«πανσλαβιστικής» κίνησης, εμφανίστηκε ως
Ελλήνων του Μελένικου. Ακόμα και στη μοναστική
«διεκδικήτρια» στο χώρο της Μακεδονίας κάτω από τον
πολιτεία του Αγίου ΄Ορους προσπάθησαν να επέμβουν
αναπτυσσόμενο ρουμανικό σοβινισμό.
διά της Βουλγαρικής σχισματικής Εξαρχίας με στόχο
Στόχος της ήταν οι βλαχόφωνες ελληνικές περιοχές της
να αποσπάσουν μονές και σκήτες από το Οικουμενικό
Πίνδου και της Μακεδονίας, όπου οραματίστηκαν τη
Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης αλλά η αντίδραση
δημιουργία της … «Μικρής Βλαχίας». Είναι μάλιστα
της Ιερής Κοινότητας ήταν άμεση και αποτελεσματική
χαρακτηριστική η συμπεριφορά του προξένου της
και απέτρεψε στους Βούλγαρους «εξαρχικούς» να
Ρουμανίας στη Θεσσαλονίκη ο οποίος, προκειμένου
διασπάσουν το ενιαίο και αδιαίρετο που ίσχυε και ισχύει
να στηρίξει τους στόχους της Ρουμανίας, έστειλε
επί αιώνες στο ΄Αγιον ΄Ορος.
το 1880 επίσημη αναφορά στην κυβέρνησή του
Σε μικρότερο βαθμό έδρασε στο χώρο της Μακεδονίας στο Βουκουρέστι αναφέροντας πως στην πόλη της
και η Σερβία με τη βοήθεια της Αυστροουγγαρίας η Θεσσαλονίκης δεν κατοικούσε … ούτε ένας ΄Ελληνας,
οποία ανέκαθεν ήθελα διέξοδο στη Μεσόγειο Θάλασσα επικαλούμενος μάλιστα «επίσημα» (πλην ανύπαρκτα)
μέσω των Βαλκανίων. Αυτή την περίοδο όμως η Σερβία στοιχεία απογραφών.
αντιμετώπιζε μεγάλα εσωτερικά προβλήματα μετά Συνέπεια όλων αυτών ήταν το 1892 να διακοπούν οι
τη δολοφονία του βασιλιά της χώρας Αλεξάνδρου διπλωματικές σχέσεις Ελλάδας και Ρουμανίας για να
Ομπρένοβιτς και της βασίλισσας Δράγας το Μάιο προβεί στη συνέχεια η Ρουμανία στην κατάσχεση των
του 1903 και την άνοδο στο θρόνο του εκπροσώπου ελληνικών περιουσιών των πολυάριθμων Ελλήνων που
της αντίπαλης δυναστείας Πέτρου Καραγεώργεβιτς. ήταν εγκατεστημένοι στη χώρα.

e-Δίαυλος | σελ. 16
Ο «Μακεδονικός Αγώνας»
Με αυτά τα δεδομένα ο 20ος αιώνας βρήκε τη Βαλκανική
σε αναβρασμό και τη Μακεδονία στο επίκεντρο της
διαμάχης των βαλκάνιων λαών και του ανταγωνισμού
των Μεγάλων Δυνάμεων της Ευρώπης.
Και ο αγώνας που ακολούθησε, γνωστός ως
«Μακεδονικός Αγώνας» προσέλαβε ιδιαίτερη ιστορική
και πολιτική σημασία για τις τότε αλλά και για τις
μετέπειτα εξελίξεις. Η Ελλάδα ταπεινωμένη από τη
θλιβερή ήττα του 1897, απομονωμένη διπλωματικά
και εξουθενωμένη οικονομικά από τις συνέπειες του
Ελληνοτουρκικού πολέμου και τα σκληρά οικονομικά Σφραγίδα του Ελληνομακεδονικού Κομιτάτου που
ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1903 με στόχο να οργανώσει
μέτρα της Διεθνούς Οικονομικής Επιτροπής, εισήλθε
και συντονίσει τον Μακεδονικό Αγώνα 1904 - 1908 στη
στον 20ο αιώνα με εμφανή αδυναμία να ανταποκριθεί Μακεδονία
στις απαιτήσεις των καιρών και ιδιαίτερα στο θέμα της
διεκδίκησης των ελληνικών εδαφών του μακεδονικού τρομοκρατώντας τους κατοίκους προπαντός στις
χώρου. βορειοανατολικές περιοχές.
Αποτελεί σαφέστατη ένδειξη το γεγονός ότι εκτός από Τα ίδια όμως συμβαίναν και στο βορειοδυτικό τμήμα
την άρνησή της να βοηθήσει τα ελληνικά αντάρτικα της Μακεδονίας όπου δρούσε το Σερβικό κομιτάτο
σώματα στη Μακεδονία, η ελληνική κυβέρνηση του (περιοχές Αχρίδας, Κρουσόβου, Περλεπέ, Στρώμνιτσας,
Γ. Θεοτόκη προέβη το 1900 και στη διάλυση της Μοναστηρίου, Φλώρινας, Δοϊράνης, Γευγελής και
«ενοχλητικής» για την ίδια και τους Μεγάλους «Εθνικής Σερρών. Παρόμοια η κατάσταση και στις περιοχές
Εταιρείας» προτού αυτή προγραμματίσει οποιαδήποτε Κορυτσάς και Μοράβας όπου εμφανίστηκε και δρούσε
δράση στη Μακεδονία. το Αλβανικό κομιτάτο ενώ στο Λονδίνο η Αγγλία
Αποτέλεσμα ήταν ο αγώνας για την απελευθέρωση της οργάνωνε και … «Αρμενικό κομιτάτο» με σκοπό
Μακεδονίας να αρχίσει ουσιαστικά χωρίς καθοδήγηση να εμπλακεί και αυτό στον αγώνα διεκδίκησης της
από το εθνικό κέντρο και χωρίς καμιά ηθική και υλική Μακεδονίας.
βοήθεια. Όλα αυτά αποδεικνύουν ότι ο Μακεδονικός Αγώνας
Όμως μερικοί Μακεδόνες πολιτικοί, οπλαρχηγοί και (1904 – 1908) που ακολούθησε σε λίγο ήταν εκ των
ένθερμοι πατριώτες, όπως ο Μακεδόνας πολιτικός πραγμάτων τελείως αναγκαίος για την προστασία του
Στέφανος Δραγούμης, ο Κωνσταντίνος Ρουσάνης ελληνικού πληθυσμού που απειλούνταν στον χώρο
(καπετάν Κώττας), ο Παύλος Μελάς, ο Ευάγγελος της Μακεδονίας ενόψει μάλιστα των αναμενόμενων
Γεωργίου (καπετάν Βαγγέλης), ο ΄Ιωνας Δραγούμης, ο εξελίξεων στη Βαλκανική που θα οδηγήσουν στους
μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης κ.ά. Βαλκανικούς Πολέμους 1912 – 1913.
συνέχισαν να δρούν προς κάθε κατεύθυνση με αυτοθυσία
και θέρμη από δική τους πρωτοβουλία και επιλογή παρά *Απόστολος Παπαγιαννόπουλος, Αρχιτέκτονας – Συγγραφέας.
Ζει και εργάζεται στη Θεσσαλονίκη.
ύστερα από επιθυμία ή υπόδειξη κάποιας ελληνικής
Σπούδασε Αρχιτεκτονική στην Πολυτεχνική Σχολή του ΑΠΘ και
αρχής. υπήρξε επί 35 χρόνια διευθυντής στις Τεχνικές Υπηρεσίες του
Και αυτά την ίδια περίοδο που το Βουλγαρικό κομιτάτο Δήμου Θεσσαλονίκης.
περνούσε σε ένοπλη δράση με σώματα κομιτατζήδων Η προσωπική ιστοσελίδα του είναι : http://apapagianopoulos.
να διέρχονται ολόκληρη τη μακεδονική ύπαιθρο blogspot.com.-

e-Δίαυλος | σελ. 17
ΕΛΛΑΔΑ - ΕΥΡΩΠΗ : Χρηματοδοτικά προγράμματα

Αγγελος ΓΙΑΛΛΙΝΑΣ : Εικόνες με πρόβατα πριν την εκκλησία

Εφαρμογή της νέας Ευρωπαϊκής στρατηγικής χρηματοδότησης περιφερειών.

«Έξυπνη περιφερειακή εξειδίκευση στη Δυτική


Μακεδονία»
Γράφει ο Κίμων ΚΥΡΑΛΕΟΣ*
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Κάθε Κράτος Μέλος και Περιφέρεια, οφείλει να έχει μια
Τα Ευρωπαϊκά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020 δίνουν
τέτοια στρατηγική σε ισχύ προκειμένου να μπορέσει να
έμφαση σε χρηματοδοτήσεις που προωθούν Στρατηγικές
λάβει χρηματοδότηση από την ΕΕ μέσω των διαρθρωτικών
«Έξυπνης Εξειδίκευσης»: Εθνικές ή Περιφερειακές,
ταμείων για τα μέτρα καινοτομίας που σχεδιάζει. Στα
Καινοτόμες Στρατηγικές που θέτουν προτεραιότητες για
πλαίσια αυτά οι Περιφέρειες της Ελλάδας προσδιόρισαν
τη αξιοποίηση ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος με την
και σχεδίασαν τις Στρατηγικές «Έξυπνης Εξειδίκευσης»
ανάπτυξη και την αντιστοίχηση της δικής τους έρευνας
(RIS 3), ως μια «εκ των προτέρων» προϋπόθεση για την
και καινοτομίας με τις ανάγκες των επιχειρήσεων, ώστε
επόμενη περίοδο της πολιτικής συνοχής.
να αντιμετωπίσουν τις αναδυόμενες ευκαιρίες και τις
Η παρούσα χρονική περίοδος επομένως κρίνεται ως
εξελίξεις της αγοράς με συνεκτικό τρόπο, ενώ αποφεύγουν
ιδιαιτέρως κρίσιμη για τη Χώρα αλλά και για την
την περιττή επανάληψη και τον κατακερματισμό των
Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας η οποία καλείται να
προσπαθειών.

e-Δίαυλος | σελ. 18
υλοποιήσει τις βασικές στρατηγικές της επιλογές και • Αύξηση ανεργίας από 14% στο 32% (2008-2011):
προτεραιότητες για την τρέχουσα περίοδο οι οποίες θα 1η μεταξύ των 13 Περιφερειών της Χώρας
πρέπει να προσδώσουν τέτοια χαρακτηριστικά ώστε να • Στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας ιδιαίτερα
καταστεί ανταγωνιστική και καινοτόμος σε Εθνικό και χαμηλό ποσοστό πόρων (0,1% του Περιφερειακού
Ευρωπαϊκό Επίπεδο. ΑΕΠ) ο μικρός αριθμός των απασχολούμενων (< 80
άτομα) και οι ελάχιστες επιχειρήσεις που συμμετείχαν σε
Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2007-2013
προγράμματα και δράσεις ΕΤΑΚ.
Βασική Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την περίοδο 2007
• χαμηλό ποσοστό διείσδυσης των ΑΠΕ (3% του
-2013 αποτέλεσε η Συνθήκη της Λισσαβόνας με στόχο:
διασυνδεδεμένου συστήματος, 2012)
«τη δυναμικότερη και ανταγωνιστικότερη οικονομία της
• περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις από τη λειτουργία
γνώσης, τη βιώσιμη ανάπτυξη με μεγαλύτερη κοινωνική
των λιγνιτικών μονάδων (αύξηση εκπομπών ρύπων 3%
συνοχή έως το 2010»
από το 2009 έως το 2011).
Για την ίδια περίοδο η Ελλάδα υλοποίει το Εθνικό
Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς με συνολικό Η ΠΕΡΊΟΔΟΣ 2014-2020
προϋπολογισμό περί τα 36εκ. € διαρθρωμένο σε Βασικές επιδιώξεις της Ε.Ε. για την τρέχουσα περίοδο
οκτώ Τομεακά Επιχειρησιακά Προγράμματα, πέντε αποτελούν η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, η
Περιφερειακά και δεκατέσσερα Προγράμματα μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των Περιφερειών της
Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας. καθώς και η ορθολογικότερη και αποδοτικότερη χρήση
Η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας υλοποίησε το των πόρων από τα διαρθρωτικά ταμεία.
Περιφερειακό Επιχειρησιακό της Πρόγραμμα με Η κύρια αναπτυξιακή στρατηγική: «ΕΥΡΩΠΗ 2020»
συνολική δημόσια δαπάνη 495,3 εκ. € και βασικούς θέτει τρεις βασικές προτεραιότητες:
στόχους: 1. έξυπνη ανάπτυξη: οικονομία βασισμένη στη
• τη διαμόρφωση ανταγωνιστικής & βιώσιμης γνώση και στην καινοτομία
οικονομίας 2. διατηρήσιμη ανάπτυξη: πιο αποδοτική χρήση
• την ενίσχυση του ρόλου της Περιφέρειας στον πόρων, πιο πράσινη, πιο ανταγωνιστική οικονομία
ευρύτερο γεωγραφικό χώρο, 3. χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη: υψηλά επίπεδα
• τη στόχευση σε Επιχειρηματικότητα – απασχόλησης, οικονομική, κοινωνική και εδαφική
Περιβάλλον - Ανθρώπινο Δυναμικό συνοχή
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η προσπάθεια για Το νέο ΕΣΠΑ είναι διαρθρωμένο σε εφτά τομεακά και
ενίσχυση της χωρικής οργάνωσης και συνοχής της δεκατρία περιφερειακά επιχειρησιακά προγράμματα.
Περιφέρειας καθώς και για την Αειφόρο Ανάπτυξή της Προβλέπονται επίσης ειδικές αναπτυξιακές δράσεις και
δεν αποτυπώνεται στη σημερινή υφιστάμενη κατάσταση. διακρατικές συνεργασίες
Παρατηρήθηκε αδυναμία επίτευξης των βασικών Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 20 δις Ευρώ
επιδιώξεων αλλά και πλήρης απόκλιση από ειδικούς περίπου (52% μείωση σε σχέση με τους πόρους του
στόχους που τέθηκαν σε κάθε Αναπτυξιακή ΕΣΠΑ 2007-2013).
προτεραιότητα: Η Αναπτυξιακή Στρατηγική της Περιφέρειας
• σημαντική υποχώρηση ΑΕΠ (Μ.Α.Δ.) την Δυτικής Μακεδονίας τη νέα περίοδο.
περίοδο 2008-2011 από 85% στο 80% του Μ.Ο. της Ε.Ε.
Ο προτεινόμενος προϋπολογισμός του Ε.Π. Περιφέρειας
και στο 89% από το 92% του Μ.Ο. της Χώρας
Δυτικής Μακεδονίας τη νέα περίοδο ανέρχεται σε 265
• έντονη ανισοκατανομή & απόκλιση του
εκ. € (53% μείωση σε σχέση με το προηγούμενο ΠΕΠ)
παραγόμενου ΑΕΠ μεταξύ των Περιφερειακών Ενοτήτων

e-Δίαυλος | σελ. 19
Η Περιφέρεια κατατάσσεται στις Περιφέρειες Μετάβασης την περίοδο 2014- 2020.
(15% του συνολικού πληθυσμού της Ε.Ε.) στις οποίες Η εναρμόνιση με τους στόχους τη Στρατηγικής
θα κατανεμηθεί το 11,6% του προϋπολογισμού των «Ευρώπη 2020».
διαρθρωτικών ταμείων. Στις Περιφέρειες αυτές θα
Ο βαθμός εναρμόνισης της Χώρας μας αλλά και
συνεισφέρει κατά 40% το ΕΚΤ και 60% το ΕΤΠΑ.
των Περιφερειών της με τους βασικούς στόχους
Το μεγαλύτερο ποσοστό χρηματοδότησης του ΠΕΠ
της στρατηγικής «Ευρώπης 2020» αποτελεί βασικό
προέρχεται από το ΕΤΠΑ (93%) και το υπόλοιπο 7% από
παράγοντα επιτυχούς εφαρμογής της Εθνικής και των
το ΕΚΤ γεγονός που σημαίνει ότι οι προτεινόμενες προς
Περιφερειακών αναπτυξιακών στρατηγικών.
χρηματοδότηση δράσεις θα πρέπει να ικανοποιούν κατά
Η ΕΕ έχοντας αντιληφθεί τη σπουδαιότητα αυτή έχει
κύριο λόγο του θεματικούς στόχους που χρηματοδοτεί
δημιουργήσει μέσω της μονάδας ανάλυσης της Γενικής
το ΕΤΠΑ.
Δ/νσης Περιφερειακής Πολιτικής 27 δελτία /χώρα όπου
Υπάρχει η δυνατότητα άντλησης πόρων από τομεακά
συγκρίνονται οι επιδόσεις της με το Μ.Ο. της ΕΕ και την
επιχειρησιακά Προγράμματα όσο και από το ΠΕΠ Δυτικής
καλύτερη και την χειρότερη επίδοση στην Ευρωπαϊκή
Μακεδονίας. Επιπλέον υπάρχει η δυνατότητα εφαρμογής
Ένωση.
δράσεων Τοπικής Ανάπτυξης με Πρωτοβουλία Τοπικών
Ειδικότερα για τη Χώρα μας και την Περιφέρεια Δυτικής
Κοινοτήτων (ΤΑΠΤΟΚ) καθώς και τα προγράμματα
Μακεδονίας της τα παραπάνω στοιχεία αποτυπώνονται
Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας
στο παρακάτω Σχήμα
Επιπλέον η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας έχει
αναρτήσει στην επίσημη Ιστοσελίδα της το προτεινόμενο Σχήμα 1: Συσχέτιση των Στόχων της «Ευρώπης 2020» για την
Σχέδιο Στρατηγικής ¨Έξυπνης100%
Εξειδίκευσης (RIS3) για Ε.Ε. και την Ελλάδα με την υφιστάμενη κατάσταση. Πηγή: Euro
stat (Ιούνιος 2015), ΕΛΣΤΑΤ, ίδια επεξεργασία
90%

80%

70%

60%

50%

40%

30%

20%

10%

0%
άτομα σε
Ολοκλήρωση Μείωση σε ΑΠΕ (% της
Ποσοστό Πρόωρη κατάσταση ή
Επενδύσεις σε τριτοβάθμιας Ενεργειακή εκπομπές μικτής
απασχόλησης εγκατάλειψη κίνδυνο
Ε&Α (% ΑΕΠ) εκπαίδευσης απόδοση αερίων του κατανάλωσης
ηλικιών 20-64 σχολείου φτώχειας ,
30-34 ετών θερμοκηπίου ενέργειας)
αποκλεισμού
Στόχος "Ευρώπη 2020" 3% 75% 10% 40% 20% 87% 20% 20%
Στόχος Ελλάδας για το 2020 1% 70% 9% 32% 26% 87% 20% 20%
Υφιστάμενη κατάσταση Ελλάδα 0,7% 55% 30% 30% 30% 75% 10% 11%
Υφιστάμενη κατάσταση Δυτική Μακεδονία 0,3% 49% 32% 21% 26% 79% 7% 4%

e-Δίαυλος | σελ. 20
Ειδικότερα ανά στόχο συμπεραίνονται τα εξής: Ο συντονισμός και συνεργασία μεταξύ των διάφορων
Η χώρα καλύπτει τον Εθνικό Στόχο για επενδύσεις σε επιπέδων σχεδιασμού (εθνικό – περιφερειακό – τοπικό)
Έρευνα & Ανάπτυξη (1%) με την Περιφέρεια Δυτικής ήταν υποτυπώδης και προβληματικός.
Μακεδονίας να υστερεί κατά πολύ (0,3%) Με βάση αυτή τη διαπίστωση ένα σημαντικό ζήτημα
• Τα ποσοστά απασχόλησης ατόμων ηλικίας 20-64 που τίθεται είναι κατά πόσο τα δύο προτεινόμενα σχέδια
ετών και στις δύο είναι κατά πολύ χαμηλότερα από τον της Περιφέρειας αποτελούν προϊόν μιας ρεαλιστικής
αντίστοιχο Εθνικό και Ευρωπαϊκό Στόχο και συμμετοχικής διαδικασίας σχεδιασμού κατόπιν
• Σημαντική απόκλιση παρατηρείται σε επίπεδο διαβουλεύσεων και ζυμώσεων με τους τοπικούς φορείς
Χώρας και Περιφέρειας ως προς τα ποσοστά των ατόμων και την κοινωνία ή αποτελούν απλά σύνθεση και
που εγκατέλειψαν πρόωρα το σχολείο τεχνοκρατική προσαρμογή στις βασικές ευρωπαϊκές και
• Το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 30-34 ετών που εθνικές κατευθύνσεις για τη νέα περίοδο.
έχει ολοκληρώσει την τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι Εξίσου σοβαρό είναι και το ζήτημα της ετοιμότητας
χαμηλότερο επίσης από τους τιθέμενους στόχους αλλά υλοποίησης.
με μικρή απόκλιση Πόσοι από τους φορείς διαχείρισης και συντονισμού σε
• Μικρή σχετικά είναι και η απόκλιση στο ποσοστό επίπεδο Περιφέρειας και ΟΤΑ έχουν την απαιτούμενη
των ατόμων που βρίσκονται κίνδυνο κοινωνικού τεχνογνωσία και εμπειρία γα την εφαρμογή νέων
αποκλεισμού ή κατάσταση φτώχειας σε σχέση με τους στοχευμένων στρατηγικών.
αντίστοιχους στόχους Σε μια Περιφέρεια με υψηλά ποσοστά ανεργίας, έντονες
• Αναφορικά με την επιδιωκόμενη ενεργειακή διαπεριφερειακές και ενδοπεριφερειακές ανισότητες
απόδοση παρατηρείται η καλύτερη θέση της Περιφέρειας και εξαιρετικά χαμηλούς δείκτες έρευνας-καινοτομίας
Δυτικής Μακεδονίας σε σχέση με την χώρα και η μικρή και τεχνολογίας η όλη προσπάθεια για εφαρμογή της
απόκλιση από τους στόχους έξυπνης εξειδίκευσης φαντάζει υπερβολικά δύσκολη.
• Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με τα ποσοστά Επιπλέον η χρηματοδότηση δράσεων και έργων
μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου όπου θα απαιτεί ωρίμανση στις σχετικές μελέτες και
πρέπει να καταβληθεί μεγάλη προσπάθεια για την επιχειρηματικές ιδέες, τομέα στον οποίο υστερεί η
επίτευξη των επιδιωκόμενων ορίων Περιφέρεια με βάση τα στοιχεία απορρόφησης πόρων
• Τέλος εμφανής είναι η υστέρηση κυρίως της από το ΠΕΠ 2007 – 2013 και τις αντίστοιχες δράσεις τον
ΠΔΜ αλλά και της χώρας στη χρήση ΑΠΕ τομεακών προγραμμάτων.
Ως προς τη μεθοδολογία και τις προτεινόμενες
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ κατευθύνσεις ανάπτυξής τους είναι αρκετά σαφή και
Οι εφαρμοζόμενες περιφερειακές πολιτικές μέχρι αναλυτικά.
σήμερα στη Δυτική Μακεδονία μπορούν να Προκύπτουν κατόπιν αναλυτικής καταγραφής της
χαρακτηριστούν αποσπασματικές χωρίς συντονισμό υφιστάμενης κατάστασης και εντοπισμού των βασικών
και όραμα. Βασιζόταν κατά κύριο λόγο στην μίμηση και προβλημάτων-αδυναμιών της Περιφέρειας.
«αντιγραφή» άλλων περιφερειακών πολιτικών λόγω της Χαρακτηρίζονται εντούτοις αρκετά φιλόδοξα και
λανθασμένης αντίληψης που υπήρχε για την προσαρμογή ενδεχομένως μή εφικτά.
του Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι ορισμένες από τις
στις βασικές κατευθύνσεις του χρηματοδοτούμενου προτεινόμενες δράσεις τους αποτέλεσαν αυτούσιες και
αναπτυξιακού προγραμματισμού. προτεινόμενες δράσεις στο ΠΕΠ Δυτικής Μακεδονίας
2007-2013 χωρίς ποτέ να υλοποιηθούν.

e-Δίαυλος | σελ. 21
Οι παραπάνω προβληματισμοί και διαπιστώσεις δεν ------------------
αναιρούν την «αναπτυξιακή προσέγγιση» των δύο σχεδίων *Ο Κίμων Κυραλέος είναι απόφοιτος του Τμήματος Μηχανικών
ούτε μπορούν να αγνοηθούν τα σημαντικά συγκριτικά Χωροταξίας – Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης
πλεονεκτήματα της Περιφέρειας. του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και κάτοχος Μεταπτυχιακού
Εστιάζουν όμως στην ικανότητα αλλά και τη θέληση η Διπλώματος Ειδίκευσης στον Περιβαλλοντικό Σχεδιασμό Έργων
περιφερειακή πολιτική και οι φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης Υποδομής από το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
να λειτουργήσουν σωστά και συντονισμένα ως βασικοί Δραστηριοποιείται επαγγελματικά με τον περιβαλλοντικό
διοικητικοί φορείς της κοινωνίας. σχεδιασμό, την κατάρτιση και υλοποίηση ιδιωτικών
Στην ίδια λογική θα πρέπει να συντονιστούν και οι επενδυτικών σχεδίων. Την περίοδο 2002-2011 απασχολήθηκε
διάφοροι ερευνητικοί και επιστημονικοί φορείς έτσι ώστε στην Αναπτυξιακή Γρεβενών ως υπεύθυνος των Ευρωπαϊκών
να επιτευχθεί το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα. Προγραμμάτων.
Επιπλέον η πολιτεία θα πρέπει να μειώσει τις Διετέλεσε Πρόεδρος της Νομαρχιακής Επιτροπής ΤΕΕ
γραφειοκρατικές διαδικασίες και να απλοποιήσει Γρεβενών (2006-2009), μέλος της Διοικούσας Επιτροπής
τις διοικητικές ενέργειες ανάληψης επιχειρηματικής & της Αντιπροσωπείας του Περιφερειακού ΤΕΕ/Τμήμα
πρωτοβουλίας έτσι ώστε να δημιουργηθεί ένα σταθερό και Δυτικής Μακεδονίας (2009-2013), συντονιστής της Μόνιμης
ελκυστικό επιχειρηματικό περιβάλλον για τη δημιουργία Επιτροπής Χωροταξίας – Πολεοδομίας του ΤΕΕ/Τμήμα Δυτικής
ιδιωτικών επενδύσεων. Μακεδονίας (2014-2017), μέλος του ΣΥΠΟΘΑ Νομού Γρεβενών
(2011-2014).

Γιώργος ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ : Πρέβεζα 1968 (αρχ. Βασ. Χολέβα)

e-Δίαυλος | σελ. 22
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ : Συνέντευξη

Σπύρος ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ : Δρόμος στα Γιάννενα - Χειμώνας 1940-41

Η Κρίση της Παγκοσμιοποίησης


Επιμέλεια Αλέξανδρου ΤΖΙΟΛΑ
Του Mark Blyth*

Henning Meyer: Mark Blyth, ευχαριστώ πολύ που δέχτηκες να


συζητήσουμε την κρίση της παγκοσμιοποίησης και τις πολιτικές και
οικονομικές συνέπειες που μπορεί να έχει. Επιτρέψτε μου να σας
κάνω την πρώτη ερώτηση:
Βασικά, νομίζετε ότι υπάρχει πράγματι κρίση της
παγκοσμιοποίησης; Και αν υπάρχει, κατά τη γνώμη σας, ποια
είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της;

e-Δίαυλος | σελ. 23
Mark Blyth: Είναι ένα δύσκολο θέμα. Μισώ τη χρήση της ΕΡΩΤΗΣΗ : Αυτό που λέτε είναι ότι, προφανώς,
λέξης «κρίση». Ασχολούμαι με το θέμα εδώ και περίπου υπήρξε κάποια πολύ σοβαρή αστάθεια στην καρδιά του
30 χρόνια και ακόμη από τα χρόνια της αποφοίτησης καπιταλιστικού συστήματος και αυτό που περιγράφεται
διαβάζω βιβλία σχετικά με την κρίση. Τότε είχαμε μια ως κρίση της παγκοσμιοποίησης είναι βασικά μόνο μια
κρίση, μετά μία άλλη κρίση. Μια κρίση εκεί, μια κρίση πολιτική έκφραση αυτής της κρίσης του καπιταλισμού;
αλλού, μία κρίση μετά κλπ. Υπάρχει ο κίνδυνος ο όρος να Mark Blyth: Ναι, αλλά υπάρχει και κάτι συγκεκριμένο
μην έχει νόημα. στην παγκοσμιοποίηση. Νωρίτερα στην καριέρα μου,
Έτσι θα προσπαθήσω να βάλω το ζήτημα της κρίσης σε ένα πέρασα πολύ καιρό να σκέφτομαι τις οικονομικές θεωρίες
ελαφρώς διαφορετικό πλαίσιο. Ο ίδιος ο καπιταλισμός και τον τρόπο με τον οποίο εξαπλώνονται.
αποδεικνύεται συχνά ένα αρκετά ισχυρό σύστημα. Δεν είμαι μόνο εγώ που έχω αμηχανία για την εξάπλωση
Δηλαδή, όχι μόνο λειτουργεί με shocks – αλλά και μπορεί του νεοφιλελευθερισμού. Όσο περισσότερο το σκέφτομαι,
μερικές φορές να επωφεληθεί από τα shocks, ανάλογα τόσο λιγότερο πιστεύω ότι ο νεοφιλελευθερισμός είναι
με τον τύπο τους. Αυτό που συνέβη με αφετηρία το 2008 σύνολο ιδεών, ενώ περισσότερο πιστεύω ότι είναι ένα
δεν είναι το είδος των κραδασμών που ήταν ισχυροί αλλά σύνολο πρακτικών.
ούτε ότι δεν επωφεληθήκαμε από αυτούς. Οι πρακτικές αυτές είναι η ελευθεριότητα, η ενοποίηση,
Έχουμε μία υπερμεγέθυνση στην αγορά ακινήτων, η οποία η ιδιωτικοποίηση, η κατάργηση των φραγμών στον
τείνει στη συνέχεια να συσσωρευτεί, μέσω του τραπεζικού ανταγωνισμό κ.λπ.
συστήματος και της διάσωσης του τραπεζικού τομέα, σε Όταν αυτό συνέβαινε εντός των εθνικών αγορών εργασίας
μια σειρά κρατικών πιστώσεων που αυξάνουν το δημόσιο και μέσα στις εθνικές χρηματοπιστωτικές αγορές,
χρέους και που στη συνέχεια οδηγούν σε μεγαλύτερη που ήταν σχετικά κλειστές (ας πούμε σαν ομοιογενείς
αστάθεια. πολιτείες που έμοιαζαν το ίδιο πράγμα), γίνονταν τα ίδια
Ολόκληρος ο ιδιωτικός χρηματοπιστωτικός τομέας, πράγματα και περιστασιακά διαπραγματεύονταν μεταξύ
είτε ήταν εταιρίες μέσω αγορών εταιρικών χρεογράφων, τους, αλλά κρατούσαν τα οικονομικά τους χωριστά.
είτε ήταν καταναλωτές μέσω χρέους των καταναλωτών, Μόλις αυτό άλλαξε, μέσω των πρακτικών του
βρίσκονται σε κατάρρευση. νεοφιλελευθερισμού, και έγινε μια μεγάλη αγορά (με την
Οι μισθοί δεν αυξάνονται, πράγμα που είναι το πραγματικό έννοια που ο Karl Polanyi1 της δίνει) της ολοκληρωμένης
μεγάλο πρόβλημα. χρηματοδότησης και κινήσεων κεφαλαίων κ.λπ., αρχίζουν
Η ανισότητα, κυριολεκτικά ποτέ, δεν ήταν υψηλότερη, να συμβαίνουν μερικά ενδιαφέροντα πράγματα.
στις πιο πολλές περιπτώσεις. Και τελικά ξυπνάμε με το Η πρώτη είναι ότι : η ικανότητα του εργατικού δυναμικού
γεγονός ότι υπάρχει μια πολύ σοβαρή περιβαλλοντική να διοχετεύει το μερίδιό του στο πλεόνασμα μειώνεται
κρίση που θα μας χτυπήσει πολύ πιο γρήγορα, από ό,τι στο μηδέν. Η απεργία γίνεται ένα άχρηστο όπλο.
πιστεύαμε. Οι απεργίες αποτυγχάνουν να λειτουργούν - όπως και στο
Το εξετάζω με αυτή την οπτική. Έχουμε 15 χρόνια για μηδέν - στον δυτικό κόσμο. Και παίρνετε παρατεταμένη
να λύσουμε και πραγματικά να μειώσουμε σημαντικά, στασιμότητα των μισθών, γιατί ουσιαστικά όλο το
μια κοινή κρίση. Αυτή η κοινή κρίση έχει σχέση με το πλεόνασμα πηγαίνει στο κεφάλαιο.
περιβάλλον και την ανισότητα. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να μην το κάνει. Έτσι, η
Και τα δύο είναι συνδεδεμένα. Αν το κάνουμε τότε θα ικανότητα του εργατικού δυναμικού να αυξήσει τους
μπορούσαμε να βρεθούμε σε πολύ καλύτερη θέση.
Αν δεν το κάνουμε, τότε αυτή θα είναι η [πιο] σοβαρή Ο “Μεγάλος μετασχηματισμός” είναι οι πολιτικές, κοινωνικές και
οικονομικές εξελίξεις στην Ευρώπη κατά την περίοδο 1830-1940...
πρόκληση που έχει να αντιμετωπίσει ο καπιταλισμός, ως
Ο Karl Polanyi (1896-1964) …συνέχεια εδώ.
σύστημα, από την εμφάνισή του.
e-Δίαυλος | σελ. 24
μισθούς τείνει στο μηδέν. υπάρχουν ήδη.
Υπάρχει όμως και κάτι ενδιαφέρον που συμβαίνει στις Στη συνέχεια θα δείτε ότι στις αγορές προϊόντων έχετε
χρηματοπιστωτικές αγορές και στις αγορές προϊόντων έναν νικητή, με δυναμική, που τα παίρνει όλα, οπότε τα
ταυτόχρονα. Είναι σαν την επίδραση δεύτερης τάξης του οιωνοί μονοπώλια παίρνουν μονοπωλιακά ενοίκια και
νεοφιλελευθερισμού. όλοι οι άλλοι χάνονται στον ανταγωνισμό. Αυτό φαίνεται,
Αυτό είναι το εξής : Πετάξαμε περίπου 17 τρισεκατομμύρια σαν μια αφηρημένη έννοια.
δολάρια - γιεν, ευρώ και όλα όσα μπορούσαμε να Αλλά κοιτάζοντας έτσι την πραγματικότητα
αποφασίσουμε - και συνεχίζουμε να το κάνουμε στην ανακαλύπτουμε έναν κόσμο πρωτόγνωρο, ενώ οι
Ευρώπη μέσω προγραμμάτων τύπου QE, μέσω κεντρικών συνέπειες αυτής της παραδοχής, μέσω αυτού του κόσμου,
τραπεζών, λόγω της χρηματοπιστωτικής κρίσης. είναι αρκετά βαθιές.
Και το περίεργο είναι ότι δεν υπάρχει πληθωρισμός
ΕΡΩΤΗΣΗ : Ας πάμε στην άλλη πλευρά του
πουθενά!
Ατλαντικού. Βλέπετε κάποιες σημαντικές διαφορές
Στην πραγματικότητα, η Ευρώπη εξακολουθεί να
ως προς τον τρόπο με τον οποίο αυτό εξελίσσεται στις
αποπληθωρίζεται. Δεν έχει επιτύχει το στόχο της κατά
Ηνωμένες Πολιτείες και πώς στην Ευρώπη; Ποιό είναι
2% σε σχεδόν μια δεκαετία.
το χαρακτηριστικό των Ηνωμένων Πολιτειών και ποιό
Έτσι, δεν υπάρχει [διαρθρωτικός] πληθωρισμός, παρά
το αντίστοιχο ευρωπαϊκό;
μια τεράστια, εντελώς πρωτοφανή νομισματική εισφορά.
Αυτό είναι επίσης περίεργο. Mark Blyth: Λοιπόν, ας ξεκινήσουμε με το γεγονός
Στη συνέχεια, σκεφτείτε το τρίτο τμήμα, το οποίο είναι ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να έχει σημαντικές πολιτικές
ανταγωνιστικές αγορές προϊόντων. Σκεφτείτε την τιμή πρόνοιας και παροχές κοινωνικής πρόνοιας.
ενός υπολογιστή και επίσης τον ανταγωνισμό τιμών που Επίσης ένα άλλο ζήτημα προκύπτει αν κοιτάξετε την
συμβαίνει σε όλους τους τομείς. Ιρλανδία, για παράδειγμα : είναι μια πολύ μικρή μη
Ας εξετάσουμε κάποιες λέξεις όπως «προσαύξηση» και αντιπροσωπευτική χώρα - επειδή βασικά απολαμβάνει
«περιθώρια κέρδους»: Αν είστε ψηφιακό μονοπώλιο τότε, τις αμερικάνικες άμεσες ξένες επενδύσεις και είναι ένα
αυτό που ανακαλύπτετε, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ αλλά όχι σημείο μεταστάθμευσης-τους στην Ευρώπη - αλλά η
αποκλειστικά, είναι ότι φτιάχνετε κέρδη 50% έως 60%. Ιρλανδία έχει πολύ υψηλά έσοδα από την φορολογία τη
Εάν όμως είστε μια μικρή ή μεσαία επιχείρηση και είστε στιγμή που έχει χαμηλούς συντελεστές φορολόγησης
σε παγκόσμιο ανταγωνισμό, τα περιθώρια σας είναι (έξυπνο και άνισο).
μικροσκοπικά, τα κέρδη σας είναι μικροσκοπικά και είστε Επι πλέον, οι κυβερνήσεις στην Ευρώπη εξακολουθούν
πολύ ζορισμένοι για να αυξήσετε τους μισθούς, γιατί αυτό να θέλουν να κάνουν κάτι για την αλλαγή του κλίματος.
κυριολεκτικά θα μπορούσε να σας οδηγήσει στο κλείσιμο Για παράδειγμα στη Γαλλία τέτοιες πολιτικές φαίνονται
της επιχείρησης. πιο σκληρές από ό,τι πιστεύαμε.
Προσθέστε όλα αυτά μαζί και έχετε έναν πολύ, πολύ Υπάρχει δηλαδή έστω μία, κάποια, αποτελεσματική
περίεργο κόσμο που δεν είχαμε ξαναζήσει. διακυβέρνηση και μια προσπάθεια ουσιαστικής
Σ’ αυτόν τον κόσμο έχετε [διαρθρωτικά] χαμηλά επιτόκια, αντιμετώπισης αυτών των θεμάτων.
διότι δεν υπάρχει πληθωρισμός για την καταπολέμηση Στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουμε μια κυρίαρχη τάξη η
του. οποία είναι εντελώς αδιάφορη σχετικά με τις προκλήσεις
Έπειτα, έχετε έναν κόσμο στον οποίο οι αγορές εργασίας που αντιμετωπίζει.
[μπορούν να έχουν] πλήρη απασχόληση, αλλά δεν Έτσι, κατά μία έννοια, αυτό που βλέπετε στις Ηνωμένες
κάνουν τίποτα για τους μισθούς, πράγμα που σημαίνει Πολιτείες είναι η πιο επιταχυνόμενη εκδοχή αυτών των
ότι διατηρούνται και επιδεινώνονται οι ανισότητες που παθολογιών.

e-Δίαυλος | σελ. 25
Εάν δηλ. δεν παραδεχτούν ότι η υπερθέρμανση του
πλανήτη και οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής
συμβαίνουν, είναι πολύ δύσκολο να κάνουν κάτι γι’
αυτό. Αυτή είναι μια μεγάλη διαφορά μεταξύ Αμερικής
και Ευρώπης.
Ταυτόχρονα, πιστεύω ότι το 30% της ηλεκτρικής
ενέργειας της Γερμανίας παράγεται από τον άνθρακα.
Στην Πολωνία είναι γύρω στο 60%.
Είμαστε καλοί στη θεωρία και στο να λέμε πολλά, αλλά
πολύ λίγοι από εμάς κάνουν κάτι από αυτά στην πράξη.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Αναφέρατε επίσης μερικές από τις


μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας. Αυτοί οι γίγαντες
τεχνολογικής εξάπλωσης χρησιμοποιούν, ουσιαστικά,
την μεγάλη μονοπωλιακή τους δύναμη απέναντι
έναν ξένο ‘‘τομέα’’ για να τον ενσωματώσουν. Στις
Η.Π.Α. υπάρχει μια συζήτηση για το ποία εταιρεία
υψηλής τεχνολογίας πρόκειται να υφαρπάξει την
υγειονομική περίθαλψη το επόμενο έτος, που είναι
εντελώς αναποτελεσματική στις Ηνωμένες Πολιτείες
αλλά έχει όμως ένα μεγάλο μερίδιο του ΑΕΠ. Οι
μηχανισμοί της αγοράς που χρησιμοποιούνται
για την προάσπιση ή τουλάχιστον για τη στήριξη
Σπύρος ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ
του ανταγωνισμού φαίνεται να εξαφανίζονται.
Ταυτόχρονα, έχουμε τον παράγοντα δίκτυο-χρήστης, πρέπει να κάνετε κλικ σε 12 οθόνες έγκρισης τότε να
που δίνει στους τεχνολογικούς γίγαντες ένα μεγάλο γνωρίζετε ότι θα χάσετε το 80% των χρηστών σας. Το
πλεονέκτημα για να χρησιμοποιήσουν αυτά τα μέτρα μεγαλύτερο ατού της επιχείρησής σας είναι η συσσώρευση
ώστε να εξαφανίσουν κάποια διαφορετικά τμήματα δεδομένων από τους χρήστες σας».
της αγοράς - ή όποιες νάναι επιχειρήσεις της αγοράς. Ιδιαίτερα από την πλευρά του Amazon και του Facebook
Οι τάσεις ανισότητας είναι πιθανό να επιδεινωθούν; υποστηρίζεται: «Μ’ αυτό πραγματικά γίνεσαι σοφός και
Ή να το διατυπώσω διαφορετικά : ποιες πολιτικές να ‘‘παίζεις μπάλα’’». Φαίνεται ότι, με την παρέμβαση
πιστεύετε ότι πρέπει να εφαρμοστούν προκειμένου να των Ολλανδών και των Εσθονών και μερικών άλλων που
αντιμετωπιστούν αυτά τα θέματα; αγαπούν την τεχνολογία, αυτό έχει περάσει.
Mark Blyth: Λοιπόν, αυτό είναι όπου η Ευρώπη για Θα έχουμε κάποια ονομαστική φορολογία και θα
άλλη μια φορά απογοήτευσε, δυστυχώς. Το όλο θέμα του μπορέσουν να συνεχίσουν να κάνουν ό,τι θέλουν. Το
(GDPR) [Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων] πραγματικά βλαβερό πράγμα εδώ με αυτές τις εταιρείες
δεν αφορά την προστασία δεδομένων. Βασικά φοβόταν είναι αυτό που κάνουν στην καινοτομία.
το Facebook και η Apple και οι υπόλοιποι να πληρώνουν Εάν ξεκινάτε μια επιχείρηση, η φιλοδοξία της εταιρείας
κάποιους φόρους ισχυριζόμενοι, ας πούμε, με το έξής : σας είναι να γίνει αρκετά ενοχλητική για να αγοραστεί
«Αν κάθε φορά που ενεργοποιείτε την πλατφόρμα σας από την Amazon. Στη συνέχεια, η Amazon θα κάνει ό,τι

e-Δίαυλος | σελ. 26
έκαναν κάποιοι ξύπνιοι στη δεκαετία του 1930 με την Εναλλακτικά, ακόμα καλύτερα, ζητήστε από τους
τότε κρίσιμη τεχνολογία, όπως το βηρύλλιο και κάποια ανθρώπους να χορηγήσουν ατομικά άδεια χρήσης των
άλλα εναντίον του χάλυβα. δεδομένων τους σε αυτές τις εταιρείες.
Να το πώ ποιο απλά: την αγοράζουν, τη βάζουν στο Ας γίνουν δημοπρασίες από το ψηφιακό φάσμα στις
ράφι και δεν την αναπτύσσουν, επειδή δεν θέλουν τον τηλεφωνικές εταιρείες. Γιατί δεν δημοπρατούμε τα
ανταγωνισμό. Όλα αυτά συμβάλλουν στην διατήρηση προσωπικά μας δεδομένα; Βασικά δώστε τα στοιχεία για
της αγοράς και στη θανάτωση της καινοτομίας. μια δεκαετή μίσθωση που είναι ανακλητή.
Αυτό ακριβώς κάνουν τα μονοπώλια. Τώρα, πρέπει να Υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε.
μάθουμε τι πρέπει να κάνουμε με αυτό. Απλώς επιλέγουμε να μην το κάνουμε. Εμφανίζεται μία
Είναι ένα φιάσκο. Ωστόσο, δεν φαίνεται να υπάρχει ιδιόμορφη ‘‘λαικότητα’’ στη διακυβέρνηση. Αυτό είναι το
πολιτική βούληση να γίνει κάτι γι’ αυτό. ζήτημα που είναι πραγματικά απογοητευτικό.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Ένας άλλος οικονομολόγος θέτει ένα Η ποιότητα του πολιτικού κεφαλαίου των κυβερνητικών
ενδιαφέρον ερώτημα: Ποια είναι η διαφορά, μεταξύ τάξεων μόλις διαβρώθηκε και είναι πολύ σαφές γιατί. Δεν
των τωρινών διαδικτυακών ή τεχνολογικών γιγάντων υπάρχουν χρήματα σε αυτό.
και αυτών που ξεκίνησαν πριν δεκαετίες ; Ετσι, αυτό που κάνει κανείς είναι να μπεί αρχικά σε ένα
Βασικά, το Facebook δεν ήταν το πρώτο κοινωνικό κόμμα. Γίνεσαι γνωστός για μερικά χρόνια. Στη συνέχεια,
δίκτυο. Ούτε η Google ήταν η πρώτη μηχανή αποκτάς κάποια εμπειρία. Στην πρώτη ευκαιρία το
αναζήτησης. Κανείς δεν μιλάει πλέον για την AltaVista. «συζητάς» με τον ιδιωτικό τομέα. Τότε πηδάτε από το
Η διαφορά δηλ. δεν είναι μόνο για το τι αναζητά πλοίο και εργάζεστε στον ιδιωτικό τομέα.
ο χρήστης στο διαδίκτυο αλλά τα υποκειμενικά Έτσι γίνεται και έχουμε αυτή την τεράστια αποτυχία
δεδομένα-του. διακυβέρνησης, η οποία νομίζω ότι έχει να κάνει
Βασικά, αφού όλοι αυτοί οι γίγαντες συγκεντρώνουν πραγματικά με την ποιότητα των πολιτικών που έχουμε.
ένα σωρό δεδομένων, το οριακό κόστος της καινοτομίας
μειώνεται πραγματικά σε τέτοιο βαθμό ώστε να γίνεται ΕΡΩΤΗΣΗ: Τί μπορεί να γίνει? Εάν θέλατε να
εντελώς αναποτελεσματικό και απογοητευτικό για τους εγκαινιάσετε ή να ξεκινήσετε μια νέα ατζέντα πολιτικής
ανταγωνιστές-τους για να σκεφτούν ακόμη και για τον για την αντιμετώπιση ορισμένων από αυτά τα ζητήματα,
ίδιο τον ανταγωνισμό. Αυτό στη συνέχεια καταπνίγει τι θα κάνατε;
την καινοτομία, αφού αυτή είναι ήδη συγκεντρωμένη Mark Blyth: Αρχικά, το πρώτο που χρειάζεται να
στη μονοπωλιακή εξουσία. κάνουμε είναι ‘‘να μην κάνουμε αυτό’’. Και να γιατί.
Κατά μία έννοια, αυτό που έχουμε επιτύχει σε όλο τον
Mark Blyth: Θα συμφωνούσα με αυτό. Θα το πάω πλανήτη κατά την εποχή της παγκοσμιοποίησης είναι να
παραπέρα. Ποιό ακριβώς είναι το «καύσιμο» για αυτές τις φτιαχτεί ένα είδος ‘‘ελιτ αξιοκρατίας’’.
επιχειρήσεις; Είναι τα δεδομένα μας. Μια ‘‘ελίτ’’ είναι άνθρωποι σαν εσάς και ανθρώπους σαν
Και τα δίνουμε δωρεάν, επειδή η πλατφόρμα τους είναι εμένα και άτομα που είναι ελαφρώς διαφορετικά από
ελεύθερη, γι’ αυτό και χρησιμοποιούμε την πλατφόρμα εμάς, αλλά παρ’ όλα αυτά πήγαν στα ίδια πανεπιστήμια
τους. και μελέτησαν τα ίδια μαθήματα.
Πολύ απλά τότε: Χρέωση για την πλατφόρμα. Κάντε Η «ελίτ» έχει γίνει ήδη μία τεχνοκρατική τάξη.
τους να χρεώνουν για την πλατφόρμα και στη συνέχεια Η τεχνοκρατική τάξη δεν έχει καμία σχέση με την
να βλέπουν τους χρήστες τους που μειώνονται. Ή άς υπόλοιπη κοινωνία. Στέλνουν τα παιδιά τους στα ίδια
έχουν μια δωρεάν έκδοση έναντι μιας αμοιβής έκδοσης. σχολεία. Διαβάζουν τις ίδιες εφημερίδες.

e-Δίαυλος | σελ. 27
James Stuart, 1755-60, Ερέχθειο, Royal Institute of British Architects.

Έχουν τις ίδιες κοινωνικές συνήθειες. Αποτελούν όμως τον παράγοντα αγορά προϊόντων και τις αγορές
ένα είδος διακρατικής τάξης. Ήμουν μέρος αυτής της (αποκόπτοντας τα προιόντα).
τάξης. Το είδα να αναδύεται. Από μια άποψη, αυτό που συνέβη ήταν όλες οι μικρές
Τώρα, έχετε όλους τους άλλους που ζουν μια πολύ δομές των καρτέλ, οι εταιρικοί οργανισμοί στη
διαφορετική ζωή, όπου οι μισθοί δεν αυξάνονται. Γερμανία- ας σκεφτούμε τους συνασπισμούς της αγοράς
Το πραγματικό κόστος όμως αυξάνεται. προϊόντων, όλα αυτά τα πράγματα που κρατούσαν την
Οι πολιτικοί τους λένε «Δεν υπάρχει πληθωρισμός», αλλά εθνική οικονομία μονωμένη, όλους τους ελάχιστους
φαίνεται ότι το κόστος των πάντων πάνε για αυτούς σε κανόνες για το ποιος θα μπορούσε να αγοράσει τα
πραγματικούς όρους. Και υπάρχει ένας διαχωρισμός αποθέματά σας στο stock market κλπ. - όλα αυτά
μεταξύ των δύο. απογυμνώθηκαν.
Τώρα, ας επιστρέψουμε στην ιστορία της Μετά από αυτό προκύπτει η απορία σχετικά με το τι
παγκοσμιοποίησης και πώς προέκυψε. συμβαίνει στις δομές των πολιτικών κομμάτων. Αυτό
Το πρώτο πράγμα που έκανε ο νεοφιλελευθερισμός που έκαναν όλα αυτά τα μικρά καρτέλ για την αγορά
ήταν, κατά μία έννοια, η παγκοσμιοποίηση των αγορών εργασίας και τις δυνατότητες της αγοράς, ήταν αυτό
εργασίας και, ως εκ τούτου, η ικανότητα του εργατικού που έκανε όλες αυτές τις αγορές προϊόντων ασφαλείς
δυναμικού να αποκλείει (να μην συνδέει) το μερίδιό του για τις εγχώριες εταιρείες.
με το εθνικό εισόδημα. Οι πολιτικές τάξεις που μεσολάβησαν έφτιαξαν τον
Στη συνέχεια, αυτού του αποτελέσματος έχουμε μεταπολεμικό συμβιβασμό.

e-Δίαυλος | σελ. 28
Ένα διμερές σύστημα, το Εργατικό και Συντηρητικό ή ένα μας.
ανώτατο σύστημα συνασπισμού του τύπου που έχουμε Έτσι, μέχρι να ξεπεράσουμε το γεγονός ότι το σύστημα
στη Γερμανία. Τώρα έχουμε καταστρέψει τα καρτέλ της του μεσοπολεμικού κόμματος είναι νεκρό και ενώ ο
αγοράς εργασίας. λαϊκισμός θα είναι ο νέος φυσιολογικός τρόπος, εμείς
Καταστρέψαμε τα καρτέλ της αγοράς προϊόντων. Εσείς ας προσπαθήσουμε να αναμορφώσουμε κάπως την
έχετε παγκοσμιοποιήσει τα πάντα. πολιτική δράση για να δημιουργήσουμε ουσιαστικά
Ποιο είναι το σημείο ύπαρξης των υφιστάμενων νέα κόμματα και νέες δομές ή να ανακαινίσουμε
κομμάτων; Δεν έχουν πραγματικά ούτε ένα. παλιά κόμματα και να προχωρήσουμε με μια πολύ πιο
Ήταν εκεί για να σταθεροποιήσουν δομές που δεν προοδευτική ατζέντα...
υπάρχουν πια. Αυτός είναι ο λόγος που είναι παράξενα Τότε μπορούμε να μιλήσουμε για πολιτικές. Αν
ανίδεοι για το τι συμβαίνει. αρχίσουμε απλώς να λέμε «Τι θα κάνουμε όσον αφορά
Και επειδή ούτε θέλουν να κάνουν κάτι ούτε ξέρουν, τις πολιτικές;» σας απαντώ : το δοκιμάσαμε αυτό το
το αναποδογυρίζουν και μας λένε: “Λοιπόν, ας το 2016. Ήταν καταστροφή.
παραδώσουμε στους τεχνοκράτες. Ας φτιάξουμε κάποιες
ΕΡΩΤΗΣΗ: Ούτε οι θεσμικές δομές των υφιστάμενων
πολιτικές. Θα έχουμε κάποιες πολιτικές”.
κομμάτων είναι ικανοποιητικές. Πώς θα μεταποιούσατε
Επι αυτού έγινε η εκλογή του 2016 στις ΗΠΑ. Η
τα κόμματα; Τι θα έπρεπε να κάνουν; Τα κυρίαρχα
γερουσιαστής Κλίντον είχε εκατοντάδες πολιτικές. Όλα
συντηρητικά, καθολικά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα
κατηγοριοποιήθηκαν.
βρίσκονται υπό πίεση παντού. Τι θα συνιστούσατε να
Θα μπορούσατε να δείτε τους R[andomised C[ontrol]
κάνουν;
T[rials] που βαθμολογήθηκαν για να αποδείξουν ότι
δούλευαν. Και θα μπορούσαμε να τα προσθέσουμε όλα Mark Blyth: Λοιπόν, το πρώτο πράγμα που πρέπει
μαζί. Και όλο αυτό ήταν μια πλατφόρμα. να κάνουν, να παραθέσω - νομίζω ότι ήταν ο Planck,
Ελα όμως που αυτό δεν μπορεί να είναι μία «πλατφόρμα», ο φυσικός, που το είπε αυτό – «η κοινωνία εξελίσσεται
ένα σχέδιο. Γιατί, αυτό για το οποίο φωνάζουν οι άνθρωποι με μια κηδεία κάθε φορά». Αφήστε τους να πεθάνουν.
είναι ότι αναζητούν ένα όραμα, ένα λόγο, να πιστεύουν Νομίζω ότι πρέπει να ξεκινήσετε από το μηδέν.
σε κάτι. Όταν έπρεπε να κάνω μια ομιλία στο SPD [Stiftung] το
Αυτό που θέλουν πραγματικά είναι: κάποιος να τους 2016, είπα: «Απέχετε δύο εκλογικούς κύκλους πριν την
εξηγήσει γιατί, αν η υπερθέρμανση του πλανήτη είναι εξαφάνιση.» Και νομίζω ότι ήμουν πολύ σωστός. Ίσως
τόσο σημαντική, πρέπει να πληρώσουν από το μισθό να απέχουν τρείς!
τους, μέσω ενός φόρου για το πετρέλαιο ντίζελ, όταν Αλλά είναι τελειωμένοι. Επομένως, δεν έχει νόημα να
οι άνθρωποι που διαθέτουν πολυτελή ζωή και σκάφη προσπαθήσουμε να ανακαινίσουμε κάτι που είναι νεκρό.
φαίνεται να ξεφεύγουν. Αυτό που μπορείτε να κάνετε είναι να κάνετε ό,τι έκανε
Αυτό που χρειάζονται είναι κάποιος να τους εξηγήσει ο Κορμπίν, αν και δεν κατάφερε πολλά, δηλαδή να πάρει
γιατί αυτή η ανισότητα έχει ξεπεραστεί και η πολιτική το νεκρό φλοιό του Εργατικού Κόμματος, σε ένα είδος
μας διευθύνεται από τους ίδιους τους ανθρώπους, εξαγοράς με «λευκή επιταγή», να το πάρει, να χτίσει ένα
που κάθονται στην εξουσία και κινούν τα νήματα των ολόκληρο με νέα μέλη και στη συνέχεια να το βγάλει έξω
πολιτικών. στην κοινωνία. Μέχρι να συγκεντρώσετε [στη Γερμανία]
Δεν είναι ηλίθιοι. Πιστεύουμε ότι διαβάζουν «ψεύτικα κάποιο είδος κόκκινου-κοκκινοπράσινου συνασπισμού,
νέα». Δεν είναι. Ψάχνουν απλώς μία εναλλακτική, επειδή δεν πρόκειται να φράξετε τον δρόμο των εθνικιστών
δεν πιστεύουν ούτε μια λέξη που βγαίνει από το στόμα [δηλ. της Alternative für Deutschland].

e-Δίαυλος | σελ. 29
Χαράλαμπος ΠAXHΣ (1844 – 1891), Κέρκυρα
ΕΡΩΤΗΣΗ: Τι νομίζετε ότι θα συμβεί όταν οι λαϊκιστές
θα αναστέλλει τις πιστωτικές σας αγορές, εφόσον
βρίσκονται στην κυβέρνηση; Κοιτάξτε την Ιταλία τώρα.
παίζετε με τους κανόνες.
Mark Blyth: Ναί. Αυτό είναι το πραγματικά ενδιαφέρον. Εξ ου και η σημασία των κανόνων στο σύστημα.
Όταν το ιταλικό πρόβλημα εμφανίστηκε στην Ωστόσο, οι κανόνες αυτοί δεν λειτουργούν πραγματικά
επικαιρότητα, είπα: «Κοίτα, εδώ είναι το πραγματικό για μεγάλες οικονομίες με βάση την κατανάλωση όπως
πρόβλημα. η Γαλλία ή, ιδίως, η Ιταλία.
Δεν είναι αυτή κυβέρνηση. Αυτό συμβαίνει όταν η Δουλεύουν για εκείνους που μπορούν να
κυβέρνηση αποτυγχάνει”. παγκοσμιοποιήσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού τους
Επειδή στο τέλος-τελος αυτό που προτιμά ο λαϊκισμός μέσω της Ανατολικής Ευρώπης, και στη συνέχεια να
είναι την έννοια της κυριαρχίας. πουλήσουν τα προϊόντα τους στον υπόλοιπο κόσμο και
Ο Chris Bickerton, πολιτικός επιστήμονας στο Cam- να ρουφήξει τη ζήτηση από το εξωτερικό.
bridge, είχε μια πολύ ωραία παρατήρηση σχετικά με αυτό. Αυτή είναι η Γερμανία, οι Ανατολικοευρωπαίοι και
Υπάρχει ένα βιβλίο που έκανε πριν από λίγα χρόνια που ορισμένοι από τους βορρά. Έτσι έχετε μια πραγματική
ονομάζεται [Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση: Από τα κράτη βόρεια-νότια διάσπαση σε αυτό.
μέλη στα κράτη μέλη]. Οι λαϊκιστές έρχονται στην εξουσία στην Ιταλία.
Τα κυρίαρχα κράτη έχουν δικό τους νομισματοκοπείο. Μπορούν ακόμη και να έρθουν στην εξουσία στη Γαλλία.
Μπορούν να κάνουν υποτιμήσεις. Μπορούν να το Θα μάθουν, αν δεν εγκαταλείψουν το ευρώ, δεν
επιλέξουν. Μπορούν να κάνουν όλα αυτά τα πράγματα. μπορούν να κάνουν πολλά. Αν όμως εγκαταλείψουν το
Μόλις προσχωρήσουν στο ευρώ όμως δεν μπορούν. Είναι ευρώ, θα καταστρέψουν περίπου το 40% των εθνικών
έξω από την επιλογή τους. αποταμιεύσεων ενώ «θα το παλεύουν».
Ουσιαστικά, απολαμβάνετε την υποστήριξη της ΕΚΤ, η Δεν είναι καλή επιλογή. Οι έχοντες την ηγεσία τους
οποία θα στηρίξει το δημόσιο χρέος σας και, επομένως, διακηρύσσουν: «Θα τους εκβιάσουμε όλους.

e-Δίαυλος | σελ. 30
Θα αλλάξουμε τα πάντα». Και δεν πρόκειται να αλλάξουν πολλά από αυτά τα ζητήματα;
τίποτα. Πόσο συμβάλλει αυτό στη δημοκρατία και στην Mark Blyth: Νομίζω ότι μπορεί να γίνει, εφόσον υπάρξει
πίστη των λαών για τη δημοκρατία; ακτιβισμός για να το προσπαθήσουμε - αν βασικά τμήματα
των προοδευτικών δυνάμεων συνειδητοποιήσουν
ΕΡΩΤΗΣΗ: Οι περιορισμοί σε πολλές περιπτώσεις δεν πραγματικά ότι αν δεν θυσιαστούν μαζί, θα θυσιαστούν
περιορίζονται μόνο στις εθνικές συνθήκες. Παρόλο που σίγουρα ξεχωριστά.
η αρχική έκφραση μπορεί να οδηγήσει σε μια λαϊκιστική Σε αυτό το σημείο βρισκόμαστε πραγματικά αυτή τη
κυβέρνηση, χωρίς να προκαλέσει ένα κατακλυσμιακό στιγμή.
γεγονός, δεν θα μπορέσει να κάνει πολλά γι ‘αυτά τα Η Γερμανία είναι το κλασικό παράδειγμα και πάλι. Εάν
θέματα. είχαν κάνει κόκκινο-κοκκινοπράσινο συνασπισμό πρίν
Mark Blyth: Σωστά. Αυτό που συμβαίνει είναι στον από έξι ή επτά χρόνια, θα μπορούσαμε να βρισκόμαστε
αρχικό εκλογικό κύκλο από την κρίση, όποιος είχε την σε έναν εντελώς διαφορετικό τοπίο τώρα, αλλά δεν έγινε.
εξουσία, την χάνει και όποιος ήταν αντιπολίτευση παίρνει Εάν προσπαθήσουν μία επαναπροσέγγιση ίσως μπορούν
την κυβέρνηση. να προσφέρουν μια αποτελεσματική αντίθεση στην AfD,
Στον 2ο εκλογικό κύκλο, η αντιπολίτευση γίνεται αλλά αν δεν συμβεί αυτή τότε δεν θα καταφέρουν να
κυβέρνηση. Σε λίγο χρόνο δηλ. οι κυβερνήσεις του 2008 αντιτεθούν στο AfD, επειδή το SPD είναι νεκρό.
επανήλθαν, αλλά στη συνέχεια έπρεπε να μοιραστεί Και αυτή είναι μια επιλογή που αντιμετωπίζουν πολλές
την εξουσία με τους λαϊκιστές. Ή οι ίδιοι οι λαϊκιστές χώρες. Αυτό δεν είναι συμβουλή απελπισίας.
αύξησαν μαζικά το μερίδιό τους, συνήθως τρώγοντας Έχω μηδενική πίστη στους συστημικούς φορείς. Έχουν
τους κεντροαριστερούς. περάσει 10 χρόνια για να το διορθώσουν.
Φτιάξτε τώρα εσείς τον επόμενο εκλογικό κύκλο. Θα Αναζωπύρωσαν το σύστημα με μια τεράστια έγχυση
έχετε περισσότερο λαϊκισμό. Περισσότερη κατάρρευση ρευστότητας. Δεν άλλαξε τίποτα.
της κεντροαριστεράς στη συνέχεια, διότι δεν θα Και αποδεικνύεται ότι ο κόσμος έχει αλλάξει και αυτές οι
μπορέσει να επαναρυθμιστεί με κανένα σοβαρό τρόπο. δομές δεν ταιριάζουν πια. Οι άνθρωποι είναι απίστευτα
Οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους θα πάρουν προσαρμοστικοί και, όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με
την εξουσία και θα αποτύχουν. κρίσεις, όπως είναι οι περιβαλλοντικές και οι ανισότητες,
Και πραγματικά ανησυχώ για αυτό γιατί, όταν αποτύχουν, μπορούν να υπάρξουν διάφορες απαντήσεις.
θα μπορούσαμε να πούμε: «Λοιπόν, καλά, επειδή είναι Ακριβώς τώρα αυτό που βλέπουμε είναι η εθνικιστική
όλοι ηλίθιοι και έχουν ηλίθια πολιτική, καλά να πάθουν». απάντηση, ως εξαίρεση.
Ναι, αλλά τι προσφέρει αυτό στην εμπιστοσύνη του Αλλά δεν πρέπει να είναι η μόνη. Είμαστε απόλυτα κύριοι
κοινού για τη δημοκρατία; του πεπρωμένου μας, αυτή τη στιγμή.
Είναι τραγικό γι’ αυτό λέμε σε όλο τον κόσμο να Το θέμα μου λοιπόν είναι τούτο: αν περιμένετε ένα σωρό
ξέρει: «Μπορείτε να ψηφίσετε για τις ριζοσπαστικές συνταξιούχοι εβδομηντάρηδες σοσιαλδημοκράτες να
εναλλακτικές λύσεις και ακόμα να μην αλλάξετε τίποτα». σώσουν τον κώλο σας, καλύτερα να αρχίστε να ψάχνετε
αλλού!
ΕΡΩΤΗΣΗ : Έτσι, έχετε εγκαταλείψει την ελπίδα ότι --------
υπάρχει κάποιος τρόπος μεταρρύθμισης, όχι μόνο στις
δομές των κομμάτων - η δομή του κόμματος είναι απλώς *Ο Mark Blyth είναι Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής
μια λειτουργία - εννοώ τη μεταρρύθμιση της πολιτικής Οικονομίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του
Πανεπιστημίου Brown και καθηγητής στο Ινστιτούτο
οικονομίας, η οποία είναι βασικά η προϋπόθεση για Διεθνών Μελετών Watson του Brown.

e-Δίαυλος | σελ. 31
ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ : Πολιτικός Διάλογος

Γεώργιος ΚΟΣΜΑΔΟΠΟΥΛΟΣ (1895-1967)

Αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην Ευρώπη -


Μισθολογικές Αυξήσεις &
Δημοκρατία στο Χώρο Εργασίας
Γράφει ο Steve Coulter*

Οι μισθοί, η άρνηση του διαλόγου στο χώρο εργασίας


και η ανασφάλεια στην εργασία, υπονομεύουν την Και γιατί, σε όλες τις τρίτες χώρες που συμμετείχαν
εμπιστοσύνη στην Ευρώπη και βοηθούν τις σειρήνες πρόσφατα στο Ευρωβαρόμετρο (Σχήμα 1), η
των λαϊκιστών. Η ευρωπαϊκή οικονομία έχει αναπτυχθεί εμπιστοσύνη στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι χαμηλότερη
για έξι συνεχή χρόνια και περισσότεροι άνθρωποι από ό, τι ήταν πριν από το 2008;
βρίσκουν δουλειά. Η κρίση φεύγει από τη μνήμη μας Με πολλούς τρόπους, η «Ευρώπη» είναι ένας ζουμερός
και η λιτότητα μετριάζεται. στόχος για τους δυσαρεστημένους. Οι κοινωνικές
Γιατί λοιπόν οι Ευρωπαίοι δεν είναι πιο ευτυχισμένοι; δυσκολίες που δημιουργήθηκαν από την οικονομική

e-Δίαυλος | σελ. 32
κρίση μεγεθύνθηκαν από τα σκληρά μέτρα λιτότητας βρίσκονται ακόμη χαμηλότεροι από το επίπεδο του 2009.
που θεσπίστηκαν μετά από αυτήν, με την εσφαλμένη Αυτή η ομάδα περιλαμβάνει το Ηνωμένο Βασίλειο, το
πεποίθηση ότι τα πλεονάσματα του προϋπολογισμού Βέλγιο και τις χώρες της νότιας και ανατολικής Ευρώπης
παράγουν ανάπτυξη. που πλήττονται περισσότερο από την κρίση και τις αδέξιες
Ενώ αυτή η νοοτροπία αλλάζει επιτέλους, οι Ευρωπαίοι προσπάθειες για τη διαχείρισή της.
εξακολουθούν να αισθάνονται τα αποτελέσματα Οι εργαζόμενοι δέχονται ότι η αμοιβή τους μπορεί να
της εσωτερικής υποτίμησης και της οικονομικής πέσει σε δύσκολους καιρούς. Αυτό που τους χαρακτηρίζει
κακοδιαχείρισης που συνέβη. είναι η αποσύνδεση των μισθών από την παραγωγικότητα
Είναι αυτή η απογοήτευση δικαιολογημένη και, εάν ναι, τα τελευταία χρόνια, όταν τα πράγματα υποτίθεται ότι
τι μπορεί να γίνει για να αντιμετωπιστεί η δυσπιστία γίνονται όλο και καλύτερα.
έναντι της ΕΕ; Η οικονομική ανάπτυξη μπορεί να επιστρέφει, αλλά οι
Στο τελευταίο ετήσιο απολογισμό του Ευρωπαϊκού εργαζόμενοι δεν το απολαμβάνουν αυτό, καθώς το μερίδιο
Συνδικαλιστικού Ιδρύματος για την κατάσταση της των μισθών σε πολλές χώρες εξακολούθησε να μειώνεται
κοινωνικής Ευρώπης, Benchmarking Working Eu- (Σχήμα 2).
rope 2019, οι ερευνητές διακρίνουν βασικές πηγές Βασικοί ένοχοι για την τάση αυτή είναι ασφαλώς η
δυσαρέσκειας και προτείνουν κάποιες λύσεις. απελευθέρωση των κεφαλαιαγορών, η απελευθέρωση των
Ένα βασικό παράπονο είναι ότι πολλοί Ευρωπαίοι έχουν αγορών εργασίας και η αποκέντρωση των συλλογικών
περάσει πολύ καιρό χωρίς μεγάλη αύξηση μισθών. διαπραγματεύσεων.
Η μέση αύξηση των πραγματικών μισθών για την
Συλλογική διαπραγμάτευση
περίοδο 2009-19 ήταν χαμηλότερη κατά μία ποσοστιαία
μονάδα από την περίοδο πριν από την κρίση. Συνεπώς, είναι αναγκαία η ανάληψη δράσης για την
Η συμμετοχή στην ευρωπαϊκή λέσχη υποτίθεται ότι ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, η οποία
ευνοεί τη σύγκλιση, αλλά η απόκλιση των μισθών μειώνεται στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Η επιτροπή
μεταξύ των κρατών μελών είναι ιδιαίτερα έντονη. θα μπορούσε να ξεκινήσει με την έκδοση συστάσεων για
Σε δέκα χώρες, οι πραγματικοί μισθοί παραμένουν ή

Σχήμα 1: εμπιστοσύνη στην ΕΕ (% ερωτηθέντων) πριν και μετά την κρίση.

e-Δίαυλος | σελ. 33
Σχήμα 2: τάση των πραγματικών μισθών 2009-18 μετά την προεξόφληση της αύξησης σε μονάδες ανά απασχολούμενο άτομο
(ποσοστιαίες μονάδες).

συγκεκριμένες χώρες (CRS), στις οποίες περιλαμβάνεται στο μέλλον. Οι υπεύθυνοι εργοδότες είναι απίθανο να
η προώθηση της διαπραγμάτευσης πολλών εργοδοτών, διατυπώσουν αντιρρήσεις επειδή η δημοκρατία στο χώρο
για παράδειγμα διευκολύνοντας την επέκταση των εργασίας προωθεί επίσης την αειφορία των επιχειρήσεων.
συλλογικών συμβάσεων. Οι εργαζόμενοι με φωνή είναι οι εργαζόμενοι που
Όμως, ενώ η Επιτροπή είχε την ευκαιρία να υποστηρίξει αισθάνονται ότι συμμετέχουν στην επιτυχία της
τους CSR 2018-19 για τους «δίκαιους μισθούς», τους επιχείρησης και ως εκ τούτου είναι πιο ευτυχισμένοι και
«επαρκείς κατώτατους μισθούς» και τις συλλογικές πιο παραγωγικοί.
διαπραγματεύσεις που ανατέθηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οι αλλαγές στη φύση της ίδιας της εργασίας αποτελούν
Πυλώνα των Κοινωνικών Δικαιωμάτων, αυτός ήταν ένας περαιτέρω πηγή ανασφάλειας.
δρόμος που δεν ακολουθήθηκε. Η έκθεση Benchmarking επισημαίνει ότι, ενώ η ποιότητα
Φυσικά, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις θα του ανθρώπινου κεφαλαίου αυξάνεται, η ποιότητα των
ισχυροποιηθούν στις διαπραγματεύσεις με τους προσφερόμενων θέσεων εργασίας μειώνεται σε μεγάλο
εργοδότες, αν μπορέσουν να αντιστρέψουν την πτώση βαθμό.
των αμοιβών των μελών τους. Ετσι θα μπορούσαν να Οι μη τυποποιημένες μορφές εργασίας ταιριάζουν σε
κάνουν κάτι με περισσότερη βοήθεια. μερικούς εργαζόμενους που επιδιώκουν μεγαλύτερη
Οι ευκαιρίες κοινωνικού διαλόγου, οι οποίες στηρίζουν ευελιξία, αλλά για άλλους σημαίνει μεγαλύτερη
τη δύναμη των συνδικαλιστικών οργανώσεων, θα επισφάλεια. Οι οικονομίες “gig” και “διαμοιρασμού”[1]
μπορούσαν να βοηθηθούν με την εφαρμογή ευρωπαϊκών που αρχίζουν να μετατρέπουν τις αγορές εργασίας
συμφωνιών-πλαισίων μεταξύ των κοινωνικών εταίρων στους τομείς των υπηρεσιών συνεπάγονται πολλαπλούς
στο κοινοτικό δίκαιο, για να τους δώσουν περισσότερη κινδύνους για τους εργαζομένους, συμπεριλαμβανομένης
σημασία. της αυξανόμενης πιθανότητας φτώχειας στην εργασία
Επιπλέον, παράλληλα με την επιθυμητή άνοδο των και εμβάθυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων.
μισθών, η ενίσχυση της δημοκρατίας στην εργασία [1] Gig economy & Οικονομία του Διαμοιρασμού: Νέες τάσεις
μπορεί να αποκαταστήσει την πίστη των ανθρώπων της Οικονομίας και της Αγοράς Εργασίας

e-Δίαυλος | σελ. 34
Η αύξηση του ποσοστού των θέσεων εργασίας μερικής
απασχόλησης και προσωρινής απασχόλησης στην αγορά
εργασίας θα πρέπει να αποτελεί σαφή προειδοποίηση
σχετικά με την επισφάλεια της αγοράς εργασίας.

Φόβος για το μέλλον


Απλά, πολλοί Ευρωπαίοι αισθάνονται ότι τα οικονομικά
κέρδη των τελευταίων ετών τους έχουν περάσει και
ανησυχούν για το μέλλον τους.
Ένα σύμπτωμα ήταν η αύξηση της υποστήριξης των
λαϊκιστών πολιτικών και της ακροδεξιάς.
Περίπου ένας στους πέντε ψηφοφόρους προφανώς
επιλέγει να πιστεύει ότι οι μετανάστες και τα άτομα που
ασχολούνται με την καλή διαβίωση, παρά τις άδικες και
κοντόφθαλμες οικονομικές πολιτικές, αποτελούν την
πηγή όλων των προβλημάτων τους.
Οι πολιτικοί πρέπει να προσφέρουν στους πολίτες κάτι
περισσότερο από μια στεγνή παράθεση οικονομικών
στοιχείων για να δικαιολογήσουν τι κάνουν.
Αλλά οι καλές θέσεις εργασίας, οι αυξανόμενοι μισθοί
και τα αποτελεσματικά κοινωνικά συστήματα παρέχουν
στους ανθρώπους τις δυνατότητες να οδηγήσουν τις
ζωές εκεί όπου θέλουν, ενώ η απουσία αυτών οδηγεί
τους ψηφοφόρους να στραφούν σε εκείνους με απλοϊκές
απαντήσεις σε σύνθετα προβλήματα.
Τα επιτεύγματα της ΕΕ - που φέρνουν την ειρήνη και
την ευημερία σε μια ήπειρο που έχει καταστραφεί από
τον λαϊκισμό και τον πόλεμο - πρέπει να προβληθούν
περισσότερο.
Αλλά ακόμη και αυτό είναι ανεπαρκές.
Οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής πρέπει να
απομακρύνουν τις κακές οικονομικές ιδέες του
παρελθόντος και να επιταχύνουν τις τρέχουσες τάσεις
για την επαναρύθμιση των αγορών και τον καλύτερο
Βασίλειος ΧΑΤΖΗΣ : Γέφυρα στο Αλκαζάρ Λαρίσης
συντονισμό των πολιτικών.
Μόνο τότε θα είναι σε θέση να χτυπήσουν τα ψευδή
* Ο Steve Coulter είναι επικεφαλής των επικοινωνιών στο Ευρωπαϊκό
αλλά δελεαστικά επιχειρήματα ότι «η Ευρώπη» σημαίνει Συνδικαλιστικό Ινστιτούτο και επισκέπτης στο Ευρωπαϊκό
παγιωμένο προνόμιο μιας «ελίτ». Ινστιτούτο της Σχολής Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του
Λονδίνου.
-----
Επιμέλεια άρθρου Αλέξανδρου ΤΖΙΟΛΑ

e-Δίαυλος | σελ. 35
ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ : Πολιτικός Διάλογος

Δήμος ΜΠΡΑΕΣΑΣ : Landscape

Η αυξανόμενη ανισότητα στην


Ευρωζώνη και τι να κάνουμε γι’ αυτήν
Γράφει ο Gabriele de Angelis *

Η αυξανόμενη ανισότητα μεταξύ των μελών της Επιμέλεια Αλεξ. Τζιόλα


ευρωζώνης είναι μια από τις λιγότερο ευπρόσδεκτες
κληρονομιές της κρίσης του ευρώ και των κρατικών Η αλήθεια είναι ότι η σύγκλιση ποτέ δεν ξεπέρασε, μετά την
χρεών. Η ιδέα ότι τα λιγότερο ευημερούντα κράτη μέλη θα υπογραφή της συνθήκης, το επίπεδο που προϋπήρχε της
πιάσουν με καλύτερες προϋποθέσεις υψηλότερα επίπεδα συνθήκης.
ευημερίας μετρημένα σε σχέση με το ΑΕγχΠ κάθε χωρας, Η σύγκλιση των εισοδημάτων δεν είναι μόνο μια
ήταν μία από τις μεγάλες υποσχέσεις της Συνθήκης του δικαιολογημένη προσδοκία των λιγότερο ευνοημένων. Είναι
Μάαστριχτ, μολονότι δίνεται πολύ μικρή έμφαση σε αυτήν επίσης ένας όρος που πρέπει να εκπληρωθεί ώστε το ευρώ
όταν συζητούνται οι μεταρρυθμίσεις της ευρωζώνης. να είναι μακροπρόθεσμα κοινωνικά και πολιτικά βιώσιμο.

e-Δίαυλος | σελ. 36
Η αυξημένη ολοκλήρωση της αγοράς μεταφράζεται μόνο παραγωγικότητα και ενεργητικές πολιτικές για την αγορά
σε ένα διαρκές υψηλότερο αναπτυξιακό δυναμικό εάν τα εργασίας.
μέλη γίνουν πιο ανθεκτικά σε κρίσεις και σε περιόδους Αυτού του είδους η “ευελιξία” της αγοράς εργασίας δεν
ύφεσης. εμπόδισε τη μείωση της παραγωγικότητας των Ιταλών
Αντ’ αυτού, η οικονομική ανάκαμψη ήταν αργή και άνιση παραγωγών.
κατά τη διάρκεια της δεκαετίας και οι περιφερειακές Η ποιότητα της δημόσιας διοίκησης, του νομικού
διαφορές έγιναν πιο έντονες (ΟΟΣΑ).
Αυτό υπονομεύει – για κάποιο
λόγο - την υποστήριξη του κοινού
νομίσματος.
Διάφοροι παράγοντες ευθύνονται για
αυτή την ανησυχητική τάση.
Ενώ μερικές είναι ιδιαιτέρως γνωστές
στα κράτη μέλη μεμονωμένα,
ορισμένοι άλλοι πρέπει να
αντιμετωπιστούν σε επίπεδο
ευρωζώνης.
Όσον αφορά την πρώτη, η έλλειψη
σύγκλισης μπορεί να αποδοθεί
σε μεγάλο βαθμό στις διαρκείς
αποκλίσεις παραγωγικότητας, οι
οποίες έχουν ακόμη διευρυνθεί
στα χρόνια μετά την κρίση, λόγω
του πλεονάζοντος χρέους και της
απομόχλευσης των επιχειρήσεων.
Εφόσον μερικές από τις αιτίες
Σχ. ΑΕΠ ανα κάτοικο στην Ελλάδα-Πορτογαλία-Ισπανία-
της μακροοικονομικής απόκλισης βρίσκονται σε Ιταλία-Ευρωζώνη-Κεν. Ευρώπη από το 2001-2017
μακροπρόθεσμες ενδογενείς τάσεις, μόνο τα κράτη
μέλη μπορούν να κάνουν κάτι γι ‘αυτά, για παράδειγμα συστήματος και του επιπέδου των δεξιοτήτων των
εφαρμόζοντας τις (σε) διάσημες διαρθρωτικές εργαζομένων αποτελούν όλα μαζί προκλήσεις που θα
μεταρρυθμίσεις. χρειαστεί να αντιμετωπίσουν τα λιγότερο εύπορα κράτη
Έχοντας συχνά ερμηνευθεί ως συνώνυμος για τη “σύσφιξη μέλη τα επόμενα χρόνια.
της ζώνης του”, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις οδηγούν Η υπερχρέωση είναι, ωστόσο, ένα μεγάλο εμπόδιο σε αυτή
στην ενστικτώδη απόρριψη μεταξύ των προοδευτικών τη διαδρομή. Οι χώρες που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη
κομμάτων. Αυτά όμως μπορεί να ζητήσουν κάτι το αντίθετο να μειώσουν τα χρέη του παρελθόντος είναι εκείνες που
όπως δείχνει η «Ιταλική περίπτωση». δυσκολεύονται επίσης να επενδύσουν σε μεταρρυθμίσεις
Από τη δεκαετία του 1990, οι ιταλικές επιχειρήσεις και οι που ενισχύουν την παραγωγικότητα.
νομοθέτες επιχείρησαν να αντιμετωπίσουν την παρακμή Οι δημόσιες επενδύσεις είναι υποτονικές, ενώ οι
της Ιταλίας στην παγκόσμια αγορά αυξάνοντας τον ιδιωτικές επενδύσεις παραμένουν στάσιμες εξαιτίας της
ανταγωνισμό των μισθών και εισάγοντας νέες μορφές απομόχλευσης [1] των επιχειρήσεων.
προσωρινής απασχόλησης, αντί να επενδύσουν σε [1] Μόχλευση & Απομόχλευση – Οικονομική όροι μίας
υψηλότερες δεξιότητες, τεχνολογίες που ενισχύουν την οικονομίας (μερικές αναφορές εδώ και εδώ).

e-Δίαυλος | σελ. 37
Σχ. Επενδύσεις ανά τομέα: Γενική κυβέρνηση,% της ΑΕΠΚ, 2010 - 2015, Πορτογαλίας - Ευρωζώνης-Ιταλίας-Ισπανίας

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του χάσματος Η οικονομία της ευρωζώνης εξακολουθεί να είναι ένα
παραγωγικότητας, παρά τα πιο πρόσφατα θετικά σημάδια σύστημα εξαγορών ανταγωνιστικών εθνικών οικονομιών,
στο θέμα αυτό. στο οποίο πολύ λίγα πράγματα γίνονται για μια
Ως αποτέλεσμα, στις χώρες που πλήττονται σκληρότερα ισορροπημένη και δίκαιη ανάπτυξη.
από την κρίση, η ανάπτυξη κινδυνεύει περισσότερο από ό,τι Περισσότερα προφανώς γίνονται για τον θεσμό μιας
αλλού. κεντρικής δημοσιονομικής ικανότητας, για την τόνωση
Επομένως, οι οικονομικές εξελίξεις σε επίπεδο ευρωζώνης των επενδύσεων που ενισχύουν την παραγωγικότητα
είναι καθοριστικές για την βιωσιμότητά τους. μετά τη γαλλο-γερμανική διακήρυξη Meseberg της 19ης
Δύο λύσεις επιδοκιμάζονται από αυτή την άποψη: Ιουνίου [Franco-German Meseberg declaration] που θέτει
• κεντρική δημοσιονομική ικανότητα για επενδύσεις έναν προϋπολογισμό για τη ζώνη του ευρώ.
• και αυστηρότερος συντονισμός των εθνικών Αυτό φαίνεται, ωστόσο, μόνο ένα μικρό και πολύ αρχικό
οικονομικών και δημοσιονομικών πολιτικών, βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.
έτσι ώστε να αποφευχθεί ο λαϊκισμός-τροφοδοτώντας τις Σε επιστολή που απέστειλε στους Ευρωπαίους ηγέτες
αποπληθωριστικές τάσεις. στις 25 Ιουνίου, ο πρόεδρος της Eurogroup Mário Cente-
Όσον αφορά το τελευταίο, δεν αναφέρθηκαν νέα. no αναφέρει «διαφορές απόψεων σχετικά με την ανάγκη
Η έκθεση για τον μηχανισμό συναγερμού 2018 [The Alert και τα πιθανά χαρακτηριστικά ενός προϋπολογισμού
Mechanism Report 2018] υπογραμμίζει τον τρόπο με τον της ευρωζώνης για ανταγωνιστικότητα, σύγκλιση και
οποίο η συνεχιζόμενη έλλειψη συντονισμού αντιπροσωπεύει σταθεροποίηση» και, στην πραγματικότητα, η τελική
μία από τις βασικές αδυναμίες της ευρωζώνης. δήλωση της συνόδου κορυφής του ευρώ [final statement]
Οι προσπάθειες για την επανεξισορρόπηση βασίστηκαν εξ δεν αναφέρεται σε αυτό.
ολοκλήρου στους ώμους των ελλειμματικών χωρών μέσω Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη, καθώς η γαλλογερμανική
εσωτερικής υποτίμησης και προσπαθούν να αυξήσουν τις διακήρυξη αποτελεί άμεση αιτία ανησυχίας για πολλούς
εξαγωγές. εταίρους της ευρωζώνης.

e-Δίαυλος | σελ. 38
Επιπλέον, η διαφωνία σχετικά με τον όγκο του προϋπολογισμού στην αναζωογόνηση της συνολικής ζήτησης,
προέκυψε αμέσως μετά, ενώ ο γάλλος πρόεδρος Macron μίλησε στην ομαλοποίηση των εσωτερικών διαδικασιών
για μια σειρά εκατοντάδων και η Γερμανίδα καγκελάριος Μέρκελ προσαρμογής και στη μείωση της πίεσης στους
με τάξη δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ. Δεν είναι αμελητέα εθνικούς προϋπολογισμούς, σε περιόδους τραπεζικής
διαφορά. λιτότητας δανείων.
Ωστόσο, τα πράγματα βρίσκονται σε εξέλιξη στον αγώνα για Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στο βαθμό που οι
τις μεταρρυθμίσεις της ευρωζώνης, καθώς η συμφωνία των ανισότητες αυξάνονται όχι μόνο μεταξύ των κρατών,
δύο κορυφαίων εταίρων έθεσε ένα από μακρού αναμενόμενο αλλά και εντός των χωρών τους. Οι δυσκολίες είναι
θέμα στην ατζέντα των ηγετών. Αυτό είναι συνήθως το πρώτο εμφανείς στις χώρες που πλήττονται από την κρίση.
βήμα στην ευρωπαϊκή διπλωματία για μια πρώτη φάση των Το χάσμα της φτώχειας διευρύνθηκε ανάμεσα στις

Σχ. Απόκλιση της φτώχειας: 18-65 ετών, αναλογικά, 2000 - 2016, Ιταλίας - Ελλάδας- Ισπανίας-Πορτογαλίας

διαπραγματεύσεων που ανοίγουν καταρχάς, όπως ηλικίες που εργάζονται, καθώς οι διατάξεις περί κοινωνικής
υπογράμμισε ο πρωθυπουργός της Πορτογαλίας Cos- πρόνοιας δεν μπόρεσαν να μετριάσουν δέκα χρόνια αργής
ta, όταν δήλωνε ότι “όχι περισσότερο από δύο χρόνια αγοράς εργασίας, απώλεια παραγωγικής ικανότητας και
πριν, ένας μικρός υπαινιγμός για τον προϋπολογισμό αναντιστοιχία δεξιοτήτων.
της ευρωζώνης προκάλεσε μια οργή στα μισά μέλη του Υπό τις σημερινές συνθήκες, ο κοινωνικός αποκλεισμός
Συμβουλίου”. εντός των χωρών και η ανισότητα μεταξύ των χωρών μπορεί
Ο επόμενος αγώνας θα διεξαχθεί στις επερχόμενες να αποτελέσουν μόνιμη απειλή για τις επόμενες δεκαετίες,
ευρωπαϊκές εκλογές τον Μάιο 2019, όταν τα παραδοσιακά τόσο σε πολιτικό όσο και σε διαρθρωτικό επίπεδο.
κόμματα θα πρέπει να αποφασίσουν εάν επιθυμούν να
αναλάβουν την ευθύνη για την προώθηση της κοινωνικής * Ο Gabriele de Angelis είναι πολιτικός θεωρητικός που εργάζεται
συνοχής της Ένωσης και όχι απλώς να επιβάλλουν τα δικά ως ερευνητής στο Universidade Nova de Lisboa. Η τρέχουσα
τους συμφέροντα. έρευνα επικεντρώνεται στη μεταρρύθμιση της οικονομικής
Μία μόνιμη, επαρκώς χρηματοδοτούμενη πολιτική διακυβέρνησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδίως όσον αφορά τις
που θα ενισχύει την παραγωγικότητα, θα συμβάλει κανονιστικές πτυχές.

e-Δίαυλος | σελ. 39
ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

Γιώργου ΚΟΥΚΜΑ : Τοιχογραφία.

Το νέο πρόγραμμα χρηματοδότησης της


Ε.Ε. για τα έτη 2021-2027
Γράφει ο Αλέξανδρος ΤΖΙΟΛΑΣ
Η νέα προγραμματική περίοδος 2021-2027 που θα
διαδεχτεί το ‘‘νέο’’ ΕΣΠΑ 2014-2020 και με την οποία υλοποίησής των έργων που θα ενταχθούν στην περίοδο
θα χρηματοδοτηθούν τα νέα έργα από τα Ευρωπαϊκά 2021-2027 θα βρίσκεται εντός της δημαρχιακής θητείας
Ταμεία (Ε.Τ.Π.Α.-Περιφερειακόό Ταμείο Ανάπτυξης, των νέων εκλεγμένων οργάνων που θα προκύψουν από
Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο-Ε.Κ.Τ. και τα Ταμεία τις εκλογές της 26 Μαΐου 2019.
της Αγροτικής Ανάπτυξης & Αλιείας) και η οποία Βασικά οι νέοι Δήμαρχοι και τα νέα δημοτικά όργανα θα
θα ξεκινήσει το 2021 και θα λήξει το 2027 αρχίζει να αναλάβουν να εκτελέσουν έργα που έχουν ωριμάσει οι
συζητιέται στα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά προηγούμενοι Δήμαρχοι, με ό,τι αυτό σημαίνει.
και στο εσωτερικό της χώρας μας. Δηλαδή, αν την περίοδο, που τελειώνει, οι Δημοτικοί
Είναι για πρώτη φορά (μετά το 2000) όπου ο χρόνος παράγοντες είχαν ελλιπή προετοιμασία έργων ή έδειξαν

e-Δίαυλος | σελ. 40
προφανή ολιγωρία ή αδυναμία στο να προετοιμάσουν και στην υλοποίηση όλων των Κ.Π.Σ. και πολύ δε
μελέτες και να χαράξουν στόχους και έργα ανάπτυξης περισσότερο στο τελευταίο ΕΣΠΑ που υλοποιείται.
για την περιοχή τους, αυτό θα επηρεάσει σημαντικά τον Γι αυτό το λόγο θεσπίζονται πιο αυστηροί κανόνες
πρώτο χρόνο της θητείας των νεοεκλεγμένων. στην χρηματοδότηση και στην υλοποίηση. Το βασικό
Ακόμη οι υποψήφιοι (νυν και μελλοντικοί) που κίνητρο είναι : (α). Υλοποιείς σωστά & γρήγορα?
πρόκειται να εκτεθούν στην λαϊκή ψήφο πρέπει να Τότε χρηματοδοτήσε. (β). Πιάνεις τους στόχους?
δώσουν δείγματα γραφής και στα εξής : Τότε σου εγκρίνουν και άλλα. (γ). Καθυστερείς ή
- Γνωρίζουν τι σημαίνει για την περιοχή τους ο είσαι προβληματικός στη διαχείριση? Τότε τίθεσαι σε
θεσμός «έργα ΕΣΠΑ»; επιτήρηση και σε αυστηρή εποπτεία-όλα πηγαίνουν
- Τι απολογισμό έχουν για την θητεία που εκπνέει, αργά & με έλεγχο.
δηλ. για τα έργα που έχουν προετοιμάσει-εντάξει και Στην κατεύθυνση αυτή:
υλοποιήσει στο ΕΣΠΑ 2014-2020; • Τίθενται ενδιάμεσοι στόχοι για το 2024. (δηλ.
- Ποία έργα/μελέτες παραδίδουν στον επόμενο! σχεδόν με το τέλος της νέας δημαρχιακής θητείας).
- Πως υλοποίησε η προηγούμενη Δημοτική • Τίθενται στόχοι για το 2029.
αρχή (δηλ. αν πράγματι κινδυνεύουν με ποινές λόγω • Αρχικά ο προγραμματισμός γίνεται για 5+2
πλημμελών κατασκευών) έργα που έφερε σε πέρας χρόνια και όχι όπως είναι τώρα κατ΄ευθείαν στο τέλος
καθότι ενδέχεται οι νεοεκλεγμένοι να «φάνε πρόστιμα» της 7ετίας. Οσοι θα σταματήσουν δηλ. στο 2024 (για
από μη σωστή κατασκευή και διαχείριση έργων. Το λόγους μη ετοιμότητας ή γιατί δεν πρόλαβαν τα έργα
αποτέλεσμα είναι να χρεώσουν στον Δήμο τους ποσά ή γιατί δεν έπιασαν τους στόχους) δεν συνεχίζουν ή
(ευρώ) για τα οποία δεν έχουν καμία ευθύνη. υφίστανται απώλειες, για τα επόμενα 2 χρόνια!
- Έχουν γνώση των νέων έργων που μπορούν να Γι΄αυτό το σκοπό έχει αυξηθεί ο αριθμός των δεικτών
χρηματοδοτηθούν; που πρόκειται να επιτευχθούν από κάθε δικαιούχο
- Έχουν πόρους και τις αναγκαίες συνεργασίες για και κάθε χώρα. Δηλ. πρέπει τώρα να επιτυγχάνεις σε
να προετοιμάσουν έγκαιρα μελέτες; περισσότερους δείκτες έναντι του ΕΣΠΑ 2014-2020.
- Έχουν ιεραρχήσει σωστά τις ανάγκες του Δήμου ΕΤΣΙ : Οι δείκτες εκροών στο Ε.Τ.Π.Α. και στο Ταμείο
τους; Συνοχής αυξάνονται από 48 (που είναι τώρα) σε 74 !
- Έχουν γι’ αυτό σχετικό πρόγραμμα; Οι δείκτες αποτελέσματος !
- Πόσα έργα απεντάχθηκαν κατά την προηγούμενη Δείτε τι γίνεται : ενώ στο νυν ΕΣΠΑ 2014-2020 δεν
περίοδο και γιατί; υπάρχει κανένας τέτοιος δείκτης τώρα θεσπίζονται [77]
Οι Δημότες προφανώς και πρέπει αυτά να τα προσέξουν ΝΕΟΙ τέτοιοι δείκτες μέτρησης!
γιατί κινδυνεύουν να βρεθούν με Δημοτικούς άρχοντες Μερικά παραδείγματα :
που είτε απέτυχαν σε απορρόφηση κονδυλίων, είτε δεν - Στην περίπτωση χρηματοδότησης νέων
γνωρίζουν από ΕΣΠΑ, είτε δεν έχουν πρόγραμμα να επιχειρήσεων : Στην Προγραμματική περίοδο (Π.Π.)
υλοποιήσουν. Με λάθος επιλογές δεν θα φταίει κανείς 2021-2027 θα υπάρχει δείκτης που θα μετρά την
για το μέλλον τους! παραγωγική Επένδυση -> Αριθμός νέων επιχειρήσεων
που ενισχύονται.
ΝΕΟΙ ΑΥΣΤΗΡΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ &
- Στην περίπτωση Έρευνα και καινοτομία ->
ΚΑΝΟΝΕΣ
ο δείκτης θα είναι : Αριθμός επιχειρήσεων που
Η Ε.Ε. και οι υπηρεσίες στην Ελλάδα γνωρίζουν πολύ συνεργάζονται με ερευνητικά ινστιτούτα.
καλά τις καθυστερήσεις στα έργα, στη χρηματοδότηση - Σε κάποια Παραγωγική Επένδυση -> ο δείκτης

e-Δίαυλος | σελ. 41
θα είναι: Αύξηση της απασχόλησης σε επιχειρήσεις που
ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ
ενισχύονται.
- Επίσης όταν επιχορηγούνται επιχειρήσεις ->
ΤΠ 1 (i) Ικανότητες R&D (Re-
τίθεται δείκτης που μετρά : Αριθμό επιχειρήσεων που search & Development)
Έξυπνη Ευρώπη
ενισχύονται για να εισάγουν προϊόντα νέα στην αγορά.
(ii) Ψηφιοποίηση
- Σε έργα π.χ. Δήμων – ΟΤΑ τίθενται δείκτες. Για
παράδειγμα : επισκέπτες σε τουριστικές υποδομές ή iii) ΜΜΕ
ωφελούμενοι σε έργα κοινωνικού ενδιαφέροντος κλπ. (iv) Δεξιότητες για την
- Ακόμη ιδιαίτερη σημασία δίδεται στην πράσινη έξυπνη εξειδίκευση
οικονομία, το πράσινο αποτύπωμα που θα αφήνουν
ΤΠ 2 (i) Ενεργειακή
τα έργα (τα οποία και θα προτιμούνται) καθώς και οι Πράσινη Ευρώπη αποδοτικότητα
δράσεις που επιρεάζουν θετικά πράσινες πολιτικές. (ii) Ανανεώσιμη Ενέργεια

ΤΟΜΕΙΣ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ : (iii) Έξυπνα Δίκτυα


Συνοπτικά μπορούν να αναφερθούν (για την ώρα) (iv) Κλιματική Αλλαγή
οι εξής τομείς που θα εστιαστεί το μεγαλύτερο
(v) Διαχείριση ύδατος
ενδιαφέρον όσον αφορά το γενικό αντικείμενο έργων
που θα χρηματοδοτηθούν. Πάνω σε αυτούς τους τομείς (vi) Κυκλική Οικονομία
μπορούν οι φορείς να κάνουν προετοιμασία : (vii) Βιοποικιλότητα

ΤΠ 3 (i) Ψηφιακή Διασύνδεση


Συνδεδεμένη (ii) ΔΕΔ-Μ (Διευρωπαϊκά
Ευρώπη Δίκτυα Μεταφορών)
(iii) Λοιπά δίκτυα εκτός
ΔΕΔ-Μ
(iv) Πολυτονική αστική
κινητικότητα

ΤΠ 4 (i) Υποδομές για την αγορά


εργασίας
Κοινωνική Ευρώπη
ii) Εκπαίδευση χωρίς
αποκλεισμούς

(iii) Ενσωμάτωση –
κοινωνική & στέγασης

(iv) Υποδομές υγείας

ΤΠ 5 (i) Αστική ολοκλήρωση


Κοινωνική Ευρώπη (ii) Χωρική ολοκλήρωση και
ΤΑΠΤΟΚ*

*ΤΑΠΤΟΚ : Τοπική Ανάπτυξη με Πρωτοβουλία Τοπικών Κοινοτήτων.

Κωνσταντίνος ΒΟΛΑΝΑΚΗΣ : Αργώ

e-Δίαυλος | σελ. 42
ΙΣΤΟΡΙΑ : Ο Κοινοβουλευτισμός στην Ελλάδα

Card Postal - ΑΘΗΝΑ 1899 : Το Παλάτι

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ


Νομοθετικά Σώματα
& Πρόεδροι Νομοθετικών Σωμάτων
Γράφει ο Σπύρος ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ

Ι. ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΑ ΣΩΜΑΤΑ
Το ελληνικό κράτος, ακόμη από την εποχή της Επανάστασης, άρχισε να οργανώνεται δημοκρατικά. Διαρκούσης της
Επανάστασης οι Έλληνες συνέρχονταν σε Εθνικές Συνελεύσεις για πολιτικά και στρατιωτικά θέματα.
Τα νομοθετικά σώματα που εμφανίστηκαν στην πολιτική ιστορία του κράτους είναι: το Πανελλήνιον, η Βουλή και η
Γερουσία.
Το Πανελλήνιον ήταν γνωμοδοτικό, επικουρικό του Κυβερνήτη, όργανο από 31 μέλη. Χωριζόταν σε τρία τμήματα:
Τμήμα Οικονομικών, Τμήμα Εσωτερικών και Τμήμα Πολεμικών.
Η Βουλή είναι αιρετό νομοθετικό σώμα που θεσπίστηκε με το Σύνταγμα του 1827, αλλά ουσιαστικά λειτούργησε μετά
την ψήφιση του Συντάγματος του 1844.

e-Δίαυλος | σελ. 43
Η Γερουσία σαν νομοθετικό σώμα λειτούργησε σε δύο φορές: με το Σύνταγμα του 1844, που τα μέλη της διοριζόταν από
το βασιλιά και με το Σύνταγμα του 1927, που ειδικό εκλογικό σώμα εξέλεγε τα μέλη.

Η ιστορική πορεία:
Το Σύνταγμα του 1827 ορίζει για την νομοθετική εξουσία:
«Η νομοθετική εξουσία ανήκει ιδιαιτέρως εις το σώμα των αντιπροσώπων του λαού, το οποίον ονομάζεται Βουλή»
(άρθρο 40),
«Η Βουλή σύγκειται από τους αντιπροσώπους των επαρχιών της Ελλάδος» (άρθρο 43),
«Οι αντιπρόσωποι εκλέγονται από τον λαόν, κατά τον περί εκλογής νόμον» (άρθρο 45).
Παρ’ όλα αυτά, στο άρθρο 73, δίδεται δικαίωμα αρνησικυρίας στον Κυβερνήτη κάνοντάς τον έτσι συμμέτοχο στην
νομοθετική εργασία:
«Παν προβούλευμα παρουσιάζεται εις τον Κυβερνήτην, και ει μεν ούτος το εγκρίνει, το επικυρώνει εντός δέκα πέντε
ημερών από την ημέρα της παρουσιάσεώς του, το δημοσιεύει και τότε πλέον τούτο είναι νόμος.
Εάν όμως δεν το εγκρίνη, το επιστρέφει εντός δέκα πέντε ημερών εις την Βουλήν με τας προσθαφαιρέσεις και
παρατηρήσεις του. Η δε Βουλή αντιγράφει αυτολεξεί ταύτας, τας παραπέμπει εις την ανήκουσαν διαρκή επιτροπήν της,
δια να τας σκεφθή και να τας υποβάλη εις αναθεώρησιν της. Κ’ εάν αυτή δεν εγκρίνη το ούτως έχον προβούλευμα, το
πέ-μπει και δεύτερον εις τον Κυβερνήτην.
Εάν πάλιν ούτος αρνηθή την επικύρωσιν, το επιστρέφει εντός δέκα πέντε ημερών, αιτιολογών την άρνησίν του εις την
Βουλήν. Αύτη δε, κατά χρέος, το αναθεωρεί και αύθις. Κ’ εάν δια των πλειόνων ψήφων επιμείνη εις το προβούλευμα,
καθώς παρ’ αυτής ενεκρίθη, το πέμπει και τρίτον εις τον Κυβερνήτην, όστις χρεωστεί αμέσως να το επικυρώση και να το
δημοσιεύση, και τότε τούτο γίνεται νόμος».
Ο πρώτος Κυβερνήτης ανέστειλε το Σύνταγμα με το ΝΗ’ ψήφισμα της γιατί:
«αι δειναί της Πατρίδος περιστάσεις δεν εσυγχώρησαν, ούτε συγχωρούσι την ενέργειαν του εν Τροιζήνι επικυρωθέντος
και εκδοθέντος Πολιτικού Συντάγματος καθ’ όλην αυτου την έκτασιν…».

Το Σύνταγμα του 1844 προβλέπει δύο νομοθετικά σώματα, Βουλή και Γερουσία:
«Η Νομοθετική εξουσία ενεργείται συνάμα υπό του Βασιλέως, της Βουλής και της Γερουσίας» (άρθρο 15).
Τα αξιώματα Βουλευτή και Γερουσιαστή είναι διακριτά, τα δύο δε σώματα συνεδριάζουν χωριστά:
«Ουδείς δύναται να ήναι συγχρόνως Βουλευτής και Γερουσιαστής» (άρθρο 46).
«Η Βουλή και η Γερουσία συνεδριάζουν ιδία, η μεν εν τω Βουλευτηρίω, η δε εν τω Συνεδρίω αυτής.
Μόνον δε, κατά την ημέραν της ενάρξεως της Βουλευτικής Συνόδου, και οσάκις το Σύνταγμα ορίζη, συνέρχονται
ομού εν τω Βουλευτηρίω» (άρθρο 51).
Οι Βουλευτές, που θεωρούνται αντιπρόσωποι του Έθνους, εκλέγονται για ορισμένο χρονικό διάστημα και εκλέγουν οι
ίδιοι το Προεδρείο τους:
«Η Βουλή σύγκειται εκ Βουλευτών, εκλεγομένων υπό των εχόντων δικαίωμα προς τούτο πολιτών, κατά τον περί εκλογής
Νόμον» (άρθρο 59),
«Οι Βουλευτές αντιπροσωπεύουσι το Έθνος και όχι μόνον την επαρχίαν υπό της οποίας εκλέγονται» (άρθρο 60),
«Ο περί εκλογής Νόμος προσδιορίζει τον αριθμόν των Βουλευτών, αναλόγως του πληθυσμού, πώποτε όμως ο αριθμός
ούτος δεν δύναται να ήναι ελάσσων των ογδοήκοντα» (άρθρο 61),
«Οι Βουλευταί εκλεγονται κατά τριετίαν» (άρθρο 62).
«Δια να εκλεχθή τις Βουλευτής απαιτείται,

e-Δίαυλος | σελ. 44
Το κτίριο της Βουλής ως ανάκτορο του Όθωνα.

Να ήναι πολίτης Έλλην, εγκατεστημένος εις την Ελλάδα, απολαμβάνων τα αστυκά και πολιτικά δκαιώματα, έχων
συμπληρωμένον το τριακοστόν έτος της ηλικίας του, και προς τούτοις τα παρά του Νόμου των εκλογών απαιτούμενα
προσόντα» (άρθρο 63).
«Η Βουλή εκλέγει εκ των Βουλευτών κατά την έναρξιν εκάστης Βουλευτικής Συνόδου τον Πρόεδρον, τους Αντιπροέδρους
και τους Γραμματείς αυτής» (άρθρο 65).
Οι Γερουσιαστές και ο Πρόεδρος της Γερουσίας διορίζονται από τον βασιλιά:
«Ο Βασιλεύς διορίζει τους Γερουσιαστάς ισοβίως» (άρθρο 70, § 1).
«Ο ελάχιστος αριθμός των Γερουσιαστών ορίζεται εις είκοσι επτά, δύναται δε ο Βασιλεύς ν’ αυξήση αυτόν, κατά
τας ανάγκας, μέχρι του ημίσεως του όλου αριθμού των Βουλευτών.
Μόνον συγκαταθέσει της Βουλής δύνανται να διορισθώσιν υπό του Βασιλέως πλείονες Γερουσιασταί του
ειρημένου αριθμού» (άρθρο 71).
«Ο Βασιλεύς διορίζει εκ των Γερουσιαστών τον Πρόεδρον της Γερουσίας κατά τριετίαν, αύτη δε κατά πάσαν
Βουλευτικήν Σύνοδον εκλέγει εκ των ιδίων μελών δύο Αντιπροέδρους και δύο Γραμματείς» (άρθρο 78).
Tο άρθρο 72 του Συντάγματος του 1844 προσδιορίζει τα προσόντα των Γερουσιαστών:
« … 5) Ν’ ανεδείχθη εν τη Ελλάδι,
α’) Είτε Μέλος ή Υπουργός των κατά τον υπέρ της ανεξαρτησίας αγώνα εθνικών Κυβερνήσεων τουλάχιστον
άπαξ μέχρι τέλους του χιλιοστού οκτακοσιοστού εικοστού ε-βδόμου έτους.
β’) Είτε Πληρεξούσιος, εκλεχθείς δις, εις εθνικάς Συνελεύσεις, συμπεριλαμβανομένης και της παρούσης, ή
Βουλευτής εις δύο τουλάχιστον περιόδους, παρελθούσης και μελλούσας, ή άπαξ Πληρεξούσιος ή άπαξ Βουλευτής.
γ’) Είτε Αρχηγός Στρατοπέδου, ή Στόλου, ή Ναυτικής μοίρας, οδηγήσας τα Ελληνικά όπλα κατά τον υπέρ της
ανεξαρτησίας αγώνα εις πολιορκίας ή μάχας.
δ’) Είτε ανήρ ιστορικός δια λαμπρών ανδραγαθημάτων, ή αδροτάτων χρηματικών θυσιών.
ε’) Είτε Πρόεδρος της Βουλής, εις δύο Βουλευτικάς Συνόδους, μετά την δημοσίευσιν του παρόντος Συντάγματος.

e-Δίαυλος | σελ. 45
στ’) Είτε Υπουργός, μετά τετραετίαν ως τοιούτος.
ζ’) Είτε Στρατηγός, Αντιστράτηγος, Υποστράτηγος, Ναύαρχος, Αντιναύαρχος ή Υποναύαρχος, μετά πενταετίαν
από του διορισμού ως τοιούτου.
η’) Είτε Πρέσβυς, μετά πενταετή υπηρεσίαν ως τοιούτος.
θ’) Είτε Πρόεδρος του Αρείου Πάγου, ή του Ελεγκτικού Συνεδρίου, μετά εξαετή υπηρεσίαν ως τοιούτος.
ι’) Είτε Εισαγγελεύς παρά τω Αρείω Πάγω, ή Πρόεδρος Εφετών, ή Νομάρχης, μετά οκταετή υπηρεσίαν ως
τοιούτος.
ια’) Είτε Επίτροπος παρά τω Ελεγκτικώ Συνεδρίω, Εισαγγελεύς παρ’ Εφέτες, ή Αρειοπαγίτης, μετά δεκαετή
υπηρεσίαν ως τοιούτος.
ιβ’) Είτε Πρόεδρος Νομαρχιακού Συμβουλίου, τρις ως τοιούτος εκλεχθείς και εξ έτη ως νομαρχιακός
Σύμβουλος υπηρετήσας.
ιγ’) Είτε Πρύτανις του Πανεπιστημίου, δις ως τοιούτος εκλεχθείς και δεκαετή υπηρεσίαν ως Καθηγητής.
ιδ’) Είτε Αντιπρόεδρος Εμπορικού Επιμελητηρίου, δις ως τοιούτος εκλεχθείς και μετά, εξαετή υπηρεσίαν ως
επιμελητής…».

Το Σύνταγμα του 1864 προβλέπει ένα νομοθετικό σώμα, τη Βουλή


«Η νομοθετική εξουσία ενεργείται υπό του Βασιλέως και της Βουλής» (άρθρο 22),
ορίζει από ποιους αποτελείται, πως αυτοί εκλέγονται και για πόσο χρόνο:
«Η Βουλή σύγκειται εκ Βουλευτών εκλεγομένων υπό των εχόντων δικαίωμα προς τούτο πολιτών, δι’ αμέσου, καθολικής
και μυστικής δια σφαιριδίων ψηφοφορίας, κατά των Συνελεύσεως ταύτης ψηφισθησομένων περί εκλογής Νόμον,
μεταβλητόν όντα κατά τας λοιπάς διατάξεις αυτού. Αι Βουλευτικαί εκλογαί διατάσσονται και ενεργούνται ταυτοχρό-
νως καθ’ όλην την επικράτειαν» (άρθρο 66).
«Οι Βουλευταί αντιπροσωπεύουσι το έθνος και ουχί μόνον την επαρχίαν υπό της οποίας εκλέγονται» (άρθρο 67).
«Οι Βουλευταί εκλέγονται κατά τετραετίαν» (άρθρο 69).
«Δια να εκλεχθή τις Βουλευτής απαιτείται να ήναι πολίτης Έλλην, εκ της επαρχίας παρ’ ης εκλέγεται, ή προ δύο
ετών τουλάχιστον εγκατεστημένος εν αυτή, απολαμβάνων προ διετίας τα αστυκά και πολιτικά δικαιώματα, έχων
συμπεπληρωμένον το τριακοστόν έτος της ηλικίας του, και προς τούτοις τα παρά του νόμου των εκλογών απαιτούμενα
προσόντα» (άρθρο 70)
και θεσπίζει τη βουλευτική ασυλία:
«Βουλευτής δεν καταδιώκεται ουδ’ οπωσδήποτε εξετάζεται ένεκα γνώμης ή ψήφου δοθείσης παρ’ αυτού κατά την
ενέργειαν των βουλευτικών του καθηκόντων» (άρθρο 62).
Για την οργάνωση της Βουλής προβλέπει:
«Η Βουλή εκλέγει εκ των Βουλευτών, κατά την έναρξιν εκάστης Βουλευτικής Συνόδου, τον πρόεδρον, τους αντιπροέδρους
και τους γραμματείς αυτής» (άρθρο 74).
Το Σύνταγμα του 1911 διατηρεί τις βασικές διατάξεις για τη Βουλή και τους βουλευτές του Συντάγματος του 1864.
Διαφορές διακρίνονται στα άρθρα που αναφέρονται στην εκλογή των βουλευτών, όπου δεν προσδιορίζεται το μέσον
της εκλογής (σφαιρίδιο ή ψηφοδέλτιο) και μειώνεται η ηλικία για την άσκηση του δικαιώματος του εκλέγεσθαι στο
εικοστό πέμπτο έτος.
Το Σύνταγμα του 1911 είχε ανασταλεί την περίοδο 29 Σεπτεμβρίου 1925 μέχρι 6 Νοεμβρίου 1926: Δικτατορία Θεόδ.
Πάγκαλου, κίνημα Γ. Κονδύλη.

e-Δίαυλος | σελ. 46
Το Σύνταγμα του 1927 προβλέπει δύο νομοθετικά σώματα, Βουλή και Γερουσία:
«Η νομοθετική εξουσία ασκείται υπό της Βουλής και της Γερουσίας» (άρθρο 3).
Για τη Βουλή ορίζει:
«Η Βουλή σύγκειται εκ βουλευτών εκλεγομένων κατά νόμον υπό των εχόντων δικαίωμα προς τούτο πολιτών δ’ αμέσου,
καθολικής και μυστικής ψηφοφορίας. Αι βουλευτικαί εκλογαί διατάσσονται και ενεργούνται ταυτοχρόνως καθ’ όλην
την Επικράτειαν» (άρθρο 36 § 1)
«Οι βουλευταί αντιπροσωπεύουν το Έθνος και όχι μόνον την εκλογικήν περιφέρειαν, από την οποίαν εκλέγονται»
(άρθρο 37)
«Οι βουλευταί εκλέγονται δια τέσσαρα συναπτά έτη, αρχόμενα από της ημέρας των γενικών εκλογών. Άμα τη λήξει της
τετραετούς περιόδου διατάσσεται η ενέργεια γενικών βουλευτικών εκλογών εντός τεσσαράκοντα πέντε ημερών, εντός
δε μηνός από των εκλογών συγκαλείται η Βουλή. Αναπληρωματική εκλογή δεν ενεργείται κατά το τελευταίον έτος της
περιόδου, εκτός εάν ο αριθμός των κενών βουλευτικών εδρών υπερβή το τέταρτον του όλου αριθμού» (άρθρο 38)
«Όπως εκλεγεί τις βουλευτής απαιτείται να είναι πολίτης Έλλην, να έχη συμπληρώσει το εικοστόν πέμπτον έτος της
ηλικίας του και να έχη την ικανότητα του εκλέγειν» (άρθρο 39 § 1)
«Βουλευτής δεν καταδιώκεται ουδ’ οπωσδήποτε εξετάζεται ένεκα γνώμης ή ψή-φου δοθείσης παρ’ αυτού κατά την
ενέργειαν των βουλευτικών του καθηκόντων» (άρθρο 56 § 1)
Για τη Γερουσία ορίζει:
«Η Γερουσία απαρτίζεται από 120 Γερουσιαστάς. Τα 9/12 τουλάχιστον αυτών εκλέγονται υπό του λαού και το 1/12
το πολύ επιτρέπεται να εκλέγουν η Βουλή και η Γερουσία εν κοινή συνεδρία κατά την αρχήν εκάστης βουλευτικής
περιόδου. Οι Γερουσιασταί εκλέγονται δι’ εννέα έτη ανανεούμενοι ανά τριετίαν κατά το 1/3, οι δε υπό της Βουλής και
της Γερουσίας εκλεγόμενοι, δι’ όσον χρόνον διαρκεί η βουλευτική περίοδος.
Νόμος θέλει ορίσει τον τρόπον και την διαδικασίαν της εκλογής και της ανανεώ-σεως εκάστης κατηγορίας του όλου
αριθμού των γερουσιαστών.
Οι υπό της Βουλής και της Γερουσίας εκλεγόμενοι πρέπει να συγκεντρώσι τα υπό του νόμου ορισθησόμενα ιδιαίτερα
προσόντα» (άρθρο 59).
«Όπως εκλεγή τις Γερουσιαστής απαιτείται να έχη συμπληρώσει το 40όν έτος της ηλικίας του, να είναι πολίτης Έλλην
και να έχει την ικανότητα του εκλέγειν» (άρθρο 60 § 1)
«Το αξίωμα του Βουλευτού και το αξίωμα του Γερουσιαστού δεν επιτρέπεται να συνυπάρξουν εις το αυτό πρόσωπον»
(άρθρο 61).
«Η Γερουσία συνέρχεται πάντοτε όταν και η Βουλή, αι σύνοδοι δε αυτής διαρκούν όσον και αι της Βουλής, εκτός των
περιπτώσεων κατά τας οποίας η Γερουσία συγκροτείται εις δικαστήριον, οπότε οπότε εργάζεται μεν και απούσης της
Βουλής, αλλά δεν δύναται να ασκήση παρά μόνον δικαστικά καθήκοντα» (άρθρο 62).
«Κατά τας κοινάς συνεδρίας των νομοθετικών Σωμάτων προεδρεύει ο πρόεδρος της Βουλής και εφαρμόζεται ο
κανονισμός αυτής» (άρθρο 65).
Την 11.10.1935 ο Γ. Κονδύλης επανέφερε πραξικοπηματικά το Σύνταγμα του 1911 και κυβέρνησε δικτατορικά μέχρι
29.11.1935.
Την 04.08.1936 ο Ι. Μεταξάς κήρυξε δικτατορία αναστέλλοντας τις διατάξεις του Συντάγματος του 1911. Η αναστολή
διατηρήθηκε και κατά την διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου, την περίοδο της γερμανικής κατοχής και μέχρι την
01.09.1946.

e-Δίαυλος | σελ. 47
Στο Σύνταγμα του 1952 επαναλαμβάνονται τις βασικές διατάξεις για τη Βουλή και τους βουλευτές του Συντάγματος
του 1911.
Την 21.04.1967 ο Γ. Παπαδόπουλος επικεφαλής ομάδας στρατιωτικών προχώρησε στην αναστολή των διατάξεων του
Συντάγματος του 1952 που διατηρήθηκε μέχρι την κατάρρευση της «δικτατορίας των Συνταγματαρχών» την 23.07.1974.

Το Σύνταγμα του 1975 προβλέπει ένα νομοθετικό σώμα, τη Βουλή:


«Η νομοθετική λειτουργία ασκείται υπό της Βουλής και του Προέδρου της Δημοκρατίας» (άρθρο 26 § 1).
Για τη Βουλή ορίζει:
«1. Ο αριθμός των βουλευτών καθορίζεται δια νόμου, δεν δύναται όμως να είναι κατώτερος των διακοσίων, ουδέ
ανώτερος των τριακοσίων.
2. Οι βουλευταί αντιπροσωπεύουν το Έθνος.
3. Οι βουλευταί εκλέγονται δι’ αμέσου, καθολικής και μυστικής ψηφοφορίας, υπό των εχόντων το δικαίωμα του
εκλέγειν πολιτών, ως ο νόμος ορίζει. Ο νόμος δεν δύναται να περιορί-ση το δικαίωμα του εκλέγειν, ει μη μόνον λόγω μη
συμπληρώσεως κατωτάτου ορίου ηλικίας ή λό-γω ανικανότητος προς δικαιοπραξίαν ή συνεπεία αμετακλήτου ποινικής
καταδίκης δι’ ωρισμένα εγκλήματα.
4. Αι βουλευτικαί εκλογαί διενεργούνται ταυτοχρόνως καθ’ άπασαν την Επικράτειαν.
Νόμος δύναται να ορίζη τα της ασκήσεως του εκλογικού δικαιώματος υπό των εκτός της Επικρατείας ευρισκομένων
εκλογέων.
5. Η άσκησις του εκλογικού δικαιώματος είναι υποχρεωτική. Νόμος ορίζει εκάστοτε ε-κάστοτε τας εξαιρέσεις και τας
ποινικάς κυρώσεις» (άρθρο 51)
«Οι βουλευταί εκλέγονται δια τέσσαρα συναπτά έτη, αρχόμενα από της ημέρας των γενικών εκλογών» (άρθρο 53 § 1
εδ. α’)
«Μέρος της Βουλής, ουχί μείζον του ενός εικοστού του όλου αριθμού των βουλευτών, δύναται να εκλεγεται ενιαίως καθ’
άπασαν την Επικράτειαν, εν συναρτήσει προς την συνολικήν εν τη Επικρατεία εκλογικήν δύναμιν εκάστου κόμματος,
ως νόμος ορίζει» (άρθρο 54 § 3)
«Ο βουλευτής δεν καταδιώκεται, ουδ’ οπωσδήποτε εξετάζεται ένεκα γνώμης ή ψήφου δοθείσης παρ’ αυτού κατά την
άσκησιν των βουλευτικών καθηκόντων» (άρθρο 61 § 1)
«Η Βουλή εκλέγει εκ των βουλευτών κατά την έναρξιν εκάστης τακτικής συνόδου τον Πρόεδρον, τους Αντιπροέδρους

και Γραμματείς αυτής» (άρθρο 74).


ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΣΗΜΑ ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ
ΣΩΜΑΤΑ ΣΩΜΑΤΑ ΣΩΜΑΤΑ
ΕΝΕΡΓΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ
Ο συνολικός ενεργός χρόνος των βασικών ΧΡ ΜΗ ΗΜ ΧΡ ΜΗ ΗΜ
Νομοθετικών Σωμάτων και των παραλλαγών τους κατά ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΝ 1 5 18
την εξεταζόμενη περίοδο έχει ως εξής: (βλ. πιν. δίπλα) ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ 3 6 13 1 13
ΒΟΥΛΗ (*) 86 6 16
(*) Μέχρι 31.03.2019 ΓΕΡΟΥΣΙΑ 19 24
ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗ 7 9 14
Το Πανελλήνιον λειτούργησε την περίοδο 23.01.1828 - ΒΟΥΛΗ
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ 3 2 3
10.07.1829.
ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ
Εθνική Συνέλευση λειτούργησε τις περιόδους: α)

e-Δίαυλος | σελ. 48
20.12.1821 - 15.01.1822, β) 29.03.1823 - 18 .04.1823, γ) 06.04.1826 - 05.05.1827, δ) 11.07.1829 - 06.08.1829, ε) 05.12.1831
- 17.03.1832, στ) 08.11.1843 - 18.03.1844, ζ) 10.12.1862 - 16.11.1864 και η) 01.07.1935 - 17.12.1935.
Την περίοδο 11.06.1832 - 20.08.1832 λειτούργησε η «κατά συνέχεια Δ’ Εθνική Συνέλευση» ως παράλληλη Εθνική
Συνέλευση από τους «Συνταγματικούς».
Βουλή λειτούργησε τις περιόδους: α) 16.01.1822 - 07.06.1822, β) 26.04.1823 - 14.07.1823 άτυπα και από 07.09.1844
μέχρι σήμερα, εκτός των ανωμάλων πολιτικά περιόδων 29.09.1925 - 06.11 .1926, 04.08.1936 - 01.09.1946 και 21.04.1967
- 23.07.1974.
Ο ενεργός χρόνος της ΙΖ’ περιόδου υπολογίστηκε μέχρι την 31.12.2015. Η ΙΖ’ περίοδος συνε-χίζεται.
Γερουσία λειτούργησε τις περιόδους: α) 12.09.1829 - 25.01.1833 άτυπα, β) 26.09.1844 - 11 .08.1861 και γ) 22.05.1929 -
11.09.1934.
Αναθεωρητική Βουλή λειτούργησε τις περιόδους: α) 01.09.1910 - 26.09.1910 (Α’ Διπλή Αναθεωρητική Βουλή), β)
08.01.1911 - 06.07.1911 (Α’ Διπλή Αναθεωρητική Βουλή), γ) 02.03.1936 - 03.08.1936, δ) 14.05.1946 - 31.10.1949, ε)
09.12.1974 - 25.06.1977 και στ) 18.06.1985 - 24.06.1986.
Συντακτική Συνέλευση λειτούργησε τις περιόδους: α) 23.12.1920 - 15.09.1922, β) 02.01. 1924 και γ) 26.11.1926 -
03.08.1927.

ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΔΡΩΝ ΣΕ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΑ


Ο αριθμός των εδρών στα νομοθετικά σώματα δεν ήταν πάντοτε ο ίδιος για κάθε κοινοβουλευτική περίοδο.
Ο αριθμός των εδρών στο Εθνικό Κοινοβούλιο κυμαίνεται από 127 μέχρι 397. Ο αριθμός των ελληνικών εδρών στο
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κυμαίνεται από 21 μέχρι 25. Ο αριθμός των εδρών στη Γερουσία ήταν 120.
Αναλυτικά:
Οι εκλογές Μαΐου - Αυγούστου 1844 έγιναν για τις 127 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές Ιούνιος 1847 έγιναν για τις 127 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές Σεπτεμβρίου 1850 έγιναν για τις 131 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές Σεπτεμβρίου 1853 έγιναν για τις 138 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές Οκτωβρίου 1856 έγιναν για τις 138 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές Αυγούστου 1859 έγιναν για τις 139 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές Δεκεμβρίου 1860 - Μαρτίου 1861 έγιναν για τις 142 έδρες του Εθνικού Κοινο-βουλίου.
Οι εκλογές 14-17.05.1865 έγιναν για τις 139 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 21.03.1868 έγιναν για τις 187 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 16-19.05.1869 έγιναν για τις 187 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 26.02.1872 έγιναν για τις 178 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 27-30.01.1873 έγιναν για τις 190 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 23-26.06.1874 έγιναν για τις 190 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 18-21.07.1875 έγιναν για τις 190 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 23.09.1879 έγιναν για τις 208 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 20.12.1881 έγιναν για τις 244 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι επαναληπτικές εκλογές 02.05.1882 έγιναν για τις 244 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 07.04.1885 έγιναν για τις 245 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 04.01.1887 έγιναν για τις 150 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.

e-Δίαυλος | σελ. 49
Οι εκλογές 14.10.1890 έγιναν για τις 150 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 03.05.1892 έγιναν για τις 207 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 16.04.1895 έγιναν για τις 207 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 07.02.1899 έγιναν για τις 235 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 17.11.1902 έγιναν για τις 234 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 20.02.1905 έγιναν για τις 234 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 26.03.1906 έγιναν για τις 177 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 08.08.1910 έγιναν για τις 362 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου (α’ διπλή αναθεωρητική βουλή).
Οι εκλογές 28.11.1910 έγιναν για τις 362 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου (β’ διπλή αναθεωρητική βουλή).
Οι εκλογές 11.03.1912 έγιναν για τις 181 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 31.05.1915 έγιναν για τις 316 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 06.12.1915 έγιναν για τις 332 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 01.11.1920 έγιναν για τις 370 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου (γ’ συντακτική συνέλευση).
Οι εκλογές 16.12.1923 έγιναν για τις 397 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου (δ’ συντακτική συνέλευση).
Οι εκλογές 07.11.1926 έγιναν για τις 284 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 19.08.1928 έγιναν για τις 250 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 21.04.1929 έγιναν για τις 120 έδρες της Γερουσίας.
Οι εκλογές 26.09.1932 έγιναν για τις 250 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 26.09.1932 έγιναν για ανανέωση 30 εδρών της Γερουσίας.
Οι εκλογές 05.03.1933 έγιναν για τις 248 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 09.06.1935 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 26.01.1936 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου (γ’ αναθεωρητική βουλή).
Οι εκλογές 31.03.1946 έγιναν για τις 354 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου (δ’ αναθεωρητική βουλή).
Οι εκλογές 05.03.1950 έγιναν για τις 250 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 09.09.1951 έγιναν για τις 258 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 16.11.1952 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 19.02.1956 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 11.05.1958 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 29.10.1961 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 03.11.1963 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 16.02.1964 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 17.11.1974 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου (ε’ αναθεωρητική βουλή).
Οι εκλογές 20.11.1977 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 18.10.1981 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι ευρωεκλογές 18.10.1981 έγιναν για τις 24 ελληνικές έδρες του Ευρωκοινοβουλίου.
Οι ευρωεκλογές 17.06.1984 έγιναν για τις 24 ελληνικές έδρες του Ευρωκοινοβουλίου.
Οι εκλογές 02.06.1985 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 18.06.1989 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι ευρωεκλογές 18.06.1989 έγιναν για τις 24 ελληνικές έδρες του Ευρωκοινοβουλίου.
Οι εκλογές 05.11.1989 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.

e-Δίαυλος | σελ. 50
Οι εκλογές 08.04.1990 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 10.10.1993 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι ευρωεκλογές 12.06.1994 έγιναν για τις 25 ελληνικές έδρες του Ευρωκοινοβουλίου.
Οι εκλογές 22.09.1996 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι ευρωεκλογές 16.06.1999 έγιναν για τις 25 ελληνικές έδρες του Ευρωκοινοβουλίου.
Οι εκλογές 09.04.2000 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 07.03.2004 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι ευρωεκλογές 13.06.2004 έγιναν για τις 24 ελληνικές έδρες του Ευρωκοινοβουλίου.
Οι εκλογές 16.09.2007 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι ευρωεκλογές 07.06.2009 έγιναν για τις 22 ελληνικές έδρες του Ευρωκοινοβουλίου.
Οι εκλογές 04.10.2009 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 06.05.2012 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 17.06.2012 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι ευρωεκλογές 25.05.2014 έγιναν για τις 21 ελληνικές έδρες του Ευρωκοινοβουλίου.
Οι εκλογές 25.01.2015 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.
Οι εκλογές 20.09.2015 έγιναν για τις 300 έδρες του Εθνικού Κοινοβουλίου.

ΑΞΙΩΜΑΤΑ ΕΠΙΣΗΜΑ ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΣΥΝΟΛΟ


ΣΩΜΑΤΑ & ΕΠΙΣΗΜΑ ΣΩΜΑΤΑ

ΧΡ ΜΗ ΧΡ
ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ 3 3
ΠΡΟΒΟΥΛΟΥ ΤΟΠΟΝ ΕΠΕΧΩΝ 1 1
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ 11 11
ΜΕΛΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ 21 21
ΠΡΟΣΩΡΙΝΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ 1 1
ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ 10 1 11
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ 52 1 53
ΚΟΣΜΗΤΟΡΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ 6 6
ΑΡΧΙΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ 1 1
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ 41 4 45
ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ 2 2 4
ΒΟΗΘΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ 2 2
ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ
ΠΑΡΕΔΡΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ 2
ΠΡΟΣΩΡΙΝΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ 3 3
ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ 3 3

e-Δίαυλος | σελ. 51
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ 6 6
ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ
ΚΟΣΜΗΤΟΡΑΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ 6 6
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ 12 12
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣ 8 8
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣ 38 38
ΚΟΣΜΗΤΟΡΑΣ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣ 6 6
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣ 28 28
ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣ 2 2
ΑΡΧΕΙΟΦΥΛΑΞ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣ 1 1
ΠΡΟΣΩΡΙΝΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ 2 2
ΒΟΥΛΗΣ
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ 6 6
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ 23 23
ΚΟΣΜΗΤΟΡΑΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ 17 17
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ 35 35
ΦΟΡΟΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ 2 2
ΒΟΥΛΗΣ
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 69 2 71
ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 1 1
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΒΟΥΛΗΣ 288 8 296
ΚΟΣΜΗΤΟΡΑΣ ΒΟΥΛΗΣ 97 10 107
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΒΟΥΛΗΣ 387 13 400
ΤΑΜΙΑΣ ΒΟΥΛΗΣ 1
ΕΦΟΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΡΙΟΥ 2 2

ΕΦΟΡΟΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ 8 8

ΒΙΒΛΙΟΦΥΛΑΞ ΒΟΥΛΗΣ 1 1

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ 3 2

e-Δίαυλος | σελ. 52
ΑΠΑΣΧΟΛΗΘΕΝΤΑ ΑΤΟΜΑ & ΑΞΙΩΜΑΤΑ ΣΕ ΠΡΟΕΔΡΕΙΑ
Απασχοληθέντα άτομα
Συνολικά στα προεδρεία των νομοθετικών σωμάτων απασχολήθηκαν 1011 άτομα: 982 άνδρες και 29 γυναίκες.
Στα προεδρεία μόνο επίσημων νομοθετικών σωμάτων απασχολήθηκαν 1003 άτομα: 974 ανδρες και 29 γυναίκες.
Στα προεδρεία επίσημων και παράλληλων νομοθετικών σωμάτων απασχολήθηκαν 4 άνδρες
Στα προεδρεία μόνο παράλληλων νομοθετικών σωμάτων απασχολήθηκαν 4 άνδρες.
Αναλυτικά απασχοληθέντα άτομα κατά αξίωμα προεδρείων νομοθετικών σωμάτων:
Εμφάνιση αξιωμάτων σε προεδρεία νομοθετικών σωμάτων
Τα αξιώματα στα προεδρεία των νομοθετικών σωμάτων κατά τη διάρκεια του ενεργού τους χρόνου εμφανίζονται:
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 20.12.1821 (Α’ Εθνική Συνέλευση, Νέα Επίδαυρος-Πιάδα) μέχρι
17.12.1935 (Ε’ Εθνική Συνέλευση).
ΠΡΟΣΩΡΙΝΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 10.12.1862 μέχρι 16.01.1863 (στη Β’ Εθνική Συνέλευση).
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 29.03.1823 (Β’ Εθνική Συνέλευση, Άστρος) μέχρι 17.12.1935 (Ε’
Εθνική Συνέλευση).
ΠΑΡΕΔΡΟΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 14.07.1832 μέχρι 20.08.1832 (στη παράλληλη κατά συνέχειαν Δ’ Εθνική
Συνέλευση, Πρόνοια Ναυπλίου)
ΚΟΣΜΗΤΟΡΕΣ ΕΘΝΙΚΩΝ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ: Από 01.07.1935 μέχρι 17.12.1935 (στην Ε’ Εθνική Συνέλευση).
ΑΡΧΙΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 29.03.1823 μέχρι 18.04.1823 (στη Β’ Εθνική Συνέλευση, Άστρος).
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 20.12.1821 (Α’ Εθνική Συνέλευση, Νέα Επίδαυρος - Πιάδα) μέχρι
17.12.1935 (Ε’ Εθνική Συνέλευση).
ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 05.12.1831 (Ε’ Εθνική Συνέλευση, Άργος) μέ-χρι 17.03.1832 (Ε’
Εθνική Συνέλευση, Ναύπλιο) και από 14.07.1832 μέχρι 20.08.1832 (στη παράλληλη κατά συνέχειαν Δ’ Εθνική Συνέλευση,
Πρόνοια Ναυπλίου).
ΒΟΗΘΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 11.02.1827 (Γ’ Εθνική Συνέλευση, Ερμιόνη - τακτική)
μέχρι 05.05.1827 (Γ’ Εθνική Συνέλευση, Τροιζήνα - τακτική).
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 18.01.1921 (Γ’ Συντακτική Συνέλευση) μέχρι 03. 08.1927
(Συντακτική Συνέλευση).
ΠΡΟΣΩΡΙΝΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 23.12.1920 (Γ’ Συντακτική Συνέ-λευση) μέχρι
20.01.1924 (Δ’ Συντακτική Συνέλευση).
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 18.01.1921 (Γ’ Συντακτική Συνέλευση) μέχρι 03.08.1927
(Συντακτική Συνέλευση).
ΚΟΣΜΗΤΟΡΑΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 18.01.1921 (Γ’ Συντακτική Συνέλευση) μέχρι 03.08.1927
(Συντακτική Συνέλευση).
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ: Από 18.01.1921 (Γ’ Συντακτική Συνέλευση) μέχρι 03.08.1927
(Συντακτική Συνέλευση).
ΠΡΟΒΟΥΛΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ: Από 23.01.1828 μέχρι 04.02.1829.
ΠΡΟΒΟΥΛΟΥ ΤΟΠΟΝ ΕΠΕΧΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ: Από 05.02.1829 μέχρι 18.03.1829.
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ: Από 23.01.1828 μέχρι 04.02.1829.
ΜΕΛΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ: Από 23.01.1828 μέχρι 04.02.1829.

e-Δίαυλος | σελ. 53
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 16.01.1822 (Α’ Περίοδος) μέχρι σήμερα (ΙΖ’ Περίοδος).
ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 30.07.1965 μέχρι 25.09.1965 (στην Η’ Περίοδο, Έκτακτη Σύνοδο).
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 20.12.1844 (Α’ Περίοδος, Α’ Σύνοδος) μέχρι σήμερα (ΙΖ’ Περίοδος).
ΚΟΣΜΗΤΟΡΑΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 04.06.1903 (ΙΣΤ’ Περίοδος, Έκτακτη Σύνοδος) μέχρι σήμερα (ΙΖ’ Περίοδος).
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 20.12.1844 (Α’ Περίοδος, Α’ Σύνοδος) μέχρι σήμερα (ΙΖ’ Περίοδος).
ΤΑΜΙΑΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 22.03.1861 μέχρι 11.08.1861 (στη Ζ’ Περίοδο, Α’ Σύνοδο).
ΕΦΟΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΡΙΟΥ: Από 06.07.1879 (Ζ’ Περίοδος, Έκτακτη Σύνοδος) μέχρι 23.09.1897 (ΙΔ’ Περίοδος, Έκτακτη
Σύνοδος).
ΕΦΟΡΟΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 03.11.1897 (ΙΔ’ Περίοδος, Γ’ Σύνοδος) μέχρι 13.01. 1910 (ΙΗ’ Περίοδος, Δ’
Σύνοδος).
ΒΙΒΛΙΟΦΥΛΑΚΑΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 22.03.1861 μέχρι 11.08.1861 (στη Ζ’ Περίοδο, Α’ Σύνοδο).
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 01.09.1910 (Α’ διπλή Αναθεωρητική Βουλή) μέχρι 25.06.1977 (Ε’
Αναθεωρητική Βουλή - Α’ Περίοδος, Γ’ Σύνοδος).
ΠΡΟΣΩΡΙΝΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 01.09.1910 (Α’ διπλή Αναθεωρητική Βουλή) μέχρι
09.01.1911 (Β’ διπλή Αναθεωρητική Βουλή).
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 01.09.1910 (Α’ διπλή Αναθεωρητική Βουλή) μέχρι 25.06.1977
(Ε’ Αναθεωρητική Βουλή - Α’ Περίοδος, Γ’ Σύνοδος).
ΚΟΣΜΗΤΟΡΑΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 01.09.1910 (Α’ διπλή Αναθεωρητική Βουλή) μέχρι 25.06.1977 (Ε’
Αναθεωρητική Βουλή - Α’ Περίοδος, Γ’ Σύνοδος).
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 01.09.1910 (Α’ διπλή Αναθεωρητική Βουλή) μέχρι 25.06.1977 (Ε’
Αναθεωρητική Βουλή - Α’ Περίοδος, Γ’ Σύνοδος).
ΕΦΟΡΟΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΒΟΥΛΗΣ: Από 01.09.1910 (Α’ διπλή Αναθεωρητική Βουλή) μέχρι
06.07.1911 (Β’ διπλή Αναθεωρητική Βουλή).
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣ: Από 12.09.1829 μέχρι 08.03.1934 (Ζ’ Σύνοδος).
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣ: Από 26.09.1844 (Α’ Περίοδος, Α’ Σύνοδος) μέχρι 08.03.1934 (Ζ’ Σύνοδος).
ΚΟΣΜΗΤΟΡΑΣ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣ: Από 22.05.1929 (Α’ Σύνοδος) μέχρι 30.01.1934 (ΣΤ’ Σύνοδος).
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣ: Από 12.09.1829 μέχρι 30.01.1934 (ΣΤ’ Σύνοδος).
ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣ: Από 12.09.1829 μέχρι 14.06.1830.
ΑΡΧΕΙΟΦΥΛΑΚΑΣ ΓΕΡΟΥΣΙΑΣ: Από 12.09.1829 μέχρι 14.06.1830.

ΙΙ. ΠΡΟΕΔΡΟΙ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ


Οι εργασίες των Νομοθετικών Σωμάτων, Βουλής και Γερουσίας, διευθύνονται από Προεδρεία.
Κατά το Σύνταγμα της Τροιζήνας του 1827, ενώ η βουλευτική περίοδος είναι τριετής, το προ-εδρείο της Βουλής
εκλέγεται κάθε χρόνο. Αξίζει να σημειωθεί ότι όλα τα μέλη του προεδρείου πρέπει να έχουν την έγκριση της πλειοψηφίας
του σώματος («των πλειόνων ψήφων των αντιπροσώπων»), αλλά μόνον ο Αντιπρόεδρος είναι υποχρεωτικό να είναι
βουλευτής («εντός σώματος»). Οι Γραμματείς είναι υπηρεσιακοί («εκτός του σώματος») και ο Πρόεδρος μπορεί να είναι
ή να μην είναι βουλευτής («εντός ή εκτός της Βουλής»). Το Σύνταγμα προβλέπει για το Προεδρείο Βουλής:
«Η Βουλή έχει Πρόεδρον, Αντιπρόεδρον, Πρώτον και Δεύτερον Γραμματέα με τους αναγκαίους υπογραμματείς» (άρθρο
47).
«Ο Πρόεδρος και Αντιπρόεδρος εκλέγονται από την Βουλήν δια των πλειόνων ψήφων. Εκλέγεται, ο μεν Πρόεδρος
εντός ή εκτός της Βουλής, ο δε Αντιπρόεδρος, μόνον ε-ντός» (άρθρο 48).
e-Δίαυλος | σελ. 54
«Ο Πρώτος και ο Δεύτερος Γραμματεύς εκλέγονται εκτός του σώματος δια των πλειόνων ψήφων των αντιπροσώπων»
(άρθρο 49).
«Ο Πρόεδρος προεδρεύει εις τας καθημερινάς συνεδριάσεις, διορίζει την ημέραν και ώραν της ενάρξεως αυτών, τας
απολύει και, όταν η χρεία το καλή, συγκαλεί την Βουλήν εις έκτακτον συνεδρίασιν» (άρθρο 50).
«Κατ’ αίτησιν είκοσιν από τους παρευρισκομένους βουλευτάς, ο Πρόεδρος χρεωστεί να συγκροτήση συνεδρίασιν»
(άρθρο 51).
«Όταν ο Πρόεδρος λείπη, ο Αντιπρόεδρος εκπληρώνει τα χρέη εκείνου. Όταν όμως λείπωσι και οι δύο, τότε λαμβάνει
την καθέδραν ο γεροντότερος των αντιπροσώπων» (άρθρο 52).
«Όταν τύχη ν’ αποθάνη ο ένας από τους δύο ή πέση σε φυσικήν ανικανότητα, τότε αντικασταίνεται άλλος, κατά το 48
άρθρον» (άρθρο 53).
«Η διάρκεια της προεδρίας και της αντιπροεδρίας είναι ενιαύσιος» (άρθρο 54).

Το Σύνταγμα του 1844 προβλέπει δύο Νομοθετικά Σώματα, Βουλή και Γερουσία και θέλει όλα τα μέλη του Προεδρείου
της Βουλής βουλευτές. Η θητεία του διαρκεί όσο και Βουλευτική Σύνοδος. Ο αριθμός των Αντιπροέδρων και των
Γραμματέων δεν καθορίζεται, αλλά από τη διατύπωσή του άρθρου προβλέπονται περισσότεροι του ενός για κάθε θέση.
Ο βασιλιάς κατά το Σύνταγμα του 1844 εξουσιάζει τη Γερουσία. Διορίζει, με τις προϋποθέσεις του άρθρου 72 τους
Γερουσιαστές για ισόβια θητεία και απ’ αυτούς διορίζει τον Πρόεδρό της. Τα μέλη της Γερουσίας εκλέγουν από τους
Γερουσιαστές Αντιπροέδρους και Γραμματείς (δύο σε κάθε θέση) σε κάθε Σύνοδο.
Το Σύνταγμα του 1844 προβλέπει για το Προεδρείο Βουλής:
«Η Βουλή εκλέγει εκ των Βουλευτών κατά την έναρξιν εκάστης Βουλευτικής Συνόδου τον Πρόεδρον, τους Αντιπροέδρους
και τους Γραμματείς αυτής» (άρθρο 65).
και για το Προεδρείο της Γερουσίας προβλέπει:
«Ο Βασιλεύς διορίζει τους Γερουσιαστάς ισοβίως.
Τα Διατάγματα του διορισμού των προσυπογράφονται παρά του Προέδρου του Υπουργικού Συμβουλίου» (άρθρο 70).
«Ο Βασιλεύς διορίζει εκ των Γερουσιαστών τον Πρόεδρον της Γερουσίας κατά τριετίαν, αύτη δε κατά πάσαν Βουλευτικήν
Σύνοδον εκλέγει εκ των ιδίων μελών δύο Αντι-προέδρους και δύο Γραμματείς» (άρθρο 78).

Τα Συντάγματα του 1864 (άρθρο 74) και του 1911 (άρθρο 74) επαναλαμβάνουν αυτούσιες τις διατάξεις του Συντάγματος
του 1844 για την εκλογή του Προεδρείου της Βουλής.

Το Σύνταγμα του 1927 προβλέπει δύο Νομοθετικά Σώματα, Βουλή και Γερουσία και θέλει, όπως και τα αμέσως
προηγούμενα Συντάγματα, όλα τα μέλη των Προεδρείων Βουλής και Γερουσίας βουλευτές ή γερουσιαστές αντίστοιχα.
Η θητεία του διαρκεί όσο και μια τακτική βουλευτική Σύνοδος. Αναβαθμίζει την πολιτική νομιμοποίηση των Προεδρείων
απαιτώντας ειδική απαρτία και ακόμη πε-ρισσότερο αναβαθμίζει τη θέση των Προέδρων απαιτώντας, κατά την πρώτη
τουλάχιστον ψηφοφορία, «απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών», ενώ για τους Αντιπροέδρους και
τους Γραμματείς αρκούν «τα τέσσερα πέμπτα του κατωτάτου ορίου της απαρτίας». Συγκεκριμένα:
«Η Βουλή εκλέγει εκ των βουλευτών κατά την έναρξιν εκάστης τακτικής βουλευτικής Συνόδου τον Πρόεδρον, τους
Αντιπροέδρους και τους Γραμματείς αυτής.
Δια να προβή η Βουλή εις την εκλογήν απαιτείται η παρουσία των ένδεκα εικοστών του όλου αριθμού των μελών αυτής.
Ο Πρόεδρος εκλέγεται δι’ απολύτου πλειοψηφίας του όλου αριθμού των βουλευτών. Αν αύτη δεν επιτευχθεί,

e-Δίαυλος | σελ. 55
επαναλαμβάνεται η ψηφοφορία, οπότε αρκούν προς εκλογήν τα τέσσερα πέμπτα του κατωτάτου ορίου της απαρτίας.
Η τελευταία πλειοψηφία αρκεί προς εκλογήν των αντιπροέδρων και γραμματέων.» (άρθρο 44).
Τα ίδια ισχύουν και για τη Γερουσία (άρθρο 66).

Το Σύνταγμα του 1952 (άρθρο 74) επαναφέρει αυτούσιες τις διατάξεις των Συνταγμάτων του 1844, του 1864 (άρθρο 74)
και του 1911 (άρθρο 74) για την εκλογή του Προεδρείου της Βουλής.

Το Σύνταγμα του 1975/1985 περιγράφει αναλυτικά τις αρμοδιότητες του Προέδρου της Βουλής, ορίζει ότι η εκλογή του
Προέδρου και των Αντιπροέδρων γίνεται στην αρχή της βουλευτική περιόδου (τα μέχρι τότε Συντάγματα όριζαν την
εκλογή στην αρχή κάθε βουλευτικής συνόδου) χωρίς να γίνεται αναφορά στα υπόλοιπα μέλη του Προεδρείου, που τον
τρόπο εκλογή τους, τον αριθμό τους και τη θητεία τους αφήνει στον Κανονισμό της Βουλής.
Το Σύνταγμα προβλέπει:
«1. Η Βουλή ορίζει τον τρόπο της ελεύθερης και δημοκρατικής λειτουργίας της με Κανονισμό, που ψηφίζεται από την
Ολομέλεια κατά το άρθρο 76 και δημοσιεύεται με παραγγελία του Προέδρου της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
2. Η Βουλή εκλέγει από τα μέλη της τον Πρόεδρο και τα λοιπά μέλη του Προεδρείου. σύμφωνα με τους ορισμούς του
Κανονισμού.
3. Ο Πρόεδρος και οι Αντιπρόεδροι εκλέγονται στην αρχή κάθε βουλευτικής περιόδου. (…)
Η Βουλή μπορεί, ύστερα από πρόταση πενήντα βουλευτών, να εκφράσει μομφή κατά του Προέδρου της Βουλής ή
μέλους του Προεδρείου, η οποία συνεπάγεται τη λήξη της θητείας του.
4. Ο Πρόεδρος της Βουλής διευθύνει τις εργασίες του Σώματος, μεριμνά για τη διασφάλιση της ανεμπόδιστης διεξαγωγής
των εργασιών του, την κατοχύρωση της ελεύθερης γνώμης και έκφρασης των βουλευτών, και την τήρηση της τάξης.
Ο Πρόεδρος μπορεί να λάβει και πειθαρχικά μέτρα σύμφωνα με όσα ορίζει ο Κανονισμός της Βουλής εναντίον κάθε
βουλευτή που παρεκτρέπεται.
5. Με τον Κανονισμό μπορεί να συσταθεί στη Βουλή επιστημονική υπηρεσία για την υποβοήθηση του νομοθετικού της
έργου.
6. Ο Κανονισμός καθορίζει την οργάνωση των υπηρεσιών της Βουλής υπό την εποπτεία του Προέδρου, καθώς και όλα
όσα αφορούν το προσωπικό της. Οι πράξεις του Προέδρου που αφορούν την πρόσληψη και την υπηρεσιακή κατάσταση
του προσωπικού της Βουλής υπόκεινται σε προσφυγή ή αίτηση ακύρωσης στο Συμβούλιο της Επικρατείας» (άρθρο 65).

ΕΝΕΡΓΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ
Τον μεγαλύτερο ενεργό χρόνο Προεδρίας (10 χρόνια, 3 μήνες, 3 μέρες) έχει ο Απ. Κακλαμάνης και τον μικρότερο
(2 μέρες) ο Νικ. Μακρής. Ο Παν. Νοταράς προήδρευσε για 1 μήνα και 13 μέρες στη παράλληλη «κατά συνέχειαν Δ’
ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ».
10 χρό-νια - 1 Πρόεδρος
5 χρόνια - 10 χρόνια 3 Πρόεδροι
3 χρόνια - 5 χρόνια 5 Πρόεδροι
1 χρόνος - 3 χρόνια 27 Πρόεδροι
6 μήνες - 1 χρόνος 16 Πρόεδροι
1 μήνας - 6 μήνες 34 Πρόεδροι
- 1 μήνας 13 Πρόεδροι

e-Δίαυλος | σελ. 56
ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΕΔΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ 1η ΕΚΛΟΓΗ ΤΟΥΣ
Στη μικρότερη ηλικία (29 ετών) εκλέχτηκε Πρόεδρος ο Δημ. Υψηλάντης και στη μεγαλύτερη (84 ετών) ο Νικ. Μακρής.
Οι περισσότεροι Πρόεδροι εκλέχτηκαν πρώτη φορά σε ηλικία μεταξύ 61 και 70 χρονών. Μια ομαδοποίηση των ηλικιών
των Προέδρων κατά την πρώτη εκλογή τους έχει ως εξής:
Αναλυτικά:

ΤΟΠΟΙ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΠΡΟΕΔΡΩΝ


Σύμφωνα με τους τόπους γέννησης οι επίσημοι πρωθυπουργοί και οι πρόεδροι των παράλληλων κυβερνήσεων
κατατάσσονται κατά περιφέρεια ως εξής:
ΑΤΤΙΚΗ & ΝΗΣΙΑ ΑΡΓΟΣΑΡΩΝΙΚΟΥ 20
ΘΕΣΣΑΛΙΑ 3
ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ 8
ΚΡΗΤΗ 2
ΚΥΚΛΑΔΕΣ 5
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1
ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ 3
ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ 31
ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ & ΕΥΒΟΙΑ 15
ΕΚΤΟΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 7
Οι περισσότεροι, λοιπόν, πρωθυπουργοί είναι γεννημένοι σε πόλεις της Πελοποννήσου (31) και οι λιγότεροι σε πόλεις
ΆΓΙΟΣ ΠΕΤΡΟΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ [1]: Βοζίκης Χαρ.
ΑΙΓΙΟ [2]: Λόντος Ανδρ., Μεσσηνέζης Ι.
ΆΡΓΟΣ [1]: Ρετσίνας Θεόδ.
ΓΑΡΜΠΕΛΙΑ ΜΑΝΗΣ [1]: Κουμουνδούρος Αλέξ.
ΓΑΣΤΟΥΝΗ [1]: Σισίνης Γ.
ΚΑΛΑΜΑΤΑ [1]: Κουμουνδούρος Κων.
ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ [1]: Παπακωνσταντίνου Κων.
ΚΕΡΠΙΝΗ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ [1]: Ζαΐμης Θρασ.
ΚΥΘΗΡΑ [2]: Κασιμάτης Στυλ., Ρικάκης Αντ.
ΛΑΓΚΑΔΙΑ ΑΡΚΑΔΙΑΣ [2]: Δεληγιάννης Καν., Δηληγιάννης Αναγν.
ΛΑΜΠΕΙΑ (ΔΙΒΡΗ) ΗΛΕΙΑΣ [1]: Στεφανόπουλος Στέφ.
ΜΑΓΟΥΛΙΑΝΑ ΑΡΚΑΔΙΑΣ [1]: Γόντικας Δημ.
ΜΕΣΣΗΝΗ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ [1]: Αλευράς Ι.
ΜΕΣΣΗΝΙΑ [1]: Ζάρκος Ι.
ΝΑΥΠΛΙΟ [1]: Σωτηρόπουλος Σωτ.
ΝΕΔΟΥΣΑ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ [1]: Σταματελόπουλος Νικήτας.
ΠΑΤΡΑ [1]: Γονατάς Στυλ.
ΠΕΡΙΒΟΛΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΣ [1]: Πολυδώρας Βύρων.
ΠΥΡΓΟΣ ΗΛΕΙΑΣ [2]: Αυγερινός Ανδρ., Κρεστενίτης Λυκ.
ΣΟΥΔΕΝΑ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ [1]: Πετμεζάς Λεων.
ΤΡΙΚΑΛΑ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ [1]: Νοταράς Παν.

e-Δίαυλος | σελ. 57
ΤΡΙΠΟΛΗ [4]: Βάρβογλης Παν., Δεληγεώργης Επαμ., Παλαμίδης Ρ., Κωνσταντόπουλος Κων.
ΤΡΟΙΖΗΝΑ [1]: Κριεζής Αντ.
ΧΑΡΑΚΑΣ ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑΣ [1]: Παπαμιχαλόπουλος Νικ.
ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ & ΕΥΒΟΙΑ
ΘΗΒΑ [1]: Γεωργαντάς Αντ.
ΛΑΜΙΑ [4]: Μακρόπουλος Ι., Τσιριμώκος Ηλ., Τσιριμώκος Ι., Χατζίσκος Νικ.
ΛΙΒΑΔΕΙΑ [3]: Μπουφίδης Νικ., Παπασπύρου Δημ., Φίλωνος Φίλων.
ΛΟΥΤΡΟ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ [1]: Στράτος Νικ.
ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ [2]: Βάλβης Ζ.-Ζ., Μακρής Νικ.
ΝΑΥΠΑΚΤΟΣ [1]: Αθανασιάδης-Νόβας Γ.
ΠΑΡΝΑΣΙΔΑ ΦΩΚΙΔΑΣ [1]: Κεχαγιάς Ευθ.
ΥΠΑΤΗ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ [1]: Χατζίσκος Δημ.
ΧΑΛΚΙΔΑ [1]: Βουδούρης Βασ.
ΕΚΤΟΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
ΧΕΙΜΑΡΡΑ ΑΛΒΑΝΙΑΣ [1]: Μήλιος Σπ.
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ [3]: Μαυροκορδάτος Αλέξ., Υψηλάντης Δημ., Χρηστίδης Δημ.
ΜΑΝΤΣΕΣΤΕΡ, Η.Β. [1]: Ρακτιβάν Κων.
ΣΜΥΡΝΗ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ [2]: Καλλιγάς Π., Μωραϊτίνης Αριστ.

ΠΡΟΕΔΡΟΙ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΩΝ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ


ΣΩΜΑΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ
ΓΕΝΝΗΣΗΣ 1ΗΣ
ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΕΚΛΟΓΗΣ
ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ-ΝΟΒΑΣ Γεώργιος 1893 1964 71
ΑΛΑΒΑΝΟΣ Κωνσταντίνος 1872 1924 52
ΑΛΕΥΡΑΣ Ιωάννης 1912 1981 69
ΑΝΑΡΓΥΡΟΥ Ανάργυρος 1814 1861 47
ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ Ανδρέας 1820 1858 38
ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ Σπυρίδων 1819 1882 63
ΒΑΛΒΗΣ Ζαφείριος-Ζηνόβιος 1800 1863 63
ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ Παναγιώτης 1799 1853 54
ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ Ελευθέριος 1864 1924 60
ΒΟΖΙΚΗΣ Χαράλαμπος 1862 1933 71
ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ Βασίλειος 1840 1892 52
ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ Δημήτριος 1814 1857 43
ΒΟΥΤΣΗΣ Νικόλαος 1951 2015 64
ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ Αντώνιος 1799 1849 50
ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ Νικόλαος 1830 1891 61
ΓΙΟΥΡΔΗΣ Λάζαρος 1811 1850 39

e-Δίαυλος | σελ.58
ΠΡΟΕΔΡΟΙ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΩΝ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ
ΣΩΜΑΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ
ΓΕΝΝΗΣΗΣ 1ΗΣ
ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΕΚΛΟΓΗΣ
ΓΟΝΑΤΑΣ Στυλιανός 1876 1932 56
ΓΟΝΤΙΚΑΣ Δημήτριος 1888 1950 62
ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ Επαμεινώνδας 1829 1864 35
ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ Κανέλλος 1780 1844 64
ΔΗΛΗΓΙΑΝΝΗΣ Αναγνώστης 1771 1847 76
ΔΗΛΗΓΙΑΝΝΗΣ Ιωάννης 1815 1873 58
ΔΡΟΣΟΣ Δρόσος 1798 1868 70
ΕΣΛΙΝ Κωνσταντίνος 1844 1910 66
ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ Κωνσταντίνος 1878 1912 34
ΖΑΪΜΗΣ Αλέξανδρος 1855 1895 40
ΖΑΪΜΗΣ Ανδρέας 1791 1828 37
ΖΑΪΜΗΣ Θρασύβουλος 1825 1855 30
ΖΑΡΚΟΣ Ιωάννης 1810 1874 64
ΘΕΟΤΟΚΗΣ Ιωάννης 1880 1946 66
ΘΕΟΤΟΚΗΣ Μιχαήλ 1842 1916 74
ΚΑΚΛΑΜΑΝΗΣ Απόστολος 1936 1993 57
ΚΑΛΛΙΓΑΣ Παύλος 1814 1883 69
ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ Δημήτριος 1800 1847 47
ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ Στυλιανός 1818 1875 57
ΚΕΧΑΓΙΑΣ Ευθύμιος 1819 1865 46
ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ Αλέξανδρος 1789 1857 68
ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ Αλέξανδρος 1817 1855 38
ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ Κωνσταντίνος 1846 1908 62
ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ Γεώργιος 1782 1828 46
ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ Λυκούργος 1793 1866 73
ΚΡΙΕΖΗΣ Αντώνιος 1796 1862 66
ΚΥΡΙΑΚΟΣ Διομήδης 1811 1863 52
ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Κωνσταντίνος 1832 1890 58
ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Ζωή 1976 2015 39
ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ Τριαντάφυλλος 1800 1868 68
ΛΕΒΙΔΗΣ Νικόλαος 1848 1906 58
ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ Κωνσταντίνος 1820 1870 50
ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ-ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ Κωνσταντίνος 1859 1921 62
ΛΟΝΤΟΣ Ανδρέας 1786 1859 73

e-Δίαυλος | σελ. 59
ΜΑΚΡΗΣ Νικόλαος 1827 1911 84
ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ Ιωάννης 1883 1952 69
ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ Αλέξανδρος 1791 1821 30
ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ Πέτρος 1773 1823 50
ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ Ευάγγελος-Βασίλειος 1953 2012 59
ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ Ιωάννης 1822 1863 41
ΜΗΛΙΟΣ Σπυρίδων (Σπυρομήλιος) 1800 1872 72
ΜΟΝΑΡΧΙΔΗΣ Αναγνώστης 1785 1853 68
ΜΠΑΚΛΑΤΖΗΣ Εμμανουήλ 1900 1965 65
ΜΠΕΝΑΚΗ-ΨΑΡΟΥΔΑ Άννα 1934 2004 70
ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ Νικόλαος 1842 1900 58
ΜΩΡΑΪΤΙΝΗΣ Αριστείδης 1806 1863 57
ΝΟΤΑΡΑΣ Πανούτσος 1740 1826 86
ΟΡΛΑΝΔΟΣ Ιωάννης 1772 1823 51
ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ Ρήγας 1794 1845 51
ΠΑΞΙΜΑΔΗΣ Ιάκωβος 1788 1867 79
ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Κωνσταντίνος 1907 1974 67
ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ Νικόλαος 1827 1879 52
ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ Δημήτριος 1876 1965 89
ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ Λεωνίδας 1860 1930 70
ΠΑΡΙΣΗΣ Ευστράτιος 1810 1852 42
ΠΕΤΜΕΖΑΣ Λεωνίδας 1825 1862 37
ΠΕΤΣΑΛΝΙΚΟΣ Φίλιππος 1950 2009 59
ΠΟΛΥΔΩΡΑΣ Βύρων 1947 2012 65
ΡΑΚΤΙΒΑΝ Κωνσταντίνος 1865 1924 59
ΡΑΛΛΗΣ Δημήτριος 1844 1902 58
ΡΕΝΙΕΡΗΣ Νικόλαος 1758 1829 71
ΡΕΤΣΙΝΑΣ Θεόδωρος 1836 1901 65
ΡΙΚΑΚΗΣ Αντώνιος 1824 1885 61
ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ Κωνσταντίνος 1896 1953 57
ΡΩΜΑΣ Αλέξανδρος 1863 1897 34
ΣΙΟΥΦΑΣ Δημήτριος 1944 2007 63
ΣΙΣΙΝΗΣ Γεώργιος 1769 1827 58
ΣΟΦΟΥΛΗΣ Θεμιστοκλής 1860 1917 57
ΣΤΑΜΑΤΕΛΟΠΟΥΛΟΣ Νικήτας 1787 1844 57
ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ Στέφανος [α] 1820 1886 66
ΣΤΡΑΤΟΣ Νικόλαος 1872 1911 39

e-Δίαυλος | σελ. 60
ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ Σωτήριος 1831 1879 48
ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ Αθανάσιος 1921 1989 68
ΤΣΑΜΑΔΟΣ Νικόλαος 1839 1899 60
ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ Ηλίας 1907 1963 56
ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ Ιωάννης 1866 1912 46
ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ Δημήτριος 1793 1822 29
ΦΙΛΩΝΟΣ Φίλων 1813 1861 48
ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ Δημήτριος 1805 1848 43
ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ Νικόλαος 1850 1903 53
ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ Δημήτριος 1799 1869 70

ΣΠΟΥΔΕΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΠΡΟΕΔΡΩΝ


Οι περισσότεροι (49) Πρόεδροι είναι Νομικοί και οι λιγότεροι (από 1) Αρχαιολόγοι, Βιομήχανοι, Γεωπόνοι, Δάσκαλοι,
Αρθρογράφοι, Διεθνολόγοι, Θεολόγοι, Ιδιωτικοί υπάλληλοι, Ιστορικοί, Κτηματίες, Λόγιοι, Μαθηματικοί, Ναυτικοί,
Πολιτικοί μηχανικοί, Πρακτικοί γιατροί, Συγγραφείς, Συνδικαλιστές, Τραπεζικοί.
Ανάλογα με τις γραμματικές γνώσεις ή τα επαγγέλματα οι Πρόεδροι των Νομοθετικών Σωμάρων κατατάσσονται γενικά
ως εξής (πολλοί έχουν περισσότερες από μία ιδιότητες):
ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΙ [2]: Αθανασιάδης-Νόβας Γ., Μπενάκη-Ψαρούδα Άννα.
ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ [1]: Αθανασιάδης-Νόβας Γ.
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΙ [1]: Σοφούλης Θεμ.
ΒΙΟΜΗΧΑΝΟΙ [1]: Ρετσίνας Θεόδ.
ΓΕΩΠΟΝΟΙ [1]: Θεοτόκης Ι.
ΔΑΣΚΑΛΟΙ [1]: Κρεστενίτης Λυκ.
ΔΗΜΟΣΙΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ [5]: Αυγερινός Ανδρ., Δρόσος Δρ., Ζάρκος Ι., Παλαμίδης Ρ., Παρίσης Ευστρ.
ΔΙΕΘΝΟΛΟΓΟΙ [1]: Πολύδωρας Βύρ.
ΔΙΚΑΣΤΙΚΟΙ [3]: Βάλβης Ζ.-Ζ., Μωραϊτίνης Αριστ., Ρακτιβάν Κων.
ΔΙΠΛΩΜΑΤΕΣ [5]: Βαλαωρίτης Σπ., Βουδούρης Δημ., Δηληγιάννης Αναγν., Δηληγιάννης Ι., Χατζίσκος Νικ.
ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΙΕΣ [2]: Δεληγιάννης Καν., Ζαΐμης Ανδρ.
ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΕΣ [4]: Βουδούρης Βασ., Κοντόσταυλος Αλέξ., Κουντουριώτης Γ., Παξιμάδης Ιάκ.
ΘΕΟΛΟΓΟΙ [1]: Βάλβης Ζ.-Ζ.
ΙΑΤΡΟΙ [5]: Βάρβογλης Παν., Γεωργιάδης Νικ., Λομβάρδος Κων., Μαυροκορδάτος Αλέξ., Ρενιέρης Νικ.
ΙΔΙΩΤΙΚΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ [1]: Θεοτόκης Μιχ.
ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ [1]: Καλλιγάς Π.
ΚΤΗΜΑΤΙΕΣ [1]: Βουδούρης Βασ.
ΛΟΓΙΟΙ [1]: Παλαμίδης Ρ.
ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ [2]: Αθανασιάδης-Νόβας Γ., Καλλιγάς Π.
ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ [1]: Βάρβογλης Παν.
ΝΑΥΤΙΚΟΙ [1]: Μοναρχίδης Αναγν.
ΝΟΜΙΚΟΙ [49]: Αθανασιάδης-Νόβας Γ., Βαλαωρίτης Σπ., Βάλβης Ζ.-Ζ., Βάρβογλης Παν., Βενιζέλος Ελ., Βοζίκης
Χαρ., Γόντικας Δημ., Δεληγεώργης Επαμ., Δηληγιάννης Ι., Έσλιν Κων., Ζαβιτζιάνος Κων., Ζαΐμης Αλέξ., Ζαΐμης Θρασ.,
e-Δίαυλος | σελ. 61
Κακλαμάνης Απ., Καλλιγάς Π., Κασιμάτης Στυλ., Κουμουνδούρος Αλέξ., Κυριακός Διομ., Κωνσταντόπουλος Κων.,
Κωνσταντοπούλου Ζωή, Λεβίδης Νικ., Λεωνίδας Νικ., Λομβάρδος-Αργασάρης Κων., Μακρόπουλος Ι., Μεϊμαράκης
Ευάγγ., Μεσσηνέζης Ι., Μουτζουρίδης Πραξ., Μπακλατζής Εμμ., Μπενάκη-Ψαρούδα Άννα, Μπουφίδης Νικ., Μωραϊτίνης
Αριστ., Παπακωνσταντίνου Κων., Παπασπύρου Δημ., Πετμεζάς Λεων., Πετσάλνικος Φίλ., Πολύδωρας Βύρ., Ρακτιβάν
Κων., Ράλλης Δημ., Ρικάκης Αντ., Ροδόπουλος Κων., Ρώμας Αλέξ., Σιούφας Δημ., Στράτος Νικ., Σωτηρόπουλος Σωτ.,
Τσαλδάρης Αθαν., Τσιριμώκος Ηλ., Τσιριμώκος Ι., Φίλωνος Φίλ., Χατζίσκος Νικ.
ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΙ [3]: Καλλιγάς Π., Κεχαγιάς Ευθ., Χρηστίδης Δημ.
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΙ [3]: Μπενάκη-Ψαρούδα Άννα, Ράλλης Δημ., Σοφούλης Θεμ.
ΠΛΟΙΟΚΤΗΤΕΣ [3]: Αναργύρου Ανάργ., Γιουρδής Λάζ., Ορλάνδος Ι.
ΠΟΛΙΤΕΙΟΛΟΓΟΙ [3]: Πολύδωρας Βύρ., Ρώμας Αλέξ., Σιούφας Δημ.
ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ [1]: Βούτσης Νικ.
ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΓΙΑΤΡΟΙ [1]: Σισίνης Γ.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΙ [13]: (Ναυτικού) Κουμουνδούρος Κων., Κριεζής Αντ. (Στρατού ξηράς) Γεωργα-ντάς Αντ., Γονατάς
Στυλ., Καλλιφρονάς Δημ., Λαζαρέτος Τριαντ., Λόντος Ανδρ., Μακρής Νικ., Μήλιος Σπ., Παρασκευόπουλος Λεων.,
Σταματελόπουλος Νικήτας, Τσαμαδός Νικ., Υψηλάντης Δημ.
ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ [1]: Αναργύρου Ανάργ.
ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΕΣ [1]: Αλευράς Ι.
ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΙ [1]: Αλευράς Ι.
ΦΙΛΟΛΟΓΟΙ [2]: Λεβιδης Νικ., Σοφουλης Θεμ.

ΠΑΤΡΑ_Αγίου Ανδρέου και Ερμού- 19ος αιώνας


e-Δίαυλος | σελ. 62
Τα τεύχη του ‘‘e-Δίαυλος’’ - Γ΄ ΠΕΡΙΟΔΟΥ : Link ανάγνωσης

e-Δίαυλος |
σελ. 63- ΤΕΛΟΣ