You are on page 1of 48

Περιοδική ἔκδοση ἱστορικῆς-ἀρχαιολογικῆς καί λαογραφικῆς ἐνημέρωσης καί καταγραφῆς

ΕΤΟΣ ΛB΄, Τεῦχος 122, Ἰανουάριος-Μάρτιος 2019


ΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝA
ΤΟΥ ΤΕΥΧΟΥΣ
Περιοδική ἔκδοση ἱστορικῆς-
ἀρχαιολογικῆς καί λαογραφικῆς
ἐνημέρωσης καί καταγραφῆς • Ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους
630 74 ΑΡΝΑΙΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ
Ἰλαρίων (1890-1899) (Δημ. Θ. Κύρου) σ. 3
ΚΩΔΙΚΟΣ 3677

Ἰδιοκτήτης-Ἐκδότης
• Ἀπόψεις-Προτάσεις-Σχόλια
Διευθυντής–Συντάκτης (Δημ. Θ. Κύρου) σ. 20
Ὑπεύθυνος–Ἐπιμελητής Ὕλης:
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Θ. ΚΥΡΟΥ • Oἱ συνδρομητές μας (Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 20
Φιλόλογος-Θεολόγος
Τηλέφωνα: • Καταγραφή Ἀρχείων (Δημ. Θ. Κύρου σ. 21
23720 22 127 καί 6943 441419
• Περί τοῦ μοναχοῦ Χρυσάνθου ἀπό τήν
ISSN: 1106-4579
Λιαρίγκοβη (1795 καί 1818)
ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ
Συνδρομές προαιρετικές (Ἰωακείμ Παπαγγέλου) σ. 29

Ἐπιστολές-Ἐπιταγές-Ἐμβάσματα: • Μέ ἕνα βουλευτή ὁ θρησκευτικός


Δημ. Θ. Κύρου, 630 74 ΑΡΝΑΙΑ
ἀποχρωματισμός (Ἀρχ. Δανιήλ Ἀεράκη) σ. 31
Ἀριθμός Λογαριασμοῦ:
Ε.Τ.Ε. 326/747879-84 • Τραγουδώντας τήν Ἄνοιξη τῆς Λευτεριᾶς
ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ «ΜΕΛΙΣΣΑ» (Τοῦ Ἀρχιμ. Παϊσίου, Προϊσταμένου
ΑΣΠΡΟΒΑΛΤΑ. ΤΗΛ. 23970 23 313
τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγίου

Στεφάνου Ἀρναίας) σ. 32

• Οἱ Γερμανοί τουφέκισαν δύο Ἕλληνες

στά Βρασνά Θεσσαλονίκης, γιατί παρέ-

λειψαν ... καταγκαστική ἐργασία

(Γιώργου Λεκάκη) σ. 34

• Ἡ Ἀλληλογραφία μας (Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 35


Ἡ φωτογραφία τοῦ ἐξωφύλλου:
Ἡ ἀρχαιότερη (ἀπό τίς γνωστές) • Ἀφιερωματικά ποιήματα γιά τήν Ἀρναία
σφραγίδες τοῦ Ἱ. Ναοῦ Ἁγ. Στεφά-
νου Λιαριγκόβης (Ἀρναίας). Εἶναι (Γιάννη Καραμίχου) σ. 41
ἀποτυπωμένη σέ ἔγγραφο τοῦ 1857
τοῦ Ἀρχείου Κωνσταντᾶ, τό ὁποῖο
(Ἀρχεῖο) μᾶς χάρισε. Παριστάνεται • Ἐνδιαφέρουσες Εἰδήσεις
ὁ Ἅγιος Στέφανος μέ τά Διακονικά
του ἄμφια κρατώντας μέ τό δεξιό (Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 42
χέρι Ναό καί μέ τό ἀριστερό χέρι
θυμιατό.
• Ἔντυπα πού λάβαμε (Ἐπιμέλεια: Δ.Θ.Κ.) σ. 46
2
Ο ΕPΙΣΚΟΠΟΣ ΙΕΡΙΣΣΟΥ ΚΑΙ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΙΛΑΡΙΩΝ
(1890-1899)
Toῦ Δημ. Θ. Κύρου
Θεολόγου-Φιλολόγου

Ὁ Ἐπίσκοπος τόν συνιστᾶ στόν ἐπίσκοπο, τοῦ ὁποίου


Ἱερισσοῦ καί Ἁ- ἔχει τήν κυριαρχική μέριμνα, «διά τήν
γίου Ὄρους Ἰλα- τῶν περαιτέρω ἐνέργειαν»3.
ρίων Δημητρίου Στίς 18 Μαρτίου 1890 ἔγινε ἡ χειρο-
Μακαρώνης ἤ τονία τοῦ Ἀρχιμανδρίτη Ἰλαρίωνα γιά τήν
Μακαρώνας κα- ἐπισκοπή Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους
ταγόταν ἀπό τίς στόν Μητροπολιτικό Ναό τοῦ Ἁγίου Δη-
Κυδωνίες (τό μητρίου Θεσσαλονίκης μέ τή συμμετο-
Ἀϊβαλί) τῆς Μι- χή τοῦ Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Σω-
κρᾶς Ἀσίας. Γεν- φρονίου καί τῶν ἐπισκόπων τῶν γύρω
νήθηκε τό 1850. ἐπισκοπῶν, πού διαδέχθηκε τόν παραι-
Ἦταν ἀπόφοιτος τηθέντα «οἰκείᾳ βουλήσει» Μελέτιο4.
τῆς Θεολογικῆς Στίς 11 Ἰουλίου 1890 ἀναφέρεται ὅτι
Σχολῆς Ἀθηνῶν, ἀπό τήν πυρκαγιά πού ξέσπασε στό δά-
κάτοχος τῆς Γαλλικῆς καί τῆς Τουρ- σος τοῦ Γοματίου στίς 28 Ἰουλίου καί
κικῆς γλώσσας, Ἱερομόναχος (γραμμέ- ἀπειλοῦσε τήν γύρω περιοχή (δάσος καί
νος στήν Ἱ. Μονή Ἁγ. Παύλου τοῦ Ἁγίου χωριά) σώθηκαν τά χωριά Ἴσβορος καί
Ὄρους ἀπό τό 1890) καί ἔφερε τό Μαχαλᾶς χάρη στήν παρουσία τοῦ ἐπι-
ἀξίωμα τοῦ Ἀρχιμανδρίτη. Ἦταν «με- σκόπου Ἰλαρίωνα καί τοῦ Διευθυντῆ
γαλοπρεπής εἰς παράστημα, βαθυστό- τῆς Ἑλληνικῆς Ἀνιχνευτικῆς Ἑταιρείας
χαστος ἐκκλησιαστικός ρήτωρ συναρ- τῆς Μακεδονίας Κων. Σαμανδροῦ, ὁ
πάζων τά πλήθη, γλυκύφωνος καί βαθύς ὁποῖος ἔδωσε τούς ἐργάτες τοῦ μεταλ-
γνώστης τῶν τελετουργικῶν διατάξεων λείου γιά βοήθεια5.
τῆς Ἐκκλησίας» καί «διέπρεψε μεταξύ Στίς 31 Ἰουλίου 1890 ὁ ἐπίσκοπος ὑπο-
τῶν ἱεραρχῶν πρός τοῖς ἄλλοις κατέ- γράφει σέ Κατάστιχο Ληψοδοσίας τοῦ Ἱ.
χων κατά πρᾶξιν καί θεωρίαν τήν πά- Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου, ἐπικυρώνοντας
τριον Βυζαντινήν Μουσικήν»1. τήν ἐκκαθάριση τοῦ λογαριασμοῦ τοῦ
Στίς 13 Μαρτίου 1890 ὁ Οἰκουμενικός Σχολειακοῦ ἔτους 1889/1890 (Αὔγου-
Πατριάρχης μέ Γράμμα του ἐνημερώνει στος 1889-Ἰούλιος 1890) «εἰς περιλαβήν
τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Σω- καί δοῦναι κατά μῆνας» καί θέτοντας τή
φρόνιο ὅτι «ὁ διά τήν ἐπισκοπήν Ἱερισ- σφραγίδα τῆς ἐπισκοπῆς6.
σοῦ καί Ἁγίου Ὄρους ἐψηφισμένος κύρ Στίς 8 Αὐγούστου 1890 ἀναφέρεται
Ἰλαρίων Μακαρώνης», πού φέρνει σ’ ὅτι ὁ ἐπίσκοπος «πάνυ προθύμως με-
αὐτόν ἐπιστολή τοῦ Πατριάρχη, ἔρχεται ριμνῶν εἰς τήν ἀνάπτυξιν καί προαγωγήν
στή Μητρόπολη, «ἵνα εἰς τό ὑψηλόν τῆς τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ αὐτοῦ σχολῶν» πῆγε
ἀρχιερωσύνης ἀξίωμα προχειρισθῇ» ἀπό στή Θεσσαλονίκη (τήν ἴδια ἡμέρα), «ἵνα
αὐτόν, «ἐφοδιασθῇ προσηκόντως καί ὁ ἴδιος ἐξεύρῃ καταλλήλους διά τήν δι-
μεταβῇ εἰς τήν θεόθεν κληρωθεῖσαν δασκαλίαν διδασκάλους καί διδασκα-
αὐτῷ ἐπισκοπήν πρός ποιμαντορίαν καί λίσσας» μέ τή σημείωση ὅτι ἡ πράξη αὐτή
διακυβέρνησιν τοῦ διαπιστευθέντος τοῦ ἐπισκόπου «καταδεικνύει τόν ζῆλον
αὐτῷ λογικοῦ τοῦ Χριστοῦ Ποιμνίου», καί αὐτοῦ πρός τά γράμματα καί τάς καλάς

3
καί ἀναγκαίας προθέσεις, δι’ ὧν ἐμφο- Στίς 28 Ὀκτωβρίου 1890 ὁ ἐπίσκοπος
ρεῖται»7. γνωστοποιεῖ μέ Ἔγγραφό του στούς
Στίς 9 Ὀκτωβρίου 1890 τό Κοινοτικό Ἐφόρους «τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Λιαριγκό-
Συμβούλιο τῆς Λιαρίγκοβης καί ἡ Ἐφο- βης» ὅτι «ἀνωτέρᾳ διαταγῇ κλείονται αἱ
ρία τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων Λιαριγκό- ἱεραί ἐκκλησίαι» τῆς ἐπαρχίας του «τοῦ
βης πληροφορήθηκαν τό γεγονός «τῆς ἱεροῦ κλήρου διαταγέντος τοῦ νά ἀπέχῃ
ἀπαγωγῆς τῆς 16ετοῦς νεάνιδος Στε- πάσης ἱεροτελεστείας ... μέχρι νεωτέρας
ριανῆς Β. Βάσκα» ἀπό τόν διαμένοντα διαταγῆς»9.
στή Λιαρίγκοβη Αὐτοκρατορικό Στρατό. Οἱ Ἔφοροι τῶν Σχολείων Λιαριγκό-
Σύμφωνα μέ δηλώσεις στρατιωτῶν ἡ βης, ὁ μουχτάρης καί οἱ ἀζάδες τῆς
ἀπαχθεῖσα παρουσιάσθηκε μέ τή θέλησή Λιαρίγκοβης μέ τήν ἀπό 5 Φεβρουαρίου
της στούς Τούρκους, ἐπειδή εἶχε «δια- 1891 ἐπιστολή τους ζητοῦν ἀπό τόν Μη-
καῆ πόθον νά ἀσπασθῇ τόν Ἰσλαμισμόν». τροπολίτη Θεσσαλονίκης νά παρέμβει γιά
Οἱ χριστιανοί συγκινημένοι ἀπό τό γε- τίς ταραχές καί ἀγανακτήσεις, τίς ὁποῖες
γονός αὐτό πῆγαν καί ἐνημέρωσαν σχε- προξένησε ὁ καταγγελόμενος σέ ἄλλη
τικά τόν ἐπίσκοπο Ἰλαρίωνα μέ τόν Μου- ἐπιστολή τους πρός αὐτόν ἱερέας Ἄγγε-
χτάρη. Ὁ ἐπίσκοπος ἀπάντησε, ὅτι ἔγρα- λος Κοσμαρᾶς, διότι ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισ-
ψε γιά τό γεγονός στόν Πολύγυρο καί θά σοῦ δέν ἀσχολεῖται μέ τό θέμα ἀλλά τόν
γράψει σχετικά καί στή Θεσσαλονίκη, καί βλέπουν «νά κάθηται καί διασκεδάζῃ εἰς
στίς 9 τό πρωί πέρασε ἀπό τήν ἀγορά πη- Ἱερισσόν ἀμέριμνος καί νά στέλλῃ εἰς
γαίνοντας στόν Πολύγυρο μέ τόν ἱερέα τάς πολιτικάς ἀρχάς τοῦ Πολυγύρου
Ἄγγελο Δ. Κοσμαρᾶ, χωρίς νά γίνουν τακρίρια (= ἀναφορές) ἄσκοπα καί ἄλο-
γνωστές οἱ ἐνέργειες, διότι δέν ἐνημέ- γα ζητῶν ἄραις μάραις κουκουνάραις»10.
ρωσε κανέναν ἀπό τούς προκρίτους, Στίς 20 Φεβρουαρίου 1891 ὁ ἐπίσκο-
οὔτε τή δημογεροντία, τήν ὁποία σιω- πος μέ Γράμμα του παρακαλεῖ τήν Ἱ.
πηρῶς κατάργησε. Γιά τήν ὑπόθεση τῆς Μονή Βατοπαιδίου «νά γίνουν ἄλευρον
ἀπαγωγῆς ἡ Κοινότητα καί ἡ Σχολική οἱ 6 σάκκοι σίτου», μέ τούς ὁποίους ἐλέ-
Ἐφορία περίμενε «πυρετώδη ἐνέργειαν» ησε κάποιους φτωχούς τῆς Ἱερισσοῦ11.
ἀπό τόν Ἀρχιερέα, διότι τό γεγονός Στίς 9 Μαρτίου 1891 ὁ ἐπίσκοπος
ἦταν πρωτάκουστο στήν κωμόπολη καί Ἱερισσοῦ μέ τόν ἐπίσκοπο Ἀρδαμερίου
δίκαια ἀνησύχησε τούς χριστιανούς. πῆγαν στή Θεσσαλονίκη12.
Περισσότερο ἀνησύχησαν καί κατηγο- Στή συνεδρίαση τῆς Ἐπισκοπικῆς Συ-
ροῦσαν τόν Ἀρχιερέα, διότι ἔδειξε ἀδρά- νόδου στίς 23 Μαρτίου 1891 διαβάσθη-
νεια καί ἀδιαφορία ἀντί νά κάνει ἀνα- κε ἡ Ἔκθεση τοῦ ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ,
κρίσεις. Ἡ Κοινότητα καί ἡ Σχολική στήν ὁποία ἀναφέρονταν ὅτι στήν ἐπαρ-
Ἐφορία ἐνημερώνοντας τόν Μητροπο- χία του οἱ χριστιανοί εἶναι εὐλαβεῖς («οἱ
λίτη Θεσσαλονίκης γιά τήν ὑπόθεση ζή- χριστιανοί εὐλαβῶς ἔχουσι πρός τά θεῖα
τησαν ἀπό αὐτήν νά ἐνεργήσει σχετικά συχνάζοντες εἰς τούς ἱερούς ναούς καί
γιά τή σωτηρία τῆς νέας Λιαριγκοβινῆς ἐκπληροῦσι τά χριστιανικά αὐτῶν καθή-
καί τήν καθησύχαση τῶν ταραχθέντων κοντα. Ἀλλ’ ἡ ἐκπλήρωσις αὕτη ὡς ἐπί τό
χριστιανῶν, ἐπειδή ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ πλεῖστον περιορίζεται μόνον εἰς τύπους
ἀδιαφόρησε γιά τήν ὑπόθεση. ἐξωτερικούς»), ὅτι παραμελεῖται ἀπό
Ὅλα τά παραπάνω ἐκτεθέντα ἀνα- αὐτούς τό μυστήριο τῆς ἐξομολόγη-
φέρονται σέ ἐπιστολή τοῦ Κοινοτικοῦ σης, ὅτι ὑπάρχει πρόβλημα στήν πο-
Συμβουλίου (Μουχτάρης καί Ἀζάδες) λυετῆ μνηστεία καί ὅτι οἱ ἱερεῖς εἶναι
καί τῆς Σχολικῆς Ἐφορίας Λιαριγκόβης ἀπαίδευτοι ἀλλά «ἠσκημένοι καί ἔμπει-
πρός τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης ροι»13.
Σωφρόνιο ἀπό 9 Ὀκτωβρίου 18908. Στό ἀπό 1 Αὐγούστου 1891 Συμβόλαιό
4
τους οἱ Ἔφοροι τῶν Σχολῶν τοῦ Ἰσβό- πνεύματα τῶν εὐσεβῶν χριστιανῶν τῆς
ρου προσέλαβαν ὡς δάσκαλο τόν Ἰωάν- ἐπαρχίας του ἐσωκλείοντας ἀντίγραφο
νη Ἰατρίδη γιά τό σχολικό ἔτος 1891-1892 ἐπιστολῆς του πρός τόν Διοικητή Κασ-
μέ ἐτήσιο μισθό 35 ὀθωμανικές λίρες. σάνδρας, ἀπό τό ὁποῖο καί ὁ Μητροπο-
Τό Ἔγγραφο εἶναι ἀντίγραφο. Στό τέ- λίτης θά μάθει «τό ἱστορικόν» καί θά
λος τοῦ κειμένου τίθενται οἱ σφραγίδες ἀντιληφθεῖ «τήν προξενηθεῖσαν ἀνησυ-
τῆς Ἐπισκοπῆς καί τῆς Κοινότητας Ἰσβό- χίαν ἔν τε τῇ ἐπισκοπῇ καί τοῖς ἔξω» ἀπό
ρου14. τό γεγονός «τῆς ἐπικειμένης ἀπό σκοποῦ
Στίς 16 Σεπτεμβρίου 1891 ἡ Ἱερά ἐγκαθιδρύσεως καί διαβιώσεως ἐνταῦθα
Μονή τῶν Ἰβήρων ἔδωσε στόν ἐπίσκοπο ὀθωμανοῦ μετά χριστιανῆς διαβεβαι-
ὡς «φιλοδωρίαν» «διά μίαν λειτουρ- ούσης ὅτι ἐννοεῖ νά ἐμμείνῃ ἐν τῇ θρη-
γίαν» 525 γρόσια, ὅπως ἐπίσης ἔδωσε σκείᾳ της»23.
στόν ἱερέα, «ὅν εἶχε μαζί του» 45 γρόσια Στίς 25 Ἰουλίου 1892 ὁ ἐπίσκοπος μέ
καί «εἰς τόν Σεϊμένην, ὅν εἶχε μαζί του» Γράμμα του παρακαλεῖ τήν Ἱ. Μονή Βα-
22,20 γρόσια15. τοπαιδίου «νά σταλῇ ἡ Ἁγ. Ζώνη εἰς Ρε-
Στίς 30 Ὀκτωβρίου 1891 ἡ Ἱ. Μονή βενίκια»24-25.
Παντοκράτορος ἔδωσε ὡς φιλοδωρία Στή συνεδρίαση τῆς 20ῆς Αὐγούστου
«εἰς τόν ἐπισκεψάμενον τήν Μονήν» 1892 τῆς Ἐπισκοπικῆς Συνόδου ὁ ἐπί-
ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ 1 λίρα Τουρκίας, σκοπος Ἱερισσοῦ ἦταν ἀπών26.
δηλ. 120 γρόσια16. Στίς 27 Αὐγούστου 1892 ὁ ἐπίσκοπος
Στίς 18 Νοεμβρίου 1891 ὁ ἐπίσκοπος ἀπό τήν Ἱερισσό σέ Γράμμα του πρός
μέ Γράμμα του παρακαλεῖ τήν Ἱ. Μονή τόν Ἡγούμενο τῆς Ἱ. Μονῆς Ἁγ. Παύλου
Βατοπαιδίου «νά συγχωρηθῆ ἡ ἄργητα τοῦ Ἁγίου Ὄρους τοῦ ἀναφέρει ὅτι
τοῦ Νικήτα Μοναχοῦ, ὅστις παρέβη τήν εἶναι «βεβαρημένος ἔκ τε τῆς τύρβης
ἐντολήν χάριν ὑλικῶν καί ἠθικῶν αὐτοῦ τοῦ ματαίου τούτου κόσμου καί ἐκ τῶν
συμφερόντων»17. περιπετειῶν», πού εἶχε στήν ἐπαρχία
Στίς 29 Ὀκτωβρίου 1891 ὁ ἐπίσκοπος του «ὡς ἐκ τῆς ἀνηκάστου δυστυχίας,
μέ Γράμμα του πρός τήν Ἱ. Μ. Βατοπαι- ἥτις βασιλεύει ἐν αὐτῇ» καί γι’ αὐτό κα-
δίου «ζητεῖ τήν ἐν τῷ Κονακίῳ18 ποδιάν ταφεύγει στή Μετάνοιά του ζητώντας
τοῦ τρισχελίου19, ἵνα δι’ αὐτῆς ἀλλάξει τά ἀνακούφιση, πού θά τόν παρηγορήσει
φθαρέντα μανίκια τοῦ σάκκου αὐτοῦ»20. στό παρόν, καί συγκεκριμένα ἡ Μονή
Στίς 15 Δεκεμβρίου 1891 ὁ ἐπίσκοπος νά διατάξει τόν ἐνοικιαστή τῶν μονα-
μέ Ἔγγραφό του δηλώνει ὅτι ἔλαβε στηριακῶν κτημάτων τῆς ἐπαρχίας του
ἀπό τόν ταμία τῶν Σχολείων τῆς Κοινό- νά τοῦ δώσει 15 μουτζούρια σιτάρι ἀντί
τητας Λιαρίγκοβης «τά ἐνοίκια τῆς ἐπι- τῶν χρημάτων πού δίνει σ’ αὐτήν (ὁ
σκοπῆς τῶν ἐτῶν 1890 καί 1891», δηλ. 7 ἐνοικιαστής), χαρακτηρίζοντας τόν
ὀθωμανικές λίρες, τά ὁποῖα ὑποχρεοῦτο ἑαυτό του «ἀδελφόν ἀναξιοπαθοῦντα
νά πληρώνει ἡ Κοινότητα21. καί μόλις ἀποζῶντα ἐκ τῶν πενιχρῶν
Στίς 13 Μαΐου 1892 ὁ ἐπίσκοπος μέ εἰσοδημάτων» τῆς μικρῆς ἐπαρχίας του.
Γράμμα του πρός τή Μονή Βατοπαιδίου (Σημ. Ἡ Μονή ἔσπευσε ἀμέσως νά ἱκα-
«συσταίνει τῇ Μονῇ τόν Ν. Πάπαν ἔχον- νοποιήσει τό αἴτημά του στέλνοντας σι-
τα μεγάλην χρηματικήν ἀνάγκην νά τάρι ἀπό τό Μετόχι της στόν Πρό-
ὑπανδρεύσῃ τάς κόρας του»22. βλακα)27.
Ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ μέ τό ἀπό 5 Στίς ; 1893 ὁ ἐπίσκοπος «ἐπιβε-
Ἰουνίου 1892 Γράμμα του ἐνημερώνει βαιοῖ ἀναφοράν» τῶν κατοίκων τῆς Λια-
τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης γιά τό ρίγκοβης πρός τήν Ἱ. Μονή Βατοπαιδίου
«λυπηρόν γεγονός», πού συνέβη τήν «διά νά μείνῃ ὁ συγχωριανός αὐτῶν
προηγούμενη ἡμέρα καί «ἀνησύχησεν τά Στέργιος Παναγιώτου εἰς τό Νοσοκο-
5
μεῖον πρός θεραπείαν αὐτοῦ»28. ὁποῖο διαβιβάσθηκε ἀπό αὐτούς στό
Στίς 15 Σεπτεμβρίου 1893 ὁ ἐπίσκοπος Πατριαρχεῖο καί στό ὁποῖο τόν κατηγο-
ἐπικυρώνει («βεβαιοῖ») πωλητήριο Ἔγ- ροῦν ὅτι «συνοικεῖ καί συνδιατρέφεται
γραφο οἰκογενειακοῦ Ἀρχείου τῆς σκανδαλωδῶς μετά γυναικῶν» καί ὅτι
Ἀρναίας29. συνέζευξε (ἕνωσε σέ κοινωνία γάμου)
Τήν 1η Ἰουνίου 1894 ὁ ἐπίσκοπος δώ- πρώτους καί δεύτερους ἐξαδέλφους καί
ρισε στόν ἱερέα Ἄγγελο Κοσμαρᾶ, Με- ἄλλων βαθμῶν συγγενεῖς. Ὁ ἐπίσκοπος
γάλο Οἰκονόμο ἕνα μικρό Ἁγιασματά- μέ τό ἀπό 23 Μαρτίου 1895 Γράμμα του
ριον», δηλ. τοῦ 1874, τό ὁποῖο φυλάσ- πρός τόν Μητροπολίτη ἀπαντᾶ στίς κα-
σεται στόν ἐνοριακό Ἱερό Ναό τῶν Ἁγίων τηγορίες γράφοντας:
Ἀναργύρων Ἀρναίας30. α΄) ὅτι δέν συνοικεῖ οὔτε συνδιατρέ-
Στίς 11 Σεπτεμβρίου 1894 ὁ δάσκαλος φεται μέ γυναῖκες, ἀλλά ὅτι στήν τα-
Ἰωάννης Ἰατρίδης μέ γράμμα του πρός πεινή ἐπισκοπή του διαμένει «ἡ ὑπερε-
τήν Ἐφορίαν τῶν σχολείων Λιαριγκόβης ξηκοντούτις» θετή μητέρα του, πού τόν
κάνει γνωστό σ’ αὐτήν ὅτι ἔγκαιρα τήν υἱοθέτησε πρίν ἀπό τήν χειροτονία του
ἐνημέρωσε ὅτι «συνεπείᾳ τακριρίου» σέ ἐπίσκοπο, πρίν ἀπό τέσσερα χρόνια
τοῦ ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ καλεῖτο νά πα- στήν πατρίδα του τίς Κυδωνίες, καί ἡ
ρουσιαστεῖ στόν Καϊμακάμη (στόν Πο- ἀδελφή της, πού βρίσκεται σέ προχω-
λύγυρο) καί τώρα τήν ἐνημερώνει ὅτι ἡ ρημένη ἡλικία, ὅπως αὐτό ἀποδείχνεται
παρουσίαση πραγματοποιήθηκε παρα- ἀπό γράμματα τοῦ πατέρα του, ὁ ὁποῖος
πεμφθείς στήν ἀνάκριση μέ τήν κατη- τό ἀπαίτησε ἀπό αὐτόν καί ὁ ἴδιος τίς
γορία ὅτι διδάσκει χωρίς πτυχίο, ἐναντίον ὁδήγησε στήν ἐπισκοπική ἐπαρχία ἀμέ-
τῆς θρησκείας καί ἐναντίον τῶν καθε- σως μετά τήν ἐκεῖ ἐγκατάστασή του, τίς
στώτων, καί κάνει σ’ αὐτήν (τήν Ἐφορία) ὁποῖες σέβεται καί ἐκτιμᾶ διά τίς πρός
ἔκθεση τῶν κατηγοριῶν ἀνασκευάζον- αὐτόν «διαφοροτρόπους εὐεργεσίας
τάς τις31. των», β΄) ὅτι «πρώτους ἐξαδέλφους καί
Ὁ Μουχτάρης καί τό δημοτικό συμ- δευτέρους εἴτε καί ἐπ’ οἱῳδήποτε ἄλλῳ
βούλιο Λιαριγκόβης μέ τό ἀπό 5 Ὀκτω- βαθμῷ συγγενεῖς» δέν συνέζευξε «τῇ
βρίου 1894 γράμμα τους ζητοῦν ἀπό τόν ἐπισκοπικῇ καί Κανονικῇ ἀδείᾳ, ὡς
Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ἀθανάσιο τοῦτο τρανῶς ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ
νά θέσει σέ ἀργία τόν ἱερέα Ἄγγελο Κο- ἀφορισμοῦ καί ἐξωεκκλησιασμοῦ δύο
σμαρᾶ γιά διάφορες ἀνήθικες πράξεις τολμησάντων νά πράξωσι τήν παρανο-
του, «ὅστις διά τῆς ἀνηθικότητος τοῦ μίαν ταύτην, ἤτοι Ἰωάννου Μαρίνου ἐν
ἐπισκόπου του κατέστη ἔτι ἀνηθικότε- Ἱερισσῷ καί Παντελῆ Ἀλβανοῦ ἐν Λια-
ρος»32. ριγκόβῃ καί δή τοῦ πρώτου ἐξ αὐτῶν
Στή 1 Μαρτίου 1895 ὁ ἐπίσκοπος συμ- ἐπί τῶν ἡμερῶν τοῦ προκατόχου μου,
μετεῖχε στή συνεδρίαση τῆς Ἐπισκο- καί ἐκ τῆς ἐπιβληθείσης ἀργίας εἰς τόν
πικῆς Συνόδου Θεσσαλονίκης33. ἱερέα τόν τολμήσαντα νά ἁγιάσῃ ἕνα ἐκ
Στίς 12 Μαρτίου 1895 ὁ ἐπίσκοπος τῶν ἐξωεκκλησιασθέντων, γ΄) ὅτι οἱ
συμμετεῖχε στήν κατάθεση τοῦ θεμε- ἔχοντες τήν τιμή νά ἀναφερθοῦν στά
λίου λίθου τοῦ ὀρφανοτροφείου «ΜΕ- Πατριαρχεῖα ἐκτός τοῦ ὅτι δέν ἔχουν
ΛΙΤΕΥΣ»34. καμμία πληρεξουσιότητα τῶν κατοίκων
Στίς 15 Μαρτίου 1895 ὁ Μητροπολί- τῆς ἐπαρχίας του, «καθόσον πάντες
της Θεσσαλονίκης μέ Γράμμα του πρός σχεδόν οἱ πρόκριτοι προσελθόντες ἐδή-
τόν ἐπίσκοπο ἐσωκλείει ἀντίγραφο τη- λωσαν τήν λύπην των καί τήν ἀποδοκι-
λεγραφήματος μέ ἡμερομηνία 31 Δε- μασίαν» καί τόν παρακάλεσαν, «εἰ δυ-
κεμβρίου 1894 «προκρίτων δῆθεν τινῶν νατόν, καί ἐγγράφως νά ἀποκηρύξωσι
χωρίων» τῆς ἐπισκοπικῆς παροικίας, τό τά συμβάντα», «ἀλλά καί ἐν κρυπτῷ
6
συντάξαντες τό ῥηθέν τηλεγράφημα Τήν 1η Ἀπριλίου 1895 ὁ ἐπίσκοπος
τούς πλείστους τῶν ὑπογραψάντων ἐξη- ἔστειλε «στό πλαίσιο διαφύλαξης τῆς
πάτησαν ὡς ἁπλοϊκούς καί ἄλλους ἐν ἱερότητας τοῦ θεσμοῦ τοῦ γάμου», ἐπι-
ἀγνοίᾳ ὑπέγραψαν κατόπιν διαμαρτυ- στολή στόν Μητροπολίτη Θεσσαλονί-
ρηθέντες» καί δ΄) «ὅτι οἱ ὑποκινήσαντες κης Ἀθανάσιο «μέ ἀφορμή τήν παρά τόν
τήν σύνταξιν καί ἀποστολήν τοιούτου νόμο σύζευξη δύο δευτέρων ἐξαδέλ-
τηλεγραφήματος ἐν ἀγνοίᾳ καί ἀπάτῃ φων καί τήν ποινή τοῦ ἐξωεκκλησια-
τῶν ὑπογραψάντων εἰσίν οἱ Κ. Ἰωάννης σμοῦ» στόν ὁποῖο εἶχαν ὑποβληθεῖ οἱ
Κωτσάνης καί Βασίλειος Σεραφιανός γονεῖς αὐτῶν»36.
υἱοί τῶν ἐκ Λαριγκόβης ὑπογραψάντων Στίς 12 Ἀπριλίου 1895 ὁ ἐπίσκοπος ἐπι-
Ἀναστασίου Σεραφιανοῦ καί γυναικα- βεβαιώνει «Διανεμητήριον» Ἔγγραφο
δέλφου του Νικολάου Κωτσάνη, οἱ οἰκογενειακοῦ Ἀρχείου τῆς Ἀρναίας37.
ὁποῖοι, ἐπειδή ἀνέκαθεν ἐζήτουν καί Στίς 13 Ὀκτωβρίου 1895 μέ Γράμμα
ἐμέ τόν ταπεινόν της ὡς καί τούς του ὁ Πατριάρχης πρός τόν Μητροπολί-
ἄλλους προκατόχους μου νά τούς ἔχω- τη Θεσσαλονίκης ἐσωκλείει ἐπιστολή
σιν ὑποχειρίους πρός ἐκτέλεσιν τῶν δια- του πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ καί
φόρων παρανομιῶν καί ἀντικανονικῶν Ἁγίου Ὄρους, «ἀφορῶσαν εἰς τήν με-
σχεδίων των, ἵνα ὅταν κατορθώνωσι διά ταξύ τῆς Μονῆς Χιλανδαρίου καί τῶν
τῆς ἐπιρροῆς των νά ἐπιβάλλωνται πε- περί αὐτήν Ἑλληνικῶν κοινοτήτων δια-
ρισσότερον εἰς τούς χωρικούς καί κα- φοράν, τῆς εἰρημένης Μονῆς ἀντιποι-
ταδυναστεύωσιν αὐτούς, τοῦθ’ ὅπερ ουμένης γαιῶν, ἅς αἱ ἐν λόγῳ κοινότη-
πάντοτε ἐπιδιώκουσι καί δέν δύνανται τες θεωροῦσιν ἀναφαίρετα αὐτῶν κτή-
νά κατορθώσωσι, διότι οὐδέποτε προ- ματα» καί ἀξιώνει μέ συνοδική ἀπόφαση
σέσχον εἰς τάς παραλόγους καί ἀντικοι- ἀπό αὐτόν, «ἵνα πέμψῃ ταύτην πρός τόν
νωνικάς ἀπαιτήσεις αὐτῶν, προέβησαν πρός ὅν ὅρον διά τά περαιτέρω»38.
εἰς τό διάβημα τοῦτο. Ἐπειδή δέ οὗτοι Ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ σέ ἐπιστολή
πάντοτε ζῶσι διά τοιούτων μέσων ῥαδι- του «πρός τόν Αἰδεσιμώτατον Κύρ(ιον)
ουργοῦντες καί συκοφαντοῦντες τούς Παπᾶ Ἄγγελον Οἰκονόμου» στή Λιαρίγ-
κατά καιρόν ἐπισκόπους» καί ἐπειδή κοβη στίς 27 Μαρτίου 1896 γράφει ὅτι
ἔτσι ἔχουν τά πράγματα καταφέρονται ἐνῶ τήν προηγούμενη μέρα μέ γράμμα
ἐναντίον του ἔτσι ἀσύστολα συκοφαν- του ἀπαίτησε ἀπό αὐτόν μέ τό κυριαρ-
τώντας τον, «ἐνῷ ἐπί πέντε ὁλόκληρα χικό δικαίωμα νά ἀφήσει τή ράβδο, τήν
ἔτη οἱ ῥηθέντες οὐδέποτε ἐτόλμησαν ὁποία πρίν ἀπό καιρό κρατεῖ παρά τήν
νά προβῶσιν εἰς ἐπίσημον κατηγορίαν» προφορική του ἀπαγόρευση, «καθόσον
οὔτε ἐνάντια στό ἄτομό του οὔτε ἐνάν- τό δικαίωμα τοῦ κρατεῖν ῥάβδον ἀνήκει
τια στίς γυναῖκες, ἀλλά ἀντίθετα γνωρί- μόνον τῷ Ἀρχιερεῖ», αὐτός ὅμως ἀντί
ζοντας καλά ἀπό τό ἴδιο τό στόμα τοῦ νά ὑπακούσει «ὡς ἱερεύς εἰς τήν Ἀρχήν
πατέρα του τίς πρός αὐτόν εὐεργεσίες του» ἀντίθετα ἐξακολουθεῖ «καθ’ ὅλην
τους «ἐσέβοντο καί ἐτίμων δεόντως». τήν ἡμέραν κρατῶν αὐτήν καί περιερ-
Γι’ αὐτό τούς προσκαλεῖ, «ἵνα ἀποδεί- χόμενος ἀνά τούς ὁδούς καί τήν ἀγο-
ξωσι ταῦτα διά πάντων τῶν νομίμων μέ- ράν» ἐρεθίζει «τά πνεύματα τῶν εὐλο-
σων» καί ὑποστεῖ «τάς ὑπό τῶν Ἱερῶν γημένων χριστιανῶν».
Κανόνων διακελευομένας ποινάς»· δια- Στή συνέχεια ὁ ἐπίσκοπος γράφει:
φορετικά, ἐπειδή δέν ἀνέχεται τέτοια «Ἐπειδή ἡ διαγωγή αὕτη ἱερέως ἀπέ-
κατάσταση, ἐπιζητεῖ «τήν κατά νόμον ναντι τῆς Ἐκκλησιαστικῆς του Ἀρχῆς
τιμωρίαν αὐτῶν» γιά ἱκανοποίηση καί εἶναι καθαρά ἀνταρτική», ἐπειδή δέν
ἡσυχίαν του στό μέλλον γιά τήν ἐκπλή- ἔδωσε καμμία προσοχή στίς προφορικές
ρωση τῶν ἐξαρχικῶν καθηκόντων35. του ἀπαγορεύσεις καί τή γραπτή, ὁπότε
7
περίμενε «εἰς μά- στήν εὐχάριστη θέση νά τόν δεῖ «ἐπα-
την μέχρι τῆς νερχόμενον εἰς τήν ὁδόν τοῦ καθήκον-
ἑσπέρας» ἔγγρα- τος», ἐάν ὅμως καί μετά τήν ἐπιβαλλό-
φη ἀπάντησή του, μενη μικρή αὐτή ποινή ἐξακολουθεῖ
«ἐπειδή καί εἰς «δεικνύων τήν αὐτήν ἀνταρτικήν καί
τάς συμβουλάς ἀπρεπῆ» κατά τῆς Ἐκκλησιαστικῆς του
τῶν ἐντιμοτάτων Ἀρχῆς στάση τοῦ γνωστοποιεῖ ὅτι θά
Μουχτάρη τε καί προβεῖ μέ λύπη καί σ’ αὐτό «τό ἔσχατον
Ἀζάδων» ἀντέτα- πάντων μέτρον» τῆς ἀπομάκρυνσής του
ξε «ἀπόλυτον ἄρ- ἀπό τήν ἐπαρχία του, τό ὁποῖο ἔπρεπε
νησιν» στίς πατρι- τώρα νά γίνει, ὅμως ἀναβάλεται γιά νά
κές καί κυριαρχι- κατορθώσει νά τόν ἐπαναφέρει «εἰς τήν
Ὁ παπα-Ἄγγελος κές του ἐντολές, εὐθεῖαν» ἀπό τήν ὁποία ὡς ἄνθρωπος
Κοσμαρᾶς.
ἐπειδή ἡ διαγωγή ἐξέκλινε39.
«ἔν τε τῇ περιστάσει ταύτῃ καί ἐν ἄλλαις Οἱ ἱερεῖς τῆς Λιαρίγκοβης μέ τό ἀπό
μεμαρτυρημέναις ὑπό τε πολιτῶν ἐγκρί- 29 Μαρτίου 1896 γράμμα τους ἐνημε-
των καί ἀξιοπίστων» καί μέ τίς ὑπογρα- ρώνουν τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ ὅτι ὁ
φές αὐτοῦ τοῦ ἴδιου (τοῦ ἱερέα) ἐπικυ- ἱερέας Ἄγγελος Κοσμαρᾶς, ἐνῶ εἶναι
ρωμένες «καθίσταται ἀξιόποινος, καθό- τιμωρημένος μέ ἀργία, τήν ἡμέρα
σον οὐδέ ἴχνος σεβασμοῦ πρό ἱκανοῦ ἐκείνη κατά τή θεία λειτουργία «ἐφό-
χρόνου» δείχνει στήν Ἐκκλησιαστική ρεσεν ἐπιτραχήλιον καί ἐμοίρασεν ἀντί-
του Ἀρχή, ἀλλά τοὐναντίον ἀναιδῶς καί δωρον», καί ὅταν τοῦ ἔδειξαν τό
ἐν ταῖς ὁδοῖς καί ἐν ταῖς οἰκίαις καί ἐν ἔγγραφο τῆς τιμωρίας, τούς ἕβρισε,
αὐτῷ τῷ Ἱερῷ Ναῷ» βρίζει καί περιφρο- πῆρε τό μερίδιό του καί ἀπείλησε ὅτι θά
νεῖ Αὐτήν καί σέ Συλλόγους πολιτῶν προ- τόν κάψει «καί ζωντανόν εἰς τήν ἐπι-
εδρεύει ἐρεθίζοντας αὐτούς ἐναντίον σκοπήν», λέγοντας «καί ἄλλα πολλά τά
της (τῆς Ἀρχῆς) «τοσαῦτα, ὅσα οὐδ’ ὁ κα- ὁποῖα ἐξ αἰσχύνης δέν γράφονται»40.
τώτερος τῶν ἀνθρώπων δύναται νά Ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ μέ τήν ἀπό τά
ἐκφράσῃ», ἐπειδή ἡ παράταση τῆς θλι- τέλη Μαρτίου; 1896 ἐπιστολή του ἐνη-
βερῆς αὐτῆς καταστάσεως χαλαρεῖ (;) μερώνει τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονί-
τήν Ἱεραρχικήν τῆς Μητρός ἡμῶν κης γιά τούς λόγους πού προκάλεσαν
Ἐκκλησίας Τάξιν καθιστῶσα προβλημα- τήν ποινή τῆς ἀργίας τοῦ Λιαριγκοβι-
τώδη τήν ὕπαρξιν ἀνωτέρας Ἀρχῆς παρά νοῦ ἱερέα Ἀγγέλου Κοσμαρᾶ, ἐφημε-
τοῖς ἱερεῦσιν», ἐπειδή μετά ἀπό ὅλα τά ρίου τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου
πατρικά μέσα, τά ὁποῖα μέ δικές του (τοῦ Λιαριγκόβης γράφοντας ὅτι ὁ ἱερέας
ἱερέα) γραπτές ἀποδείξεις χρησιμοποί- «κήρυξεν ἀνταρσίαν» ἐναντίον του,
ησε (ὁ ἐπίσκοπος), ὄχι μόνο σύμφωνα μέ ἐπειδή τοῦ ἔκοψε τή διατροφή του, πρίν
τίς ὑποσχέσεις του δέν σωφρονίσθηκε ἀπό ἑφτά μῆνες μέ αἴτηση τῆς Κοινότη-
ἀλλά ἔγινε καί θρασύτερος «μεταχειρι- τας «διά τήν ἀπρεπῆ διαγωγήν του»,
ζόμενος τάς γραπτάς αἰτήσεις συγχω- βρίζοντάς τον «δημοσίως καί ἐν τῷ
ρήσεων» ὡς μέσο γιά τούς σκοπούς Ἱερῷ Ναῷ καί πανταχοῦ». Γιά τή δια-
του καί ἡ ὑπομονή του (τοῦ ἐπισκόπου) γωγή του ἀρκετές φορές ζήτησε συγ-
ἐξαντλήθηκε. «Διά ταῦτα καί διά ἄλλα γνώμη καί ὑποσχέθηκε συμμόρφωση καί
πλεῖστα», τά ὁποῖα παραλείπονται, ἐπι- ὁ ἐπίσκοπος τόν συγχώρησε. Μετά ἀπό
βάλλει σ’ αὐτόν «κυριαρχικῷ δικαιώμα- λίγο ἄρχιζε πάλι νά ἀποθρασύνεται,
τι ἐπί τοῦ παρόντος τήν ποινήν τῆς ἄρχιζε «καί πάλιν τά αὐτά καί χείρω τῶν
Ἀργίας ἀπό πάσης ἱεροπραξίας» πι- πρώτων», «ὁ αὐτός καί χειρότερος πάν-
στεύοντας ὅτι σέ λίγον καιρό θά βρεθεῖ τοτε», νά ἀπειλεῖ, νά ἐκδιώκει τόν ἐπί-
8
σκοπο ἀπό τήν ἐπισκοπή, γιατί τό οἴκημα μέ τόν ὑπάλληλο τῆς Κοινότητας, στό
ἦταν δικό του καί τό ἐνοικίαζε, νά «ἐξα- ὁποῖο, ὅταν πῆγε νά τοῦ δώσει τό
κολουθεῖ νά ὑβρίζῃ, νά περιέρχεται τήν Ἔγγραφο τῆς ποινῆς, δήλωσε ὅτι ὁ ἐπί-
ἀγορά» κατηγορώντας τον δημοσίως, σκοπος εἶναι «διά διάβασμα», δέν τόν
«νά συγκαλῇ συναθροίσεις δημοσίως ἀναγνωρίζει «ὡς Κυριάρχην καί λοιπά»,
καί νά ἐρεθίζῃ τούς χριστιανούς» λέ- τήν ἄλλη ἡμέρα «φορεῖ ἐπιτραχήλιον δια-
γοντας νά τόν πιάσουν «μέ τά ξύλα, καί νέμει ἀντίδωρον· μετά τήν λειτουργίαν
ἄλλα πλεῖστα ἀποδεδειγμένα καί διά αἱ ὕβρεις δημοσίως ἐν τῇ ἀγορᾷ ἐξακο-
μαρτύρων καί διά τῆς ὑπογραφῆς αὐτοῦ λουθοῦσι καί ἐν τῷ Ἱερῷ Ναῷ», ὅταν εἶδε
τοῦ ἰδίου ὁμολογοῦντος ἐν τοῖς γράμ- τόν ἐπίσκοπο στόν ἐξώστη τῆς ἐπισκοπῆς
μασί του». «φωνάζει “θά σέ κάψω ἄτ...”», τήν ἑπό-
Συνεχίζοντας ὁ ἐπίσκοπος τήν ἐνη- μενη ἡμέρα «μαίνεται, ἐν τῇ λειτουργίᾳ
μέρωση-καταγραφή τῶν κατορθωμάτων ἐκφωνεῖ αἴτησιν, ἁρπάζει μετά ταῦτα τάς
τοῦ ἱερέα γράφει: «πρό ἱκανοῦ χρόνου κλεῖδας τῆς ἐκκλησίας καί διακηρύτ-
φέρει ἐφ’ ἑαυτοῦ μάχαιραν, ἥν καί κατά τει» ὅτι δέν τόν ἀναγνωρίζει, «ἐν τῇ
τήν ὥραν τῆς θείας λειτουργίας φέρει ἀγορᾷ ἀφηνίασεν, οἱ χριστιανοί τόν συμ-
καί κηρύττει» ὅτι τήν ἔχει γι’ αὐτόν, βουλεύουν νά ἡσυχάσῃ οὐδενός ἐξαι-
«πρός δέ φέρει καί ῥάβδον μακράν μέ- ρουμένου, ἀλλ’ αὐτός εἰς τό χεῖρον κά-
λαναν λουστραρισμένην, καθαρῶς νει τότε. Αἱ ὕβρεις αὗται δέν γράφονται
Ἀρχιερατικήν φέρουσα ἐντός καί κάμαν» πλέον. Τό ἑσπέρας διακηρύττει ὅτι ἤρχε-
ἀρκετῶν διαστάσεων καί αὐτήν γι’ αὐτόν, το τῆς ἐφημερίας του ἔνοπλος σκο-
«κρατῶν τήν ῥάβδον ὡς ἄλλος Ἀρχιε- πεύων νά κτυπήσῃ πάντα τολμήσαντα νά
ρεύς περιφέρεται κηρύττων ὅτι μέ αὐτήν τόν ἐμποδίσῃ. Οἱ Πρόκριτοι ἀνεβοκατε-
θά σπάσῃ τό κεφάλι» τοῦ ἐπισκόπου βαίνουν τήν Ἱ. Ἐπισκοπήν ἀπαιτοῦντες
«καί λοιπά ἅτινα ἐπ’ οὐδενός δέν γρά- τήν εἰς τάς χεῖρας τῶν ἁρμοδίων παρά-
φονται», τή Δευτέρα τοῦ Πάσχα «πε- δοσιν τοῦ στασιαστοῦ», ἀλλά ὁ ἐπίσκο-
ριεφέρετο ὡς σύνηθες μετά τῆς ῥάβδου πος τούς συμβούλευσε «νά ἡσυχάσωσιν
εἰς τάς ἐπισκέψεις του λέγων» κατά ἀναμένοντες τάς διαταγάς τῆς Ἱ. Μη-
τοῦ ἐπισκόπου «ἄρρητα θέματα (ἤ ἄρρητ’ τροπόλεως. Ὁ ἀργός λοιπόν ἱερεύς
ἀθέμιτα) καί καθήμενος ἐν τῷ δημοσίῳ ἑσπερίζει, τήν Κυριακήν λειτουργεῖ φο-
χορῷ πίνων περί τήν τράπεζαν μετά ρέσας τήν χρυσοΰφαντον στολήν, ὑβρί-
ἄλλων παρακαθημένων», στή γραπτή ζει ἱερεῖς, διανέμει τάς προσφοράς κατά
ἐντολή τοῦ ἐπισκόπου νά ἀφήσει τήν βούλησιν, τά δέ μείναντα μοιράζει μέ
σκανδαλώδη ράβδο «μή φέρειν αὐτήν ἐπ’ τούς συναδέλφους του λέγων ὅτι αὐτός
οὐδενί λόγῳ» δέν δίνει καμμία προσοχή ἐννοεῖ νά κάμῃ ὅ,τι θέλει, τήν δέ ἄργη-
«ἀλλά καί ἔτι μᾶλλον θρασύνεται, ὑβρί- ταν τοῦ ἀτ.... Δεσπότη τήν κάμνει κ.....».
ζει, ἀπειλεῖ», ὅτι θά τόν κάψει ζωντανό (Στό σημεῖο αὐτό ὁ ἐπίσκοπος γράφει σέ
«καί ἐν μέσῃ τῇ ἀγορᾷ κτυπῶν τήν παρένθεση : «Δέν γράφονται, Παναγιώ-
ῥάβδον κατά γῆς, ἥν λέγει δέν ἐννοεῖ ἐπ’ τατε»). Καί ὁ ἐπίσκοπος κλείνει τήν ἐπι-
οὐδενί λόγῳ νά τήν ἀφήσῃ, προκαλεῖ τήν στολή του γιά τόν ἱερέα ὡς ἑξῆς: «Κατά
κοινήν ἀγανάκτησιν». Πιό κάτω στήν τήν ὥραν τῆς λειτουργίας ἔφθασεν ἡ
ἐπιστολή του ἐπίσκοπος προσθέτει καί ἀπάντησις μετά τῆς κλήσεως, ἥτις ἐπε-
ἄλλα ἄθλα τοῦ ἱερέα γράφοντας: Ἐπει- δόθη ἁρμοδίως· ὑπέγραψε τό ἐπιδοτή-
δή ἐξαντλήθηκε ἡ ὑπομονή του ἀναγ- ριον εὐσεβάστως, ἀλλ’ ἐνώπιον τῶν ἐπι-
κάσθηκε νά τόν τιμωρήσει μέ ἀργία δί- δόντων αὐτήν 2 Μοχτάρηδων καί 2 Ἀζά-
νοντάς του τό ἐπιδοτήριο μέσω τοῦ δων τοσαῦτα εἶπε καί αὖθις κατ’ ἐμοῦ,
Μοχτάρη καί τῶν Ἀζάδων, ἀλλά μέ κα- ὥστε οἱ ἀκούσαντες ἔφραξαν τά ὦτα.
θυστέρηση δύο ἡμερῶν, διότι κρυβόταν, Τῆς ἐφημερίας ἀπεσύρθη ἀποστείλας
9
τάς κλεῖδας τῆς Ἐκκλησίας εἰς τόν Ἐπί- ἀπό τά σχολεῖα τῆς Λιαρίγκοβης,
τροπον. Τό ὄνομά μου μόνον ἅπαξ ἐμνη- ὕστερα ἀπό ἐνέργειες τοῦ ἐπισκόπου,
μόνευσε εἰς τό «ἐν πρώτης μνήσθη- «μέ τήν αἰτιολογία ὅτι δέν εἶχε ἀπολυ-
τι...». Ἡ δέ κατάστασις ἐξακολουθεῖ ἡ τήριο, δίδασκε ἐναντίον τῆς Ὀρθοδο-
αὐτή μέχρι τῆς σήμερον ὥραν 6 τουρ- ξίας καί ὅτι ἐργαζόταν κατά τῶν καθε-
κιστί, καθ’ ἥν κλείω τήν παροῦσαν. Αἱ κατ’ στώτων τοῦ κράτους», ἀποφάσισε κατά
ἐμοῦ ὕβρεις ἐπαναλαμβάνονται παντα- πλειοψηφία νά κρίνει τελικά ὁ Ἱερισσοῦ
χοῦ, τήν ῥάβδον κρατεῖ διακηρύττων, ὅτι Ἰλαρίων, ἐάν θά δεχόταν ἤ ὄχι τόν δά-
δέν τήν ἀφήνει, θά δικασθῇ μαζύ μου καί σκαλο. Στήν ἴδια συνεδρίαση ἀπασχό-
λοιπά παραλείπω»41. λησε πάλι τό θέμα τοῦ ἱερέα Ἀγγέλου45.
Στή 1 Ἀπριλίου 1896 οἱ σχολικοί Ἔφο- Στίς 28 Φεβρουαρίου 1897 ἡ Ἱερά Σύ-
ροι Λιαρίγκοβης παραπονοῦνται μέ ἐπι- νοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου
στολή τους πρός τόν Μητροπολίτη Θεσ- μέ Γράμμα της πρός τόν Μητροπολίτη
σαλονίκης γιά τήν ἀπό τόν ἐπίσκοπο Θεσσαλονίκης Ἀθανάσιο τοῦ συνιστᾶ
παρακράτηση 7 ὀθωμανικῶν λιρῶν, πού νά ἐνεργήσει δραστήρια τήν προσέ-
ἦταν συνεισφορά τῆς Μητροπόλεως λευση τοῦ ἱερέα Ἀγγέλου Κοσμαρᾶ στή
Θεσσαλονίκης πρός τά σχολεῖα τῆς Λια- Θεσσαλονίκη (Μητρόπολη) καί σέ περί-
ρίγκοβης, καί κατηγοροῦν τόν ἐπίσκοπο πτωση ἀνυπακοῆς του νά τόν μεταφέρει
ὅτι δέν βλέπει τά συμφέροντα τῶν σχο- μέ ἐπέμβαση τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς,
λείων42. ἐπειδή ὁ ἐπισκοπικός θρόνος στήν
Στίς 19 Αὐγούστου 1896 ὁ Λιαριγκο- ἐκκλησία τῆς Λιαρίγκοβης «ἐξακολου-
βινός Ἰωάννης Ν. Κοτσάνης μέ γράμμα θεῖ ὤν περιπεφραγμένος διά σιδηροῦ
του ζητεῖ ἀπό τόν Βασίλειο Σαραφιανό σύρματος», πράξη «ὅλως ἀσεβής καί
νά φροντίσει, ὥστε ὁ ἐπίσκοπος νά μή ἀνοίκειος» καί «πρωτοφανές ἀτόπημα»,
μεταβεῖ στή Θεσσαλονίκη ὕστερα ἀπό πού πρέπει νά ἀρθεῖ γιά τήν ἀποκατά-
ἀπαίτηση τοῦ Μητροπολίτη, διότι θά σταση τῆς τάξης στήν ἐπισκοπή46.
εἶναι σέ βάρος του, ἀφοῦ «ἠμπορεῖ νά Στίς 28 Φεβρουαρίου 1897 ἡ Ἱερά Σύ-
ἀνοίξουν καί ἰδικά του ζητήματα»43. νοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου
Στίς 23 Αὐγούστου 1896 ἡ Ἐπισκο- μέ Γράμμα της πρός τόν ἐπίσκοπο Ἰλα-
πική Σύνοδος Θεσσαλονίκης σέ συνε- ρίωνα (μέσω τοῦ Μητροπολίτη Θεσσα-
δρίασή της ἀσχολήθηκε μέ τήν ὑπόθεση λονίκης) τόν ἐνημερώνει, ὅτι ἡ ἀπολο-
τοῦ ἱερέα τῆς Λιαρίγκοβης Ἀγγέλου Κο- γητική ἔκθεσή του θά ληφθεῖ ὑπόψη
σμαρᾶ, πού τιμωρήθηκε μέ ἀργία ἀπό μετά τήν ἐκλογή τοῦ νέου Πατριάρχη,
τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ, διότι ἐπέμενε μέ τή σύσταση νά πολιτεύεται κατά τή
νά φέρει ράβδο, καί προσπάθησε νά μεταβατική αὐτή περίοδο «συνετῶς, με-
ἐξομαλύνη τήν κατάσταση συστήνον- τριοπαθῶς καί διαλακτικῶς» χωρίς νά
τας στόν ἱερέα νά παύσει νά φέρεται δίνει ἀφορμή στούς κατηγόρους του,
ἀνοίκεια καί στόν προϊστάμενό του καί καί ὅτι μέ Γράμμα της προτρέπει τόν
στόν ἐπίσκοπο νά ἀκυρώσει τήν ποινή Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης νά ἐνεργή-
πού τοῦ ἐπέβαλε. Ὁ ἐπίσκοπος ἀπου- σει δραστήρια γιά τήν προσαγωγή τοῦ
σίασε ἀπό τή συνεδρίαση αὐτή καί γιά ἱερέα Ἀγγέλου καί γιά τήν ἄρση τοῦ «σι-
τήν ἐκλογή ἐπισκόπου Κίτρους, πού δηροῦ φραγμοῦ», πού τοποθετήθηκε
ἦταν ἕνα ἀπό τά θέματά του, ἀνέθεσε στόν ἐπισκοπικό θρόνο τοῦ ναοῦ τῆς
τή ψῆφο στόν ἐπίσκοπο Ἀρδαμερίου Σω- Λιαρίγκοβης47.
φρόνιο44. Στίς 18 Ἀπριλίου 1897 ὁ Μητροπολί-
Στίς 30 Αὐγούστου 1896 ἡ Ἐπισκο- της Θεσσαλονίκης μέ Γράμμα του πρός
πική Σύνοδος Θεσσαλονίκης μέ ἀφορμή τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ ζήτησε μέ προ-
τήν ἀπό ἐξορία τοῦ δασκάλου Ἰ. Ἰατρίδη σωπική του παρέμβαση νά δεσμεύσει
10
τούς ἐφόρους τῶν σχολείων, ὥστε νά νοδική ἐντολή περιορισμό «τοῦ ἐκ Λια-
πληρώσουν τά ὀφειλόμενα στόν παλαι- ριγκόβης ἱερέως παπᾶ Ἀγγέλου» καί γιά
ότερο δάσκαλο τῆς Ἱερισσοῦ Θωμᾶ Βα- τήν ὑποβολή κάποιων παραπόνων κατά
σματζίδη (σημ.: πού ἀργότερα ὡς κλη- κάποιων ἐπισκόπων του καί κυρίως τοῦ
ρικός πῆρε τό ὄνομα Θεοδώρητος), ὁ ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ Ἰλαρίωνος, ἀπαντᾶ,
ὁποῖος διαμαρτυρόταν καί τά διεκδι- ὅσον ἀφορᾶ στόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ,
κοῦσε48. ὅτι μέ Γράμμα, πού τοῦ στέλνει (ἐσώ-
Στίς 25 Ἀπριλίου 1897 ὁ Μητροπολίτης κλειστο στό Γράμμα πρός τόν Μητρο-
Θεσσαλονίκης μέ Γράμμα του ἐνημε- πολίτη) γίνονται σ’ αὐτόν «αἱ δέουσαι
ρώνει τήν Ἱ. Σύνοδο τοῦ Οἰκουμενικοῦ παρατηρήσεις γιά τίς ἐκφράσεις του,
Πατριαρχείου ὅτι ὁ «ἐκ Λιαριγκόβης» πού ἀναγράφονται στό Γράμμα, πού
ἱερέας Ἄγγελος Κοσμαρᾶς ἀπέδρασε ἔστειλε ὁ Μητροπολίτης στό Πατριαρ-
ἀπό τήν Ἱ. Μονή τῆς Ἁγίας Ἀναστασίας, χεῖο52.
ὅπου ἦταν ἐξόριστος, καί χωρίς ἄδεια καί Στίς 4 Ἰουνίου 1897 ἡ Ἱερά Σύνοδος
μάλιστα τήν ἡμέρα τοῦ Πάσχα τέλεσε τό τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου σέ
μυστήριο τοῦ γάμου49. Γράμμα της πρός τόν ἐπίσκοπο Ἰλα-
Στίς 29 Ἀπριλίου 1897 ὁ Μητροπολί- ρίωνα ἀναφέρει ὅτι καί προηγουμένως
της Θεσσαλονίκης μέ Γράμμα του πρός συστήθηκε σ’ αὐτόν νά δείχνει στόν Μη-
τήν Ἱ. Σύνοδο τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πα- τροπολίτη Θεσσαλονίκης τήν ὀφειλό-
τριαρχείου τήν πληροφορεῖ γιά τόν σύμ- μενη τιμή φροντίζοντας «καθηκόντως»
φωνα μέ τή συνοδική ἐντολή περιορι- γιά τήν κανονική εὐταξία καί πειθαρχία,
σμό «τοῦ ἐκ Λιαριγκόβης ἱερέως παπᾶ ὅμως παρατηρώντας μέ λύπη της ὅτι
Ἀγγέλου» καί γιά τήν ὑποβολή κάποιων ἐπιτείνεται ἀντί τῆς εἰρήνης ἡ διάσταση
παραπόνων κατά κάποιων ἐπισκόπων καί ὅτι διατίθεται ἐλάχιστα «ὅπως συν-
του καί κυρίως τοῦ ἐπισκόπου Ἱερισ- τελέσῃ εἰς τήν ὀφειλομένην ἁρμονικήν
σοῦ50. συνεννόησιν καί συνεργασίαν» πρός
Στίς 2 Μαΐου 1897 ἡ Ἱερά Σύνοδος τήν κανονική ἀρχή, ὅπως καί αὐτό «πρό-
τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου μέ δηλον γίνεται καί ἐκ τοῦ ὅλως ἀπρε-
Γράμμα της πρός τόν Μητροπολίτη Θεσ- ποῦς ὕφους» πού χρησιμοποιεῖται στό
σαλονίκης Ἀθανάσιο ἐνημερωθεῖσα ἀπό πρός τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης
τό ἀπό 25 Ἀπριλίου Γράμμα του «περί Γράμμα του ἀπό 29 Ἀπριλίου 1897, τοῦ
τοῦ ἐκ Λιαριγκόβης ἱερέως Ἀγγέλου Κο- ὁποίου γράμματος στάλθηκε ἀντίγραφο
σμαρᾶ», γιά τόν ὁποῖο τά ἴδια ἔγραψε στό Πατριαρχεῖο καί διαβάστηκε στή Σύ-
καί ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ, συστήνει σ’ νοδο, μέ τό Γράμμα της, ἐφιστᾶ πρῶτα
αὐτόν «διά τά νέα τοῦ ἱερέως τούτου τήν προσοχή γιά τίς ἐκφράσεις του στό
παραπτώματα, ἤτοι τήν ἐκ τῆς ἱερᾶς παραπάνω γράμμα του, «ἅς οὐδαμῶς
Μονῆς τῆς Ἁγίας Ἀναστασίας ἀπόδρα- ὤφειλεν ἐπιτρέψαι ἑαυτῷ ἐν γράμματι»
σιν» καί τήν χωρίς ἄδεια καί μάλιστα πρός τόν Κυριάρχην του, κατά τοῦ
τήν ἡμέρα τοῦ Πάσχα τέλεση τοῦ γά- ὁποίου, ἄν εἶχε παράπονα, μποροῦσε νά
μου, πού ἀναφέρεται (στό Γράμμα τοῦ ἀναφερθεῖ στήν Ἱερά Σύνοδο «διά τά
Μητροπολίτη), νά τόν περιορίσει καί περαιτέρω», καί ἔπειτα ἐντέλεται νά
πάλι στήν ἱερά Μονή ἐπ’ ἀόριστον»51. προσέχει αὐστηρά τόν ἑαυτό του στά
Στίς 4 Ἰουνίου 1897 ἡ Ἱερά Σύνοδος πρός τήν Κυρίαρχη Μητρόπολη λόγια
τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἀφοῦ καί στίς πράξεις του «πάσῃ μέν σπουδῇ
ἔλαβε καί διάβασε τό ἀπό 29 Ἀπριλίου εἰς τήν ἀποκατάστασιν τῆς πρεπούσης
Γράμμα τοῦ Μητροπολίτη Θεσσαλονί- ἁρμονικῆς σχέσεως πρός αὐτήν συντε-
κης Ἀθανασίου, μέ τήν ὁποία τήν πλη- λοῦσα, μηδεμίαν δέ ἀφορμήν μήτε τῷ
ροφοροῦσε γιά τόν σύμφωνα μέ τή συ- Ἱερωτάτῳ Μητροπολίτῃ Θεσσαλονίκης
11
πρός παράπονα μήτε ἡμῶν πρός τοιαύ- σασα ἀποστείλῃ τά ὁρισθέντα ἐξαρχικά
τας παρατηρήσεις παρέχουσα»53. ἔξοδα, ἤτοι λίρας Ὀθωμ. δέκα καί τρεῖς
Στίς 9 Ἰουνίου 1897 ἡ Ἱερά Σύνοδος (13), διά τά περαιτέρω»56.
τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου μέ Στίς 15 Ἰουλίου 1897 ἡ Ἱερά Σύνοδος
Γράμμα της πρός τόν Μητροπολίτη Θεσ- τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου σέ
σαλονίκης Ἀθανάσιο τόν ἐνημερώνει Γράμμα της πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισ-
ὅτι, ἐπειδή ἀποφασίσθηκε νά προσαχ- σοῦ ἀναφέρει ὅτι πῆραν τό ἀπό 28-6-
θεῖ στά Πατριαρχεῖα «ὁ ἐκ Λιαριγκόβης 1897 γράμμα του καί σέ ἀπάντηση τοῦ
ἱερέας Ἄγγελος διά τάς ὑπ’ αὐτοῦ γε- δίνει τήν ἐντολή, ἀφοῦ εἰσπράξει «ὡς
νομένας παρανόμους πράξεις καί τήν τάχος ἀποστείλῃ τάς εἰσφοράς τῶν
ἀπείθειαν πρός τήν ἐκκλησιαστικήν ἐκκλησιῶν τῆς ἐπισκοπῆς» σύμφωνα μέ
αὐτοῦ ἀρχήν» στέλνεται ἐκεῖ «ὁ ἐκ τῶν τόν διαβιβασθέντα μέ τό γράμμα του
Πατριαρχικῶν κλητήρων Ἰωάννης Θεο- κατάλογο57.
δώρου, ἐντολήν ἔχων ἵνα παραλαβών Στίς 17 Ἰουλίου 1897 ὁ Οἰκουμενικός
συνοδεύσῃ αὐτόν εἰς βασιλεύουσαν, Πατριάρχης μέ Γράμμα του ἀνακοινώνει
δυνάμει καί τοῦ ἐπί τούτῳ ἐκδοθέντος στόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης ὅτι
Βεζυρικοῦ Διατάγματος». Γι’ αὐτό ἀξιώ- διορίσθηκε ἔξαρχος πατριαρχικός ὁ Μη-
νει ἀπό τόν Μητροπολίτη «ὅπως πα- τροπολίτης Βεροίας Κωνστάντιος πρός
ράσχῃ ἁρμοδίως» τήν ἀρχιερατική του ἐπιτόπια ἐξέταση τῶν κατηγοριῶν κατά
συνδρομή πρός ἐκτέλεσιν ὑπό τοῦ ὀνο- τοῦ ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ Ἰλαρίωνα, καί
μασθέντος κλητῆρος τῆς ἀποστολῆς μέ ἐντολή του τόν καθιστᾶ ὑπεύθυνο
αὐτοῦ» καί «διαβιβάσῃ ἐγκαίρως» τήν νά καταβάλει σ’ αὐτόν τά ἐξαρχικά δι-
περίκλειστη πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισ- καιώματα ἐκ μέρους τῶν κατηγόρων,
σοῦ ἐπιστολή, μέ τήν ὁποία δηλώνεται πού ἀνέρχονταν στό ὕψος τῶν 20 ὀθω-
ὅτι «τά ἐξαρχικά ἔξοδα», πού ὁρίσθηκαν μανικῶν λιρῶν, καί νά διαβιβάσει ἐσώ-
ἀπό τή Σύνοδο σέ 12 ὀθωμανικές λίρες, κλειστη πατριαρχική ἐπιστολή στόν ἐπί-
θά καταβληθοῦν ἀπό αὐτόν54. σκοπο Ἱερισσοῦ γιά τόν διορισμό τοῦ
Στίς 9 Ἰουνίου 1897 ἡ Ἱερά Σύνοδος Βεροίας ὡς ἐξάρχου58.
τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου μέ Στίς 21 Ἰουλίου 1897 ἡ Ἱερά Σύνοδος
Γράμμα της πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισ- τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου μέ
σοῦ Ἰλαρίωνα τόν ἐνημερώνει γιά τήν Γράμμα της ἀνακοινώνει στόν Μητρο-
προσαγωγή τοῦ ἱερέα Ἀγγέλου στά Πα- πολίτη Θεσσαλονίκης ὅτι ἀναλαμβά-
τριαρχεῖα (βλ. ἐπιστολή πρός τόν Μη- νοντας τήν ἐξέταση τῶν κατά τοῦ ἐπι-
τροπολίτη) καί δηλώνοντάς του «ὅτι τά σκόπου Ἱερισσοῦ διατυπωθεισῶν κατη-
ἐξαρχικά ἔξοδα, ὁρισθέντα Συνοδικῶς γοριῶν καί ἀκούγοντας τήν γι’ αὐτές ἀπο-
εἰς λίρας Ὀθ. δώδεκα» καταλογίσθηκαν λογία του «ἐνέκρινεν ὅπως πρός ἀκριβῆ
σέ βάρος του, ἀξιώνει «ὅπως φροντίσῃ ἐξέτασιν καί ἐξακρίβωσιν τῶν ὑποβλη-
ἵνα ἐγκαίρως πληρώσῃ τό ποσόν τοῦτο θεισῶν κατηγοριῶν ἀποσταλῇ ἐπί τόπου
εἰς τόν ὀνομασθέντα Πατριαρχικόν Κλη- ἰδιαίτερος Πατριαρχικός ἔξαρχος» καί ὡς
τήρα πρός ἀποφυγήν χρονοτριβῆς»55. τέτοιος ὁρίσθηκε ἀπό τή Σύνοδο ὁ Μη-
Τήν 1η Ἰουλίου 1897 ἡ Ἱερά Σύνοδος τροπολίτης Βερροίας καί Ναούσης Κων-
τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου σέ στάντιος. Ἐπίσης, ἐπειδή τά σχετικά
Γράμμα της πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισ- ἐξαρχικά δικαιώματα πού ὁρίσθηκαν σέ
σοῦ ἀναφέρει ὅτι, ἐπειδή ἀποφασίσθη- 20 ὀθωμανικές λίρες καί ἐπιβαρύνουν
κε ἀπό αὐτήν «ὅπως ὁ ἱερεύς Ἄγγελος «τόν ἡττηθησόμενον ἐκ τῶν διαδίκων»,
ἀποσταλῇ ἐν συνοδίᾳ Πατριαρχικοῦ ἀποφασίσθηκε νά προκαταβληθοῦν ἀπό
κλητῆρος ὑπερόριος εἰς τήν ἱεράν Μο- τούς κατηγόρους τοῦ ἐπισκόπου μέσα σέ
νήν Σουμελᾶ» ἐντέλεται «ὅπως σπεύ- 21 ἡμέρες γι’ αὐτό ἡ Σύνοδος ἀξιώνει
12
ἀπό τόν Μητροπολίτη, ἀφοῦ κοινοποιήσει πο Ἱερισσοῦ Ἰλαρίωνα, ὅτι ἀκολουθών-
ἐγκαίρως τήν ἀπόφαση αὐτή στούς κα- τας τόν κανόνα τῆς ἐπιείκειας, σύμφω-
τηγόρους, δηλ. «εἰς τούς ἐκ τῶν διαφό- να μέ τόν ὁποῖο δίδεται ἄφεση καί ἀφαι-
ρων κοινοτήτων τῆς ἐπισκοπῆς ἀνενεχ- ροῦνται οἱ ἐκκλησιαστικές ποινές, πού
θέντας εἰς τά Πατριαρχεῖα διά τῆς ἀπό ἐπιβλήθηκαν, ὅταν αὐτοί πού ἔφταιξαν,
η΄ Σεπτεμβρίου ᾳωϡστ΄ ἀναφορᾶς ἀφοῦ μετά ἀπό ἀρκετόν χρόνο συνέλ-
αὐτῶν, καί εἰς τούς Σπῦρον Ἠλ. Τζαμτζῆ θουν στόν ἑαυτό τους, δείξουν μεταμέ-
καί Ἰωάννην Ἰατρίδην», νά ζητήσει καί νά λεια καί ἐκδηλώσουν εἰλικρινά τή μετά-
πάρει ἀπό αὐτούς μέσα στή δηλωθεῖσα νοιά τους, «προέβη εἰς τήν ἀπό τῆς
προθεσμία τό παραπάνω ποσό καί νά τό ὑπερορίας ἀνάκλησιν τοῦ ἱερέως Ἀγγέ-
κρατήσει στή Μητρόπολη πληροφορών- λου, ὅς ἐν συντριβῇ καρδίας ἐξῃτήσατο
τας την «διά τά περαιτέρω»59. τό ἔλεος τῆς ἐκκλησίας ὑποσχόμενος
Στά τέλη Αὐγούστου 1897 ὁ ἐπίσκο- τοὐντεῦθεν βίον σώφρονα καί ἀνεπίλη-
πος ἐπικυρώνει («βεβαιοῖ») Συμβόλαιο πτον». Γι’ αὐτό μέ ἐκκλησιαστική ἄδεια
μεταξύ τῶν Ἐφόρων τῶν ἐκπαιδευτη- μεταβαίνει στήν ἐπισκοπή, «ἵνα αἰτού-
ρίων τῆς Λιαρίγκοβης καί τοῦ νεοδιορι- μενος συγγνώμην καί ἄφεσιν» ἀπό τόν
σθέντα διδασκάλου Κων. Πετρίδη60. ἐπίσκοπο «ἀποκατασταθῇ ἀπολαύων τῆς
Στίς 3 Σεπτεμβρίου 1897 ἡ Ἱερά Σύ- προστασίας καί ἀγάπης τῆς ἐκκλησια-
νοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου στικῆς αὑτοῦ ἀρχῆς», τόν ὁποῖο (ἐπί-
σέ Γράμμα της πρός τόν Μητροπολίτη σκοπο) προτρέπει «ἵνα πράξῃ περί αὐτοῦ
Θεσσαλονίκης Ἀθανάσιο ἀναφέρει ὅτι, τό πρέπον» ἐπαγρυπνώντας πάντοτε γιά
ἐπειδή καμία ἀκόμη δέν πάρθηκε ἀπάν- τήν πολιτεία του (τοῦ ἱερέα)64.
τησή του, ἐάν κοινοποιήθηκε στούς κα- Ἡ Ἱερά Σύνοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ
τηγόρους τοῦ ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ ἡ συ- Πατριαρχείου μέ τό ἀπό 15 Ἀπριλίου 1898
νοδική ἀπόφαση «περί ἀποστολῆς Γράμμα της πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ
ἐξαρχίας πρός ἐπιτόπιον ἐξέτασιν τῶν τοῦ ὑπενθυμίζει ὅτι πρό καιροῦ συνέ-
διατυπωθεισῶν κατηγοριῶν», ἀξιώνει στησε σ’ αὐτόν «ὅπως ἀποκαταστήσῃ ἐν
ἀπό τόν Μητροπολίτη «ὅπως σπεύσῃ ἐν καταλλήλῳ θέσει» στήν ἐπισκοπή τόν
τάχει ἀνακοινῶσαι οἷς δεῖ τήν ἀπόφασιν λιαριγκοβινό Οἰκονόμο παπᾶ Ἄγγελο
ταύτην» παραγγέλλοντας σ’ αὐτούς νά Κοσμαρᾶ, ἐπειδή συγχωρήθηκαν τά πταί-
προκαταβάλουν τά ἐξαρχικά ἔξοδα» καί σματά του. Ὅμως ὁ παπᾶ Ἄγγελος ἀνα-
πληροφορώντας τό πατριαρχεῖο «διά τά φέρθηκε στή Σύνοδο «ἔναγχος», λέ-
περαιτέρω»61. γοντας ὅτι ὁ ἐπίσκοπος, ἄν καί ὑποσχέ-
Στίς ἀρχές Νοεμβρίου 1897 πῆρε ἀπό θηκε σ’ αὐτόν ὅτι, ἄν δέν βρεῖ θέση στή
τόν Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης ἐσώ- Θεσσαλονίκη, ὅπου προτίμησε νά πάει,
κλειστη ἐπιστολή τοῦ Πατριάρχη Κων- θά διορισθεῖ καί πάλι «ἐν τῇ προτέρᾳ
σταντινουπόλεως σχετικά μέ τήν ἀπο- αὐτοῦ ἐφημερία» στήν ἐπισκοπή, ὅταν
στολή τῆς ἐτήσιας συνδρομῆς τῆς ἐπι- ἐπανῆλθε ἀπό τή Θεσσαλονίκη, ἀρνεῖται
σκοπῆς πρός τό Ἐθνικό Ταμεῖο62. νά παραδεχθεῖ καί νά τόν διορίσει στήν
Στίς 20 Νοεμβρίου 1897 ὁ ἐπίσκοπος ἀναφερθεῖσα θέση, δηλώνοντας, ὅπως
μέ Γράμμα του συστήνοντας παρακαλεῖ λέει, ὅτι, ἄν δέν πληρώσει σ’ αὐτόν τίς 25
τήν Ἱ. Μονή Βατοπαιδίου «νά συνδράμει ὀθωμανικές λίρες, πού δαπάνησε «διά
τήν Κοινότητα Ἱερισσοῦ ἀπορούσης χρη- τήν εἰς τήν Μονήν Σουμελᾶ ἐξορίαν
μάτων πρός πληρωμήν τῶν διδασκάλων αὐτοῦ», οὐδέποτε θά τόν συγχωρήσει. Ἡ
αὐτῆς»63. Ἱ. Σύνοδος ἀνακοινώνοντας στόν ἐπί-
Ἡ Ἱερά Σύνοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ σκοπο τά παραπάνω δηλώνει σ’ αὐτόν ὅτι
Πατριαρχείου σέ Γράμμα της ἀπό 1 Δε- «ἐξαρχικάς μέν δαπάνας οὐδαμῶς δι-
κεμβρίου 1897 ἐνημερώνει τόν ἐπίσκο- καιοῦται ἵνα ἀπαιτῇ παρά τοῦ διαλη-
13
φθέντος ἱερέως» καί, ἄν γιά ἄλλους λό- πεῖ στή Σύνοδο. Ἐπειδή ὁ ἱερέας πάλι
γους δέν τόν διορίζει στήν ἐφημερία του, ἀναφέρθηκε στή Σύνοδο «παραπονού-
ὀφείλει νά ἐκθέσει τούς λόγους αὐτούς μενος ὅτι καί νῦν ἔτι μένει ἄνευ θέσε-
στήν ἐκκλησία «διά τά περαιτέρω»65. ως», ἐνῶ σύμφωνα μέ τίς διαταγές
Ἡ Ἱερά Σύνοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ «ἔπραξε καί πράττει πᾶν τό δυνατόν» νά
Πατριαρχείου μέ Γράμμα της ἀπό 15 μή δυσαρεστήσει τόν ἐπίσκοπο, ἡ Σύνο-
Ἀπριλίου 1898 ἀνακοινώνει στόν Μη- δος τοῦ δίνει ἐντολή, «ὅπως ἐκ παντός
τροπολίτη Θεσσαλονίκης Ἀθανάσιο, ὅτι τρόπου καί συντόνως ἐξοικονομήσῃ τό
στό Γράμμα της περικλείει ἐπιστολή της ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ δια-
πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ «περί τοῦ ἐκ ληφθέντος Ἱερέως»68.
Λιαριγκόβης Οἰκονόμου παπᾶ Ἀγγέλου» Ἡ Ἱερά Σύνοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ
καί τόν προτρέπει νά τήν διαβιβάσει Πατριαρχείου μέ Γράμμα της ἀπό 17 Ἰου-
«κατά τήν τάξιν» στόν ἐπίσκοπο66. νίου 1898 πρός τόν Μητροπολίτη Θεσ-
Σέ ἀπάντηση τοῦ ἀπό 6 Μαΐου 1898 σαλονίκης Ἀθανάσιο γράφει ὅτι σ’ αὐτό
Γράμματος τοῦ Μητροπολίτη Θεσσαλο- ἐσωκλείει ἐπιστολή του πρός τόν ἐπί-
νίκης Ἀθανασίου ἡ Ἱερά Σύνοδος τοῦ σκοπο Ἱερισσοῦ Ἰλαρίωνα, δίνοντας
Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου μέ τό ἀπό 20 ἐντολή (στόν Μητροπολίτη) «ἵνα συντό-
Μαΐου 1898 Γράμμα της ἀξιώνει ἀπό νως ἐξοικονομήσῃ τό ζήτημα τῆς ἀπο-
αὐτόν, «ὅπως δηλώσῃ τοῖς ὑποβαλοῦσι καταστάσως τοῦ ἱερέως Ἀγγέλου Κο-
παράπονα καί αἰτιάσεις» κατά τοῦ ἐπι- σμαρᾶ» καί ἀξιώνοντας νά τή διαβιβάσει
σκόπου Ἱερισσοῦ, ὅτι παρέχεται σ’ «κατά τήν τάξιν» στόν ἐνημερωθέντα
αὐτούς «προθεσμία ἀνατρεπτική 21 ἐπίσκοπό του69.
ἡμερῶν ἀπό τῆς κοινοποιήσεως εἰς Στίς (16 Ἰουλίου;) 1898 μέ Γράμμα
αὐτούς τῆς ὡς ἄνω ἀποφάσεως πρός κα- του ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης ἀνα-
ταβολήν τῶν ἐξαρχικῶν δικαιωμάτων», κοινώνει στόν Μητροπολίτη Θεσσαλο-
καί ὅτι ἄν αὐτή περάσει χωρίς νά κατα- νίκης ὅτι εἶχε διορισθεῖ ὁ Μητροπολίτης
βληθοῦν αὐτά, ὁ ἐπίσκοπος θά θεωρηθεῖ Βεροίας Κωνστάντιος ὡς πατριαρχικός
ἀπαλλαγμένος τῶν ἐναντίον του κατη- ἔξαρχος πρός ἐξέταση ἐπί τόπου τῶν
γοριῶν67. κατηγοριῶν κατά τοῦ ἐπισκόπου σχε-
Ἡ Ἱερά Σύνοδος τοῦ Οἰκουμενικοῦ τικά μέ τίς σχέσεις του μέ τό ποίμνιό
Πατριαρχείου μέ Γράμμα της ἀπό 17 Ἰου- του70.
νίου 1898 ἀπαντώντας στό ἀπό 14 Ἀπρι- Ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως
λίου 1898 Γράμμα τοῦ ἐπισκόπου Ἱερισ- στήν ἀπό 16 Ἰουλίου 1898 Ἐπιστολή του
σοῦ γράφει ὅτι ἀνακοινώνοντας σ’ αὐτόν πρός τόν ἐπίσκοπο Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου
πρίν ἀπό δύο μῆνες ὅτι ὁ παπᾶ Ἄγγελος Ὄρους Ἰλαρίωνα γράφει ὅτι, ἐπειδή μέ
Κοσμαρᾶς ὑπέβαλε στή Σύνοδο παρά- ἀπόφαση τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τοῦ Πα-
πονα γιά τήν ἄρνησή του νά τόν δεχθεῖ τριαρχείου ἀποφασίσθηκε νά σταλεῖ
ἐπανελθόντα ἀπό τή Θεσσαλονίκη καί νά «ἰδιαίτερος ἐπί τόπου πατριαρχικός
τόν διορίσει στήν προηγούμενη ἐνορία ἔξαρχος», «πρός ἐξέτασιν καί ἐξακρί-
του, δήλωσε (ἡ Ἱ. Σύνοδος) σ’ αὐτόν ὅτι, βωσιν τῶν κατά τῆς αὐτῆς θεοφιλίας
ἄν λόγος τῆς ἀρνήσεώς του ἦταν ἡ μή διατυπωθεισῶν αἰτιάσεων καί κατηγο-
καταβολή ἀπό τόν ἱερέα τῶν ἀπαιτου- ριῶν» καί ὡς τέτοιος διορίσθηκε ἀπό
μένων ἀπ’ αὐτόν 25 Ὀθωμ. λιρῶν «λόγῳ τήν Ἱερά Σύνοδο ὁ Μητροπολίτης Βερ-
δαπανῶν γενομένων κατά τήν ἐξορίαν ροίας καί Ναούσης Κωνστάντιος, ἀξιώ-
αὐτοῦ», τέτοια ἀποζημίωση ἀπό τόν νει ἀπό αὐτόν νά ὑποδεχθεῖ τόν ἐρχό-
ἱερέα αὐτός «οὐδαμῶς ἐδικαιοῦτο ἵνα μενο ἐκεῖ πατριαρχικό ἔξαρχο «μετά
ἀπαιτῇ» καί ἄν γιά ἄλλους λόγους τῆς ὀφειλομένης τιμῆς», νά ἀπολογη-
ἀρνεῖτο νά τόν διορίσει, ὤφειλε νά τούς θεῖ γιά τά ἐναντίον του καταγγελθέντα
14
στήν Ἐκκλησία καί «προθύμως καί τροπος ὁρίσθηκε ὁ Μέγας Οἰκονόμος
ἀπροφασίστως παράσχῃ αὐτῷ πᾶσαν Ἰωάννης Παπαδῆμος76.
αἰτηθησομένην σχετικήν πληροφορίαν Στό ἀπό 16 Φεβρουαρίου 1899 Ἔγγρα-
διά τά περαιτέρω»71. φο τῆς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης
Ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ἀναφέρεται ὅτι ὁ ἐπίσκοπος (πρ. Ἱερισ-
στήν ἀπό 16 Ἰουλίου 1898 Ἐπιστολή του σοῦ) ἀναχώρησε γιά τό Ἅγιον Ὄρος στίς
γράφει στόν Μητροπολίτη Βερροίας καί 12 Φεβρουαρίου77.
Ναούσης Κωνστάντιο ὅτι ἀπό τήν Ἱ. Σύ- Στίς 26 Φεβρουαρίου 1899 ἀναφέρε-
νοδο ἀποφασίσθηκε νά σταλεῖ ὡς πα- ται ὅτι «Ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολί-
τριαρχικός ἔξαρχος στήν ἐπισκοπή της Θεσσαλονίκης Ἀθανάσιος ἀνήγ-
Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους, γιά νά ἐξε- γειλε τῇ Ἐκκλησίᾳ ὅτι ὁ ἀπό τῆς Ἱερᾶς
τάσει καί ἐξακριβώσει τίς κατά τοῦ ἐπι- Συνόδου ἐσχάτως παυθείς ἐπίσκοπος
σκόπου διατυπωθεῖσες αἰτιάσεις καί κα- Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους Ἰλαρίων
τηγορίες ἀπό μέρος τοῦ ποιμνίου του72. ἀπῆλθεν ἤδη ἐν Ἁγίῳ Ὄρει. Ἐπίτροπος
Στίς 11 Ὀκτωβρίου 1898 ὁ ἐπίσκοπος μέχρι τήν ἐκλογήν τοῦ νέου ἐπισκόπου
ἐπιβεβαιώνει «Διανεμητήριον» Ἔγγρα- διωρίσθη ὑπό τῆς Α. Σεβασμιότητος ὁ
φον οἰκογενειακοῦ Ἀρχείου τῆς Ἀρναί- παπα-Ἰωάννης Οἰκονόμου»78.
ας73. Στίς 5 Μαρτίου 1899 ὁ Λιαριγκοβηνός
Στίς 22 Ἰανουαρίου 1899 ἀναφέρεται Νικόλαος Κοτσάνης μέ γράμμα του ἐνη-
ὅτι «ἐπειδή αἱ ὑποβληθεῖσαι τῇ ἐκκλησίᾳ μερώνει τόν Ἐπίτροπο τῆς ἐπισκοπῆς
κατηγορίαι κατά τοῦ ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ Ἱερισσοῦ Μέγα Οἰκονόμο Ἰωάννη, ὅτι μέ
καί Ἁγίου Ὄρους Ἰλαρίωνος ἀπεδείχ- τόν ἐπίσκοπο πρ. Ἱερισσοῦ συνοικοῦσε ἡ
θησαν βάσιμοι, οὗτος ἐπαύθη συνο- Τριανταφυλλιά Πετραλιᾶ79.
δικῶς διαταχθείς ἅμα ὅπως ἀποχωρήσῃ Στίς 8 Δεκεμβρίου 1899 (;) ἡ Ἱ. Μονή
καί ἐφησυχάσῃ ἐν Ἁγίῳ Ὄρει»74. Παντοκράτορος ἔδωσε στόν ἐπίσκοπο
Στίς 25 Ἰανουαρίου 1899 ὁ ἐπίσκοπος πρώην Ἱερισσοῦ «διά τάς χειροτονίας
ὡς πρώην Ἱερισσοῦ μέ ἐπιστολή του Ἰωακείμ καί Ἰάσονος» 315 γρόσια80.
πρός τόν Ἡγούμενον τῆς Μονῆς Ἁγίου Στίς 7 Αὐγούστου 1900 ἡ Ἱερά Μονή
Παύλου τοῦ Ἁγίου Ὄρους ἀναφέρεται Παντοκράτορος τοῦ Ἁγίου Ὄρους
στή διαταγή τοῦ Πατριαρχείου γιά τή με- ἔδωσε στόν ἐπίσκοπο πρώην Ἱερισσοῦ
τάβασή του στό Ἅγιον Ὄρος, γιά τήν γιά τή συμμετοχή του στήν ἑορτή τῆς
ὁποία (διαταγή) δόξασε καί εὐχαρίστησε Μονῆς (τῆς Μεταμορφώσεως) 180 γρό-
τόν Θεό, πού τόν ἀξίωσε νά ἐγκαταστα- σια καί στόν ὑπηρέτη του 1 μετζίτι
θεῖ σ’ αὐτό «ἀπαλλασσόμενος τῶν (22,20 γρόσια)81.
ἀνιαρῶν τοῦ κόσμου τούτου καί ἐφη- Στίς 5 Ἀπριλίου 1902 ἀναφέρεται ὅτι
συχάζων διά παντός ἐν τῷ Ἱερῷ τούτῳ ὁ πρ. Ἱερισσοῦ «παρεκάλεσε τήν Ἐκκλη-
ἡσυχαστηρίῳ, ἐν ᾧ κατέλυσαν τόν βίον σίαν διά γράμματος αὐτοῦ, ὅπως τό μέν
αὐτῶν ἄνδρες ἐπίσημοι καί ἅγιοι», καί ἀπονεμηθῆ αὐτῷ συγχώρησις, τό δέ ἐπι-
στήν παράκλησή του νά διαμείνει ἀρχι- τραπῇ αὐτῷ, ὅπως ἔλθῃ εἰς βασιλεύου-
κά στό Ἀντιπροσωπεῖο (κονάκι) τῆς σαν πρός περίθαλψιν τῶν πασχόντων
Μονῆς στίς Καρυές, μέχρι νά ἐξοικειω- ὀφθαλμῶν αὐτοῦ» καί ὅτι ἡ Ἱερά Σύνο-
θεῖ στήν ἐκεῖ ζωή, στή συνέχεια νά ἐφη- δος «ἐγκρίνασα τήν παράκλησιν» τοῦ
συχάσει στή Μονή ...75. ἐπέτρεψε νά μεταβῆ στήν Κωνσταντι-
Στό ἀπό 9 Φεβρουαρίου 1899 Ἔγγρα- νούπολη «μετά τάς ἑορτάς τοῦ ἁγίου
φο τῆς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης Πάσχα»82.
ἀναφέρεται ὅτι ὁ ἐπίσκοπος παρέμεινε Στίς 6 Ἰουνίου 1902 ὁ πρ. Ἱερισσοῦ
στή Λιαρίγκοβη γιά λίγο χρόνο μετά διορίζεται «ὡς ἐπίσκοπος - ἀρχιερατι-
τήν παύση του (ὡς πρ. Ἱερισσοῦ). Ὡς Ἐπί- κός ἐπίτροπος στήν τότε Ἱερά Μητρό-
15
πολη Βοδενῶν»83. κης84.
Στίς 8 Νοεμβρίου 1906 ὁ πρ. Ἱερισσοῦ Πέθανε στή Θεσσαλονίκη στίς 6 Ἰου-
ἐκλέχθηκε ἐπίσκοπος Καμπανίας καί νίου 1907 σέ ἡλικία 59 ἐτῶν προσβλη-
χρημάτισε γιά ἀρκετόν καιρό τοποτη- θείς ἀπό ψευδάνθρακα85.
ρητής τῆς Μητροπόλεως Θεσσαλονί-

Σημειώσεις:
1. Βλ. Κωνσταντίνου Γ. Σταλίδη, Ἡ Ἱερά Ἁγίου Στεφάνου Λιαριγκόβης (1889-1895 καί
Μητρόπολις Ἐδέσσης, Πέλλης καί Ἀλμω- 1898), σ. 13.
πίας. Ἐπίσκοποι, τόμ. Α΄, Ἔδεσσα 2006, σ. 7. Βλ. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟ-
299 (καί Σημ. 946), Παύλου Μητροπολίτου ΝΙΑΣ», φ. 1450/8-8-1890, σ. 2, στήλη «ΕΣΩ-
Ἰερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου, ΤΕΡΙΚΑ».
Ἡ Μητρόπολις Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί 8. Βλ. Ἀρχεῖο Ἱερᾶς Μητροπόλεως Θεσ-
Ἀρδαμερίου κατά τήν τελευταίαν ἑκατον- σαλονίκης (Α.Ι.Μ.Θ.), ἀρ. πρωτ. 1485/9-10-
ταετίαν, Ἀθῆναι 1979, σ. 13 καί 14, καί Μωϋ- 1890, καί Δημ. Θ. Κύρου, Μιά περίεργη καί
σέως Μοναχοῦ Ἁγιορείτου, 1. Στή Χαλκιδι- πρωτάκουστη ἀπαγωγή Λιαριγκοβινῆς ἀπό
κή καί τήν περιοχή Θεσσαλονίκης. Ἐπίσκο- Τούρκους στρατιῶτες τῆς Λιαρίγκοβης στά
πος Ἰλαρίων, πρόμαχος τοῦ Λαοῦ, ΜΑΚΕ- 1890. (Πληροφορίες ἀπό ἀνέκδοτο Ἔγγρα-
ΔΟΝΙΚΗ ΖΩΗ, τχ. 253/Ἰούν. 1987, σσ. 14-16, φο τοῦ Ἀρχείου τῆς Μητροπόλεως Θεσσα-
καί 2. Προσκυνητάριον τῆς Ἱερᾶς Μονῆς λονίκης), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 111/Ἀπρ. -Ἰούν. 2016,
τοῦ Ἁγίου Παύλου, Ἅγιον Ὄρος 1997, σσ. σσ. 25-27.
110-111. 9. Βλ. Δημ. Θ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχεί-
2. Ὁ Μάνος (Μανασσῆς) Γ. Μανασσῆς, ων. ΚΑ΄. Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου
Χρονικά κατοχῆς Ἀρναίας 1941-1944 καί Λυσιμάχου Σαραφιανοῦ, Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑ-
στοιχεῖα ἀπό τή ζωή της, Ἀθήνα 2000, σ. 89, ΚΕΔΟΝΙΑΣ, τχ. 38/Ἰαν.-Μάρτ. 1998, σ. 4
τόν καταγράφει μέ τίς χρονολογίες 1885- (Ἔγγραφο ἀρ. 10).
1892. 10. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ. 1487/5-2-1891.
3. Βλ. Ἀρχεῖο Οἰκουμενικοῦ Πατριαρ- 11. Βλ. Ἀρχεῖο Ἱ. Μονῆς Βατοπαιδίου
χείου (Α.Ο.Π.), Κῶδιξ Α΄/60, ἀρ. 1150/13-3- (Α.Ι.Μ.Β.), 4Κ, φ. 472/20-2-1891.
1890, σ. 63. 12. Βλ. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟ-
4. Βλ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ», φ. ΝΙΑΣ», φ. 1504/9-3-1891, σ. 2, στήλη «ΕΣΩ-
1414/21-3-1890, σ. 1, στήλη «ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ», ΤΕΡΙΚΑ».
(ὅπου ἀναφέρεται ἐκλογή) καί Παύλου Μη- 13. Βλ. Ἀθανασίου Καραθανάση-Ἀρχιμ. Γε-
τροπολίτου Ἰερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί ωργίου Τριανταφυλλίδη, Ἡ ἐπισκοπική Σύ-
Ἀρδαμερίου, Ἡ Μητρόπολις Ἱερισσοῦ ..., νοδος τῆς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης
σσ. 11 καί 13-14 (ὅπου στή σ. 13 ἀναφέρεται (19ος-20ός αἰώνας), Θεσσαλονίκη 1994, σσ.
ἐκλογή καί στή σ. 14 ἀναφέρεται ἐκλογή 20, 56 καί 83-84.
καί χειροτονία. (Ὁ γράφων ἔχοντας ὑπόψη 14. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ. 8351/1-8-1891.
τό ἀπό 13-3-1890 Πατριαρχικό Γράμμα ὑπο- 15. Βλ. Ἀρχεῖο Ἱερᾶς Μονῆς Ἰβήρων, Κώ-
στηρίζει ὅτι στίς 18-3-1890 ἔγινε ἡ χειροτο- δικας Ληψοδοσίας 1891, φ. 26β΄. Στή σ. 29
νία τοῦ ἐπισκόπου, ἀφοῦ ἤδη ἦταν «ἐψηφι- τοῦ Κώδικα «Κατάστιχον Καθημερινῆς λη-
σμένος», πιθανότατα ἀπό τή Σύνοδο τοῦ ψοδοσίας τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τῶν Ἰβήρων τοῦ
Πατριαρχείου). ἔτους 1891» ἡ φιλοδωρία καταγράφεται ὡς
5. Βλ. Ἐφημ. «ΦΑΡΟΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟ- ἑξῆς: «φιλοδόριμα διά τήν λειτουργίαν του
ΝΙΑΣ», φ. 1442/11-7-1890, σ. 1, στήλη «ΕΣΩ- σχόλια 5» 525 γρ., «εις τόν ἰερέα ὁπού εἶχε
ΤΕΡΙΚΑ». μαζί του παπᾶ ἄγγελον» 45 γρ. καί «εἰς τόν
6. Βλ. Κατάστιχο τῆς ἐκκλησίας τοῦ Σερδάρην Μπίτζον» 22,20 γρ.

16
16. Βλ. Ἀρχεῖο Ἱ. Μονῆς Παντοκράτορος 29. Βλ. Δημ. Θ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχεί-
(Α.Ι.Μ.Π.) «Πρόχειρον Κατάστιχον, ἤτοι Κα- ων. ΙΖ΄ 2. Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀστερίου Ἰ.
θημερινῆς Ληψοδοσίας τοῦ ἔτους 1891», σ. Κοσμαρᾶ, Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, τχ.
42. 28/Ἰούλ.-Σεπτ. 1995, σσ. 4 (ὅπου δημοσι-
17. Βλ. Α.Ι.Μ.Β., 4Κ, φ. 486/18-11-1891. εύεται φωτογραφία του) καί 6 .
Δέν γνωρίζουμε τήν ὑπόθεση. 30. Βλ. (Ἀρχιμ. Χρυσοστόμου Μαϊδώνη),
18. Κονάκι (ἤ Ἀντιπροσωπεῖο) εἶναι ἡ κα- Ἱερά Λείψανα-Κειμήλια-Χειρόγραφα, 1.
τοικία τοῦ Ἀντιπροσώπου τῆς Μονῆς στήν στόν Συλλογικό Τόμο «Ἱερός Ναός Ἁγίων
Ἱερά Κοινότητα στίς Καρυές. Ἀναργύρων Ἀρναίας. Συναξάρι - Ἱστορία-
19. Ποδιά λέγεται τό ὕφασμα πού καλύ- Τέχνη-Ζωή», Ἀρναία 2002, σ. 130, καί 2.
πτει τό τρισκέλιο (ὀρθή γραφή), δηλ. τό φο- Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἱερισσοῦ, Ἁγ. Ὄρους
ρητό μέ τρία σκέλη ἀναλόγιο, πάνω στό καί Ἀρδαμερίου, ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ 2019, σσ.
ὁποῖο τοποθετεῖται ἡ γιά ἀσπασμό εἰκόνα 90-91.
ἑορταζόμενου ἁγίου ἤ ἱερό βιβλίο τῆς 31. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ. (ἀντίγραφο) 11-9-1894,
Ἐκκλησίας (Εὐαγγέλιο, Ἀπόστολος κ.λπ.). Ἠλέκτρας Παπαθανασίου, Ἀρναία ἡ παλιά
Οἱ ἄκρες τῆς ποδιᾶς λέγονται μανίκια. Λιαρίγκοβη. Ὄψεις ἀπό τήν σχολική της
20. Βλ. Α.Ι.Μ.Β., 4Κ, φ. 488/29-10-1891. ἐκπαίδευση καί τήν κοινωνία της στό τέλος
21. Βλ. Δημ. Θ. Κύρου, 1. Καταγραφή τοῦ 19ου καί τίς ἀρχές 20οῦ αἰῶνα, Θεσσα-
Ἀρχείων. Τό Ἀρχεῖο Ἐγγράφων τοῦ Μη- λονίκη, σ. 99, καί Δημητρίου Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ
τροπολιτικοῦ Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου Μητροπολίτης Ἀθανάσιος Μεγακλῆς (1848-
Ἀρναίας, Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, τχ. 1909), Θεσσαλονίκη 2001, σ. 159.
58/Ἰαν.-Μάρτ. 2003, σ. 4 (Ἔγγραφο ἀρ. 36) 32. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. 8353/5-10-1894.
καί 2. Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός τοῦ 33. Βλ. Δημητρίου Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μη-
Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας, Ἀρναία 2008, σ. τροπολίτης Ἀθανάσιος ..., σ. 157.
94. 34. Βλ. Δημητρίου Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μη-
22. Βλ. Α.Ι.Μ.Β., 4Κ, φ. 506/13-5-1892. Ὁ τροπολίτης Ἀθανάσιος ..., σ. 168.
Ν. Πάπας ἦταν Ἱερισσιώτης. 35. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ. 1502/23-3-1895.
23. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ.1492/5-6-1892. 36. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ.1503/1-4-1895,
24. Ρεβενίκια: Χωριό τῆς Βόρειας Χαλκι- καί Δημητρίου Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μητροπολί-
δικῆς, συμμετεῖχε στή μεταλευτική ὁμο- της Ἀθανάσιος ..., σ. 180.
σπονδία τῶν Μαδεμοχωρίων ὡς μία ἀπό τίς 37. Βλ. Δημ. Θ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρχεί-
12 κωμοπόλεις τους. ων, Κ΄. Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου
25. Βλ. Α.Ι.Μ.Β., 4Κ, φ. 513/25-7-1892 καί Αὐγούστας Ναζίρη, Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕ-
Δημ. Θ. Κύρου, Ἡ μετάκληση τῆς Ἁγίας Ζώ- ΔΟΝΙΑΣ, τχ. 37/᾽Οκτ.-Δεκ. 1997, σσ. 3 καί 4.
νης τῆς Θεοτόκου ἀπό τό Ἅγιον Ὄρος 38. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ ΞΕ΄, ἀρ. πρωτ.
στήν ἐπισκοπική ἐπαρχία Ἱερισσοῦ καί 5466/13-10-1895, σ. 344.
Ἁγίου Ὄρους κατά τή δεύτερη πεντηκον- 39. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., 27-3-1896. (Δέν ἔχουμε
ταετία τοῦ 19ου αἰῶνα. (Πληροφορίες ἀπό ἄλλα βιβλιογραφικά στοιχεῖα). Τό Ἔγγραφο
τό Ἀρχεῖο τῆς Ἱ. Μονῆς Βατοπαιδίου), ΑΡ- ὑπογράφει ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καί τό
ΝΑΙΑ, τχ. 62/Ἰαν.-Μάρτ. 2004, σ. 10. σφραγίζει μέ τή σφραγίδα τῆς ἐπισκοπῆς.
26. Βλ. Ἀθανασίου Καραθανάση-Ἀρχιμ. 40. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ. 1507/29-3-1896.
Γεωργίου Τριανταφυλλίδη, Ἡ Ἐπισκοπική 41. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ. 1510/Πάσχα
Σύνοδος ..., σ. 58. 1896.
27. Βλ. Παύλου Μητροπολίτου Ἱερισσοῦ 42. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ. 1509/1-4-1896,
..., Ἡ Μητρόπολις Ἱερισσοῦ ..., σσ. 16-17, καί Ἠλέκτρας Παπαθανασίου, Ἀρναία ἡ πα-
καί Μωϋσέως Μοναχοῦ, Ἁγιορείτου, 1, Στή λιά Λιαρίγκοβη ..., σ. 64.
Χαλκιδική ... Ἐπίσκοπος Ἰλαρίων..., σ. 15, 43. Βλ. Δημ. Θ. Κύρου, Καταγραφή Ἀρ-
καί 2. Προσκυνητάριον ..., σ. 110. χείων. ΚΑ΄. Κατάλογος Ἐγγράφων Λυσιμά-
28. Βλ. Α.Ι.Μ.Β., 4Κ, φ. 539/1893. χου Σαραφιανοῦ, Η ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟ-
17
ΝΙΑΣ, τχ. 38/Ἰαν.-Μάρτ. 1998, σ. 5 (Ἔγγρ. 59. Βλ. Α.Ο.Π., ἀρ. πρωτ. 359/21-7-1897, σ.
ἀρ. 23). 212, Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ. 359/21-7-1897, καί
44. Βλ. Ἀθανασίου Καραθανάση-Ἀρχιμ. Δημητρίου Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μητροπολίτης
Γεωργίου Τριανταφυλλίδη, Ἡ Ἐπισκοπική Ἀθανάσιος ..., σ. 216.
Σύνοδος ..., σσ. 28 καί 62, καί Δημητρίου 60. Βλ. Δημ. Θ. Κύρου, 1. Καταγραφή Ἀρ-
Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μητροπολίτης Ἀθανάσιος χείων. Τό Ἀρχεῖο Ἐγγράφων τοῦ Μητροπο-
..., σ. 143. λιτικοῦ Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας, Η
45. Βλ. Δημητρίου Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μη- ΑΡΝΑΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, τχ. 59/Ἀπρ.-
τροπολίτης Ἀθανάσιος ..., σ. 159 (ὅπου λα- Ἰούν. 2003, σσ. 3 (Ἔγγραφο ἀρ. 38) καί 6, 2.
θεμένα γράφεται ἡ χρονολογία 1897), καί Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός ..., σσ. 102 καί
Ἀθανασίου Καραθανάση-Ἀρχιμ. Γεωργίου 109, καί 3. Κωνσταντῖνος Πετρίδης. Ἕνας
Τριανταφυλλίδη, Ἡ Ἐπισκοπική Σύνοδος ..., Θάσιος ἑλληνοδιδάσκαλος στή Χαλκιδική
σσ. 28 καί 62. στά χρόνια τῆς Τουρκοκρατίας καί μετέπει-
46. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/69, ἀρ. πρωτ. τα (1893-1930), στά Πρακτικά τοῦ Γ΄ Συμπο-
1020/28-2-1897, σ. 42, καί Δημ. Θ. Κύρου, σίου Θασιακῶν Μελετῶν «Ἡ Θάσος διά μέ-
Πρίν ἀπό 120 χρόνια, «Ὁ περιπεφραγμένος σου τῶν αἰώνων: Ἱστορία-Τέχνη-Πολιτισμός,
ἐπισκοπικός θρόνος» τῆς ἐκκλησίας τῆς ΘΑΣΙΑΚΑ, τόμ. 10 (1996-1997), Καβάλα 2001,
Λιαρίγκοβης τό 1897. (Πληροφορίες ἀπό σσ. 440-441.
δύο ἀνέκδοτα ἔγγραφα τοῦ Ἀρχείου τοῦ 61. Βλ. Α.Ο.Π., ἀρ. πρωτ. 4464/3-9-1897, σ.
Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 27, καί Δημητρίου Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μητρο-
116/Ἰούλ.-Σεπτ. 2017, σ. 20. πολίτης Ἀθανάσιος ..., σ. 216.
47. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/69, ἀρ. πρωτ. 62. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ. 5670/3-11-1897,
1020/28-2-1897, σ. 42, καί Δημ. Θ. Κύρου, καί Δημητρίου Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μητροπολί-
Πρίν ἀπό 120 χρόνια ..., ὅ.π., σ. 21. της Ἀθανάσιος ..., σ. 197.
48. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ. 230/18-4-1897 63. Βλ. Α.Ι.Μ.Β., 4Κ φ. 586/20-11-1897, καί
καί Δημητρίου Ἀγγ. Παπάζη, Ὁ Μητροπολί- Δημ. Θ. Κύρου, Πληροφορίες γιά τήν ἐκπαί-
της Ἀθανάσιος ..., σ. 158. δευση στή Χαλκιδική ἐπί τουρκοκρατίας ἀπό
49. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., 25-4-1897. ἀδημοσίευτο ἀρχειακό ὑλικό τῶν περιοχῶν
50. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., 29-4-1897. Νικήτης, Μεγάλης Παναγίας καί τοῦ Ἁγίου
51. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/69, ἀρ. πρωτ. Ὄρους, στά Πρακτικά τοῦ 4ου Πανελλη-
1826/2-5-1897, σ. 105, καί Δημ. Ἀγγ. Παπάζη, νίου Συνεδρίου τῆς Ἱστορικῆς καί Λαογρα-
Ὁ Μητροπολίτης Ἀθανάσιος ..., σσ. 203- φικῆς Ἑταιρείας Χαλκιδικῆς, Θεσσαλονίκη
204 (ὅπου στό πατριαρχικό Γράμμα ὑπάρ- 1998, σ. 483 (ὅπου ἀπό παραδρομή γράφεται
χει ἡ ἡμερομηνία 12 Μαΐου). «Σεπτεμβρίου» ἀντί «Νοεμβρίου»).
52. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/69, ἀρ. πρωτ. 64. Βλ. Α.Ο.Π., ἀρ. πρωτ. 6088/1-12-1897,
2262/4-6-1897, σ. 144. σσ. 385-386.
53. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/69, ἀρ. πρωτ. 65. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/70, ἀρ. πρωτ.
2262/4-6-1897, σ. 144. 1828/15-4-1898, σ. 143.
54. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/69, ἀρ. πρωτ. 66. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/70, ἀρ. πρωτ.
2452/9-6-1897, σ. 151. 1828/15-4-1898, σ. 143.
55. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/69, ἀρ. πρωτ. 67. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/70, ἀρ. πρωτ.
2452/9-6-1897, σ. 151. 2482/20-5-1898, σ. 205.
56. Βλ. Α.Ο.Π., ἀρ. πρωτ. 2995/1-7-1897, σ. 68. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/70, ἀρ. πρωτ.
186. 3184/17-6-1898, σσ. 252-253.
57. Βλ. Α.Ο.Π., ἀρ. πρωτ. 3267/15-7-1897, 69. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/70, ἀρ. πρωτ.
σ. 206. 3184/17-6-1898, σ. 253.
58. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., 17-7-1897, καί Δημ. Ἀγγ. 70. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/70, ἀρ. πρωτ. (;)
Παπάζη, Ὁ Μητροπολίτης Ἀθανάσιος ..., σ. /(6-7) 1898, σ. (294;) καί Δημητρίου Ἀγγ. Πα-
216 (ὅπου ἀναγράφεται τό ἔτος 1898). πάζη, Ὁ Μητροπολίτης Ἀθανάσιος ..., σσ.
18
214-215. ΛΑΛΟΙ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ», φ. 31/Δεκ. 1979, σ. 3).
71. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/70, ἀρ. πρωτ. 75. Βλ. Μοναχοῦ Μωϋσέως, Ἁγιορείτου,
4036/16-7-1898, σ. 294. Στή χαλκιδική ..., Ἐπίσκοπος Ἰλαρίων, πρό-
72. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/70, ἀρ. πρωτ. μαχος τοῦ Λαοῦ, ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΖΩΗ, τχ.
4036/16-7-1898, σσ. 294-295. Ἡ ἐπιστολή τοῦ 253/Ἰούν. 1987, σσ. 15-16, καί Παύλου Μη-
Πατριάρχη καταγράφεται στόν Κώδικα τροπολίτου ..., Ἡ Μητρόπολις Ἱερισσοῦ ...,
Ἀλληλογραφίας κάτω ἀπό τήν ἐπιστολή σσ. 13-14.
πρός τόν Ἱερισσοῦ Ἰλαρίωνα (μόνο 2 σειρές, 76. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., 9-2-1899.
ἀπό τίς ὁποῖες ἡ πρώτη ἀναγράφει τόν πα- 77. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., 16-2-1899.
ραλήπτη: «Τῷ Βερροίας καί Ναούσης Κων- 78. Βλ. ἐφημ. «ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΗ-
σταντίῳ») καί συνεχίζεται στήν ἑπόμενη σε- ΘΕΙΑ», Ἐκκλησιαστικά Χρονικά. Ἱερισσοῦ
λίδα (μέ ἄγνωστο ἀριθμό σειρῶν), ἡ ὁποία καί Ἁγίου Ὄρους, τμ. 23, ἔτος ΙΘ΄, τχ. ἀρ.
δυστυχῶς ἀπό παραδρομή τοῦ γράφοντα 8/26-2-1899, σ. 50.
δέν ζητήθηκε ἀπό τόν Ἀρχειοφύλακα νά 79. Βλ. Α.Ι.Μ.Θ., ἀρ. πρωτ. 1550/5-3-1899.
σταλεῖ σέ μικροφίλμ, ὅπως ἡ ἄλλη ἀλληλο- 80. Βλ. Α. Ι. Μ. Π., «Κατάστιχον ἐν ᾧ ση-
γραφία, πού παρουσιάζεται στήν ἐργασία μειοῦται ἡ καθημερινή ληψοδοσία 1888-
αὐτή. Ἔτσι τά παραπάνω καταγραφέντα ὡς 1903, σ. 86α΄.
περιεχόμενο (περιληπτικά) τῆς ἐπιστολῆς 81. Βλ. Α.Ι.Μ.Π. «Κῶδιξ Ἰσολογισμῶν»
εἶναι τυπικά ὑποθετικά. (Ἡ παραπομπή ἀντα- 1893-1906, σ. 164, καί «Κῶδιξ Μερίδων 1898-
ποκρίνεται στήν πραγματικότητα). 1900», σ. 168.
73. Βλ. Δημ. Θ. Κύρου. 1. Καταγραφή 82. Βλ. ἐφημ. «ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΗ-
Ἀρχείων, ΙΔ΄. Κατάλογος Ἐγγράφων ΘΕΙΑ», Ἐκκλησιαστικά Χρονικά. Ἐπίσκοπος
Ἀρχείου Γεωργίου Γεωργιάδη, Η ΑΡΝΑΙΑ Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους, τμ. 26, ἔτος
ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, τχ. 23/Ἀπρ.-Ἰούν. 1994, ΚΒ΄, τχ. ἀρ. 14/5-4-1902, σ. 160.
σ. 4, καί 33/Ὀκτ.-Δεκ. 1996, σσ. 3 καί 4. 83. Βλ. Κωνσταντῖνος Γ. Σταλίδης, Ἡ
74. Βλ. Α.Ο.Π., Κῶδιξ Α΄/71, σσ. 17-18, Ἱερά Μητρόπολις ..., σ. 301, μέ παραπομπή
Ἐφημ. «ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ», Ἐκκλη- στήν ἐφημερίδα «ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΗ-
σιαστικά χρονικά. Ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ, τμ. ΘΕΙΑ», τμ. ΚΒ΄ (1902), τ. 26, φ. 23/7-6-1902,
23, ἔτος ΙΘ΄, τχ. ἀρ. 3/22-1-1899, σ. 9. καί τχ. σ. 242. (Ἡ Ἐφημερίδα «ΑΛΗΘΕΙΑ», φ. 89/11-
ἀρ. 25/22-6-1907, σ. 388β΄. Πρβλ. Κωνσταν- 1-1904 ἀναγράφει τήν ἡμερομηνοχρονολο-
τίνου Γ. Σταλίδη, Ἡ Ἱερά Μητρόπολις ..., σ. γία 11-1-1904).
301. Ὁ Μητροπολίτης Ἱερισσοῦ, Ἁγίου 84. Βλ. Κων. Γ. Σταλίδη, Ἡ Ἱερά Μητρό-
Ὄρους καί Ἀρδαμερίου Παῦλος, Ἡ Μητρό- πολις ..., σ. 304, Παύλου Μητροπολίτου ..., Ἡ
πολις Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμε- Μητρόπολις Ἱερισσοῦ ..., σ. 16, καί Μωϋ-
ρίου, σ. 13-14, γράφει λίγο πρίν ἀπό τήν σέως Μοναχοῦ Ἁγιορείτου, Προσκυνητά-
ἔκπτωσή του ἀπό τό Δευτεροβάθμιο Συνο- ριον ..., σσ. 110-111.
δικό Δικαστήριο (1980): «Ὅταν δέ ὁ φθόνος 85. Βλ. ἐφημ. «ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΗ-
καί ἡ ἐμπάθεια ἀτιθάσων τινων στοιχείων ΘΕΙΑ», τμ. 31, ἔτος ΚΖ΄, τχ. ἀρ. 25/22-6-1907,
τῆς ἐπαρχίας ἀνάγκασαν τήν Μεγάλην σ. 386β΄, καί Ἀθανασίου Καραθανάση -
Ἐκκλησίαν νά ἀπομακρύνῃ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἀρχιμ. Γεωργίου Τριανταφυλλίδη, Ἡ ἐπι-
του τόν καλόν αὐτόν ποιμένα (1899), τόν σκοπική Σύνοδος ..., σσ. 29 καί 65. (Ὁ Μη-
ἐδέχθη φιλοφρόνως τό Ἅγιον Ὄρος καί πα- τροπολίτης Ἱερισσοῦ Παῦλος, Ἡ Μητρόπο-
ρέμεινεν ἐν Καρυαῖς», ἀντιγράφοντας τή λις Ἱερισσοῦ ..., σ. 16, καί Ὁ Μωϋσῆς
φράση αὐτή ἀπό τό «βιογραφικόν σημείωμα Μοναχός Ἁγιορείτης, 1. Στή Χαλκιδική ...
ἐκ τοῦ Ἀρχείου τῆς Μονῆς Ἁγ. Παύλου Ἐπίσκοπος Ἰλαρίων ..., σ. 16, καί 2. Προ-
Ἁγίου Ὄρους», τό ὁποῖο δημοσιεύει ὁλό- σκυνητάριον ..., σ. 111, ἀναγράφουν ὡς μη-
κληρο στή συνέχεια (σσ. 14-16). (Πρβλ. Ἀνω- νοχρονολογία θανάτου τόν Νοέμβριο τοῦ
νύμου, «Γιά τό πάπλωμα ...», ἐφημ. «ΑΝΤΙ- 1909).

19
ΑΠΟΨΕΙΣ-ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ-ΣΧΟΛΙA
ΠΟΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ;
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ μία καί ἑλληνική εἶναι:
– Ἡ ἀλησμόνητη βόρεια ἑλληνική Μακεδονία τῆς Βουλγαρίας (σημερινή δυτική Βουλ-
γαρία).
– Ἡ ἀλησμόνητη βόρεια ἑλληνική Μακεδονία τῶν Σκοπίων (σημερινή Bardarska ἤ κατά
Τσίπρα «Βόρεια Μακεδονία».
– Ἡ κατοικημένη ἀπό τούς Ἕλληνες Μακεδονία (Ἀνατολική-Κεντρική-Δυτική), τμῆμα τῆς
Ἑλλάδας.
Αὐτή εἶναι ἡ ἱστορική ἀλήθεια. Τά ὑπόλοιπα, πού γράφονται καί λέγονται εἶναι μποῦρδες!
Καί σαφέστερα: Τά δύο πρῶτα τμήματα τῆς Μακεδονίας (κατακτήσεις Βουλγαρίας καί
Σκοπίων) κανονικά ἔπρεπε νά εἶναι διεκδικούμενα ἀπό τήν Ἑλλάδα. Ὅμως ἡ διαδικασία τῆς
διεκδίκησης δέν μπορεῖ νά πραγματοποιηθεῖ, διότι θά ὁδηγήσει τούς διεκδικητές καί τούς
καταληψίες-κατακτητές σέ πόλεμο, γεγονός πού δέν ἐπιθυμεῖ κανένας ἀπό τούς ἐμπλε-
κόμενους λαούς.

ΕΡΩΤΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΟΜΑΧΟΥΣ


Γιατί ὁ ἑλληνικός λαός, ἐνῶ κατά Τσίπρα, δέν εἶναι ἱκανός νά ἐκφέρει τή γνώμη του γιά
ἕνα ἐθνικό θέμα (παράδοση τοῦ ὀνόματος τῆς Μακεδονίας στούς σλάβους Σκοπιανούς) σέ
δημοψήφισμα, εἶναι ἱκανός νά ἐκλέξει τήν Κυβέρνηση τῆς Χώρας του σέ βουλευτικές ἐκλο-
γές;

Ο ΜΕΓΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΣΙΑΣ ΔΑΡΕΙΟ


Οἱ ὑμέτεροι πρόγονοι ἐλθόντες εἰς Μακεδονίαν καί εἰς τήν ἄλλην Ἑλλάδα κακῶς ἐποί-
ησαν ἡμᾶς, οὐδέν προηδικημένοι, ἐγώ δέ τῶν Ἑλλήνων ἡγεμών κατασταθείς καί τιμωρή-
σασθαι βουλόμενος Πέρσας διέβην εἰς τήν Ἀσίαν»!
[Ἠχηρό χαστούκι τοῦ Μεγαλέξανδρου στούς Σλαβοσκοπιανούς-ψευτοΜακεδόνες καί
στούς συμφωνοῦντες μ’ αὐτούς (βλέπε «Συμφωνία Πρεσπῶν»)! γιά τίς «Μακεδονο»-βλα-
κεῖες τους!].

ΟΙ Σ ΥΝ ΔΡ Ο Μ ΗΤ ΕΣ Μ ΑΣ
Οἱ παρακάτω ἀναγραφόμενοι ἀποδέκτες τοῦ περιοδικοῦ μας βοήθησαν οἰκονομικά τή συνέχιση τῆς
ἐκδοτικῆς προσπάθειάς μας μέ τά ἀπἐναντι τῶν ὀνομάτων τους ἀναφερόμενα χρηματικά ποσά καί εὐχα-
ριστοῦμε θερμά:
• Χρῆστος Ἀστ. Πάχτας (Ἀρναία) 50 €(17.038 δρχ.) (Πετροκέρασα) 20 €( 6.815 » )
• Σιώπη-Γιουβανάκη (Γομάτι) 50 €(17.038 » ) • Γεώργ. Δρούγκας (Μ. Παναγία) 20 €( 6.815 » )
• Ἀθαν. Παπαθεοχάρης (Θεσ/νίκη) 50 €(17.038 » ) • Κωνστ. Π. Σαραφιανός (Ἀρναία) 20 €( 6.815 » )
• Θεόδ. Αὐγερινός (Θεσ/νίκη) 30 €(10.222 » ) • Ἀστ. Οὐζούνης (Θεσ/νίκη) 20 €( 6.815 » )
• Εὐάγγ. Κονιδάρης (Ἠράκλειο • Καλαϊτζῆ-Σιπητάνου (Θεσ/νίκη) 20 €( 6.815 » )
Ἀττικῆς) 30 €(10.222 » ) • Γεώργ. Μήτσιου (Πολύγυρος) 20 €( 6.815 » )
• Κωνστ. Δ. Γιαννούσης (Ἀρναία) 30 €(10.222 » ) • Χρύσα Κοσμᾶ (Ἀρναία) 20 €( 6.815 » )
• Ἱ, Μ. Σίμωνος Πέτρας (Ἅγ. Ὄρος) 30 €(10.222 » ) • Μᾶρκος Μπροῦζος (Ἀρναία) 15 €( 5.111 » )
• Λάζ. Κοεμτζόπουλος (Ἐξοχή) 30 €(10.222 » ) • Ἰωάννης Τσιάρας (Ἀρναία) 10 €( 3.407 » )
• Πάχτας Χριστόδουλος (Πολύγυρος)25 €( 8.519 » ) • Γρηγ. Σιώπης (Ἀρναία) 10 €( 3.407 » )
• Μοναχός Ἰάκωβος (Ἅγ. Ὄρος) 20 €( 6.815 » ) • Ἰωάννης Δ. Ἀργυρός (Ἀρναία) 10 €( 3.407 » )
• Κλεάνθης Βενετόπουλος(Θεσ/νίκη) 20 €( 6.815 » ) • Δημ. Γεράκης (Θεσ/νίκη) 10 €( 3.407 » )
• Γεώργιος Κουκλιάτης • Μαρία Παπαγιάννη (Ἀρναία) 05 €( 1.704 » )

20
ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΩΝ
Τοῦ Δημ. Θ. Κύρου
Θεολόγου-Φιλολόγου

Στήν Ἀρναία ὑπάρχουν ἀρκετά Ἀρχεῖα παλιῶν ἑλληνικῶν Ἐγγράφων (στήν πλειοψηφία
τους οἰκογενειακά). Ἡ στήλη αὐτή καταγράφει-καταλογογραφεῖ κατά χρονολογική σειρά
ὅσα ἀπ’ αὐτά ἔχουν ἐντοπισθεῖ καί ἐνδιαφέρουν.

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΓΓΡΑΦΩΝ
ΑΡΧΕΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΞΙΟΥΦΗ1

1. «Προικοσύμφωνον», Λιαρίγκοβη 16 Φεβρουαρίου 1913, φφ. 2 (φ. 2β΄ κενό), 205Χ260.


Ἡ Αἰκατερίνη Παναγιώτου Μαρούσιου2 δηλώνει ὅτι εἰσέρχεται «εἰς γάμον κοινονίαν
μετά τοῦ νέου Δημήτριον Ἀθανασίου Ξούφοι κάτοικοι ἀμφότεροι Λιαριγκόβης ὀρθόδοξοι
χριστιανοί τῆς μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας ἐκπληρῶν τήν δημιουργίαν τοῦ θεοῦ καί
τής ἀνατολικής διαταγής εἰς τό αὐξάνεσθε καί κατά κληρονομήσαται τήν γήν» καί κατα-
γράφει ἀναλυτικά «τά ἐπιχώρια πρικιά», πού περιλαμβάνουν ἐνδύματα, ὑφαντά καί κεντή-
ματα ἀξίας 9613 (γρόσια), ἔχοντας ὡς προστάτη καί βοηθόν τόν ἀδελφό της Χρῆστο3.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφουν οἱ μάρτυρες Ἰωάννης Γεωργίου Μούσιου4 καί Ἄννα Ν. Μα-
ρούση καί ἐπιβεβαιώνει ὁ παπ(α) Μανασσῆς Ἰωάννου5, ὁ ὁποῖος μᾶλλον εἶναι ὁ συντάκτης
του).
2. «Ἄδεια Γάμου», Λιαρίγκοβη 12 Ἀπριλίου 1913, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 210Χ150.
Ὁ ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καί Ἁγίου Ὄρους Σωκράτης6 δίνει ἐντολή στόν παπα-Μανασσῆ
νά εὐλογήσει «τό συνοικέσιον τοῦ Δημητρίου Ἀθανασίου ἐκ τοῦ χωρίου Λιαριγκόβης εἰς
α΄. γάμον μετά τῆς Αἰκατερίνης Παναγιώτου ἐκ τοῦ χωρίου Λιαριγκόβης εἰς α΄. γάμον»
προσέχοντας νά μήν ὑπάρχει «κώλυμά τι κατά τούς θείους καί ἱερούς κανόνας» γι’ αὐτό
τό θέμα, ὅπως ἐγγυήθηκε ἐγγράφως, διότι διαφορετικά θά φέρει «ἀμέριστον τήν εὐθύ-
νην» καί θά ὑποστεῖ «τήν κατά τούς ἱερούς κανόνας τιμωρίαν».
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφει ὁ ἐπίσκοπος. Εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χει-
ρόγραφα ἀπό τόν ὑπογράφοντα).
3. «Εἰδική πρόσκλησις», Πολύγυρος 21 Ἰανουαρίου 1914, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 140Χ207.
Τό Ἐπαρχιακόν Ταμεῖον Χαλκιδικῆς προσκαλεῖ τόν Δημήτριο Ἀθ. Ξιούφη νά προσέλθει
στό Ταμεῖο γιά τήν πληρωμή στίς 24-1-1914 τοῦ ποσοῦ τῶν 385 δραχμῶν γιά φόρο ὁδικό
(β΄ δόση).
(Τό Ἔγγραφο εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα ἀπό τόν ὑπογρά-
φοντα Ταμία Ἀποστολίδη, ὁ ὁποῖος τό σφραγίζει μέ τήν ὑπηρεσιακή σφραγίδα8. Τό χαρτί
ἔχει χρῶμα οὐρανί).
4. «Διπλότυπον εἰσπράξεως», Λιαρίγκοβη 26 Ἰανουαρίου 1914, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 140Χ235.
Ὁ Εἰδικός Γραμματέας τῆς Ταμειακῆς Ὑπηρεσίας Χαλκιδικῆς9 βεβαιώνει ὅτι ὁ Δημή-
τριος Ἀθ. Ξιούφης πλήρωσε γιά ὁδικό φόρο τρεῖς δραχμές καί 85 λεπτά «δυνάμει τοῦ χρη-
ματικοῦ πίνακος τοῦ Ταμείου Χαλκιδικῆς, εἰς ὅν εἶναι ἐγγεγραμμένος ὑπ’ αὔξοντα ἀριθ.
464».
(Τό Ἔγγραφο, πού ἀποτελεῖται ἀπό τό β΄ τμῆμα τοῦ διπλοτύπου, ὑπογράφεται ἀπό τόν
Εἰδικό Γραμματέα μέ δυσανάγνωστη ὑπογραφή καί σφραγίζεται μέ τήν ὑπηρεσιακή σφρα-
γίδα10. Εἶναι ἔντυπο μέ ἀριθμό 2550 καί τά κενά συμπληρώνονται ἀπό τόν ὑπογράφοντα).
5. Ἀπόδειξη εἴσπραξης, Λιαρίγκοβη 26 Αὐγούστου 1914, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 105Χ105.
«εδίλοσι Δη Α. Ξιόφη 1 Ζιγαργιά Μικατάρι11 οκάδης ικόσι Αριθ. (20) Δημ. φόρον Δρχ. (2)

21
λιαριγκόβη τη 26 Αυγοστου 1914
Δ Ισπράκτορ
Κ Μ Τσιφοτοῦ12»
(Τά παραπάνω ἀκαταλαβίστικα σχεδόν καί τραγικά ἀνορθόγραφα καταγράφονται στό
χειρόγραφο (μέ μολύβι) Ἔγγραφο, πού ἀποτελεῖται ἀπό τό β΄ τμῆμα διπλότυπου, ἀπό τό
ὁποῖο διακρίνονται τό ὁδοντωτό χώρισμα καί τό μισό τμῆμα τῆς σφραγίδας τοῦ Δήμου
Αὐγαίας13 μέ αὔξοντα ἀριθμό 82).
6. «Μήνυσις», Λιαρίγκοβη 12 Φεβρουαρίου 1915, φ. 1, 204Χ325.
Ὁ Δημήτριος Ξιούφης κάτοικος Λιαριγκόβης μέ Αἵτηση - Μήνυσή του πρός τόν «Ἀστυ-
νομικόν Σταθμάρχην Ἄρνης»14α΄-β΄ ζητεῖ τήν τιμωρία τοῦ Χρίστου Μαρούση15 κατοίκου Λια-
ριγκόβης, διότι στίς 12 Φεβρουαρίου 1915 στό σπίτι του πρόσβαλε τήν τιμή του
ἀποκαλώντας τον κλέφτη, ὅτι δηλ. ἔκλεψε «ἅλας, ὀρίζιον κ(αι)΄ ζάχαριν τοῦ Γεωργίου Μη-
χαήλ16 κατοίκου Λιαριγκόβης», καί προτείνει ὡς μάρτυρες τόν Δημήτριο Τσολάκη17 καί τή
σύζυγό του Ἀναστασία Τσολάκη κατοίκους Παλαιοχώρας18.
(Τό Ἔγγραφο εἶναι ἀνυπόγραφο. Στό φ. 1β΄ ἀναγράφονται μόνο οἱ τρεῖς τελευταῖες λέ-
ξεις τοῦ κειμένου τῆς αἴτησης-μήνυσης. Ἡ ὑπόλοιπη σελίδα εἶναι κενή).
7. «Κλῆσις», Λιαρίγκοβη 16 Φεβρουαρίου 1915, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 143Χ185.
«Ὁ παρά τῷ Πταισματοδικείῳ Δημόσιος Κατήγορος Ἄρνης» Ἀντώνιος Πατριαρχέας19
καλεῖ τόν Δημήτριο Ξιούφη κάτοικο Λιαρίγκοβης «νά ἐμφανισθῇ αὐτοπροσώπως εἰς τό
ἀκροατήριον» τοῦ Πταισματοδικείου στίς 7 Μαΐου 1915 «διά νά ἐξετασθῇ ὡς μάρτυς».
(Τό Ἔγγραφο εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα ἀπό τόν ὑπογρά-
φοντα Δημόσιο Κατήγορο, ὁ ὁποῖος τό σφραγίζει καί μέ τήν ὑπηρεσιακή σφραγίδα. Τό
Ἔγγραφο φέρει τόν ἀριθμό 22).
8. «Εἰδική Πρόσκλησις», Λιαρίγκοβη 23 Φεβρουαρίου 1915, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 161Χ203.
Ὁ Δημοτικός Ταμίας20 προσκαλεῖ τόν Δημήτριο Ἀθ. Ξιούφη νά προσέλθει στόν Δημοτικό
Ταμία, γιά νά πληρώσει γιά φόρο «ὠνίων καί ἐμπορευμάτων» χρήσεως 1914 3 δραχμές
μέχρι 31 Δεκεμβρίου, καί σέ περίπτωση ἄρνησης θά ληφθοῦν ἐναντίον του «καταναγκα-
στικά μέτρα».
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφουν ὁ Δημοτικός Ταμίας μέ δυσανάγνωστη ὑπογραφή καί ὁ Δή-
μαρχος Αὐγαίας Ἰ. Ν. Κοτσάνης21, ὁ ὁποῖος τό σφραγίζει μέ τή δημαρχιακή σφραγίδα, καί
θεωρεῖ ὁ Ὑποδιοικητής Χαλκιδικῆς, πού ὑπογράφει μέ δυσανάγνωστη ὑπογραφή22 καί τό
σφραγίζει μέ τήν ὑπηρεσιακή σφραγίδα23).
9. Φόρος δεκάτης, Πολύγυρος 28 Φεβρουαρίου 1915, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 170Χ200.
Ὁ Οἰκονομικός Ἔφορος Χαλκιδικῆς Ἀνδρεόπουλος24 ἐνημερώνει τόν Δημήτριο Ἀ. Ξι-
ούφη, ὅτι ὁ δεκατιστής Λιαρίγκοβης ὑπέβαλε σ’ αὐτόν Κατάλογο ὅτι τοῦ χρωστᾶ 5,5 δραχ-
μές «ἐκ δεκάτης χόρτου Παχτσέν»25 καί τόν προσκαλεῖ νά πληρώσει στόν δεκατιστή «τά
ὀφειλόμενα» καί ἄν ἔχει ἀντιρρήσεις νά τίς ὑποβάλει στήν Ἐφορεία ὁ ἴδιος ἤ μέ ἀντιπρό-
σωπό του στίς 10 Μαρτίου 1915, ὁπότε θά ἐκδικασθεῖ ἡ ὑπόθεσή του ἀπό τήν Ἐπιτροπή,
διαφορετικά θά ὑποστεῖ τήν πληρωμή «διπλῆς δεκάτης» σύμφωνα μέ τά ἄρθρα 20 καί 21
τοῦ ἀπό 21-4-1914 Διατάγματος.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφει ὁ Οἰκονομικός Ἔφορος Χαλκιδικῆς καί τό σφραγίζει μέ τήν
ὑπηρεσιακή σφραγίδα26. Τό Ἔγγραφο εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρό-
γραφα. Στό φ. 1β΄ ἀναγράφονται ἔντυπα τά ἀναφερόμενα πιό πάνω ἄρθρα γιά τή δεκάτη).
10. Φόρος δεκάτης, Ἱερισσός 25 Ἀπριλίου 1915, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 105Χ75.
Ἀναγράφεται ὅτι «ὁ Μίτσιος Ξιούφης φέρι ἄδεια διά 66 ὀρκίνια27 καί επλίρωσε τόν
φόρον δεκατης. Ιερισσός τη 15/4/1915».
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφει ὁ Ι.Γ. Παράνος (;)28).
11. «Διπλότυπον εἰσπράξεως», Λιαρίγκοβη 3 Μαΐου 1915, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 108Χ102.
Ὁ Δημοτικός Εἰσπράκτορας Γ. Ν. Κοτσάνης (;)29 ἀναγράφει ὅτι ὁ Δ. Ἀθ. Ξιούφης πλή-
22
ρωσε λεπτά σαράντα (ἀριθ. 40) «διά Ἰχθύας (ὀρκίνια)»30.
(Τό Ἔγγραφο εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα. Ἀποτελεῖται ἀπό
τό β΄ τμῆμα τοῦ Διπλοτύπου, ἀπό τό ὁποῖο διακρίνονται τό ὁδοντωτό χώρισμα καί τό μισό
τμῆμα τῆς σφραγίδας τοῦ Δήμου Αὐγαίας μέ αὔξοντα ἀριθμό 10. Κάτω ἀπό τόν τίτλο τοῦ
Ἐγγράφου καί στό χώρισμα τοῦ Διπλοτύπου ἀναγράφεται ἡ φράση «ΔΗΜΟΣ ΑΥΓΑΙΑΣ»).
12. «Διπλότυπον Εἰσπράξεως», Λιαρίγκοβη 10 Ἰουνίου 1915, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 105Χ102.
Ὁ Δημοτικός Εἰσπράκτορας Γ. Ν. Κοτσάνης (;) ἀναγράφει ὅτι ὁ Δ. Ξιούφης πλήρωσε
λεπτά ἑξῆντα (ἀριθ. 60) «διά ἰχθύας»31.
(Ἄλλες πληροφορίες γιά τό Ἔγγραφο βλ. στό μέ ἀρ. 11 Ἔγγραφο, μέ τήν παρατήρηση
ὅτι τό παρόν ἀναγράφει αὔξοντα ἀριθμό 61).
13. «Ἀποδεικτικόν», Ἀθῆναι 18 Φεβρουαρίου 1916, φφ. 2 (φφ. 2α΄-β΄ κενά), 200Χ213.
Ὁ Γεώργ. Ν. Δουραμάνης32 «κλητήρ τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν» μέ ἔγγραφη παραγ-
γελία τοῦ Ἰω. Δ. Φοραντάτου33 «πληρεξουσίου δικηγόρου» τοῦ Δημητρίου Ἀθ. Ξιούφη «κα-
τοίκου Λιαριγκόβης τῆς Χαλκιδικῆς» ἐπέδωσε «πρός τόν κ. ἐπί τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν
ὡς ἀντιπρόσωπον τοῦ Δημοσίου» τήν ἀπό 16 Φεβρουαρίου 1916 Ἔφεση τοῦ Δημ. Ἀ. Ξι-
ούφη κατά τῆς μέ ἀριθμ. 2/1916 ἀποφάσεως τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου Χαλκιδικῆς, πού
ἀπευθυνόταν πρός τόν Ὑπουργό τῶν Οἰκονομικῶν, μέ τήν ὁποία «ἐξαιτεῖται τήν ἐξαφάνι-
σιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 2/916 ἀποφάσεως τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου Χαλκιδικῆς κ(αι)΄ τήν ἀπόδο-
σιν τοῦ κατασχεθέντος αὐτῷ οἰνοπνεύματος, πρός γνῶσιν του καί διά τά νόμιμα
ἀποτελέσματα».
[Τό Ἔγγραφο φαίνεται ὅτι συντάχθηκε στό Γραφεῖο τοῦ δικηγόρου Ἰω. Φαραντάτου
ἀπό τόν Δικαστικό Σύμβουλο μέ δυσανάγνωστη ὑπογραφή, ὁ ὁποῖος τό παρέλαβε (ὑπο-
γράφοντας) καί τό παρέδωσε στόν παραπάνω ἀναφερόμενο κλητῆρα (πού ὑπογράφει) γιά
τήν ἐπίδοσή του στόν Ὑπουργό. Στό πάνω περιθώριο καί ἀριστερά καταγράφεται τό λο-
γότυπο «ΙΩΑΝΝΗΣ Δ. ΦΑΡΑΝΤΑΤΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ» καί κάτω ἀπ’ αὐτόν ὑπάρχει ἔντυπο χαρ-
τόσημο τῶν 2 δραχμῶν. Δίπλα καί κάτω ἀπό τό χαρτόσημο ὑπάρχουν δύο ὅμοιες ἔκτυπες
στρογγυλές σφραγίδες διαστ. 2,70 ἑκ., πού κυκλικά ἀναγράφεται τό λογότυπο «ΔΙΕΘΝΗΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 1913» καί στό κέντρο παριστάνεται ἡ θεά Ἀθηνᾶ κρατώντας μέ
τό δεξί χέρι ράβδο. Ὑπάρχουν ὑδατόσημα ὡς ἑξῆς διατυπωμένα: Στά φφ. 2 καί 1 ἀναγρά-
φονται μέ κεφαλαῖα γράμματα οἱ λέξεις ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ (πάνω) ΧΑΡΤΟΣΗΜΟΝ (κάτω) καί στό
φ. 2 μέ μορφή στρογγυλῆς σφραγίδας διαμέτρου 14,5 ἑκ. ἀναγράφεται κυκλικά τό λογό-
τυπο «ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ» καί στό κέντρο παριστάνεται τό ἐθνόσημο].
14. Ἐπιστολικόν Δελτάριον, Θεσσαλονίκη 23 Ἰανουαρίου 191(;), φ. 1, 142Χ86.
Ὁ στρατιώτης Δημήτριος Ξιούφης γράφει στήν σύζυγό του Αἰκατερίνη, ὅτι εἶναι καλά
ἀπό ὑγεία, ἐπιθυμεῖ νά μάθει γιά τήν ὑγεία της παίρνοντας γράμμα της, στέλνει «τά δέ-
οντα» στούς συγγενεῖς καί φίλους καί κλείνει τήν ἐπιστολή του μέ τήν ἀναγραφή τῆς σύ-
στασής του.
(Τό Ἔγγραφο εἶναι γραμμένο μέ μολύβι, κακογραμμένο, δυσκολοαναγνώσιμο. Βλ. «Πα-
ρουσίαση Ἐγγράφων»).
15. Πιστοποιητικόν ταυτότητος, Στρατόπεδον Λ. Ἐμπειρίκου 2 Ἀπριλίου 1918, φ. 1 (φ. 1β΄
κενό), 203Χ131.
Ὁ Διοικητής τοῦ 1ου Λόχου τοῦ 1ου Τάγματος Μηχανικοῦ ἔφεδρος ἀνθυπολοχαγός
τοῦ Μηχανικοῦ πιστοποιεῖ ὅτι ὁ στρατιώτης Ξιούφης Δημήτριος ὑπηρετεῖ στόν λόχο του
ἀπό τίς 28 Μαρτίου 1918 προερχόμενος ἀπό τόν 5ο Λόχο ἐμπέδου Μηχανικοῦ34.
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφει ὁ Διοικητής τοῦ Λόχου, μέ δυσανάγνωστη ὑπογραφή, καί τό
ἐπικυρώνει ὁ Διοικητής τοῦ Τάγματος, μέ δυσανάγνωστη ὑπογραφή).
16. «Διπλότυπον εἰσπράξεως», Λιαρίγκοβη 27 Αὐγούστου 1919, φ. 1, 132Χ213.
«Ὁ Δημόσιος εἰσπράκτωρ τοῦ Ταμείου Χαλκιδικῆς μέ ὑπογραφή δυσανάγνωστη βεβαι-
ώνει ὅτι ὁ φορολογούμενος Δημήτριος Ἀθ. Ξιούφης πλήρωσε 5,20 δραχμές γιά τή δεκάτη
23
Χόρτου.
(Τό Ἔγγραφο εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα. Ἀποτελεῖται ἀπό
τό ἀπόκομμα τοῦ Διπλοτύπου, στό ὁποῖο διακρίνεται κάθετα τό ὀδοντωτό χώρισμα καί στό
πάνω μέρος ἀριστερά τό μισό τμῆμα τῆς ὑπηρεσιακῆς σφραγίδας35. Τό Ἔγγραφο ἔχει τόν
ἀριθμό 1877 καί ὁ φορολογούμενος «εἶναι ἐγγεγραμμένος» μέ τόν αὔξοντα ἀριθμό 207.
Στό φ. 1β΄ καταγράφονται σέ ἔντυπη μορφή ταμειακές διατάξεις ἀπό νόμους καί διατάγ-
ματα).
17. «Διπλότυπον εἰσπράξεως», Λιαρίγκοβη 15 Φεβρουαρίου 1920, φ. 1, 136Χ220.
«Ὁ Δημόσιος εἰσπράκτωρ» τοῦ Ταμείου Χαλκιδικῆς (βλ. Ἔγγραφο ἀρ. 16) βεβαιώνει ὅτι
ὁ φορολογούμενος Δημήτριος Ξιούφης πλήρωσε 110,20 δραχμές γιά «Πρόστιμον ἐπί
παραβ(άσει) Νόμου οἰνοπνεύματος».
(Τό Ἔγγραφο εἶναι ἔντυπο καί τά κενά συμπληρώνονται χειρόγραφα. Ἀποτελεῖται ἀπό
τό ἀπόκομμα τοῦ Διπλοτύπου, στό ὁποῖο διακρίνονται κάθετα τό ὀδοντωτό χώρισμα καί ἡ
φράση «ΤΑΜΕΙΑΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ» καί στό πάνω μέρος ἀριστερά τό μισό τμῆμα τῆς ὑπηρε-
σιακῆς σφραγίδας36. Τό Ἔγγραφο ἔχει τόν ἀριθμό 3737 καί στό φ. 1β΄ καταγράφονται τα-
μειακές διατάξεις, ὅπως στό προηγούμενο Ἔγγραφο).
18. «Ἐξώδικος πρόσκλησις», Λιαρίγκοβη 1 Φεβρουαρίου 1921, φ. 1, 204Χ215.
Ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐφοροεπιτροπῆς τῆς Ἐκκλησίας τοῦ ἁγίου Στεφάνου τῆς Κοινότη-
τος Λιαριγκόβης» Βασίλειος Ἀλεξάνδρου37 Ἰωαννίδης καταθέτει τήν παρακάτω ἐξώδικη
πρόσκληση κατά τοῦ Δημητρίου Ἀθανασίου Ξιούφη, κατοίκου Λιαρίγκοβης «ἐνώπιον παν-
τός ἁρμοδίου Πολιτικοῦ Δικαστηρίου» μέ τήν ὁποία τόν καλεῖ νά παραδώσει τήν οἰκία τοῦ
ἀφιερωτῆ Δανιήλ Τούμπα38, ἡ ὁποία στίς 31 Ἰανουαρίου 1921 κατακυρώθηκε «διά δημο-
σίου πλειστηριασμοῦ» στόν Ἰωάννη Στόϊκο39 καί στήν ὁποία κατοικεῖ μέ τήν οἰκογένειά του
μέ ἐνοίκιο, ἐνῶ ἔχει λήξει ἀπό καιρό ἡ ἐνοικίασή της καί «ὁ διά πλειστηριασμοῦ μισθωτής
Ἰωάννης Στόϊκος προτίθεται νά κατοικήσῃ ἐν αὐτῇ», μέσα σέ πέντε ἡμέρες σέ καλή κατά-
σταση, καί σέ ἀντίθετη περίπτωση θά εἶναι ὑπόχρεως νά πληρώνει (στήν ἐφοροεπιτροπή)
10 δραχμές «δι’ ἑκάστην ἡμέραν ὑπερημερίας παραδώσεως».
[Τό Ἔγγραφο ὑπογράφει «ὁ Πληρεξούσιος δικολάβος Γ. Κυρούδης40, ὁ ὁποῖος εἶναι καί
ὁ συντάκτης τῆς ἐξώδικης Πρόσκλησης, καί χαρτοσημαίνεται μέ «χαρτόσημον Ἑλληνικῆς
Διοικήσεως» τῶν 50 λεπτῶν, τό ὁποῖο ἔχει τήν παράσταση Ἀγγέλου, πού στέκεται στό μέσο
δύο τόπων, τά ὁνόματα τῶν ὁποίων ἀναγράφονται ἀριστερά του (ΗΠΕΙΡΟΣ) καί δεξιά του
(ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ). Στό δεξιό περιθώριο τοῦ φ. 1α΄ ἀναγράφεται κάθετα: «Ἐπισημοποιήθη νο-
μίμως ἐν Λιαριγκόβῃ τῇ 2ᾳ Φεβρουαρίου 1921. Ὁ δικαστικός κλητήρ Ἰ. Ἀ. Σεραφιανός41».
Στό φ. 1β΄ ἀναγράφεται μόνο ἡ ἡμερομηνοχρονολογία τοῦ προηγηθέντος κειμένου (τῆς
ἐξώδικης πρόσκλησης) καί ἡ ὑπογραφή τοῦ πληρεξουσίου δικολάβου].
19. Πωλητήριον, Πολύγυρος 22 Δεκεμβρίου 1921, φ. 1, 200Χ292.
Ἡ Χρυσή χήρα Ἀστερίου Χαλκιά42, Παναγιώτης Ἀστερίου Χαλκιᾶς43, ὁ Θεοχάρης Ἀστε-
ρίου Χαλκιᾶς44, Πανάγιω σύζυγος Θεοδώρου Καρακώστα45 καί Ἀργυρῆ θυγατέρα Ἀστερίου
Χαλκιᾶ46, ὅλοι κάτοικοι Πορταριᾶς, ἔχοντας «εἰς τήν ἀποκλειστικήν αὐτῶν κυριότητα καί
κατοχήν κοινῶς καί ἀδιαιρέτως τά πέντε ἕκτα μιᾶς οἰκίας ἐντός τῆς πόλεως Λιαριγκόβης
κειμένης» μέ κῆπο καί λοιπά παραρτήματα καί παρακολουθήματα, πωλοῦν καί μεταβιβά-
ζουν τά παραπάνω στόν Δημήτριο Ἀ. Ξιούφη, μελισσοτρόφο, κάτοικο Λιαρίγκοβης «ἀντί
συμφωνημένου τιμήματος» 2333,35 δραχμῶν.
Ἡ συμβολαιογραφική πράξη πώλησης τῆς οἰκίας πραγματοποιήθηκε στόν Πολύγυρο στό
Εἰρηνοδικειακό Κατάστημα στήν οἰκία Ν. Γκούμα47, ὅπου λειτουργοῦσε καί τό Συμβολαι-
ογραφεῖο «ἐνώπιον τοῦ Συμβολαιογραφοῦντος Εἰρηνοδίκου Πολυγύρου Γεωργίου
Γκούμα49 μέ τήν παρουσία τῶν μαρτύρων Ἀθανασίου Μπαρῆ49, σιδηρουργοῦ, καί Ἀθανα-
σίου Φυδάνη50, δημοδιδασκάλου, κατοίκων Πολυγύρου.
[Τό Ἔγγραφο εἶναι Ἀκριβές Ἀντίγραφον. Καταγράφονται τά ὀνόματα τῶν Μαρτύρων Ἀ.
24
Θ. Μπαρῆ καί Ἀ. Φυδάνη, τῶν συμβαλλομένων Παναγιώτη Ἀ. Χαλκιᾶ, Θεοχάρη Ἀ. Χαλκιᾶ
καί Ἀργυρῆς Ἀ. Χαλκιᾶ καί τοῦ Συμβολαιογραφοῦντος χωρίς ὑπογραφές.
Τό «Ἀκριβές ἀντίγραφον» ἔχει ἡμερομηνία 28 Μαΐου 192(1; ἤ 2;) καί τό ὑπογράφει ὁ
Συμβολαιογράφος Πολυγύρου Ἀριστείδης Τσανακᾶς51 σφραγίζοντάς το μέ τήν προσωπική
του σφραγίδα52 δίπλα ἀπό τήν ὑπογραφή του καί στό πάνω δεξιό μέρος τοῦ Ἐγγράφου,
χωρίς νά καλύπτει κείμενο. Χαρτοσημαίνεται μέ ἔντυπο «χαρτόσημον» τῶν 10 δραχμῶν καί
ὑπάρχει ἔκτυπη σφραγίδα στόν χῶρο τοῦ κειμένου, χωρίς νά καλύπτει τμῆμα του, τῆς Διε-
θνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς (βλ. Ἔγγρ. ἀρ. 13)].
20. (Παραλαβή), Λιαρίγκοβα 5 Αὐγούστου 1923, φ. 1 (φ. 1β΄ κενό), 115Χ175.
Ὁ Κώστας Ἀστ. Χαλκιᾶς53, κάτοικος Πορταριᾶς παρέλαβε ἀπό τόν Δημ. Ξιούφη «δύο
σανίδας τῆς τέχνης φαρδιά».
(Τό Ἔγγραφο ὑπογράφει «ὁ παραλαβών» καί ὁ «μάρτυρας» Κ. Χ. Τσακνάκης54).

Σημειώσεις:
1. Ὁ Δημήτριος Ἀθανασίου Ξιούφης γεννήθηκε τό 1884 (βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων τῆς Κοι-
νότητος Ἀρναίας τοῦ Νομοῦ Χαλκιδικῆς καταρτισθέν ἐν ἔτει 1925», Ἀθ. Κ. Γραμμένου, Οἱ πρῶτοι
Ἐκλογικοί Κατάλογοι τῆς Ἀρναίας, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 82/Ἰαν.-Μάρτ. 2009, σ. 13, ὅπου καταγράφεται
μέ τό ἐπάγγελμα μελισσοτρόφος, καί «Ἐκλογικός Κατάλογος τῆς Κοινότητος Λιαριγκόβης τῆς
περιφερείας τοῦ Πρωτοδικείου Πολυγύρου (Χαλκιδικῆς) ἀνασυνταχθείς καί ἐκτυπωθείς ἐν ἔτει
1927 συμφώνως τῷ Νόμῳ 3355 τοῦ ἔτους 1925», ὅπου καταγράφεται μέ τό ἐπάγγελμα ἐργατι-
κός).
2. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτήν.
3. Ὁ Χρῆστος Παναγιώτη Μαρούσης γεννήθηκε τό 1879 (βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων ...», καί
Ἀθ. Κ. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 12, ὅπου καταγράφεται μέ τό ἐπάγγελμα μελισσουργός).
4. Ὁ Ἰωάννης Γεωργίου Μούσιος γεννήθηκε τό 1878 (βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων ..., καί «Ἐκλο-
γικός Κατάλογος τῆς Κοινότητος Λιαριγκόβης ...», ὅπου καταγράφεται μέ τό ἐπάγγελμα μελισ-
σοτρόφος).
5. Ὁ ἱερέας Μανασσῆς Ἰωάννου Μανασσῆς (γνωστός ὡς Παπα-Μανασσῆς). Ὡς λαϊκός χρη-
μάτισε Ἐκκλησιαστικός Ἐπίτροπος στόν Ἱ. Ναό Ἁγ. Στεφάνου (1871-1874, 1882-1890 καί
1893/1894) (βλ. Δημ. Θ. Κύρου, Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι τοῦ Ἐνοριακοῦ καί Μητροπολιτικοῦ
Ναοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας (1835-1947), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 77/Ὀκτ.-Δεκ. 2007, σ. 17, καί 2. Ὁ Ἱερός
Μητροπολιτικός Ναός τοῦ Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας, Ἀρναία 2008, σ. 53), καί Ἐφημέριος στόν
ἴδιο Ναό (1902-1914;) [βλ. Δημ. Θ. Κύρου, 1. Ἐφημέριοι τοῦ Ἐνοριακοῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ
Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας (1812-5.9.2005), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 67-68/Ἀπρ.-Σεπτ. 2005, σ. 22, καί 2. Ὁ Ἱερός
Μητροπολιτικός Ναός ..., σ. 48]. Ὑπογράφει ὡς μάρτυρας σέ πολλά δικαιοπρακτικά Ἔγγραφα οἰκο-
γενειακῶν Ἀρχείων τῆς Ἀρναίας, πρίν ἀπό τή χειροτονία του, ὡς Μανασσῆς Ἰωάννου. [Περισσότερα
καί ἐνδεικτικά βλ. Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ Μητροπολίτης Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου Σω-
κράτης Σταυρίδης (1866-1944), Ἀρναία 2011, σσ. 67 καί 97-98 (Σημ. 79)].
6. Βλ. ἐνδεικτικά: Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ Μητροπολίτης Ἱερισσοῦ ..., σσ. 350.
7. Στό φ. 1β΄ ἀναγράφεται μόνο ἡ φράση: «Ταμεῖον Χαλκιδικῆς. Πρός τόν κ. Δημήτριον Ἀθ.
Ξιούφην. ΕΝΤΑΥΘΑ. (Σημ. Οἱ ὑπογραμμισμένες λέξεις εἶναι ἔντυπες).
8. Ἡ σφραγίδα εἶναι στρογγυλή διαμέτρου 3,5 ἑκ. Κυκλικά ἀναγράφεται τό λογότυπο τῆς Ὑπη-
ρεσίας: «ΕΠΑΡΧΙΑΚΟΝ ΤΑΜΕΙΟΝ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ» καί στό κέντρο εἰκονίζεται τό ἐθνόσημο.
9. Δέν γνωρίζουμε τό ὀνοματεπώνυμό του.
10. Ἡ σφραγίδα εἶναι στρογγυλή διαμέτρου 5,5 ἑκ. Κυκλικά (στό β΄ τμῆμα τοῦ διπλοτύπου) ἀνα-
γράφεται δύο φορές ἡ χρονολογία 1913 καί στό κέντρο εἰκονίζεται τό ἐθνόσημο (μισό) μέ ἕναν
ἡρακλιδέα πάνω ἀπό τόν ὁποῖο ἀναγράφεται ἡ λέξη «ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ».
11. Δηλ. μέ καντάρι, ὄργανο ζύγισης, ζύγι.
12. Ὑποθέτουμε ὄτι πρόκειται γιά τόν Κωνσταντῖνο Μαυρουδῆ Τσιφούτη, ὁ ὁποῖος γεννήθη-
κε τό 1864 (βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων ...» καί Ἀθ. Κων. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 16, ὄπου δέν ἀνα-
γράφεται τό ἐπάγγελμά του, ὅπως σέ ὅλα σχεδόν τά ἄλλα πρόσωπα).
25
13. Ἡ σφραγίδα εἶναι στρόγυλη διαμέτρου 4,2 ἑκ., φέρει κυκλικά τό λογότυπο «ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ
ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ-ΔΗΜΟΣ ΑΥΓΑΙΑΣ» καί στό κέντρο τήν παράσταση τοῦ ἐθνοσήμου, κάτω ἀπό τό
ὀποῖο ἀναγράφεται ἡμικυκλικά τό λογότυπο «ΕΠΑΡΧΙΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ». Στό ἔγγραφο ἡ σφραγίδα
εἶναι μισή, ἐπειδή ἡ ἄλλη μισή βρίσκεται στό α΄ τμῆμα τοῦ διπλοτύπου. Ὁλόκληρη τή σφραγίδα
βλέπε στό Ἔγγραφο ἀρ. 8 καί στό ἐμπροσθόφυλλο τοῦ τχ. 40/Ἰούλ.-Σεπτ. 1998 τοῦ περιοδικοῦ
(πάνω στό ῎Εγγραφο ἀρ. 77 τοῦ Ἀρχείου Λυσιμάχου Σαραφιανοῦ). Ἡ ὀνομασία Αὐγαία κακῶς καί
αὐθαιρέτως δόθηκε στή κωμόπολη Λιαρίγκοβη, ὄνομα πού τό εἶχε ἐπίσημα μέχρι τό 1928, ὁπό-
τε μέ νόμιμες κρατικές διαδικασίες μετονομάσθηκε σέ Ἀρναία, ὀνομασία πού ἀποτελέσθηκε ἀπό
τά τρία πρῶτα γράμματα τῆς ἀρχαίας πόλης ΑΡΝΑΙ καί ἀπό τά τρία τελευταία γράμματα τῆς ἀρχαί-
ας πόλης ΑΥΓΑΙΑ, πού βρίσκονταν (καί οἱ δύο) κοντά στήν Λιαρίγκοβη.
14α. Ὑποθέτουμε ὅτι ἀναφέρεται στόν Σταῦρο Κοντογιάννη, ὁ ὁποῖος βρῆκε τραγικό θάνα-
το ἀπό τούς ἐπίστρατους (βασιλικούς), πού τόν δολοφόνησαν τόν Δεκέμβριο τοῦ 1916 (κατά τήν
περίοδο τοῦ ἐθνικοῦ διχασμοῦ) [βλ. ἐνδεικτικά: Δημ. Θ. Κύρου, 1. Ὁ Μητροπολίτης Ἱερισσοῦ ...,
σσ. 75-76, 2. Ὁ Διοικητής τοῦ Ἀστυνομικοῦ Σταθμοῦ Λιαριγκόβης ἐνωμοτάρχης Κοντογιάννης
(1916-1917), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 80/Ἰούλ.-Σεπτ. 2008, σσ. 19-20, 3. Τό Ἐπαναστατικό Κίνημα τῆς
Ἐθνικῆς Ἄμυνας τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου στή Θεσσαλονίκη καί τά τραγικά γεγονότα τῆς Λια-
ρίγκοβης (1916-1917), ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 106/Ἰαν.-Μάρτ. 2015, σσ. 9-14, καί 4. Τό Ἡμερολόγιο τοῦ Γε-
ωργίου Παναγιώτη Γεωργιάδη (Κυριάκου), Ἀρναία, 2018, σσ. 19-21].
14β΄. Ἡ ὀνομασία Ἄρνη, πού χρησιμοποιεῖται ἀπό τό 1915 μέχρι καί σήμερα ἀπό διάφορες ὑπη-
ρεσίες, διάφορους φορεῖς ἀλλά καί διάφορα πρόσωπα (γραπτά καί προφορικά) καί ἀφορᾶ στήν
ἀρχαία πόλη Ἆρναι ἤ Ἀρναί, εἶναι λαθεμένη καί αὐθαίρεση, διότι στήν ἀρχαία ἐποχή (5ος αἰ. π.Χ.)
ἡ πόλη ἀναφέρεται μόνο μιά φορά στούς ἀρχαίους συγγραφεῖς καί μόνο ἀπό τόν ἱστορικό Θου-
κυδίδη (βιβλίο Δ΄, 103) στόν πληθυντικό ἀριθμό καί συγκεκριμένα στή γενική πληθυντικοῦ, δηλ.
Ἀρνῶν, στή φράση «Ὁ Βρασίδας ... ἐξ Ἀρνῶν τῆς Χαλκιδικῆς ... ἐπορεύετο τῷ στρατῷ».
15. Βλ. Σημ. 3.
16. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
17. Ὁ Δημήτριος Ἀναστασίου Τσολάκης γεννήθηκε στήν Παλαιοχώρα Χαλκιδικῆς τό 1879 (βλ.
Ἀθ. Κων. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 16, καί «Ἐκλογικός Κατάλογος ...», ὅπου καταγράφεται μέ τό ἐπάγ-
γελμα διδάσκαλος). Εἶναι γνωστός ἀπό τήν Ἱστορία τῆς Ἀπελευθέρωσης τῆς Λιαρίγκοβης στίς
2 Νοεμβρίου 1912, ὄντας αὐτός, πού ἐκφώνησε κατά τήν ὑποδοχή ἀπό τούς κατοίκους τοῦ Ἑλλη-
νικοῦ Στρατοῦ μακροσκελέστατο ποίημα, στό ὁποῖο ἐξωτερικευόταν ὁ πραγματοποιούμενος τότε,
ὕστερα ἀπό 482 χρόνια σκλαβιᾶς, μεγάλος πόθος τῶν Μακεδόνων, τῶν Χαλκιδικιωτῶν, τῶν Λια-
ριγκοβινῶν [βλ. ἐνδεικτικά: Ἀντιστρατήγου Ἰωάννου Σωτ. Ἀλεξάκη, Πολεμικαί Ἀναμνήσεις. Οἱ
Ἑλληνικοί Ἀπελευθερωτικοί Πόλεμοι 1912-1913 καί τό 1ον Ἀνεξάρτητον Τάγμα Κρητῶν (Τάγμα
Κολοκοτρώνη), Μέρος Α΄ (Τόμος 1ος), Ἀθῆναι 1967, σσ. 521-522, καί Δημ. Θ. Κύρου, Ἡ Ἀπελευ-
θέρωση τῆς Ἀρναίας καί τῆς Βόρειας Χαλκιδικῆς ἀπό τόν τουρκικό ζυγό (1912) καί οἱ πρῶτες ἡμέ-
ρες ἐλεύθερης ζωῆς, Ἀρναία 2007, σσ. 23-25.
18. Ἡ Παλαιοχώρα ἀπέχει ἀπό τήν Ἀρναία 15 χλμ.
19. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
20. Δέν γνωρίζουμε τό ὀνοματεπώνυμό του.
21. Ὁ Ἰωάννης Νικ. Κοτσάνης ἦταν προύχοντας τῆς Λιαρίγκοβης. Γεννήθηκε τό 1860 καί ἦταν
κτηματίας (βλ. Ἀθ. Κων. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 10). Τό 1912 (στήν Ἀπελευθέρωση τῆς Ἀρναίας) ἦταν
μοχτάρης καί ἐκτελοῦσε χρέη Δημάρχου, σύμφωνα μέ τήν προκήρυξη τοῦ Ἀπελευθερωτικοῦ Στρα-
τοῦ.
22. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
23. Βλ. Ἔγγρ. ἀρ. 8 καί Σημ. 13.
24. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
25. Ὁ Μπαχτσές ἤ Μπαξές (τουρκ. bahçe=κῆπος) εἶναι τοπωνύμιο στήν περιοχή τοῦ ναΐσκου
τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου, στίς ἐργατικές κατοικίες. Ἦταν κῆπος τῆς ἐκκλησίας δηλ. ἰδιοκτησία της,
ὅπου ὁ Μητροπολίτης Σωκράτης, ἤθελε νά οἰκοδομηθεῖ ὁ Ναός τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων καί νά
γίνει μικρό Νοσοκομεῖο (βλ. ἐνδεικτικά: Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ Μητροπολίτης Ἱερισσοῦ ..., σσ. 67 καί
99).

26
26. Ἡ σφραγίδα εἶναι στρογγυλή διαμέτρου 3,5 ἑκ. Κυκλικά ἀναγράφεται τό λογότυπο «ΒΑ-
ΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ-ΟΙΚ. ΕΦΟΡΙΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ» καί στό κέντρο ὑπάρχει ἡ παράσταση τοῦ ἐθνο-
σήμου.
27. Τά ὀρκίνια εἶναι θαλασσινά ψάρια.
28. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
29. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
30. Βλ. Σημ. 27.
31. Ὑποθέτουμε ὅτι πρόκειται γιά ὀρκίνια.
32. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
33. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
34. Δέν γνωρίζουμε ποῦ στρατωνιζόταν ὁ Λόχος αὐτός.
35. Ἡ σφραγίδα εἶναι στρογγυλή διαστάσεων 3,0 ἑκ. Κυκλικά ἀναγράφεται σέ δύο σημεῖα ἡ
χρονολογία 1919 καί στό κέντρο ὑπάρχει ἡ παράσταση τοῦ ἐθνοσήμου μέ ἕναν ἡρακλιδέα καί
πάνω ἀπό αὐτό ἡ λέξη «ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ».
36. Βλ. Σημ. 35.
37. Ὁ Βασίλειος Ἀλεξάνδρου Ἰωαννίδης (ἀργότερα Ἀλεξάνδρου) γεννήθηκε τό 1874 καί ἦταν
ξενοδόχος (βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων ...», καί Ἀθ. Κ. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 8, ὅπου καταγράφε-
ται μέ τό (πρῶτο) ἐπώνυμο Ἰωαννίδης, πού προέρχεται ἀπό τόν γενάρχη Ἰωάννη Παρόδη). Νυμ-
φεύθηκε τήν Ἀργυρή Χρήστου Μαρούση καί ἀπέκτησε 11 παιδιά (6 ἀγόρια καί 5 κορίτσια). Στίς
15 Ὀκτωβρίου 1912 στό σπίτι - ξενοδοχεῖο του, πού βρίσκεται στό χοροστάσι ἀπέναντι ἀπό τό
Διδακτήριο τοῦ 1871 (τώρα Δημαρχιακό Κατάστημα), ἔγινε ἡ τελευταία μάχη μεταξύ Ἑλλήνων
καί Τούρκων μέ νίκη τῶν Ἑλλήνων, πού ἔφερε τήν ἀπελευθέρωση τῆς Λιαρίγκοβης ἀπό τόν τουρ-
κικό ζυγό, ὕστερα ἀπό 482 χρόνια. Χρημάτισε Ἐκκλησιαστικός Ἐπίτροπος τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγ. Στεφά-
νου κατά τά ἔτη 1908/1909 καί 1920-1921 καί τό 1921 διορίσθηκε δημόσιος εἰσπράκτορας τοῦ Τα-
μείου Χαλκιδικῆς. Πέθανε στίς 10-1-1926. [Γενικά γιά τόν Βασ. Ἰωαννίδη ἤ Ἀλεξάνδρου βλ. Κλ(ειώς)
Ἀ(λεξάνδρου), Τό γενεαλογικό δένδρο τῆς οἰκογένειας Ἀλεξάνδρου, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 49, σ. 12, καί
Δημ. Θ. Κύρου, 1. Ἐκκλησιαστικοί Ἐπίτροποι ..., ὅ.π., σ. 18, 2. Ὁ Ἱερός Μητροπολιτικός Ναός ...,
σ. 55, καί 3. Καταγραφή Ἀρχείων. ΚΒ΄. Κατάλογος Ἐγγράφων Ἀρχείου Ἀλεξάνδρου Β. Ἀλεξάν-
δρου, ΑΡΝΑΙΑ, τχ. 51/Ἀπρ.-Ἰούν. 2001, σσ. 3-4].
38. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτόν.
39. Ὁ Ἰωάννης Στόϊκος τοῦ Ἀστερίου γεννήθηκε τό 1854 καί ἦταν γεωργός (βλ. Ἀθ. Κ. Γραμ-
μένου, ὅ.π., σ. 15).
40. Ὁ Γεώργιος Κυρούδης τοῦ Βασιλείου γεννήθηκε τό 1864 (βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων
...» καί Ἀθ. Γ. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 9, καί «Ἐκλογικός Κατάλογος ...»). Χρημάτισε μουχτάρης Λια-
ριγκόβης κατά τά ἔτη 1900-1902 καί 1909 (ὅπως μᾶς πληροφοροῦν Ἔγγραφα τῆς ἐποχῆς ἐκεί-
νης) καί Δημογέροντας κατά τόν Μακεδονικό Ἀγώνα συνεργαζόμενος στενά μέ τήν Ἐπιτροπή
Ἄμυνας Λιαριγκόβης (βλ. Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ Μακεδονικός Ἀγώνας καί ἡ Χαλκιδική, ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΗΣ
ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ, τχ. 48-49/2003, σ. 262). Περισσότερα βλέπε: Δημ. Θ. Κύρου, Ὁ Μητροπολίτης Ἱερισ-
σοῦ ..., σσ. 71 καί 107 (Σημ. 161).
41. Ὁ Ἰωάννης Σεραφιανός (ἤ Σαραφιανός) τοῦ Ἀναστασίου γεννήθηκε τό 1866 καί ἦταν ἀδελ-
φός τοῦ γιατροῦ καί βουλευτῆ Γρηγορίου καί τοῦ κτηματία Βασιλείου, γνωστοῦ ὡς Βασιλάκου,
[βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων ...», Ἀθ. Κων. Γραμμένου, ὅ.π., σ. 15), ὅπου καταγράφεται ὡς Σα-
ραφιανοῦ, ὅπου καταγράφεται μέ τό ἐπάγγελμα κτηματίας, καί ἐτῶν 55 (δηλ. 1860 γένν.) καί «Ἐκλο-
γικός Κατάλογος ...», ὅπου καταγράφεται μέ τό ἐπάγγελμα «δικασ(τικός) κλητήρ»].
42-46. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτούς.
47-51. Δέν ἔχουμε ἄλλες πληροφορίες γι’ αὐτούς.
52. Ἡ σφραγίδα εἶναι στρόγγυλη διαμέτρου 3,7 ἑκ. Κυκλικά ἀναγράφεται τό λογότυπο «ΑΡΙ-
ΣΤΕΙΔΗΣ Α. ΤΣΑΝΑΚΑΣ-ΣΥΜΒΟΛΑΙΟΓΡΑΦΟΣ ΠΟΛΥΓΥΡΟΥ, καί στό κέντρο ἀναγράφεται σέ δύο
σειρές τό λογότυπο «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ».
53. Ὁ Κώστας Ἀστ. Χαλκιᾶς, ὑποθέτουμε, ἦταν ἀδελφός τῶν συμβαλλομένων τοῦ προηγου-
μένου Ἐγγράφου (ἀρ. 18).
54. Ὑποθέτουμε ὄτι πρόκειται γιά τον Κωνσταντῖνο Χαϊδευτοῦ Τσακνάκη, ὁ ὁποῖος γεννήθηκε

27
τό 1880 καί ἦταν ζαζαροπλάστης ἤ ἔμπορος (βλ. «Μητρῷον τῶν Ἀρρένων... » καί Ἀθ. Κων. Γραμ-
μένου, ὅ.π., σ. 16, καί «Ἐκλογικός Κατάλογος...»).

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΓΓΡΑΦΩΝ

Παρουσιάζουμε αὐτούσιο καί φωτοτυπημένο τό μέ ἀριθμό 14 Ἔγγραφο τοῦ Ἀρχείου


Δημητρίου Ἀθ. Ξιούφη.

Ἐπιστολικόν Δελτάριον

«Θεσσαλονίκη τη 23η Μαΐου (1917)


Ἀγαπητή μου σύζυγε Αἰκατερίνη σᾶς χαιρετῶ.
Εἶμαι καλά καί αὐτό ἐπιθυμῶ νά μάθω καί διά λόγου σας.
Νά μήν στενοχωρῆσθε καθόλου διά μένα εἶμαι καλά νά μᾶς
γράφετε. ’Πο κάποτε1 νά μανθάνομεν τά περί τῆς ὑγείας
σας. Προσφέρατε τά δέοντα σ’ ὅλους τούς συγγενεῖς καί
φίλους. Σᾶς ἀσπάζομαι ὁ σύζυγός σας Δημήτριος
(Ἡ) σύστασίς μου
πρός τόν Στρατιώτην Ξιούφην Δημήτριον Ἔμπεδον2 Μη-
χανικοῦ
5ος λόχος εἰς Θεσσαλονίκην»
(Τό Ἔγγραφο εἶναι γραμμένο μέ μολύβι κακογραμμένο
καί δυσκολοαναγνώσιμο. Διορθώθηκαν τά λιγοστά «ὀρθο-
γραφικά λάθη».

Σημειώσεις:

1. ’πο κάποτε (ἀπό κάποτε), δηλ. κατά διαστήματα, κάπου-κάπου.


2. Ἔμπεδο εἶναι στρατιωτική μονάδα ὀργανωμένη σέ ἐπιστράτευση, δηλ. σέ καιρό πολέμου,
ἡ ὁποία ἀντικαθιστᾶ στήν ἕδρα της τή μόνιμη μονάδα πού ἔφυγε σέ ἐκστρατεία, ἐφόσον διαρ-
κεῖ ὁ πόλεμος. (Πηγή: Ἐπίτομον πλῆρες ἐγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης, ΠΑ-
ΠΥΡΟΣ-ΛΑΡΟΥΣ, σ. 431).

28
Περὶ τοῦ μοναχοῦ Χρυσάνθου
ἀπὸ τὴν Λιαρίγκοβη (1795 καὶ 1818)

Toῦ Ἰωακεὶμ Ἀθ. Παπαγγέλου

Στὸ ἀρχεῖο τῆς Μονῆς Βατοπεδίου φυλάσσονται καὶ δύο «ὁμολογικὰ γράμματα», τοῦ
1795 καὶ τοῦ 1818, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὸν καταγόμενο ἀπὸ τὴν Λιαρίγκοβη βατοπεδινὸ μο-
ναχὸ Χρύσανθο. Μὲ τὰ «γράμματα» αὐτὰ οἱ κατὰ σάρκα καὶ οἱ ἐξ ἀγχιστείας συγγενεῖς τοῦ
Χρυσάνθου ἀποποιοῦνται κάθε κληρονομικοῦ δικαιώματος ἐπὶ τῶν «ἔχει του». Δημοσιεύω
τὰ δύο ἔγγραφα ὡς μία μικρὴ συμβολὴ στὴν προεπαναστατικὴ προσωπογραφία τῆς Λια-
ρίγκοβης.
1ο ἔγγραφο
Τὸ πρῶτο ἔγγραφο τὸ ἐπικυρώνει μὲ τὴν «ἐπιγραφή» του ὁ τότε ἐπίσκοπος Ἱερισσοῦ καὶ
Ἁγίου Ὄρους Ἰγνάτιος καὶ τὸ ὑπογράφουν ἐννέα μάρτυρες, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ συν-
τάκτης τοῦ ἐγγράφου ἱερομόναχος Ἀγάπιος. Τὸ ἔγγραφο τὸ ἔχω δημοσιεύσει (γλωσσικῶς
ἐπεξεργασμένο) στὴν ἐφημερίδα Ἀντίλαλοι τῆς Ἀρναίας, (φ. 36/Mάϊος 1980), σ. 1 καὶ 3),
ἀλλὰ ἡ μεταγενέστερη εὕρεση (Φεβρουάριος 2003) τοῦ ἐγγράφου τοῦ 1818 ἐπιβάλλει τὴν
συνδημοσίευση καὶ συνεξέταση τῶν δύο ἐγγράφων.

† ὁ Ἱερισσοῦ καὶ Ἁγίου Ὄρους Ἰγνάτιος ἐπιβεβαιοῖ:


† Μὲ τὸ παρὸν ὁμολογικόν μας γράμμα φανερώνομεν καὶ ὁμολογοῦμεν ἡμεῖς οἱ ἀδελφὲς
τοῦ γερο-Χρυσάνθου, ἡ Στεριανὴ καὶ ἡ Μορφοῦλα καὶ ὁ γαμπρός του ὁ Νικόλας καὶ ὁ Θε-
ολόγης καὶ τὰ ἐξαδέλφια του ὅτι ζῶντος του ἦλθεν εἰς τὸ χωρίον μας εἰς τὴν Λιαρήγκο-
βην καὶ ἐσυγχωρήθημεν καὶ δεύτερον ἐζήτησεν καὶ ἀπόγραμμα ἀπὸ λόγου μας ὅτι ὅταν
ἀποθάνῃ αὐτὸς ὁ ἀδελφός μας ὁ γερο-Χρύσανθος νὰ μὴν ἔχει τὸ μοναστήρι φόβον ἀπὸ
ἡμᾶς νὰ ζητήσωμεν τίποτε ἀπὸ τὸ ἔχει του. Ὄθεν καὶ διὰ τὸ βέβαιον τῆς ἀληθείας ἐδώ-
σαμεν τὸ παρόν μας ὁμολογητικὸν γράμμα εἰς χεῖρας του, ὅτι μετὰ τὸν θάνατόν του νὰ μὴν
ἔχωμεν νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸ μοναστήρι τίποτε ἀπὸ τὰ ἔχει του οὔτε ράμα μὲ βελώνι, οὔτε
ἡμεῖς οὔτε οἱ ἄνδρες μας οὔτε τὰ παιδιά μας οὔτε τὰ ἐγγόνια μας καὶ νὰ μὴν ζητήσωμεν
οὔτε ἀπὸ τὸ μοναστήρι οὔτε ἀπὸ τὸν καλόγερόν του τὸν Ἀγαθάγγελον. Καὶ διὰ τοῦτο ἐδώ-
σαμεν τὸ παρόν μας ἔμπροσθεν τῶν ἀξιοτίμων μαρτύρων.
1795 Αὐγούστου 10.
μάρτυς Χαϊδευτός
Νικόλαος γαμπρός του βεβαιώνω
Γιάννης ἀξάδελφος βεβαιώνω
μάρτυρας Νάκος
μάρτυρας Θεολόγης
καὶ ἐγὼ ὁ Γεώργης ὁ ἀξάδελφος βεβαιώνω.
Χρῆστος ἀξάδελφος βεβαιώνω.
Ἀγάπιος ἱερομόναχος γράψας καὶ ὁμολογῶ.
Γιάννης τοῦ παπα-Βασίλη μάρτυρας.

Σχόλια στὸ ἔγγραφο 1:


– Ἡ Στεργιανὴ ἦταν παντρεμένη μὲ τὸν Νικόλα, ἀλλὰ ἡ Μορφοῦλα φαίνεται ὅτι ἦταν
ἄγαμη.
– Ὁ Θεολόγης δὲν ἀναφέρεται, οὔτε ὑπογράφει ὡς γαμπρός.
– τὸ ἔχει του: τὰ ὑπάρχοντά του.
– οὔτε ράμα μὲ βελώνι: φράση ἡ ὁποία σημαίνει ὅτι εἶναι πάμπτωχος.

29
2ο ἔγγραφο
Ἀρχεῖο Βατοπεδίου,
φακ. 116 «Ἐπιστολαὶ λαϊκῶν καὶ Κοινοτήτων. 1800 -1824». φ. 45
· 1818 · 30 · Ἀπριλήου ·· Ἐ : π : Μὲ τῷ παρῶν γράμα, φανερῶνουν καὶ ὁμολογοῦν εἰς τοὺς
πανωσιοτάτους, καὶ ὁσιοτάτους ἥγουν, ἡγουμένους προηγουμένους, καὶ μοναχοῦς, Εἰς
Τὴν ἀγίαν Μονὴν Τοῦ βαττοπεδίου, εἰς Τὸ Ἄγιον ὅρος ὅτι τὰ αὐταδέλφηα, Διμήτριος,
Τριαντάφιλος, καὶ χρίστος, ὑοὶ Τοῦ ποτὲ μαυροηδὴ, ἀπὸ χωρίον Λαρίγκοβι, ἔστοντας, καὶ
ὁ θεῖός τους ἔβαλε μετάνοιαν εἰς τῷ ἄνωθεν ἄγιον Μοναστήριον, καὶ ἔγιναι καλόγιρως
προκεροῦ πολοῦ, ὁ ἔν μοναχὴς ὁσιότατως χρίΣανθως. γινώσκοντές τον καλᾶ, καὶ Ἰξεύ-
ροντες, οἱ ἄνωθεν αὐτάδελφοι ἀνεψυοί του, ὅτι παράδες δὲν ἔχει. καὶ δὲν ζητοῦν ἀπὸ τῷ
ἄνωθεν μοναστίριον οὕτε ὁβώλὸν. μόνον πρὸς τρέχουν χάριν εὐλαβεῖας, πρῶτον εἰς Τὴν
ὑπεραγίαν ΘεοΤῶκον χάριν ἐλέους καὶ βοηθεῖας εἰς τὴν ἀμαρτωλήν τους ψυχήν, καὶ ζωὴν
καὶ δεύτερον εἰς τοὺς ἀγίους πατέρας νὰ δεχθοῦν τῶν θεῖόν τους τὸν ἔν μοναχοῖς ὁσιό-
τατων γέρο χρίΣανθω συναδελφόν τους νὰν τὸν ἔχουν εἰς Τὴν μετάνοιάν του, καθῶς καὶ
τῷ πρῶτον καὶ ἐμεῖς δὲν ζητοῦμε, ἄλλο πάρεξ τὴν ἀγίαν τους εὐχὴν καὶ ζῶντάς του καὶ
μετὰ Τὴν ἀπὸ βίοσίν τοῦ θεῖου μὰς Τὴν εὐχήν του ὁμοίος καὶ οὐχὶ κλιρονομίαν. καὶ διἀ
τοῦτο, ἐδώΣαμε τῷ παρῶν μας γράμα εἰς τὰς χεῖρας τῷν ἀγίον πατέρων, τῆς ἄνωθεν ἀγίας
μωνῆς: μαρτυριμένο, ἀπὸ τὸν γέροντα τοῦ ἄνωθεν χωρίου. καὶ ἀπὸ τοῦς ἐπίληπους κάτο-
θεν ἀξιοπήστους, μάρτυρας. εἶνα ἔχη τῷ κύρος καὶ τὴν Ἰσχὴν ἔν παντὴ τῷπω, καὶ κριτηρίο.
" ηκονόμος πα''χαδευτὸς μαρτυρὸ ταάνοθεν
" ἔγὼ πα" γεὥργιως του θεωχάρη μαρτιρὼ τὰ ἅνωθεν
" θεοχάρης Ἰωάννου μαρτιρὸ εἰς τὰ ἄνοθεν
" νικόλας αντονίου μάρτιρας
" κωνσταντις Χατζη μαρτηρας
" γηάνης γεωργακη μαρτηρο τα ανοθεν
" γερο διμήτρις γιράκι μαρτηρό τὰ ἀνοθεν
" Χαδευτὸς δήμου μαρτηρὸ τὰ ἄνοθεν
" κοσταντίς χατζή ευθιμίου μαρτιρὸ τα ἄνοθεν
(στὴν ἀριστερὴ ὥα τοῦ ἐγγράφου ἀποτυπώματα δακτύλου τῶν, προφανῶς ἀγραμμάτων,
τριῶν ἀδελφῶν καὶ σημείωση, σὲ τρεῖς σειρές):
" δημήτρης μαυροδή ἀπέχου ἀπο τὰ ἄνοθεν δὲν ἔχο ταβὴ
" Χριστος μαυροδὴ ἀπέχου ἀπο τα ἀνοθεν δὲν ἔχο ταβή
" Τριαντάφιλος μαυροδὴ ἀπέχου ἀπο τὰ ἀνοθεν δεν ἔχο να λάβο ἑγω ἁσπρα (...).
Στὴν πίσω ὄψη τοῦ ἐγγράφου, σημείωση τῆς Μονῆς: ἐξοφλητικὸν τῶν συγγενῶν τοῦ
γέρου χρυσανθου γιούφτου.
Σχόλια στὸ ἔγγραφο 2:
– ·· Ἐ : π` : δὲν μπορῶ νὰ ἑρμηνεύσω τὴν σημασία τῶν γραμμάτων αὐτῶν, ποὺ ἀκολουθοῦν
τὴν ἡμερομηνία.
– Ἡ οἰκογένεια τοῦ Χρυσάνθου ἀποτελοῦνταν ἀπὸ τὸν ἴδιο, τὸν ἀδελφό του Μαυροδὴ καὶ
τὶς δύο ἀδελφές τους, τὴν Στεριανὴ καὶ τὴν Μορφοῦλα. Ἑξαδέλφια τους ἦσαν οἱ Γιάν-
νης, Γεώργος καὶ Χρῆστος. Ὁ Μαυροδὴς φαίνεται ὅτι ἀπεβίωσε πρὸ τοῦ 1795 καὶ ἄφησε
τρία τέκνα· τὸν Δημήτριο, τὸν Χρῆστο καὶ τὸν Τριαντάφυλλο.
–δὲν ἔχο ταβή: δὲν ἔχω ἀπαιτήσεις· δὲν ἐγείρω ἀξιώσεις.
– τοῦ γέρου χρυσανθου γιούφτου: προφανῶς ὁ Χρύσανθος (ὁ ἴδιος ἢ κάποιος πρόγονός
του) ἦταν σιδηρουργὸς ἢ Γύφτος, ἢ καὶ τὰ δύο.
* Ὁ Ἰωακείμ Παπάγγελος κατάγεται ἀπό τή Νικήτη τῆς Χαλκιδικῆς. Εἶναι πτυχιοῦχος τῆς Νομικῆς
Σχολῆς καί τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Α.Π.Θ. καί τῆς Σχολῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καί Διδάκτορας
Ἀρχαιολογίας τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Α.Π.Θ. Χρημάτισε Προϊστάμενος τῆς Ἐφορείας Βυ-
ζαντινῶν Ἀρχαιοτήτων Δυτικῆς Μακεδονίας καί Ἀρχαιολογίας τῆς Ἐφορείας Βυζαντινῶν Ἀρχαι-
οτήτων Χαλκιδικῆς. Πραγματοποίησε πολλές ἀνασκαφικές ἐργασίες σέ ἐρειπωμένες Μονές τῆς
Χαλκιδικῆς (ὅπως τῆς Μονῆς Ζυγοῦ στά σύνορα τοῦ Ἁγ. Ὄρους, παλαιοχριστιανικές βασιλικές,
πύργους καί Κάστρα (ὁπως τοῦ Παλαιοχωρίου καί τῆς Ραλίγκοβης-Λιαρίγκοβης, σημ. Ἀρναίας).
30
Μέ ἕνα βουλευτὴ ὁ θρησκευτικὸς ἀποχρωματισμός!
Ἀρχ/του Δανιήλ Ἀεράκη

έν ἀπασχολεῖ τόσο τό πῶς θὰ ἐκλέγεται μῆνα καὶ ἄλλη συζήτησις καὶ ψηφοφορία
Δὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ὅσο ἀπα- τῆς Βουλῆς. Καὶ στὴ συνέχεια ἡ νέα Βουλὴ,
σχολεῖ τό πῶς θὰ βγῆ ἡ Ὀρθόδοξος πίστις μετὰ τὶς ἐκλογές, θὰ μονιμοποίηση τὶς προ-
ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸ κράτος! Ἀναφερόμαστε τεινόμενες ἀλλαγές στὸ Σύνταγμα. Ὅμως
στὴ λεγόμενη ἀναθεώρησι τοῦ Ἑλληνικοῦ τὸ κακὸ ἔχει ἀρχίσει.
Συντάγματος. Αὐτοί, πού μὲ τὶς θυσίες καὶ Ἔχει πλειοψηφία τὸ κυβερνῶν κόμμα,
τὸ αἷμα τους ἀνέστησαν τὸ ἑλληνικὸ κρά- ὥστε νὰ ξερριζώση ἀπὸ τὸ Σύνταγμά μας
τος, εἶχαν ὄχι μόνο προσωπικὴ πίστι στὸ τὴν καρδιά μας, τὴν πίστι μας; Ἔχει τήν
Χριστὸ καὶ τὴν Ἑκκλησία, ἀλλὰ καὶ φλογερὴ ἐξουσιοδότησι τῆς πλειοψηφίας τοῦ ἑλλη-
ὁμολογία. νικοῦ λαοῦ, νὰ σκοτώση μιὰ ἱερὴ μῖξι
Γι’ αὐτὸ καὶ ὅλα τὰ Συντάγματα, ποὺ οἱ (Ἑλλάδος - Ὀρθοδοξίας); Τὰ νούμερα
Ἐθνοσυνελεύσεις τους μετὰ τὸ 1821 συνέ- μιλᾶνε. Ἔχουμε μία κυβέρνησι μειοψη-
τασσαν, ἐξέφραζαν τὴ βαθειὰ πίστι στὴν φίας. Ἔχουμε Βουλὴ μειοψηφίας. Μπορεῖ
Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Ἦταν γιά τοὺς ἥρωες νὰ εἶναι σκωπτική «ἀτάκα» αὐτὸ πού γρά-
ἐκείνους ἡ Μάνα ποὺ τοὺς γέννησε. Δὲν φτηκε, μὰ ἐκφράζει τὴν πραγματικότητα:
ἦταν «οὐδέτερη» ἡ ὑπόστασις τοῦ Ἔθνους. «Ὁ ΣΥΡΙΖΑ ἔχει τὴν πλειοψηφία στὴ Βουλὴ
Εἶχε γενεσιουργό αἰτία. μὲ 145 ἕδρες, σύν... 6 παρὰ φύσι ἕδρες»!
● Στὴν κορυφὴ ὅλων τῶν ἑλληνικῶν Οὐσιαστικὰ ἡ ψῆφος... ἑνὸς βουλευτοῦ
Συνταγμάτων ἦταν ἡ ὁμολογία στὸν Τρια- ἀρκεῖ γιά νὰ σβήση τὴν Ἱστορία ἑνὸς Χρι-
δικὸ, ἀληθινὸ Θεό. Καὶ ὅλες οἱ διατάξεις στιανικοῦ κράτους!!! Ἑκατὸν πενῆντα βου-
τους ὄχι μόνο καθιέρωναν τὸ σεβασμὸ στὴν λευτές φάνηκε νὰ ψηφίζουν τὴ «θρησκευτικὴ
ἑλληνορθόδοξο παράδοσι, ἀλλὰ καὶ ἦσαν οὐδετερότητα» τῆς Ἑλλάδος. Ξαναμετρή-
ἐπηρεασμένες ἀπό τὶς ἀλήθειες τοῦ Εὐαγ- θηκαν οἱ ψῆφοι καὶ βρέθηκε ἄλλη μία. Ἔτσι
γελίου, εἴτε ἀναφέρονταν στὴν ἰσότητα καὶ προέκυψε τὸ 151. Δηλαδή μὲ μιὰ ψῆφο ἑνὸς
τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, εἴτε ἀναφέρον- τυχόντος βουλευτοῦ ὑπογράφεται τὸ δια-
ταν στὴ δικαιοσύνη καὶ τὴν ὁποιαδήποτε ζύγιο Πολιτείας - Ἐκκλησίας! Δηλαδή, μὲ μιὰ
ἠγεσία. σφαῖρα ἐκτελέστηκε... ὁ Χριστός!
● Στὴν προσωρινὴ ἀναθεώρησι τοῦ Συν- «Φύγε, Χριστέ, ἀπο τὴν Πατρίδα μας,
τάγματος, πού ἐπιχειρήθηκε στὶς 14 Φε- ἀπό τὴν Παιδεία μας, ἀπό τὴν Οἰκογένειά
βρουαρίου 2019, ἡ ἑλληνικὴ Βουλὴ ἔδειξε μας, ἀπό τό Στρατό μας!».
ἕνα μένος κατὰ τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ μανία της ● Ἰσχυρίζονται: «Δὲν πολεμᾶμε τὸ Χρι-
ἦταν νὰ καταργηθῆ σχεδὸν τὸ ἄρθρο 3 τοῦ στό, ἁπλῶς δὲν τὸν θέλουμε! Στεκόμαστε
Συντάγματος, γιά ν’ «ἀποχρωματισθῆ θρη- οὐδέτεροι».
σκευτικῶς» τὸ κράτος τῶν Ἑλλήνων! Καὶ ναὶ Μὰ ὁ Χριστὸς λέει καθαρά: «Ὁ μὴ ὢν
μὲν δὲν τόλμησαν οἱ Συριζαῖοι βουλευτὲς νὰ μετ’ ἐμοῦ, κατ’ ἐμοῦ ἐστι…» (Ματθ. ιβ΄ 30).
ἀνακηρύξουν ἐπίσημα ἄθεο τό ἑλληνικὸ ● Οὐδέτεροι μπορεῖ νὰ νομίζουν ὅτι
κράτος, ὅπως τὸ ἔκαναν οἱ, ἰδεολογικά, πρό- εἶναι μερικοὶ ἔκφυλοι. Οὔτε ἄντρες, οὔτε
γονοί τους στὴ Σοβιετικὴ Ἕνωσι, ἀλλὰ ἔπλα- γυναῖκες (οὐδετερόφυλοι)!
σαν μιὰ λέξι, γιά νὰ ἀποσπάσουν τὸ Ἔθνος Μὰ ἡ Ἑλλάδα δὲν εἶναι «οὐδέτερη».
μας ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία· τὴν Πατρίδα μας ἀπὸ Ἔχει Φίλο, τὸν Ἰησοῦ Χριστό. Εἶναι ἑνω-
τὴ Χριστιανικὴ πίστι. Τὸ ὠνόμασαν «οὐδε- μένη μὲ τὴν Ἐκκλησία Του.
τερόθρησκο» κράτος! Εἶναι Σῶμα Χριστοῦ.
Βέβαια θὰ ἀκολουθήση μετὰ ἀπὸ ἕνα

31
"Τραγουδώντας τήν Ἄνοιξη τῆς Λευτεριᾶς"
Τοῦ Ἀρχιμ. Παϊσίου
Προϊσταμένου τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ναοῦ
Ἁγίου Στεφάνου Ἀρναίας

Προπαραμονή 25ης Μαρτίου 2019.


Τραβῶ τά βήματά μου μέσα στά πανέμορφα σοκάκια τῆς ἀρχοντικῆς μας Ἀρναίας καί
φτάνω στό Πολιτιστικό κέντρο.
Κάτι γίνεται ἐδῶ!
Βλέπω ἕναν σακάτη μέ κομμένα πόδια καί γεμάτο αἵματα νά στηρίζεται σ’ ἕναν τοῖχο
στά χαλάσματα τῆς Τριπολιτσᾶς. Πλησιάζω… Μά, βλέπω καλά; Αὐτή εἶναι ἡ Πατρίδα μου!
Ποιός τήν πλήγωσε; Ποιός τήν ἔφερε σ’ αὐτή τήν κατάντια; Ποιός τήν ἄφησε μόνη κι
ἔρημη;
Πρίν προλάβω καλά-καλά νά συνέλθω, ἀκούω καλπασμό ἀλόγου. Γυρίζω τό κεφάλι
μου πρός τήν κατεύθυνση τοῦ ἤχου καί βλέπω ἕνα ἄτι, ἄτι ἀπό τήν ἀραπιά, νά σκορπᾶ
αἷμα καί φωτιά στό πέρασμά του! Μέ πλησιάζει. Ὄχι, λάθος ἔκανα! Τό ἄτι εἶναι εὐρω-
παϊκό, εἶναι «φίλων», εἶναι «ἀδελφῶν», εἶναι τῶν «θεσμῶν»! Θέλω νά ρωτήσω τούς «φί-
λους», τούς «ἀδελφούς», τούς «θεσμούς» γιατί νά σπέρνει αἷμα καί φωτιά τό ἄτι τους,
ὅμως…
Δέν προλαβαίνω νά ἀρθρώσω λόγο. Μία βοή, ἕνας θρῆνος, μέ σταματᾶ ἀπότομα. Στρέ-
φω πρός τά ’κεῖ τό βλέμμα μου. Θωρῶ ἕναν τόπο. Ἕναν τόπο μέ ψηλό τεῖχος καί ἀμπα-
ρωμένες πόρτες. Γύρω-γύρω του μιλιούνια πολιορκητῶν. Κάτι μοῦ θυμίζει… Σά τό Με-
σολόγγι μοῦ μοιάζει. Πάω πρός τό μέρος του. Ἀνεβαίνω στό τεῖχος καί βλέπω μέσα…
Βλέπω μέσα τήν Ἑλλάδα ὁλόκληρη!

32
Χριστέ μου! Δεῖξε ἔλεος στίς ἁμαρτίες μας…
Ξάφνου ἀκούω φωνές!
Ὄχι, δέν εἶναι φωνές… Εἶναι τραγούδια…
Μπά, ὄχι, μήτε τραγούδια εἶναι. Εἶναι ὕμνοι!
Κοιτῶ στό βάθος καί βλέπω τόν Στρατηγό Μακρυγιάννη πιασμένο χέρι-χέρι μέ τόν
Διονύσιο Σολωμό καί τόν Κολοκοτρώνη. Καί πιό πίσω τόν Χρῆστο Λεοντῆ μέ τόν Γιάν-
νη Μαρκόπουλο, τόν Μίλτο Πασχαλίδη καί τόν Νίκο Ξυλούρη.
Ὅλοι τους τραγουδᾶνε, ψέλνουν, ὑμνοῦν τήν «Ἄνοιξη τῆς Λευτεριᾶς».
……
Αὐτά ἔγιναν τό Σάββατο 23 Μαρτίου στήν ὄμορφη Ἀρναία μας. Ἡ Μικτή Χορωδία Ἀρναί-
ας μᾶς ταξίδευσε, μᾶς συγκίνησε, μᾶς ταρακούνησε. Ὄχι μόνο μέ τά τραγούδια πού
ἐπέλεξε νά παρουσιάσει ἀλλά καί μέ τά κείμενα πού ἀνέγνωσαν τά μέλη της. Ἦταν μιά
ἑσπερίδα πού ἔδωσε δύναμη στήν ψυχή καί ἔφερε εἰκόνες καί γεγονότα στόν νοῦ.
Ἀκούγοντας ὅλα τοῦτα, ἦρθε στήν θύμησή μου ἡ ἀπολογία τοῦ Ἀναστάσιου Πολυ-
ζωίδη, τοῦ δικαστῆ ἐκείνου πού ἀρνήθηκε νά ὑποκύψει στίς πιέσεις τῶν «φιλελλήνων»
ξένων ἀντιπροσώπων καί δέν ὑπέγραψε τήν καταδίκη τοῦ Γέρου τοῦ Μωριά.
Ἔλεγε:
«Ὅταν κανείς ἐνδιαφέρεται γιά τήν τύχη ἑνός ἔθνους ἤ ἑνός ἀνθρώπου, πρέπει νά
τούς μιλάει τήν γλώσσα τῆς λογικῆς καί τῆς ἀλήθειας. Θα ’θελα ἄν εἶναι δυνατόν νά
τ’ ἀκούσει ὁλόκληρη ἡ Ἑλλάς. Τυχοδιῶκτες κάθε χώρας ἔσπευσαν νά τήν ὑπερασπι-
στοῦνε, πολύ λίγοι ἐνδιαφέρονται γι’ αὐτήν ἀπό ζῆλο ἀφιλοκερδῆ...
Ἄν ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες εἴμαστε σώφρονες… πρέπει νά θυμόμαστε πάντα πώς αὐτοί πού
φωνασκοῦν περισσότερο γιά χάρη τῆς ἐλευθερίας εἶναι ἄπληστοι γιά κυριαρχία καί σκο-
ταδισμό...
Εἶστε ὑποκριτές, γιατί λέτε ὅτι ἀγαπᾶτε τήν Ἑλλάδα, ἀλλά ζητᾶτε νά ἀποκεφαλίσε-
τε τούς Ἕλληνες. Καί τί Ἑλλάδα θά ἀπομείνει χωρίς τούς Ἕλληνες; Μήπως θέλετε νά
σφάξετε ἐμᾶς, γιά νά κατοικηθεῖ ἀπό σας, ὦ Φιλέλληνες; Ναί, ὄντως, ζητήσαμε τήν βοή-
θειά σας… κι ἐσεῖς μᾶς φέρατε κρεμάλες καί ξιφολόγχες. Φῶς ζητήσαμε, σκοτάδι μᾶς
φέρατε.
Κατηγορεῖς τόν Κολοκοτρώνη, γιατί ἐλευθέρωσε τήν Ἑλλάδα. Ἐπιβουλεύεσαι τόν Κο-
λοκοτρώνη, πού ἐπικεφαλῆς ἑνός ἔθνους σᾶς ὑποχρέωσε νά τοῦ παραχωρήσετε τήν
ἐλευθερία του, γιατί ἐσύ καί οἱ προϊστάμενοί σου δέν θέλατε νά ἐλευθερωθοῦμε.
…Ὄντας τοῦτος ὁ τόπος πέρασμα γι’ ἄλλες θάλασσες, γιά μεγάλα κέρδη καί συμ-
φέροντα, ἔχει τό κακό ἰδίωμα νά κατοικεῖται ἀπό ἕναν δύσκολο, ἀτίθασο καί ὑπερήφανο
λαό».
Ἀξίζουν πολλές καί θερμές εὐχές καί εὐχαριστίες τόσο στόν ἀγαπητό μας μαέστρο
Βασίλη Κοκκαλιάρη, τόν ἀκούραστο καί πανταχοῦ παρόντα, ὅσο καί σέ ὅλα τά μέλη τῆς
χορωδίας. Ξέρω πολύ καλά ὅτι ἀγωνίζονται ἐκ τῶν ἐνόντων καί ἐν μέσω συμπληγάδων
πολλῶν… Τούς εὐχαριστοῦμε γιά τόν κόπο καί τόν ἀγώνα τους.
Εὐχόμαστε ὁ σπόρος πού ἔριξαν στίς καρδιές μας νά φέρει καρπούς. Μόνο ἄν ἔχου-
με στό νοῦ μας τούς ἀγῶνες τῶν προγόνων μας δέν θά ἐπαναλαμβάνουμε λάθη τοῦ
παρελθόντος.
Οἱ καιροί εἶναι δύσκολοι. Ἡ πολύκλαυστη Πατρίδα μας γέμισε ἀπό «φίλους» πού «ἐνδια-
φέρονται» γι’ Αὐτή.
Ἔχουμε ἀνάγκη ἀπό τέτοιου εἴδους καί ποιότητας ἐκδηλώσεις.
Ἡ «Ἄνοιξη τῆς Λευτεριᾶς» ἄς γίνει ἀφορμή σκέψης, ἀπόφασης καί κυρίως ἀγώνα.

33
34
῾ Η ᾽ Αλληλογραφία μας

ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΜΑΣ


ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ
• Ἀπό τόν ἀγαπητό ὁμότιμο καθηγητή τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσ-
σαλονίκης καί προφέσσορα τοῦ Πανεπιστημίου Λευκωσίας κ. Ἀθ. Καραθανάση, φίλο τῆς Χαλ-
κιδικῆς, τῆς Ἀρναίας καί τῆς «ΑΡΝΑΙΑΣ», πήραμε (Θεσσαλονίκη 11/1 καί 5/2) τίς παρακά-
τω δύο ἐπιστολές:
α΄.
Ἀγαπητέ Δημήτριε, Καλή χρονιά!
Σ’ εὐχαριστῶ ὁλοκαρδίως γιά τά ὡραῖα, πού μοῦ ἔστειλες καί πού εἶναι πολύ χρήσιμα δι’
ἐμέ. Τά ἀνέγνωσα ζηλοτύπως. Καί ἰδιαιτέρως σ’ εὐχαριστῶ γιά τήν βοήθεια πού μοῦ δίδεις
μέ τόν Κατάλογο τῶν ἡρώων τῆς Ἀρναίας, πού ἔπεσαν στούς ἐθνικούς ἀγῶνες. Μέ τήν ἄδειά
σου θά χρησιμοποιήσω τόν Κατάλογο μέ τά ὀνόματά τους στή μελέτη μου γιά τούς ἀθά-
νατους μαχητές τοῦ μικρασιατικοῦ ἔπους, πού συνέταξε ὁ μακαρίτης παππούς σου. Συ-
νημμένα σοῦ στέλνω, πρός ἐνημέρωσή σου τά ὀνόματα ἀπ’ ὅλη τή Χαλκιδική. Εἶμαι βέβαιος,
ὅτι θά διορθώσεις πολλά. Καί σ’ εὐχαριστῶ ἐκ τῶν προτέρων. Νά μοῦ ἐπιτρέψεις νά εἰπῶ
ὅτι εἶσαι πολύτιμος φίλος. Καλή χρονιά!
ὁ σός ἐλάχιστος
Ἀθανάσιος Καραθανάσης
β΄
Ἀγαπητέ Δημήτριε,
Σέ προηγούμενη ἐπιστολή μου σοῦ εἶχα γράψει ὅτι σέ θεωρῶ πολύτιμο φίλον. Τό ἐπα-
ναλαμβάνω καί στήν παροῦσα μου μέ τήν εὐκαιρία τῆς ἐπιστολῆς σου καί τοῦ συνημμένου
αὐτῇ πλήθους πληροφοριῶν, ὡς ἀπάντηση στά αἰτηθέντα πρός ἐσέ τά ἀφορῶντα τά καλά
τά παλληκάρια τῆς Χαλκιδικῆς, πού ἔπεσαν στήν Μ. Ἀσία. Σ’ εὐχαριστῶ ὁλοκαρδίως. Ὅλα
τά γραφόμενά σου πολύτιμα. Ἤδη τά ἔχω συμπληρώσει στήν μελετούλα μου αὐτήν, τήν
ὁποία ἡ ἀσημαντότητά μου θεωρεῖ ὡς μνημόσυνο γιά τήν θυσία τους. Καί σ’ εὐχαριστῶ, μέ
τήν εὐκαιρία, γιά τά ὅσα προσφέρεις τόσα χρόνια στούς φίλους, γνωστούς καί ὁμοτέχνους
σου μέ τήν ἱστορική, πλέον, «ΑΡΝΑΙΑ» σου, πού εἶναι ὁμολογουμένως, σπουδαία συμβολή
στήν Ἱστορία τῆς Χαλκιδικῆς, τῆς Μακεδονίας καί τῆς πατρίδος ἐν γένει. Γι’ αὐτό καί σ’ εὐχα-
ριστοῦμε.
Μέ πολλήν τιμήν καί εὐχαριστίες
Ἀθανάσιος Καραθανάσης
Σημ. Σύνταξης: α΄. Ἀγαπητέ Ἀθανάσιε, καί ἐμεῖς εὐχαριστοῦμε γιά τήν ἐνσωμάτωση τῶν
Ἀρναιωτῶν ἀγωνιστῶν στούς πολέμους τῆς χώρας μας στήν προετοιμαζόμενη ἐργασία σου
γιά τούς Χαλκιδικιῶτες ἀγωνιστές τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Στά ἀποσταλέντα ὀνόματα τῶν Χαλ-
κιδικιωτῶν ἀγωνιστῶν ἔγιναν κάποιες διορθώσεις στοιχείων τους, κατά τό δυνατόν.

35
Εὐχαριστοῦμε καί γιά τίς «χρονιάρες» εὐχές ἀντευχόμενοι καί ὅσον ἀφορᾶ στή φιλία, ἐκεῖ
ὑπάρχει ἰσοπαλία! Χαῖρε.
β΄. Ἀγαπητέ Ἀθανάσιε, γιά τή φιλία βλέπε ἰσοπαλία, καί στίς ἀποσταλεῖσες ἱστορικές πλη-
ροφορίες, πού ζητήθηκαν, βλέπε τήν ὑποχρέωσή μας νά προσφέρουμε τή βοήθειά μας πρός
τούς συγγραφεῖς καί ἐρευνητές τῆς τοπικῆς Ἰστορίας, γιά τήν προβολή ἱστορικῶν γεγονότων
τῆς πατρίδας μας.
Ὅσον ἀφορᾶ στήν «ΑΡΝΑΙΑ», τήν τριακοντούτιδα (1988-2018) καί πλέον, αὐτή θά συνε-
χίσει τήν ἐκδοτική πορεία της μέχρις ὅτου ὑπάρχει ἡ βοήθεια τοῦ Θεοῦ (κυρίως) καί ἡ οἰκο-
νομική ἐνίσχυση τῶν ἀνθρώπων, γιά νά προστεθοῦν ἀκόμα λίγες ψηφίδες στό ἱστορικό ψη-
φιδωτό τῆς Ἀρναίας.
• Ἀπό τόν Παριανό κ. Νίκο Ἀλιπράντη, φιλόλογο, συγγραφέα καί Διευθυντή τοῦ περιοδικοῦ
«ΠΑΡΙΑΝΑ», πήραμε (Άθήνα 1/1) τήν παρακάτω ἐπιστολή:
Ἀγαπητέ καί ἐκλεκτέ συνάδελφε κύριε Κύρου,
Ἔλαβα τά τρία πονήματά σας «Οἱ σεισμοί τοῦ 1932 ...», «Τό ἡμερολόγιο τοῦ Γεωργιάδη
...» καί «Ἡ κάθοδος τοῦ Ὀδυσσέα στόν Ἅδη», καί εὐχαριστῶ ἐγκάρδια γιά τήν καλωσύνη
πού εἴχατε νά μοῦ τά προσφέρετε τιμητικά.
Σᾶς συγχαίρω γιά τή νέα πνευματική προσφορά σας - συμβολή στήν ἀνάδειξη καί γνω-
ριμία στούς σημερινούς συμπολίτες σας, ἀλλά καί στούς φιλίστορες, γεγονότων πού ση-
μάδεψαν τίς ἐποχές μέ τίς ὁποῖες ἀσχολεῖσθε καί μένουν ὡς ντοκουμέντα «ἐς ἀεί».
Θά κάμω τή σχετική παρουσίασή τους στό νέο τεῦχος τῶν «Παριανῶν», γιά νά πληρο-
φορηθοῦν καί οἱ συμπολίτες μου γιά τό σοβαρό καί ἀξιόλογο ἔργο πού ἐπιτελεῖτε στά ἱερά
καί ἔνδοξα χώματα τῆς Μακεδονίας μας.
Εὔχομαι ὁλόθερμα ὁ νέος ἐνιαυτός τῆς χρηστότητος τοῦ Κυρίου νά σᾶς χαρίζει ὑγεία
κατ’ ἄμφω, χαρά ψυχική καί πνευματική καί δημιουργική ἔμπνευση ὥστε νά συνεχίζετε τή
δράση σας ὡς πνευματικοῦ καί συνειδητοῦ ἐργάτη τῆς γενέτειράς σας.
Μέ ἰδιαίτερη ἐκτίμηση
Νίκος Ἀλιπράντης
Υ.Γ. Ὡς ἀντίδωρον λαμβάνετε τό τελευταῖο βιβλίο μου.
Σημ. Σύνταξης: Ἀγαπητέ κ. Νίκο Ἀλιπράντη σᾶς εὐχαριστοῦμε θερμότατα γιά τήν εὐγε-
νική ἀποδοχή τῶν πονημάτων μας καί γιά τά (λίαν ὑπερβολικά) καλά σας λόγια γιά τήν τα-
πεινή μας ἱστορικολαογραφική διακονία τοῦ τόπου μας, ἡ ὁποία μπροστά στό δικό σας ἀνε-
πανάληπτο-φανταστικό παρόμοιο ἔργο εἶναι πολύ χαμηλοῦ ἐπιπέδου (σέ ποσότητα καί ἀξία).
Τό δωρηθέν βιβλίο σας-ἀντίδωρο εἶναι πολύ ἀξιόλογο. Σᾶς εὐχαριστοῦμε γιά τήν ἀποστο-
λή καί σᾶς συγχαίρουμε γιά τή συγγραφή. Ἐπίσης σᾶς εὐχαριστοῦμε θερμότατα γιά τίς ὁλό-
θερμες εὐχές σας ἀντευχόμενοι.
• Ἀπό ἕναν Ἀνώνυμο Ἀρναιώτη πήραμε (Ἀρναία) τήν παρακάτω ἐπιστολή:
Ἀγαπητέ κ. Κύρου,
Ἐνίωσα τήν ἀνάγκη νά ἐπικοινωνήσω μαζί σας, γιά νά ἐκπληρώσω ἕνα ἠθικό χρέος, πού
μέ βαραίνει καί μέ ἀπασχολεῖ χρόνια τώρα. Τό χρέος αὐτό πηγάζει ἀπό τήν μεγάλη, ἀνιδιοτελῆ
προσφορά σας στήν ἀγαπημένη μου πατρίδα, τήν Ἀρναία.
Ἡ προσφορά σας ξεκίνησε πρίν 45 περίπου χρόνια (1975), ὅταν πήρατε τήν πρωτοβουλία
νά δημιουργηθεῖ ἡ «Πολιτιστική καί Ἐπιμορφωτική Ἑταιρεία Ἀρναίας – Π.Ε.Ε.Α». Μέσα
ἀπό μεγάλες δυσκολίες καί σέ καιρούς «χαλεπούς λίαν», ἡ Π.Ε.Ε.Α. κατάφερε νά προσφέ-
ρει σημαντικό ἔργο στά πολιτιστικά τοῦ τόπου μας, τόσο μέ τήν ἔκδοση τῆς ἐφημερίδας
«ΑΝΤΙΛΛΑΛΟΙ ΤΗΣ ΑΡΝΑΙΑΣ», ὅσο καί μέ μία μεγάλη σειρά πολιτιστικῶν ἐκδηλώσεων, πού
συνέβαλαν ἀποφασιστικά νά διατηρήσουμε τά ἤθη καί ἔθιμα τῆς Ἀρναίας μας καί νά προ-
βάλουμε τήν ἱστορική κωμόπολή μας στά πέρατα τοῦ κόσμου.
Ἡ ἀφορμή ὅμως γιά τήν ἐπικοινωνία αὐτή, μοῦ δόθηκε ἀπό τήν συμπλήρωση 30 χρόνων

36
μίας σημαντικῆς ἐκδοτικῆς προσπάθειας, πού ὁραματιστήκατε καί ὑλοποιήσατε ἀποκλει-
στικά ὁ ἴδιος, ὡς ἕνας ρομαντικός, «μοναχικός καβαλάρης», ἀναλαμβάνοντας μόνος σας
ὅλους τούς ρόλους μίας πολυπρόσωπης ἐκδοτικῆς ὁμάδας, ἀφοῦ ἐκτός ἀπό ἱστορικός ἐρευ-
νητής, γίνατε ταυτόχρονα: ἐκδότης, διευθυντής, ὑπεύθυνος - ἐπιμελητής ὕλης, συντάκτης,
διαχειριστής, διανομέας, ἀκόμα καί…ἑταιρεία courier... (!). Ἡ τέλεια ἐπιτομή τοῦ ἀγγλικοῦ
ὄρου “one man show”.
Ἀναφέρομαι βέβαια στήν «Περιοδική Ἔκδοση Ἱστορικῆς – Ἀρχαιολογικῆς καί Λαογρα-
φικῆς Ἐνημέρωσης καί Καταγραφῆς», μέ τήν ἐπωνυμία «ΑΡΝΑΙΑ». Τό ἔργο τιτάνιο, ἀφοῦ
μέ ἀτομική προσπάθεια συμπληρώθηκαν αἰσίως 121 τεύχη μέ ἕνα σύνολο ἄνω τῶν 2.900 σε-
λίδων. Ἡ σπουδαιότητά του ἀναμφισβήτητα μεγάλη, ἀφοῦ μέ πρωτόγνωρη λεπτομέρεια καί
ἀκρίβεια ἀναζητήσατε καί καταγράψατε τήν ἱστορική καί πολιτισμική πορεία τῆς γενέτει-
ράς μας ἀπό τήν «ἀρχαιότητα» μέχρι τίς μέρες μας.
Καί ἀναφέρομαι στήν «ἀρχαιότητα», γιατί εἴσαστε ἐσεῖς, πού μέ ἐπανειλημμένες ἐκκλή-
σεις πρός τίς ἁρμόδιες ἀρχές μέσω τῶν σελίδων τῆς ΑΡΝΑΙΑΣ, συμβάλατε καίρια στήν πραγ-
ματοποίηση ἀνασκαφῶν στόν ἱστορικό λόφο τοῦ Προφήτη Ἠλία. Οἱ ἀνασκαφές δυστυχῶς
σταμάτησαν μέ τήν ἀνάδειξη τοῦ βυζαντινοῦ κάστρου, ὅπου πιθανότατα προϋπῆρχε ἡ Ἀκρό-
πολις τῶν Ἀρχαίων Ἀρνῶν. Γνωρίζουμε ἐξ ἄλλου ἀπό τόν Θουκυδίδη (ἀναφορά στή διέλευση
τοῦ στρατηγοῦ Βρασίδα) ὅτι ἡ ἱστορία τῆς περιοχῆς φτάνει τουλάχιστον στά πρό-Ἑλληνι-
στικά χρόνια (5ος π.Χ. αἰώνας καί προγενέστερα), κάτι πού ἐπιβεβαιώνεται ἀπό τά εὑρήματα
τῶν ἀνασκαφῶν (νομίσματα, κ.λπ).
Στή σημερινή Ἑλλάδα τῆς παρακμῆς καί τῆς ἀδιαφορίας γιά τά κοινά, σέ μία κοινωνία πού,
ἀφοῦ ἔχασε τόν προσανατολισμό της, τώρα κινδυνεύει νά χάσει τήν ταυτότητα καί τό «γο-
νιδίωμά» της, σέ μία χώρα πού αὐτοκτονεῖ προσφέροντας τό ἱερό ὄνομα τῆς Μακεδονίας
μας μαζί μέ «Μακεδονική ἐθνότητα» καί «γλώσσα» (!) στούς Σλαύους γείτονές της (στούς
μέχρι τό 1944 κατοίκους τῆς αὐτοαποκαλούμενης Bardarska!...), ἐσεῖς ἐπιμένετε νά ὑπηρετεῖτε
ἱερούς στόχους καί ὑψηλά ἰδανικά. Γιατί γνωρίζετε πολύ καλά, ὅτι λαός χωρίς ἱστορία, χω-
ρίς παρελθόν, δέν ἔχει μέλλον. Λαός χωρίς ἱστορικό πολιτισμό, χωρίς σεβασμό στά ἱερά καί
ὅσια τῶν προγόνων του, εἶναι λαός χωρίς ταυτότητα. Καί ἕνας λαός χωρίς ταυτότητα μπο-
ρεῖ εὔκολα νά ἰσοπεδωθεῖ καί νά γίνει κομμάτι μίας παγκόσμιας «ἄμορφης, ἄοσμης, ἄγευ-
στης» μάζας, σάν αὐτή πού θέλουν νά μᾶς κάνουν οἱ «ἑταῖροι καί σύμμαχοί» μας, γιά νά
μπορέσουν τελικά νά μᾶς ἐξανδραποδίσουν.
Ὅσον ἀφορᾶ στά ἄλλα στοιχεῖα τῆς πνευματικῆς καί κοινωνικῆς σας προσφορᾶς, ἐλλεί-
ψει χώρου, ἔρχεται στό νοῦ μου τό ρηθέν ὑπό τοῦ Ἀπ. Παύλου: «Καί τί ἔτι λέγω; Ἐπιλείψει
γάρ με διηγούμενον ὁ χρόνος…» γιά:
- τίς πολλές ἐκδόσεις βιβλίων καί μονογραφιῶν μέ ἱστορική καί ἐκκλησιαστική θεμα-
τολογία,
- τίς γραμματο-συντακτικές ἐπεξεργασίες πολλῶν ἐκδόσεων Ἁγιορειτῶν πατέρων (καί
ὄχι μόνον),
- τήν πολύτιμη προσφορά σας ὡς ψάλτη στά ἀναλόγια ναῶν τῆς Ἀρναίας καί τῆς γύρω
περιοχῆς,
- τήν ἀνησυχία καί τό ἐνδιαφέρον σας ὡς ἐνεργοῦ πολίτη γιά τακτοποίηση καί ἐπίλυση
προβλημάτων στόν ἱστορικό μας οἰκισμό,
- … κι ὁ κατάλογος δέν τελειώνει σίγουρα ἐδῶ…
Ἀλήθεια, πῶς θά ἦταν ἡ πατρίδα μας, ἄν κάθε χωριό καί κάθε κωμόπολη εἶχε ἕναν ἀλη-
θινό πατριώτη, ἕτοιμο νά κάνει ἔστω καί στοιχειωδῶς αὐτά πού κάνατε ἐσεῖς, θυσιάζοντας
ἐπί δεκαετίες γιά τό σκοπό αὐτό σχεδόν τό 100% τοῦ προσωπικοῦ σας χρόνου;
Ἀγαπητέ κ. Κύρου,
Τό σύνολο τοῦ ἔργου σας ἐμπνέει στίς νεότερες γενιές πάθος καί ἀγάπη γιά τήν γενέ-

37
τειρά τους, καθώς καί μία καλή ἀνησυχία καί ἀγωνία γιά τά ἐπερχόμενα καί τό μέλλον αὐτῆς
τῆς πολύπαθης πατρίδας. Παράλληλα δημιουργεῖ αἰσιοδοξία ὅτι τό σωστό παράδειγμα καί
ὁ σπόρος, πού ἔπεσε, δέν θά πᾶνε χαμένα.
Μέσα ἀπό τήν ἀκούραστη, ἀνιδιοτελῆ προσφορά σας δώσατε τό στίγμα ἑνός ἀληθινοῦ
πατριώτη, πού θυσιάζει τήν προσωπική του ζωή, γιά νά ὑπηρετήσει τά πατρώα ἱερά καί ὅσια,
υἱοθετώντας «ἐν τοῖς πράγμασι» τό ρηθέν ἀπό τόν μέγα φιλόσοφο Σωκράτη: «Μητρός τε
καί πατρός καί τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμιώτερον ἐστιν ἡ Πατρίς καί σεμνότερον
καί ἁγιώτερον καί ἐν μείζονι μοίρᾳ καί παρά θεοῖς καί παρ’ ἀνθρώποις τοῖς νοῦν ἔχουσι»
(Πλάτωνος Κρίτων, 51α, 51β).
Ἐπιτρέψτε μου νά ἐκφράσω τόν εἰλικρινῆ σεβασμό καί τήν ἀπέραντη εὐγνωμοσύνη μου
γιά ὅλα αὐτά πού ἐπί 5 δεκαετίες προσφέρατε στήν ἰδιαίτερη πατρίδα μου τήν ΑΡΝΑΙΑ καί
σέ κάθε ἀνώνυμο Ἀρναιώτη, ὅπου γῆς.
Εὔχομαι τό παράδειγμά σας νά βρεῖ σύντομα κάποιον μιμητή, ὁ ὁποῖος, ἀξιοποιώντας τά
στέρεα θεμέλια τῆς δική σας ἱστορικῆς – πολιτισμικῆς καταγραφῆς, θά συνεχίσει τό πολύτιμο
καί θεάρεστο ἔργο σας.-
Μέ ἐξαιρετική τιμή
Ἕνας ἀνώνυμος Ἀρναιώτης, γιά κάθε Ἀρναιώτη ὅπου γῆς…

…καί γιά τήν ἀντιγραφή:


Χαράλαμπος Ν. Λαζαρίδης
Ὁμ. Καθηγητής Α.Π.Θ.
τ. Ἀντιδήμαρχος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ
Σημ. Σύνταξης: Ἀγαπητέ Ἀνώνυμε-ἐπώνυμε (γνωστέ-ἄγνωστε) συμπατριώτη, εὐχαριστοῦμε
θερμότατα...!
• Ἀπό τήν Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων πήραμε (Ἀθήνα 29/1) τήν παρακάτω εὐχα-
ριστήρια ἐπιστολή:
Ἀγαπητέ κύριε Κύρου,
Ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς παρέλαβε τό ἀντίτυπο τοῦ βιβλίου σας μέ τίτλο «ΤΟ ΗΜΕ-
ΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ (ΚΥΡΙΑΚΟΥ)», πού εἴχατε τήν εὐγενι-
κή καλοσύνη νά καταθέσετε.
Τό βιβλίο, ἀφοῦ καταλογογραφηθεῖ καί τεκμηριωθεῖ, θά συμπεριληφθεῖ στόν ἡλεκτρο-
νικό κατάλογο τῆς Βιβλιοθήκης, ὁπότε θά εἶναι προσιτό στό γενικό κοινό.
Εὐχαριστοῦμε θερμά γιά τή συμβολή σας στόν ἐμπλουτισμό τῶν συλλογῶν τῆς Βιβλιο-
θήκης.
Μέ τιμή
Ἑλένη Δρούλια
Προϊσταμένη τῆς Διεύθυνσης τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς
Σημ. Σύνταξης: Εὐχαριστοῦμε πολύ, κ. Προϊσταμένη, γιά τήν εὐγενική ἀποδοχή τοῦ βι-
βλίου μας.
• Ἡ Βιβλιοθήκη τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης μᾶς ἔστειλε (28/1) «Ἀπόδειξη δωρεᾶς» (ἀρ.
13/2019) εὐχαριστώντας γιά τή δωρεά τοῦ περιοδικοῦ «ΑΡΝΑΙΑ» (τχ. 120/2018) καί τοῦ βι-
βλίου «ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ (ΚΥΡΙΑΚΟΥ), ἔκδοση τοῦ
2018.
• Ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ καί Καποδιστριακοῦ Πανεπιστη-
μίου Ἀθηνῶν μέ Ἐγγραφό της (Ἀθήνα 17/1. Α.Π. 37/5-2-2019 καί 74/5-3-2019) μᾶς εὐχαρι-
στεῖ γιά τήν ἀποστολή τῶν τευχῶν 119-120 καί 121/2018 τοῦ περιοδικοῦ μας.
• Ἀπό τή Δημοτική Βιβλιοθήκη Καβάλας πήραμε (Καβάλα 6998/22-2) τήν παρακάτω εὐχα-
ριστήρια ἐπιστολή:

38
Σημ. Σύνταξης: Εὐχαριστοῦμε καί μεῖς κ. Προϊσταμένη γιά τήν εὐγενική ἀποδοχή τῶν βι-
βλίων μας καί γιά τίς εὐχές σας.
• Ἡ Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας μᾶς εὐχαριστεῖ ...

• Ἀπό τή Βιβλιοθήκη τοῦ Τμήματος Γλώσσας, Φιλολογίας καί Πολιτισμοῦ Παρευξεινίων


Χωρῶν τῆς Σχολῆς Κλασσικῶν καί Ἀνθρωπιστικῶν Σπουδῶν τοῦ Δημοκριτείου Πανεπιστη-
μίου Θράκης πήραμε τήν παρακάτω εὐχαριστήρια ἐπιστολή:

39
Σημ. Σύνταξης: Σᾶς εὐχαριστοῦμε καί ἐμεῖς, κυρία Πρόεδρε, γιά τήν διαπίστωσή σας ὅτι
ἡ συμβολή μας εἶναι ἰδιαίτερα πολύτιμη στήν προσπάθεια πού καταβάλλετε «γιά τήν συγ-
κρότηση μιᾶς συλλογῆς πολυθεματικῆς» (γιά τήν ὁποία - προσπάθεια σᾶς συγχαίρουμε),
«ὥστε νά καλύπτει τίς πληροφοριακές καί ἐκπαιδευτικές ἀνάγκες τῶν χρηστῶν» τῆς Βι-
βλιοθήκης σας.
Τό ἐλλεῖπον τεῦχος ἀρ. 120 τοῦ περιοδικοῦ μας σᾶς ἔχει ἤδη ἀποσταλεῖ, γιά νά συμπλη-
ρώσετε τή συλλογή σας καί σᾶς εὐχόμαστε «καλή δύναμη στό ἔργο σας!
• Ἀπό τή Βιβλιοθήκη Μακεδονικῶν Σπουδῶν πήραμε (Θεσσαλονίκη 18/3) τήν παρακάτω
εὐχαριστήρια ἐπιστολή:

Σημ. Σύνταξης: Εὐχαριστοῦμε καί ’μεῖς, κ.


Προϊστάμενε, γιά τήν εὐγενική ἀποδοχή τοῦ
βιβλίου μας καί τήν καταχώρησή του στόν ἠλε-
κτρονικό κατάλογο τῆς Βιβλιοθήκης σας.

40
ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ
Τοῦ Γιάννη Καραμίχου
φιλολόγου-λογοτέχνη

Ἡ Κυρά τῆς Ἀρναίας*


Στή σκιόφιλη Ἀρναία
μέ τούς πετρόκτιστους δρόμους
καί τίς ἀρωματοφόρες γειτονιές της
ἡ Κυρά τῆς Ἀρναίας
ὕφαινε κόμπο-κόμπο τήν Παράδοση
στοῦ ἀργαλειοῦ τήν ὑπομονή.
Μέ τήν πανδαισία τῶν χρωμάτων
ἱστοροῦσε τοῦ νοῦ της τίς συλλήψεις
Κι ὁ Χρόνος σταματοῦσε στῆς σαΐτας
τούς σφιχτοδεμένους ἁρμούς.
Βδομάδες, μῆνες, χρόνια.
Θυμόσοφη καί στοχαστική
ἀναλωνόταν στόν πυρετό τῆς δημιουργίας
καί στά πετάγματα τῆς ἐφηβικῆς της ψυχῆς.
Μεγάλη Ἑλλάδα ἡ μικρή της πατρίδα.

Τώρα στῆς Ὑφαντικῆς Τέχνης τό Μουσεῖο,


κρυφές κάμερες τά μάτια της
μᾶς συνοδεύουν στήν ξενάγηση.
Τίς νύχτες, στή χλωμή θωπεία τῆς Σελήνης
οἱ ἀλαφροΐσκιωτοι τή βλέπουν νά σεργιανάει
στίς ὑφαντοντυμένες του αἴθουσες.

Ὁ Κυριάκος
Ἡ παρουσία του φευγάτη ἀπουσία ἔμοιαζε. ὑπνοβατοῦσε στά λιθόστρωτα σοκάκια
στά ἐλαφίσια μάτια του, τῆς Ἀρναίας
ἡ νοσταλγία τοῦ μέτοικου μέ τή θλίψη μέ ἕνα διαρκές σιγόντο
σέ μόνιμο ἐναγκαλισμό. νά κρέμεται στά χείλη του.
Ἐκεῖ στόν ταπεινό ξενώνα τοῦ Ἁγίου Δέν ξέρω,
Στεφάνου, ἄν ἦταν τῆς φαντασίωσης πλάσμα
στό ξύλινο κρεβάτι τῆς ἀϋπνίας, ἤ ἄνθρωπος μέ σάρκα καί ὀστά.
στό στενόχωρο δωμάτιο, Ὁ Κυριάκος γιά τά θελήματα
ζοῦσε στήν ὁμίχλη τοῦ παρελθόντος. καί τά ἀστόχαστα πειράγματα
Χωρίς πατρίδα, μέ τό μυστήριο τοῦ τῆς ἐπαρχιώτικης ἐκτόνωσης.
ἀγνώστου

* Στή μνήμη τῆς ἐμβληματικῆς γυναίκας Χαρίκλειας Δημητρακούδη.

41
᾽Ενδιαφέρουσες Εἰδήσεις
(Ὅσες ἀναφέρονται στήν Ἱστορία καί στή Λαογραφία τῆς Ἀρναίας)

ΑΝΑΒΙΩΣΑΝ ΚΑΙ ΦΕΤΟΣ ΤΑ «ΚΑΛΑΝΤΑ» ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ


Γιά μιά ἀκόμη χρονιά ἀναβίωσαν τήν 1η Ἰανουαρίου ἀπό τά μικρά παιδιά τῆς Ἀρναίας τά «κά-
λαντα» τῆς Πρωτοχρονιᾶς ψάλλοντάς τα στούς κατοίκους στά σπίτια, οἱ ἔνοικοι τῶν ὀποίων τούς
ἔδιναν διάφορα φιλοδωρήματα (χρήματα καί «σούρβα», δηλ. ὄχι καρπούς τοῦ δένδρου «σουρ-
βιά» τῶν παλιῶν χρόνων, ἀλλά ξηρούς καρπούς, φροῦτα καί καραμέλλες).
ΤΟ ΝΕΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Τό νέο Διοικητικό Συμβούλιο τοῦ Παγχαλκιδικοῦ Συλλόγου Θεσσαλονίκης «Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ»
ἐκλέχθηκε ἀπό τά μέλη του στήν Ἐκλογοαπολογιστική Γενική Συνέλευση τῆς 27ης Ἰανουαρίου
2019 γιά τή διετία 2019-2020 καί ἔχει τήν παρακάτω σύνθεση:
Πρόεδρος: Ἰωάννης Τηλ. Κοτσάνης (Ἀρναία) Μέλος: Ἀναστασία Σούστα-Δάφρα
(Νεοχώρι)
Ἀντιπρόεδρος: Τριαντάφυλλος Οἰκονόμου (Νικήτη) Μέλος: Χρῆστος Παυλούδης (Ὀρμύλια)
Γεν. Γραμματέας: Ἀστέριος Λυριτζῆς (Ταξιάρχης) Μέλος: Ἀνδρομάχη Κωστοπούλου
Μέλος: Σαραφιανός Καράβατος
Εἰδ. Γραμματέας: Νικόλαος Μπούφτας (Ἀρναία) (Παλαιοχώρα)
Ταμίας: Ἀβραάμ Παπαδόπουλος (Βράσταμα) Ἀναπλη- : Θεόδ.Τσαμούρης(Ἀρναία)
ρωματικοί: Θεόδ. Φλῶρος (γαμπρός Ἀρν.)

(Τό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» συγχαίρει τά μέλη τοῦ νέου Δ.Σ. τοῦ Παγχαλκιδικοῦ Συλλόγου Θεσ-
σαλονίκης γιά τήν ἐκλογή τους καί εὔχεται ἐπιτυχημένη θητεία.
Ἰδιαίτερα εὔχεται δυναμική πορεία στόν ἀναλαβόντα τὀ τιμητικό καί σημαντικό ἀξίωμα τοῦ Προ-
έδρου Ἀρναιώτη κ. Γιάννη Τηλ. Κοτσάνη γιά τή συνέχιση τῆς προηγούμενης ἐπιτυχημένης πα-
ρουσίας τοῦ Συλλόγου μέ τήν «ἄκρως» ἐπιτυχημένη πολυετῆ προεδρεία τοῦ ἀείμνηστου Βρα-
σίδα Κυριαφίνη καί τοῦ πρόσφατα «οἰκειοθελῶς» ἀποχωρήσαντα Μιχάλη Καρτσιώτη, τούς ὁποί-
ους τό περιοδικό «ΑΡΝΑΙΑ» εὐγνωμονεῖ!).
ΧΕΛΙΔΟΝΙΣΜΑΤΑ
Τήν 1η Μαρτίου ἀναβίωσε
ἀπό τούς μαθητές τοῦ Δημοτι-
κοῦ Σχολείου καί ἀπό μέλη τοῦ
χορευτικοῦ τμήματος τό παμ-
πάλαιο ἔθιμο “χελιδονίσματα”
(πού ἀναβιώνει καί σέ ἄλλα μέρη
τῆς Χώρας μας) κατά τό ὁποῖο
τραγουδήθηκε στούς δρόμους
καί στά σπίτια τῆς κωμόπολης τό
ἐθιμικό τραγούδι “Χιλιδόνα ἔρχι-
τι ἀπού τήν Ἀραβία…” μέ τή
χρήση ξύλινης χελιδόνας, πού
τήν κρατοῦσαν στά χέρια τους
περιστρέφοντάς την, στολισμέ-
Στέλιος Ρήγας ©

νης μέ φύλλα κισσοῦ (μπρούσ- Ὁμάδα Χελιδονιστῶν μέ παραδοσιακές φορεσιές


λιανου). Οἱ κάτοικοι ἀκούγον- στήν εἴσοδο τοῦ Δημοτικοῦ Καταστήματος.
42
τας τό τραγούδι, πού εἶναι προάγγελμα τῆς ἄνοιξης, ἔδιναν στούς χελιδονιστές ὡς φιλοδώρημα
χρήματα καί αὐγά (πού τά τοποθετοῦσαν σέ καλάθι πού κρατοῦσαν).
Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΕΙΣΜΟΥΣ ΤΟΥ 1932
ΣΤΗ Β.Α. ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ
ΣΤΟ ΓΟΜΑΤΙ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΙΣΣΟ
ΓΟΜΑΤΙ
Μέ τήν ὀργανωτική εὐθύνη τῆς Κοινότητας Γοματί-
ου σέ συνεργασία μέ τόν Πολιτιστικό Σύλλογο Γοματί-
ου καί ὑπό τήν αἰγίδα τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη πραγμα-
τοποιήθηκε στήν Αἴθουσα πολλαπλῶν χρήσεων τοῦ χω-
ριοῦ τό Σάββατο 9 Μαρτίου τό βράδυ, μέ τήν εὐκαιρία
τῆς ἑορτῆς τῶν πολιούχων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων, ἡ
παρουσίαση τοῦ βιβλίου γιά τούς σεισμούς τοῦ καθηγητῆ
Δημ. Κύρου. Παρουσιαστές ἦσαν ὁ κ. Ἰωάννης Κέκερης,
δασοπόνος καί Πρόεδρος τοῦ Συνδέσμου Ἱεροψαλτῶν
τῆς Μητροπόλεως Ἱερισσοῦ, Ἁγίου Ὅρους καί Ἀρδα-
μερίου, καί ὁ κ. Ἀστέριος Καραστέργιος, Πολιτικός Μη-
χανικός καί τ. Δήμαρχος Ἀρναίας μέ συντονιστή τόν κ.
Χαράλαμπο Λαζαρίδη, Δημοτικό Σύμβουλο (τ. Ἀντιδή-
μαρχο) καί ὁμότιμο καθηγητή τῆς Γεωπονικῆς Σχολῆς τοῦ
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Μετά τήν παρουσίαση τοῦ βιβλίου μίλησε ὁ συγγρα-
φέας ὁ ὁποῖος ἀναφέρθηκε στήν πορεία τῆς σύνθεσης
καί τῆς ἔκδοσης τοῦ βιβλίου καί εὐχαρίστησε τόν χορηγό
τῆς ἔκδοσης κ. Ἀστ. Ζωγράφο, τ. Δήμαρχο Ἀρναίας, τ. Νομάρχη Χαλκιδικῆς καί Δήμαρχο Πολυ-
γύρου, τούς προλογίσαντες τό βιβλίο Σεβ. Μητροπολίτη Ἱερισσοῦ κ. Θεόκλητο, Ἀστ. Ζωγράφο καί
Εὐθύμιο Λέκκα (Γεωλόγο καί Πρόεδρο τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἀντισεισμικοῦ Σχεδιασμοῦ καί Προστα-
σίας), τούς παρουσιαστές τοῦ βιβλίου, τόν συντονιστή καί ἄλλους Φορεῖς καί πρόσωπα, πού βοή-
θησαν μέ κάθε τρόπο τήν ἔκδοση, καί, τέλος, τούς διοργανωτές τῆς ἐκδήλωσης, δηλ. τήν Κοινότητα
Γοματίου καί τόν Πολιτιστικό Σύλλογο Γοματίου.
Στή συνέχεια χαιρέτησαν τήν ἐκδήλωση ὁ ἐφημέριος τοῦ Γοματίου π. Ἀναστάσιος, οἱ Ἀντιδή-
μαρχοι Ἀριστοτέλη κκ. Ἀργύρης Τσακνής καί Γιάννης Μητροφάνης, ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητας
Γοματίου κ. Ἀθανάσιος Παπουτσής, ὁ Πρόεδρος τοῦ Πολιτιστικοῦ Συλλόγου Γοματίου κ. Ἀστέριος
Γιουβανάκης καί ὁ Δημοτικός Σύμβουλος κ. Χριστόδουλος Γιουβανάκης.
Τήν ἐκδήλωση τίμησαν μέ τήν παρουσία τους, ἐκτός ἀπό τούς παραπάνω ἀναφερόμενους, Κοι-
νοτικοί Σύμβουλοι, μέλη τοῦ Πολιτιστικοῦ Συλλόγου καί ἀρκετοί κάτοικοι τοῦ χωριοῦ.
ΙΕΡΙΣΣΟΣ
Μέ τήν αἰγίδα καί τήν ὀργανωτική εὐθύνη τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη πραγματοποιήθηκε
στό Κέντρο Πολιτισμοῦ τῆς Ἱερισσοῦ τό Σάββατο 30 Μαρτίου τό βράδυ ἡ παρουσίαση τοῦ
βιβλίου γιά τούς σεισμούς τοῦ καθηγητῆ Δημ. Κύρου.
Παρουσιαστής ἦταν ὁ κ. Ἀστέριος Καραστέργιος, Πολιτικός Μηχανικός καί τ. Δήμαρ-
χος Ἀρναίας. (Ὡς συμπαρουσιαστής ὁρίσθηκε καί ὁ Ἀρχιτέκτονας κ. Ἰωάννης Αἰκατερινά-
ρης, ὁ ὁποῖος ὅμως δέν παραβρέθηκε γιά λόγους ὑγείας). Συντονιστής τῆς ἐκδήλωσης
ἦταν ὁ κ. Χαράλαμπος Λαζαρίδης, ὁμότιμος καθηγητής τῆς Γεωπονικῆς Σχολῆς τοῦ Ἀρι-
στοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης καί Δημοτικός Σύμβουλος (πρ. Ἀντιδήμαρχος)
τοῦ Δήμου Ἀριστοτέλη. Τήν ἔναρξη τῆς ἐκδήλωσης κήρυξε μέ χαιρετισμό του ὁ Δήμαρ-
χος Ἀριστοτέλη κ. Γεώργιος Ζουμπᾶς.

43
Μετά τήν παρουσίαση τοῦ βιβλίου μίλησε ὁ συγγραφέας, ὁ ὁποῖος ἀναφέρθηκε στήν
πορεία τῆς σύνθεσης καί τῆς ἔκδοσης τοῦ βιβλίου καί εὐχαρίστησε τόν χορηγό τῆς ἔκδο-
σης κ. Ἀστ. Ζωγράφο, τούς προλογίσαντες τό βιβλίο Σεβ. Μητροπολίτη Ἱερισσοῦ, Ἁγίου
Ὄρους καί Ἀρδαμερίου κ. Θεόκλητο, Ἀστέριο Ζωγράφο καί Εὐθύμιο Λέκκα (βλ. πιό πάνω),
τόν παρουσιαστή τοῦ βιβλίου καί ἄλλους Φορεῖς καί πρόσωπα, πού βοήθησαν μέ κάθε
τρόπο τήν ἔκδοση καί, τέλος, τόν διοργανωτή τῆς ἐκδήλωσης Δῆμο Ἀριστοτέλη.
Στή συνέχεια χαιρέτισαν τήν ἐκδήλωση ἡ βουλευτής Χαλκιδικῆς κ. Κατερίνα Ἰγγλέζη,
ὁ Ἀντιδήμαρχος Ἀριστοτέλη κ. Ἀργ. Τσακνῆς, οἱ Περιφερειακοί Σύμβουλοι Χαλκιδικῆς κ.
Στυλ. Βαλιᾶνος καί κ. Αἰκ. Ζωγράφου, ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοτικῆς Κοινότητας Ἱερισσοῦ κ.
Γεώργιος Πασχαλίδης καί ὁ κ. Γεώργιος Λαγόντζος (κάτοικος Ἱερισσοῦ).
Τήν ἐκδήλωση τίμησαν μέ τήν παρουσία τους, ἐκτός ἀπό τούς παραπάνω ἀναφερόμε-
νους ἐλάχιστοι κάτοικοι (περίπου 40) τῆς κυρίως σεισμόπληκτης κωμόπολης (νεκροί 85,
τραυματίες 200), ἐνῶ ἔπρεπε ἡ αἴθουσα νά εἶναι ἀσφυκτικά γεμάτη, ὅπως δήλωσε στήν
ὁμιλία του ὁ συγγραφέας.
Γιατί ἄραγε οἱ Ἱερισσιῶτες ἦσαν τραγικά ἀπόντες ἀπό τήν ἐκδήλωση αὐτή γιά τήν πα-
ρουσίαση τοῦ βιβλίου, πού ἦταν σχεδόν ἀφιερωμένο στά συγκλονιστικά καί τραγικά γε-
γονότα τῆς Ἱερισσοῦ τό 1932; Ἀπό ἀμέλεια; ἀπό ἀδιαφορία; ἀπό λησμοσύνη; ἀπό διχαστικές
τάσεις; Κρίμα!

" ΤΡΑΓΟΥΔΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΛΕΥΤΕΡΙΑΣ"


Μιά μοναδική μουσική πανδαισία στό Πολιτιστικό Κέντρο Ἀρναίας, προπαραμονή τῆς Ἐθνικῆς
μας γιορτῆς, ἀπό τήν Μικτή Χορωδία Ἀρναίας καί τόν Μαέστρο της Βασίλη Κοκκαλιάρη.
¨Οἱ Ἐλεύθεροι Πολιορκημένοι¨ τοῦ Γιάννη Μαρκόπουλου, ¨Ἡ Καντάτα τῆς Ἐλευθερίας" τοῦ
Χρήστου Λεοντῆ, ἡ ¨Ποίηση¨ τοῦ Διονυσίου Σολωμοῦ.
Ὁ Στρατηγός Μακρυγιάννης παρών. Ἡ Είρήνη Παππά, ὁ Νίκος Ξυλούρης, ὁ Μίλτος Πασχαλί-
δης.
Ἡ Μικτή Χορωδία Ἀρναίας, ἔγραψε μιά ξεχωριστή σελίδα στά πολιτιστικά δρώμενα τοῦ τόπου.
Η ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΗΣ 25ης ΜΑΡΤΙΟΥ ΚΑΙ
Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΝΑΙΑ
Μέ ἰδιαίτερη λαμπρότητα ἑορτάστηκαν καί φέτος ἡ ἐπέτειος τῆς 25ης Μαρτίου 1821
καί ὁ Εὐαγγελισμός τῆς Θεοτόκου στήν Ἀρναία. Ἡ ἡμέρα ξεκίνησε μέ τό Ἐωθινό. Ἡ φι-
λαρμονική παιάνισε τό
πρωί στούς δρόμους τῆς
κωμόπολης ἐμβατήρια
καί ὑψώθηκε ἡ Σημαία
μπροστά ἀπό τό Δημαρ-
χεῖο. Στή συνέχεια τελέ-
στηκε ἠ Θεία Λειτουρ-
γία στον Ἱερό Μητροπολι-
τικό Ναό τοῦ Ἁγίου Στε-
φάνου χοροστατοῦντος
τοῦ Μητροπολίτη μας κ.
Θεοκλήτου. Μετά τόν πα-
νηγυρικό πού ἐκφώνησε
ἐκπαιδευτικός τοῦ Ἐπαγ-
γελματικοῦ Λυκείου καί
Στιγμότυπο ἀπό τό Τρισάγιο πού ψάλθηκε στό Ἡρῶο τῆς Ἀρναίας τό πέρας τῆς δοξολογίας,
(στόν αὔλειο χῶρο τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου).
κλῆρος καί λαός κατευ-

44
θύνθηκαν στό μνημεῖο τῶν
ἡρώων ὄπου  ἐψαλει ἡ ἐπι-
μνημόσυνος δέηση  καί
πραγματοποιήθηκε ἡ κατά-
θεση στεφάνων στήν μνήμη
τῶν ἔνδοξων νεκρῶν
μας. Ἀκολούθησε παρέλαση
ἀπό τούς μαθητές καί μαθή-
τριες  ὅλων τῶν σχολικῶν
μονάδων τῆς Ἀρναίας πού
ἀπέσπασαν τό θερμό χειρο-
κρότημα τῶν συγκεντρωμέ-
νων.
Ἰδιαίτερο χαρακτηριστικό
φέτος ἦταν ἡ συμμετοχή
στήν παρέλαση μέ τίς παρα- Ἡ φιλαρμονική τῆς Ἀρναίας, ἡ ὁποία προκάλεσε ρίγη συγκινήσεως
καί ἐντονώτατο χειροκρότημα στούς κατοίκους.
δοσιακές φορεσιές τοῦ Χο-
ρευτικοῦ Ἐνηλίκων τῆς Ἀρναίας.
Τόν Δῆμο Ἀριστοτέλη ἐκπροσώπησε ὁ
Ἀντιδήμαρχος Γεώργιος Κωτάκης. Παρόν-
τες ἦσαν ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοτικῆς Κοι-

Οἱ ἐπίσημοι στήν ἐξέδρα


κατά τήν παρέλαση
τῆς 25ης Μαρτίου.

νότητας Ἀρναίας Γεώργιος Διαμαν-


τούδης, ὁ τέως Ὑπουργός Χρῆστος
Πάχτας, ἡ Περιφερειακή Σύμβουλος
Χαλκιδικῆς Κατερίνα Ζωγράφου, Δη-
μοτικοί καί Τοπικοί Σύμβουλοι, ὁ Δι-
οικητής τοῦ Ἀστυνομικοῦ Τμήματος
Γεώργιος Χαϊδευτός, ὁ Προϊστάμενος
τοῦ Πυροσβεστικοῦ Κλιμακίου Δη-
μήτριος Ἀλεξανδρής, ἐκπρόσωποι
φορέων καί Συλλόγων τῆς Ἀρναίας,
τέως Δήμαρχοι καί πλῆθος κόσμου.
(Τό κείμενο καί οἱ φωτογραφίες
εἶναι τοῦ κ. Ἀστερίου Ρήγα). Παρευλαύνοντες μαθητές καταχειροκροτούμενοι
ἀπό τό πλῆθος τῶν κατοίκων τῆς Ἀρναίας.

45
ΕΝΤΥΠΑ ΠΟΥ ΛΑΒΑΜΕ
ΒΙΒΛΙΑ

● Δημητρίου Δ. Δημαρᾶ, ΝΙΚΗΤΙΑΝΟ ΓΛΩΣΣΑΡΙ. (Ἔκδοση Δήμου Σιθωνίας Χαλκιδικῆς), Θεσ-


σαλονίκη 2017, σσ. 340.
● Ἄγγελου Φ. Μάντσιου, Η ΜΕΓΑΛΗ ΜΑΧΗ, Θεσσαλονίκη 2018, σσ. 352. (Ἀναφέρεται στόν Ἐμφύ-
λιο Πόλεμο στή Χαλκιδική καί ἰδιαίτερα στή μάχη τῆς Νικήτης στίς 22-10-1948. Στίς σσ. 32, 49
καί 64 γίνεται ἀναφορά καί στήν Ἀρναία).
● Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟΝ, ἤτοι ἑρμηνεία στούς ἀσματικούς Κανόνες
τῶν Δεσποτικῶν καί Θεομητορικῶν ἑορτῶν, Τόμος Α΄, Ἀπόδοσις στήν Νεοελληνική ὑπό Βενε-
δίκτου Ἱερομονάχου Ἁγιορείτου, Ἔκδοσις: Συνοδία Σπυρίδωνος Ἱερομονάχου, Ἱερά Καλύβη
«Ἅγιος Σπυρίδων Α΄», Νέα Σκήτη Ἁγ. Παύλου, Ἅγιον Ὄρος 2018, σσ. 511. (Διορθωτές τοῦ τό-
μου ἦσαν οἱ: Ἰωάννης Πατρίκος καί Δημ. Κύρου).
● Γιάννη Δ. Κανατᾶ, Κάποτε στόν Πολύγυρο (δημοσιεύματα ἐφημερίδων 1854-1980), ἔκδοση Πε-
ριφερειακῆς Ἑνότητας Χαλκιδικῆς, Πολύγυρος 2018, σσ. 260. [Στίς σσ. 19, 24, 59, 66-67 (ὅπου
γίνεται ἀναφορά στόν «ἐκ μητρός» Λιαριγκοβηνό Δ. Ἰωάννου, μέ παραπομπή στό περιοδικό «ΑΡ-
ΝΑΙΑ», τχ. 112/2016), 130 καί 229 καταχωροῦνται μέσα ἀπό δημοσιεύματα ἐφημερίδων τῶν ἐτῶν
1876, 1882, 1914, 1936 καί 1966) εἰδήσεις γιά τήν Ἀρναία καί γιά Ἀρναιῶτες].
● Βασιλείου Μαλακέλη, «Ὁ Θεός ἥλιος», Ἱερό ἡλιακῆς λατρείας Κουρατσώνα-Βατούσας Λέσβου.
Ἀρχαιολογική Μελέτη, Χανιά 2017, σσ. 55.
● Κλεάνθη Βενετόπουλου, Ἡ Βήσσιανη τῆς Ἠπείρου ὅπως τή γνώρισσα, Θεσσαλονίκη 2018, σσ.
48.
● Ἀρχιμ. Δανιήλ Γ. Ἀεράκη, Πῶς ἀντιμετωπίζεις τίς δοκιμασίες καί τόν θάνατο; Ἀθήνα 2015, σσ.
108.
● – , Ἡ πρός Φιλιππησίους Ἐπιστολή, Ἀθήνα 2004, σσ. 268.
(Τά δύο παραπάνω βιβλία μᾶς τά πρόσφερε ὡς εὐλογία ὁ συγγραφέας κατά τήν ἐδῶ ἐπίσκεψή
του γιά ὁμιλία στίς 15 Νοεμβρίου 2018).
● Δημητρίου Κύρου, Τό Ἡμερολόγιο τοῦ Γεωργίου Παναγιώτη Γεωργιάδη (Κυριάκου). Καταγραφή
τῶν ἱστορικῶν καί δραματικῶν γεγονότων τῶν ἐτῶν 1914-1924 στήν Ἑλλάδα καί τῶν παράλληλων
γεγονότων στή Λιαρίγκοβη (Ἀρναία) σχετικῶν ἤ ἄσχετων μέ τά πανελλαδικά], Ἀρναία 2018, σσ.
126.
● Κωνσταντίνου Γ. Σταλίδη, Ἡ Ἱερά Μητρόπολις Ἐδέσσης, Πέλλης καί Ἀλμωπίας 1ος αἰ. μ.Χ.-14ος
αἰ. μ.Χ.,Ἔδεσσα 2018, σσ. 1074.
● Ἑταιρείας Μακεδονικῶν Σπουδῶν, Πρώτη ἀποτίμηση τῆς ὑπογραφείσης Συμφωνίας Ἑλλάδος-
ΠΓΔΜ, Πρακτικά Ἡμερίδας 2-7-2018, Θεσσαλονίκη 2018, σσ. 106.
● Ἱερομονάχου Βενεδίκτου, Ἁγιορείτου, Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, Χρυσοστομικός Ἄμβων
ΙΒ΄, Οἰκονομικά Θέματα (Πλεονεξία, Πλοῦτος, Πτωχεία, Φιλαργυρία), Ἔκδοσις Συνοδία Σπυρί-
δωνος Ἱερομονάχου, Ἱερά Καλύβη «Ἅγιος Σπυρίδων Α΄», Ἱ. Νέα Σκήτη τοῦ Ἁγίου Ὄρους, σσ.
410. (Φιλολογική Ἐπιμέλεια: Δημήτριος Κύρου).
● Φαίδωνος Γ. Γιαγκιόζη, Ἡ Ἁγία Ρωσσία στόν Ἄθω. Χίλια ταραγμένα χρόνια, Θεσσαλονίκη 2018,
σσ. 418.
● Νίκου Χρ. Ἀλιπράντη, Χρονολόγιο τῆς Ἱστορίας τῆς Νοτιο-Ἀνατολικῆς Πάρου, Ἀθήνα 2018, σσ.
128.
● Ἀθ. Ε. Καραθανάση, Κεφαλῆνες στά ἑλληνικά Κολλέγια τῆς Πάδοβας (17ος-18ος αἰ.). (Ἀνάτυπο
ἀπό τόν 14ο τόμο τῶν «Κεφαλληνιακῶν Χρονικῶν», Ἀργοστόλι 2013, σσ. 61-81).
● – , Ὁ ἑλληνικός πολιτισμός καί οἱ ἀξίες του στήν Ν. Εὐρώπη καί ἡ συγχρονία τῆς Ἱστορίας (16ος-
19ος αἰ.). (Ἀνάτυπο ἀπό τήν Ἐπιστημονική Ἐπετηρίδα τῆς θεολογικῆς Σχολῆς, Τμήματος Ποι-
μαντικῆς καί Κοινωνικῆς Θεολογίας τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τόμος
14, Θεσσαλονίκη 2009, σσ. 37-50).
● – , Δύο προκηρύξεις τῆς Ἀγγλικῆς Ἁρμοστίας καί τῆς Ἑπτανήσου Πολιτείας κατά τῆς Ἑλλη-

46
νικῆς Ἐπαναστάσεως (Ἰούλιος 1821). (Ἀνάτυπο ἀπό τά «Πελοπονησιακά», τόμος Α΄2-2011, Ἀθῆναι,
σσ. 137-152).
● Βασιλείου Ν. Πάππα, Ἀφανεῖς Ἁγιορεῖτες στόν Μακεδονικόν Ἀγώνα, Θεσσαλονίκη 2017, σσ.
46. (Στή σελίδα 8 γίνεται ἀναφορά στούς Ἀρναιῶτες ἀδελφούς Γερογιάννη, πού ἵδρυσαν στήν
Ἀθήνα τό 1903 τό Σωματεῖο «Κεντρικός Μακεδονικός Σύλλογος»).
● – , Οἱ Φιλέλληνες στόν Μακεδονικό Ἀγώνα καί τούς Βαλκανικούς Πολέμους, Θεσσαλονίκη 2017,
σσ. 32.
● – , Ἡ Ἀθωνιακή Πολιτεία στούς Ἐθνικούς Ἀγῶνες 1850-1913. Ἱστορία καί Πολιτισμός τοῦ Ἁγί-
ου Ὄρους καί τῆς Χαλκιδικῆς ἀπό ἀρχειακές πηγές τήν περίοδο τῶν ἐθνικῶν ἀνταγωνισμῶν,
Θεσσαλονίκη 2018, σσ. 740.
ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ (2019)
● Τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἁγίου Ὄρους καί Ἀρδαμερίου Ἀρναίας (τσέπης, σσ. 120 ). Ἀφιερω-
μένο στόν ἐνοριακό Ἱ. Ναό τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων Ἀρναίας γιά τήν συμπλήρωση 100 ἐτῶν ἀπό
τήν ἵδρυσή του (1919-2019). (Βλ. «Εἰδική Ἀναφορά», τχ. 121/Ὀκτ.-Δεκ. 2018, σσ. 42-45).
● Ὀρθοδόξου Χριστιανικοῦ Συλλόγου «ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΒΑΠΤΙΣΤΗΣ» (Ἀθήνα, τσέπης, σσ. 64), ἀφιε-
ρωμένο «στήν ἀθάνατη ψυχή».
● Ἑορτολόγιο 2019. Τῆς Ἀδελφότητας «ΑΓΙΑ ΛΥΔΙΑ». Ἀφιερωμένο στήν Ὑπεραγία Θεοτόκο. (Τσέ-
πης, σελ. 64).

ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ (2018)
● ΑΝΔΡΙΑΚΗ (Ἀθήνα). ● ΝΟΥΜΑΣ (Πύργος Ἠλείας).
● ΖΑΤΟΥΝΑ-ΜΑΡΚΟΥ-ΒΛΟΓΓΟΣ (Ἀθήνα). ● ΑΝΑΤΟΛΗ (Ἀθήνα).
● ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ (Κασσάνδρεια). ● ΕΥΡΥΤΟΣ (Ἀθήνα).
● ΤΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ (Ἀθήνα). ● ΕΦΗΜΕΡΙΣ (Σιάτιστα).
● ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ (Ἀθήνα).
ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ (2018)
● ΠΑΓΧΑΛΚΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ (Θεσσαλονίκη). ● ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ(Θεσσαλονίκη).
● ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΒΑΠΤΙΣΤΗΣ (Ἀθήνα). ● Η ΤΕΡΠΗ (Θεσσαλονίκη).
● ΕΡΩ (Θεσσαλονίκη). ● ΑΠΟΠΛΟΥΣ (Σάμος).
● ΡΩΜΝΙΟΣ (Θεσσαλονίκη). ● ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑΣ (Θεσσαλονίκη).
● ΑΓΙΑ ΛΥΔΙΑ (Θεσσαλονίκη). ● ΦΙΛΟΤΕΛΙΚΗ ΛΕΣΒΟΣ (Μυτιλήνη).
● ΠΑΡΙΑΝΑ (Ἀθήνα). ● ΝΙΑΟΥΣΑ (Νάουσα).
● ΑΓΙΟΣ ΑΓΑΘΑΓΓΕΛΟΣ ΕΣΦΙΓΜΕΝΗΤΗΣ ● ΒΙΓΛΑ - ΠΛΩΡΗ (Κάτω Γατζέα Βόλου).
(Ἅγιον Ὄρος). ● ΦΩΤΕΙΝΗ ΓΡΑΜΜΗ (Ἀθήνα) + 9 διάφορα τεύ-
● ΘΑΣΙΩΝ ΓΗ (Θάσος). χη τῶν ἐτῶν 2008-2018.
● ΒΟΑΝΕΡΓΕΣ (Ἱ. Μονή Ἐσφιγμένου). ● ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ (Ἀθήνα).
● ΤΟ ΡΟΠΤΡΟ (Αὐλωνάρι Εὐβοίας). ● Ο ΟΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ (Ἱ. Μ. Ὀσίου Γρηγορί-
● ΑΓΙΑΣΟΣ (Ἀθήνα). ου).
● ΑΝΑΤΟΛΗ (Ἀθήνα). ● ΦΙΛΙΠΠΟΣ (Γιανιτσά).
● ΑΘΩΝΙΤΗΣ (Θεσσαλονίκη).
ΕΠΕΤΗΡΙΔΕΣ
● ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ (Θεσσαλονίκη), τόμος 42ος/ (1823-1824). Πληροφορίες ἀπό τρία ἀνέκδοτα
2017, σσ. 599. Στά «ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ» τοῦ τόμου, ἔγγραφα τοῦ Ἀρχείου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πα-
στίς σσ. 497-506, δημοσιεύεται ἄρθρο τοῦ Δημ. τριαρχείου τοῦ 1823 καί τοῦ 1824».
Θ. Κύρου μέ τίτλο: «Ὁ ἐπίσκοπος Ἰερισσοῦ καί ● ΕΛΛΗΝΙΚΑ (Θεσσαλονίκη, τόμος 67ος/2017,
Ἁγίου Ὄρους Ἰγνάτιος Δ΄ (1823-1836) Τοπο- σσ. 272).
τηρητής τῆς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης ΣΙΦΝΙΑΚΑ (Ἀθήνα, τόμος ΚΣΤ΄/2018).

(Ὅλα τά παραπάνω Ἔντυπα τά λάβαμε τό 2018).

47
Χιόνια στό καμπαναριό. Τό πλατάνι τῆς πλατείας χιονισμένο!