You are on page 1of 7

seminarski

1
1. Uvod

Renesansa je kulturno-istorijski pojam koji je najpre označavao doba od 1350. do 16.veka kao period u

kome je došlo do ponovnog interesovanja za klasilnu antiku i procvat umetnosti, da bi se zatim ovim

pojmom označavalo kulturno stanje prelaznog doba od srednjeg veka do novog doba, naročito u Italiji.

Pojam renesansa je u uzajamnom odnosu sa pojmom humanizam. Humanizam se odnosio na naučno-

duhovni sadržaj ovog razdoblja, a renesansa na celokupnu kulturu tog vremena. U XV i XVI veku likovna

umetnost stiče veću samostalnost u odnosu na crkvu, jer plemićke porodice i bogati građani naručuju

palate, statue i slike kojima žele da naglase sopstvenu moć i značaj. Stoga se menja i sadržaj umetničkih

dela, koja više nemaju isključivo religiozni karakter.

Vajari, slikari i arhitekte se više ne smatraju zanatlijama, već istinskim umetnicima, koji su odlikuju

prepoznatljivom stvaralačkom individualnošću. U istom periodu velika geografska otkrića i zamah

tehnike, trgovine i privrede vraćaju ljudima veru u nauku, razum i iskustvena saznanja. S otkrivanjem

perspektive, prikazivanje prostora stiče novu, veoma snažnu izražajnost. Obnavlja se zanimanje za

ljudsku figuru, istražuju se u klasičnoj tradiciji antičke prošlosti modeli koji se odlikuju skladom i

lepotom. Ovaj ogromni pokret nazvan je renesansa (ponovno rađanje), da bi se naglasio značaj raskida

sa srednjovekovnim periodom.

Središte pokreta bilo je u Italiji. Uzevši kao uzor Firencu, u kojoj se imućna porodica Mediči utrkivala

obnavljajući grad veličanstvenim palatama i crkvama, plemićke porodice Montefeltri u Urbinu, Sforca i

Viskonti u Milanu, Gonzaga u Mantovi i Este u Ferari, postale su veliki pokrovitelji umetnosti. Umetnička

dela ostvarena u periodu renesanse pripadaju redu najznačajnijih ostvarenja evropske umetnosti

uopšte. Umetnici se udaljavaju od gotskog slikarstva novim jezikom formi oblikovanih korišćenjem

efekta svetlo-tamno. Posmatraju stvarnost, ali ne ulepšavaju figure, več ih čine u većoj meri ljudskim,

2
odevaju ih u jednostavnu odeću, ulivanjem dostojanstva ne lepote. Ozbiljnost pokreta i jednostavnost

koja ne pribegava nepotrebnom ukrašavanju, saopštavaju duboku pobožnost i veličaju vrednosti čoveka

kao jedinke odgovorne i za sopstvenu propast i za sopstveno spasenje. Racionalnost renesansnog čoveka

osvojila je i prostor verskog postavljajući božanstva, svece i anđele u stvarni prostor. Centralna

perspektiva bila je najčešće korišćena, jer je omogućavala simetrično predstavljanje prostora, kao i jasan

pogled na prostor u prvom planu. Umetnički duh renesanse širi se u prvoj četvrtini XV veka Italijom i

dalje preko Alpa, Evropom. Propašću velikog broja italijanskih dvorova početkom XVI veka, Rim postaje

centar zanimanja velikog broja umetnika.

Rana renesansa je prvo umetničko razdoblje renesanse koja traje kroz ceo XV vek. Italija je odigrala

vodeću ulogu u razvijanju renesanse.

Visoka renesansa je kasna faza renesanse koja se odvija do prve polovine XVI veka. Tokom XVI veka

renesansa u Firenci nastavlja produkciju velikih umetnika, centar italijanske umetnosti postao je Rim. U

vreme kad se izrazito poštovao subjektivizam i individualizam svakog umetnika, toliko da se stvarao kult

genija, umetnici su želeli da se izražavaju posebno i da pri tom ostavljaju poseban utisak na posmatrača

dela. To je vreme kada je vladala ideja genijalnog umetnika, pojedinca nadahnutog od boga, koji je bio

uspešan u različitim vrstama umetnosti-univerzalni čovek.

Predmet ovog rada u nastavku biće jedan od predstavnika rane renesanse i to skulptor Donatelo. U radu

će biti razmatran njegov život i delo.

3
2. Donatelov život

Donatelo (rođen oko 1386. godine u Firenci - umro 13. decembra 1466. godine u Firenci), bio je

italijanski majstor vajarstva (skulptor) u mermeru i bronzi. Pored Mikelanđela smatran je jednim od

najvećih vajara italijanske renesanse.

Donatelo bio je sin Nikola di Beta Bardija, firentinskog prerađivača vune. Nije poznato kako se mladi

Donatelo zainteresovao za vajarstvo, ali po nekim izvorima učio je vajarske tehnike od vajara koji su

radili na katedrali u Firenci, oko 1400. godine.

Negde između 1404. i 1407. godine, postao je član radionice Lorenca Gibertija, koji je 1402. godine

pobedio na konkursu za dekoraciju vrata firentinske krstionice. Donatelovo rano delo, mermerna statua

Davida, ukazuje na uticaj Gibertija, koji je bio glavni eksponent internacionalne Gotike, stila gracioznih i

blago zakrivljenih linija pod uticajem severnoevropske umetnosti.

Statua Davida je bila predviđena za katedralu, ali je premeštena u gradsku dvoranu, palatu Vekijo 1416.

godine, gde je važila kao patriotski simbol, da bi u već u ranom 16. veku bila zasenjena Mikelanđelovom

verzijom Davida, iste namene. David je bio simbol otpora Firence prema moćnijem neprijatelju Milanu.

U druga značajna Donatelova rana dela spada impresivna mermerna figura sv. Jovana Jevanđeliste u

sedećem položaju, predviđena za fasadu firentinkse katedrale, i Raspeće u drvetu za baziliku svetog

Krsta.

4
3. Dela
Ivan Evanđelist, jedna od četiri velike skulpture u stolnoj crvi u Firenzi je prva samostalna skulptura

mladog kipara. Radio ju je 6 godina. Od tada je počeo Donatellov uspon.

Na Mramornom Davidu se da primijetiti još uvijek snažna gotička linija, ali i nova kvaliteta u vidu savitljive

elegancije cijele kompozicije. Golijatova glava podsjeća na likove antičkih bogova. Iz računa koje je Donatello

ispostavio znamo da je cijela skulptura bila obojena, tako da je davala jako vedar ton jednom u zbilji surovom

prizoru.

Svaki od Proroka s katedrale u Firenci ima svoj karakter za koji je Donatello proučavao Bibliju i prenosio u

kamen svoja zapažanja. Da je i sam umjetnik iznimno cijenio svoje djelo govori i činjenica da je to prvo

njegovo potpisano djelo. Skulpture su smještene na 40tak metara visine i teško su vidljive čak i s krovova

susjednih zgrada, međutim kada su pitali Donatella zašto se trudio toliko na njima kada ih nitko neće vidjeti,

on je odgovorio: Ali, vidjet će ih Bog!

Prvo Donatellovo djelo u bronci, kip Sv. Ljudevita od Tolousea, su naručili francuski plemenitaši koji su

postajali sve moćniji. Tehniku lijevanja u bronci Donatello je naučio od svog majstora Ghibertija.

Herodova gozba je jedan od najstarijih primjera reljefa rađenih po

principu Brunelleschijeve linearne perspektive. Nezgrapno koncipirani likovi u prednjem planu nam

nagovještavaju da gledamo dalje, te tako vidimo u središnjem otvorenom prostoru drugi plan, te se otvaraju

arkade i vidi se nadalje treći plan i sve tako u beskrajnu dubinu.

5
Marija Magdalena, drvo, 1455., Muzej katedrale, Firenca.

Jedan od razloga zašto je Donatello došao u Padovu je veliki konjički spomenik Gattamelate (rađen oko 1445.-

1450.), nešto ranije preminulog velikog Mletačkog vojskovođe. Ogromna statua, 3,36 x 3,96 m, izvrsno je

uravnotežena. najveći problem kod konjičkih skulptura je taj što tanke noge nose ogromnu težinu tijela. Kod

svih dotadašnjih skulptura jedna noga konja je bila u zraku, što je izbacivalo iz ravnoteže cijelu kompoziciju.

Donatello je pod tu podignutu nogu postavio modernu topovsku kuglu i tako je sa jednom malom

intervencijom uravnotežio cijelu kompoziciju. Gattamelata je rađen po najnovijoj renesansnoj modi; on nije

dio grobnice, već je namijenjen tome da ovjekovječi slavu velikoga vojnika. Donatello je stvorio lik koji

potpuno sjedinjuje ideal i stvarnost. Generalov oklop je kombinacija moderne konstrukcije i klasičnih

pojedinosti. Glava je neobično individualna, ali i obdarena pravom rimskom plemenitošću.

Drvena Marija Magdalena (1455.) je vjerovatno najbolji primjer umjetnikove težnje da prikaže duboku

religioznost i ljudsku suosjećajnost. Samom temom i udaljavanjem od ideala renesanse, pobjedom ljudskog

duha nad tijelom u njoj vidimo vraćanje onoj gotičkoj pobožnosti.

6
7