You are on page 1of 43

TRAINING MODULE ON KATROPA

KALALAKIHANG TAPAT SA RESPONSIBILIDAD AT OBLIGASYON SA PAMILYA

Section 1
Pagpapalaganap ng KATROPA

Ano ang KATROPA Movement?

 Ang pagtaguyod at pagpapatatag sa pamilya as isang karapatan at responsibilidad ng


bawat kasapi o miyembro ng pamilya at ng pamahalaan. Ang pamilya ang pondasyon
ng kaunlaran ng isang komunidad kaya nararapat lamang na ito ay patatagin,
pagyamanin at protektahan mula sa mga iba’t ibang isyu na umiiral sa lipunan.

 Sa kasamaang palad, maraming pamilya ang nawawasak dahil sa iba’t ibang


kadahilanan. Isa sa mga pangunahing dahilan ay ang kakulangan sa kahandaan ng mga
magulang o mag-asawa sa pagtugon sa pangangailangan ng pamilya. Ang kakulangan
sa pagiging responsable sa pagtupad sa obligasyon sa pamilya ng mga magulang ay isa
ring mahalagang dahilan.

 Sa kasalukuyang panahon, ang lipunan ay tumitingala sa mga lalake bilang haligi ng


tahanan. Dahil sa mga mali at lumang pananaw sa pagiging tunay na lalake, maraming
mga desisyon ang mga lalake na nagiging sagabal sa paglago ng kanilang pamilya. Ang
maling pananaw ng pagka-macho ng isang lalake ay madalas nagiging balakid sa
kanyang mas makahulugang partisipasyon sa pangangalaga ng pamilya. Halimbawa,
maraming lalake ang ayaw tumulong sa pangangasiwa ng tahanan o mag-alaga ng bata
dahil ito ay nakakabawas sa kanilang pagkalalake. May mga babaeng nagiging biktima
ng karahasan mula sa asawang lalake dahil sa kagustuhang masunod o mangibabaw sa
mga desisyon. Dahil dito, maraming mga kababaihan ang hindi nabibigyan ng
pagkakataong lumago at makamit ang kanilang mithiin sa buhay.

 Dahil sa mahalagang papel na ginagampanan ng mga lalake sa pamilya at komunidad,


kailangang hubugin ang mga kalalakihan para sa mas responsableng pagdedesisyon at
pangangalaga sa pamilya. Kailangan silang hubugin para sila ay mas responsableng
katuwang ng kanilang asawa sa pagtataguyod ng pamilya.

1
 Ang KATROPA o Kalalakihang Tapat sa Responsibilidad at Obligasyon sa Pamilya ay
isang adhikain o movement na naglalayong hubugin at pagalawin ang mga kalalakihan
bilang responsableng indibidwal, magulang, at katuwang para sa ikakaunlad ng kanilang
pamilya at ng pamayanan. Ito ay pagsulong ng makabagong pananaw sa papel at
tungkulin ng mga kalalakihan sa lipunan na may pagpapahalaga sa kanilang
kakayahang maging responsible sa kanilang desisyon at maging tagasulong ng
kalusugan ng kanilang sarili at pamilya, pagpaplano ng pamilya, malusog at ligtas na
pagbubuntis ng asawa, at aktibong partisipasyon sa kaunlaran ng lipunan.

 Sa bawat lalakeng mahuhubog ng makabagong pananaw sa pagiging tunay na lalake,


inaasahang siya ay magiging punla o tagapagsulong ng pagbabago sa sarili niyang
pamilya, kabarkada, at sa buong komunidad.

2
Section 2
AKO BILANG LALAKE

Pambungad na Gawain

1. Ako’y Lalake, Siya’y Babae

 Maghanda ng mga magazines o newspapers, gunting, pandikit, brown paper, pentel


pen.
 Gumawa ng apat na grupo mula sa mga participants sa pamamagitan ng pagbibilang
hanggang apat.
 Bigyan ng bawat grupo ng mga kagamitang nabanggit.
 Ibigay ang mga sumusunod na instruction:
o Gumawa ang bawat grupo ng isang collage o imahe mula sa mga larawan o
teksto sa magazines o pahayagan na naglalarawan (sa anyo, pag-uugali, madalas
ginagawa, hanapbuhay, etc) ng pangkaraniwang babae at lalake.
o Iprisinta ang gawa ng bawat grupo sa plenary session pagkatapos ng 15 minutes.
 Sa pagproseso sa mga iprinsinta, isulat ang mga salitang naglalarawan sa babae at
lalake at gamitin ito sa discussion.

2. Ang Tunay na Lalake

 Bigyan ang bawat isa ng kopya ng matrix na nasa baba.


 Sabihing lagyan ng check ang kahon na tumutugma sa kanilang paniniwala sa mga
iba’t ibang pangungusap patungkol sa mga katangian ng tunay na lalake.

1-Hindi 2 – Hindi 3-
Katangian ng Tunay na Lalake
Naniniwala Sigurado Naniniwala
1. Ang pangunahing papel ng lalake ay
maghanap buhay at pangalawa na lamang
ang mangasiwa ng tahanan
2. Ang lalake ang dapat na nasusunod sa
mga desisyon sa bahay lalo na kung siya
ang naghahanap buhay
3. Nakakabawas sa pagkalalake ang

3
1-Hindi 2 – Hindi 3-
Katangian ng Tunay na Lalake
Naniniwala Sigurado Naniniwala
maglaba, mag-ayos ng bahay, at magluto
sa bahay
4. Kapag may sakit na HIV/STI ang lalake,
dapat hindi ito sinasabi sa asawa
5. Ang tunay na lalake ay hindi dapat
nagpapakita ng kahinaan, hindi umiiyak
sa harap ng mga anak o publiko para
maging matatag
6. Ang pagseguro ng kalusugan ng pamilya
ay responsibilidad ng asawang babae
7. Ang lalake ay sadyang madaling matukso
kaya likas sa kanya ang mambabae
8. Dapat laging matatag at hindi pabago-
bago ng desisyon ang tunay na lalake
9. Mas nakakalalake kung mas marami nang
karanasan sa sex o mas maraming naging
partner
10. May pagdududa sa pagkalalaki kung siya
ay walang asawa o partner

Mga Dapat Tandaan

 Mula pagkabata, naimulat na sa isipan ng bawat isa ang pagkakaiba ng babae at lalake.
Tinuturuan tayo kung ano ang dapat ginagawa ng babae at lalake; ano ang mga bagay
na panglalake at pangbabae; at, mahalaga sa lahat, mga papel na ginagampanan, pag-
uugali at pananaw para sa babae at lalake. Ito rin ang mga inaasahan at nagiging
sukatan ng babae at lalake. Kung kaya’t kapag hindi tugma ang nakikita sa isang babae
o lalake, ito ay nagiging sanhi ng tukso at minsan pagdidiskrimina.
 Mula pagkapanganak, meron nang inaasahan sa isang lalake. Ang lipunan ay nag-atas
na ng dapat pag-uugali, gawain, papel, patakaran at dapat inaasahan sa isang lalake.
Ang sukatan ng pagkalalake ay kabaliktaran ng pagkababae. Ang mga halimbawa nito
ay BALIKAN ANG RESULTA NG OPENING ACTIVITIES:
o Ang lalake ay mas malakas kaysa sa babae. Hindi dapat siya nagpapakita ng
kahinaan katulad ng pag-iyak at pagsasabi ng nararamdaman lalo na sa kapwa
lalake.
o Hindi pabago-bago ang desisyon kahit ito ay mali. Ang nabitawang salita ay dapat
panindigan at ang paglabag dito ay isang kahinaan. Siya ang nasusunod sa lahat ng
desisyon sa pamilya.

4
o Ang sukatan ng pagkalalaki ay madalas nababase sa dami ng sexual partners, ilang
beses makipagtalik, pagkatuli, at ilan ang anak. Kaya madalas, ang
pakikipagrelasyon sa hindi asawa ay kinukonsederang natural o normal lamang sa
mga lalake (ako’ lalake lamang kaya ako ay natukso). Ang walang anak o walang
asawa ay napagdududahan ang kanyang pagkalalake.
o May pangunahing responsibilidad na bigyan ng suportang pinansyal ang pamilya
bilang “haligi ng tahanan.” Kaya ang babae ay dapat nasa bahay lamang at hindi na
inaasahang tutulong ang lalake sa mga gawaing bahay.
o Ang karahasan ay madalas gamitin ng lalake para mapasunod ang babae o
maipahiwatig ang kanyang nararamdaman.
 Madalas, ang mga maling paniniwalang ito ay nagiging sagabal sa pag-unlad ng babae
at lalake. Ito ay madalas nagiging sanhi ng diskriminasyon, karahasan, at pang-aapi.
Halimbawa:
o Madalas na karahasan (e.g sekswal, pisikal, at economic) sa mga kababaihan;
o Pagkakulong ng babae sa gawaing bahay at walang sapat na pagkakataon para
makapag-aral, magtrabaho, at gumawa ng mga bagay na makapagpapa-unlad sa
kanyang sarili (e.g. overburden, gender stereotype, at gender bias);
o Mas mababang pagkilala sa kakayahan ng babae sa politika, ekonomiya at iba’t
ibang sector.
(TANUNGIN ANG MGA PARTICIPANTS SA KANILANG OPINYON
TUNGKOL SA EPEKTO NG MGA MALING PANANAW NA ITO)

 Sa kabila nito, likas sa mga lalake ang magpahalaga, magmahal, at mangalaga sa


kanilang pamilya. Sila ay nagsusumikap na matugunan ang mga pangangailangan ng
kanilang pamilya sa abot ng kanilang makakaya.
 Sa makabagong panahon, ang sukatan at inaasahan sa mga lalake ay nagbabago. Ang
tunay na lalake ay nasusukat sa:
o Pagiging responsable sa kanyang pagtugon sa iba’t ibang pangangailangan ng
kanyang pamilya, hindi lamang sa pinansyal, kasama na dito ang oras, suporta, at
gabay sa anak at asawa;
o Pagkonsulta at pagrespeto sa desisyon ng katuwang sa lahat ng bagay;
o Pagtulong sa pangangasiwa ng bahay at pag-aaruga at paggabay sa mga anak;
o Kakayahang maipahayag ang kanyang emosyon at nararamdaman;
o Pagiging mabuting huwaran sa mga anak;

5
o Malusog na pamumuhay (healthy lifestyle);
o Itinuturing niyang katuwang ang babae – kapantay niya sa kahalagahan, karapatan
at kakayahan:
o Pinapakita niya ito sa larangan ng magkasamang pagdedesisyon at bahaginan ng
gampanin sa pamilya, kasama na ang gawaing-bahay.
o Mahinahon nilang nilulutas ang kanilang alitan. Hindi kailan man gumagamit ng
dahas.

(TANUNGIN ANG MGA PARTICIPANTS SA KANILANG OPINYON


TUNGKOL SA SUKATAN NG ISANG MAKABAGONG LALAKE)

 Tapusin ang sesyon sa pagsabing: Ang pagkakaroon ng isang maayos at malusog na pamilya
na siyang pondasyon ng maunlad na lipunang may pantay-pantay na karapatan at pagkakataon
ang babae at lalake ay nakasalalay sa pagkilala ng mga lalake at babae sa mga balakid para
makamit ito. Ang pagiging magkatuwang ng lalake at babae sa pagtataguyod ng pamilya ay
nangangailangan ng isang pagbabago sa pananaw ng kayang gawin at mga gampanin (roles) ng
isang babae at lalake sa mga institusyong kanilang ginagalawan. Kabilang na dito ang pamilya,
paaralan, lipunan, komunidad, at iba pang mga kaugnayan. Mahalagang matanggap ng lalake
ang kanyang kalakasan at gamitin ito para maitaguyod ang pamilya at lipunan.

Pangwakas na Gawain

1. “Pangaral Ko sa Aking Anak”

 Sabihin sa participants na balikan ang kanilang naunang grupo.


 Bigyan ang bawat grupo ng papel na nakasulat ang mga sumusunod:
 Para sa Group 1 at Group 2 –

 Isang, araw lumapit ang iyong lalaking anak na teenager at sinabi sayo “‘Tay,
tinutukso po ako ng mga kaibigan ko, bakla daw ako kasi hindi pa ako tuli, hindi pa
raw ako ganap na lalaki. Tama po ba sila?
 Anong isasagot mo sa inyong anak?

 Para sa Group 3 at Group 4 –

6
 Meron kang isang kumpareng madalas mong makita o nababalitaang
nambubugbog ng asawa at nambababae. Minsan, nagkaraon kayo ng
pagkakataong makapag-usap at nakwento niyang gusto na niyang hiwalayan
ang kanyang asawa dahil ito ay losyang at hindi na raw siya napapaligaya.
Dahil ang asawa ay nakadepende lamang sa kanya, madali na lamang daw
niya gawin ito. Hinihingi niya ang iyong payo bilang kumpare niya.
 Anong ipapayo mo sa kumpare mo?

 Sabihan ang bawat grupo na isadula (role play) ang sitwasyong naka-atas sa kanila.
Ang kanilang kasagutan sa mga tanong sa bawat sitwasyon (case study) ay ibabahagi
bilang parte ng pagsasadula.

 Iproseso ang mga sagot at bigyang diin ang mga nabanggit na katangian ng
makabagong lalake.

2. “Si Idol”
 Bigyan ang bawat isang participant ng metacard at pentel pen.
 Sabihan silang umisip ng isang kilala o sikat na lalakeng kanilang ini-idolo at
hinahangaan at isulat sa metacard ang pangalan ng idolong ito.
 Pagkatapos isulat, hikayatin ang participants na ibahagi ang kanilang paliwanag
kung bakit nila itinuturing na idolo ang kanilang sinulat sa metacard.
 Bigyan ng buod ang mga ibinahagi at bigyang diin ang mga katangian ng isang tunay
na lalake.

7
Section 3
ANG AKING SEKSWALIDAD

Pambungad na Gawain

1. Ang Simbolo ng Aking Sekswalidad

 Ipakilala ang sesyon sa pambungad na mensahe: “Ang usapin ng sekswalidad ay


madalas hindi napag-uusapan sa pamilya, sa lipunan, at kahit sa mag-asawa. Subalit ang
sekswalidad ay isang napakahalagang bahagi ng ating pagkatao at ang maling pagkilala at
pagpapahiwatig dito ay nagdudulot ng mga problema sa tiwala sa sarili at sa
pakikipagrelasyon. Kaya ang sekswalidad ay mahalagang pag-usapan upang maging
masresponsable sa pagkilala at pagpapahayag nito. Sa sesyong ito, ito ay ating mas malalim
na pag-uusapan.”
 Sabihan ang mga participants na umikot sa loob ng kuarto at pumulot ng isang
bagay na nagsisimbolo o pwedeng maglarawan sa salitang “sekswalidad.” Pwede
silang kumuha sa sarili nilang gamit.
 Hikayatin ang mga participants na magbahagi ng kanilang ideya at opinyon kung
bakit nila nasabing ito ay naglalarawan ng sekswalidad. Habang nagbabahagi sila,
isulat ang mga salitang may kinalaman sa sekswalidad at i-ugnay ito sa susunod na
sesyon.

Mga Dapat Tandaan

 Sa pangkalahatan sa kulturang Filipino, hindi napag-uusapan ang mga bagay tungkol sa


“sex” and mga paksang may kinalaman sa sekswalidad. Isa itong usapin na
nakakahiya, maselan, sensitibo, at minsan ay bawal pag-usapan lalo na sa loon ng
pamilya, kahit sa mag-asawa. Ang malayang pagtalakay o pagbanggit nito ay
nagpapahiwatig ng kalandian o kawalan ng respeto sa kausap.
 Ang sekswalidad ng isang tao ay mahalagang bahagi ng kanyang pagkatao. Kaya ang
pagtanggap at pag-unawa nito ay makaktulong ng malaki para sa personal na pagkilala
sa sarili at pagpapayaman ng ating pagkatao.
 Ang pag-uusap tungkol sa sekswalidad ay makakatulong rin na magkaroon ng mas
responsableng pakikipagrelasyong sekswal.

8
Ano ang sekswalidad?
 Ito ay mahalagang bahagi ng ating kasarian at pagkatao. Ito ay patungkol sa sekswal na
nararamdaman, pagnanasa, atraksyon, pag-uugali, pag-iisip, pagmamahal, at
pakikipagrelasyon sa iba.
 Mula pagkabata, ang ating sekswalidad ay nabubuo at nahububog sa pagdaan ng
panahon base sa ating karanasan, pagkilala sa sarili, at pagbabagong pisikal sa ating
sarili. Ang mga pisikal na pagbabagong dulot ng “hormones” sa babae at lalake ay
naghuhubog ng sekswal na katangian ng isang indibidwal na siyang nagiging batayan ng
kanyang pagtanggap ng kanyang kasarian – pagiging babae at lalake. Ito rin ang
naghuhubog ng ating nararamdaman at pagnanasang makipagrelasyon sa iba – babae
man o lalake.
 Ang ating sekswalidad ay naipapahayag sa iba’t ibang pamamaraan. Ang iresponsable
at walang paggalang na pagpapahayag nito ay nagdudulot ng pagkasira ng relasyon at
pagsasamahan. Ito rin ay sanhi ng mababang tingin at pagtanggap sa sarili.
 Ang pagkakaiba-iba sa sekswalidad ay isang katotohanang dapat nating tanggapin at
igalang. Ito ay madalas personal na bagay at usapin kaya dapat itong bigyan ng respeto
at pag-unawa.
Mga Mahalagang Bahagi ng Ating Sekswalidad
1. Kasarian

 Sa lenggwaheng Filipino, ang kasarian ay kumakatawan sa a) pisikal na katangian ng


pagiging babae o lalake (biological sex) at b) katauhang pangkasarian (gender
identity).
Pisikal na Kasarian
 Ang pisikal na kasarian o pagiging babae o lalake ay nahuhubog ng pisikal na katangian
ng tao. Ang pinakamaliwanag na paglalarawan o pagtukoy sa kasarian ng isang tao ay
ang mga sekswal na katangian nila na bahagi ng reprodaktibong sistema ng tao.
 Mahahalagang bahagi ng reprodaktibong sistema o sekswal na katangiang pisikal ng
LALAKE:
o Ari ng lalaki o Penis – sex organ ng lalake na ginagamit sa pag-ihi at pakikipagtalik
upang maisalin ang sperm sa reproductive tract ng babae;
o Bayag o Testicles – gumagawa ng sperm;
o Epididymis – dinadaanan ng sperm;
o Vans Deference – dinadaanan ng sperm mula sa epididymis

9
 Mahahalagang bahagi ng reprodaktibong sistema o sekswal na katangiang pisikal ng
BABAE:
o Kapag nagdadalaga na ang babae, nag-uumpisa nang madevelop ang mga egg cell sa
kanyang ovaries o obaryo na gumagawa ng mga sex cell. Karaniwan, gumugulang
ng paisa-isa lamang ang mga egg cell. Nasa kaloob-looban ng puson ang mga
obaryo.
o Kapag pinakawalan mula sa obaryo ang tigulang/matured na itlog, nagkakaroon ng
ovulation. Naglalakbay sa oviduct ang pinakawalang itlog, isang tubong konektado
sa fallopian tube kung saan dumaloy ang itlog papunta sa uterus (matris) o sa labas
ngkatawan ng babae. Isang maliit na maskuladong hugis-peras na organ ang uterus
na sa pagitan ng mga obaryo. Maaaring lumaki at madebelop sa loob nito ang
fertilized o nabuong itlog. Nababanat ang mga maskuladong dingding ng matris
habang nahahati at lumalaki ang nabuong itlog.
o Kapag hindi nabuo ang itlog, lumalabas ito sa katawan ng babae sa isang puwang na
kung tawagin ay vagina. Hindi lamang ito ang silbi ng vagina. Dito rin dumadaan
ang sanggol habang isinisilang.

10
 Mga mensaheng dapat malaman tungkol sa pisikal na kasarian:
o Ang pisikal na kasarian ang tanging pinagkaiba ng babae at ng lalake. Ito ang
nakakaimpluwensya sa mga sekswal na damdamin at ginagamit sa pisikal na
pakikipagtalik o pagkikipagrelasyong sekswal.
o Ang pagkakaibang ito sa babae at lalake ay dapat igalang. Ang paggalang na
ito ang simula ng malusog at masayang pagsasamang sekswal.

Katauhang Kasarian (Gender Identity)


 Ito ang nararamdaman, pagtanggap, at kamalayan ng isang indibidwal tungkol sa
kanyang kasarian. Ito ay madalas naiimpluwensyahan ng personal at panglipunang
patakaran (social norms) at nakagisnang pag-uugali, asal, papel na ginagampanan, at
katauhan na dapat sinusunod at inaasahan sa isang babae at lalake.
 Ang mga katauhang kasarian o gender identity ay naipapahayag sa mga pag-uugali,
nararamdaman, at katauhang tulad ng a) “bakla” – mga lalaking may pakiramdam at
pagtanggap sa sarili bilang babae pero hindi kailangan mag-asal o manamit katulad ng
isang babae; b) “tomboy” – mga babaing may pakiramdam at pagtanggap sa sarili bilang
isang babae pero hindi kailangan mag-asal o manamit katulad ng lalake; c)
“transvestite”– mga babae o lalake na nagdadamit, o nag-aayos at nag-aasal ayon sa

11
kanilang katauhang kasarian; d) transsexual – mga babae o lalake na nagpapalit ng
pisikal na katangiang sekswal.
 Ang katauhang kasarian ay personal na desisyon at pakiramdam. Ito ay mahalagang
bahagi ng pagkatao na siyang nagiging batayan sa pakikipagrelasyon. Kaya
nangangailangan ito ng pagtanggap at paggalang. Ang mga taong may ganitong
sitwasyon at tao rin na may pantay na karapatan.
 Ang katauhang kasarian na hindi sang-ayon sa nakagisnang kasarian pagkapanganak ay
hindi isang sakit at abnormal. Sa panahon ngayon, ang dumaraming bilang ng mga
ganitong kalagayan at pagkatao ay tumatawag ng pagtanggap at pag-unawa at hindi
pangungutya at pagdidiskrimina. Ang panghuhusga sa katauhan ng isang tao ay hindi
batay sa kanyang kasarian pero kung ano ang kanyang ginagawa.

2. Oryentasyong Sekswal (Sexual Orientation)

 Ang oryentasyong sekswal ay mahalagang bahagi ng sekswalidad. Dito nakabase


ang mga desisyon, pakiramdam, at pag-aasal ng isang tao na may kinalaman sa
relasyong sekswal. Ito ay patungkol sa pakiramdam at pagpili ng ka -partner o
katuwang na may kasariang angkop sa kanyang katauhang kasarian.
 Base sa mga pag-aaral, ang mga iba’t ibang klase ng oryentasyong sekswal ay ang
mga sumusunod:
o Heterosexual – babae o lalakeng naaakit o may atraksyong sekswal sa
kasariang “salungat” (opposite sex) sa kanya – e.g. babae – naaakit sa lalaki,
lalake - naakit sa babae;
o Homosexual – babae of lalakeng naaakit o may atraksyong sekswal sa katulad
nilang kasarian (e.g. lalake sa lalake, babae sa babae);
o Bisexual – babae o lalakeng naakit sa anumang kasarian.
 Sa kasalukuyan, hindi pa masyadong naiitindihan kung paano nahuhubog ang
oryentasyong sekswal. Maaring sa karanasan o sa pisikal na proseso sa katawan
mula pagkasilang. Minsan hindi rin ito dahil sa pagpili o desisyon sapagkat
natural o kusa nila itong nararamdaman na kapag pinipigilan ay nagiging sagabal
sa kanilang paglago at pagunlad bilang tao. Ang sigurado lamang ay ang mga ito
ay bahagi na ng lipunan at katotohanang ating kinabibilangan.
 Bilang makabagong lalake at opisyales ng barangay, dapat na turuan ang mga
kabarkada, kapamilya, at kabarangay na tanggapin at igalang ang mga taong may
mga ganitong sitwasyon at pinagdadaanan. Iwasan ang pangungutya at
diskriminasyon base sa kasarian.

12
3. Pag-uugaling Sekswal (Sexual Behavior)

 Madalas ipahayag ang sekswalidad sa mga gawaing sekswal katulad ng


pakikipagtalik at sekswal na pagpapaligaya sa sarili. Ang malusog at masayang
pag-uugali o gawaing sekswal ay nagpapatatag o nagpapaganda sa relasyon at
nagkakapagpa-unlad sa sarili. Subalit ang hindi malusog at delikadong
pagpapahayag ng sekswalidad ay pwedeng ikapahamak ng isang tao at ng kanyang
katuwang.
 Ang mga tao ay gumagawa ng iba’t ibang pamamaraan ng pagpapahayag ng
kanilang sekswalidad. Ang pagtatalik (“sex”) ang pangunahing pamamaraan ng
pagpapahayag. May iba’t ibang dahilan kung bakit nakikipagtalik ang tao:
o Upang magka-anak;
o Upang mapasaya at makamit ang pagnanasang sekswal; at
o Upang mapaganda ang samahan (intimacy) ng magkatuwang.
 Ang relasyong sekswal ay mahalagang bahagi ng pagsasamang mag-asawa o
magkatuwang. Dapat ito ay ginagawa ng may paggalang at magkatuwang na
pahintulot (mutual consent). Hindi pwedeng isang tao lamang ang nagdedesisyon
at ipinipilit ang kanyang gusto kung kalian at paano gagawin ang pagtatalik.
o Ang pagtatalik ng mag-asawa ay madalas ginagawa para magka-anak. Subalit
ang pagtatalik ay pwede ring gawin ng mag-asawa para mapalapit at maganda
ang kanilang pagsasama. Kung ayaw pa nila magka-anak, maari silang
gumamit ng mga pamamaraan para maka-iwas sa pagbubuntis.
o Mainam na mag-usap ang mag-asawa sa kanilang sekswalidad upang maging
mas maayos ang kanilang pagsasama. Kasama na dito kung paano sila
magtatalik.
 Sa mali at hindi makataong pagpapahayag ng sekswalidad may mga taong
nabibiktima at nasasaktan. Ilan sa mga hindi malusog ng mga gawaing sekswal ay
ang mga sumusunod:
o Perversion – mga sikolohikal na sakit sa sekswalidad na madalas naipapahayag
sa hindi katanggap-tanggap na pamamaraan katulad ng:
 Incest – pakikipagtalik sa kamag-anak. Ito ay nakakapagdulot ng malaking
epekto sa pagkatao at paglaki ng mga bata at kababaihang nabibiktima.
 Peeping Tom – sekswal na gratipikasyong nakukuha sa pagsilip ng mga
pribado at maselang bahagi ng katawan ng isang tao, madalas sa babae.

13
 Fetishism – sekswal na gratipikasyong nakukuha sa pag-amoy at pagdikit sa
katawan ng mga bagay na isinusuot o ginagamit ng isang tao.
 Exhibitionist – pagkuha ng gratipikasyon o kasiyahang sekswal sa
pagpapakita sa publiko o sa ibang tao ng kanyang maselang bahagi ng
katawan o ng kanyang pakikipagtalik sa iba.
 Pedophilia – pakikipagtalik sa mga bata.
o Sexual abuse – mga pakikipagtalik na walang pahintulot at paggamit ng dahas
at pananamtala o pang-abuso sa kahinaan at sitwasyon ng biktima. Ang mga
halimbawa ay:
 Rape – pakikipagtalik na walang pahintulot ng biktima. Ito ay bawal sa
batas. Kahit ang mag-asawa ay maaring makasuhan ng rape.
 Sexual Harrassment – Pagpapahayag ng mga diwa at pagnanasang sekswal
ng isang nasa posisyon o mataas na katayuan (e.g. supervisor, teacher,
officer) sa mga babae o lalakeng nasa kanyang pangangalaga o
pamamahala.
 Exploitation and Prostitution – pakikipagtalik na may bayad. Madalas ito
ay dahil sa kahirapan. Ang mga babaeng nabibiktima ay madalas naabuso
at papagsamantalahan.

Iba pang dapat tandaan sa sekswalidad

Hindi Totoong Facts


Paniniwala
1. Ang lahat ng lalake ay  Ang pagkalalaki ay hindi nasusukat sa bilang ng nakatalik
gustong makipag-sex at o gaano kadalas ang pakikipagtalik
laging handang  May mga lalakeng ayaw lang talagang makipagsex dahil
makipagsex sila ay naghihintay ng tamang pagkakataon (e.g. kapag
nakapag-asawa).

2. May problema sa  Hindi dahil wala pang karanasan sa pakikipagtalik ay may


pagkalalake o katauhan dipirensya sa kanyang pagkalalake. Ang pakikipagsex ay
ng isang lalake kung may kaakibat ng responsibilidad at nangangailangan ito ng
wala siyang karanasan kahandaan.
sa sex
3. Ang mga lalake ay may  Pantay ang sekswalidad ng babae at lalake. Ang mga
mas mataas na lalake ay mas nagpapahayag ng kaniland sekswalidad
pagnanasa sa sex kaysa dahil sa “double standard” sa sekswalidad katulad ng
sa babae
4. Ang pagtatalik ay ang  Ang sex ay maaring gawin para ipahayag ang
tanging paraan para

14
Hindi Totoong Facts
Paniniwala
maipakita ng babae na pagmamahal. Pero isa lamang ito sa maraming paraan na
mahal niya ang lalake pagpapahayag ng pagmamahal ng magkatuwang.

Pagbuod
 Ang sekswalidad ay mahalagang bahagi ng pagkatao. Ito ay dapat pagyamanin at
paunlarin upang maging ganap ang pagtanggap at pagkilala ng isang tao sa
kanyang katauhan.
 Maraming gawain, pag-uugali at pag-aasal ng isang tao ang nakasalalay sa
kanyang pagtanggap sa kanyang sekswalidad.
 Ang pagkilala at pagtanggap sa sekswalidad ng isang tao ay makakatulong upang
mapalago siya. Ang pamilya at komunidad ay dapat humubog ng isang lipunang
may pagrespeto o paggalang sa sekswalidad ng bawat tao.
 Ang sekswalidad ay personal na usapin pero may epekto siya sa karelasyon,
pamilya at lipunan. Kaya nararapat na ang bawat tao ay nagpapahayag ng
kanilang sekswalidad sa malusog na pamamaraan at may kaukulang
responsibilidad.

Pangwakas na Gawain

1. Ang Aking Resolusyon

 Sabihan ang mga participants na magbigay ng tatlong (3) mahalagang natutunan nila
mula sa session at paano nila isasabuhay ito sa kanilang pang-araw-araw ng
pamumuhay.
 Ipakumpleto sa kanila ang mga sumusunod na pangungusap…
 Ang tatlong pinakamahalagang aral na aking natutunan sa sesyon ay…
 Dahil sa aral na ito, mula ngayon...
 Bigyan ang participants ng limang minuto para isulat sa metacard ang kanilang
opinyon.
 Sabihan silang ibahagi ang gawa nila sa buong grupo.
 Tapusin ang session sa pagsasabi ng mga sumusunod na mensahe:

15
 Bilang asawa at tatay, mahalagang masimula sa atin ang paggalang sa sekswalidad ng
mga nakakasalamuha natin lalo na sa pagitan ng mag-asawa. Mahalaga ring magkaroon
tayo ng malusog ang maydignidad na pamamaraan sa ating pagpapahayag ng ating
sekswalidad. Sa malusog na paggalang at pagpapahayag ng sekswalidad maari tayong
magkaroon ng isang pamilya at lipunang gumagalang sa karapatan at pag-unlad ng
bawat kasapi nito.

16
Section 4
MALUSOG NA PAMUMUHAY

Pambungad na Gawain

1. Mag-Exercise Tayo

 Maghanda ng music video na pang-exercise na pwedeng sundan ng mga


participants.
 Pagkatapos ng exercise, iproseso ang exercise sa pamamagitan ng mga sumusunod
na mensahe: “Isa sa mahalagang bagay para tayo ay maging responsible at may kakayanan
sa pagtatatuyod ng isang malusog at maunlad na pamilya ay ang pagseguro ng ating
kalusugan. Hindi natin magagampanan ang ating obligasyon sa pamilya ng maigi kung tayo
ay sakitin at hindi malusog. Sa sesyong ito, pag-uusapan natin kung paano mapapanatili at
mapapaganda pa ang ating kalusugan.”

Mga Dapat Tandaan

 Ang sikreto sa malusog na pamumuhay ay pagsasagawa ng mga maliliit na pagbabago


katulad ng paghakabang o paglakad ng mas madalas o malayo, pagbawas ng kunti sa
matatabang pagkain, o paginom ng maraming tubig. Ito ay mga maliliit na bagay na
pwedeng gawin para mamuhay ng malusog na walang biglaan at mahirap na
pagbabago.
 Madalas, ang taong hindi naninigarilyo, kumakain ng masustansiyang pagkain, at nag-
eehersisyo ay malusog at nasa katamtamang timbang.
Ano ang healthy lifestyle o malusog na pamumuhay?
 Ito ay pamamaraan ng pamumuhay na nagpapalaganap ng kalusugan at kaularan.
 Bakit mahalaga ang healthy lifestyle”
 Pinipigilan nito ang malalang sakit tulad ng sakit sa puso, diabetes, at cancer.
 Pinipigilan rin nito ang mga sakit sa baga.
 Pinipigilin nito ang maagang pagkamatay.
 Paano mamumuhay ng malusog:

17
1. Magkaroon ng sapat at masustansyang pagkain
 Kumain ng iba-ibang masustansyang pagkain araw-araw.
 Dagdagan ang pagkain ng mga talbos ng gulay (kamote, kakong, saluyot) at
mga dilaw na gulay (katulad ng kalabasa)
 Kumain ng mga prutas araw-araw (mga 400 grams)
 Kumain ng mga pagkaing mababa sat aba (fat) at cholesterol
 Katamtamang kain ng matamis at maaalat
 Kumain ng pagkaing mayaman sa calcium at iron
2. Balansehin ang energy at pagkain
 Ang pagkain ay nagiging enerhiya sa katawan na siyang nagpapagana dito.
Dapat balance ang enerhiyang nakukuha sa pagkain at sa enerhiyang nailalabas
sa mga pisikal na gawain ng tao.
 Kapag mas marami ang pagkain kaysa as enerhiyang nagagamit sa mga iba’t
ibang gawain ng tao, siya ay magdadagdag ng timbang;
 Kapag mas marami ang enerhiyang nagagamit sa mga pisikal na gawain,
mababawasan ang timbang.
3. Mag-exercise ng madalas
 Ang paggalaw o pisikal na gawain ay patungkol sa lahat ng klase ng paggamit at
pagkilos ng katawan katulad ng paglalakad, paglalaba, paglilinis, at iba pa.
 Ang ehersisyo ay mas mabigat at mas paulit-ulit na paggawa ng mga kilos para
mapanatili ang pisikal na kalusugan.
 Ang pagiging aktibo sa pagkilos ng katawan at pageehersisyo ay nagdudulot ng:
 Pagbawas ng pagkakasakit at komplikasyon sa sakit;
 Pagpalaganap ng masaya at masiglang karamdaman;
 Para epektibo ang pag-eehersisyo, kailangang: a) madalas (at least 30 mins per
day), b) medyo mahirap o mabigat gawin, at c) medyo mahaba.
 Kailangang komunsulta sa doktor bago magsagawa ng mabibigat na ehersisyo.
4. Iwasan ang paninigarilyo
 Ang paninigarilyo ay nakakapagpalala o nagdudulot ng mga iba’t ibang sakit sa
baga at paghinga, sakit sa puso, canser, at iba pa.
 May kinalaman din ang paninigarilyo sa pagkabaog o kawalan ng kakayahang
manganak. Masama rin ito sa pagbubuntis.

18
 Ang pagtigil sa paninigarilyo ay nababawasan ang dalang panganib nito sa
kalusugan. Sa anumang oras huminto ang isang tao sa paninigarilyo, ang
panganib ay nababawasan. Pagkatapos ng sampung taong hindi paninigarilyo,
ang panganib sa kalusugan ay katulad na lamang sa lebel ng hindi naninigarilyo.
 Mga dapat tandaan tungkol sa paninigarilyo:
 Kung hindo mo pa nasimulan, huwag nang subukan pa.
 Kung ikaw ay hindi madalas manigarilyo, tigilan mo na ngayon bago
maging adiksyon.
 Kung madalas kang manigarilyo, ang pagtigil ay nakakapagpabawas ng
panganib nito sa kalusugan.
5. Iwasan ang pag-inom ng alak (uminom ng katamtaman)
 Uminom ng katamtaman:
 1 ½ oz distilled beverage (e.g., gin)
 12 oz or 1 bottle beer
 4 oz or ½ glass wine
 1 oz or 1 jigger of 100 proof whiskey
6. Iwasan ang stress
 Iwasan ang sobrang kape para mabawasan ang hindi pagkamapakali;
 Mag-ehersisyo at mag-relax;
 Magkaroon ng positibong pananaw sa buhay at mga bagay-bagay kasama na dito
ang problema;
 Iwasan ang mga nakaka-stress na sitwasyon o gawin ang mga bagay na
nakakapagpagaan ng damdamin o nakakapagpasaya;
 Matutong pamahalaan ang oras ng maigi;
 Magkwento o maglabas ng damdamin sa taong iyong mapagkakatiwalaan.
 “An ounce of prevention is better than a pound of cure.” (Ang pag-iwas sa sakit ay mas
maganda kaysa sa paggagamot)

Pangwakas na Gawain

1. Ang Payo ng Barangay

 Bumuo ng apat na grupo mula sa participants.

19
 Sabihin sa participants ang mga sumusunod na instraksyon:
 Gusto ni Kapitan na ipalaganap ang malusog na pamumuhay o healthy lifestyle
sa mga kalalakihan. Tinawag niya ang grupo ninyo para gumawa ng isang
kampanya para dito. Binigyan niya kayo ng limang minuto para magplano kung
paano ninyo ito gagawin.
 Ang inyong task ay gumawa ng isang kampanya sa pamamagitan ng sayaw,
poster, kanta, pagsasadula, at iba pang pamamaraan para iparating ang mga
mahahalagang mensahe ng healthy lifestyle.
 Ang inyong kampanya ay dapat nagpapahiwatig ng mga mahahalagang mensahe
ng healthy lifestyle base sa nabaggit sa sesyon.
 Bawat grupo ay may 3 minuto para iprisinta ang kanilang kampanyang nagawa.
 Tapusin ang sesyon sa pagsasabing:
 Ang kalusugan natin bilang lalake ay mahalagang panatilihin sapagkat hindi natin
magagampanan ang ating tungkulin sa pamilya kung tayo mismo ay may sakit. Kapag
tayo ay may sakit, hindi lang tayo magiging pabigat sa pamilya, tayo din ay
mahihirapang itaguyod ang kapakanan ng bawat membryo ng ating pamilya. Kaya kahit
sa maliliit na pagbabago sa ating pamumuhay, ito ay magdudulot ng malaking
kaginhawaan sa kalusugan ng pamilya.

20
Section 5
PAGPAPAGANDA NG SAMAHANG MAG-ASAWA O
MAGKATUWANG

Pambungad na Gawain

1. Impossible Dream
 Ipanuod ang video ng “Impossible Dream” at iproseso ang gawain sa pamamagitan
ng mga sumusunod na katanungan:
o Paano ninyo mailalarawan ang samahan ng mag-asawa sa video? Bakit ninyo nasabi ito?
o Ano ang nararamdaman ninyo sa inyong napanuod?
o Anong bahagi ng video ang nangyayari pa rin sa kasalukuyan?
 Tapusin ang sesyon sa pamamagitan ng mga sumusunod na salita:
o Bilang lalake, meron tayong malaking papel na ginagampanan sa pagpapatatag ng
samahan natin ng ating asawa o katuwang. May mga ginagawa tayo na sa tingin natin
ay tanggap ng lipunan bilang lalakeng asawa pero minsan ito ay nakakasakit at
nakakasira ng samahan. Sa sesyong ito, pag-usapan natin kung ano ang mga elemento ng
maganda at matatag na pagsasama at palalimin ito sa pamamagitan ng inyong personal
na karanasan. Ating pag-usapan kung ang pagtaguyod ng isang magandang samahang
mag-asawa ay posible o isang “impossible dream.”

Mga Dapat Tandaan

Session 5.A. Pagpapahalaga sa Aking Katuwang


 Ang pagtataguyod ng isang matibay na samahang mag-asawa o mag-partner ay
nagsisimula sa pagpapahalaga sa bawat isa. Kailan ang huling pagkakataong nabigyan
mo ng pagpapahalaga o naipahayag mo ang iyong pagpapahalaga sa iyong katuwang?
Madalas, sa pagtakbo ng panahon, ang pagsasama ay nababale-wala, bumababaw ang
pagpapahalaga lalo na kung ang magkatuwang ay magkalayo o hindi nag-uusap ng
madalas.

21
TANUNGIN SA PARTICIPANTS: Ano ang nagustuhan mo sa iyong asawa o
katuwang kaya mo siya pinakasalan, niligawan o kinasama?
(KUNIN ANG KWENTO AT PAGBABAHAGI NG MGA PARTICIPANTS.
IPROSESO ITO SA PAMAMAGITAN NG PAGBIBIGAY DIIN SA MGA
SUMUSUNOG NA PUNTOS:)

 Paano natin mabibigyan halaga ang ating katuwang?


o Laging balikan kung ano ang nagustuhan mo sa iyong katuwang. Ang mga
bagay na ito ang siyang makakatulong sa pag-ayos ng anumang hindi pagkaka-
unawaan o hindi pagkakasundo. Kapag dumating ang panahong unti-unting
nagsasawa ang mag-asawa sa isa’t isa, mawawala ang pagpapahalaga at maari
itong humantong sa hiwalayan. Ang mga bagay na nakapagpatibok ng puso mo
o pagkabighani mo sa iyong katuwang ang pwede mong balikan upang
mabigyan mo ng halaga ang iyong katuwang.
o Sabihin ang iyong pagpamamahal. Maraming lalake ang hindi masyadong
mapagpahayag ng kanilang nararamdaman. Ang pagsabi ng “I love you” ay
simple pero malaking bagay sa mga kababaihan. Ito ay dapat sinasabi ng buong
puso.
o Alamin at suportahan ang plano ng iyong katuwang para sa kanyang
ikakaunlad. Suportahan ang asawa o katuwang sa kanyang balak gawin sa
buhay lalo na kung ito ay makakatulong sa kanyang paglago o pag-unlad.
Laging bigyan ng puwang ang kanyang opinyon at balakin para sa kanyang sarili
at sa pamilya. Sa abot ng iyong makakaya, ugaliing magparaya para sa
ikakaunlad ng bawat isa.
o Ipagdiwang ang mahahalagang okasyon na may kinalaman sa inyong
relasyon. Tandaan at alalahanin ang mga okasyong mahalaga sa inyong dalawa
katulad ng birthday at anniversary. Kung kaya, ipagdiwang ito ng simple at
magpakita ng pasasalamat sa mga okasyong ito. Sa karamihang babae, sila ay
lubos na nasisiyahan kung ang mga okasyong ito ay naaalala ng mga lalake.
o Magkaroon ng oras para sa inyong dalawa lamang. Ipagpatuloy ang
panliligaw kahit na kayo ay mag-asawa na o nagsasama na. Ang paminsan-
minsang paged-date o pagbabakasyon ng kayong mag-asawa lamang ay
nakakatulong sa pagpapahayag ng pagpapahalaga sa iyong katuwang.
o Palagiing kontakin at kumustahin ang katuwang kapag ikaw ay malayo.
Iparamdan na pinapahalagahan mo ang iyong asawa sa palagiing pagkontak sa
kanya lalo na kung ikaw ay malayo. Sa ganitong paraan, napupunuan ang mga

22
puwang dulot ng iyong distansya. Ito ay siguradong kanyang mabibigyan ng
halaga.

Session 5.B. Elemento ng Magandang Pagsasama


 Para lalong tumatag ang pagsasama, ang mga sumusunod na elemento ng isang
magandang pagsasama ng mag-asawa at magkatuwang ay dapat nating isaalang-alang at
panatilihin:
(LAGING TANUNGIN ANG MGA PARTICIPANTS SA KANILANG OPINYON
TUNGKOL SA BAWAT ELEMENTO NG MAGANDANG SAMAHAN)
o Paninindigan sa Relasyon (Commitment)
 Ang mag-asawa ay dapat may paninindigan sa kanilang relasyon. Kung ang
mag-asawa ay naninindigang patatagin at pagandahin ang kanilang samahan sa
kabila ng kahirapan at mga hindi pagkakaunawan, magkakaroon sila ng mas
mahabang masayang pagsasama.
 Ang mag-asawang madaling sumusuko sa pag-aayos ng pagsasama sa gitna ang
problema at personal na interest lamang ang iniisip ay hindi magtatagal.
 Kasama sa paninindigan ang pagiging handang magsakripisyo at
pagpapakumbaba para sa pagsasaayos ng samahan.
o Pagmamahal at respeto (love and respect)
 Maraming paraan para maipakita natin ang ating pagmamahal. Ang pinakadulo
ng lahat ng ito ay ang pagpapahalaga sa isa’t isa. Ang pagmamahal ang
nagbibigkis sa mag-asawa sa gitna ng mga pagsubok.
 Ang pagmamahal ay nangangahulugan ng pagtanggap sa anumang katauhan ng
ating katuwang. Kahit anong mangyari, ang pagmamahal na ito ang
magpapabalik sa atin sa samahan.
o Pag-uusap (Communication)
 Ang malinaw na pag-uusap o komyunikasyon ay mahalagang elemento ng
pagsasama. Maraming samahan ang nawawasak dahil sa kakulangan ng
komunikasyon.
 Ang malaya at bukas na pag-uusap ay nagpapagtibay ng samahan sa
pamamagitan ng pag-unawa as interest, mga kagustuhan, at nararamdaman ng
ating katuwang. Ang pagkakaintindihan ay nakakamit lamang sa pamamagitan
ng bukas na komunikasyon.

23
 Ano mang gusot sa samahan, dapat itong pinag-uusapan para hind imaging sanhi
ng palagiang pag-aaway at hindi pagkakaintindihan na kapag naipon ay madalas
nagiging dahilan ng hiwalayan.
o Pakikiramay (Empathy)
 Ang mag-asawa at magkatuwang ay dapat magkaramay sa hirap at ginhawa.
Ang pakikiramay o empathy ay nangangahulugan ng pag-unawa at pagtanggap
ng pananaw, nararanasan, at nararamdaman ng katuwang sa pamamagitan ng
paglagay ng sarili sa kanilang kinalalagyan.
 Ang pagdamay ay mahalaga sa pag-unawa at pag-ayos ng hindi
pagkakaunawaan. Ito ay mahalaga rin sa pagrespeto ng karapatan at katauhan
ng bawat isa.
o Pagtanggap (Acceptance)
 Ang pagtanggap ay isa ring mahalagang sangkap sa maganda at matiwasay na
pagsasama. Ang pagtanggap sa kahinaan, pinanggalingan at sitwasyon ng
katuwang ay bahagi ng pang-unawa at pagmamahal. May mga bagay na hindi
na kayang baguhin na kailangang bigyan ng mas malawak na pag-unawa upang
mapanatili ang magandang samahan.
 Subalit ang pagtanggap ay hindi nangangahulugan ng pagpapaubaya at
paghikayat sa mga maling bagay. Kaakibat ng tunay na pagtaggap ang
pagtutulungan ng magkatuwang upang makagawa ng hakbang upang unti-unting
mabago ang hindi magandang bagay na nakakasagabal ng matiwasay na
samahang mag-asawa. Dapat tanggapin ang kamalian pero ang sunod na
gagawin rito ang pagsumikapang iwasto ito para sa magandang pagbabago.
 Ang pagtanggap ay hindi rin nangangahulugan ng pagiging tahimik sa mga
bagay na hindi maganda. Ang pagtanggap ay pagharap sa problema at ang
desisyong bigyan ito ng kaakibat na solusyon na ang iniisip ay ang ikakaganda at
ikakaunlad ng samahang mag-asawa.
o Pagtitiwala at Pagiging Tapat (Trust and Loyalty)
 Ang pagtitiwala ang pondasyon ng isang pangmatagalan at makatotohanang
samahan. Ito ang nagbibigay ng kahulugan sa anumang pagsasama. Kung wala
ang tiwala sa isang relasyon, ito ay mababaw at hindi makahulugan sapagkat
pawang pagbabalat-kayo ang magiging takbo ng pakikipagrelasyon.
 Ang tiwala ay pagsusuko ng sarili sa katuwang. Kapag ito ay nawala o nasira,
mahirap na itong ibalik nang buong-buo (may lamat na).
o Pagkakaroon ng magandang samahang sekswal

24
 Ang masaya at magandang samahang sekswal ay ang pagkakuntento sa sekswal
na pagsasama. May paggalang at pagmamahal sa pagpapahayag ng sekswalidad
sa isa’t isa.
o Matatag na katayuang pinansyal (financial security)
 Ang pag-aaway ng mag-asawa ay madalas dahil sa isyu ng pera. Ang
pagkakaroon ng matatag na katayuang pinansyal ay makakatulong para
matugunan ang pangangailangan ng pamilya, mabawasan ang stress na dulot ng
kawalan ng pangtustos, at makakatutok sa pagpapalalim ng samahan.
 Dapat maging matalino sa paggastos sa mahahalagang bagay sa pangangailangan
ng pamilya. Sabay ninyong pag-usapan ang mga pangangailangan at mga
kailangan gastusin para maiwasan ang pag-aaway tungkol sa pera. Kapag
dumating sa puntong may hindi pagkaka-unawaan sa pera, mahalagang mag-
usap ng maigi at maging bukas sa anumang pwedeng pamamaraan sa pagresolba
ng problema.
o Paglalagay ng Diyos sa gitna ng samahan o relasyon
 Ang bawat samahan ay nanggaling sa biyaya ng Diyos kaya marapat lamang na
Siya ang gawin nating pundasyon at sentro ng pagsasama. Ang matibay na
samahan ay nangangailangan ng biyaya ng Diyos. Kapag may mga hindi
pagkakaunawaan, laging ipaubaya ang mga ito sa Kanya na siyang magiging
sandalan ng mag-asawa.
 Laging patatagin ang ispiritwal na bahagi ng pagsasama sa pamamagitan ng
sabayang pagdarasal at pagsasawaga ng mga gawaing ispiritwal. Mainam ba
ibahagi ito sa lahat ng miyembro na pamilya.
(TANUNGIN ANG MGA PARTICIPANTS KUNG ANO PA ANG
MAIDADAGDAG NILANG MAHALAGANG ELEMENTO NG MASAYANG
PAGSASAMA BASE SA KANILANG KARANASAN)

Pangwakas na Gawain (1)

1. Love Letter
 Sabihan ang mga participants na isipin at ilagay nila ang kanila sarili sa mga
sumusunod na sitwasyon:
 Sa kasamaang palad, kayo ay nadiagnose o nasurian ng isang malalang sakit at
nabigyan lang kayo ng ilang araw para mabuhay. Sa natitirang oras na ito, paano ninyo
ipapahayag ang inyong nararamdaman, pasasalamat, at pagmamahal sa iyong asawa o

25
katuwang. Sa pamamagitan ng isang love letter, sumulat sa iyong asawa at sa huling
pagkakataon, sabihin sa inyong asawa ang inyong nararamdaman at pagmamahal.
 Pagkatapos magawa ng love letter, tanungin ang mga participants kung meron
gustong magbahagi ng kanyang ginawa.
 Sabihan ang mga participants na itago ang kanilang ginawa at ibigay sa kanilang
asawa kung may pagkakataon.
 Isara ang gawain sa pamamagitan ng pagbibigay diin sa mga napag-usapan sa
sesyon.

Session 5.C. Pangangalaga sa Kalusugan ng Babae o Ina sa kanyang


Pagbubuntis

(SABIHAN ANG MGA PARTICIPANTS NA BALIKAN ANG KANILANG


KARANASAN NUNG ANG KANILANG ASAWA O KATUWANG AY
NABUNTIS. TANUNGIN KUNG ANO ANG MGA BAGAY-BAGAY NA GINAWA
NILA PARA SUPORTAHAN ANG KANILANG ASAWA HABANG SILA AY
NAGBUBUNTIS.)

 Ang pangangalaga sa kalusugan ng ina habang nagbubuntis ay mahalaga para sa ligtas


na panganganak. Ang responsibilidad na ito ay hindi lamang ng babae pero ng asawa o
katuwang na lalake rin. Maraming desisyon ang ginagawa ng mga lalake na minsan ay
nakakaapekto sa kalusugan ng mga kababaihang nagbubuntis.
 Upang mabigyan natin ng mas malalim na pagpapahalaga ang pangangailangang
pangalagaan ang pagbubuntis ng mga kababaihan, pag-usapan natin ang mga
sumusunod na katotohanan:
o Mula sa datos mula sa 2012 Family Health Survey (FHS) ng Philippine Statistics
Authority (PSA), merong 221 nanay na namamatay dahil sa pagbubuntis at
panganganak kada 100,000 na panganganak.
o Merong naitalang 400,000 kaso ng aborsyon kada taon. Marami sa mga kasong ito
ang mula sa kabataan. Ang aborsyon ang isa sa mga pangunahing dahilan ng
pagkamatay ng mga ina.
o Isa sa sampung kababaihang ay nakaranas ng karahasan habang nagbubuntis (Safe
Motherhood Survey).
o Ang ilan sa mga pangunahing sanhi ng pagkamatay ng mga nanay habang
nagbubuntis o nanganganak ay ang mga sumusunod:

26
 Komplikasyon dahil sa panganganak;
 Hindi panganganak sa pasilidad at ng doctor o professional na
tagapagpanganak;
 Hindi pagpapacheck-up o walang plano sa panganganak; at
 Walang kaukulang suporta mula sa asawa at pamilya.

(TANUNGIN KUNG ANO ANG MGA KARANASAN NG MGA PARTICIPANTS


TUNGKOL SA PAGBUBUNTIS NG KANILANG ASAWA)

 Upang mapangalagaan ang asawa o katuwang na nagbubuntis at maseguro ang kanilang


kalusugan at kaligtasan, ang mga sumusunod ay dapat ginagawa ng lalakeng katuwang:
o Dapat magpa-prenatal check-up siya nang hindi bababa sa apat na beses;

o Sa pagpapacheck-up ni misis, siguraduhing magawa sa kanya ang mga


sumusunod:
 Makuhanan ng kanyang health history at masuri ang kanyang katawan;
 Makuhanan ng kanyang blood pressure (BP) at timbang;
 Magawan siya ng mga laboratory tests tulad ng pagsusuri ng dugo o ihi;
 Mabigyan siya ng iron na may folic acid;
 Mabakunahan siya laban sa tetano;
 Mapayuhan siya tungkol sa malusog na pamumuhay, paggawa ng birth plan,
pagpapasuso at pagpaplano ng pamilya pagkapanganak;
o Mag-birth plan kayo;

27
 Dalhin agad sa ospital kung may emergency signs si Misis;
 Dapat manganak si Misis, sa tulong ng midwife, nars o doktor, sa health center,
ospital o lying-in clinic;
 Siguraduhing naka-enroll sa Philhealth
 Alamin ang mga pasilidad na accredited ng Philhealth
 Alamin kung saan siya manganganak, kailan, at paano pupunta doon at kung
sino ang makakasama niya
 Maghanda ng mga gamit na kakailanganin nila ni baby
 Magsimulang mag-ipon
 Alamin ang emergency signs, emergency contact numbers at mga dapat gawin
o Bantayan ang mga emergency signs. Dalhin agad sa ospital si Misis, kung mangyari
sa kanya ang alinman sa mga sumusunod na emergency signs:
 Pagdurugo sa pwerta;
 Kombulsyon o pagkawala ng malay;
 Matinding pananakit ng ulo na may kasamang panlalabo ng paningin;
 Mataas na lagnat at panghihina;
 Matinding pagsakit ng tiyan;
 Mabilis o mahirap na paghinga; at
 Maagang pagputok ng panubigan.
o Suportahan si Misis upang manatili siyang malusog habang nagbubuntis.
Mahalaga para sa kay Misis at sa inyong baby na manatili siyang malusog habang
siya ay buntis. Mga dapat gawin:
 Kumakain siya ng sapat at masustansyang pagkain;
 Uminom nang mula 8 hanggang 10 basong tubig araw-araw;
 Iniiwasan ang kumain ng ma-aalat;
 Nag-ehersisyo nang angkop sa buntis at naglalakad-lakad;
 Malinis sa pangangatawan at ngipin;
 Hindi uminom ng alak o manigarilyo; at
 Hindi uminom ng gamot na hindi kumukonsulta sa midwife, nars o doctor.
o Hikayating manganak lang sa health center, ospital o lying–in clinic. Mas ligtas
doon dahil:

28
 Mga dalubhasang midwife, nars o doktor na tutulong sa kanyang panganganak;
 Kumpleto at malinis (sterile) na mga gamit at supplies;
 Wasto at agarang lunas, at referral sakaling magkaroon ng emergency; at
 Bakuna laban sa Hepatitis B at BCG para kay baby, na ibinibigay sa kanya sa
loob ng 24 oras matapos sya ipanganak
o Ang mga sumusunod ay dapat gawin kung si Misis ay manganganak na.
 Pumili at sabihan ang gusto mong makasama para masuportahan ka habang
nagle-labor at nanganganak; at
 Uminom, maglakad-lakad at maupo o tumayo sa posisyon na gusto niya habang
nagle-labor.
o Pagkatapos niya manganak:
 Hilingin na ilagay agad nang padapa si baby sa tiyan ni Misis, balat-sa-balat
(skin-to-skin), at kumutan para di ginawin;
 Sa loob ng isang (1) oras pagkapanganak, hayaang kusang sumuso si baby at
kusa ring tumigil;
 Hilingin na laging nasa tabi ni Misis si baby at huwag silang paghiwalayin;
 Pinakamainam kung gatas lang ni Misis ang ipapasuso kay baby mula
pagkapanganak hanggang anim na buwan para siya ay maging mas malusog at
matalino;
 Ang ekslusibong pagpapasuso ay pagbibigay kay baby ng tanging gatas ng ina
lamang at:
 Walang tubig, juice o katas
 Walang vitamins na hindi inireseta ng doktor
 Walang gatas sa bote
 Kung si Misis ay nagpapasuso kay baby, maaari ding maantala ang kanyang
pagbubuntis kung:
 Ekslusibo ang pagpapasuso nang anim (6) na buwan
 Ang inyong baby ay wala pang anim (6) na buwan
 Hindi pa bumabalik ang kanyang regla
o Samahan siyang magpacheck-up kung sa loob ng 48 oras ay makaranas siya ng
emergency signs gaya ng matinding pagdurugo, lagnat, o iba pa;
o Samahan siyang magpacheck-up sa loob ng isang linggo pagkatapos niyang

29
Pangwakas na Gawain (2)

1. Kampanya ng Barangay
 Bumuo ng apat na grupo mula sa participants.
 Sabihin sa participants ang mga sumusunod na instraksyon:
Gusto ni Kapitan na ipalaganap pangangalaga sa mga kababaihang nagbubuntis. Tinawag
niya ang grupo ninyo para gumawa ng isang kampanya upang ipalaganap ito. Anong
kampanya ang inyong gagawin na nagpapalaganap ng mga napag-usapan natin tungkol sa
pangangalaga sa mga inang nagbubuntis? (Ang kampanya ay pwedeng kanta, drama, o
pangngangaral sa kalalakihan).
 Bigyan ng 5 minuto ang bawat grupo para gawin ang kampanya.
 Iproseso ang kanilang mga gawain at bigyan diin ang mga pangunahing mensaheng
napag-usapan sa sesyon.

30
Section 6
RESPONSABLENG PANGANGALAGA NG AKING MGA
ANAK

Pambungad na Gawain

1. Kwento ng Isang Ama


 Ipanuod ang isang video tungkol sa isang tatay at anak. Iproseso ang kwento gamit
ang mga sumusunod na tanong?
o Anong bahagi ng video ang nakaantig sa inyong damdamin? Bakit?
 Tapusin ang sesyon sa pamamagitan ng mga sumusunod na salita:
Nang ipinanganak ang anak ninyo, ano ang inyong naramdaman? Ano ang nararamdaman
ninyo sa ngayong lumalaki na siya? Masasabi mo ba sa iyong sarili na nagampanan mo ang
iyong tungkulin bilang ama?

Sa sesyong ito, ating pag-uusapan ang mga tungkulin ng isang ama sa kanyang anak. Ang
inyong mga karanasan ang siyang makakapagpalinaw sa atin kung anu-ano ang mga
tungkuling ito.

Mga Dapat Tandaan

 Bilang ama, meron tayong tungkulin sa ating mga anak upang sila ay mapalaki ng
maayos, responsible, at higit sa lahat, matulungan silang maabot ang kanilang pangarap
at inaasam sa buhay.
 Ilan sa mga tungkulin ng tatay sa anak ay ang mga sumusunod:
o Pagbibigay ng pangunahing pangangailangan para mabuhay ng maayos;
 Ang pagseguro ng tamang pangangailangan sa pagkain, damit, pamamahay,
edukasyon, kalusugan, nutrisyon, at iba pa ay isa sa mahalagang tungkulin ng
tatay.
o Pangangalaga at pagmamahal sa kanila ng walang kondisyon;
 Ang bawat tatay ay may kanya-kanyang pamamaraan para maipakita ang
kanilang pagmamahal sa anak. Ang pinakabuod ng lahat ng ito ay pagbibigay ng
pagpapahalaga sa mga anak, pagpaparamdam na sila ay nabibigyan ng sapat na
panahon at importansya.

31
o Pagdisiplina at pagpapalaki ng maayos sa mga anak
 Ang ama katuwang ng ina ay dapat binibigyan ng maayos na gabay ang kanilang
anak na:
 Magkaroon ng maganda at tamang pagpapahalaga (values) at basehan ng
moralidad para sa kanyang pagdedesisyon;
 Magkaroon ng pangarap at kakayahang makamit ito;
 Maging responsable at may pananagutan sa kanyang ginagawa at mga
desisyon;
 Maging responsable sa kanyang karelasyon – sa pamilya, barkada, at
katuwang; at
 Magkaroon ng integridad at mabuting pagkatao.
 Sa pagdidisiplina ng anak at pangangaral sa kanila paano mabuhay, ang
magulang ang dapat maging huwaran o modelo.
o Paghubog sa kakayahan nilang maging responsible sa pakikipag-ugnayan sa kapwa
 Mabigyan ng tamang edukasyon sa pagiging responsableng mamamayan at
pagpapahalaga sa kultura
o Paghubog sa kakayahang maging responsible sa paggamit sap era, oras at iba pang
yaman (Hal: pagdisiplina sa tamang paggamit at pagpapahalaga sa pera);
o Paghubog ng takot sa Diyos
 Ano ang mga balakid sa pagiging mabuting ama?
o Mga maling paniniwala sa pagiging “macho” at tunay na lalake:
 Ang pag-aaruga sa mga anak ay inaasahan lamang sa mga nanay;
 Ang tatay ay dapat maging matapang sa mga anak, hindi nagpapakita ng
kaninaan at emosyon kaya madalas hindi nakikipag-usap sa mga anal; at
 Ang mga tatay ay ang nasusunod sa tahanan kaya kailangan niyang panindigan
anuman ang kanyang sasabihin.
o Kakulangan sa oras sa anak at pamilya
 Ang mga tatay ang madalas naghahanap buhay at ang nanay ang pambahay;
 Hindi siya madalas tumutulong sa pag-aaruga ng mga bata;
 Kuntento na nakakapagbigay ng kabuhayan;
 Maraming mga tatay ang nahihirapang magbigay ng kalidad na oras dahil sa
trabaho at posisyon sa lipunan;
o Pagka-iresponsable o hindi pananagutan sa kanyang tungkulin

32
 Pag-iwan sa nanay o katuwang dahil sa hindi kahandaang panagutan ang
kaniyang responsibilidad;
 Pagkakaroon ng ibang prayoridad at pagpapahalaga; at
 Pagkakaroon ng masamang bisyo.
 Paano mapapaganda ang samahan ng tatay-at-anak. Sa pagpapaganda ng samahan
ng tatay at anak, kailangan ng ORAS.
o O - ras para sa pag-aalaga at pakikipaglaro/pakikinig/pakikipag-usap sa mga anak
 Ang simpleng pakikinig sa kwento ng mga anak ay isang mahalagang
pagpapakita na sila ay nabibigyan ng mahalagang panahon at oras. Ito rin isang
pamamaraan upang malaman ng tatay at nanay ang mga pinagdadaanan ng
anak upang magabayan niya ito o mabigyan ng tamang pangangaral at suporta.
o R – esponsibilidad sa pagbibigay ng pangangailangan ng pamilya
 Hindi lamang pangangailangang pisikal ang kailangang maibigay ng ama sa
pamilya at anak. Kasama rito ang kalidad na panahon, suportang moral,
emosyonal, at ispiritwal.
 Hindi malalaman ng ama ang pangangailangan ng anak kung ito ay hindi niya
nakakasalamuha at nakakausap ng madalas at malalim.
o A – tensyon sa ginagawa at mahahalagang pangayayari sa buhay ng anak at pamilya
 Mahalaga sa anak ang atensyon at suportang naibibigay ng magulang lalo na sa
mga panahon at okasyong mahahalaga sa kanya. Malaking bagay sa anak kung
ang magulang ay nasa kanyang kaarawan, unang pagpasok sa paaralan,
graduation, at iba pang okasyong dapat kasama ng anak ang magulang.
 Kasama sa atensyon ang pagbibigay ng papuri at pagkilala sa mga nagawang
maganda ng anak. Ang pagpuring ito ay mahalaga sa paghubog ng pagtitiwala
ng anak sa sarili at sa kanyang kakayahan at ng pagpapahalaga sa tagumpay at
mabuting gawain.
o S – akripisyo para sa kapakanan ng anak at pamilya
 Ang sakripisyo ay pagpapasyang gumawa ng isang bagay na may mas
magandang hangarin kapalit ng isang bagay na mahirap palagpasin o
nakagawian. Sa pagiging mabuting ama, may mga bagay na dapat nitong
pagpilian – bisyo o oras para sa anak o pamilya, pakikisama sa barkada o
pagsuporta sa okasyon ng anak, at iba pa. Ang isang mabuting ama ay
binibigyang prayoridad ang pagsuporta sa anak kapalit ng hirap at pagbigay ng
mga bagay na personal na nakakapagpasaya sa kanya.

33
Pangwakas na Gawain

1. Payo ng Isang Ama


 Sabihin sa participants ang mga sumusunod na instraksyon:
 Habang kayo ay nagpapatrol sa barangay, may isang batang nagsumbong sa inyo na
siya ay binubugbog ng kanyang tatay. Dahil sa ordinansa ng inyong barangay na
nagbabawal sa pambubugbog sa anak, pinapunta ninyo ang tatay sa barangay para
pangaralan. Ano ang sasabihin nyo sa tatay?
 Sa isang metacard, isulat ang sasabihin sa tatay base sa ating napag-usapan.
 Bubunot ng pangalan ng 3 tatlong participants upang magbahagi sa grupo ng kanyang
sinulat.
 Bigyan ng 5 minuto ang bawat grupo para gawin ang sagot.
 Iproseso ang kanilang mga gawain at bigyan diin ang mga pangunahing mensaheng
napag-usapan sa sesyon.

34
Section 7
PAGPLANO NG PAMILYA

Pambungad na Gawain

1. Isang Malaking Pamilya


 Ipalabas ang video ng bagong infomercial ng DOH sa family planning. (Option 2:
Magpakita ng mga pictures ng maraming anak na naghihirap at pamilyan kunti lang
ang anak na masaya at malulusog)
 Iproseso ang panonood sa pamamagitan ng mga sumusunod na tanong?
o Ano ang mensaheng sinasabi ng advertisement o larawan? Ano ang importansya ng
bilang ng anak sa kaunlaran ng pamilya?
o Sa inyong palagay, ano ang family planning? Ano ang kahalagahan nito sa pagiging
responsableng magulang?
 Ikonekta ang mga sagot sa pagpapakilala sa susunod na sesyon.
o Ang pagiging responsableng tatay at magulang ay nangangailangan ng kakayahang
mabigyan ng pangangailangan ang mga kasapi ng pamilya sa kasalukuyan at sa
hinaharap. Upang maseguro ang kakayahan ng magulang na mabigyan ng magandang
kinabukasan ang anak, kailangangan maplano ito na maigi ng magkatuwang.

Mga Dapat Tandaan

 Ang pagtatag at pagtataguyod ng isang pamilya base sa pagiging responsableng


magulang ay isang karapatang pinoprotektahan ang konstitusyon. Ang pabuo ng
pamilya ay isang karapatan na may kaakibat na responsibilidad partikular ang
pagbibigay kakayahan sa bawat kasapi na magkaroon ng maganda kalagayan ngayon sat
sa hinaharap.
ITANONG SA MGA PARTICIPANTS:
 ANO ANG MGA PANGARAP NINYO SA INYONG PAMILYA?
 ILAN ANG GUSTO NINYONG MAGING ANAK?
 SA TINGIN BA NINYO AY MAKAKAMIT NINYO ANG INYONG
PANGARAP KUNG KAYO AY MAGKAKA-ANAK PANG MULI?

35
 Ano ang Family Planning o pagplano ng pamilya? Ito ay ang gawain at kakayahang
maplano at magkaroon ng mag-asawa o magkatuwang ng ninanais na bilang at tamang
pag-aagwat ng anak.
o Ang tamang pag-agwat ay 3-5 na taong pagitan. Ito ay upang makapagpahinga at
mabawi ng husto ng ina o nanay ang kanyang kalusugan at lakas; at upang
magkaroon ng pagkakataon ang mag-asawa na palakihin at alagaan ng mabuti ang
kanilang kapapanganak na anak.
o Kasama sa pagpaplano ng pamilya ang paggamit ng ligtas, mabisa, maaasahang
paraan.
o Hindi ito tungkol sa pamamaraan lamang o sa kontraseptives, ito ay tungkol sa
kagustuhan at kakayahan ng mag-asawang mabigyan ng magandang kinabukasan
ang kanilang pamilya sa pagkakaroon ng tamang bilang ng anak base sa kanilang
kahandaan at kakayahang pinansyal, emosyonal, sosyal, at ispiritwal. Ang
kontraseptibo ay mga pamamaraan lamang sa pagtugon sa mithiing ito.
 Anu-ano ang mga benepisyo ng family planning o pagplano ng pamilya?
TANUNGIN ANG PARTICIPANTS KUNG ANO ANG KANILANG
KARANASAN SA MADAMI O KUNTING BILANG NG ANAK

o Sa mag-asawa:
 Sa pagkakaroon ng tamang bilang ng anak, mas kunti ang tension at pag-aalala
sa pangangailangan ng pamilya, may mas madaming panahon ang mag-asawang
i-enjoy ang kanilang pagsasama at mapag-usapan kung paano pa ito
mapapaganda.
 Sa tamang bilang ng anak, mas makakapag-ipon ang mag-asawa at may
kakayahan silang matugunan ang kanilang pangangailangan.
o Sa ina
 Sa tamang agwat at bilang ng anak, magkakaroon ng kakayahang maibalik ng
ina ang kanyang lakas at kalusugan;
 Meron itong tamang panahon para maalagaan ang anak at pangalagaan ang
sarili;
o Sa ama/tatay
 Sa tamang bilang ng anak, hindi mahihirapan ang ama o ina na maghanap-
buhay;
 Makakatulong ng husto ang tatay sa pag-aalaga ng mga bata; at

36
 Pagkakaroon ng panahon para sa tatay na gumawa ng ikakaunlad ng kanyang
sarili katulad ng pagsali sa mga gawain sa komunidad at pag-aaral.
o Sa mga bata at anak
 Pagkakaroon ng mas malusog na anak dahil natutugunan ang kanilang
pangangailangang pangkalusugan;
 Pagkakaroon ng mas kalidad na pangangalaga at gabay ng magulang; at
 May sapat na pagkain, damit, edukasyon, at iba pang pangangailangan.

 Anu-ano ang iba’t ibang pamamaraan ng pagpaplano ng pamilya?


TANUNGIN ANG PARTICIPANTS KUNG ANU-ANO ANG MGA NALALAMAN
NILANG MGA PAMAMARAAN NG PAGPAPLANO NG PAMILYA, ANO ANG
NALALAMAN NILA TUNGKOL DITO AT SAAN NILA ITO NALAMAN.
GAMITIN ANG SINABI NILA SA PAGTALAKAY NG SEKSYON.

 Mga Modernong Paraan ng Family Planning


o Pills
 Iniinom araw-araw ng babae para sa mapigilan ang obulasyon para hindi
maglabas ng itlog mula sa obaryo;
 Pwedeng itigil anumang oras na gustong magka-anak;
o Injectables
 Iniineksyon kada 3 buwan (para sa DMPA o Depo-Provera) o 2 buwan;
 Maaring itigil anumang oras na gusto nang magka-anak;
 Pinipigilan rin nito ang obulasyon at paglabas ng itlog.
o Condom
 Isang piraso ng latex rubber na isinusuot sa ari ng lalake bago makipagtalik
upang mapigilan ang pagdaloy ng sperm sa ari ng babae. Napipigilan rin nito
ang pagdaloy o pagkaimpeksyon mula sa sakit na nakukuha sa pakikipagtalik.
o Lactational amenorrhea method (LAM) – pagpapasuso ng ina sa sanggol anim na
buwan pagkapanganak. Ang nagpapasusong babae ay maaring gamitin ang LAM
bilang pamamaraan sa pagplano ng pamilya kung ang ina ay: a) hindi pa bumabalik
ang regla; b) tanging gatas lamang ng ina ang ipinapainom sa bata; at c) wala pang
anim an buwan ang sanggol. Pinipigilan ng pagsuso ng bata ang obulasyon.

37
o Intrauterine device (IUD) – maliit at malamnbot na plastic na inilalagay sa matris
(uterus) ng babae. Naglalabas ito ng copper o hormone . Maaring tanggalin kung
nais nang magkaanak.
o Mga Permanenteng Paraan. Ang mga paraang ito ay angkop sa mga mag-asawang
ayaw nang magkaanak. Kaya kailangang mag-usap at sabay na magdesisyon ang
mag-asawa sapagkat hindi na ito maaring maibalik pagtapos na maisagawa.
 Bilateral tubal ligation (BTL) or female sterilization – ligtas na pagputol at
pagtali sa anurang-itlog (fallopian tubes) ng babae na siyang nagdadala ng itlog
mula sa obaryo papuntang matris kaya hindi na nito makakatagpo ang punlay
(sperm) ng lalake kaya walang pagbubuntis na magaganap.
 Vasectomy (non-scalpel vasectomy or NSV) – pagputol at pagtali ng anurang-
punlay o vas deferens ng lalake na dinadaan ng punlay (sperm).
 99.9% itong mabisa at ligtas kung tama ang paggamit;
 Madaling isagawa (isang maliit na butas lamang ginagawa, hindi na
kailangang tahiin); at
 Hindi nakakaapekto sa pakikipagtalik kay misis at sa pagkalalaki ni mister.
o Mga pamamaraan base sa kaalaman sa panahong maaring mabunga ang babae
 Billings ovulation method (BOM) ay ang pag-obserba sa uri ng uhog (mucus)
na lumalabas sa babae. Kapag basa, madulas, at mapusyaw ang mucus,
nangangahulugan itong mabunga o fertile ang babae. Sa pag-iwas ng pagtatalik
sa mga panahong mabunga ang babae ay nakakaiwas sa pagbubuntis.
 Basal body temperature (BBT) method - pagkuha ng temperature ng babae
pagkatapos ng di bababa sa 3 oras na tuloy-tuloy na tulog. Tumataas ang
temperatura ng babae kung ito may mabunga at mananatiling mataas hanggang
sa susunod na pagreregla dahil sa pagtaas ng lebel ng progesterone.
 Sympto-thermal method (STM) – pag-obserba ng pinagsamang cervical mucus,
basal body temperature, and iba pang sinyales ng obulasyon (hal., paglaki ng
suso at pagkirot ng puson ng babae).
 Standard days method (SDM) – paggamit ng “cycle beads” para malaman kung
kailan mabunga (fetile) ang babae. Sa mga babaeng nireregla ng 26-32 araw ay
iniiwasan ang pagtatalik sa ika-8 hanggang ika-19 na araw ng siklo ng pagreregla
para hindi siya mabuntis.

38
 Mga Papel ng Kalalakihan sa Pagpaplano ng Pamilya
o Karamihan sa mga desisyon at kagustuhan ng kalalakihan sa bilang at agwat ng anak
ay may epekto sa pagbubuntis ng asawa.
 Halimbawa, mas maraming lalake ang gusto ang mas maraming anak kaysa sa
gusto ng kanilang asawa. Ito ay ipinipilit nila sa kanilang asawa kahit na ayaw na
sana ng kanilang asawa.
 Madalas ang babae ang gumagamit ng family planning methods. Kunti lang ang
kalalakihang siyang gumagamit ng pamamaraan.
 Hindi sumasama ang lalake sa pagkuha ng impormasyon sa family planning kaya
hindi sila gumagamit nito.
o Upang maseguro ang maayos na pagpaplano ng pamilya, ang mga katuwang na
lalake ay maaring:
 Makipag-usap sa asawa kung ilan ang gustong anak at kung kailan ang susunod.
Respetuhin ang desisyon ng asawa kung ito ay nagsabing limitahan o itigil na ang
panganganak dahil siya ay nahihirapan. Kung sakali mang pumayag pa ang mag-
asawang dagdagan pa ang anak, dapat isinasaalang-alang ang kanilang
kakayahang magbigyan ito ng magandang kinabukasan. Laging tanungin “kaya
pa ba natin ang isa pa?”
 Laging makibahagi sa pag-aaruga ng mga anak upang maseguro ang kanilang
kalusugan at magandang paglaki. Sa ganitong pamamaraan, nararamdaman ng
asawang lalaki ang hirap at mga tungkulin sa pagpapalaki ng anak na siyang
magiging basehan niya ng pagdedesisyon kung gusto pa nilang magka-anak muli.
 Ang lalake ay pwedeng gumamit ng condom at vasectomy bilang paraan sa
pagplano ng pamilya.
 Maaring maging modelo o huwaran ang lalakeng nagfamily planning sa kanyang
mga katropa o kabarkada.
 Samahan at alagaan ang katuwang sa panganganak upang maramdaman ang
hirap at saya sa pagbubuntis at panganganak ng katuwang nang magabayan sa
pagdedesisyong magka-anak muli.

Pangwakas na Gawain

1. “Pangaral Ko sa Pagpaplano ng Pamilya”


 Sabihin sa participants na bumuo ng apat na grupo (random counting).
 Sabihan ang bawat grupo na isadula (role play) ang mga sumusunod:

39
 Para sa Group 1

 Isang araw, kayo ay naimbitahan ng mga grupo ng mga tambay na uminom. Sa


pakikisama, kayo ay napaupo at nakipagkwentuhan sa kanila. Nalaman mong isa sa
mga kainuman mo ay buntis na naman ang asawa sa kanyang pang-apat na anak.
Alam mong ang ang lalaking ito ay walang permanenteng trabaho at
pinagkakakitaan. Ano ang pwede ninyong ipayo sa lalakeng ito?

 Para sa Group 2

 Isang araw, may pumuntang lalake sa inyong opisina at humihingi ng tulong para sa
may sakit niyang anak. Nalaman mong nahihirapan siya sa pamumuhay pero meron
siyang limang anak. Ano ang pwede mong ipayo sa lalakeng humihingi ng tulong?

 Para sa Group 3

 Kayo ay naimbitahang ninong sa isang kasalan. Sa gitna ng handaan, kayo ay


naimbitang magbigay ng payo sa bagong mag-asawa? Ano ang maibibigay mong
payo sa kanila tungkol sa pagpaplano ng pamilya?

 Para sa Group 4

 Bilang Chairperson ng Committee on Family, Women and Children sa inyong


barangay, ikaw pinatawag ni Kapitan para bigyan siya ng payo kung ano ang
pwedeng gawin sa isyung pagdami ng populasyon sa inyong barangay. Nalalaman
mong madami ang bilang ng anak ng mga pamilya sa barangay at karamihan ay
hindi gumagamit ng family planning. Alam mo ring hindi pabor si Kapitan sa family
planning dahil sa kanyang relihiyon. Ano ang sasabihin mo kay Kapitan para
makumbinsi mo siyang pumayag na magkaroon ng family planning program sa
inyong barangay.

 Sabihan ang bawat grupo na isadula (role play) ang sitwasyong naka-atas sa kanila.
Ang kanilang kasagutan sa mga tanong sa bawat sitwasyon (case study) ay ibabahagi
bilang parte ng pagsasadula.

 Iproseso ang kanilang mga gawain at bigyan diin ang mga pangunahing mensaheng
natalakay sa sesyon.

40
Section 8
AKO BILANG KATROPA
(Bilang Tagapagtaguyod ng Kalusugan at Pag-unlad ng Pamilya)

Pambungad na Gawain

1. Bilang Tagapagtaguyod
 Bigyan ng metacard ang bawat participant.
 Sa metacard, isulat ang sagot sa tanong:
o Ano ang ibig sabihin ng advocate o tagapagtaguyod o tagapagsulong? (Isang Metacard)
o Anu-ano ang kailangan ng isang tagasulong ng KATROPA? (Isang Metacard)
 Idikit ang kanilang sagot sa board at igrupo ang mga may makakatulad na diwa o
ideya. Sa pag-grupo, maaring igrupo ang mga sagot sa
 Gamitin ang inputs ng participants para sa pagpapakilala ng susunod na sesyon:
o Ngayong meron na tayong pag-unawa at pagintindi sa mga kailangang gawin para
maisulong ang kalusugan at kapakanan ng pamilya – ng katuwang at ng anak – maari
na nating ibahagi ito sa ating mga tagabarangay at kaibigan. Ang pagsulong at
pagtaguyod ng adhikaing ito ay nakasalalay sa mga susunod na hakbang natin pagbalik
natin sa ating barangay.

Mga Dapat Tandaan

 Paano ko maisusulong ang KATROPA?


o Pagsabuhay ng natutunan sa sariling buhay para maging huwaran
 We can be the change that we want (Tayo ang pwedeng pagsimulan ng gusto
nating pagbabago).
 Ang pagsasabuhay ng lahat na natutunan natin ay maaring makapagdulot ng
pagbabago hindi lamang sa personal na buhay natin pero sa buhay ng iba nating
kasalamuha katulad ng kapwa nating katrabaho sa barangay, kapitbahay,
kaibigan, o pinagsisilbihan.
 Ang pagbabago ay laging nagsisimula sa sarili. Hindi natin pwedeng baguhin
ang iba kung tayo mismo ay hindi nagbago.

41
o Magsagawa ng mga gawaing makakapagpalaganap ng KATROPA
 Maari nating gawin bilang programa ng barangay ang mga sumusunod:
 Pag-organisa ng mga kalalakihan at pagbibigay sa kanila ng seminar sa
KATROPA sa komunidad;
 Paggawa ng ordinansa o programa na nanghihikayat sa mga kalalakihang
dumalo sa pagtitipon ng KATROPA o katulad na mga gawain;
 Pagsasagawa ng pagtitipon ng mga mag-asawa para sa seminar ng responsible
parenthood, family planning, at KATROPA;
 Pagsasagawa ng mga selebrasyon o pagkilala (awards) sa mga huwarang
pamilya, mag-asawa o KATROPA sa barangay;
 Paggawa ng mga IEC materials para sa pagpalaganap ng KATROPA;
 Pagsulong ng mga kalalakihang maging buhay na testimonya ng KATROPA
(e.g. pagsasalita o pagpapatotoo sa mga seminar ng KATROPA sa barangay);
o Magtayo ng pasilidad para sa mga nabibiktima ng pambubugbog ng asawa (e.g.
Women’s Desk or VAWC Desk)

Pangwakas na Gawain

Action Planning
 Bumuo ng apat na grupo.
 Ang bawat grupo ay mag-usap at sagutin ang tanong:
 Ano ang pwedeng gawin ng barangay upang maisulong o maipalaganap ang
KATROPA?
 Ipasulat ang sagot sa metacard. Ipaproseso sa bawat grupo ang kanilang sagot sa
pamamagitan ng pagsama-sama ng magkakaparehong ideya. (10 mins)
 Iprisinta sa malaking grupo ang gawa ng bawat grupo.
 Pagsama-samahin ang magkakapareho.
 Tanungin sa grupo kung ano sa mga natukoy na mga gawain ang maari talagang
pwedeng gawin sa taong ito at sa susunod na taon. Ipasok ito sa isang action plan:

42
Responsible
Activity Objectives Participants Time Frame
Person

 Tulungang makagawa ang mga participants ng Action Plan. Bigyang diin na ang
action plan na ito ay dapat isagawa ng barangay. Maari rin nilang tukuyin ang
tulong na gusto nilang makuha sa PopCom at ang counterpart ng barangay.

43