You are on page 1of 6

12-3-2019 DATASEKSUEEL - Elle - Blendle

We zeggen het maar even voor de zekerheid: printen is alleen toegestaan voor persoonlijk gebruik. Het is niet supersympathiek om dit artikel te
verspreiden. Sterker nog: het is verboden. Gelukkig is het heel eenvoudig om anderen een Blendle-linkje te sturen. Delen kan dus altijd!
12-03-2019

vandaag · 7 minuten lezen


Tekst Margot C. Pol

DATASEKSUEEL
Stappen, slaapuren, calorieën, ademhaling, bloed, darmflora,
alcoholpercentage, de oprukkende dataseksueel telt, meet en verzamelt alle
mogelijke gegevens over zichzelf. Heilzaam of obsessief?

Swipe je als vrouw op Tinder eerder naar rechts tijdens je ovulatie dan tijdens je
menstruatie? Ahnjili Zhuparris, een Amerikaanse uitwisselingsstudent aan de
Radboud Universiteit, besloot het uit te zoeken. Ze monitorde zes maanden lang
haar eigen gedrag, zette de verzamelde cijfers om in grafieken en kwam tot een
paar interessante conclusies. Ja, ze bewoog haar Tinder-vinger precies 10,6 pro-
cent vaker naar rechts tijdens de vruchtbare periode rondom de ovulatie, en bo-
vendien vaker bij mannen die een spierbundelachtig sportschoolkiekje als pro-
fielfoto hadden. Ook haar koopgedrag analyseerde Ahnjili: elke maand bestelde
ze evenveel kleding, maar, opvallend: alléén tijdens haar ovulatie kocht ze rode
kleding. En misschien de meest typische ontdekking: terwijl ze eigenlijk nooit
naar bepaalde hiphop luisterde, had ze een dag of zes per maand ineens een cu-
rieuze voorkeur. In een filmpje waarin ze de resultaten van haar zelfonderzoek
presenteert, zegt ze ironisch: ‘Ik heb geleerd dat 50 Cent vrij accuraat voorspelt
wanneer ik vruchtbaar ben.’

BULLET JOURNAL
Dataseksuelen, worden ze ook wel genoemd: het soort mens dat álles bijhoudt.
Van zichzelf, welteverstaan. Niet alleen meten ze dagelijks zaken als hun eigen
hartslag, aantal stappen en verbrande calorieën, maar bijvoorbeeld ook slaap-
kwaliteit, stemming en ovulatie, bekeken films en genoten alcohol. En die groep
mensen groeit. ‘Er komt een intiem technologische revolutie aan,’ schreef het
Rathenau Instituut, een onder zoeksbureau dat zich bezighoudt met de invloed
van technologie, in 2017 in een rapport over de meetbare mens.

‘Het menselijk lichaam is een kwantificeerbaar object geworden, een verzame-


ling nullen en enen die je kunt meten, uitlezen, manipuleren, monitoren, pim-
pen en verbeteren en waarop je kunt ingrijpen, bezuinigen, sturen en controle

https://blendle.com/i/elle/dataseksueel/bnl-elle-20190312-c1ff3d36034?utm_campaign=new_alerts&utm_content=read_more&utm_medium=email&utm_sourc… 1/6
12-3-2019 DATASEKSUEEL - Elle - Blendle

uitoefenen.’ En dat is mooi. Want je eigen data bijhouden maakt je gezonder,


productiever en gelukkiger – zeggen de dataseksuelen. Daarom houdt Mandy
Groenewegen (28, marketeer) dagelijks in zelfgetekende schema’s bij hoe haar
stemming was en of ze zich aan haar goede voornemens houdt, zoals of ze alco-
hol drinkt, gesport heeft, groente heeft gegeten, voldoende water heeft gedron-
ken en o ja, de planten water heeft gegeven. Daarna kijkt ze naar de planning
van morgen, werpt ze misschien nog even een blik op de langetermijndoelen
achter in het boekje en knipt dan het licht uit.

‘Bullet journaling is een avondroutine, zoiets als tandenpoetsen. Als ik zie dat ik al
mijn doelen heb behaald, geeft me dat het gevoel dat ik lekker bezig ben.’ Maar
gaan veel van die dingen niet onbewust al goed, of zou Mandy zonder bullet jour­
nal echt niet sporten?

‘Ik denk niet dat ik het slecht zou doen zonder, maar ik doe het veel beter mét.
Het maakt mijn dag visueel en het geeft me het gevoel dat wat ik doe, meetbaar
is.’

OBSESSIE
Wetenschapper Peter Joosten schreef het boek Biohacking, de toekomst van de maak­
bare mens en is enthousiast verzamelaar van eigen data. Zo besloot hij als experi-
mentje op eigen lichaam en geest een maand geen koffie te drinken, wat hem vijf
procent betere nachtrust bleek op te leveren. Net als ’s avonds geen non-fictie le-
zen, maar romans: hop, weer een paar procent betere slaap. Opgewekt: ‘Hoe
meer kennis je hebt van het menselijk lichaam, hoe beter je kunt presteren.’
Joostens bestaan als dataseksueel begon simpel met een rondje hardlopen: ‘Ik
wilde elke keer harder rennen. Daarbij hielp het om mijn hartslag en gemiddel-
de snelheid bij te houden. Toen dacht ik: waarom zou ik mezelf niet ook op an-
dere gebieden met data kunnen verbeteren?’ Een slaapmeter volgde, een stap-
penteller, apps op de telefoon. Tot hij elke dag een uur bezig was eigen data te
meten, van gewicht, BMI, lichaamstemperatuur, slaapkwaliteit en ademanalyse
(voor het ketogene dieet waar hij tegelijkertijd mee experimenteerde) tot aan een
darmfloratest (‘Ik stuurde af en toe samples poep naar het lab’), een bloedtest en
een stresstest met een hartband die zó lastig omging dat zijn vriendin er elke
ochtend geïrriteerd wakker van werd. Stond Joosten in de kroeg met vrienden,
dan ging hij liever eerder naar huis om zijn aantal geslapen uren te verbeteren
dan nog een biertje te nemen. Data verzamelen was geen middel meer, maar
een doel op zich.

‘Ik vroeg me af: waar ben ik eigenlijk mee bezig?’

https://blendle.com/i/elle/dataseksueel/bnl-elle-20190312-c1ff3d36034?utm_campaign=new_alerts&utm_content=read_more&utm_medium=email&utm_sourc… 2/6
12-3-2019 DATASEKSUEEL - Elle - Blendle

Dat is precies wat critici zeggen. Een obsessie met productiviteit, noemen den-
kers als de invloedrijke technologiescepticus Evgeny Morozov onze moderne
voorliefde voor apparaten als calorietrackers en slaapmeters.

’GEZOND LEVEN IS COMPLEXER DAN ALLEEN JE DATA


VERZAMELEN.’ JE MOET ER IETS MEE DÓÉN

‘Eten moet productief gebeuren, zelfs je slaap moet productief zijn,’ zei Morozov
in een interview, die overigens ook de term ‘dataseksueel’ bedacht. En dat kan
toch niet zijn waar een mensenleven om draait? Misschien niet, maar dat we de
afgelopen jaren steeds meer van data zijn gaan houden, is wel duidelijk.

Geen wonder: algoritmes op Spotify voorspellen bijna foutloos wat voor muziek
je wil horen, de techniek achter datingsapps als Parship matcht je met je perfecte
partner. Data zijn de nieuwe waarheid, lijkt het. ‘Data zijn een spiegel die nooit
liegt, zegt Joosten. Wie wil afvallen maar denkt dat hij niet zo veel eet, krijgt met
een calorietracker de échte feiten in plaats van een aanname. Data maken zelfs
gelukkiger, pleit hij: wie dankzij een slaapmeter beter slaapt, kan zich overdag
écht mentaal beter voelen.

MAAKBAARHEID
Net als de bedrijven die datadiensten aanbieden, komt de verheerlijking ervan
uit de buurt van Silicon Valley, waar in 2008 twee redacteuren van het technolo-
gietijdschrift Wired begonnen hun eigen medische gegevens te verzamelen en te
delen met anderen. Quantified Self, noemen ze hun beweging, en ze geloven
heilig in de heilzame werking van self tracking. Ook in Nederland is er inmiddels
een Quantified Self-afdeling, waarvan dataverzamelaar Peter Joosten de oprich-
ter en voorzitter is. Al besteedt hij er tegenwoordig geen uur per dag meer aan,
hij geniet nog steeds van het ontdekken van nieuwe inzichten over zichzelf. Of
zoals de oprichter van Linkedin Reid Hoffman het formuleert: ‘Het is een ma-
nier om erachter te komen dat er foutjes zitten in je eigen software, en dat het
tijd is voor updates.’

Je gegevens bijhouden wordt ook steeds makkelijker. Op elke nieuwe iphone zit
standaard een gezondheidsapp, en wie heeft er tegenwoordig géén stappenteller?
‘Ja, we hebben als maatschappij steeds meer aan dacht voor gezond leven,’ zegt

https://blendle.com/i/elle/dataseksueel/bnl-elle-20190312-c1ff3d36034?utm_campaign=new_alerts&utm_content=read_more&utm_medium=email&utm_sourc… 3/6
12-3-2019 DATASEKSUEEL - Elle - Blendle

Rik Crutzen. Hij doet aan de universiteit van Maastricht onderzoek naar psy-
chologie en gezondheid en herkent de enorme populariteit van apps en weara-
bles. Het past bovendien bij het heersende individualisme: de opvatting dat we
zelf verantwoordelijk zijn voor eigen leven, inclusief succes, geluk en gezondheid.
Die maakbaarheidsgedachte heeft negatieve gevolgen, zoals fat shaming, denkt
Crutzen, maar ook positieve. Het idee dat je jezelf gezond kunt máken met be-
hulp van hartslagmeters, stappentellers en calorietrackers, bijvoorbeeld. Apps
hebben inderdaad een globaal positief effect op de fysieke activiteit, schreef het
Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde al in 2016. ‘Het effect op voeding en gewicht
is onduidelijk, maar de trend is dat ze het voedingspatroon verbeteren.’ Ook
hoogleraar gezondheidspsychologie Andrea Evers, verbonden aan de universiteit
van Leiden, ziet de voordelen van wearables en gezondheidsapps. Maar om éch-
te gedragsverandering te bereiken, is wel meer nodig dan een simpele app, zegt
ze. ‘In tegenstelling tot wat fabrikanten ons graag doen geloven, is gezond leven
een stuk complexer dan alleen je eigen data verzamelen.’ Het is de bedoeling dat
je er vervolgens iets mee dóét. Je bedenken waarom je precies wil afvallen en
zorgen dat je het vervolgens ook volhoudt, bijvoorbeeld, die tienduizend stappen
per dag. Maar over het algemeen zijn Andrea Evers en Rik Crutzen het eens: je
eigen data verzamelen kan een mooie eerste stap zijn op weg naar een gezonder
leven.

GLIJDENDE SCHAAL
Voor de meeste mensen dan. Meri Cools (23, student) vond zichzelf niet dik,
maar echt happy was ze ook niet.

‘Maar toen ik een Fitbit nam, bij een roeivereniging ging en stopte met roken,
volgde het gezonder leven vanzelf.’ Met de app Myfitnesspal zag Meri precies
wat ze aan calorieën binnenkreeg, met de Fitbit exact wat er weer verbrand
werd. ‘Ik viel ongeveer een halve kilo per week af, het ging lekker steady.’ Tot ze
de fitgirls op Instagram begon te volgen, geen koolhydraten meer nam en wel
héél precies bij ging houden wat ze at: zeven gram pindakaas op brood, nooit
meer taart en in plaats van de geliefde pasta met veel mozzarella en pesto, hoog-
stens een handje 30+-kaas over de spaghetti. ‘Ik sloeg er een beetje in door. Op
de weegschaal stond 61 kilo, dat is voor iemand van 1 meter 80 best weinig.’

Toch is Meri, inmiddels weer op normaler gewicht, niet negatief over gezond-
heidsapps an sich. ‘De meeste mensen in de westerse wereld zijn nu eenmaal
niet zo gezond, voor hen kan het geen kwaad. Maar de ironie is: de mensen die
er het fanatiekst mee bezig zijn, die zijn vaak al heel gezond. Laatst sprak ik een
vriendin. In de manier waarop ze praatte, hoorde ik mezelf terug: dit kan ik niet

https://blendle.com/i/elle/dataseksueel/bnl-elle-20190312-c1ff3d36034?utm_campaign=new_alerts&utm_content=read_more&utm_medium=email&utm_sourc… 4/6
12-3-2019 DATASEKSUEEL - Elle - Blendle

eten, dat niet en wat ik wel eet, hou ik precies bij. Ik wist meteen dat ze Myfit-
nesspal had geïnstalleerd. Gebruik die app niet te lang, waarschuwde ik, dat is
niet goed voor je.

‘DE IRONIE IS: DE MENSEN DIE ER HET FANATIEKST MEE


BEZIG ZIJN, DIE ZIJN VAAK AL HEEL GEZOND’

“Ik word er nú al gestrest van,” bekende ze.’ Minder gezond worden van je ge-
zondheidsapp, dat kan niet de bedoeling zijn. Toch ontdekten onderzoekers on-
langs dat veel mensen die een slaap-app gebruiken, daar juist minder goed van
gingen slapen: waardoor dat precies komt is onduidelijk, maar het zou kunnen
dat die focus op slapen de totale ontspanning niet ten goede komt. En trouwens:
is het ook niet een beetje navelstaarderig, zo focussen op de – toch vrij voorspel-
bare – data die je zelf produceert? In plaats van te werken aan je eigen medische
biografie zou je een interessante film kunnen kijken of iets anders doen wat nieu-
we, frisse inzichten oplevert. ‘Ja, ik snap dat het wat narcistisch overkomt,’ zegt
Peter Joosten, ‘maar neem Wikipedia: dat is ontstaan doordat mensen al hun
kennis hebben samengevoegd. Als wij op die manier onze gezondheidsdata ver-
zamelen, samenvoegen en delen met onderzoekers, kan dat misschien wel leiden
tot nieuwe medische inzichten, die mensen kunnen genezen.’

Want dat is natuurlijk wat we zijn: mensen, geen machines. Mensen die soms in-
eens verliefd worden, een been breken of doodgaan, zonder dat de data dat
voorspeld hadden. Je kunt immers nog zo veel stappen tellen of slaap meten, het
leven heb je uiteindelijk niet zo in de hand als die geruststellend overzichtelijke
apps doen lijken – helaas. Is dat misschien juist waarom ze zo populair zijn? Pe-
ter Joosten: ‘Het ideale leven modelleren is niet mogelijk, maar we doen wel
graag een poging.’

Niet meer per artikel betalen?


Neem Premium. Altijd onbeperk toegang tot de beste stukken voor 9,99 per maand.

Ja, dát wil ik!

https://blendle.com/i/elle/dataseksueel/bnl-elle-20190312-c1ff3d36034?utm_campaign=new_alerts&utm_content=read_more&utm_medium=email&utm_sourc… 5/6
12-3-2019 DATASEKSUEEL - Elle - Blendle

https://blendle.com/i/elle/dataseksueel/bnl-elle-20190312-c1ff3d36034?utm_campaign=new_alerts&utm_content=read_more&utm_medium=email&utm_sourc… 6/6

Related Interests